Behandeling van het voorstel van wet van de leden Bussemaker en Van Dijke tot wijziging van de Arbeidstijdenwet en het Burgerlijk Wetboek ter verruiming van zeggenschap van werknemers over arbeidstijden (27224)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 1396-1414

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

04-06-2002

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 28, pagina 1396-1414

14-05-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27224Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Gezamenlijke behandeling van: - de ontwerpkabinetsreactie op het Groenboek inzake de strafrechtelijke bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap en de instelling van een Europese officier van justitie (griffienr. EK 128582); - de ontwerpraadsconclusies over de te hanteren methode van harmonisatie van straffen (Raadsdocument 7266/3/02)Pagina 1372-1385
Presentie en opening (dinsdag 14 mei 2002)Pagina 1371-1371
Behandeling van het volgende voorstel van de commissie voor de Verzoekschriften: adres van A.C.H. van Eggelen te Varsseveld betreffende het handelen van de belastingdienst (gedrukt stuk Eerste Kamer, 2001-2002, nr. XII)Pagina 1371-1371
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wet stankemissie veehouderijen en landbouwontwikkelingsgebieden (27835); - Vervanging van paragraaf 17 van de Waterstaatswet 1900 door algemene regels inzake voorbereiding op en optreden bij gevaar voor waterstaatswerken (Modernisering waterstaatswetgeving betreffende gevaar voor waterstaatswerken) (27922); - en nog 24 andere wetsvoorstellenPagina 1371-1372
Behandeling van de Raming der voor de Eerste Kamer in 2003 benodigde uitgaven, alsmede aanwijzing en raming van de ontvangsten (EK 212)Pagina 1371-1371
Behandeling van het voorstel van wet van de leden Bussemaker en Van Dijke tot wijziging van de Arbeidstijdenwet en het Burgerlijk Wetboek ter verruiming van zeggenschap van werknemers over arbeidstijden (27224)Pagina 1396-1414
Behandeling van het voorstel van wet van het lid Van de Camp tot wijziging van de Gemeentewet en de Wet wapens en munitie in verband met de bestrijding van wapengeweld (26865)Pagina 1385-1396
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 14 mei 2002)Pagina 1415-1416
Lijst van besluiten (dinsdag 14 mei 2002)Pagina 1414-1415

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 90 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het voorstel van wet
van de leden Bussemaker en Van Dijke tot wijziging van de Arbeidstijdenwet
en het Burgerlijk Wetboek ter verruiming van zeggenschap van werknemers over
arbeidstijden (27224).De voorzitter:Ik heet de initiatiefnemers, de medewerkers die hen ondersteunen en de
minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van harte welkom. De initiatiefnemers
worden ondersteund door mevrouw Verbraeken en de heer Blokhuis.De beraadslaging wordt geopend.De heer Hofstede (CDA):Voorzitter. Allereerst wil ik de indieners prijzen voor hun inzet en vasthoudendheid
om dit wetsvoorstel, ondanks veel kritiek van de Raad van State, van de minister
en van de werkgeversorganisaties, toch vandaag in deze Kamer te mogen verdedigen.
Proficiat! Deze woorden van lof nemen niet weg dat de kritiek tot nog toe
niet is verstomd. In de uitvoerige schriftelijke voorbereiding in deze Kamer
is veel aandacht besteed aan en gevraagd voor de zwakke kanten van het voorstel.
In zowel de memorie van antwoord als in de nadere memorie van antwoord hebben
de initiatiefnemers getracht, dat te weerleggen. De leden van de CDA-fractie
zijn echter nog niet overtuigd. Het wetsvoorstel leidt ertoe dat veel ruimte wordt gelaten voor interpretatie
door de rechterlijke macht. Dat geldt voor de vele, veelal nieuwe begrippen
die worden ingevoerd, zoals daar zijn: "aard van de arbeid", "bedrijfsomstandigheden",
"persoonlijke omstandigheden", "maatschappelijke verantwoordelijkheid", "een
bestendig en regelmatig arbeidspatroon", "verwanten", "naasten", "(afhankelijke)
familieleden" en ten slotte ook voor de behandeling van sollicitanten.De CDA-fractie heeft in het voorlopig verslag en in het nader voorlopig
verslag een- en andermaal gewezen op de verdere juridisering die uit deze
wet zou kunnen voortvloeien. De indieners bagatelliseren dat door de vees
van de CDA-fractie ongegrond te verklaren. Ik help het ze hopen, maar overtuigend
is het niet. Dit klemt te meer waar het kabinet in bijlage A van de memorie
van antwoord spreekt over voor hem onduidelijke situaties die het onwenselijk
acht. "Onduidelijk" en "onwenselijk", het is niet niks. Wij willen de indieners
met klem uitnodigen om daar nogmaals op in te gaan en een poging te doen om
onze zorg te mitigeren. Ook willen wij de minister vragen, daar vervolgens
commentaar op te geven. Willen zij daarbij dan ook betrekken dat verdere juridisering
van de arbeidsverhoudingen zou kunnen leiden tot filevorming bij de rechterlijke
macht, zoals dat in Italië – een land waar veel wettelijk en dus
naar verhouding weinig in de cao geregeld is – jarenlang voorkomt? Ook
het opzegverbod, zoals dat zal worden geregeld in artikel 670 onder 9 van
boek 7 van het Burgerlijk Wetboek is kennelijk nog lang niet waterdicht verwoord,
getuigde de woorden van het kabinet: "Het voorgestelde opzegverbod zal in
de praktijk leiden tot rechtsongelijkheid en rechtsonzekerheid en het kabinet
acht dit niet wenselijk." Ook daarvoor vraagt mijn fractie opnieuw aandacht
van de indieners.Het is eigenlijk jammer dat dit wetsvoorstel niet voor advies aan de Sociaal-economische
raad is voorgelegd. Wellicht had dit ter zake kundige college een bijdrage
kunnen leveren ter verbetering van het onderhavige wetsvoorstel. Ondanks herhaald
aandringen van mijn fractie en ook vele anderen bleven de indieners consequent
weigeren om voor advies naar de SER te gaan, hoewel het goed
te combineren viel met de adviesaanvrage van het kabinet inzake de evaluatie
van de Arbeidstijdenwet. Waarom weigerden de indieners dit een- en andermaal?In 1996, bij de behandeling van de Kaderwet adviescolleges en instellingswetgeving
adviescolleges is zo'n adviesrecht voor de Staten-Generaal expliciet vastgelegd
en wel in artikel 17 van genoemde wet. Ook in de Wet op de bedrijfsorganisaties
is het vervolgens in artikel 41 geregeld. Het kabinet vraagt steeds –
ook onverplicht, maar terecht – advies aan de SER. Waarom doen indieners
van initiatiefvoorstellen daar dan steeds zo moeilijk over? Hechten zij geen
waarde aan zo'n advies van de meest betrokkenen of weten zij het zelf allemaal
al? Zijn zij dus veel wijzer dan een kabinet? In de nadere memorie van antwoord
staat dat het overgaan tot aanpassing van de wet een politieke afweging is.
Dat maakt duidelijk dat zo'n politieke afweging verheven is boven het raadplegen
en meepraten van belangrijke organen in onze samenleving. De indieners hebben
kennelijk moeite met het CDA-begrip van de betrokken samenleving. Hoe het
ook zij, bij toekomstige initiatiefwetsvoorstellen zal de CDA-fractie niet
meer berusten in een weigering om een SER-advies te vragen, maar zo nodig
het initiatief nemen om te bereiken dat deze Kamer dan maar van haar recht
ten dezen gebruik gaat maken.Inhoudelijk is de CDA-fractie het eens met de indieners dat de zondagarbeid
in de huidige ATW te zwak is geregeld. Dat laat onverlet dat in een groot
aantal sectoren, die duidelijk worden genoemd in de (nadere) memorie van antwoord,
zondagarbeid noodzakelijk is en blijft. De zwakke regeling van de zondagarbeid
in de ATW was een van de redenen waarom mijn fractie in november 1995 haar
steun onthield aan het wetsvoorstel van de toenmalige minister Melkert. Ook
bij de behandeling van de Winkeltijdenwet is dit voor onze fractie een belangrijk
punt geweest. Beperking van de zondagarbeid tot het meest noodzakelijke heeft
derhalve onze instemming. De vraag is nog steeds of het in het onderhavige
wetsvoorstel zodanig is geregeld dat het houdbaar zal blijken te zijn, te
meer omdat het recht om zondagarbeid te weigeren volledig geïndividualiseerd
wordt. De indieners vinden dat zij met dit wetsvoorstel een "kader scheppen
waarbinnen het overleg met sociale partners plaats heeft". Kunnen zij dat
wat nader adstrueren? Hoe verhoudt dat individuele recht zich met ruimte voor
overleg? Of geldt dat overleg van sociale partners uitsluitend de "persoonlijke
omstandigheden", zoals genoemd in de leden 1 en 2 van artikel 4:1A en heeft
het derhalve geen betrekking op de persoonlijke instemming met de zondagarbeid,
zoals genoemd in de toevoeging aan artikel 5:4 van de ATW?Mede gezien in het licht van de discussie met het kabinet op 13 november
jongstleden over de notitie (zelf)regulering staat de CDA-fractie voor een
moeilijke afweging, waarbij het grote goed van paal en perk stellen aan niet
noodzakelijke zondagarbeid zeer zwaar meetelt en wellicht de doorslag zal
geven. Afdoende beantwoording van onze vragen zal daarbij zeker meetellen.De heer De Vries (ChristenUnie):Voorzitter. De fracties van de ChristenUnie en de SGP zijn verheugd dat
zij dit wetsvoorstel vandaag kunnen behandelen. De indieners hebben terecht
een knelpunt gesignaleerd bij de toepassing van de nog vrij nieuwe Arbeidstijdenwet.
Dat knelpunt is hun trouwens uit brede kringen van de vakbeweging aangedragen.
Uit de pers weten wij dat de meeste klachten die de meldpunten tegen discriminatie
van christenen ontvangen betreffende discriminatie wegens godsdienst, betrekking
hebben op de 24-uurseconomie en de zondagsrust. Dit probleem bleek een gevolg
van een weeffout in de wet. Die fout hield in dat in bepaalde situaties collectief
kan worden beschikt over de werktijden van individuele werknemers. Dat is
echter bij uitstek een zaak waarin de werknemer persoonlijk iets in te brengen
behoort te hebben. Hij moet op dit punt – uiteraard binnen de grenzen
van de redelijkheid en verplichtingen jegens zijn werkgever – zelf keuzen
kunnen maken in plaats dat de ondernemingsraad, personeelsvertegenwoordiging
of de vakbond dit voor hem doet. Dat de regering dit beginsel ook erkent,
maak ik op uit het aangekondigde voornemen om het collectief afspreken van
een verplichte pensioenleeftijd onmogelijk te maken. Zulke persoonlijke keuzen
zijn niet te delegeren. Uiteraard kan er geen sprake zijn van een absoluut
recht op het zelf bepalen van de werktijden door de werknemer. Het behoort
tot het goed werkgeverschap dat er rekening wordt gehouden met de belangen
en overtuigingen van de werknemers. Tot die overtuigingen behoort zeker ook
dat de wekelijkse collectieve rustdag een scheppingsorde en een instelling
van God is tot welzijn van mens en dier.De Arbeidstijdenwet kent gelukkig het recht op gemiddeld twee vrije dagen
per week als een belangrijke sociale verworvenheid. Daarbij is het de hoofdregel
dat de zondag een vrije dag is. Voor christenen is die hoofdregel gebaseerd
op de herinnering aan de opstanding van Christus op de eerste dag van de week.
Alle vier de evangeliën vermelden dit specifiek. Daar komt bij dat het
een groot sociaal belang is dat er in de samenleving, voor zover de aard van
het werk het toelaat, een gemeenschappelijke dag is die vrij is van beroepsarbeid.
Daarom verdient de zondag wettelijke bescherming en kan die niet enkel aan
cao-onderhandelingen worden overgelaten.Omdat niet werken op de zondag hoofdregel van de Arbeidstijdenwet is,
zou het ook niet juist zijn, rechten van de werknemers op dit punt te laten
afhangen van het aanvoeren van een gewetensbezwaar. Wij zijn het er daarom
mee eens dat deze wet evengoed geldt voor werknemers die op een vrije zondag
iets anders willen doen dan naar de kerk gaan. Belangrijk blijft dat de onderneming
niet te snel een beroep doet op bedrijfsomstandigheden om zondagsarbeid van
zijn werknemers te vergen. Dat zou een aandachtpunt moeten zijn voor de ondernemingsraad
of de cao.Wij schrokken ervan dat de werkgeversorganisatie juist de andere kant
op wil door in de cao's het begrip "aard van het werk dat zondagsarbeid vereist"
op te rekken. Gelukkig hebben de vakbonden zich op dit punt weinig toeschietelijk
getoond. Mijn vraag aan de indieners en de minister is: is die term "de aard
van het werk" in dit verband een begrip dat zich leent voor onderhandelingen
of gaat het hier om een objectief vast te stellen gegeven?Dit soort reacties op het wetsvoorstel sterken ons in onze overtuiging
dat een wettelijke regeling en een wettelijk bescherming van het recht van
werknemers om niet zonder noodzaak op zondag te moeten werken onmisbaar is.
Onze fracties zullen daarom graag hun steun aan dit wetsvoorstel geven.De heer Stekelenburg (PvdA):Mijnheer de voorzitter. Dit is het tweede initiatiefwetsvoorstel dat wij
vandaag behandelen. Ik sluit mij graag aan bij de opmerking van de heer Hofstede
dat het waardering verdient als initiatiefnemers erin slagen om hun voorstel
in deze Kamer behandeld te krijgen. Dat geldt zeker ook in dit geval, want
inzet en vasthoudendheid waren ditmaal zeker nodig. Men ging immers tegen
de stroom in, aangezien dit voorstel op kritiek mocht rekenen van de werkgeversorganisaties,
de Raad van State en op bepaalde onderdelen zelfs van de minister. Een en
ander is ook de reden dat mijn fractie heeft aangedrongen op plenaire behandeling
van dit voorstel. Deze plenaire behandeling doet immers niet alleen recht
aan het initiatief van de indieners, maar markeert ook de kritische benadering
van de dominantie van arbeid, inclusief de zondagsarbeid, boven zorg en privé-activiteiten.
Het is een goede zaak om dat bij de behandeling van dit wetsontwerp nog eens
aan de orde te stellen.De PvdA-fractie vindt dit wetsontwerp een goed initiatief, juist omdat
wij het belang van een meer ontspannen samenleving willen benadrukken en meer
ruimte willen geven aan mensen die arbeid en zorg willen combineren en meer
zeggenschap over de indeling van hun tijd willen hebben. Collectieve arrangementen
zijn op basis van de huidige regelgeving mogelijk. De individuele werknemer
ontbeert echter nog steeds de echte mogelijkheid om zelf voldoende invloed
uit te oefenen. Er moet een betere balans komen tussen werk en vrije tijd
en arbeid en zorg. Verder moet worden bewaakt dat er momenten blijven waarop
wij elkaar kunnen zien of spreken, naar de kerk, de synagoge of de moskee
kunnen gaan, het voetbalveld kunnen bezoeken of met de kleinkinderen naar
oma kunnen gaan. Dit moet kunnen zonder dat dit belemmerd wordt doordat iedereen
op andere tijden werkt en dus op andere tijden vrij is. Je moet er toch niet
aan denken dat je op donderdagochtend aan de lijn van het veld moet staan
waarop de B2's voetballen! Ik pleit hier zeker niet voor een vorm van betutteling,
maar voor het creëren van mogelijkheden om in onze maatschappij nog een
beetje op elkaar betrokken te blijven.De minister vindt dit wetsontwerp overbodig, omdat hij van opvatting is
dat in het arbeidsovereenkomstenrecht al een instemmingsrecht is opgenomen.
De directie mag op basis van het zogenaamde directierecht werktijden vaststellen
en de werknemer is verplicht, hieraan gevolg te geven. Dat geldt trouwens
niet alleen voor zondagsarbeid, maar voor arbeid in algemene zin. Wat gebeurt
er als de werknemer dat niet doet? Is dit wetsvoorstel eigenlijk niet juist
een versterking van de positie van de werknemer en daardoor juist nodig? Overigens
werd hiermee ook een initiatiefvoorstel van D66'er Bert Bakker overbodig over
gewetensbezwaarden tegen zondagsarbeid, omdat in dit wetsvoorstel ook is geregeld
de ontslagbescherming voor een werknemer die niet instemt met zondagsarbeid.Ik wil nog eens onderstrepen dat de vormgeving van arbeid en arbeidstijden
de afgelopen jaren is veranderd. De eisen in de sfeer van betaalde arbeid
kunnen belemmerend werken bij het dragen van andere verantwoordelijkheden
en bij de deelname aan het maatschappelijk leven. De goede balans tussen werkgever
en werknemer ontbreekt nog. Om die reden moeten wij het recht op de individuele
zeggenschap koesteren en nastreven. Inzake de zondagsarbeid is de hoofdnorm
in de Arbeidstijdenwet dat er op zondag niet wordt gewerkt. Ook al lijkt er
een zekere kentering te bestaan, de werkelijkheid is toch nog wat anders.
Mensen, vooral in winkels, worden formeel wellicht niet verplicht om op zondag
te werken, maar materieel is er vrijwel geen ontsnappen mogelijk. Uit onderzoek
blijkt dat meer dan de helft van de werknemers tegen haar of zijn wil op zondag
werkt. De indieners vinden het behoud van de zondag als collectieve rustdag
een zodanig na te streven doel dat zij die daaraan in hun persoonlijk leven
vorm en inhoud wensen te geven daarin niet mogen worden belemmerd. Daarom
is er, wat mij betreft, ook instemming van werknemers nodig, althans als het
gaat om werk dat niet per se op zondag nodig is.Voordat ik een paar vragen aan de minister stel, heb ik nog een reactie
op de opmerking van de heer Hofstede over het inschakelen van de SER. Natuurlijk
kun je nadenken over de vraag of het verstandig is om, als er zaken van arbeidsverhoudingen
en arbeidssituaties aan de orde zijn, een absoluut gekwalificeerd orgaan van
de SER om advies te vragen. Is het evenwel zinnig om dat advies te vragen
als opvattingen van werkgevers en werknemers heel verschillend zijn? Die opvattingen
zijn verschillend, dat hebben wij uit de verschillende reacties mogen vaststellen.
Een advies moet meerwaarde hebben: het moet iets toevoegen en het moet zaken
verder verhelderen. In dat opzicht vraag ik mij af of er nog informatie naar
voren kan worden gebracht die inderdaad die meerwaarde heeft. Het moet wat
dat betreft ook geen uitschuifoperatie worden. Een jaar of tien geleden, misschien
langer, toen zowel de heer Hofstede als ik nog iets anders deden, stond de
SER onder druk. Er waren toen discussies van Bolkestein en onze ex-collega
Wöltgens over het primaat van de politiek in relatie tot de SER. Toen
heeft de SER stevig geknokt en gezegd: "jullie lopen ons voorbij op die zaken
waarover wij heel verstandige adviezen kunnen geven". Op die manier wordt
niet erkend dat er in de samenleving een groot belang is om partijen voor
een deel hun eigen zaken te laten regelen. Nu is het andersom. De tegenstellingen
zijn er en ik denk niet dat er veel kan worden toegevoegd aan datgene wat
er al ligt. Ik vraag mij af of het zin heeft om de SER toch om advies te vragen.
Ik hoor daarover graag reacties van de voorstellers en misschien ook van anderen
die van mening zijn dat het wel nodig is om in dit verband advies aan de SER
te vragen. Ik zie dat de heer Hofstede daar meteen mee begint.De heer Hofstede (CDA):Het is de heer Stekelenburg misschien niet geheel ontgaan dat de SER op
het ogenblik bezig is met een advies inzake de Arbeidstijdenwet, omdat die
is geëvalueerd. Het kabinet heeft een uitvoerige adviesaanvraag
gestuurd aan de SER. Het gaat daarbij, naar het mij voorkomt, om de totale
afweging van de vraag wat de veranderingen in de Arbeidstijdenwet zouden moeten
zijn. Daarbij is juist deze zaak van belang. Met een goede vraagstelling zou
de SER een wezenlijke bijdrage kunnen leveren om de nieuwe begrippen die worden
gehanteerd, af te wijzen dan wel meer handen en voeten te geven. Als in de
wandelgangen blijkt dat er verschil van mening over is – dat is wel
vaker het geval voorafgaand aan een advies – zou het in de SER kunnen
worden opgelost. Zelfs als de SER met een verdeeld advies komt, zouden daarin
waardevolle elementen kunnen zitten voor de indieners.De heer Stekelenburg (PvdA):Uiteraard weet ik dat men bezig is met die evaluatie en op basis daarvan
wil adviseren over de Arbeidstijdenwet. De elementen in dit initiatiefvoorstel
zouden daarvan onderdeel kunnen uitmaken. Aan de andere kant bespreken wij
vandaag echter een betrekkelijk eenvoudige situatie. Wij weten dat er uitdrukkelijk
verschillende opvattingen bestaan, maar er is geen noodzaak om daarover een
apart advies te vragen, respectievelijk aan te sluiten bij het advies over
de Arbeidstijdenwet; dat lijkt mij minder relevant. Ik wil echter eerst de
argumenten van de initiatiefnemers en de minister horen daarover.Tot slot heb ik nog een paar vragen voor de minister. Deze stel ik eigenlijk
een beetje in de marge van de behandeling van dit initiatiefwetvoorstel. Mijn
vragen hebben te maken met de verhouding tussen wetgeving en zelfregulering.
De minister zal zich ongetwijfeld het debat herinneren dat wij enige tijd
geleden in de Eerste Kamer hebben gevoerd daarover. Wij hebben er toen nogal
op gehamerd dat hij de zaak zou doorgeleiden naar de Tweede Kamer, juist omdat
er nogal wat adviezen waren van allerlei deskundigen uit het veld. Ik hoopte
verder dat de minister zijn opvatting zou aanpassen, naar aanleiding van het
gevoerde debat in de Eerste Kamer. Ik wil dit debat niet overdoen, maar ik
heb begrepen uit signalen van de Tweede Kamer dat men er daar niet erg content
over was. Dat is jammer en het doet ook geen recht aan werk dat in de Eerste
Kamer is verzet om dit debat principieel te voeren met behulp van die externe
deskundigheid.Ik heb gelezen dat de minister nog steeds van mening is dat bepalingen
in de cao niet ondergeschikt gemaakt kunnen worden aan afspraken op ondernemingsniveau.
Afgezien van de VVD-fractie was de Eerste Kamer unaniem van mening dat cao-afspraken
niet weg gecontracteerd mogen worden. Destijds zei de minister dat dit een
politiek gegeven is. Dit moet dan toch consequenties hebben, in ieder geval
voor de uitleg die de regering geeft aan de Wet arbeid en zorg. De diverse
vormen van zelfregulering in het kader van bijvoorbeeld de Wet op het ouderschapsverlof,
de Wet flexibiliteit en zekerheid, de Arbeidstijdenwet, de Wet aanpassing
arbeidsduur en de Wet arbeid en zorg zijn niet altijd even duidelijk. Kunnen
wij nog een initiatief van de minister tegemoet zien om dit nader te verduidelijken?
Ik geef toe dat het een wat gek tijdstip is om deze vraag te stellen, op de
laatste dag voor de verkiezingen die allerlei ongewisheden met zich brengen.
De minister regeert echter ook in een continuüm. In dat licht stel ik
mijn vraag.De heer Hessing (D66):Voorzitter. Zoals mijn voorgangers al hebben gezegd, is het gebruikelijk
om initiatiefnemers te complimenteren met het brengen van een wetvoorstel
in deze Kamer. Dat geldt zeker in dit geval. Het is niet het eerste initiatiefvoorstel
vandaag; met zoveel initiatieven heb je eigenlijk geen regering meer nodig.
Ik weet niet of dat zo is, maar wij zullen zien hoe het dit wetsvoorstel vergaat.Het initiatiefvoorstel behelst twee onderdelen. Allereerst gaat het om
een aanpassing van de Arbeidstijdenwet om de zeggenschap van werknemers over
hun arbeidstijd te vergroten. Dit initiatief past naadloos in het streven,
zoals dat onder meer in de Wet arbeid en zorg is vastgelegd, om de combinatie
van betaalde arbeid en deelname aan het maatschappelijk leven, waaronder de
combinatie van arbeid en zorg, te bevorderen. De werkgever dient expliciet
rekening te houden met de persoonlijke omstandigheid van de werknemer, met
de kanttekening dat zulks uiteraard de grenzen van het redelijke niet mag
overstijgen. Dat onderdeel van het initiatiefvoorstel heeft onze warme instemming.Het zal niemand verbazen dat mijn fractie met het tweede onderdeel van
het wetsvoorstel om verschillende redenen wél grote moeite heeft. En
dan gaat het om de expliciete bepaling dat de werknemer slechts arbeid op
zondag kan verrichten indien hij daarmee instemt. Ik zou haast zeggen: de
minst prozaïsche reden is dat mijn fractie met de Raad van State en de
regering van oordeel is dat de bestaande wetgeving in principe voldoende handvatten
biedt om problemen op het punt van de zondagsarbeid aan te pakken. Don't fix
it if it isn't broken, zou ik haast zeggen. Met name artikel 5:4, lid 1, van
de Arbeidstijdenwet geeft genoegzaam houvast: de werknemer verricht op zondag
geen arbeid behalve voor zover het tegendeel is bedongen en uit de aard van
de arbeid voortvloeit. Indien de bedrijfsomstandigheden dit noodzakelijk maken,
kan hiervan worden afgeweken mits de werkgever overeenstemming heeft bereikt
met het medezeggenschapsorgaan of de belanghebbende werknemers. Aldus wordt
aan de sociale partners een betekenisvolle rol toebedeeld om voor de praktijk
van alledag verstandige afwegingen te maken en een goede balans te vinden
tussen enerzijds gerechtvaardigde wensen van werknemers en anderzijds reële
belangen van werkgevers. Uit het algemeen overeenkomstenrecht vloeit voort –
het is een constatering van betekenis – dat wanneer op bedrijfsniveau
overeenstemming is bereikt over het werken op zondag omdat bedrijfsomstandigheden
daartoe aanleiding geven, aansluitend instemming van iedere individuele werknemer
nodig is voor het daadwerkelijk werken op zondag. In feite gaat het om een
sluitend systeem.Overwogen zou nog kunnen worden om als extra slot op de deur een wettelijke
verankering voor gewetensbezwaarden te introduceren. Ik verwijs naar het al
genoemde initiatiefvoorstel van de heer Bakker. Maar goed, dat heeft geen
doorgang gevonden.In ieder geval zou mijn fractie de indieners willen vragen op grond van
welke argumenten zij ontkennen, althans niet onderschrijven, dat het huidige
juridische kader voorschrijft dat ook bij "bedrijfsomstandigheden" de individuele
toestemming van de betrokken werknemers nodig blijft voor het
werken op zondag. Op verschillende plaatsen geven zij weliswaar als antwoord
dat een expliciet in de wet vastgelegd instemmingsvereiste toegevoegde waarde
heeft, maar daarmee is nog niet ontkracht dat het huidige kader in principe
toereikend is te noemen.Los van dit meer juridische punt is mijn fractie van oordeel dat het onderdeel
ten aanzien van de zondagsrust ten principale indruist tegen de ook door de
indieners als positief gewaardeerde ontwikkeling, waarbij keuzevrijheid van
individuen en individualisering van arbeidsverhoudingen centraal staan. Voor
zover er nog geen evenwicht is gevonden tussen de eisen die enerzijds de economie
en anderzijds de samenleving aan flexibilisering stellen, vormt daarop de
expliciete bescherming van de zondagsrust naar ons oordeel niet het geëigende
antwoord. Als het gaat om het herstellen van dat evenwicht zijn individuen
er meer bij gebaat, op de maat van het eigen levenspatroon zelf een willekeurige
rustdag te kiezen, dan min of meer gedwongen te worden daarvoor de zondag
te bestemmen. In zoverre heeft mijn fractie bepaald geen behoefte om de huidige
hoofdregel uit de Arbeidstijdenwet – geen arbeid op zondag, tenzij –
verder te accentueren dan strikt noodzakelijk is.Voorzitter. Als er al een verdere sturing moet plaatsvinden ten aanzien
van de keuze van rustdagen, dan ziet mijn fractie niet in waarom – tegen
de achtergrond van het multiculturele karakter van onze samenleving –
niet op gelijke voet aandacht is besteed aan werknemers die in verband met
een godsdienstige opvatting de wekelijkse rustdag op een andere dag dan de
zondag vieren, zoals de vrijdag en de zaterdag. Voor zover het de opvatting
van de indieners is dat het huidige juridische regime – met name artikel
5:1, lid 1, van de Arbeidstijdenwet – thans genoegzaam bescherming biedt
aan deze categorie werknemers, in hoeverre geldt dat argument dan niet in
dezelfde mate voor werknemers met een godsdienstige opvatting die verkiezen
om niet op zondag te willen werken?Mijn laatste opmerking betreft de inschakeling van de SER. Mijn fractie
vindt het zeer voor de hand liggen, nu de regering een uitgebreid advies aan
de SER heeft gevraagd met betrekking tot de evaluatie van de Arbeidstijdenwet,
dat dit onderdeel daarin wordt begrepen. Het zou, denk ik, een toegevoegde
waarde kunnen hebben – wij kunnen het pas beoordelen nadat een advies
is ontvangen – wanneer in zijn totaliteit alle pro's en contra's van
de gehele wet tegen het licht zouden worden gehouden, inclusief dit onderdeel.
Mijn fractie pleit ervoor dat de indieners overwegen, dit alsnog te doen.
Deze Kamer heeft daartoe zelf ook het recht, maar ik kan mij voorstellen dat
de indieners, gehoord de indringende oproep van deze Kamer, behoefte hebben
om zelf ook nog eens te overwegen of het verstandig is, alsnog aansluiting
te zoeken bij het reeds gevraagde advies. Ik zou in elk geval niet op voorhand
willen zeggen dat een eventueel advies van de SER geen toegevoegde waarde
zou hebben. De heer Pronk hoorde ik gisteravond zeggen dat wat hem betreft
alle adviesorganen konden worden afgeschaft. Zover ga ik bepaald niet, zeker
niet als het om de SER gaat. Ik vraag de indieners om alsnog te overwegen
of, ter meerdere eer en glorie van dit wetsvoorstel, een adviesaanvrage voor
dit onderdeel niet de meest aangewezen weg is.Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter. Ook ik wil de indieners feliciteren met het voorliggende
initiatiefwetsvoorstel. Het is een enorme klus om een initiatiefwetvoorstel
te maken en dat verdient waardering zoals al vaker gezegd is vanmiddag.Het wetsvoorstel heeft veel losgemaakt. Het wetsvoorstel zelf beslaat
niet al te veel pagina's maar de desbetreffende Handelingen van de Tweede
Kamer des te meer!Het voorliggende wetsvoorstel regelt een uitbreiding van de zeggenschap
van werknemers over de arbeidstijden. GroenLinks vraagt al jarenlang aandacht
voor vergroting van de zeggenschap van de individuele werknemer op het punt
van de arbeids- en rusttijden. Arbeid en zorg zijn nog steeds moeilijk combineerbaar.
Mensen moeten de mogelijkheid hebben om voor zichzelf een goede balans te
vinden tussen arbeid, zorg en vrije tijd. Tijd is een schaars goed geworden
en de strijd om tijd is dan ook een actueel thema. Het gaat daarbij niet alleen
om een afstemming van afspraken in individuele agenda's maar ook om afstemming
van tijdsbesteding van individuen en groepen. Er moet tijd zijn voor elkaar,
voor ontspanning, voor maatschappelijke activiteiten of voor wat dan ook.
Een collectieve rustdag hoort daarbij.In 1995 is de huidige Arbeidstijdenwet van kracht geworden en tijdens
de behandeling in de Eerste Kamer hebben een aantal partijen hun zorg uitgesproken
of deze nieuwe Arbeidstijdenwet werknemers voldoende bescherming zou bieden
tegen excessieve eisen die werkgevers zouden kunnen stellen ten aanzien van
hun inzetbaarheid. De Arbeidstijdenwet opende de mogelijkheid om tot een verruiming
van de arbeids- en rusttijden te komen door het opstellen van een overlegregeling.
Uit de evaluatie van de Arbeidstijdenwet blijkt dat hiervan regelmatig gebruik
gemaakt is. Steeds vaker wordt er een beroep op werknemers gedaan om in de
avonduren of in de weekeinden te gaan werken. Uit diezelfde evaluatie bleek
ook dat de ondernemingsraden en de personeelsvertegenwoordiging niet optimaal
werken als het gaat over afspraken met werkgevers over werken of niet werken
op zondagen. Vaak is men snel overtuigd dat de bedrijfseconomische omstandigheden
zodanig zijn dat op andere tijden gewerkt moet worden. Het is dan ook een
goede zaak dat de indieners van dit wetsvoorstel de beslissing om wegens bedrijfsomstandigheden
wel of niet te werken op zondag, bij de individuele werknemers leggen en deze
zo meer zeggenschap geven over hun arbeids- en rusttijden.De minister ziet dat echter anders. Volgens hem heeft de individuele werknemer
uit hoofde van het geldende arbeidsovereenkomstenrecht al een instemmingsrecht.
Dit wetsvoorstel vindt hij in die zin overbodig.Artikel 5.4 van de Arbeidstijdenwet gaat over de vraag, of de werkgever
op zondag arbeid mag laten verrichten. In dit artikel staat niets over de
verplichting van de werknemer zo'n opdracht van de werkgever uit te voeren.
Dat vraagt om uitleg van het in het BW geregelde arbeidsovereenkomstenrecht.De werkgever heeft in de huidige situatie instemming van de werknemer
nodig als hij een wijziging wil aanbrengen in de overeengekomen
werktijden, het gewone arbeidspatroon zogezegd. Bij zondagarbeid, noodzakelijk
wegens bedrijfsomstandigheden, gaat het niet om het gewone arbeidspatroon
maar om incidentele afwijkingen van het arbeidspatroon in de vorm van overwerk
of verschoven werktijden. De werkgever mag en kan in die gevallen op basis
van het directierecht – artikel 7:660 BW – met inachtneming van
de redelijkheid en billijkheid de werktijden vaststellen. De woordvoerder
van de PvdA sprak daarover reeds. De werknemer is dan verplicht hieraan gevolg
te geven. Is het niet zo, zo zou ik de minister willen vragen, dat de werknemer
praktisch gezien het risico loopt op staande voet ontslagen te worden als
hij geen gevolg geeft aan de aanwijzing van de werkgever. En als dat inderdaad
het geval is, is dit wetsvoorstel niet overbodig maar juist broodnodig! Expliciete
instemming van de individuele werknemer of hij op zondag wil werken indien
de bedrijfsomstandigheden dat vragen, wordt nu geregeld via dit initiatiefwetsvoorstel.
Het herstelt niet zozeer een weeffout van de huidige wet, het is eerder een
correctie, via de Arbeidstijdenwet, op het in het BW geregelde directierecht.
Kortom, een expliciete instemmingsregel lijkt mij niet onnodig. Ik begrijp
dan ook niet waarom de minister dit een overbodig wetsvoorstel vindt.Het onderscheid tussen bedrijfsomstandigheden en werkzaamheden die voortvloeien
uit de aard van het werk – denk aan de politie en de zorgsector –
in relatie tot zondagarbeid is aan het verwateren. Volgens de indieners sluiten
de begrippen "aard van de arbeid" en "bedrijfsomstandigheden" naadloos op
elkaar aan en kunnen zij elkaar overlappen. Als dat zo is, heeft de minister
een punt als hij stelt dat het opzegverbod van de arbeidsrelatie in de praktijk
zal leiden tot rechtsonzekerheid en rechtsongelijkheid. Wat vinden de indieners
van het wetsvoorstel hiervan? Is er bij aanname van dit wetsvoorstel sprake
van rechtsongelijkheid en rechtsonzekerheid tussen werknemers? Het betekent
niet direct meerwaarde als hier een wetsvoorstel wordt aangenomen dat rechtsongelijkheid
en rechtsonzekerheid met zich brengt.Voorzitter. De minister is niet enthousiast over dit wetsvoorstel. Over
het wel of niet overbodig zijn van het wetsvoorstel sprak ik al. In de memorie
van antwoord antwoordt de minister op vragen uit de Eerste Kamer dat hij de
juridische houdbaarheid van de gehanteerde definities in twijfel trekt. Het
gaat dan met name om het onderscheid tussen "aard van de arbeid" en "bedrijfsomstandigheden"
bij het opzegverbod. Die zouden kunnen leiden tot rechtsonzekerheid en rechtsongelijkheid,
een situatie die het kabinet onwenselijk vindt, maar niet zo erg dat zij het
wetsvoorstel, na aanvaarding door de Staten-Generaal, niet zal bekrachtigen.
Betekent dit dat de minister eventuele rechtsongelijkheid en rechtsonzekerheid
op de koop toe neemt of betekent het dat het met die ongelijkheid en onzekerheid
in de praktijk wel mee zal vallen? Kortom, op welke gronden gaat het kabinet
straks deze wet bekrachtigen? Alleen het feit dat het kabinet dit een sympathiek
wetsvoorstel vindt, lijkt me een erg magere reden. Er zijn wel meer sympathieke
wetsvoorstellen die niet op de steun van het kabinet kunnen rekenen. Er moet
toch meer zijn. Vindt het kabinet het niet van groot belang om extra bescherming
te bieden aan de zondag als collectieve rustdag?Voorzitter. Ik rond af. In de ogen van GroenLinks is het voor ons liggende
wetsvoorstel niet overbodig. Het is een goede zaak dat werknemers meer zeggenschap
krijgen over hun arbeids- en rusttijden. Mijn fractie heeft de nodige twijfels
met betrekking tot de scheidslijn tussen de begrippen "de aard van de arbeid"
en "bedrijfsomstandigheden". Er zou een strikte omschrijving moeten komen
waarbij aangegeven wordt wat verstaan wordt onder "de aard van de arbeid".
Dit zou de nodige duidelijkheid bieden voor de werknemers met betrekking tot
hun rechten en plichten inzake zondagarbeid.Al met al is GroenLinks positief ter zake van het voor ons liggende initiatiefwetsvoorstel.
De rechten van een aantal werknemers worden versterkt. Zij krijgen meer zeggenschap
over hun arbeids- en rusttijden. Wat ons betreft hoeft dit wetsvoorstel niet
van een SER-advies te worden voorzien. Zonder een dergelijk advies kunnen
wij ons erover uitspreken.Mevrouw Kneppers-Heijnert (VVD):Mijnheer de voorzitter. De heer Veling zei zojuist bij zijn afscheid dat
de belangrijkste wetsvoorstellen in dit huis de minste aandacht krijgen. De
zaal rondkijkend moet ik concluderen dat dit wel een heel belangrijk wetsontwerp
moet zijn. Niettemin, ook mijn complimenten voor het initiatief van de indieners
en voor hun vasthoudendheid. Wat mijn fractie betreft, kunnen wij het vanmiddag
kort houden.Het thans aan de orde zijnde wetsvoorstel is wat mijn fractie betreft
volstrekt overbodig, omdat het niet doet wat het zegt te doen: een verbetering
aanbrengen in de bestaande wetgeving. Met deze opmerking bevinden we ons in
het gezelschap van de Raad van State en de minister, die niettemin bereid
is de wet te contrasigneren. In de twee schriftelijke ronden heeft mijnfractie
de nadruk gelegd op de juridisch-technische kant van dit wetsvoorstel. Als
de indieners vinden dat er reden is om de bestaande Arbeidstijdenwet te wijzigen
in het voordeel van de werknemer, hebben zij de plicht om dat op een zodanige
manier te doen dat het doel wordt bereikt. Dat is nu juist waar dit wetsontwerp
mank gaat. Er wordt onduidelijkheid geschapen voor werknemers en dus ook voor
werkgevers. Dat de onduidelijkheid het risico met zich brengt dat het tegenovergestelde
gebeurt van wat men wil bereiken, is erger dan de overbodigheid van het wetsvoorstel.Volgens de huidige Arbeidstijdenwet voert de werkgever een zo goed mogelijk
beleid ter zake van arbeids- en rusttijden en houdt hij daarbij, voor zover
dat redelijkerwijs van hem gevergd kan worden, rekening met de persoonlijke
omstandigheden van de werknemers. Daar wordt nu aan toegevoegd dat hij bij
de vaststelling van het arbeidstijdenpatroon redelijkerwijs rekening moet
houden met persoonlijke omstandigheden van de werknemer "buiten de arbeid"
waaronder in elk geval vallen zorgtaken alsmede maatschappelijke verantwoordelijkheden.
In het volgende ontwerplid lezen wij: de werkgever organiseert, voor zover
dat redelijkerwijs van hem kan worden gevergd, de arbeid zodanig dat de werknemer
zijn arbeid in een bestendig en regelmatig patroon kan verrichten, mede met
het oog op verantwoordelijkheden van de individuele werknemer
buiten de arbeid. Er wordt gesproken over arbeidstijdenpatroon en over bestendig
en regelmatig patroon, over persoonlijke omstandigheden, verantwoordelijkheden
en maatschappelijke verantwoordelijkheden, zonder dat deze begrippen worden
gedefinieerd of in hun context helder worden gebruikt. Zijn verantwoordelijkheden
hetzelfde als persoonlijke omstandigheden? Persoonlijke omstandigheden kunnen
wijzigen en ook vrij snel. Hoe verhoudt dat zich tot het arbeidstijdenpatroon,
waar een zekere bestendigheid in zit?De memorie van toelichting zegt: de eisen die in de sfeer van de betaalde
arbeid aan werknemers worden gesteld, kunnen belemmerend werken bij het dragen
van andere verantwoordelijkheden en bij deelname aan het maatschappelijk leven.
In de nota naar aanleiding van het verslag lezen wij dat de indieners de indruk
hebben – anderen kunnen een andere indruk hebben, maar zij hebben deze
indruk – dat de eisen die een flexibele economie aan werknemers stelt
in het kader van de strijd om tijd belangrijker zijn dan factoren die te maken
hebben met de inrichting van het privé-leven van werknemers. Met andere
woorden, rust- en recuperatietijd komt steeds meer onder druk te staan door
het werk en niet door privé-keuzes, althans volgens de initiatiefnemers
van dit wetsvoorstel. Gevraagd naar voorbeelden antwoorden zij dat de werkgever
onder andere rekening moet houden met schooltijden en inroostering bij vrijwilligerswerk.
In antwoord op een vraag van mijn fractie of de indieners onderscheid maken
in type vrijwilligerswerk, ook als dit regelmatig en bestendig is, antwoorden
zij dat er volgens hen geen onderscheid in is. Zij zijn van mening dat de
formulering in het nieuwe artikel 4:1a, waarin de zinsnede is opgenomen dat
de werkgever voor zover redelijkerwijs van hem kan worden gevergd bij de vaststelling
van het arbeidstijdenpatroon rekening houdt met persoonlijke omstandigheden
van de werknemer, voldoende duidelijkheid geeft. Mag ik hieruit concluderen
dat zij het met mijn fractie eens zijn dat de werkgever bij het vaststellen
van het arbeidstijdenpatroon geen rekening hoeft te houden met het rooster
van de sportkantine waar zijn werknemer regelmatig achter de bar staat? Dit
is slechts een voorbeeld; ik zou er vele andere kunnen verzinnen.De conclusie van mijn fractie tot zover is dat er voor de werknemer nauwelijks
iets zal veranderen. Er komt een verplichting per beoogde inwerkingtredingsdatum,
maar geen sanctie. De indieners vragen namelijk een inspanningsverplichting
van de werkgever om rekening te houden met persoonlijke omstandigheden. De
invulling van de norm wordt in dit wetsvoorstel niet geregeld. Dit zal volgens
de indieners in de praktijk op bedrijfs- en op cao-niveau moeten worden ingevuld
en volgens de minister in de jurisprudentie. De indieners vinden dat zij meer
helderheid hebben gebracht over de richting waarin moet worden gedacht en
dat hun wet op dit onderdeel eerder tot minder dan tot meer juridisering zal
leiden. Het zal duidelijk zijn dat mijn fractie deze opvatting niet deelt.Ik kom bij de zondagsarbeid. De hoofdnorm die nu al in de Arbeidstijdenwet
vastligt is dat er op zondag niet wordt gewerkt. Daarop zijn twee uitzonderingen
mogelijk. Er kan wel worden gewerkt, als dat is gebaseerd op: - de aard van de arbeid; dat moet dan wel tevens bedongen zijn. Voorbeelden
zijn de gezondheidszorg en de politie;- de bedrijfsomstandigheden;
de werkgever moet daartoe wel overeenstemming hebben bereikt met het medezeggenschapsorgaan
of, bij het ontbreken daarvan met de belanghebbende werknemers.Het wetsvoorstel voegt hier een zin aan toe: de werknemer verricht onder
de omstandigheden bedoeld in de vorige volzin – dat wil zeggen alleen
de situatie van de bedrijfsomstandigheden – uitsluitend arbeid op zondag,
indien hij daar voor dat geval mee instemt. Met andere woorden, in geval van
bedrijfsomstandigheden is overeenstemming met de OR en instemming van de individuele
werknemer nodig.De zondagsarbeid die ligt in de aard van het werk valt niet onder de reikwijdte
van dit wetsvoorstel. De VVD-fractie heeft twee problemen met het onderdeel
dat de instemming van de werknemer vereist is als werken op grond van bedrijfsomstandigheden
nodig is. Het eerste probleem is dat de grens tussen aard van de arbeid en
bedrijfsomstandigheden vaag is. Tijdens de behandeling in de Tweede Kamer
is duidelijk geworden dat de meerderheid vindt dat bijvoorbeeld horeca, recreatie
en toerisme ook onder de aard van de arbeid vallen. De maatschappelijke opvattingen
hebben hier kennelijk een rol gespeeld, want pakweg vijftien jaar gelden werd
hier vast anders over gedacht. Maar hoe zit het dan met de detailhandel op
de gemeentelijke koopzondag? Is deze inmiddels niet net zo ingeburgerd? Kijkend
naar de drukte in de binnensteden zou ik zeggen van wel. Geldt dit niet a
fortiori voor de detailhandel in de toeristische gebieden? Met andere woorden,
waarom is hier geen sprake van aard van de arbeid?De indieners van het wetsvoorstel vinden dat het vage onderscheid tussen
aard van de arbeid en bedrijfsomstandigheden hun niet verweten kan worden,
omdat zij het niet bedacht hebben. Dat moge waar zijn, maar je komt met een
wetsvoorstel om een situatie of problematiek te verbeteren en niet om een
situatie te verergeren door voort te bouwen op bestaande onduidelijkheden.
In de schriftelijke inbreng heb ik dat al gemeld. Het onderscheid wint door
dit wetsvoorstel namelijk verder aan betekenis, doordat het rechtsgevolg van
ontslagbescherming alleen bij bedrijfsomstandigheden geldt. Met andere woorden,
een werknemer die ten onrechte zondagsarbeid die uit de aard van de arbeid
voortvloeit weigert, kan wegens werkweigering op staande voet worden ontslagen.
De conclusie is dat de onduidelijkheid over het onderscheid tussen aard van
de arbeid en bedrijfsomstandigheden is blijven bestaan en wordt verergerd
door het rechtsgevolg dat tot nu toe ontbrak. Zijn de indieners niet van mening
dat het ook in het belang van de werknemer is dat er een helder onderscheid
bestaat? Een werknemer die het conflict aandurft en werken op zondag weigert,
omdat hij ervan overtuigd is dat er sprake is van zondag arbeid die door bedrijfsomstandigheden
wordt vereist en waarvoor dus zijn instemming nodig is, zou bij de rechter
ongelijk kunnen krijgen. Deze zou van mening kunnen zijn dat in de loop der
tijd de inhoud van het begrip bedrijfsomstandigheden zich onder invloed van
maatschappelijke ontwikkelingen ontwikkeld heeft en dat er thans sprake is
van zondagsarbeid die voortvloeit uit de aard van de arbeid. Delen de indieners
de conclusie dat het zo zou kunnen gaan? Zo nee, hoe zou de
uitspraak van de rechter volgens de indieners kunnen of moeten luiden?Het tweede probleem voor mijn fractie is het punt van de instemming van
de werknemer. Op dit punt voegt het wetsvoorstel niets toe. Het instemmingsvereiste
van de individuele werknemer van artikel IB vloeit reeds voort uit het geldende
arbeidsovereenkomstenrecht. Instemming van de OR heeft nooit doorwerking in
de individuele arbeidsovereenkomst. Als er overeenstemming met de OR bestaat
over de noodzaak om op zondag te werken, is daarmee het verbod om arbeid op
zondag te verrichten niet langer van kracht. Daarmee bestaat er nog geen plicht
voor een individuele werknemer om te werken, omdat overeenstemming met het
medezeggenschapsorgaan niet in de individuele arbeidsovereenkomst doorwerkt.
Overeenstemming met het medezeggenschapsorgaan vervangt niet de individuele
instemming van de werknemer, nog afgezien van het feit dat vervolgens ook
nog bepaald moet worden wie van degenen die willen werken, op zondag daadwerkelijk
werkt. Het bezwaar van mijn fractie is niet alleen dat het instemmingsvereiste
van de individuele werknemer in onze visie al geldend recht is, en deze bepaling
dus overbodig is, maar vooral dat er een onduidelijke situatie wordt gecreëerd
als de wetgever in één geval wel expliciete instemming vereist
en in alle andere soortgelijke gevallen niet, terwijl daarin op grond van
het geldende arbeidsovereenkomstenrecht instemming evenzeer vereist is. Kan
de minister ook op dit punt reageren?Het verontrust mijn fractie vooral dat werkgevers fel tegen dit wetsvoorstel
zijn en de steun van werknemers zeer fragmentarisch is. De minister heeft
in de Tweede Kamer gezegd dat hij het beter had gevonden als de gedachte waar
het wetsvoorstel van uitgaat, in goed overleg met de sociale partners was
vormgegeven. Des te onbegrijpelijker is het dat de minister niet bereid was,
desgevraagd door de fracties van CDA en VVD in deze Kamer, zich ervoor in
te zetten om het onderhavige wetsvoorstel te betrekken bij de adviesaanvraag
aan de SER over de evaluatie van de Arbeidstijdenwet. Die aanvraag ligt, naar
ik heb begrepen, inmiddels bij de SER. Zijn de indieners alsnog bereid een
dergelijke adviesaanvraag te doen? Als dit niet het geval is, kan de Eerste
Kamer overwegen of zij gebruik wil maken van het recht dat haar in artikel
41 van de Wet op de bedrijfsorganisatie is gegeven.Voor de heer Stekelenburg noem ik nog een argument. Als zou blijken dat
werkgevers en werknemers in de SER er niet uitkomen, kan er op dit punt ook
een probleem ontstaan tussen werkgevers en werknemers op bedrijfs- of bedrijfstakniveau.
Daarom zei ik dat mijn fractie daar vooral verontrust over was.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Mijnheer de voorzitter. De dag waarop ons initiatiefwetsvoorstel in de
Tweede Kamer in stemming werd gebracht, zal altijd in onze gedachten blijven.
Het was 11 september 2001. Aanvankelijk was de verdere plenaire afwikkeling
van ons initiatiefwetsvoorstel vorige week gepland. Opnieuw een dag die, gelet
op wat de avond tevoren had plaatsgevonden, niet gemakkelijk kan worden vergeten.
Vandaag, nu de verdere afwikkeling van de behandeling wel ter hand wordt genomen,
zijn wij vol van het verschrikkelijke bericht dat ons gisteren bereikte over
het overlijden van onze collega de heer Ab Harrewijn. Wij hebben er behoefte
aan om vanaf deze plaats zij die achterbleven veel troost en kracht toe te
wensen bij dit zo plotselinge en tragische verlies. Naast de familie en de
vrienden heeft de fractie van GroenLinks in Ab een gedreven, hardwerkende
en deskundige collega verloren. Ook hen willen wij veel sterkte wensen bij
het verwerken van dit verlies. Bij al deze gebeurtenissen blijkt hoe kwetsbaar
het leven is. Wat is de mens? Ook relativeert het weer zo veel. Het plaatst
ons in elk geval voor de vraag waar het allemaal echt om zal moeten gaan:
waartoe zijn wij op aarde?Voorzitter. Ondanks het hiervoor genoemde is het voor ons desalniettemin
een bijzondere eer, ons initiatiefwetsvoorstel, dat gaat over meer zeggenschap
van werknemers over hun werktijden, in uw Kamer te mogen verdedigen. Wij hopen
dat wij de in uw Kamer nog levende vragen kunnen beantwoorden en eventuele
bezwaren kunnen wegnemen of in elk geval kunnen relativeren.Voor alle helderheid zal ik kort aangeven waarom wij menen dat de Arbeidstijdenwet
moet worden aangepast en waarom wij tot ons initiatiefvoorstel zijn gekomen.
De in 1995 in werking getreden nieuwe Arbeidstijdenwet heeft twee hoofddoelstellingen.
De eerste is het waarborgen van de veiligheid, de gezondheid en het welzijn
van de werknemers. De tweede is het zodanig organiseren van arbeid en werktijden
dat de deelname aan het maatschappelijke leven niet bovenmatig wordt gehinderd.
Dat laatste komt onder meer tot uitdrukking in het uitgangspunt dat de Arbeidstijdenwet
dient in te haken op emancipatiebeleid. In de memorie van toelichting op de
Arbeidstijdenwet wordt aangegeven dat het beleid met betrekking tot arbeid
en zorg van de overheid tegemoet dient te komen aan de wens tot flexibele
werktijden en aan het niet belemmeren van het maatschappelijk leven. Nu zal
het niemand zijn ontgaan dat de vormgeving van de arbeid en de arbeidstijden
de afgelopen jaren ingrijpend is veranderd. Wij vinden het belangrijk om op
te merken dat wij vele positieve aspecten zien in de recente economische ontwikkelingen.
Te noemen zijn onder andere de toename van arbeidsparticipatie, met name onder
vrouwen, en de toegenomen diversiteit binnen de arbeid. Wij weten allen dat
werknemers maatschappelijke en sociale taken en verantwoordelijkheden buiten
de betaalde arbeid hebben. Ik noem de zorg voor kinderen, familieleden en
vrienden, het verrichten van vrijwilligerswerk en werken in de mantelzorg.
Je zou ook kunnen denken aan sociale activiteiten als deelname aan een sportclub
of het dragen van verantwoordelijkheden in de kerk.Gelet op dit alles wordt er nogal wat van mensen gevraagd. Eisen die in
de sfeer van betaalde arbeid aan werknemers worden gesteld, kunnen belemmerend
werken bij het dragen van andere verantwoordelijkheden en bij het deelnemen
aan het maatschappelijke leven. Dit, terwijl het combineren van arbeid en
zorg het uitgangspunt is van gehanteerde combinatiescenario's. Er wordt een
steeds grotere flexibiliteit van mensen gevraagd en dat weegt nog zwaarder
waar werknemers weinig zeggenschap hebben over hun arbeidstijden
en flexibiliteit van werktijden eenzijdig vanuit het bedrijfsbelang geformuleerd
worden.In de onderliggende stukken hebben wij naar voren gebracht dat er verschillende
signalen zijn die erop wijzen dat de rust- en recuperatietijd van mensen steeds
meer onder druk is komen te staan. Anders dan vroeger verwachten werkgevers
in toenemende mate als vanzelfsprekend dat hun werknemers zich voegen naar
de nieuwe arbeidstijden. Eerder wezen wij op verschillende onderzoeken die
deze waarnemingen staven, onder andere van CNV, FNV en RMU. Maar ook uit de
evaluatie van de Arbeidstijdenwet blijkt dat veel werknemers problemen ondervinden.
De evaluatie laat zien dat het werken op zondag door 22% van de werknemers
die onder de ATW vallen en door 30% van de werknemers die daar niet onder
vallen, als een probleem wordt ervaren. Een percentage van 39 wordt genoemd
in relatie tot werknemers die problemen hebben op het gebied van de doelstellingen
van de ATW. Daarbij speelt ook de combineerbaarheid van werk en privé-leven
een rol. Bij kleinere ondernemingen is in meer dan 15% van de gevallen sprake
van een overschrijding van de overlegnorm inzake de zondagsarbeid. De transportsector
maakt er helemaal wat van: de standaardnorm wordt daar zelfs door een op de
drie bedrijven overschreden.Veel werknemers blijken tegen hun wil op zondag of tijdens de avonduren
te moeten werken. Hoewel in verschillende cao's is geregeld dat werken op
zondag in beginsel geschiedt op basis van vrijwilligheid, komt daar in de
praktijk weinig van terecht en voelen veel werknemers zich door werkgevers
of door collega's regelmatig onder druk gezet. Ook blijkt dat de zeggenschap
over werk- en rusttijden eerder is afgenomen dan toegenomen. Op dat punt is
sprake van een verslechtering van de arbeidsomstandigheden. Dat komt dan weer
tot uitdrukking in onder andere een stijgend ziekteverzuim. Zowel het onderzoek
van de vakcentrales als de evaluatie van de ATW toont aan dat de rechtsbescherming
van werknemers in een toegenomen geïndividualiseerd arbeidsbestel onvoldoende
is gewaarborgd. Een SER-advies kan aan deze feiten niet veel toevoegen. Overigens
kom ik zo dadelijk – ik richt mij nu tot mevrouw Kneppers en de heren
Hofstede en Hessing – nog over de opportuniteit van het SER-onderzoek
te spreken.Wij hebben zorgen over de rechtsbescherming van de werknemers. Wij zijn
van oordeel dat deelnemers aan het arbeidsproces om meer redenen niet overvraagd
mogen worden. Aangezien tijd meer en meer een schaars goed lijkt, moeten mensen
in staat worden gesteld invulling te geven aan de onderscheiden verantwoordelijkheden
die mensen dragen. Zeggenschap over arbeidstijden speelt daarbij natuurlijk
een essentiële rol.Gelet op dit alles zijn wij van oordeel dat er voldoende reden is voor
deze wetswijziging. Wij willen door middel daarvan eraan bijdrage dat werknemers
meer handvatten in handen krijgen om zich adequaat te kunnen verweren tegen
een al te grote aanslag van de economische dynamiek op hun mentale, fysieke
en sociale spankracht. Wij willen dan ook dat een goede bescherming voor werknemers
wordt neergelegd op het niveau van de individuele zeggenschap over de arbeidstijden
en de collectieve rusttijden. Dat past goed in een tijd waarin arbeidsverhouding
meer en meer op maat gemaakt en geregeld worden. De werknemer ontvangt in
toenemende mate op het niveau van het individu meer rechtsbescherming. Daarmee
wordt ook op logische wijze aangesloten bij de huidige positieve ontwikkeling,
waarbij de keuzevrijheid van individuen en de individualisering van arbeidsverhoudingen
centraal staan. Wij wezen in dit verband al eerder op de cafetaria- en casco-cao's,
waarin individuen steeds meer keuzemogelijkheden krijgen. Dat verschijnsel
wint gaandeweg meer terrein. Het past ook binnen het beleid van het kabinet
om arbeid en zorg te combineren, dat ook is vastgelegd in de Wet arbeid en
zorg.Ons wetsvoorstel beoogt de arbeidstijden zo in te richten dat een combinatie
met verantwoordelijkheden buiten de arbeid beter mogelijk is. Daarnaast wil
het wetsvoorstel explicieter dan nu vastleggen dat zondagsarbeid die niet
uit de aard van de arbeid voortvloeit, berust op individuele vrijwilligheid.In het licht van het voorgaande moet nog worden opgemerkt dat bij de arbeidstijden
en in het bijzonder bij de zondag, zowel het individuele niveau aan de orde
is – de wijze waarop de individuele werknemers hun arbeidstijden kunnen
beïnvloeden – als het collectieve niveau: de sociale organisatie
of het collectieve ritme van een samenleving.De afgelopen jaren is het aantal personen dat arbeid en zorg combineert,
fors toegenomen. We praten intussen over bijna de helft van de beroepsbevolking.
Naarmate meer mannen en vrouwen participeren op de arbeidsmarkt, wordt het
belangrijker bij de vormgeving van de arbeid rekening te houden met de verantwoordelijkheden
die mensen buiten de arbeid dragen. De arbeidstijden vormen het scharnier
tussen betaalde arbeid aan de ene kant en de taken daarbuiten aan de andere
kant. De mate waarin werknemers buiten de arbeid zeggenschap hebben over tijdsordening,
is immers ook beperkt. Ouders met schoolgaande kinderen hebben bijvoorbeeld
te maken met vaste openingstijden van scholen. Dit lijstje is gemakkelijk
uit te breiden. Herintreders geven aan dat werktijden voor hen een belangrijke
factor zijn bij het aanvaarden van een baan. Ook bij het combineren van betaalde
arbeid met vrijwilligerswerk is het van belang dat goede en betrouwbare afspraken
kunnen worden gemaakt over de aanwezigheid bij de vrijwilligersorganisatie.
Afspraken over tijd zijn in dat proces van afstemming en combineren een essentieel
element. Bijna 40% van de werknemers ervaart problemen in verband met de combinatie
van werk en privé. Veel werknemers ervaren stress en werkdruk in hun
werk, maar vaak ook door de combinatie met de druk van buiten het werk, zoals
het halen van de trein of het op tijd bij de school van de kinderen moeten
zijn. Eerder wezen wij op de publicaties van het Sociaal en cultuur planbureau
alsmede op het rapport van de stuurgroep dagindeling, waarin het belang van
een geïntegreerd tijdbeleid wordt onderstreept.Het belang van zeggenschap bij arbeidstijden voor een werknemer zal hiermee
duidelijk zijn geworden. Voor een goed begrip zeg ik wellicht ten overvloede
dat het niet gaat om een individueel afdwingbaar recht, maar veeleer om het
stellen van een duidelijke norm in een proces waarbinnen tot vaststelling
van arbeidstijden wordt gekomen. De werkgever dient bij de vaststelling van het rooster met persoonlijke omstandigheden rekening te houden.Tegen mevrouw Kneppers zeg ik dat dit inderdaad kan inhouden dat de werkgever
zijn best doet om het rooster zo vast te stellen dat iemand regelmatig op
basis van vrijwilligerswerk achter de tap van de sportclub kan staan. Ik zeg
niet dat zo'n verzoek in alle gevallen kan worden gehonoreerd, maar de werkgever
zal zich daartoe hebben in te spannen. De werkgever kan niet in alle gevallen
tegemoetkomen aan elke individueel geuite wens, maar belangrijk is dat de
persoonlijke omstandigheden van het individu bij de vaststelling van het rooster
een relevante factor zijn, waaraan niet lichtvaardig voorbijgegaan mag worden,
en die evenwichtig tegen andere belangen moeten worden afgewogen.De werkgever heeft de zeggenschap over de inrichting van de arbeidsorganisatie
vanwege het belang daarvan voor de bedrijfsvoering. In de besluitvorming over
de arbeidstijden moet er een redelijke balans zijn tussen de zeggenschap van
de werkgever over de organisatie van de arbeid en de zeggenschap van de werknemer
over de inrichting van zijn of haar leven, ook buiten betaalde arbeid. Met
dit wetsvoorstel wordt beoogd die balans te hervinden. Een werkgever dient
zich volgens het voorstel in te spannen voor een zekere, maar vooral voorspelbare
regelmaat in het werkpatroon en dient zoveel mogelijk rekening te houden met
de persoonlijke omstandigheden van de individuele werknemer.Als het gaat om meer zeggenschap over arbeidstijden, hechten wij eraan
om in verband met de zondagsarbeid het belang van collectieve rustmomenten
te onderstrepen. Dat wordt in de Arbeidstijdenwet erkend als een belangrijk
punt. Tegen die achtergrond wordt het bijzondere karakter van de zondag benadrukt.
De hoofdnorm in de Arbeidstijdenwet is dat er op zondag niet wordt gewerkt.
In de stukken bij het wetsvoorstel hebben wij erop gewezen dat dit tijdens
de behandeling van deze wet in de Tweede Kamer door de toenmalige minister
met zoveel woorden is gezegd.Voor de duidelijkheid citeer ik hieruit: "in de arbeidswetgeving is de
volmondige erkenning opgenomen dat de zondag ook in de toekomst als een speciale
dag wordt gezien, een dag waarop het normale regime van arbeids- en rusttijden
niet van toepassing is". Verder werd erkend "dat er geen sprake is van 7 dagen
volcontinu, maar dat de zondag een uitzonderlijke dag blijft". Dat de heer
Hessing van D66 hier een beetje moeite mee heeft, mag zo zijn, maar dit is
de norm die in de Arbeidstijdenwet is neergeschreven en die wij van harte
onderschrijven.De vakbondscentrales hebben zich achter ons initiatiefwetsvoorstel geschaard,
ook wat betreft de zondagsarbeid. Tegen mevrouw Kneppers zeg ik dat dit niet
fragmentarisch is. Integendeel. Zij hebben dat onverkort over de volle breedte
gedaan. De typering van mevrouw Kneppers is dus feitelijk onjuist. Veel individuele
werknemers hebben zeer positief gereageerd.Wij zijn blij met wat sommige partijen over het belang van een collectieve
rustdag in hun nieuwe verkiezingsprogramma's hebben geschreven. Om niet al
te uitvoerig te worden beperken wij ons tot een verwijzing naar wat het CDA
hierover in zijn verkiezingsprogramma heeft geschreven. Het CDA stelt zich
een gerichte verbetering van de inkomenspositie van de huishoudens met kinderen
voor en daarbij hoort ook de bescherming van de zondag als collectieve rustdag.
Het is van belang dat families bij elkaar kunnen komen en dat sportverenigingen
een gezamenlijke dag hebben voor activiteiten. Een rustpunt in de week dat
gezamenlijk wordt beleefd, moet wat het CDA betreft blijven bestaan.Wij doen veel eer aan het CDA door dit hardop te zeggen. Mevrouw Zwerver
heeft ook met zoveel woorden gezegd dat zij het gewicht van dit punt ziet
en dat zij dit ondersteunt in het wetsvoorstel.De heer Hofstede (CDA):Voorzitter. Ik wil via u tegen de indiener zeggen dat ik vandaag die betreffende
passages nog eens zorgvuldig heb gelezen.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Ik dacht even dat de heer Hofstede zou gaan zeggen dat hij ze zelf geschreven
heeft. Dat is echter niet het geval. Het zijn evengoed mooie woorden!Wij zijn van oordeel dat de erkenning van de zondag als speciale dag in
de ATW leidende tot de hoofdregel "op zondag geen arbeid" een individueel
recht op collectieve rust impliceert. Dat hebben wij in het onderhavige voorstel
explicieter dan nu tot uitdrukking gebracht. En om alle misverstanden uit
te sluiten: het gaat hier dus niet om een algemeen verbod. Wij begrijpen natuurlijk
ook best dat voor sommigen, bijvoorbeeld jongeren of alleenstaanden, het incidenteel
verrichten van arbeid op zondag best aantrekkelijk kan zijn. Maar degenen
die hier niet in willen of kunnen meegaan, mogen daartoe niet worden verplicht.
Dat laatste lijkt meer en meer aan de orde te zijn. Voor alle duidelijkheid:
wij hebben het dan over zondagsarbeid die voortvloeit uit bedrijfsomstandigheden.
De heer Hessing heeft overigens aangegeven dat de wet al voorziet in de bescherming
van werknemers die als gevolg van hun godsdienstige overtuiging niet op zondag
willen werken. Dat is natuurlijk wel zo, maar ons initiatiefvoorstel verandert
daar op zichzelf genomen helemaal niets aan. Integendeel, het onderstreept
het belang daarvan nog eens. Om die reden begrijpen ik zijn opmerkingen dan
ook niet zo goed.De heer Hessing (D66):Voorzitter. In het initiatiefvoorstel wordt beklemtoond dat de zondag
als collectieve rustdag wordt aangewezen, maar dat is niet voor alle godsdienstige
gezindten de meest geëigende rustdag. In die zin is er dus voor andere
richtingen ook aanleiding om andere dagen als rustdag te bestempelen. Het
voortrekken van de zondag als collectieve rustdag past daar niet in.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Wat de andere godsdienstige overtuigingen betreft, merk ik op dat het
in de Arbeidstijdenwet voldoende en adequaat geregeld wordt. Met betrekking
tot de collectieve rustdag merk ik op dat er voor collectiviteit meer dan
een persoon nodig. Wij hebben in Nederland met elkaar afgesproken dat wij
de zondag als een gezamenlijke rustdag beschouwen. Dat staat ook met even
zoveel woorden in de Arbeidstijdenwet en daar hebben wij ons met dit wetsvoorstel
op gericht.Wij hebben reeds omstandig aangegeven dat wij het aantasten en verder
uithollen van de zondag als rustdag in tegenstrijd achten met wat de minister
tijdens de behandeling van de Arbeidstijdenwet voor ogen stond.
Immers, reeds in de stukken hebben wij erop gewezen dat de minister op de
vraag of de bestaande praktijk eerder zou worden ingeperkt dan dat er meer
mogelijkheden tot zondagsarbeid zouden komen, destijds heeft geantwoord dat
hij eerder dacht aan inperking dan aan uitbreiding. Dit sluit dan ook weer
aan bij de wens van de heer Hofstede om de zondagsarbeid te beperken tot de
meest noodzakelijke arbeid. De eerlijkheid gebiedt natuurlijk wel te zeggen
dat deze term op zichzelf genomen weer nieuw is. Als deze in de wet zou worden
opgenomen, dan zou hier ongetwijfeld ook weer jurisprudentie over ontstaan.Het mag overigens duidelijk zijn dat wij, als wij spreken over de zondagsarbeid
en over flexibele arbeidstijden, het niet hebben over sectoren waar het werken
op zondag inherent aan de aard van het werk is. Ook zij die om religieuze
redenen bezwaar maken tegen zondagsarbeid, doelen door de bank genomen niet
op die noodzakelijke arbeid, omdat dat nu en in het verleden altijd werd gezien
als werken der noodzakelijkheid en werken der barmhartigheid.Wij zijn dus blij met de brede instemming die wij hebben kunnen krijgen
met het initiatief, maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat er ook kritiek
is gehoord. Daar zijn wij natuurlijk niet doof voor. Er is overigens geen
sprake van veel kritiek van zowel de minister als de Raad van State, zoals
de heer Hofstra heeft gezegd. Er was op onderdeel weliswaar kritiek, maar
deze is allerminst van doorslaggevende aard. Ik wil ook hier niet onder stoelen
of banken steken dat een deel van die kritiek wel wat ongenuanceerd overkwam.
Verder treffen wij in de kritiek van bijvoorbeeld de werkgevers echt inconsistenties
aan. Aan de ene kant zegt men dat het volstrekt overbodige symboolwetgeving
is, omdat in de huidige wet een en ander al goed geregeld wordt. Dat heeft
ook de heer Hessing gezegd. Aan de andere kant hoor je uit dezelfde monden
dat werkgevers hierdoor grote problemen zullen krijgen en dat hen het stuur
van de bedrijfsvoering helemaal uit handen wordt geslagen. Dat zijn twee heel
verschillende geluiden die, wat ons betreft, beide niet aan de orde zijn.
Het wetsvoorstel geeft de werkgevers een sterkere positie als het gaat om
de zeggenschap over de arbeidstijden. Wat dat aangaat, komt ons initiatief
dus tegemoet aan de zorg van de heer Hofstede dat de wettelijke bescherming
van hen die op zondag niet willen werken, te zwak wordt bevonden in de huidige
ATW. Tegelijkertijd biedt het wetsvoorstel de werkgever voldoende ruimte om
tot goede roosters te komen. De werkgevers hebben vorig jaar met veel bombarie
een handtekeningenactie tegen dit wetsvoorstel gepresenteerd. Met zoveel woorden
werd gesuggereerd dat er maar liefst 130.000 handtekeningen van bezorgde werkgevers
waren verzameld. In werkelijkheid ging het om slechts 88 handtekeningen. Het
valt ons tegen dat bij de werkgevers het doel kennelijk de middelen heiligt
en dat zij zich tot een dergelijke misleiding verlagen, zeker als wij ons
realiseren dat ons wetsvoorstel bij een deel van de werkgevers wel degelijk
op begrip kan rekenen.VNO/NCW denkt dat de werkgever door deze wet steeds meer moeite zal hebben
om te komen tot goede en efficiënte bedrijfsvoering. Deze organisatie
is van mening dat door dit wetsvoorstel de klok wordt teruggedraaid. Ik gun
de werkgevers hun inschatting, maar wij zijn er echt van overtuigd dat veeleer
het tegenovergestelde het geval is. Het is juist een kwestie van de klok gelijk
zetten door de zeggenschap over arbeidstijden aan te passen aan moderne verhoudingen
en behoeften. Tegen deze achtergrond is het een beetje flauw om te suggereren
dat het hier gaat om een majeure ingreep. Het gaat veeleer om een preciezere
codificatie van de ATW. Wij creëren geen nieuw recht met ons voorstel,
maar maken een reeds bestaand rechtsgevoel explicieter. Ik ben er dan ook
van overtuigd dat de vrees die de Raad van de Centrale Ondernemingsorganisaties
heeft geuit sterk overdreven is. In boude termen wordt een beeld geschetst
waaruit moet blijken dat met dit wetsvoorstel grove inbreuk wordt gemaakt
op een zorgvuldig tot stand gekomen balans tussen werknemers en werkgevers.
Het is misschien vanuit een bepaald perspectief jammer, maar ons initiatief
zal er echt niet toe leiden dat na inwerkingtreding van deze wet drommen werknemers
nieuwe eisen aan hun werkgevers gaan stellen. Het zal eerder het begin zijn
van een hernieuwde bewustwording van het belang van overleg tussen werkgevers
en werknemers, van het belang van een collectieve rustdag en collectieve rustmomenten.
Dat is een doel waarvoor wij geen advies van de SER nodig denken te hebben.
Overigens heeft de heer Hofstede het mis als hij suggereert dat er naast zijn
fractie velen hebben aangedrongen op het vragen van een advies aan de SER.
De CDA-fractie heeft alleen in de tweede schriftelijke ronde gevraagd of het
wetsvoorstel niet kon worden opgehouden tot het SER-advies over de evaluatie
van de ATW zou zijn behandeld. Van een eerder verzoek om een SER-advies over
ons initiatief is ons dan ook totaal niets bekend. Wij vinden het ook niet
zo logisch, gelet op de uiteenlopende standpunten van de sociale partners.
Wij vinden ons initiatief een toonbeeld van honorering van de betrokken samenleving.
Wij vangen signalen op over knelpunten en doen er vervolgens iets mee. Misschien
kan de heer Hofstede uiteenzetten wat hij verwacht van een SER-advies. Is
een onnodig SER-advies in de ogen van het CDA hét middel om een betrokken
samenleving dichterbij te brengen? Overigens vinden wij inderdaad dat ons
initiatief een politieke afweging biedt, maar daarmee zijn wij natuurlijk
niet doof voor de opmerkingen van belangrijke organisaties in onze samenleving.
Wij vinden dat wij gehouden zijn, een politieke afweging te maken nadat wij
kennis hebben genomen van de onderscheiden belangen. Ik voeg hieraan toe dat,
hoewel wij geen advies van de SER hebben gekregen, wij ongevraagd maar desalniettemin
zeer waardevol veel juridische adviezen hebben gekregen. Wij kregen onder
andere een advies van de heer Zondag, een mooie naam in dit verband. Ook andere
juristen hebben hierover hun licht laten schijnen en allen waren zeer positief.De heer Hessing (D66):De indiener wekt met deze woorden de suggestie dat wij niet bereid zijn
de politieke verantwoordelijkheid te nemen. Het tegendeel is echter het geval,
maar het kan natuurlijk geen kwaad om daaraan voorafgaand van bevoegde wijze
een advies te krijgen. Dat houdt niet in dat wij elk advies naadloos volgen,
maar adviezen kunnen iets toevoegen aan de kwaliteit van een
wetsvoorstel.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Welk advies zouden wij nog kunnen krijgen van de SER dat wij al niet van
werkgevers en werknemers hebben gekregen?De heer Hessing (D66):Ik matig mij niet de deskundigheid aan die bij de SER is samengebald.
Ik wacht graag af wat daar nog uitkomt.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Hoe dan ook, de indieners zijn in ieder geval van oordeel dat een SER-advies
weinig of geen nieuwe argumenten zal bevatten. Gelet op de problemen die wij
nu ontwaren, leek het ons goed om nu tot handelen over te gaan.Ook in de schriftelijke gedachtewisseling is getracht het onderscheid
tussen de begrippen "aard van de arbeid" en "arbeid als gevolg van bedrijfsomstandigheden"
scherper te krijgen. Wij willen er wel op wijzen dat ons initiatief het bestaande
onderscheid tussen die twee ongewijzigd heeft overgenomen uit de Arbeidstijdenwet.
Wij hebben dan ook niet de ambitie, een limitatieve opsomming te geven van
sectoren die vanwege de aard van de arbeid niet onder de werkingssfeer vallen.
Los van de vraag of een dergelijke limitatieve opsomming mogelijk is, zie
ik daartoe ook geen enkele aanleiding.Wij hebben op verzoek van de CDA-fractie in de memorie van antwoord een
opsomming gegeven van alle sectoren die eerder op verschillende momenten zijn
genoemd. Tegen mevrouw Kneppers zeg ik echter wel dat het belangrijk is dat
wij niet de minste aandrang voelen om de belangrijke taak van de ondernemingsraad
uit te hollen. Het is de bevoegdheid van de ondernemingsraad, de vraag te
beantwoorden of een verzoek tot zondagsarbeid gerekend moet worden tot de
aard van de arbeid dan wel tot de categorie bedrijfsomstandigheden en derhalve
de goedkeuring van de ondernemingsraad behoeft.De heer De Vries heeft gevraagd of het begrip "aard van de arbeid" een
min of meer statisch geheel is. In de discussies die in de loop der tijd nog
gevoerd zullen worden, kan dit begrip volgens ons meebewegen en schuiven.
Dit begrip valt niet objectief vast te stellen, aangezien het zeker onderwerp
van maatschappelijk debat is. Toch denken wij dat dit initiatief een dam kan
opwerpen tegen een te gemakkelijk honoreren van een verzoek om als gevolg
van bedrijfsomstandigheden op zondag te kunnen gaan werken. Op die manier
zal het dus zeker zijn functie vervullen.Het bestaan van de begrippen "aard van de arbeid" en "bedrijfsomstandigheden"
en de introductie van nieuwe begrippen als "verwanten" en "naasten" kunnen
inderdaad leiden tot nadere jurisprudentie. Die jurisprudentie kan vervolgens
inderdaad leiden tot juridisering. Hierover is in de schriftelijke gedachtewisseling
echter al zoveel gezegd dat ik niet de illusie heb dat ik daaraan in dit debat
nog heel veel kan toevoegen. Het betreft overigens een inschatting van hoe
het zou kunnen gaan.Nu zijn noch zij die verdere juridisering vrezen noch de indieners in
staat om hierover met zekerheid uitspraken te doen. Het gaat om een verwachting
en wij zijn niet zo bevreesd voor die juridisering, zeker ook gelet op de
ontwikkelingen van de laatste jaren. Als onverhoopt door een rechtelijke macht
een interpretatie aan de wetstekst wordt gegeven die de wetgever niet aanstaat,
is het aan de wetgever om dat te herstellen. Er is dus niets nieuws onder
de zon. Als wij ons altijd door vrees voor verdere juridisering zouden laten
leiden, kan er op basis van geen enkele veranderde omstandigheid nieuwe wetgeving
tot stand komen.Mevrouw Kneppers heeft gesproken over de doorwerking van de instemming
van de ondernemingsraad in de individuele arbeidsovereenkomsten. Ik wijs haar
erop dat niet elke ondernemer in zijn arbeidsovereenkomst de arbeidstijden
vermeldt. Als dat geen probleem zou zijn, is het toch wel heel opmerkelijk
dat de cijfers uit de evaluatie van de Arbeidstijdenwet zo'n ander beeld laten
zien. Kortom, de werkelijkheid is een tikje weerbarstiger dan mevrouw Kneppers
heeft geschetst.Zowel in de Tweede als de Eerste Kamer is de positie van de sollicitant
uitvoerig aan de orde geweest. Naar het ons voorkomt, is er duidelijkheid
verschaft voor zover dat mogelijk is. Het ligt naar ons oordeel voor de hand
dat tijdens de sollicitatieprocedure de vraag wordt gesteld of tegen zondagsarbeid
bezwaar bestaat, indien de aard van de zondagsarbeid dat vordert. Datzelfde
geldt voor het geval de ondernemingsraad de zondagsarbeid als gevolg van bedrijfsomstandigheden
heeft goedgekeurd. Immers in het eerste geval is arbeid op zondag vanzelfsprekend
en ligt het in de rede dat een aspirant-werknemer hiermee instemt en in het
tweede geval heeft de ondernemingsraad werken op zondag op grond van bedrijfsomstandigheden
mogelijk gemaakt. Ook in die situatie is zondagsarbeid een logisch onderwerp
voor het sollicitatiegesprek.Echter indien bij de betreffende werkgever op het moment van de sollicitatie
zondagsarbeid niet of nog niet, al dan niet bedrijfsbreed, aan de orde is,
is het ongepast als een werkgever anticiperend op eventuele zondagsarbeid
vraagt naar de bereidheid daartoe bij sollicitanten. Het weigeren van werken
op zondag mag dan formeel geen grond zijn om die aspirant-werknemer te weigeren.Voorzitter. Al met al meen ik met de door mij nu gemaakte opmerkingen
op afdoende wijze te hebben gereageerd op de door uw Kamer gemaakte opmerkingen.
Wij hopen en verwachten dat de aanvaarding van dit wetsvoorstel een begin
kan zijn van een hernieuwde bewustwording van het belang van overleg tussen
werkgevers en werknemers. Verder hopen wij dat men zich opnieuw bewust zal
worden van het belang van een collectieve rustdag en collectieve rustmomenten.
Als dat wordt bereikt, zijn wij al meer dan tevreden.Minister Vermeend:Voorzitter. Ook ik wil beginnen met de initiatiefnemers te complimenteren
met hun vasthoudendheid in zowel de Tweede Kamer als in deze Kamer. Daarvoor
heb ik alleen maar bewondering.Het kabinet heeft een helder standpunt, dat het heeft verwoord in de Tweede
Kamer en daarna in de schriftelijke behandeling met deze Kamer. Wij hebben
nog eens aangegeven waarom wij bezwaren hebben tegen het voorliggende wetsvoorstel.
Die bezwaren zijn heel kort samen te vatten. Zij zijn deels juridisch van
aard. In dat opzicht hebben wij ons aangesloten bij het advies van de Raad
van State. Er worden begrippen geïntroduceerd waarvan
wij verwachten dat zij onvoldoende duidelijk zullen zijn en zullen leiden
tot rechtsongelijkheid in de praktijk. Ook vinden wij het belangrijk dat de
bestaande wetgeving een goede basis en een goede balans biedt om eruit te
komen als er problemen zijn, zowel voor werkgevers als voor werknemers.In de Tweede Kamer en in de schriftelijke stukken met de Eerste Kamer
hebben wij bezwaar gemaakt tegen de stelling van de indieners, die zij inmiddels
toch wat hebben genuanceerd, dat in geval van zondagsarbeid die voortvloeit
uit bedrijfsomstandigheden de instemming van de individuele werknemer thans
niet is vereist. Dat is formeel onjuist. Ook de heer Hessing en mevrouw Kneppers
hebben in hun bijdrage heel helder aangegeven dat in de huidige situatie instemming
gewoon is vereist, hoe je het ook wendt of keert. Dat betekent feitelijk gesproken
dat wij van oordeel zijn, op basis van ons idee van de geldende praktijk,
dat dit wetsvoorstel niet nodig is en uiteindelijk meer onzekerheden creëert
in het onderscheid tussen de aard van de arbeid en de bedrijfsomstandigheden.
Dat onderscheid is moeilijk te maken. Wij verschillen dus van opvatting met
de indieners wat rechtens is. Wij gaan er op dit moment rechtens van uit dat
in elk geval de toestemming van de werknemers is vereist op basis van de huidige
wetgeving.De vraag is gesteld waarom ik een en ander niet heb voorgelegd aan de
SER. Het gaat hier om een wetsvoorstel vanuit de Tweede Kamer. Juridisch gesproken
is het natuurlijk raar dat een kabinet een wetsvoorstel dat nog in de Tweede
Kamer wordt behandeld, voorlegt aan de SER. Dat is volstrekt ongebruikelijk.
Wetgeving is een product van de regering en de Staten-Generaal. In zoverre
is er geen gradueel verschil of de Tweede Kamer het initiatief neemt of de
minister. Dat laatste wordt wel de koninklijke weg genoemd, maar formeel,
staatsrechtelijk, kan het initiatief net zo goed uit de Tweede Kamer komen.
Het kabinet heeft een afweging gemaakt of het al dan niet moet contrasigneren
Wij hebben juridische bezwaren en wat ons betreft is het wetsvoorstel niet
nodig. Dan moet er een afweging worden gemaakt. Als uiteindelijk een meerderheid
van het parlement van oordeel is dat dit voorstel tot wet moet worden verheven,
kan het kabinet in buitengewone omstandigheden het contraseign weigeren. Je
moet van goeden huize komen om, mede in het licht van de staatsrechtelijke
verhoudingen, een contraseign te weigeren. Wij hebben die afweging gemaakt
en zullen dat niet weigeren. Wij respecteren daarmee het initiatiefrecht van
de Tweede Kamer. Daar was er een parlementaire meerderheid voor dit initiatiefvoorstel
en als ook deze Kamer in meerderheid instemt, zal het kabinet ondanks zijn
bezwaren niet het zware middel inzetten van het weigeren van het contraseign.De heer Stekelenburg heeft mij gevraagd of ik nog nieuwe initiatieven
wil ontplooien. Dat wil ik elke dag wel, ook vandaag of zelfs morgen. Een
demissionair minister kan in het landsbelang alles doen, maar hij kan niet
meer met nieuwe wetgeving komen. Ik heb al wel toegezegd dat er nog voor het
zomerreces een technische notitie komt over de relatie tussen de cao en OR-afspraken
en de doorwerking daarin. In feite wordt de heer Stekelenburg op zijn wenken
bediend; de gevraagde notitie komt nog. In deze notitie zullen alle ins and
outs nog eens op hun merites worden beoordeeld en op een rijtje worden gezet,
conform de vragen die in het debat over zelfregulering zijn gesteld. Overigens
heb ík het debat aan de overkant als buitengewoon plezierig ervaren;
het was buitengewoon levendig. Wellicht heeft de heer Stekelenburg de stukken
niet nagelezen.De heer Stekelenburg (PvdA):De minister slaagt er vaak in om debatten levendig te maken, maar het
gaat om de inhoud in relatie tot het debat hier en de toezegging van de minister
om de opvattingen van deskundigen te betrekken bij het debat met de Tweede
Kamer. Tussen de regels door heeft hij destijds gezegd dat zijn opvattingen
zijn genuanceerd door de discussie in deze Kamer. Hij heeft echter gewoon
zijn oude notitie naar de Tweede Kamer gestuurd in plaats van de inbreng van
de Eerste Kamer daarin te verwerken.Minister Vermeend:Ik wil nu geen discussie voeren over staatsrecht. Het is echter al een
noviteit dat ik een notitie heb gestuurd aan de Eerste Kamer over dit onderwerp.
Ik doe daar echter graag aan mee en wil graag nieuwe staatsrechtelijke ontwikkelingen
meemaken. Vervolgens is het nog ongebruikelijker dat de Eerste Kamer mij vraagt
om de gedachtewisseling ook met de Tweede Kamer aan te gaan. Het zou vreemd
zijn geweest als ik mijn stuk vervolgens had aangepast. Ik heb echter wel
kenbaar gemaakt wat de gedachtewisseling in deze Kamer heeft opgeleverd. De
Tweede Kamer kent dus de gedachtewisseling die hier heeft plaatsgevonden en
de Kamerleden hebben daar ook gebruik van gemaakt.De heer Stekelenburg (PvdA):De minister heeft tijdens het debat in de Eerste Kamer, weliswaar niet
erg ruiterlijk, gezegd enkele zaken mee te nemen uit het debat. Hij zou bekijken
of hij deze op een bepaalde manier kon verwerken en rapporteren aan de Tweede
Kamer. Ik was er eigenlijk van overtuigd dat hij dat bijvoorbeeld als bijlage
aan die notitie had toegevoegd. Dat is echter niet het geval geweest. De Tweede
Kamer kende de notitie overigens al; de minister heeft haar gewoon aan het
parlement gestuurd. In dat licht had ik verwacht dat het debat in de Eerste
Kamer ruiterlijker zou zijn opgepakt door de minister. Ik ga echter niet over
de manier waarop de Tweede Kamer haar agenda invult. Het viel mij in ieder
geval tegen; ik had iets meer verwacht.Minister Vermeend:Ik kan mij de opmerkingen van de heer Stekelenburg voorstellen, maar ik
wijs hem erop dat het stenografisch verslag van alles wat ik heb gezegd in
deze Kamer, ook naar de Tweede Kamer gaat. Met andere woorden: ruiterlijker
kan niet. Vervolgens is er een levendig debat geweest in de Tweede Kamer.
In dat kader is de afspraak gemaakt over de technische notitie, die ook aan
de Eerste Kamer zal worden gezonden. Ik denk dat ik daarmee toch aan de wensen
van de heer Stekelenburg tegemoet ben gekomen.Mevrouw Zwerver heeft een vraag gesteld over de werkgever en wat rechtens
is. Het kabinet verschilt op dit punt van opvatting met de initiatiefnemers.
Wij zijn namelijk van oordeel dat de huidige wet – ook anderen hebben
dat gezegd – die mogelijkheid al biedt. Dat is een juridische
verschil van opvatting. De initiatiefnemers zijn van oordeel dat hun wetsvoorstel
de zaken nog eens expliciet vastlegt, wat een versterking zou zijn van wat
volgens ons rechtens al geldt.De heer Hofstede (CDA):Mijnheer de voorzitter. De toelichting van de zijde van de indieners,
verwoord met één mond, is met veel verve gegeven, waarvoor alle
roem. Daarnaast noem ik de duidelijke taal van de minister bij zijn beoordeling
van het wetsvoorstel, inclusief het contraseign. Daar hadden wij nadrukkelijk
om gevraagd; wij hebben hiervoor waardering.De indieners hebben gesteld dat dit wetsvoorstel tot een hernieuwde bewustwording
moet leiden. Ik wijs erop dat wij de laatste jaren op het terrein van arbeid
en zorg al heel wat wetsvoorstellen hebben gehad. Iedere keer weer blijkt
echter dat daarvan relatief weinig gebruik wordt gemaakt. Als men dit hele
complex van werkgevers en werknemers, rusttijden en arbeidstijden enz. steeds
verfijnder wil gaan regelen, schiet men mijns inziens zijn doel op de een
of andere manier voorbij. Dat leidt niet tot de beoogde hernieuwde bewustwording,
maar wellicht eerder tot verschillen van mening, bijvoorbeeld waar het gaat
om de vraag: gaat het nu om de aard van de arbeid of om werkomstandigheden?
Ik wil de initiatiefnemers waarschuwen omdat ik denk dat zij te hoge verwachtingen
van wetgeving hebben. Als wij deze weg blijven vervolgen – daar lijkt
het op, gelet op de initiatieven die in de andere Kamer aan de orde zijn op
het gebied van de arbeid – dan gaat het wellicht precies zo als het
met de WAO is gegaan: steeds meer en steeds veranderende regelgeving, steeds
weer een schepje erbovenop en het eind van het liedje is dat het niet werkt.
Nogmaals, via wetgeving komt men maar heel zelden tot hernieuwde bewustwording.In eerste termijn heb ik gesteld dat "velen" hebben gevraagd om een SER-advies.
Dat begrip "velen" is multi-interpretabel; dat geef ik graag toe. Ik heb de
verslagen er nog eens op nagelezen en daaruit blijkt dat wij het in het voorlopig
en in het nader voorlopig verslag hebben gevraagd. De Raad van centrale ondernemingsorganisaties
heeft het eveneens heel nadrukkelijk gevraagd. Of men dan al over "velen"
mag spreken... Ik dacht dat ook de VVD erom had gevraagd, maar dat kon ik
zo snel niet terugvinden. Mij blijkt nu dat men knikt en dus heeft ook die
fractie erom gevraagd. Dat is dan toch een brede groepering in de maatschappij
en in dit huis.De heer Stekelenburg (PvdA):Dat de fractie van de VVD erom heeft gevraagd, verbaast mij een beetje.
Immers, die fractie is radicaal tegen het wetsontwerp. Men is wat dat betreft
met een formulering begonnen die niets aan duidelijkheid te wensen overlaat.
Waarom wil men dan nog een SER-advies? Ik begrijp wel dat de heer Hofstede
graag de fractie van de VVD in zijn kamp wil trekken, maar wat dan nog de
betekenis van zo'n advies is, moet de fractie van de VVD nog even toelichten.Mevrouw Kneppers-Heijnert (VVD):U heeft niet goed geluisterd, want ik ben daarop al bij het einde van
mijn betoog ingegaan. Wij zijn verontrust over het feit dat hierover zo verschillend
wordt gedacht. Van de werkgevers weten wij wat zij ervan vinden; daarvan hebben
wij brieven gekregen. Die heb ik van de werknemers niet gezien en daarom heb
ik de term "fragmentarisch" gebruikt. Ik kan niet nagaan of alle werknemers
fel vóór zijn, maar duidelijk is in elk geval dat de werkgevers
fel tegen zijn. Als die verschillen nu al zo sterk leven, zou dat straks ook
weleens op bedrijfstakniveau het geval kunnen zijn. Tegen die achtergrond
zou een SER-advies een bijdrage aan de duidelijkheid kunnen leveren.De heer Stekelenburg (PvdA):Maar dat beïnvloedt absoluut uw opstelling niet, want u heeft aan
het begin van uw betoog gezegd dat u radicaal tegen bent.Mevrouw Kneppers-Heijnert (VVD):De SER brengt geen adviezen uit waarmee vervolgens niets gebeurt. Als
de SER positief adviseert, zouden er aanpassingen moeten plaatsvinden.De heer Stekelenburg (PvdA):Maar bij u gebeurt er niets, begrijp ik?Mevrouw Kneppers-Heijnert (VVD):Hoe bedoelt u, mijnheer Stekelenburg? Ik ga niet over SER-adviezen!De heer Stekelenburg (PvdA):U heeft gezegd dat het u niet interesseert, omdat u gewoon tegen die wet
bent. Dat SER-advies kan op zijn hoogst nog een rol spelen bij de beoordeling
van het CDA, lijkt mij, maar voor u speelt het geen enkele rol.Mevrouw Kneppers-Heijnert (VVD):U legt mij woorden in de mond die ik niet gebruikt heb.De heer Stekelenburg (PvdA):U moet het mij duidelijk maken.Mevrouw Kneppers-Heijnert (VVD):Ik hoop dat de SER een advies zal uitbrengen waardoor er in het wetsvoorstel
wijzigingen zullen worden aangebracht. Dat kan toch? Wij hoeven toch niet
bij voorbaat uit te gaan van een verdeeld of wellicht negatief SER-advies?
Als het een negatief advies is, blijven wij wellicht tegen als er niets verandert.De heer Hofstede (CDA):Wij moeten niet willen dat het elitewetgeving wordt waardoor alleen de
beter betaalden er gebruik van kunnen maken en de lager betaalden niet omdat
het gewoon te veel salaris kost. Dat is naar mijn mening een heel groot probleem
in dit dossier. Ik heb daarmee als vakbondsbestuurder enorm veel ervaring
opgedaan. Als de tijd ernaar was, zou ik tientallen voorbeelden kunnen noemen
van hoe in het verleden ook de meest rechtzinnige christenen na enige tijd
omvielen als er in rechtzinnige plaatsen continu gewerkt ging worden. Na een
halve generatie werkte iedereen gewoon op zondag omdat dit twee of drie keer
zoveel betaalde en men tegen zichzelf zei dat het gewoon niet anders kon.
Nogmaals, die discussie wil ik eigenlijk niet aangaan. Wij willen immers ook
dat de zondag wat sterker geregeld wordt dan tot nu toe in de ATW het geval
is. Daarover verschillen wij niet van mening. Of dat echter gepaard moet gaan
met steeds verfijndere wetgeving, daarover heb ik reeds mijn twijfels uitgesproken.Wij kunnen er lang en breed over praten, maar de meerwaarde van de SER
is niet alleen dat het onderwerp breder bediscussieerd wordt dan alleen maar
onder wetgevers; het wordt ook bediscussieerd met de samenleving
die gaat over de arbeidsvoorwaarden en over alles wat met arbeid, beloning
en dergelijke te maken heeft. Die meerwaarde is er en bovendien ontstaat er
altijd een zeker draagvlak. Zeker als wij een hernieuwde bewustwording wensen,
is het niet alleen belangrijk om zo'n orgaan te raadplegen maar ook mededeelgenoot
te maken van zo'n proces. Ik doe dus nogmaals een zeer dringend beroep op
de indieners om de eer aan zichzelf te houden, deze Kamer niet te dwingen
naar de SER te gaan maar te overwegen om zelf alsnog een SER-advies te vragen.
Dat advies zal van de zomer uitkomen en dan kunnen wij in september dit wetsvoorstel
op een ordentelijke manier afhandelen.De heer Stekelenburg (PvdA):De indieners en de minister hebben duidelijk gezegd er geen behoefte aan
te hebben om naar de SER te gaan.De heer Hofstede (CDA):De minister heeft gezegd dat het, als de indieners vanuit de Kamer komen,
niet voor de hand ligt dat hij dan als minister naar de SER loopt. Dat heeft
hij gezegd. Hij heeft niet gezegd dat het niet voor de hand had gelegen dat
dit aan de SER werd voorgelegd.De heer Stekelenburg (PvdA):Dat is juist, maar hij heeft gelijkwaardigheid uitgesproken over zijn
rol als wetgever en de rol van initiatiefnemers vanuit de Kamer als wetgever.
Ik veronderstel dat daarin niet echt veel verschil zit. Wat betekent het voor
uw stemgedrag als zij het niet willen doen, mijnheer Hofstede? Gaat u dan
een voorstel indienen om de Eerste Kamer te verzoeken dat advies zelfstandig
te vragen? Dat wil ik wel graag weten.De heer Hofstede (CDA):Nee, dat voorstel zal ik niet indienen. Ik heb echter wel begrepen dat
zo'n voorstel eigenlijk al door D66 op tafel is gelegd. Misschien wil D66
dat nog een keer herhalen? In dat geval zit ik wel met een moeilijke afweging.
Wij zijn namelijk voor een betere regeling voor de zondagarbeid, maar ook
voor het volop in de race houden van de Sociaal-economische raad. Wij moeten
dan dus bepalen waarvoor wij in dit kader kiezen. Wij zullen ons nadrukkelijk
niet tegen de wet uitspreken, maar kiezen voor een iets langere weg met als
resultaat een beter gedragen wet als zij tenminste blijft zoals zij nu luidt.De voorzitter:In het kader van onze arbeidstijden merk ik op dat het mijn voornemen
was dit debat omstreeks acht uur af te ronden. Het woord is aan de heer De
Vries.De heer De Vries (ChristenUnie):Ik zal hieraan meewerken door niet te spreken.De voorzitter:Dan is het woord aan de heer StekelenburgDe heer Stekelenburg (PvdA):Ik kan ook kort zijn, voorzitter. Uiteraard dank voor de beantwoording.
Het interruptiedebatje over wetgeving en zelfregulering heeft mij voldoende
informatie gegeven over de manier waarop de minister in de nabije toekomst
zal handelen. Ik zie zijn notitie over de relatie tussen de cao, de ondernemingsraad
en de bonden met belangstelling tegemoet.Hoe gaat de Eerste Kamer, die een wetsontwerp in behandeling heeft en
gevraagd wordt daarover een uitspraak te doen, om met de ideeën over
SER-advisering? De heer Hofstede heeft aangegeven op basis van welke artikelen
wij advies kunnen vragen. Stel nu dat wij besluiten om de SER niet om advies
te vragen. Dan staan wij voor de keus om zelfstandig onze rol te vervullen
en een besluit over de wet te nemen. Uitstel zou betekenen dat wij nog maanden
de tijd moeten nemen. Volgens de verwachtingen op dit moment zal het SER-advies
een verdeeld advies zijn. Het zal nog wel argumenten en een onderbouwing geven,
maar de bijdragen van de initiatiefnemers, ook qua informatie, vind ik voldoende.
Op basis daarvan kan wat de PvdA-fractie betreft deze Kamer een zelfstandig
oordeel geven over het wetsvoorstel. Ik zie dus nog niet zo erg in wat het
uitstel van een aantal maanden en advisering door de SER, een SER-advies dat
nadrukkelijk een verdeeld karakter zal hebben, zullen bijdragen aan het bereiken
van de doelstellingen die de indieners stevig hebben verwoord.De heer Hessing (D66):De zaak heeft natuurlijk ook een andere kant. Wij hebben nu niet te maken
met een acuut en brandend onrecht dat zou moeten worden weggenomen. Het zou
dan ook geen bezwaar kunnen zijn om enige tijd te nemen en de SER advies te
laten uitbrengen.De heer Stekelenburg (PvdA):Voorzitter. Af en toe heeft de geschiedenis toch een wonderlijk verloop.
Ik denk nu aan de partijgenoot van de heer Hessing en aan de manier waarop
D66 met de SER wil omgaan. Zij vindt eigenlijk dat er in een groot aantal
opzichten geen echte aanleiding is om de SER een heel nadrukkelijk rol in
het sociaal-maatschappelijk krachtenveld te geven. Nu gebruikt de heer Hessing
nota bene de SER voor een advies, terwijl hij absoluut zeker weet wat dat
advies zal inhouden. De manier waarop politieke verhoudingen zich kunnen ontwikkelen,
verbaast mij. Je bent nooit te oud om te leren.De heer Hessing (D66):Zeker, maar ik wijs erop dat mijn fractie en mijn partij willen dat men
de eigen verantwoordelijkheid neemt en dat men niet steeds achter adviezen
aanholt. Dat is iets anders dan wat nu aan de orde is. Je zou kennis kunnen
nemen van adviezen en de waardevolle elementen ervan kunnen overnemen.De heer Stekelenburg (PvdA):Dit was mijn bijdrage in tweede termijn, voorzitter.De heer Hessing (D66):Voorzitter. Ik kan ook kort zijn. Wat het onderdeel van de zondagsarbeid
betreft is mijn fractie er nog steeds niet van overtuigd dat het wetsvoorstel
echt noodzakelijk is en echt iets toevoegt aan de bescherming van de zondag.
Wij menen dat het wetsvoorstel in een richting gaat die met zich brengt dat
de zondagsrust meer wordt beklemtoond dan wij voor noodzakelijk houden.De mogelijkheid om de SER om advies te vragen wordt thans fel bestreden.
Mijn fractie ziet de meerwaarde van dat advies zeker in. Zij wil het daarom
daarheen leiden dat dat advies door deze Kamer kan worden gevraagd.Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Voorzitter. Ook ik kan het kort houden. Ik wil de indieners in ieder geval
bedanken voor het antwoord op de vragen die in eerste termijn zijn gesteld.
Volgens GroenLinks is het nog steeds nodig dat er expliciete instemming wordt
gevraagd van de werknemer, dus in die zin vinden wij dit wetsvoorstel niet
overbodig.Wat ons betreft, hoeft er geen SER-advies te worden gevraagd. Ik vind
het ook vrij laat om tijdens deze behandeling om een SER-advies te vragen.
Na alles wat er in de Tweede Kamer is gezegd over dit onderwerp heb ik tijdens
de behandeling vandaag in de Eerste Kamer vrij weinig nieuwe dingen gehoord.
Ik heb het allemaal elders al eens eerder gelezen. Ik vraag mij af wat een
SER-advies in deze fase zal toevoegen. Er hoeft wat ons betreft dan ook nu
niet om een SER-advies te worden gevraagd. Wij zijn zeer wel in staat om een
eigen afweging te maken over dit wetsvoorstel. Eerlijk gezegd vind ik het
ook een beetje flauw – misschien is "flauw" het verkeerde woord –
dat degenen die in de Tweede Kamer tegen dit wetsvoorstel hebben gestemd en
die in de Eerste Kamer hoogstwaarschijnlijk ook zullen tegenstemmen nu een
SER-advies aangrijpen om de hele boel weer een beetje op te houden. Ik ben
er een groot voorstander van om dit wetsvoorstel vanavond af te handelen.Mevrouw Kneppers-Heijnert (VVD):Voorzitter. Mijn fractie ziet evenals de D66-fractie meerwaarde in het
vragen van een SER-advies, maar niet omdat wij niet in staat zouden zijn om
een eigen afweging te maken. Het is wel duidelijk hoe die afweging zal uitvallen.
Onze fractie kan zich voorstellen dat een SER-advies zal leiden tot aanpassingen.
Toen ik na het interruptiedebatje met de heer Stekelenburg terugliep naar
mijn stoel, riep iemand dat wij zowel bij een positief als bij een negatief
SER-advies tegen zouden zijn. Dat is dus niet het geval, maar positief en
negatief werd volgens mij anders geïnterpreteerd. Bij een negatief SER-advies
hoopt mijn fractie op aanpassingen van de wet. Als er geen SER-advies komt,
zijn wij tegen het wetsvoorstel.De heer Stekelenburg (PvdA):Ik citeer mevrouw Kneppers uit haar bijdrage: "Wat mijn fractie (VVD)
betreft, kunnen wij het kort houden vanmiddag. Het thans aan de orde zijnde
wetsvoorstel is wat mijn fractie betreft volstrekt overbodig, omdat het geen
verbetering aanbrengt in de bestaande wetgeving."Mevrouw Kneppers-Heijnert (VVD):Ik heb toch gezegd dat wij tegen het wetsvoorstel zijn?De heer Stekelenburg (PvdA):Zoals het hier voorligt?Mevrouw Kneppers-Heijnert (VVD):Ja.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Voorzitter. Sta mij toe dat ik eerst een vraag stel van procedurele aard.
Ik heb begrepen dat er een verzoek ligt vanuit uw Kamer om een SER-advies
te vragen. Moet daarover nu eerst worden gestemd? Dat is mij niet geheel duidelijk.
Hebt u een zelfstandig recht om zo'n verzoek te doen en wordt de stemming
als gevolg daarvan opgeschort? Hoe gaat dat in zijn werk?De heer Hofstede (CDA):Voorzitter. Mag ik namens u antwoorden? Dat vindt u goed.Ik heb zeer dringend gevraagd aan de indieners om zelfstandig naar de
SER te gaan. Dat recht hebben zij; ik heb die artikelen in eerste termijn
al voorgehouden. Als de indieners dat weigeren, ligt er een voorstel van D66,
gesteund door de VVD, dat de Eerste Kamer naar de SER gaat. Op grond van datzelfde
artikel kan de Eerste Kamer dat besluiten.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Maar is daarvoor een meerderheid nodig?De heer Hofstede (CDA):Daarvoor is een meerderheid van de Kamer nodig. Ik heb in tweede termijn
gezegd dat ik dan in een geweldig moeilijke positie kom. Eigenlijk wil ik
voor het wetsvoorstel stemmen, zeker voor het onderdeel zondagarbeid, maar
tegelijkertijd vind ik dat de SER voor de noodzakelijke balans die door de
indieners zelf is genoemd en rekening houdend met het gegeven dat de raad
nu toch al bezig is met de Arbeidstijdenwet ook deze wet daarbij moet betrekken
om die afweging te maken en in een totale balans daarmee terug te komen. Om
mijn fractie tot een definitief oordeel te laten komen over het eventueel
aanhouden van het wetsvoorstel en het vragen van een SER-advies als Eerste
Kamer, heb ik eigenlijk fractieberaad nodig. Dat kan nu nauwelijks meer, zodat
wij het voorstel veertien dagen zouden moeten aanhouden, omdat wij volgende
week niet vergaderen. Ik doe nogmaals een dringend beroep op de indieners
om de eer aan zichzelf te houden en zelf naar de SER te gaan.Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Ik kan mij niet voorstellen dat dit onderwerp niet aan de orde is geweest
in de fractievergadering van de CDA-fractie. Ik kan mij ook niet voorstellen
dat er binnen die CDA-fractievergadering niet is besproken wat zij zou doen
als de Kamer het voorstel om een SER-advies te vragen niet overneemt. Zo gaat
onze fractie in ieder geval wel om met wetsvoorstellen. Zegt de heer Hofstede
nu dat dit niet aan de orde is geweest en dat hij geen uitsluitsel kan geven
over het al dan niet aannemen van het wetsvoorstel?De heer Hofstede (CDA):Ik heb nadrukkelijk genoeg gezegd dat ik niet tegen dit wetsvoorstel ben.
Als het vandaag gewoon in stemming komt, stem ik hoogstwaarschijnlijk voor.
Er ligt nu echter een punt van orde. Moet er nu wel of niet over dit vraagstuk,
dat van grote importantie is, ook gezien de nieuwe bewustwording die door
de indieners zelf is genoemd, alsnog een SER-advies komen? Mijn fractie is
een groot voorstander van een SER-advies. In de afweging is zij ervan uitgegaan
dat de indieners als er zo'n druk uit de Kamer zou komen, en bloc zouden besluiten
om dat alsnog zelf te doen. De vraag wat te doen als zij dat weigeren, is
dus niet aan de orde geweest, althans zeker niet afgehandeld. Als zij weigeren
is er een nieuwe situatie en dan heb ik nieuw beraad nodig.Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Dat is duidelijk. De heer Hofstede kan instemmen met het
wetsvoorstel. Ik denk aan een tussenoplossing. Wij handelen het wetsvoorstel
vanavond af. Over twee weken bekijken wij als commissie of wij misschien achteraf
een SER-advies vragen.De heer Hofstede (CDA):Dat zou een volstrekt novum zijn: het vragen van een SER-advies over een
reeds aangenomen wet. Daar zal de SER nooit een reactie op geven, zelfs niet
verdeeld. Daar zal de raad hooguit als volgt op reageren: Eerste Kamer, ga
nou gauw fluiten!De heer Stekelenburg (PvdA):Het is volgens mij ook een novum dat een SER-advies wordt gevraagd door
twee partijen die beide nadrukkelijk tegen dit wetsvoorstel zijn. Met permissie,
dat heeft wel heel erg veel van een uitschuifoperatie. Wij moeten het wetsvoorstel
vanavond gewoon afhandelen. Later kan dan alsnog het voorstel worden gedaan
om een SER-advies te vragen. Ik weet wel dat dat zijn waarde niet meer heeft,
maar ik vind het vreemd om het voorstel nu voor ons uit te schuiven.De voorzitter:Dit gaat over een punt van orde: moet alsnog een SER-advies worden gevraagd?
De fractie van D66 heeft een voorstel gedaan, ondersteund door de fractie
van de VVD. De uitslag van de stemming over dit voorstel van orde bepaalt
of wij vandaag tot een formele afhandeling kunnen komen. Ik zou graag eerst
naar de initiatiefnemers luisteren.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Ik vraag mij af of een tweede termijn van mij ertoe doet als onduidelijkheid
blijft bestaan over de vraag of ja dan nee naar de SER wordt gegaan.De voorzitter:De tweede termijn is van belang omdat aan de initiatiefnemers het verzoek
is gedaan zelf om een SER-advies te vragen.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Dat is curieus, want wij hebben in eerste termijn aangegeven dat wij daar
niet zoveel van verwachten.De voorzitter:Dat is iets anders dan het doen.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Daar heb ik tweede termijn niet veel aan toe te voegen. Het loopt erop
uit dat ik het oordeel aan deze Kamer overlaat.De voorzitter:Daar wilde ik duidelijkheid over hebben. Misschien wil de minister nog
een oordeel uitspreken.Minister Vermeend:Voorzitter. Het gaat hier om een procedureel voorstel waar de Kamer een
beslissing over moet nemen. Het is het recht van deze Kamer. Dus als de initiatiefnemers
het oordeel aan de Kamer overlaten, heeft de regering daar verder geen opmerkingen
over.De heer Stekelenburg (PvdA):Overigens is het de vraag wat het meest vergaande voorstel is. Is dat
het voorstel van orde of is dat het voorstel om over de wet te stemmen? Volgens
mij zou het voorstel om over de wet te stemmen het meest vergaande voorstel
zijn.De voorzitter:Als er stemming wordt gevraagd over het wetsvoorstel, wordt dat automatisch
uitgesteld tot de volgende zitting. Dat is nog niet aan de orde. Dat is pas
aan de orde als het punt van orde aan de orde is geweest. Daarom stel ik dat
eerst aan de orde.Er ligt een voorstel van de zijde van de fractie van D66 om als Kamer
een SER-advies te vragen. Mijn vraag is of dat voorstel in deze Kamer steun
ondervindt. Mag ik de fracties raadplegen?De heer De Vries (ChristenUnie):Voorzitter. Ik sluit mij aan bij de mening van de heer Stekelenburg en
mevrouw Zwerver dat het niet nodig is, op grond van de argumenten die zij
hebben aangevoerd.Mevrouw Kneppers-Heijnert (VVD):Voorzitter. Ik heb geen nader fractieberaad nodig. Wij steunen het voorstel
om een SER-advies te vragen.Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Voorzitter. Ik heb dit nog nooit meegemaakt. Ik vind dit een heel rare
gang van zaken. Dan zou ik een voorstel van orde willen doen om dit wetsvoorstel
vanavond af te handelen.De voorzitter:Dat is niet aan de orde, want dat is nog steeds het voornemen.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter. Ik heb enige aarzeling om u tegen te spreken, maar ik vraag
mij af welk punt van het Reglement van orde dit voorstel tot een ordevoorstel
maakt. Naar mijn mening zou het voorstel gedaan kunnen worden om de beraadslagingen
te verdagen en nu geen beslissing te nemen. Het voorstel om advies aan de
SER te vragen is echter een inhoudelijk voorstel en geen voorstel over uitvoering
van het Reglement van orde. Er behoort dus een formeel voorstel te worden
voorgelegd en in deze vergadering als zodanig te worden behandeld. Maar het
is, met alle respect, geen ordevoorstel. Dus als het een ordevoorstel is,
zou de voorzitter moeten voorstellen om de beraadslaging thans te verdagen.De heer Stekelenburg (PvdA):Dan nog is het de vraag wat het meest vergaande voorstel is.De voorzitter:Het is wel een punt van orde, omdat de beraadslagingen automatisch worden
opgeschort als dit voorstel wordt aanvaard, omdat het advies afgewacht moet
worden voordat tot afhandeling kan worden overgegaan.De heer Jurgens (PvdA):Het is altijd moeilijk om met de voorzitter te discussiëren over
de orde, maar mijn stelling blijft dat wij dit niet kunnen aanvaarden, omdat
het geen ordevoorstel is. Het is een vicieuze cirkel. Er kan een voorstel
komen tot verdaging van de beraadslaging en er kan een voorstel komen om tot
stemming over te gaan. Als het laatste het geval is stelt de voorzitter terecht
dat die stemming pas over twee weken plaats kan vinden. Vervolgens zou aangekondigd
kunnen worden dat bij het begin van de volgende vergadering over twee weken
een motie zal worden ingediend waarin de regering wordt verzocht om dit te
doen. Ik bestrijd alleen dat het voorstel om thans advies aan de SER te vragen
een ordevoorstel zou zijn. Het is een inhoudelijk voorstel.De heer Hessing (D66):Voorzitter. Ik heb verzocht het Voorzitterdaarheen te leiden dat deze
Kamer een verzoek aan de SER kan doen. Als daarvoor nodig is dat deze beraadslaging
wordt geschorst opdat over twee weken daartoe een schriftelijk
voorstel aan de Kamer kan worden voorgelegd, dan zij het zo.De voorzitter:Dat zij zo. Ik sondeer op dit moment of zo'n voorstel een meerderheid
in deze Kamer kan verwachten. Dat is een punt van orde, omdat daarmee samenhangt
de vraag of wij vandaag tot formele afhandeling overgaan.De heer Hofstede (CDA):Voorzitter. Ik zit nog steeds in de problemen omdat het aantal leden van
mijn fractie om mee te overleggen op dit tijdstip wel erg klein is. Ik denk
dat het verstandig zou zijn om het voorstel van D66 om een SER-advies te vragen
te steunen, ondanks alles wat ik bijvoorbeeld gezegd heb over de noodzaak
om zondagarbeid beter te regelen.De voorzitter:Ik constateer dat de meerderheid van deze Kamer dit voorstel steunt.Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Zegt de heer Hofstede dat de fractie van het CDA het ermee eens is dat
de beraadslaging wordt opgeschort? Het is niet duidelijk of hij dit ondersteunt.
Dat hij het aanvragen van een SER-advies steunt, was wel duidelijk.De heer Hofstede (CDA):Het maakt eigenlijk weinig verschil. Als de indieners naar de SER zouden
zijn gegaan, werd de behandeling hier opgeschort totdat het SER-advies er
is en zij zich daarover hebben beraden. Nu de indieners dat niet doen, kan
deze Kamer daar volgens de wetgeving toe besluiten. Dat is inderdaad niet
geregeld in het Reglement van orde. Dat hadden wij ook al gezien. Daar zal
zeer binnenkort ook nog wel een voorstel voor worden gedaan.Dit laat echter onverlet dat de wet ons dat recht wel geeft. Deze Kamer
kan gebruik maken van het recht om aan de Sociaal-economische raad een advies
te vragen. De behandeling van dit wetsvoorstel wordt dan opgeschort totdat
het advies er is. Dat ligt toch voor de hand?De voorzitter:Dat is duidelijk.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Voorzitter. Gelet op de nu ontstane situatie wil ik een korte opmerking
maken.Ik stel vast dat, wanneer de CDA-fractie voor dit voorstel stemt, dit
niet consistent is met de opmerking die zij in eerste termijn heeft gemaakt.
Toen zei zij: hoe het ook zij, bij toekomstige initiatiefwetsvoorstellen zal
de CDA-fractie er geen genoegen meer mee nemen. Bij toekomstige initiatiefwetsvoorstellen.Vervolgens stel ik vast dat de fractie van D66 zegt behoefte te hebben
aan meer informatie. De fractie van D66 heeft noch aan de eerste, noch aan
de tweede schriftelijke ronde meegedaan. Daarmee heeft zij belangrijke kansen
om meer informatie te krijgen, laten liggen.Als er één wetsvoorstel op een brede maatschappelijke discussie
heeft kunnen rekenen, is het wel dit wetsvoorstel. Zowel werkgevers als werknemers
hebben daar in brede zin aan bijgedragen. Zij hebben zich in een vroeg stadium
breed in deze discussie gemengd.Ik stel vast dat er nu een monsterverbond ontstaat tussen D66, VVD en
CDA, die tot zo'n verzoek zijn gekomen. Velen hebben gezegd dat het SER-advies
inhoudelijk niet veel meer kan bijdragen. De heer Stekelenburg heeft het een
uitsteloperatie genoemd. Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat de fracties
van het CDA, de VVD en D66 dit middel, dat nu voor de eerste keer in de geschiedenis
van de Eerste Kamer wordt gebruikt, aangrijpen om dit wetsvoorstel over de
verkiezingen heen te tillen. Ik moet eerlijk zeggen dat ik erg teleurgesteld
ben als deze Kamer hedenavond niet tot stemming over dit wetsvoorstel kan
overgaan.De voorzitter:Waarvan akte!De formele situatie is als volgt. Een meerderheid van deze Kamer wil een
SER-advies. Dat kan niet anders dan tot de conclusie leiden dat de verdere
beraadslaging wordt opgeschort.De heer Stekelenburg (PvdA):De heer Van Dijke geeft zijn opvatting over de zaak. Ik heb er behoefte
aan namens de PvdA-fractie duidelijk te maken dat ik op deze manier van handelen
in ieder geval nog in de Kamer wil terugkomen, bijvoorbeeld in het Seniorenconvent
of waar dan ook.Er ligt een wetsontwerp. Ik laat de kwalificatie van de heer Van Dijke
over de rol van D66 en hun betrokkenheid bij de voorbereiding van het wetsontwerp
maar even voor wat zij is. Twee partijen hebben duidelijk aangegeven, in dit
wetsontwerp helemaal niets te zien, maar hebben toch om een SER-advies gevraagd.
Wij mogen verwachten dat dit advies geen echte bijdrage levert aan een verandering
van hun standpunt. Dat wordt ondersteund door het CDA. Daarmee draagt het
CDA nadrukkelijk de verantwoordelijkheid voor het feit dat deze wetgeving
niet verder behandeld kan worden. Ik vind dat dit ook als zodanig moet worden
genoteerd. Dat wil ik in dit verband duidelijk meedelen. Deze manier van werken
en gebruik maken van de mogelijkheid om een SER-advies te vragen, is weglopen
voor de eigen nadrukkelijke politieke verantwoordelijkheid om hierover een
duidelijk standpunt in te nemen.De voorzitter:In deze Kamer kennen wij slechts twee termijnen. Ik ga ervan uit, dat
die nog steeds aan de gang zijn.De heer Hessing (D66):Voorzitter. Voor de volledigheid: mijn fractievoorzitter heeft in het
Seniorenconvent aangekondigd dat uitstel van de beraadslaging zal worden voorgesteld.De heer De Vries (ChristenUnie):Over het vragen van een SER-advies staat niets in het Reglement van orde,
omdat het nog een vrij nieuwe bevoegdheid is. Als het wetsvoorstel hier binnenkomt,
neemt de commissie het in behandeling. Dan is de vraag aan de orde of er behoefte
is aan een SER-advies. Dat is het juiste tijdstip. Zo'n punt dient niet op
het allerlaatste moment, als de mondelinge behandeling al voorbij is, aan
de orde te worden gesteld.De voorzitter:Ik kan alleen maar constateren dat wij hebben beraadslaagd op het moment
dat het voorstel is gedaan, in de vorm waarin dat nu gebeurt.De heer Hofstede (CDA):Ik kan er alleen aan toevoegen Voorzitterdat het voor ons ook een volstrekt
nieuwe situatie is, niet dat wij naar de SER konden gaan, maar
dat het voorstel is gekomen om dat alsnog te doen. Ik heb een- en andermaal
op de indieners ingepraat en gezegd: overweeg nu toch om zelf naar de SER
te gaan. Dat weigeren zij consequent. Ik denk dat deze Kamer, ondanks dat
het een novum is, toch een keer de moed moet hebben om niet voor verantwoordelijkheden
weg te kruipen, zoals de heer Stekelenburg zegt. Ik heb in deze discussie
voldoende het achterste van mijn tong laten zien over hoe wij tegenover deze
regelgeving staan. Dan hebben wij ten minste een schorsing nodig. Dat lijkt
ook heel moeilijk, maar er ligt een voorstel. Het ligt voor de hand dat wij
het voorstel steunen om eerst een SER-advies te vragen. Dat kan van de zomer
tijdens het reces komen en dan gaan wij in september door met deze wet.Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Wat hier vanavond gebeurt, vind ik een onfatsoenlijke gang van zaken.
Ik heb dit nog nooit eerder meegemaakt. De heer Stekelenburg heeft dat ook
gezegd en dat ondersteun ik van harte. Ik vind het een zeer vreemde zaak dat
twee partijen die tegen het wetsvoorstel zullen stemmen, ongeacht de uitkomst
van het SER-advies in staat worden gesteld om het wetsvoorstel op deze manier
op te houden.De heer Hofstede (CDA):Ik heb mevrouw Kneppers iets anders verstaan. Zij heeft gezegd dat zij
tegen dit wetsvoorstel is. Toen het SER-advies aan de orde kwam, heeft zij
gezegd dat er een nieuwe afweging is, als daar nieuwe feiten uitkomen. Zo
heb ik het verstaan en daarop wordt "ja" geknikt. In die zin is het geen gelopen
race.De voorzitter:Ik constateer dat bij de sondering is gebleken dat een meerderheid van
deze Kamer, bestaande uit de fracties van D66, VVD en CDA, een voorstel om
te komen tot een SER-adviesaanvraag over het onderhavige wetsvoorstel zal
steunen. Dat is nog geen formele stemming over het punt van orde. Volgens
paragraaf 3 van artikel 105, stemmen over zaken, bepaalt de voorzitter het
tijdstip waarop stemming zal plaatsvinden. Over een voorstel van orde wordt
onmiddellijk gestemd, tenzij de Kamer anders besluit. Als de Kamer niet nu
wil stemmen, moeten wij met elkaar besluiten om dat over veertien dagen te
doen.De heer Stekelenburg (PvdA):De discussie gaat ook over de vraag of dit een voorstel van orde is. Daar
wordt zeer aan getwijfeld. De voorzitter zegt dat er bij voorrang over gestemd
moet worden. Voor alle duidelijkheid, er is nog niemand die het voorstel heeft
gedaan om de beraadslagingen te verdagen. Dat zou het CDA op z'n minst hebben
moeten doen. Wij zijn nog steeds aan het beraadslagen over het wetsvoorstel.
Er is nog niemand die dat voorstel heeft gedaan. Als wij een ordevoorstel
doen, is nog de vraag van verdaging aan de orde.De heer Hessing (D66):Nogmaals, ik heb gevraagd om het daarheen te leiden dat wij mogelijk besluiten
over het doen van een voorstel tot advisering aan de SER. Als het nodig is
om de beraadslaging daarvoor te schorsen, dan zij dat zo. Dat heb ik reeds
gedaan.De voorzitter:Het is allemaal een beetje onverwacht, maar er zit niets anders op dan
tot schorsing over te gaan en bij de volgende vergadering over het voorstel
te stemmen dat de heer Hessing heeft aangekondigd.De beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 20.08 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20012002-1396-1414.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl