Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs in verband met de verkleining van de groepsgrootte voor de 4- tot en met 7-jarige leerlingen van basisscholen (26513)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 215-225

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

14-12-1999

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 7, pagina 215-225

30-11-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26513Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (dinsdag 30 november 1999)Pagina 201-201
Lijst van besluiten (dinsdag 30 november 1999)Pagina 254-254
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet personenvervoer voor het taxivervoer (deregulering taxivervoer) (25910)Pagina 202-215
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Woningwet (verbetering van het toezicht op woningcorporaties en aanpassing van de bepalingen over het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting aan de Aanwijzingen voor de regelgeving die betrekking hebben op zelfstandige bestuursorganen) (26326); - Wet arbeidsvoorwaarden grensoverschrijdende arbeid (26524); - en 6 andere wetsvoorstellenPagina 201-202
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 30 november 1999)Pagina 254-255
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs in verband met de verkleining van de groepsgrootte voor de 4- tot en met 7-jarige leerlingen van basisscholen (26513)Pagina 215-225
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs in verband met de verkleining van de groepsgrootte voor de 4- tot en met 7-jarige leerlingen van basisscholen (26513)Pagina 242-254
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet personenvervoer voor het taxivervoer (deregulering taxivervoer) (25910)Pagina 225-241

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 61 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet op het primair onderwijs in verband met de verkleining van de groepsgrootte
voor de 4- tot en met 7-jarige leerlingen van basisscholen (26513).De beraadslaging wordt geopend.De voorzitter:Ik geef het woord aan mevrouw Van den Hul-Omta. Ik wijs erop dat zij –
zij is de vierde vandaag – haar maidenspeech houdt.Mevrouw Van den Hul-Omta (CDA):Mijnheer de voorzitter! Op dezelfde dag waarop de antwoorden werden ontvangen
van staatssecretaris Adelmund op de vanuit deze Kamer gestelde vragen betreffende
het wetsvoorstel beogende te komen tot klassenverkleining, kwam ons onder
ogen de publicatie van het Sociaal en cultureel planbureau,
getiteld "Scholen onder druk". In dit rapport wordt geconstateerd dat scholen
voor basis- en voortgezet onderwijs de laatste jaren onder druk staan onder
meer als gevolg van toenemende en vaak tegenstrijdige eisen enerzijds en beperkte
mogelijkheden en moeilijker condities anderzijds. Zo wordt in de uitkomst
van het onderzoek gesteld dat scholen de afgelopen vijftien jaar geconfronteerd
zijn met een opeenstapeling van eisen, wensen en verwachtingen niet alleen
van de rijksoverheid (ook van maatschappelijke organisaties en ouders), maar
ook van de gemeenten. Het gaat daarbij dan eens om eisen en wensen ten aanzien
van de inhoud van het onderwijs, de pedagogisch-didactische aanpak of de onderwijsresultaten
van zowel de leerlingen als de school, een volgende keer om de samenwerking
met de voorschoolse en buitenschoolse voorzieningen en de keer daarop om de
positie van ouders. Steeds gaat het om claims voortkomend uit uiteenlopende
overwegingen van soms maatschappelijke aard zoals achterstanden, werkende
ouders, soms van economische aard, bijvoorbeeld kostenbeheersing en doelmatigheid,
soms van ideologische aard, denk aan gelijke kansen en aan een gemeenschappelijk
onderwijsaanbod, alsook van bestuurlijke aard, zoals autonomie, verantwoording
en meer invloed van ouders. Zij staan om die reden nogal eens op gespannen
voet met elkaar, terwijl ook de eisen en wensen van de overheid lang niet
altijd parallel lopen aan de wensen van de ouders. Waarom vind ik die wensen
van de ouders belangrijk? In de ogen van het CDA zijn onderwijs en opvoeding
in de eerste plaats een verantwoordelijkheid van ouders en van de door hen
gevormde besturen, reden waarom zoals men weet het CDA voorstander is –
ook als er geen nadruk ligt op levensbeschouwing – van zelfregulering
in het onderwijs.Mijnheer de voorzitter! Met het Sociaal en cultureel planbureau is mijn
fractie bezorgd over de positie van scholen en met name over hoe zij hun hoofden
in voldoende mate koel kunnen houden en voldoende toegerust zijn om op de
juiste momenten de goede besluiten te nemen.Bezorgdheid voor scholen omtrent de positie van scholen is ons evenzeer
bekend van onze regering en onze staatssecretaris, ook gegeven de beleidsbrief
aangeboden in het kader van de begroting 2000, de brief over het onderwijsbeleid
op de middellange en langere termijn met de titel "Sterke instellingen, verantwoordelijke
overheid". Deze beleidsbrief geeft als het ware al een eerste reactie op het
verontrustende en zeer serieus te nemen SCP-rapport. In deze beleidsbrief
stellen de onderwijsbewindslieden dat nadrukkelijker dan voorheen het zelfsturend
vermogen van de instellingen moet worden aangesproken.Mijnheer de voorzitter! Ook al ziet mijn fractie de titel van deze beleidsbrief
liever uitgesproken als "Verantwoordelijke instellingen en een sterke overheid" –
de heer Braks heeft dit toegelicht in de algemene beschouwingen die hier op
16 en 17 november aan de orde waren – van scholen wordt dus verwacht
dat ze sterk zijn en verantwoordelijk: dus mag er veel verwacht worden van
scholen, en ook dat ze de verantwoordelijkheid voor hun werk dragen en daarop
aanspreekbaar zijn. Het is dan ook in dat kader dat de CDA-fractie het wetsvoorstel
betreffende de klassenverkleining heeft bekeken alsook de beantwoording van
de schriftelijke vragen.Allereerst moet dan geconstateerd worden dat doelstelling van het wetsvoorstel
is de kwaliteitsverbetering van basisscholen, met welke doelstelling de CDA-fractie
het van harte eens is. Dat zijn wij ook waar van accentlegging sprake is bij
de eerste vier leerjaren van de basisschool, want immers, bekend is dat effecten
opgedaan in de eerste leerjaren productief zijn ook in latere jaren.Maar, mijnheer de voorzitter, onze vraag waarom hiervoor de gehele onderbouwformatie
geoormerkt moet worden en om die reden onderscheid nodig is in de basisformatie
in die voor de bovenbouw (de groepen 5, 6, 7 en 8) en die voor de onderbouw
(de groepen 1, 2, 3 en 4), wordt ons inziens tot nu toe bepaald onbevredigend
beantwoord en dat temeer tegen de achtergrond van de publicatie "Scholen onder
druk" en de beleidsbrief Sterke scholen en een verantwoordelijke overheid.Met name het onderdeel in de beantwoording van de staatssecretaris waarin
zij oormerking van de onderbouwformatie verdedigt, door te stellen dat deze
oormerking moet voorkomen dat er in de scholen een moeizame discussie ontstaat
over de verdeling van de totale formatie over de onder- en de bovenbouw, verontrust
ons zeer. Moeizaam of niet, dat doet niets terzake. Uit deze opvatting spreekt
paternalisme, dat niet bij de huidige tijd hoort. Is dit een opvatting, zo
is onze vraag, die zich verdraagt met de sterke positie die van scholen wordt
verondersteld bijvoorbeeld in de beleidsbrief?Deze beleidsbrief veronderstelt immers sterke scholen, toegerust om de
hun gegeven opdrachten waar te maken en veronderstelt – ik citeer uit
de beleidsbrief – een overheid met ruggengraat die zich moet onthouden
van detailbemoeienis. Staat deze verdediging van de oormerking bovendien niet
haaks op de in eerdergenoemde beleidsbrief veronderstelde "ondernemingslust
en publieke spirit"? Daarenboven is inmiddels een operatie Deregulering en
Autonomievergroting in gang gezet. Hoe verhoudt zich de oormerking zoals in
dit wetsontwerp geprobeerd wordt overeind te houden met de beoogde deregulering
en autonomievergroting? De staatssecretaris geeft toe in de schriftelijke
beantwoording, dat de oormerking van de middelen in dit wetsontwerp op gespannen
voet staat met het uitgangspunt van autonomievergroting. Ik meen, zonder hiervan
een dogma te maken, dat temeer waar het de ouders zijn die kwaliteit eisen
en onze scholen publiekelijk gehouden zijn verantwoording af te leggen over
hoe hun beleid, inclusief het kwaliteitsbeleid, vorm en gestalte krijgt, een
dergelijke oormerking toch in dit wetsontwerp als overbodig moet worden bestempeld.
In de praktijk zal het aanleiding geven tot meer administratieve rompslomp
en niet inspelen op de veronderstelde sterkte van de scholen, maar hen meer
onder druk stellen. Daarmee wordt hun het zo broodnodige vertrouwen onthouden,
dat ze nodig hebben om de grote uitdagingen waarvoor de scholen de komende
jaren staan in een effectief samenspel tussen alle betrokkenen, elk vanuit
de eigen verantwoordelijkheid waar te maken.Als de overheid verantwoordelijk is voor het scheppen van de condities
waaronder alle betrokkenen hun verantwoordelijkheid waar moeten maken en de
hier vandaag aan de orde zijnde wetgeving zo'n conditie is,
dan past daarin ons inziens niet een zo vergaande oormerking als in dit wetsvoorstel
wordt geïntroduceerd.Voorzitter! Voor de CDA-fractie is deze oormerking een zwaar punt van
kritiek op dit wetsvoorstel. De regering beoogt met het wetsvoorstel een kwaliteitsimpuls
die moet leiden tot "meer handen in de klas". Aangezien resultaten, opgedaan
in de laagste leerjaren, het effectiefst doorwerken in latere jaren, is het
goed en dus voor eenieder helder dat deze impuls optimaal inzetten in de laagste
leerjaren behoeft; ook zonder de voorgestelde oormerking zal dat het geval
zijn. Ik ga graag zonder voorbehoud van dat vertrouwen in de scholen uit.
Ze hebben met de invulling van de eerste tranche klassenverkleining die aan
deze voorafging, al bewezen dat ze het waard zijn. Slagen van deze impuls
is overigens mede afhankelijk van het succes van enkele andere in het onderwijs
in gang gezette en evenzeer majeure operaties. Ik doel dan op de operatie
waarmee wordt beoogd, meer goed opgeleide leraren te verkrijgen en de operatie
op het gebied van de huisvesting. Ook inzake die twee operaties is veel in
gang gezet waarop wij wat betreft de resultaten moeten vertrouwen. Ze zijn
onontbeerlijk voor de resultaten van de klassenverkleining en de daarmee beoogde
kwaliteitsimpuls. Er mag niet verondersteld worden dat succes afhankelijk
zou zijn van de mate van oormerking.Al met al, voorzitter, vraag ik van de staatssecretaris namens de CDA-fractie
dat zij in lijn met de ook door haar veronderstelde sterkte van de onderwijsinstellingen,
die sterkte ook via dit wetsontwerp ten toon spreidt. En hoewel de CDA-fractie
er sterk de voorkeur aan zou geven, de in dit wetsvoorstel beoogde oormerking
te schrappen, vragen wij de staatssecretaris in combinatie met de ontheffingsmogelijkheden
die in het wetsvoorstel geboden worden, een hoge mate van soepelheid bij de
toepassing te betrachten, waardoor er van het onthouden van financiële
middelen, die als kwaliteitsimpuls zo dringend nodig zijn, nauwelijks sprake
zal behoeven te zijn.De voorzitter:Mevrouw Van den Hul-Omta, uit uw levensloop blijkt dat u gemeenteraadslid
bent geweest in Geldermalsen en daarna in een grotere gemeente, Den Haag.
Als ik kijk naar uw functie – voorzitter van de Besturenraad voor het
protestants-christelijk onderwijs – en naar de baaierd van functies
en nevenfuncties die u hebt bekleed, dan denk ik dat u een zeer waardig CDA-vertegenwoordigster
van het middenveld kunt zijn. En ik reken er ook op dat wij de stem van het
middenveld vaak via u zullen horen. Ik wens u geluk met uw maidenspeech.De vergadering wordt enige ogenblikken geschorst.De heer Veling (RPF/GPV):Mijnheer de voorzitter! Ik spreek ook namens de fractie van de SGP. Blijkbaar
was tijdens de algemene beschouwingen van 1997 in de Tweede Kamer de tijd
rijp voor een financiële impuls voor het onderwijs. Kamerbreed werd er
namelijk een motie aangenomen, waarin gevraagd werd om een stappenplan op
te stellen dat ertoe zou leiden dat "de maximale klassengrootte in de onderbouw
aanzienlijk wordt teruggebracht". De toenmalige bewindslieden van Onderwijs
telden hun zegeningen en smeedden het ijzer toen het heet was. En de betrokken
politieke partijen gaven in hun programma's en later in hun regeerakkoord
ruimte voor de volgende stappen van het opgestelde plan, tot 900 mln. per
jaar structureel in 2003. Voorwaar, een forse impuls!In politiek opzicht was het ijzer heet. Het werd tijd voor investeringen
in het onderwijs. En dat was natuurlijk niet het moment om te vragen om afweging
van verschillende mogelijke bestemmingen van zo'n groot bedrag. Het ijzer
zou namelijk eens kunnen afkoelen!De Eerste Kamer zal zich vandaag naar ik verwacht niet verzetten. Wie
wil er bekend staan als degene die verkleining van klassen in de basisschool
wil tegenhouden? Intuïtief vinden wij het aannemelijk dat kleinere klassen
betere onderwijskwaliteit leveren. En kleinere klassen maken in ieder geval
het werk voor onderwijsgevenden minder zwaar.Sinds 1997 is er overigens wel iets veranderd. Langzamerhand wordt duidelijk
dat voor de operatie klassenverkleining niet het geld de beperkende factor
is, maar de beschikbaarheid van onderwijzers en onderwijzeressen. Zonder goede
hamer is heet ijzer toch nog moeilijk te smeden. De voorzitter van de Onderwijsraad,
prof. Leune, deed enkele weken geleden de suggestie om de uitvoering van het
stappenplan maar te temporiseren. Wat vindt de staatssecretaris van deze suggestie?
Het komt ons verstandig voor, de verkleining van klassen in ieder geval niet
te forceren, vooral ook omdat bij de inzet van extra mensen, kwaliteitseisen
of – om in termen van de Grondwet te spreken – deugdelijkheidseisen
zwaar moeten blijven wegen.Onze fracties zijn blij met een financiële impuls voor het onderwijs.
Geld besteden aan goed onderwijs is investeren in de toekomst. En de verkleining
van klassen in het basisonderwijs is een sympathiek doel. Maar wij hebben
wel vragen, met name over de wijze waarop het onderwijsbeleid dat hier vandaag
aan de orde is, tot stand is gekomen. Die vraag kun je stellen op grond van
ideeën over hoe het zou moeten gaan. Aan de beslissing over een grote
structurele uitgave als waarover wij nu spreken, behoort een brede inventarisatie
van wat in het onderwijs gebeuren moet, vooraf te gaan. Vervolgens moet worden
overlegd en geoordeeld over prioriteiten. Ten slotte moet, zoals altijd, de
vraag worden beantwoord hoe de overheid de gewenste doelstellingen het beste
kan bereiken: door middelen strikt te oormerken of door verantwoordelijke
scholen op resultaten aan te spreken?Gemeten aan deze norm, dus die gang van zaken, schiet het klassenverkleiningsplan
naar onze indruk tekort. De Onderwijsraad zegt: "Het is uiteraard aan de politiek
om een afweging te maken welke noden in het onderwijs het zwaarst wegen."
Maar de raad vervolgt met de opmerking: "De Raad stelt wel vast dat een dergelijke
afweging niet heeft plaatsgevonden vóór het aannemen van de
eerder genoemde motie." Bedoeld wordt de motie uit 1997. Daarbij komt dat
de gesignaleerde nood waarover de Tweede Kamer zoveel eensgezindheid toonde,
niet de grootte van de klassen is. Het probleem waarvoor een oplossing werd
gezocht, werd gevormd door de tekortkomingen die door de Commissie evaluatie
basisonderwijs waren geconstateerd. Dus vraagt de stap van de
diagnose naar de therapie, dus van geconstateerde tekortkomingen naar klassenverkleining,
om argumentatie. Volgens de Onderwijsraad is die argumentatie niet zo gemakkelijk
te leveren. In ieder geval mag er geen kwaliteitsverbetering worden verwacht
zolang de omvang van de groepen niet substantieel is verkleind. "De kans op
het verbeteren van de leerresultaten neemt toe", wanneer het aantal leerlingen
per klas daalt tot 15 à 20. Dan is de kwaliteitsverbetering dus beslist
nog niet gegarandeerd. Het blijkt niet gemakkelijk om aan te geven via welke
mediërende factoren, zoals het heet, die verbetering van de kwaliteit
wordt bewerkstelligd.De gedachte is dat met kleinere klassen de opgave om het groepsgebeuren
te organiseren, minder zwaar is – dat is ongetwijfeld zo – en
de leerlingen door meer individuele aandacht effectiever gaan leren –
dat is nog maar de vraag. Onderzoek wijst uit dat in grotere klassen gemiddeld
iets hoger wordt gescoord voor taal en rekenen en dat er in grotere klassen
vaker gebruikt wordt gemaakt van diagnostische toetsen en meer werk wordt
gemaakt van het registreren van vorderingen van leerlingen. Dit lijkt mij
niet het gevolg van die grotere klassen, maar misschien is men er in grotere
klassen meer op gespitst; het is in ieder geval geen automatisme. Voor grotere
klassen blijken ook vaker remedial teachers te worden ingeschakeld. Voor het
welbevinden van leerlingen blijkt de grootte van de klas niet uit te maken.
De conclusie moet zijn dat aanzienlijk kleinere klassen waarschijnlijk de
voorwaarden voor kwaliteitsverbetering verbeteren, maar dat daadwerkelijke
verbetering van resultaten staat of valt met de vaardigheid van de docent
en de organisatie van het onderwijs.Ik kom bij de toespitsing op de eerste vier jaren van de basisschool.
De problemen zijn daar het grootst, volgens de memorie van antwoord aan onze
Kamer: "Er is onvoldoende doelgericht handelen van de leraren, er is onvoldoende
aansluiting tussen groep 1 en 2 (de kleutergroepen) en groep 3 en er zijn
veel verwijzingen naar het speciaal onderwijs vanuit de groepen 3 en 4." Dan
vervolgt de staatssecretaris met de nogal apodictische stelling: "Deze problemen
hebben veelal te maken met de grote groepen." Op z'n minst moet overwogen
worden of de gesignaleerde problemen te maken hebben met de instelling en
de vaardigheid van docenten, met de onderwijskundige visie binnen een school
op de verhouding van het kleuteronderwijs met het vervolg en met de mogelijkheid
dat leerproblemen die een reden kunnen zijn voor verwijzing naar het speciaal
onderwijs, logischerwijs meer in groep 3 en 4 aan het licht komen.Onze fracties hebben ook aarzelingen bij de impliciete gedachte in de
beantwoording dat kinderen zich vanaf hun vierde levensjaar binnen strak geplande
leerlijnen moeten ontwikkelen. Hierin zit naar onze mening iets bedenkelijks.
In dit verband vraag ik speciale aandacht voor de opmerkingen van de Onderwijsraad
over de deskundigheid van onderwijsgevenden speciaal voor het werken in de
kleutergroepen. Hiermee ben ik terug bij mijn eerdere opmerking over de schaarste
aan onderwijskrachten, die niet mag leiden tot verzwakking van de kwaliteitsnormen.Hoe dit ook zij, onze fracties zijn van mening dat de geleverde motivering
voor het proces van klassenverkleining waarvoor het onderhavige wetsvoorstel
de basis biedt, niet bevredigend is. Er blijft discussie mogelijk over de
prioriteitsstelling.Er is zeker discussie en nadere actie nodig om te bereiken dat kwaliteitsverhoging
inderdaad het effect zal zijn. Dit onderschrijft de staatssecretaris stellig.
Wat het laatste betreft, zijn echter de scholen aan zet. Als die de mogelijkheden
van kleinere klassen niet weten te benutten via onderwijskundige organisatie,
een goede mix van klassikaal en individueel onderwijs en blijvende aandacht
voor deskundigheid van docenten, zal het beoogde gevolg uitblijven, ondanks
de grote financiële inspanning. Dit leidt ons tot de kritische vraag
of die scholen, docententeams en leidinggevenden, van wier keuzes en acties
zo veel afhangt, er niet toe in staat geacht hadden moeten worden, te beslissen
over de inzet van meer middelen voor formatie. De strikte oormerking vinden
wij moeilijk te rijmen met de zelfstandigheid van scholen, waarop gelijktijdig
een groot beroep wordt gedaan voor het realiseren van de doelstellingen van
de operatie klassenverkleining.De heer Schuyer (D66):Voorzitter! Tijdens de algemene beschouwingen van enkele weken geleden
heb ik gesteld dat de D66-fractie in deze Kamer zich moreel aan het regeerakkoord
gebonden acht, maar dat dit een beoordeling op grond van doelmatigheid, rechtvaardigheid
en rechtsgelijkheid niet in de weg hoeft te staan. Bij het aan de orde zijnde
wetsontwerp speelt dit allemaal direct heel nadrukkelijk. Op pagina 109 van
Het kabinet-Kok Il – het regeerakkoord staat daarin vanaf blz. 49 –
wordt expliciet aangegeven dat de groepsgrootte in de groepen 1 tot en met
4 in het basisonderwijs verder wordt verkleind. Waar het woord "verder" op
slaat, is niet helemaal helder, want ik kan me niet herinneren dat onder Paars
1 de groepsgrootte ooit via wetgeving aan de orde is geweest. Wel is het zo
dat in het laatste jaar van Kok I de verkleining nadrukkelijk aan de overzijde
aan de orde is geweest bij de begrotingsbehandeling van de begroting van Onderwijs
en Wetenschappen in 1997 – de heer Veling wees er al op – en ook
bij de algemene beschouwingen, maar dat had nog niet geleid tot effectuering.
De reden om de materie aan de orde te stellen, was een bericht over een succesje
dat een paar basisscholen in Texas hadden met een ineens doorgevoerde aanmerkelijke
verlaging van de groepsgrootte, inderdaad in de orde van grootte tot ongeveer
vijftien, waar de heer Veling ook over sprak.In de discussie die volgde op het Kamerdebat, werd er door vrijwel iedereen
die er iets van weet, op gewezen dat groepsgrootteverkleining weinig tot geen
effect heeft, als daarbij niet aan een aantal andere voorwaarden wordt voldaan.
Ik noem er twee die toen genoemd werden: ten eerste moest een verkleining
aanzienlijk zijn, dus tot vijftien ongeveer, en ineens worden doorgevoerd;
ten tweede moest er ten aanzien van de docenten een nauwkeurig uitgebalanceerd
beleid van bij- en nascholing worden gevoerd, er speciaal op gericht hoe met
deze groepsgrootteverkleining pedagogisch om te gaan. Zelfs dan is het de
vraag of groepsgrootteverkleining helpt bij het probleem waarmee het Nederlandse
basisonderwijs kampt en dat in de memorie van antwoord niet ten onrechte benoemd wordt als het probleem van de aansluiting van de groepen
1 en 2 met groep 3. Ik kom daar zo dadelijk op terug, maar ga eerst nog in
op het politieke aspect.Ondanks de geopperde bezwaren, heeft de overzijde een politieke afweging
gemaakt dat zij het zinvol achtte de verkleining door te zetten, zelfs in
die mate dat het belangrijk genoeg werd geacht er een passage aan te wijden
in het regeerakkoord. De huidige bewindslieden hebben dit als arbeidsvoorwaarde
meegekregen, om een woord van de minister van Financiën te gebruiken.
Ik kan me heel goed voorstellen dat zij misschien een andere besteding van
het geld voor de bestrijding van dezelfde problematiek zouden hebben gewenst.
Een opmerking in de memorie van antwoord dat het nut van groepsgrootteverkleining
omstreden is, wijst in die richting. De politieke werkelijkheid is evenwel
een andere; mijn fractie heeft daar ook mee te maken. Als we van oordeel zijn
dat het primaat van de politiek en dus het maken van dit type keuzen aan de
overzijde ligt – en dat zijn we – dan respecteren we de keuze
en beoordelen vervolgens of de wijze waarop de wet vorm heeft gekregen, door
de beugel kan.Uit de vragen die door de collega's in deze Kamer zijn gesteld, wordt
vooral duidelijk dat men meer beleidsruimte bij de school zou willen en minder
bemoeizucht over de precieze invulling vanuit Zoetermeer. Op zichzelf begrijp
ik dat en ik zou dat ook willen, maar in de politieke afweging aan de overzijde
heeft men bij de eerste vier leerjaren het accent gelegd. Hoewel ik in het
verleden in deze Kamer bewindslieden als de heren Ritzen en Wallage en mevrouw
Netelenbos de vrijheid van onderwijs in de Sovjet Unie bij herhaling als voorbeeld
heb gesteld, neem ik bij dit wetsontwerp de huidige bewindslieden toch in
bescherming tegen het verwijt van bemoeizucht. Ik zou, gegeven de uitgangspunten,
werkelijk niet weten hoe je het anders zou moeten doen. Natuurlijk moet zowel
de basisformatie van de eerste vier leerjaren, als de formatie ten behoeve
van de groepsgrootteverkleining geoormerkt zijn om te kunnen controleren of
de extra formatie ook terechtkomt waarvoor het kennelijk politiek bedoeld
is geweest. Daarbinnen wordt de school vrij gelaten en dat is op zichzelf
een goede zaak. Wel zou de overheid aan een van de centra of de SLO kunnen
vragen om er eens modellen voor te ontwikkelen op welke wijze die formatie
nu eigenlijk effectief kan worden ingezet en wat de voor- en nadelen van bepaalde
keuzen zijn. In de memorie van antwoord gaat de staatssecretaris daar heel
globaal op in door te zeggen dat er bijvoorbeeld ook onderwijsassistenten
kunnen worden ingezet, maar er zijn heel veel andere keuzes. Dat is een heel
ingewikkelde materie, waarbij de school op zichzelf een handreiking goed kan
gebruiken. Ik zou de staatssecretaris willen vragen of zij dit ook in overweging
wil nemen.Voorzitter! Hoe ingewikkeld dat is, wil ik aantonen aan de hand van het
probleem waar deze wet een oplossing voor zou moeten bieden, namelijk de aansluitingsproblematiek
tussen enerzijds de groepen 1 en 2, en anderzijds groep 3. Dat probleem is
bepaald niet nieuw; het heeft aan de wieg gestaan van de vorming van het basisonderwijs
dat ten slotte ontstaan is uit het kleuter- en lager onderwijs. Het was in
de jaren zeventig dat Doornbos zijn befaamde proefschrift publiceerde "Opstaan
tegen het zittenblijven." Daar werd het probleem gesignaleerd van de aansluitingsproblematiek
tussen de kleuterschool en de lagere school. In het eerste leerjaar van de
lagere school doubleerde 15% van de leerlingen en dat werd terecht onaanvaardbaar
gevonden. De oplossing, zo dacht een meerderheid, was gelegen in de samenvoeging
van de twee schooltypen tot de basisschool. Nu, vijftien jaar later, blijkt
dat de aansluiting nog net zo'n probleem is. Immers in groep 2 zit de kleuter
van vijf uit de vroegere kleuterschool en in groep 3 het kind van zes uit
de eerste klas van de vroegere lagere school. Het is dus ook niet waar, dat
het probleem van de aansluiting een probleem van de allochtone leerling is;
het was er in het recente verleden ook en toen speelde de allochtonenproblematiek
op de school nog nauwelijks. Wel is het zo dat het altijd draait om taalachterstand
en dat dit nu bij de allochtone leerlingen een extreme dimensie heeft. Het
is zeer de vraag, om het buitengewoon eufemistisch te formuleren, of de verkleining
van de groepsgrootte, het hanteren van leerlingvolgsystemen en het ontwikkelen
van tussendoelen en leerlijnen een oplossing biedt die hout snijdt. Ook de
honderden miljoenen die gestopt zijn in het achterstandenbeleid hebben nooit
op dit terrein het resultaat gebracht dat men ervan verwachtte. Daarover is
een- en andermaal gerapporteerd. Een beleid dat erop gericht is dat ook in
de thuissituatie Nederlands wordt gesproken, is nodig. Het bereiken van dat
doel moet via de moeder gebeuren en het betrekken van de moeder bij de schoolsituatie
van het kind kan daarbij een handreiking zijn.Voorzitter! Op een vraag van mijn fractie om toch vooral het spelen in
de eerste twee jaren van de basisschool te accentueren, kwam een verwacht
en obligaat antwoord. Dat kinderen op jonge leeftijd veel spelenderwijs leren,
is niet een vondst van deze eeuw. Van deze eigenschap van kinderen moeten
we natuurlijk vooral gebruik blijven maken, ook in de opzet van ons schoolsysteem.
Maar waar het om gaat is, dat het formele leren vanaf groep 3 als het ware
ongewild in een eerdere fase wordt geïntroduceerd en dat daarbij ook
wordt geselecteerd. De gedachte van uitstel van selectie, die jarenlang op
de onderwijsagenda heeft gestaan, is in haar tegendeel komen te verkeren.
Iedereen die onbevooroordeeld naar het onderwijs kijkt, kan zien dat het voortdurend
selecteren een verlammende werking heeft, zowel op de school als op het kind.
In een vroegtijdig stadium selecteren – ik heb het niet over de selectie
in de basisvorming, want daar zou het wellicht juist eerder moeten om leerlingen
niet voortdurend met nederlagen te confronteren – zorgt ervoor, dat
het speciaal onderwijs groeit zonder directe noodzaak. Het zorgt ervoor, dat
de leerling zich snel uitgerangeerd weet ten opzichte van leeftijdgenootjes.
Het gevaar van dit voorstel is, dat het de selectie van kinderen, ongewild
natuurlijk, legt op een leeftijd waar het niet hoort, terwijl niemand die
daar ook wil. Dit systeem van groepsgrootteverkleining met bijvoorbeeld leerlingvolgsystemen
kan dat wel tot uitkomst hebben. Daarom vraag ik de verkleining vooral te
gebruiken in leerjaren in plaats van in speeljaren. Mijn vraag om de centra
dan wel de bedenkers van leerplanontwikkeling daarnaar te laten kijken, heeft
met die vrees van vroegtijdige selectie te maken.Voorzitter! Ik kom tot een paar slotopmerkingen. Extra geld ten behoeve
van onderwijs en zeker ook extra geld ten behoeve van onderwijs in de eerste
periode is zinvol en welkom. Het is hoog tijd: dat kan ook gezegd worden,
want we hebben op dit terrein ten opzichte van de ons omringende landen achterstand
opgelopen. Mijn fractie is uiteraard niet tegen het besteden van dat extra
geld. Gegeven de politieke keuzen die gemaakt zijn aan de overzijde is het
voorstel dat de staatssecretaris ons doet goed te verdedigen en wat ons betreft
niet eens overdreven centralistisch, al zou ik liever een andere opstelling
ervan hebben gezien. In de uitwerking zou het dat wel kunnen worden, maar
we geven de staatssecretaris graag het nodige krediet. Tot nu toe heeft ze
laten merken, de centralistische opvattingen uit het verleden niet zo maar
te willen handhaven. Hetzelfde geldt voor de minister. Wel lijkt het me zinvol
dat de staatssecretaris modellen laat ontwikkelen, waarmee duidelijk wordt
wat de effecten zijn bij een bepaalde invulling van dit wetsontwerp door de
school. Daarnaast speelt natuurlijk een aspect mee, dat toen dit voorstel
werd bedacht onvoldoende werd voorzien. Dat is het grote gebrek aan docenten
voor de basisschool. Dat gegeven maakt, dat er een behoorlijk risico is, dat
de school niet bij machte is om de groepsgrootteverkleining ook daadwerkelijk
te implementeren. De staatssecretaris dient hier nadrukkelijk de vinger aan
de pols te houden. Mocht duidelijk zijn dat er zich een situatie voordoet
waarin de school de verkleining niet kan realiseren, dan is het tijd om met
aangepaste wetgeving te komen die het de school mogelijk maakt de gelden op
een andere manier te gebruiken. Het lijkt me dat de overzijde daar dan gevoelig
voor zal zijn.Voorzitter! We zullen onze steun aan dit wetsontwerp niet onthouden ook
al hadden wij ons kunnen voorstellen dat de middelen voor de doelgroep waarover
we hier spreken een effectievere bestemming hadden gekregen. Op de door ons
gestelde vragen en de door ons gedane suggestie wachten we het antwoord van
de staatssecretaris met belangstelling af.De voorzitter:Ik geef het woord aan mevrouw Dupuis. Ook voor haar geldt dat zij haar
maidenspeech zal houden. Ik wijs de Kamer erop dat het een bijzondere dag
is: dit wordt de vijfde maidenspeech op één dag! De leden van
het College van senioren en de griffier wisten zich geen dag te herinneren
waarop zij zoiets meemaakten. Wij schrijven vandaag dus geschiedenis!Mevrouw Dupuis (VVD):Mijnheer de voorzitter! De VVD-fractie is blij dat er aanzienlijke middelen
ter beschikking komen om de kwaliteit van het primair onderwijs te verbeteren.
Men zou in een periode van voortrazende economie eerlijk gezegd ook niet anders
verwachten. Verbetering van de kwaliteit van onderwijs heeft in de ogen van
de VVD-fractie een hoge prioriteit en de fractie juicht alle positieve en
werkzame bijdragen aan die kwaliteitsverbetering toe.Ten aanzien van het huidige wetsvoorstel zijn er helaas een aantal kritische
opmerkingen op zijn plaats. Ik zal drie punten van aandacht, om niet te zeggen
punten van kritiek, kort bespreken. Nieuw is het allemaal niet, maar wel nog
even belangrijk en urgent. Allereerst is er de al geconstateerde spanning
tussen het huidige wetsvoorstel en de intenties van het departement van OCW
om tot deregulering te komen. Van zo'n deregulering is bij dit wetsvoorstel
niets te merken, integendeel. Bij de hele operatie van de kwaliteitsverbetering
lijkt de regulering alleen maar groter te worden. Dan is er de kwestie van
het lerarentekort, dat volgens de memorie van antwoord aan deze Kamer mede
door deze wet zou worden opgelost, terwijl de wet juist een belangrijke oorzaak
van het lerarentekort is. Een derde punt betreft de vraag of klassenverkleining
wel de meest werkzame en vooral doelmatige maatregel is ter verbetering van
de kwaliteit van het primair onderwijs; het gaat tenslotte om enorme sommen
geld, publieke middelen, waarbij de eis van doelmatigheid volledig geldt.Voorzitter! Het eerste punt is de kwestie van de deregulering, of liever
gezegd de volkomen afwezigheid daarvan bij dit wetsvoorstel, alsmede bij de
diverse andere voorstellen om tot kwaliteitsverbetering te komen. De staatssecretaris
heeft immers ten minste drie beleidsdoelen ter verbetering van de kwaliteit
van het primaire onderwijs: ICT-onderwijs, de positie van de leraar en klassenverkleining.
Op zichzelf is het natuurlijk prachtig dat er diverse spitsen in de kwaliteitsverbetering
nagestreefd worden en dat er werkelijk aanzienlijke sommen geïnvesteerd
worden. Maar deze drie doeleinden plaatsen de scholen opnieuw in een ijzeren
keurslijf: er is geen ruimte voor de scholen om eigen prioriteiten te stellen.
Het zou immers voor de hand liggen dat de extra middelen bestemd voor kwaliteitsverbetering
ten minste voor een deel door de scholen zelf bestemd zouden mogen worden,
al naar gelang de knelpunten die zij ervaren. Laten we eens aannemen dat een
school geen behoefte heeft aan klassenverkleining, bijvoorbeeld omdat het
met een afschuwelijke term een "wegende" school is – een school met
veel leerlingen met een 1,9-financiering – maar wel aan ICT-uitbreiding
en meer nascholing voor de leraren. Mag de school dan de voor de klassenverkleining
gealloceerde middelen besteden aan de andere doelen van kwaliteitsverbetering?
De fractie van de VVD zou dat graag van de staatssecretaris vernemen. Want
het lijkt erop dat dit door de strakke regelingen in de voorliggende wet onmogelijk
is. Daarom legt, anders gezegd, de VVD-fractie de staatssecretaris de vraag
voor welke ruimte er nu is voor scholen om in enige vrijheid – dat lijkt
toch niet te veel gevraagd – extra middelen te besteden aan de kwaliteitsbevorderende
maatregelen die voor die school het meest urgent zijn.Indien het antwoord is dat die ruimte er niet is, is de staatssecretaris
dan bereid nader te onderzoeken of er mogelijkheden zijn om de wet zo uit
te voeren dat de vrijheid van scholen vergroot wordt, en niet weer opnieuw
beperkt? Mag ik ter illustratie, voorzitter, een enkel citaat voorlezen uit
het net verschenen rapport van het Sociaal en cultureel planbureau over het
onderwijs, "Scholen onder druk"? Ik hoop dat de staatssecretaris, haar ambtenaren
en alle leden van de Tweede Kamer dit rapport van kaft tot kaft te lezen.
Het citaat is afkomstig uit een veldonderzoek onder scholen en docenten ter
controle van de uitkomsten van het rapport. Wij lezen daar het volgende. Ik
citeer overigens alleen hetgeen betrekking heeft op het wetsvoorstel. "Druk van OCW. Diverse instanties beoordelend naar de mate waarin de school
druk ondervindt, blijkt de grootste druk uit te gaan van OCW. Dit geldt zowel
voor basisscholen als – nog unaniemer geuit – voor scholen voor
voortgezet onderwijs. De commentaren van deelnemers uit het basisonderwijs
op OCW spreken boekdelen: - Hoe bestaat het dat de overheid zichzelf
beschouwt als terugtredend?- Aan de ene kant verkondigt de overheid
bestuurlijke vrijheid, maar aan de andere kant durft de overheid de scholen
niet los te laten.- De school moet zich verantwoorden en alles vastleggen,
zo komen via de achterdeur allerlei eisen binnen.- OCW voert een
minimumbeleid, doet niet meer dan het hoogst noodzakelijke. Er komen al nieuwe
eisen voordat de andere goed en wel zijn doorgevoerd. Er is ook sprake van
een achteruitgang van de middelenvoorziening." Dit is te lezen op blz. 283.Gaarne verneemt de VVD-fractie van de staatssecretaris hoe zij over deze
uitspraken denkt en, nogmaals, of zij bereid is om te onderzoeken of met name
op het punt van de kwaliteitsverbetering aan scholen meer ruimte geboden kan
worden bij de besteding van extra middelen.Sinds in 1997 de Tweede Kamer een motie aannam om de klassen te verkleinen,
is een aanzienlijk lerarentekort aan het licht gekomen, juist in het primair
onderwijs. Het is evident dat klassenverkleining de vraag naar leraren alleen
maar zal doen toenemen. Op dit punt is de staatssecretaris door bijna alle
fracties al gewezen. Zij meldt echter in de memorie van antwoord dat door
het aan de orde zijnde wetsvoorstel het tekort juist zal verminderen, doordat
de motivatie van leraren vergroot wordt. Het vervelende is alleen dat die
leraren er niet zijn – dat vergeet de staatssecretaris te vermelden –
mede vanwege de klassenverkleining, zoals allerwegen in het onderwijs de overtuiging
is. In zo'n situatie ligt het toch veel meer voor de hand, eerst te zorgen
voor voldoende leraren door hun positie te verbeteren en dan pas aan klassenverkleining
te denken? Bijkomend probleem is dat veel leraren weinig belangstelling hebben
om in groep 1 of 2 te werken, waarbij het immers gaat om onderwijs aan kleuters.Een laatste, verre van onbelangrijk, punt van kritiek betreft de kern
van de zaak zelf, namelijk de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs
door klassenverkleining. Ondanks een onlangs verschenen stuk in de Staatscourant
over een Amerikaans onderzoek waarbij klassenverkleining positief zou uitpakken,
is de meest overheersende opvatting onder deskundigen dat het hoogst dubieus
is of klassenverkleining nu werkelijk een reële bijdrage levert aan die
begeerde kwaliteitsverbetering. De Onderwijsraad laat niet na om in diverse
rapporten steeds weer erop te wijzen dat hier niet van een bewezen verband
kan worden gesproken. Integendeel, velen van de hier aanwezigen hebben in
klassen van meer dan 40 leerlingen lager onderwijs genoten en zie hoe het
ons is vergaan. De trend in vele landen is, dat de klassen de laatste decennia
steeds kleiner zijn geworden, maar dat de kwaliteit van het onderwijs niet
is verbeterd. Dit blijft een lastig punt, vooral gezien de enorme investeringen
die nu al gedaan worden. Eigenlijk zijn wij met de behandeling van dit wetsvoorstel
een beetje te laat.Heeft de staatssecretaris al ideeën over de wijze waarop zij het
effect van deze dure operatie zal evalueren? En wat te doen als blijkt dat
er van kwaliteitsverbetering geen sprake is en de leraren ook niet staan te
dringen om in verkleinde groepen les te geven? Is er nog een weg terug of
is de klassenverkleining een onomkeerbaar proces dat, eenmaal begonnen, niet
gestopt kan worden? Gaarne verzoekt de fractie van de VVD de staatssecretaris,
deze en eerder gestelde vragen te beantwoorden.Overigens is de VVD-fractie ervan overtuigd dat de staatssecretaris goede
bedoelingen heeft en dat haar inzet voor het primair onderwijs niet ter discussie
staat. Maar platdrukken aan de moederborst respectievelijk doodknuffelen gelden
in het algemeen niet als positieve uitingen van genegenheid; ware genegenheid
streeft ernaar, het voorwerp van liefde mondig en vrij te maken en niet klem
te zetten.De voorzitter:Mevrouw Dupuis, u bent hoogleraar medische ethiek in Leiden. In een van
uw publicaties – die ik voor dit doel enigszins verdraai – ging
het over wel of niet behandelen. U zult in dit huis merken dat wij als leden
zelden de vraag stellen of wij iets wel of niet behandelen, maar wel wanneer
wij iets behandelen. U hebt geen publieke politieke functie bekleed, maar
wel partijpolitieke functies. U was onder andere lid van de commissie Liberalisme
21ste eeuw. Luisterend naar u, met kennis van uw carrière, denk ik
dat liberalisme in de 21ste eeuw met vertegenwoordigers zoals u geen probleem
zal opleveren. Ik wens u geluk met uw maidenspeech.De vergadering wordt enige ogenblikken geschorst.De heer Van Vugt (SP):Mijnheer de voorzitter! Wat een maidenspeeches vandaag. Ik heb er bijna
spijt van dat ik vandaag mijn maidenspeech niet houd. Nu ik hier toch sta,
zal ik proberen, iets zinnigs te zeggen.Mijnheer de voorzitter! De kwaliteit van het onderwijs in Nederland staat
onder druk. De kranten staan er bol van: lerarentekort, witte scholen, zwarte
scholen, eigen bijdragen, tweedeling, het houdt niet op. Daar wil ik vandaag
graag aandacht voor vragen, ook in relatie tot dit wetsvoorstel, waarmee wordt
beoogd, de klassen in de onderbouw te verkleinen. De doelstelling van het
wetsvoorstel onderschrijft de SP-fractie van harte. Sterker nog, wij vinden
het heel goed dat de overheid hiermee aan de slag gaat. Ook de SP-fractie
is namelijk van mening dat klassenverkleining noodzakelijk is om de aantrekkelijkheid
van het beroep van leraar te vergroten, maar het kan ook een middel zijn in
de strijd tegen het lerarentekort. Dat laat echter onverlet dat mevrouw Dupuis
terecht heeft opgemerkt dat het bestaande lerarentekort niet wordt opgelost
door klassenverkleining, maar door deze stap op korte termijn juist wordt
versterkt. Kan de staatssecretaris ingaan op deze problematiek, dus op de
relatie tussen het lerarentekort en de klassenverkleining? Kan zij ook aangeven
waarom zij prioriteit geeft aan de klassenverkleining?Mijnheer de voorzitter! De staatssecretaris heeft in het wetsvoorstel
gekozen voor het hanteren van een gemiddelde van 20 leerlingen per groep.
Wordt dit gemiddelde gehanteerd per school, of is het een landelijk gemiddelde? Als het laatste het geval is, zelfs als het gemiddelde per school
geldt, is een situatie denkbaar waarin in de ene klas 30 leerlingen zitten
en in de andere 10. Als het gemiddelde van 20 maar wordt gehaald, althans
zo heeft men het mij op school uitgelegd. Vindt de staatssecretaris dit een
gewenste situatie? Zo neen, waarom is dan toch voor een gemiddelde gekozen
en niet bijvoorbeeld voor een maximum aantal leerlingen per klas? Dat zou
overigens hoger vastgesteld kunnen worden dan 20, zodat de scholen wel speelruimte
hebben.Ik vraag mij af waarom is gekozen voor klassenverkleining in alleen de
onderbouw. Ik kan mij voorstellen dat leerlingen die een paar jaar in de onderbouw
verbleven in een aardige klas, met niet al te veel leerlingen en met een leraar
die het goed volhield, bij de overgang naar de bovenbouw ineens in een megaklas
terechtkomen en in die situatie verzuipen. Zij zijn immers gewend aan het
functioneren in een kleine klas. Ik heb hierover graag de mening van de staatssecretaris.
Is het niet verstandiger om prioriteit te geven aan een wat gelijkwaardigere
spreiding van klassenverkleining over zowel de onder- als de bovenbouw?De heer Witteveen (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Klassenverkleining in het basisonderwijs, te beginnen
met de onderbouw, is een streven dat de volledige instemming heeft van mijn
fractie. Het is verheugend dat er financiële middelen voor beschikbaar
komen. Klassenverkleining wordt door pedagogen gezien als een effectieve manier
om de kwaliteit van het onderwijs te bevorderen, al kunnen daar zeker ook
kanttekeningen bij worden geplaatst. Klassenverkleining is erg belangrijk
voor leerlingen met achterstanden. Klassenverkleining is echter een middel
en geen doel op zichzelf. Er zijn ook andere manieren om de kwaliteit van
het basisonderwijs te vergroten en die zullen in combinatie moeten worden
ingezet. Dit zijn stellingen waarover wij het vermoedelijk in brede kring
wel met elkaar eens zijn, maar dan beginnen de problemen met deze wet.Ik zal eerst ingaan op het beeld op hoofdlijnen. De scholen moeten de
klassenverkleining daadwerkelijk tot stand zien te brengen, maar zij hebben
de belangrijkste factoren niet in hun greep. De prognoses voor het lerarentekort
stijgen dramatisch, juist in het basisonderwijs. Over de huisvesting van scholen
en over de beschikbare klaslokalen beslist de gemeente. Hoewel de situatie
per gemeente sterk kan verschillen, is er ook op dit vlak reden om aan te
nemen dat er sprake is van schaarste en dat er dus fricties zullen optreden
bij het streven om de kleinere klassen ook in eigen ruimtes te laten functioneren.Wij kunnen dit algemene beeld wat concreter maken als wij ons de schoolleiding
van basisscholen even voorstellen. Het zal bij veel schoolleiders als volgt
gaan. Er is een wettelijke opdracht om de klassen te verkleinen, er is geld,
er is toezicht, er is een geheel andere planning en financiering ingevoerd,
en iedereen verwacht nu kleinere klassen. Ook de leraren en de ouders verwachten
dat. Maar er zijn geen leraren gevonden en er zijn geen klaslokalen ter beschikking
gekomen. Ergo, op deze school gaat de klassenverkleining niet door, terwijl
dat op andere, concurrerende scholen juist wel het geval is. Dat is geen erg
aantrekkelijke situatie om je in te bevinden. De eisen zijn opgeschroefd,
de verwachtingen zijn hooggespannen, de leraren en ouders die de school feitelijk
draaiende houden, willen zelf ook graag klassenverkleining, maar het kan niet
en de kritiek neemt toe. Deze wet zal bij een aantal schoolleiders leiden
tot een verhoging van de werkdruk.Dat is wel een probleem. Door verschillende sprekers is al gememoreerd
dat er een rapport van het Sociaal en cultureel planbureau is verschenen met
de titel "Scholen onder druk". Dat schetst op grond van een uiterst degelijke
analyse een beklemmend beeld van de toegenomen werkdruk en van de benarde
positie van met name de schoolleiding. Ik vat het in mijn eigen woorden samen
om daarmee eigen accenten te leggen. Het SCP constateert dat scholen onder
druk staan als gevolg van toenemende en soms tegenstrijdige eisen enerzijds
en beperkte mogelijkheden en condities anderzijds. Scholen zijn de afgelopen
vijftien jaar geconfronteerd met een opeenstapeling van eisen, wensen en verwachtingen,
zowel van de rijksoverheid als van maatschappelijke organisaties, ouders en
sinds kort ook van de gemeenten. De toerusting van de scholen stagneerde,
zo stelt het SCP-rapport, terwijl de condities waaronder scholen moeten werken
complexer zijn geworden: schaalvergroting, meer concurrentie, meer eigen verantwoordelijkheid,
veranderende leerlingenpopulatie, mondiger ouders. De afstand tussen de beleidsambities
en de dagelijkse onderwijspraktijk is erg groot. Het is in deze context dat
de fractie van de Partij van de Arbeid aandacht vraagt voor de bestuurlijke
lasten als gevolg van het wetsontwerp en voor de gekozen sturings- en toetsingsstrategie.Op onze vraag over de geoormerkte toewijzing en het nieuwe systeem van
financiële verantwoording is geantwoord dat het nieuwe formulier in feite
eenvoudiger zal zijn dan het oude. Dat is altijd een erg prettige mededeling,
al moet mij van het hart dat de mening van de onderwijsorganisaties op dit
punt niet unaniem is en dat het mij zou benieuwen hoe schoolleiders zelf zouden
oordelen over de inzichtelijkheid van de systematiek en de hanteerbaarheid
van de formulieren. Hun wordt meestal niks gevraagd in deze kwesties. Het
aantal factoren dat een rol speelt bij de toewijzing is niet afgenomen en
dus zullen ook de vragen naar informatie op al die factoren betrekking moeten
hebben.Bij de toewijzing van middelen om extra klaslokalen te krijgen, is de
weg gevolgd van de niet geoormerkte toevoeging aan het Gemeentefonds. Daar
hebben wij op zichzelf geen bezwaar tegen. Wij vragen ons alleen af waarop
de staatssecretaris haar vertrouwen baseert dat er bij problemen in goed overleg
tussen gemeenten en schoolbestuur wel een oplossing zal worden gevonden. Heeft
de staatssecretaris aanwijzingen dat het met het lokale tekort wel mee zal
vallen? Of is dit een "leap of faith"?Dat brengt mij bij de vragen over de wijze van sturing. Het liefst zouden
wij zien dat scholen meer vrijheid en autonomie krijgen bij hun keuzen tussen
de verschillende beschikbare mogelijkheden om de kwaliteit van het onderwijs
te verbeteren. Het zou ook mogelijk moeten zijn om met goede redenen de klassen
juist niet te verkleinen, maar bijvoorbeeld extra onderwijsassistenten in
te zetten of om, even buiten de horizon van de wet, geld te steken
in bijscholing van leraren. Het liefst zouden wij zien dat er een situatie
ontstaat waarin, net als dit in de decentrale bestuurlijke verhouding het
geval is, scholen geld krijgen voor maatregelen die zij zelf op maat kunnen
maken voor hun eigen situatie en dat zij het geld naar bevind van zaken kunnen
inzetten met verantwoording achteraf. Als de scholen meer vrijheid en autonomie
krijgen om taken uit te voeren waar zij achter staan, kan ook de positie van
de schoolleiding sterker worden. Dan kan iets van die druk op de scholen worden
weggenomen. Wij zijn dan ook erg verheugd te kunnen constateren dat de minister
en staatssecretaris kennelijk meer autonomie willen in het onderwijs en minder
regels.In de algemene toelichting op de begroting en in de onderwijsbeleidsnotitie
staat bijvoorbeeld: "In onze visie moeten antwoorden bouwen op de kracht van
individuen en organisaties." "Goede antwoorden op ontwikkelingen moeten vooral
worden gegeven door de onderwijsinstellingen zelf." Dat komt uit de brief
Sterke instellingen, verantwoordelijke overheid. Een ander citaat. "Het onderwijs
draagt primair zelf de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit en verbetering
ervan." En verder: "Met het onderwijsveld wordt bekeken of het aantal regels
kan worden verminderd, zodat de instellingen meer ruimte krijgen." Dat zijn
mooie citaten. Het zijn opmerkingen die onze fractie van harte onderschrijft.
Het gaat ook om een echte trendbreuk. Het SCP-rapport maakt duidelijk dat
er in de afgelopen jaren wel al meer autonomie en minder regels kwamen op
het punt van de financiering en het personeelsbeleid, maar juist een toenemende
overheidsinvloed kan worden geconstateerd op de inhoud en de werkwijzen in
het onderwijs. De kerndoelen van het basisonderwijs zijn van deze tendens
een sprekend voorbeeld. Met verbazing las ik dan ook het antwoord op een vraag
van de zijde van het CDA over autonomie en deregulering. Daar schrijft de
staatssecretaris simpelweg dat deregulering en autonomievergroting weliswaar
belangrijke uitgangspunten zijn, maar geen dogma's. Het gaat juist om een
nieuwe richting van het beleid. Autonomie en deregulering zijn nog nauwelijks
te signaleren en nu zouden het al dogma's zijn geworden?Mijnheer de voorzitter! Mijn laatste onderwerp betreft juist een voorbeeld
van te gedetailleerde regelgeving, die de autonomie van scholen op een verkeerde
wijze beperkt. Het is nog niet genoemd. Ik zal er daarom wat uitvoeriger op
ingaan. De wet oormerkt de middelen bij uitsluiting voor kinderen in de leeftijd
van 4 tot en met 7 jaar. Hoe moet het dan gaan met die scholen in ons land
die niet zijn ingedeeld in een onderbouw en een bovenbouw, maar die ook een
zogenaamde middenbouw hebben? Het gaat hierbij om vele honderden scholen,
waaronder scholen uit de richting van de zogenaamde traditionele vernieuwingsscholen,
zoals het Montessorionderwijs. Deze scholen hebben ooit op didactische gronden
gekozen voor een driedeling, omdat zij menen dat daardoor een grotere onderwijskwaliteit
kan worden bereikt. Jarenlange ervaring bevestigt de juistheid van deze didactische
keuze. Eigenlijk wordt van deze scholen gevraagd om de indeling in onderbouw,
middenbouw en bovenbouw op te geven, om te kunnen profiteren van de financiering
van de klassenverkleining.Op onze vragen hiernaar antwoordt de staatssecretaris gelukkig dat deze
scholen de nieuwe formatie kunnen inzetten in de eerste vier leerjaren. In
combinatie met een ander antwoord van de staatssecretaris, maak ik hieruit
op dat ook kan worden gekozen voor inzet van bijvoorbeeld een klassenassistent,
waardoor een middenbouwklas niet hoeft te worden gesplitst in groepen van
kinderen tot 7 jaar en kinderen van 8 jaar. Ook "remedial teachers" vallen
binnen de term.Dit lost het gesignaleerde probleem echter helemaal niet op. Men kan zich
moeilijk een middenbouwklas voorstellen met kinderen van groep 3, 4 en 5,
waarin de inzet van een onderwijsassistent of een "remedial teacher" uitsluitend
gebeurt voor de jongste kinderen. Alle kinderen zullen hier in de praktijk
van mee profiteren. Niemand die weet hoe het op scholen gaat, zou dat erg
vinden. Integendeel! De wet staat het echter toevallig niet toe. Een school
die op gezagsgetrouwe wijze de wet wil uitvoeren, wordt gedwongen tot creatief
interpreteren, tot handigheid. Dat moet de wetgever niet aanmoedigen.Ik constateer verder dat ook in deze traditionele vernieuwingsscholen
de wens leeft om de klassen te verkleinen. Dat wordt hen door de gevolgde
wettelijke systematiek en de overdreven gedetailleerdheid van de regeling
feitelijk niet toegestaan. Het alternatief is natuurlijk om de middenbouw
helemaal op te geven. Dat mag de overheid echter van deze scholen niet vragen,
gelet op artikel 23 van de Grondwet.Voorzitter! Ik rond af. Deze wet krijgt onze warme instemming, maar de
PvdA-fractie hoopt dat de zojuist gesignaleerde problemen kunnen worden verholpen.
Voor de toekomst hopen wij dat de minister en de staatssecretaris hun inzet
voor beter onderwijs met meer autonomie en verantwoordelijkheid voor sterke
instellingen weten waar te maken.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! Wie is er tegen verhoging van de kwaliteit van
het onderwijs? Dat is een retorische vraag. Daar is immers niemand op tegen.
Wie is er tegen een stapsgewijze verkleining van klassen van kinderen van
4 tot 7 jaar? Dat is geen retorische vraag. Ik denk dat bijna niemand tegen
het einddoel is van een substantiële verkleining van klassen. GroenLinks
is in ieder geval niet tegen. Ik heb ook van vorige sprekers gehoord dat zij
niet tegen dit wetsvoorstel zijn. Toch stuit het verkleinen van klassen op
problemen.Klassenverkleining is een noodzakelijke voorwaarde voor verhoging van
de kwaliteit van het onderwijs, maar is zeker geen voldoende voorwaarde. Deze
maatregel is alleen effectief als die wordt ingepast in een pakket van maatregelen
tot verhoging van de kwaliteit van het onderwijs. Ik noem er een paar. Zo
is er de voorschool voor allochtone kinderen met een taalachterstand. Essentieel
daarbij is dat ouders hierbij actief worden betrokken. Ik noem dit als eerste,
omdat het volgens mijn fractie een zeer effectief instrument is om onderwijsachterstand
te bestrijden en daarmee de kwaliteit van het onderwijs te verhogen. Andere
maatregelen zijn het leerlingvolgsysteem, deskundigheidsbevordering van leerkrachten,
professionalisering van management en besturen en een prestatiemeting
voor scholen. In de schriftelijke voorbereiding heeft mijn fractie aandacht
gevraagd voor deze zaken. Ik dank de staatssecretaris voor de behoorlijk uitgebreide
beantwoording. Ik zal mij bij de plenaire behandeling daarom beperken tot
drie punten.Het eerste punt is dat mijn fractie accepteert dat het kabinet begint
met een klassenverkleining in de onderbouw. Wij zijn het ermee eens dat je
daar moet beginnen, maar het mag daar niet bij blijven. Het streven moet erop
gericht zijn om ook de klassen van de bovenbouw kleiner te maken. En hoewel
ik ook wel begrijp dat dit er op het ogenblik niet inzit, gaat de staatssecretaris
naar mijn mening wel erg kort door de bocht in de memorie van antwoord. Daar
zegt zij: "Vooralsnog bestaan er geen plannen om de groepsverkleining door
te trekken naar de bovenbouw." Punt. Uit. Geen woord over de wenselijkheid
en de mogelijkheden. Ik kan mij niet voorstellen dat de staatssecretaris niet
streeft naar een klassenverkleining ook in de bovenbouw. Zij heeft ongetwijfeld
ambities op dat terrein. Mijn fractie is daar zeer benieuwd naar.Het tweede punt is dat invoering van dit wetsvoorstel wordt bemoeilijkt
door in ieder geval twee grote problemen, namelijk gebrek aan leerkrachten
en gebrek aan leerruimte. "Ieder kind verdient de beste leraar." Ik onderschrijf
van harte deze uitspraak van Peter Verleg, voorzitter van het college van
bestuur van de hogeschool Domstad die ik ergens tegenkwam. Om verkleining
van de klassen in de onderbouw te kunnen effectueren, zelfs met de kleine
stapjes waarin dat gebeurt, zijn meer leerkrachten nodig, gemiddeld per school
een à twee extra. En het aanbod is nu al zo schaars in het basisonderwijs!
Bij ziekte van leerkrachten is vervanging moeilijk te realiseren. Er worden
zelfs klassen naar huis gestuurd. De kranten staan er zo nu en dan bol van.
Het Researchcentrum voor onderwijs en arbeidsmarkt van de Universiteit van
Maastricht heeft becijferd dat er tot en met 2004 38.000 nieuwe leerkrachten
nodig zijn. Er zullen er 18.000 van de PABO's afkomen en daarvan belandt zo'n
60 tot 70% in het onderwijs, een heel teleurstellend resultaat. De problemen
zijn dit keer niet te wijten aan een onzorgvuldige invoering van een wetsvoorstel.
Daarover hebben wij in deze Kamer wel eens anders gesproken. De klassenverkleining
zit al een tijdje in de pen en is al begonnen. De oorzaken liggen nu elders.
Er is een schaarste aan leerkrachten. Het beroep is kennelijk minder aantrekkelijk
geworden. Daarop hebben de maatschappij en ook het kabinet niet alert genoeg
gereageerd. Er is natuurlijk best wat te doen aan het aantrekkelijker maken
van het beroep van leerkracht, ook door het kabinet. Er moet een reclamecampagne
komen ter verbetering van het imago en er moeten maatregelen worden genomen
om herintreders te bewegen weer het onderwijs in te gaan, waarbij ik aandacht
vraag voor het aanbieden van kinderopvang en het werken in deeltijd. Daarnaast
moeten in ieder geval twee zaken structureel worden aangepakt, namelijk verbetering
van de werkomstandigheden en een salarisverhoging. Goed onderwijs is een noodzakelijke
voorwaarde voor een gezonde maatschappelijke ontwikkeling en is bovendien
een economische noodzaak. Het is maatschappelijk kortzichtig – zeker
in een goed draaiende economie – als een structureel hogere financiële
vergoeding voor onderwijsgevenden niet wordt geregeld.Verbetering van de werkomstandigheden is complexer. Dit heeft voor een
deel te maken met de sfeer op school en in de klas. Daarop invloed uitoefenen
is moeilijk voor een overheid, maar het kan. Andere zaken liggen echter wel
degelijk binnen het bereik van de overheid. De algemene klacht is dat de werkdruk
te groot is. Dit geldt ook voor het management. De directie krijgt naast onderwijsinhoudelijke
taken steeds meer beheertaken. En die beheertaken zijn niet opgenomen in de
reguliere formatie van het basisonderwijs. Dat zit niet in het formatiebudgetsysteem.
Indien voor de beheerkant een oplossing wordt gevonden, zoals het opnemen
van beheertaken in het formatiebudget, komt er minder druk op de onderwijsinhoudelijke
kant.Voorzitter! Volgens de brief van de staatssecretaris aan de Tweede Kamer
van 8 november jongstleden zijn de PVE's per 1 september 1999 opgehoogd met
in totaal 20 mln. voor administratie, bestuur en beheer. Wordt daarmee tegemoet
gekomen aan de door mij geformuleerde bezwaren? Worden die taken opgenomen
in het formatiebudget? Is het dus structureel? En is het genoeg? Iedereen
weet dat de Londo-vergoeding, gebaseerd op het programma van eisen, zeer krap
begroot is. Dit geeft voortdurend problemen, bijvoorbeeld in het kader van
het schoonmaken en schoonhouden van schoolgebouwen.Indien aan deze twee voorwaarden wordt voldaan – vermindering van
werkdruk en structureel betere salariëring – is er kans dat weer
meer mensen voor een opleiding in het onderwijs kiezen. Bovendien gaan dan
misschien ook weer meer afgestudeerden met een onderwijsdiploma daadwerkelijk
voor de klas staan of in de klas staan. Wat is de mening van de staatssecretaris
op dit terrein?Dan het probleem van de huisvesting. Dat is een uitvoeringsprobleem en
nu eens geen financieel probleem. Door de klassenverkleining komt er een tekort
aan leslokalen. Uitgaande van een à twee extra leerkrachten per basisschool
zijn dat een à twee lokalen per school. En dat is niet eens een kwestie
van geld. In het Gemeentefonds is financieel ruimte gemaakt voor een extra
lokaal per extra docent.Maar de feitelijke situatie is, dat die extra lokalen er gewoon niet zijn.
Dat klemt het meest in de binnenstad. Daar zet je niet zomaar een paar noodlokalen
neer. En waar er door daling van het aantal leerlingen in het verleden leegstand
ontstond in scholen, hebben die onderwijslocaties inmiddels een andere bestemming
gekregen, in ieder geval voor tussenschoolse en naschoolse opvang en misschien
zelfs voor voorschoolse opvang.Dat kan niet worden teruggedraaid en dat willen we ook niet. De staatssecretaris
kent geen gevallen waarin dit tot problemen heeft geleid, lees ik in de memorie
van antwoord. Ik weet niet wanneer de staatssecretaris iets als probleem definieert,
maar ik weet wel dat er hier en daar grote moeilijkheden zijn. En ik denk
dat de staatssecretaris zich er iets te gemakkelijk vanaf maakt, door er vertrouwen
in te hebben dat in goed overleg een oplossing zal worden gevonden. Dat is
al meer gezegd.Voorzitter! Gezien de door mij geschetste problemen vraag ik mij af of
verdere klassenverkleining wel zal en kan worden doorgevoerd. Is dit wetsvoorstel niet een papieren wetje? Bovendien is in mijn fractie
de discussie gevoerd of een generieke maatregel als klassenverkleining nu
wel de meest effectieve manier is om de kwaliteit van het onderwijs te verhogen.
De vraag is of deze inzet van het beschikbare geld nu wel de meest effectieve
manier is om de problemen in het onderwijs aan te pakken. Is het niet veel
zinniger om dit geld gericht in te zetten om de achterstandproblemen van allochtone
kinderen te bestrijden, bijvoorbeeld door zwaar in te zetten op de voorschool
voor allochtone kinderen, waarbij de ouders worden betrokken?Voorzitter! Tot slot wil ik de staatssecretaris nog een algemeen probleem
voorleggen dat niet rechtstreeks te maken heeft met het wetsvoorstel dat we
nu bespreken. Dat gaat over onvoldoende afstemming tussen het ministerie van
OCW en andere ministeries. Er is veel, niet onderwijsinhoudelijke, regelgeving
die betrekking heeft op de school, zoals eisen die aan de scholen worden gesteld
vanwege veiligheid of milieu of vanwege de wet ARBO. Dat is zinnige regelgeving,
maar voor het voldoen aan die eisen is er geen extra financiering. Dat moet
uit de beschikbare middelen komen. Volgens mijn informatie worden deze zaken
niet meegenomen in de jaarlijkse herijking van het programma van eisen. De
Londo-vergoeding, gebaseerd op het programma van eisen, is toch al zo krap
begroot. Kent de staatssecretaris deze problematiek? Is zij bereid eisen die
vanuit andere ministeries worden gesteld op te nemen in het programma van
eisen van scholen?De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Ik deel aan de Kamer mee dat de bijzondere commissie voor de JBZ-Raad
adviseert – op grond van haar beraadslaging van hedenmiddag –
ten aanzien van de 15 voorgelegde bindende ontwerpbesluiten voor de JBZ-Raad
van 2 en 3 december in te stemmen met de ontwerpbesluiten nrs. I 2a, 2b, 2g,
2l, 2m, 5, 6, 7, 10, 14a en II 3.Ik stel voor dit advies te volgen.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt enige ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19992000-215-225.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl