Voorzetting van de algemene financiële beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota 2009 (31700), en de voorzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2009 (31700 IXA), het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2009 (31700 IXB) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het BTW-compensatiefonds voor het jaar 2009 (31700 G)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2008-2009, pag. 483-512

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

16-10-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

nr. 8, pagina 483-512

01-10-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31700-IXBToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 31700-IXAToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 31700-GToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (woensdag 1 oktober 2008)Pagina 481-483
Presentie en opening (woensdag 1 oktober 2008)Pagina 455-455
Algemene financiële beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota 2009 (31700), en de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2009 (31700 IXA), het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2009 (31700 IXB) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het BTW-compensatiefonds voor het jaar 2009 (31700 G)Pagina 455-481
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 23 september 2008 over reanimatiebeleidPagina 521-525
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 1 oktober 2008)Pagina 555-557
Voorzetting van de algemene financiële beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota 2009 (31700), en de voorzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2009 (31700 IXA), het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2009 (31700 IXB) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het BTW-compensatiefonds voor het jaar 2009 (31700 G)Pagina 483-512
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 11 september 2008 over dierenwelzijn (28286)Pagina 515-521
Debat over het fixatie- en isolatiebeleid in zorginstellingenPagina 525-555
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 11 september 2008 over fusie AID/PD/VWA (26991)Pagina 512-515

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 179 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voorzetting van: de algemene financiële
beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota 2009 (31700),
en de voorzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Vaststelling
van de begrotingsstaat van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2009 (31700 IXA);het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten
van het ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2009 (31700
IXB);het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat
van het BTW-compensatiefonds voor het jaar 2009 (31700 G).De (algemene) beraadslaging wordt hervat.De heer Tang (PvdA):Voorzitter. Het rookverbod, als ik dan toch even mag improviseren, heeft
mij geholpen om te stoppen met roken, maar wat kan het rookverbod betekenen
voor de schatkist? Als mensen stoppen met roken, betekent dit dat er minder
inkomsten uit accijnzen zijn – laten wij het beperkt houden, mijnheer
Bos, tot het rookverbod; één ding tegelijk – en dat er
misschien minder wordt uitgegeven aan de gezondheidszorg. Dit kan echter ook
betekenen dat mensen langer leven en dat er daardoor tekorten ontstaan bij
pensioenfondsen. Daar wil ik graag zicht op hebben, want de houdbaarheid van
de overheidsfinanciën is zeer nauw verbonden met de levensverwachting
van mensen, en dus in dit verband ook met het rookverbod.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik vraag mij af of de begroting niet herzien moet worden, nu de heer Tang
gestopt is, want hij was een kettingroker!De heer Tang (PvdA):Voorzitter. Het is een serieuze vraag, maar ik ga nu over naar een nog
serieuzer onderwerp. Wij zien hoge olieprijzen, omvallende banken, dalende
beurskoersen. Dat mag je gerust turbulente tijden noemen. Nederland is als
open economie gevoelig voor die turbulentie, gevoelig voor wat er in de wereld
gebeurt. Meer dan ooit is op financieel en economisch terrein nu behoefte
aan houvast en vooruitgang, want er is onzekerheid over het financieel-economische
systeem, de koopkracht van pensioenen, besparingen en het inkomen, en over
de afhankelijkheid van olie, fossiele energie en klimaatverandering. De PvdA
is ervan overtuigd dat wij op elk van die drie onzekerheden alleen houvast
kunnen bieden door ook vooruitgang te boeken, door systeemverbeteringen en
door investeringen. Daar kom ik nog op terug.Op elke van deze drie punten zal ik tijdens deze algemene financiële
beschouwingen ingaan. Vandaag en morgen zullen wij hierover een debat voeren.
Wat mijn fractie betreft kunnen wij deze algemene financiële beschouwingen
pas als afgerond beschouwen, als er ook duidelijkheid is over de koopkracht
voor 2009. Of die duidelijkheid er de komende twee dagen komt, of pas daarna
moet blijken in de loop van het debat.Ik begin met de onzekerheid over het financieel-economische systeem, de
financiële crisis. Misschien lijkt het wel zo, maar Amerika is niet het
eerste land dat wordt getroffen door een financiële crisis. Integendeel,
vele landen gingen Amerika voor. Ik noem Mexico, in 1994, Indonesië en
Thailand in 1997, Rusland in 1998, Argentinië in 2001. Dat was ver van
ons bed, in landen waar de regimes zelf misschien ook niet zo stabiel waren.
Dus konden wij dat ver van ons bed houden. Dus kon de Washington-consensus
over privatisering en deregulering, het bekende recept, overeind blijven.
Dus kon de onvrede van Joe Stiglitz worden afgedaan als gezeur van een excentriek
en wat wereldvreemd wetenschapper. Hij heeft met zijn onvrede en zijn boek
daarover in zekere zin toch wel gelijk gekregen. De feiten zijn namelijk confronterend.
Nu is het de beurt aan Amerika, het land van Wall Street, de bakermat van
het financieel kapitalisme. Juist in dat land is vertrouwd op vrije financiële
markten, op de jacht naar winst, om via financiële innovaties de welvaart
op een hoger peil te brengen. Waarschijnlijk heeft dit welvaart gebracht,
maar zie wat dit ook heeft gebracht: talloze Amerikaanse huishoudens kunnen
hun hypotheekschulden niet of nauwelijks meer voldoen. De zakenbanken zijn
stuk voor stuk verdwenen. De hypotheekbanken zijn niet langer in private,
maar in publieke handen. Het heeft dus ook problemen en onzekerheid gebracht.
Zelfs in de Verenigde Staten zijn publieke garanties nu nodig voor private
instellingen. Zonder deze garanties en zonder deze ingrepen door de centrale
bank en de schatkistbewaarder zouden meer financiële instellingen, wellicht
zelfs het hele systeem, een voortijdig einde hebben bereikt.Het plan van Paulson leidt in Amerika tot bittere reacties. Terwijl de
topbestuurders in goede tijden miljoenen hebben opgestreken, kunnen belastingbetalers
in slechte tijden de rekening betalen. In de VS moet de gewone man dokken,
moet Main Street betalen voor Wall Street. Dit is het moreel failliet van
het Amerikaanse financiële kapitalisme. De PvdA wil onder geen beding
dat in ons land de Dappermarkt moet betalen voor de bestuurders op de Zuidas
of voor de handelaren op het Damrak. Geen geld van hardwerkende Nederlanders
voor goudgerand beloonde topbestuurders.Uit de gebeurtenissen zijn duidelijke lessen te trekken over de inrichting
van de financiële markten en het toezicht daarop. Vanzelfsprekend is
de situatie in Amerika anders dan in Europa. Terwijl de ideologie in de Verenigde
Staten vormen van regulering in de weg heeft gestaan, heeft Europa geen blind
vertrouwen in de financiële instellingen gehad. Het Europese
adagium "sterke markt, sterke overheid" heeft ons tot dusver behoed
voor problemen van Amerikaanse proporties. Het toezicht is geen rem op de
ontwikkeling van de financiële sector, maar biedt juist een voordeel.
Financiële markten hebben belang bij stabiliteit. Vanuit dit perspectief
zou het toezicht door De Nederlandsche Bank een keurmerk moeten zijn, een
stempel van Wellink. De kwaliteit van dit keurmerk zal afhangen van de ontwikkelingen
bij Fortis en ABN AMRO. In ieder geval is duidelijk dat het Amerikaanse laissez
faire niet werkt.Hoewel de financiële sector in Europa gezonder is dan in Amerika,
is de les dat wij als belastingbetaler impliciet of expliciet aandeelhouders
zijn van de grootste financiële instellingen. En bij een aandeel hoort
zeggenschap. Dit gaat wat de PvdA betreft verder dan de gebruikelijke voorwaarden
die de Nederlandsche Bank als toezichthouder stelt. Dit gaat verder dan de
vernieuwde Bazel II-voorwaarde voor kapitaalvereisten. Dit gaat ook verder
dan de voorwaarden aan risicomanagement. Wij hebben gezien dat topbestuurders
hebben gegokt met andermans geld. Dit is niet te verdedigen. Wij blijven ageren
tegen perverse beloningen. Eerder heb ik de minister van Financiën gevraagd
om maatregelen te nemen tegen de waardestijging van opties en aandelen bij
een overname, zodat een bestuurder geen belang heeft bij de verkoop van zijn
eigen bedrijf. Nu is het tijd om op te treden tegen de perversiteit dat winsten
worden opgestreken door de bedrijven of door de bestuurders bij de bedrijven,
maar dat de verliezen worden gedeeld met de maatschappij.Daarom moet het beloningsbeleid een onderdeel worden van het toezicht
op de financiële markten. De minister van Financiën en de president
van De Nederlandsche Bank hebben hierover al gesproken en er al eerder naar
gehint. Ik complimenteer hen daarvoor. Nu is het tijd om de daad bij het woord
te voegen. Het is tijd om voorwaarden te stellen aan het beloningsbeleid van
banken en andere financiële instellingen.De heer Irrgang (SP):Kan de heer Tang ook zeggen wat voor voorwaarden en toezicht op het beloningsbeleid
hij precies wil? Moet bijvoorbeeld nog steeds beloond worden in de vorm van
aandelen en opties? Deze zijn gerelateerd aan de beurskoers, die juist door
de korte termijn geregeerd wordt. Zojuist zei u volgens mij ook dat u daartegen
bezwaar maakt.De heer Tang (PvdA):Ik zal mijn voorstel nu uitwerken. Misschien kunt u daarna, als u niet
tevreden bent, daarop reageren.Als impliciete of expliciete aandeelhouder willen wij dat de financiële
instelling de aangepaste code-Tabaksblat, de code-Frijns dus, gaat naleven.
In de praktijk is met name het onderdeel van de code-Tabaksblat over beloningsbeleid
het slechtst nageleefd. Voor financiële instellingen is dit dus niet
langer acceptabel. Voor hen zal niet langer "comply or explain"
gelden, maar "comply".Als publiek aandeelhouder willen wij dat de variabele beloning in de vorm
van bonussen en aandelen pas wordt betaald als de effecten van het gevoerde
beleid bekend zijn. De winsten mogen worden opgestreken, maar de verliezen
moeten ook worden gevoeld. De toezichthouder moet zo nodig onbedoelde beloningen
kunnen terughalen, vergelijkbaar met de bepaling in de code-Tabaksblat en
met de bevoegdheden van de raden van commissarissen bij gewone bedrijven.
Dat wordt ook wel "claw back" genoemd; het kan ook "pluk ze"
worden genoemd. Gokken met andermans geld mag echter niet lonen. Wat vindt
het kabinet van deze voorstellen?Mevrouw Sap (GroenLinks):Kunnen wij het voorgaande nog iets kunnen concretiseren? Uw voorstellen
klinken ons als muziek in de oren. Ze waren in het Volkskrantartikel van vanochtend
ook heel mooi uitgewerkt.U wilt de code-Frijns ook voor de financiële sector. Ook daar moet
het principe van "comply", naleven, gelden. Hoe wilt u dat nu concreet
bevorderen? Verbindt u daar bijvoorbeeld boetes aan?De heer Tang (PvdA):Om eerlijk te zijn, kunnen wij het over de juridische verankering hebben.
Ik ben geen jurist en volgens mij moeten wij dat kunnen regelen als wij dat
willen. Daarvoor dienen de Wet op het financieel toezicht en onderliggende
regelgeving. Die juridische verankering lijkt mij het punt dus niet.Ik vind dat de toezichthouder inderdaad de bevoegdheden moet krijgen en
deze ook gaat uitoefenen en, analoog daaraan, dat de belastingbetaler de aandeelhouder
is en de toezichthouders de raad van commissarissen vormen.Mevrouw Sap (GroenLinks):Ik ben zelf ook niet zo geïnteresseerd in de juridische uitwerking.
Krijgt het een "bite"? Gaan mensen echt de prikkels voelen als zij
over de schreef gaan?De heer Tang (PvdA):Wat mij betreft wel, anders blijft het gevaar bestaan dat wordt gegokt
met andermans geld en dat winsten wel worden opgestreken maar de verliezen
niet worden gevoeld. Het moet dus regulerend werken. Nogmaals, wij denken
dat deze vorm van regulering de financiële sector sterker en stabieler
kan maken. Dat zal een voordeel en geen nadeel zijn voor de Nederlandse financiële
sector.Mevrouw Sap (GroenLinks):Mooi, dan vindt u in ons een bondgenoot.De heer Irrgang (SP):Mijnheer Tang, is het niet beter om die bonussen zelf aan te pakken? U
wilt achteraf ingrijpen, maar is dat dan nog na vijf of tien jaar? Wanneer
stel je het effect van het beleid vast? Dat kan immers pas op heel lange termijn
zijn uitwerking hebben. De gevolgen van de rommelhypotheken komen pas jaren
later boven water, maar dan zijn de mensen die daarmee zijn begonnen, grotendeels
allang weg.De heer Tang (PvdA):Datzelfde vraagstuk kun je ook stellen bij de claw back die nu in de aangepaste
code-Tabaksblat wordt opgenomen. Het zal ook gewoon in de praktijk moeten
blijken. Uw vraag is terecht, maar eerlijk gezegd heb ik niet de behoefte
om op de stoel van de toezichthouder te gaan zitten.Ik vind het prima om dit als belastingbetaler – zijnde immers de
aandeelhouder – uit te besteden aan de toezichthouder, waarbij wij het
principe – niet de regel, maar het principe – neerleggen dat niet
alleen de winsten mogelijk worden opgestreken maar dat de verliezen ook moeten
worden gevoeld. Volgens mij is dat het belangrijkste principe en de claw back
is het instrument om dat tot uitdrukking te brengen. Als het
beloningsbeleid achteraf niet de juiste effecten sorteert, moet het ongedaan
worden gemaakt, ook al is het vooraf met de beste bedoelingen vastgesteld.De heer Irrgang (SP):Dat ben ik met u eens. Waarom doen wij dat eigenlijk niet in andere sectoren?De heer Tang (PvdA):Omdat wij in andere sectoren niet garant staan. Ik zie ons bedrijven in
andere sectoren niet zo snel nationaliseren op het moment dat zij in de problemen
komen. Bij financiële instellingen doen wij het echter wel, dus feitelijk
stellen wij ons, als gemeenschap, garant voor die financiële instellingen.
Ik stel het dan heel eenvoudig: wie betaalt, bepaalt.De heer Irrgang (SP):Dan ben ik heel benieuwd of wij ook dividend krijgen uit de financiële
sector, als wij, zoals u stelt, aandeelhouder zijn.In de financiële sector zijn de beloningen pervers. Dat geldt toch
net zo goed in andere sectoren? Daar speelt toch precies hetzelfde kortetermijndenken?
Uiteindelijk moet de overheid er daar ook voor opdraaien als het verkeerd
gaat. De werkloosheidsuitkeringen gaan omhoog als een bedrijf failliet gaat,
wij betalen mee via de renteaftrek.De voorzitter:Mijnheer Irrgang, wat is uw punt?De heer Irrgang (SP):Het is goed dat de heer Tang nu iets wil doen aan de bonussen in de financiële
sector. De concrete uitwerking moeten wij afwachten. Waarom doen wij dat niet
in andere sectoren?De heer Tang (PvdA):Ik ben het niet met u eens dat de financiële sector een doodgewone
sector is. ING kan niet worden vergeleken met Unilever of Philips.In de financiële sector is juist het vertrouwen heel essentieel.
Als dat er niet is, kun je een cascade van effecten krijgen die kunnen leiden
tot een implosie in de financiële sector. Dat is in de rest van de economie
eigenlijk niet zo goed voor te stellen. Dit is ook precies de reden waarom
wij als overheid optreden, namelijk om die implosie te voorkomen. Wij kunnen
ons dat niet veroorloven. Het heeft daarmee toch het karakter van een publiek
goed gekregen. De Wet op het financieel toezicht biedt ook veel meer bevoegdheden
dan andere vormen van wetgeving die betrekking hebben op het bedrijfsleven.
Het gaat om uitgebreid financieel toezicht, juist omdat dit een heel bijzondere
markt is. Die vergelijking gaat dan ook mank.De voorzitter:De heer Tang vervolgt zijn betoog.De heer Tang (PvdA):Om waar te kunnen maken dat er een sterke overheid is in de financiële
markten, moet de slagvaardigheid worden vergroot. Wij moeten dan niet alleen
kijken naar het beloningsbeleid, maar wij moeten ook over landsgrenzen kijken.
De grootste banken en verzekeraars opereren in veel verschillende landen,
maar het Europese toezicht op de financiële markten is nog gefragmenteerd.
Er zijn ongeveer 80 toezichthouders in de Europese Unie. Dat maakt snel optreden
nogal lastig. Het is dus van belang dat er coördinatie komt van het toezicht.
Bij Fortis is dat wonder boven wonder goed gegaan. De Beneluxoverheden en
de drie centrale banken hadden hierover al goede afspraken gemaakt, maar dat
is eerder uitzondering dan regel op dit moment.Voor de grootste en daarmee belangrijkste Europese banken en verzekeraars
is het daarom onvermijdelijk dat er één Europese toezichthouder
komt. In het Europees Parlement pleit de PvdA hier al langer voor. Daarmee
wordt het toezicht niet alleen efficiënter, maar ook sneller en slagvaardiger.
Die Europese aanpak is ook nodig, omdat sommige financiële instellingen
zo'n grote omvang hebben dat zij niet alleen "too big to fail" zijn,
maar misschien voor sommige overheden ook "too big to save". Daarom
moet de aanpak van het afgelopen weekend wat ons betreft model worden voor
de Europese Unie en zullen wij voor de grootste instellingen toe moeten naar
een Europese toezichthouder. Ik hoop dat de minister van Financiën dit
bij de eerstvolgende Ecofin Raad met zijn Europese collega's wil bespreken.
Ik hoor graag een reactie hierop.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik hoor de heer Tang zeggen: wat er van het weekend gebeurd is en hoe
dat verder is geregeld in de samenwerking, is het voorbeeld hoe het moet.
Dat zijn nationale toezichthouders die heel goed met elkaar samengewerkt hebben.
Ik hoor hem daarna zeggen: er moet een Europese toezichthouder komen. Gisteren
is dat in het debat ook aan de orde gekomen. Er moeten in ieder geval nationale
toezichthouders blijven, maar het CDA heeft aarzelingen bij een Europese toezichthouder,
aangezien het belang dat grote landen kunnen hebben tegenstrijdig zou kunnen
zijn aan het belang dat kleine landen hebben.De heer Tang (PvdA):Ik zei niet voor niets "wonder boven wonder"; ik dacht dat dat
u als katholiek was opgevallen. Het is inderdaad wonderlijk goed gegaan. Een
van de redenen waarom het goed is gegaan, is dat er vooraf afspraken zijn
gemaakt en de onderlinge verhoudingen goed zijn. Het heeft er ook mee te maken
dat het maar drie landen betreft. U moet zich voorstellen dat het vijftien
landen betreft en dat er dan snel zal moeten worden geschakeld. Ik begrijp
uw zorgen. Wij stellen niet één Europese toezichthouder voor
die alle nationale toezichthouders vervangt, bepaald niet. Maar begin nu bij
de grootste financiële instellingen die in een groot aantal Europese
landen zitten. Ik hoop dat u begrijpt waarom wij dit voorstellen.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Als een bankinstelling in vijftien landen zit, zullen vijftien toezichthouders
met elkaar moeten samenwerken met een hoofdtoezichthouder. Is dat niet een
beter systeem, zoals nu ook is gebleken, dan een hoofdtoezichthouder die voortdurend
moet terugvallen? Ik weet dat men hier al aan bezig is met colleges van toezichthouders
die veel strikter moeten samenwerken. Je krijgt op een gegeven moment ook
de vraag van "burden sharing": wie draait op voor de kosten? Daarvoor
wil ik ook geen Europese toezichthouder hebben; dat kunnen zij onderling afstemmen.
Dan krijg je ook de belangen van de grote landen: wij hebben weinig geld,
dus laat de kleintjes maar betalen.De heer Tang (PvdA):Onze zorg is dat "wie betaalt" een heel lastig probleem kan
zijn, als je dat in een weekend wilt oplossen. Wij moeten gewoon durven om
er vooraf afspraken over te maken en vooraf te bepalen wie dan
de knoop doorhakt. Wat ons betreft, is dat die ene Europese toezichthouder.
Nogmaals, het gaat om die paar grote instellingen die in veel landen opereren.
Daarvoor is het absoluut noodzakelijk.De heer Weekers (VVD):Ik begrijp uw zorg en deel die, zoals ik in mijn bijdrage heb aangegeven.
Je moet voorkomen dat de nationale toezichthouders, zeker die welke goed functioneren,
straks worden uitgeschakeld. Zij moeten op de lokale markt de ogen en oren
openhouden en daar het werk doen. Maar ik zie het punt dat u aankaart. Bedoelt
u daarmee dat wij eigenlijk een soort arbiter moeten hebben die qua gezag
boven de nationale toezichthouders staat, zodat er bij grensoverschrijdende
problemen snel gehandeld kan worden en knopen doorgehakt kunnen worden? Dan
zijn wij het met elkaar eens en hebben wij een duidelijke boodschap in de
richting van de minister.De heer Tang (PvdA):Wij zijn het in grote lijnen eens. Je moet snelheid kunnen maken, je moet
het in één weekeinde kunnen doen. Dan moeten wij vooraf weten
wie er een besluit kan nemen.Terug naar eigen land: het staat buiten kijf dat het toezicht in Nederland
beter en strenger is dan in de VS, maar misschien is dat geen goede vergelijking.
In dit opzicht heeft het Nederlandse toezicht zich tot nu toe bewezen, omdat
de meeste Nederlandse banken – ik zeg het met enige voorzichtigheid –
de kredietcrisis betrekkelijk goed hebben doorstaan, met uitzondering van
Fortis, waarover de nodige vragen zijn te stellen. Ook wij hebben met opgetrokken
wenkbrauwen de brief gelezen, nou ja, gelezen. Ik had eigenlijk een epistel
van elf pagina's verwacht, met een bijlage van 27 pagina's, daar had ik tijd
voor ingeruimd, maar die kon ik aan wat anders besteden.De heer Tony van Dijck (PVV):Ik hoor de heer Tang een paar keer zeggen dat ons toezicht hier in Nederland
zo geweldig is, maar ik wil daar toch een kanttekening bij plaatsen. Bij Fortis
wisten ze niet eens dat dat bedrijf er slechter voorstond ten tijde van de
overname van ABN AMRO dan toen werd aangenomen. Dat roept vraagtekens op over
de kwaliteit van het toezicht in Nederland. In hoeverre heeft DNB überhaupt
inzicht in de hoeveelheid verkeerde producten in Nederland en de risico's
daarvan?De heer Tang (PvdA):Ik begrijp uw zorg, die ik deel. Ik zei dat ook met enige voorzichtigheid,
want wij hebben gezien dat het bij Fortis niet is gegaan zoals wij wilden.
Wat kan er nog meer gebeuren? Wij moeten wel constateren dat de problemen
daarvoor niet heel groot zijn geweest: de afboekingen zijn niet heel groot
geweest. Verder is een in de VS bekend probleem, de off-balance vehicles,
hier niet voorgekomen. Dat gebeurde bijvoorbeeld wel bij de Duitse Landesbanken,
waar risico's van de balans zijn gehaald, waardoor de balans goed oogde en
er geen kapitaalvereisten waren. Dat soort constructies heeft zich in Nederland
niet veel voorgedaan. Als ik kijk naar de nog resterende banken – dat
zijn er nogal wat – heb ik daar wel weer vertrouwen in.De heer Tony van Dijck (PVV):De portee van mijn opmerking is dat u nogal optimistisch bent over het
toezicht, terwijl ik juist vind dat het toezicht in Nederland veel meer moet
worden aangescherpt en eigenlijk te kort is geschoten, gezien de ellende die
nu op ons af dreigt te komen. Uw toon is: wij doen het goed, misschien in
relatie tot anderen, maar daarin moeten wij niet berusten.De heer Tang (PvdA):Ik heb net een aantal suggesties ter verbetering van het toezicht gedaan.
Ik wil niet de indruk wekken dat wij hier optimaal toezicht hebben, want het
kan altijd beter. Wij kunnen er zeker van zijn dat het toezicht hier een stuk
beter is dan dat in de VS. Ik denk dat wij het daarover eens zijn.Nederlandse banken hebben in het algemeen een goede balanspositie. Er
bestaat nog steeds vertrouwen in het Nederlandse financiële stelsel,
wat mij terecht lijkt. Maar waarom ging het dan toch mis bij Fortis? Het antwoord
op deze vraag deed mij denken aan een cartoon van Jos Collignon die op 28 juni
in de Volkskrant stond, waarbij een leeuw een even grote leeuw opat. De leeuwen
stonden symbool voor Fortis en ABN AMRO. Je zou kunnen zeggen dat Fortis zich
heeft verslikt. Aardig is dat de cartoonist daarbij drie fases onderscheidde.
De eerste was de hap, op 28 juni, de tweede de bonus voor de baas en
de derde het laten bloeden van de aandeelhouders. De cartoonist had dus een
scherpe blik. Het volgende plaatje, stel ik mij zo voor, is minister Bos die
de leeuw redt en temt.De heer Irrgang (SP):Heeft behalve Fortis ook de toezichthouder zich niet verslikt?De heer Tang (PvdA):Goede vraag! Ik verwacht dat dit grondig wordt doorgenomen bij de evaluatie
van ABN AMRO.De heer Irrgang (SP):De minister van Financiën heeft toestemming gegeven voor die overname,
op advies van de toezichthouder. Nu u ziet dat Fortis zich daarin verslikt
heeft, leidt dat bij u dan niet tot twijfel over de vraag of dat wel verstandig
was?De heer Tang (PvdA):Nee. Ik ben wel een fan van Louis van Gaal, maar ik doe niet aan scorebordjournalistiek.
Het feit dat er iets gebeurt wat wij niet hadden verwacht, betekent niet dat
er een fout is gemaakt. Ik heb meer zorgen over de opmerkingen van de minister
van Financiën van gisteren dat er misschien tijdens het proces financiële
constructies zijn gemist. Dat had vooraf namelijk wel bekend kunnen zijn.
Dat er een samenloop van omstandigheden is en dat je niet altijd denkt aan
de slechtst mogelijke uitkomst, daar kan ik mij nog wel iets bij voorstellen.
Als je in heel slecht weer belandt, is het altijd mogelijk dat een schip vergaat.
De Titanic kon per slot van rekening ook vergaan op de eerste reis. Als wij
nu kunnen zeggen dat wij het vooraf beter hadden kunnen weten, maak ik mij
wel zorgen over het toezicht.De heer Weekers (VVD):Is de heer Tang met mij van mening dat toch eens goed onderzocht moet
worden, bijvoorbeeld door AFM, hoe de informatieverstrekking vanuit het bestuur
van Fortis is geweest? Ik las vandaag in de Belgische krant De Standaard dat
een gewezen voorzitter van de Belgische banktoezichthouder CBFA en tevens
magistraat in België, zegt dat men op de rand van misbruik
van vennootschapsgoederen zit, wat een strafrechtelijk misdrijf is. Hij wijst
er dan met name op hoe er met de overname van ABN AMRO is omgesprongen, op
de bonussen die daarbij werden uitbetaald en op de informatie die aan beleggers
en potentiële beleggers is verschaft. Ik wil overigens hier niet aan
verdachtmakingen doen. Ik lees de krant en ik vind zelf dat dit gewoon door
een toezichthouder haarfijn moet worden uitgezocht. Daarna kunnen wij dan
een oordeel geven. Bent u dat met mij van mening? Kunnen wij die vraag bij
de minister van Financiën neerleggen?De heer Tang (PvdA):U keek al naar de minister van Financiën. Het lijkt mij terecht dat
wij deze vraag bij hem neerleggen. Laten wij deze vraag in ieder geval aan
hem stellen en dan kijken wat morgen het antwoord is.De voorzitter:U vervolgt nu uw betoog, mijnheer Tang. Ik stel voor dat wij de heer Tang
nu flink door laten gaan met zijn verhaal.De heer Tang (PvdA):Ik houd wel van afwisseling, voorzitter.De voorzitter:Daar was ik al bang voor. Uw tijd loopt weer.De heer Tang (PvdA):Voorzitter. Ik heb een lijst van vragen. Ik zie zeker drie categorieën:
welke prijs, onder welke voorwaarden en wat gebeurt er met ABN AMRO. Welke
prijs? Heeft de Nederlandse overheid een goede prijs betaald voor Fortis Nederland?
Daar kan de koers-winstverhouding bij worden betrokken, maar daarbij kan ook
een vergelijking worden gemaakt met de prijs die België en Luxemburg
hebben betaald. Ik krijg graag een goede verantwoording van de minister van
Financiën.Onder welke voorwaarden? Waarom die 49%? Wat is onze zeggenschap
over het bedrijf? Welke voorwaarden zijn er gesteld? Komen er commissarissen?
Waarom is overigens niet de hele raad van bestuur van Fortis afgetreden? Waarom
is het bij één wisseling gebleven? Welke prijs betalen de oude
aandeelhouders nu eigenlijk? In hoeverre worden die geraakt door deze deal?Dan ABN AMRO. Ik meen dat de deal die dit weekend is gesloten nog steeds
wat mistig is. Wij hopen daar opheldering over te krijgen. Als het gaat om
ABN AMRO is het helemaal mistig. Zo is eigenlijk niet duidelijk waarom de
bank nu in de verkoop moet. Waarom is dat een onderdeel van de deal? Het feit
dat je gedwongen iets moet verkopen, is nooit goed voor de prijs die Fortis
kan krijgen. Daarmee wordt Fortis dus weer verder verzwakt. Bovendien leidt
het weer tot onzekerheid bij werknemers en klanten. Je kunt vandaag ook al
in de krant lezen dat werknemers van Fortis en ABN AMRO al weer afscheidsmailtjes
hebben gestuurd. Het kan ook zijn dat klanten hierdoor weglopen. Dit te meer
omdat de integratie van Fortis en ABN AMRO al op gang was gekomen. Waarom
worden de opbrengsten van de verkoop van ABN AMRO eigenlijk apart gehouden?
Ik kan de hele constructie niet goed doorgronden. Liggen bij de verkoop van
ABN AMRO wel alle opties open? Kan de aankoop door de Deutsche Bank definitief
niet doorgaan? Is ING nu wel of niet een gedroomde kandidaat? Heeft deze minister
van Financiën nog last van een oranjegevoel of niet? Voorzitter. Het zijn veel vragen. Wij hopen daar morgen meer duidelijkheid
over te krijgen. Hiermee sluit ik het blok van de financiële crisis af
en ga ik over naar de gevolgen voor de economie, in het bijzonder voor banen
en koopkracht. Duidelijk is dat de gevolgen van de crisis niet tot de financiële
sector beperkt zullen blijven. Wij moeten rekening houden met een periode
van twee jaar waarin de Amerikaanse economie in een stevige recessie zal verkeren.
Dat zal effect hebben op de wereldhandel en op onze open economie. Hoewel
de voorspelling is dat de olieprijs daalt, is deze relatief gezien nog hoog
in vergelijking met een tijd terug. Dus wij hebben ook te maken met hoge olie-
en voedselprijzen. Hoe het ook zij, 2009 is in economisch opzicht een buitengewoon
lastig jaar. Graag hoor ik van de minister wat de financiële crisis kan
betekenen voor de Nederlandse economie.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Voorzitter. De heer Tang zegt terecht dat 2009 een lastig jaar zal worden
in economisch opzicht vanwege de financiële crisis. Dat zou toch direct
invloed moeten hebben op de begroting van dit kabinet? Als je de begroting
van dit kabinet als de balans van de Bosbank zou zien, zou die bank het dan
redden?De heer Tang (PvdA):Mevrouw Koşer Kaya, u maakt in uw paniek de problemen alleen maar
groter. Dat noemen wij procyclisch beleid: het gaat achteruit met de economie
en wij geven nog een extra zetje zodat wij nog verder in de problemen komen.
Dat stelt u voor. Daar is de PvdA geen voorstander van, want wij weten wie
de prijs betaalt voor dit beleid. Dat is namelijk degene met een slechte positie
op de arbeidsmarkt. Die betaalt de prijs van uw behoefte tot actie, uw behoefte
om stoer te doen. Maar u doet stoer op het verkeerde moment. Dat moet u vooral
niet doen. Enige rust bewaren...De voorzitter:Punt.De heer Tang (PvdA):O, punt.De voorzitter:Ja echt, ik kon het helemaal volgen. Mevrouw Koşer Kaya heeft nog
een vraag.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Het is een moeilijk verhaal voor de heer Tang. Ik begrijp best waarom
hij boos wordt, maar ik haal zijn eigen argumenten aan en leg hem een simpele
stelling voor: als je nu niet hervormt, zul je inderdaad in de problemen komen.
Hij gaat daar niet op in. De crux van dit debat gaat wel degelijk over de
effecten van de financiële crisis en de begroting die dit kabinet nu
voorlegt.De heer Tang (PvdA):Het spijt mij echt, mevrouw Koşer Kaya, maar u begrijpt het niet.
Ik kan het echt niet anders formuleren. Ik bedoelde dat u de problemen groter
maakt door nu te bezuinigen. Ik heb net betoogd dat de Amerikaanse economie
in een recessie zal belanden. Dat zal onze economie treffen. Ik denk dat dit
met name komt – maar daar kunnen de meningen over verschillen –
omdat daardoor de vraag naar onze exportproducten zal inzakken. U wilt nog
eens extra bezuinigen...Mevrouw Koşer Kaya (D66):Nee...De heer Tang (PvdA):Nou ja, u wilt ingrijpen, anders kunnen wij alles wel bij het oude laten.
U kunt mij nu raar aankijken, maar u wilt iets doen. Dat zal toch gaan in
de richting van bezuinigingen en daarmee maakt u de problemen alleen maar
groter. Dat betekent namelijk dat u de binnenlandse vraag ook nog eens aantast.
Dat zal leiden tot banenverlies. Sinds 1994 is het al gebruik, sinds Gerrit
Zalm minister van Financiën werd, om een trendmatig begrotingsbeleid
te voeren waarbij wij rust behouden en proberen tegen de wind in te hangen.
Dat doen wij al sinds 1994, mevrouw Koşer Kaya.Mevrouw Koşer Kaya (D66):U hebt veel woorden nodig om mijn vraag te beantwoorden. Ik zal u een
kort citaat van de Raad van State voorleggen: de houdbaarheid van de overheidsfinanciën
wordt conform de afspraken in het coalitieakkoord getoetst aan de realisatie
van 1% overschot op het structurele EMU-saldo in 2011. Dit saldo is
geschoond van conjuncturele invloeden maar niet van de tijdelijke aard gespaard.
Het kan dan ook in zoverre niet dienst doen als betrouwbaar kompas voor houdbare
overheidsfinanciën. Ik heb het niet over bezuinigingen, ik heb het over
hervormingen: lef hebben om ook te kunnen hervormen. Anders kunnen wij de
problemen inderdaad niet het hoofd bieden. Uw begroting heeft wel degelijk
een probleem gezien de financiële situatie waarin wij verkeren.De voorzitter:Uw punt is gemaakt.De heer Tang (PvdA):Nee, mevrouw Koşer Kaya, u haalt conjunctuur en structuur door
elkaar. Ik begrijp uw wens. Ik begrijp dat D66 graag hervormingen ziet, bijvoorbeeld
op de arbeidsmarkt of op de bouwmarkt. U herhaalt dat elke keer wanneer wij
elkaar zien, dus dat is geen nieuws. Alleen, dat moet u wel op het goede moment
doen. Als u dat doet op het moment dat het slecht gaat met de economie vergroot
u alleen maar de schade. U kunt nu wel met uw hoofd schudden, maar u mag ook
wel eens nadenken over wat u gezegd wordt.De heer Tony van Dijck (PVV):De heer Tang sprak in een interruptiedebatje met de heer Weekers over
anti- en procyclisch beleid. Dat is een heel mooi uitgangspunt, maar de heer
Tang gaat er daarbij blijkbaar ten onrechte van uit dat de overheid de enige
consument is die in staat is om geld uit te geven. De overheid kan natuurlijk
ook bezuinigen en dat geld teruggeven aan de burgers. De heer Tang hoeft zich
daarover geen zorgen te maken, want die burgers geven dat geld echt wel weer
uit. Dat geld verdwijnt echt niet in een oude sok. Het is met andere woorden
niet nodig om in tijden van tegenwind de overheid de "big spender"
te laten spelen. Het omgekeerde is nodig, want de burger is de dupe van het
huidige beleid.De heer Tang (PvdA):Mevrouw Koşer Kaya maakt zich zorgen over de houdbaarheid. Om te
laten zien dat dat terecht is, haalt zij de Raad van State aan. Dat betekent
dat er in haar visie meer gespaard moet worden en dus dat er minder uitgegeven
kan worden. Eenvoudiger kan ik het niet zeggen. Het is mijn stelling dat minder
uitgeven op dit moment wel eens negatief uit zou kunnen vallen.Als ik mij de tegenbegroting van de PVV-fractie goed herinner, gaat het
saldo in die plannen iets omlaag. Dat is keurig anticyclisch beleid, waartegen
ik geen bezwaar heb. In de tegenbegroting van de VVD-fractie loopt het saldo
op en daarmee is het volgens mij procyclisch beleid.De heer Tony van Dijck (PVV):Voor de houdbaarheid moet de overheid natuurlijk sparen. Ik wijs er echter
op dat de overheid meer uitgeeft dan in de voorgaande jaren.De heer Tang (PvdA):Maar de economie groeit ook.De heer Tony van Dijck (PVV):Deze begroting is anticyclisch, in de zin dat de overheid meer geld uitgeeft.
Dat geld had men echter ook aan de burgers terug kunnen geven. Dan was hun
koopkracht toegenomen. Dat is ook anticyclisch beleid.De heer Tang (PvdA):Volgens mij zijn wij het eens, maar daarom moeten wij nog wel kijken naar
het saldo van inkomsten en uitgaven. Aan de hand daarvan beoordeel ik of beleid
pro- of anticyclisch is. Als ik het mij goed herinner gaat in uw plannen het
saldo iets omlaag en bij mijnheer Weekers gaat het iets omhoog. Dat is het
verschil.De voorzitter:Het lijkt mij dat wij het vooral over deze begroting moeten hebben.De heer Weekers (VVD):In de tegenvoorstellen van de VVD-fractie is een grotere buffer ingebouwd.
Dat heeft de heer Tang heel goed gezien. Wij schrappen verder een aantal uitgaven
dat niet in Nederland neerslaat, maar voor een belangrijk deel in het buitenland.De heer Tang (PvdA):Dat is waar.De heer Weekers (VVD):Uit de Macro Economische Verkenning en de zwaarweerscenario's blijkt overduidelijk
dat het kabinet in deze Miljoenennota alle ruimte heeft opgesoupeerd. Als
zich volgend jaar tegenvallers voordoen, moeten die volgens de begrotingsregels
onmiddellijk worden gecompenseerd met ombuigingen. Dat betekent dat dan een
tussenbalans nodig is. Daardoor is het kabinet-Lubbers/Kok echter in de problemen
gekomen. Voert u volgend jaar zo nodig een dergelijke tussenbalans uit? Of
kiest u ervoor het tekort verder op te laten lopen en de lasten voor de burgers
te verzwaren?De heer Tang (PvdA):Wij willen nu juist paniekreacties voorkomen, omdat daardoor de problemen
alleen maar groter worden. Wij proberen dus vast te houden aan de kaders voor
inkomsten en uitgaven. Die kaders willen wij dus niet veranderen.Het is een verder een standaard begrotingsregel dat uitgaventegenvallers
worden opgelost door de departementen. De minister van Financiën wordt
nooit moe om dat te zeggen.De heer Weekers (VVD):Stel dat de ruilvoetwinst volgend jaar 1 mld. lager uitvalt en dat risico
is reëel, dan betekent dat volgens u dus dat het kabinet volgend jaar
1 mld. op andere zaken moet besparen. Was het met het oog hierop niet verstandiger
geweest om in deze begroting wat minder uit te geven en een
buffer op te bouwen?De heer Tang (PvdA):Ik probeer mij naarstig te herinneren wat volgens de berekeningen van
het CPB de effecten zijn van de olieprijzen op het overheidsbudget. Daaruit
blijkt namelijk dat dit effect niet zo groot is, omdat krachten tegen elkaar
in werken. Ik kan het verder nu niet helemaal beoordelen. Het is inderdaad
wel de vraag wat er gebeurt met de ruilvoetwinst. Dat horen wij ook graag
van de minister van Financiën.De heer Weekers (VVD):Het antwoord op deze vraag komt uit de antwoorden op de schriftelijke
vragen die wij vorige week aan het kabinet en aan het Centraal Planbureau
hebben gesteld: wat gebeurt er nu wanneer de olieprijs inzakt en tegelijkertijd
de wereldhandel inzakt? De olieprijs zakt dan in wegens uitval van vraag.
Dat scenario was voorheen nog niet doorgerekend door het CPB, maar nu wel.
Dit scheelt bijna 1 mld. in het uitgavenkader. Daarom vraag ik u: als zich
dit risico manifesteert, wilt u dit dan volgend jaar onmiddellijk omzetten
in bezuinigingen? Was het dan niet beter geweest om die buffer nu nog even
te behouden en deze pas volgend jaar uit te geven als dan blijkt dat de situatie
meevalt?De heer Tang (PvdA):Het is een interessante variant die u noemt. Ik ken hem niet, maar de
begrotingsregels zijn onze houvast. Wij houden dit jaar graag vast aan de
begrotingsregels, en dat is niet altijd iets waar de oppositie het mee eens
is. Volgend jaar zal dat ook ons antwoord zijn.Voorzitter. Het is duidelijk dat de pensioenspaarders in de knel zullen
komen. Zij zien de waarde van de beleggingen dalen door de malaise op de beurzen.
Een jaar geleden stond de AEX-index ongeveer de helft hoger dan nu. Daarnaast
zien zij de prijzen snel stijgen. Daarmee komt de reële waarde van hun
pensioenrechten onder druk. Dat zijn de feiten waarmee wij moeten leren leven.
Pensioenspaarders, of zij nog werken of niet, kunnen geen hoge verwachtingen
koesteren over de indexatie van hun pensioenrechten. Van de vorige val van
de beurskoersen hebben wij wel geleerd. Na de dotcomcrisis zijn de pensioenpremies
snel verhoogd, waardoor de arbeidskosten omhoog gingen, banen verdwenen en
de ontwikkeling van de economie sterker dan nodig vertraagde. Nu gaat het
anders, onder andere via de indexering van pensioenrechten. Desalniettemin
zijn er vragen te stellen bij het toetsingskader voor pensioenen. Moet de
reële dekking eigenlijk geen plaats krijgen in het toetsingskader? Nu
lijkt het, alsof € 1000 vandaag evenveel waard is als over twintig
jaar. Juist in een tijd van hoge inflatie – en daarmee hebben wij te
maken in 2008 en in 2009 – komt het verschil tussen nominaal en reëel
sterk naar voren. Het Centraal Planbureau wijst daar ook op. Is dat verschil
tussen reële en nominale dekkingsgraad voor verschillende pensioenfondsen
in kaart te brengen?Zijn de ingrepen volgens het toetsingskader niet te veel afhankelijk van
de beurskoers? Dit jaar wordt gesproken over onvolledige indexatie, maar vorig
jaar werd nog gesproken over inhaalindexatie. Graag ontvang ik een reactie
op deze twee vragen.De inflatie in 2008 en 2009 raakt ook de spaarders, maar de spankracht
van spaarders is niet gelijk. Mensen met een groot vermogen zijn in staat
om een hoog risico te lopen, en dus om een hoog rendement te boeken. Dat blijkt
ook uit het huishoudpanel van De Nederlandsche Bank. Kleine spaarders kunnen
dat niet. Dat zijn mensen die in de loop der jaren een positief saldo hebben
opgebouwd, door elke maand heel trouw een bedrag over te boeken naar hun spaarrekening.
Bij mensen met een vermogen van minder dan € 40.000 gaat zeker de
helft daarvan nog altijd naar een spaarrekening bij de bank. Deze mensen kunnen
en willen niet het risico lopen om te beleggen in aandelen of in onroerend
goed.Het is vervolgens niet zo moeilijk om vast te stellen dat juist de kleine
spaarder niet altijd voldoende rendement zal maken, zeker niet als er vermogensrendementsheffing
betaald moet worden. Met een inflatie van 3,5% en een vermogensrendementsheffing
van 1,2% moet hij een rendement van 4,7% halen om de waarde
van de spaarstorting overeind te houden. Tenzij heel Nederland spaart bij
de Anadolubank of een deposito heeft bij de Yapi Kredi Bank, die inderdaad
iets meer bieden dan die 4,7%, zullen die kleine spaarders zo'n rendement
over het algemeen niet halen. Ik heb dit opgezocht op zo'n vergelijkende site.
Ik zit daar natuurlijk zelf ook onder; dat moge duidelijk zijn.De PvdA-fractie vindt dat trouwe spaarders met relatieve vermogens tegemoet
moet worden gekomen, bijvoorbeeld door in het Belastingplan op te nemen dat
de vrijstelling in de vermogensbelasting kan worden verhoogd, zodat de belasting
er niet toe leidt dat de maandelijkse storting volgend jaar minder waard wordt
dan zij nu is. Tegelijkertijd zou dan het tarief in de vermogensrendementsheffing
omhoog moeten. Mijn fractie hoort graag de reacties hierop van de verschillende
partijen, want sparen moet niet ontmoedigd worden.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):De CDA-fractie is er ook altijd een groot voorstander van geweest dat
mensen sparen. Om die reden zit er een vrijstelling in box 3 van € 20.000
per persoon; dus € 40.000 voor een echtpaar. Die vrijstelling wordt
elk jaar aangepast aan de inflatie. Ik werd vanmorgen wakker en toen hoorde
ik ineens de heer Tang. Ik kreeg met hem te doen, omdat hij toch maar heel
weinig rendement op zijn kleine spaarrekening maakt. Gelukkig heeft hij die
sites bezocht en heeft hij daar gezien dat je tot 5,1%, 5,2%
rendement kunt maken. Van alle problemen waarmee wij geconfronteerd worden,
heeft dit niet mijn hoogste prioriteit. En dan druk ik mij heel voorzichtig
uit.De heer Tang (PvdA):De CDA-fractie reageert altijd buitengewoon laconiek op dit soort punten.
Zo vond zij het geen enkel probleem dat de btw de inflatie verhoogde. Nu wordt
het spaartegoed van de kleine spaarder uitgehold door de inflatie. Wij spreken
hier niet over mensen met een groot vermogen. Twee derde van de Nederlanders
heeft een vermogen kleiner dan € 40.000. Dit vermogen hebben zij
vaak door jarenlang sparen opgebouwd. Als zij nu een bedrag storten, dan zien
zij die storting in waarde dalen, omdat zij de inflatie ervan af moeten trekken
en er vermogensrendementsheffing over moeten betalen. De CDA-fractie komt
niet op voor deze mensen die al jarenlang sparen. Ik begrijp dat niet.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik begrijp dat wel. Per echtpaar is er een vrijstelling
van € 40.000. Die wordt elk jaar aangepast aan de inflatie. U begint
een verhaal over kapitaal dat door inflatie wordt opgegeten. Die vrijstelling
wordt aangepast. Dus dat gedeelte van de inflatie verdwijnt niet door de 1,2%.
Maar ik herken het helemaal hoor. Drie kwart van de Nederlanders heeft€ 40.000.
Er blijft een heel klein groepje over dat het gelag moet betalen en dat is
de keerzijde van de medaille. Het heeft voor de CDA-fractie absoluut geen
prioriteit.De heer Tang (PvdA):Dat begrijp ik. Ik begrijp echter niet dat u niet opkomt voor de mensen
die maand in, maand uit een bedrag opzijleggen. Uit cijfers van De Nederlandsche
Bank blijkt dat mensen met een groot vermogen – dat wil zeggen € 80.000
of meer – hun geld helemaal niet op een spaarrekening hebben staan.
Zij hebben namelijk, misschien wel geholpen door een adviseur, manieren gevonden
om hun geld te laten renderen. Dit verschil laat u voortbestaan. U kunt daarvoor
kiezen, maar dat betekent wel dat uw fractie sparen ontmoedigt, en dat kan
ik maar niet geloven.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):De CDA-fractie komt op voor spaarders, maar niet zoals u dat wilt. Wij
komen ook op voor heel andere groepen. De discussie over btw wil ik niet meer
aangaan, want dat is een heel andere discussie.De heer Tang (PvdA):Ik probeerde u niet te verleiden.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik herhaal dat dit punt voor de CDA-fractie geen prioriteit heeft. Als
er geld uitgegeven moet worden, dan geeft zij dat liever uit aan andere zaken.De heer Tang (PvdA):Er wordt geen geld uitgegeven. Het betreft een gelijktijdige verhoging
van de vrijstelling en het tarief. Dat even wat betreft de techniek.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Het wordt bij anderen weggehaald.De heer Tang (PvdA):Ja.De heer Irrgang (SP):Het is best een sympathiek plan dat de grote spaarder meer moet betalen
om de kleine spaarder te helpen. Moet u echter niet opkomen voor mensen met
een kleine beurs? Die zijn natuurlijk het meest kwetsbaar, die gaan erop achteruit.
Waarom komt u niet met een voorstel voor hen? Misschien kunnen wij samen iets
voorstellen om daar iets aan te doen? Dat lijkt mij toch iets belangrijker
dan de kleine spaarder, hoezeer u mijn sympathie ook hebt voor dit plan. Het
is best goed, maar het is toch niet de eerste prioriteit?De heer Tang (PvdA):Ik weet niet waarom het een het ander zou moeten uitsluiten. Op de koopkracht
kom ik later terug. Dan kunnen wij het hebben over de zorgen die u en ik delen
over mensen met een kleine beurs.De heer Irrgang (SP):Voorzitter. De mensen met een kleine beurs gaan erop achteruit. Wil de
heer Tang daar iets aan gaan veranderen?De heer Tang (PvdA):Nee, dat is niet zo.De heer Irrgang (SP):Jawel, dat blijkt uit de cijfers van het CPB ten aanzien van de koopkrachteffecten.
U hebt er zelf bij gewerkt. Wilt u daar dan iets aan gaan doen?De heer Tang (PvdA):Mag ik die vraag heel even bewaren?De heer Irrgang (SP):U hebt het nu over de kleine spaarder, dus dan zou ik ook wel graag van
u een antwoord willen hebben op de vraag of u ook iets wilt doen voor de mensen
met een kleine beurs.De heer Tang (PvdA):Nogmaals, ik kom in mijn tekst later terug op de koopkracht. Ik wil nu
graag even het punt van het sparen afronden, als u het goed vindt.De heer Irrgang (SP):Ik zou gewoon graag nu een antwoord krijgen op mijn vraag.De voorzitter:Mijnheer Tang?De heer Tang (PvdA):Ik wil daar liever later op terugkomen.De voorzitter:Er is niet echt een verplichting om vragen te beantwoorden, maar het is
wel goed gebruik in dit huis dat u antwoord geeft op een vraag.De heer Tang (PvdA):Voorzitter. Als het goed gebruik is wil ik mij daar natuurlijk niet aan
onttrekken. Staat u mij toe dat ik even spiek in mijn tekst hoe ik dat had
willen doen.Wat het jaar 2009 betreft kunnen wij constateren dat het een lastig jaar
is. Daar zijn wij het over eens. Juist in een jaar waarin burgers en bedrijven
in de knel raken, slaagt het kabinet erin, een lastenverlichting te organiseren.
Dat is natuurlijk mooi. De cijfers daarover verschillen. De standaard koopkrachttabel
laat allemaal plussen zien en het CPB laat weer een ander beeld zien. Het
verschil heeft met name te maken met één groep, de chronisch
zieken en de gehandicapten. Vandaar het verschil tussen de standaardkoopkrachttabel
waarin overal plussen staan, en de CPB-cijfers waar ook af en toe een min
staat. Daar hebben wij het al even over gehad.Bij de chronisch zieken en gehandicapten is het de bedoeling van de PvdA
om de mensen te bereiken die dat het hardst nodig hebben. Van de huidige regeling
weet de helft van de chronisch zieken en gehandicapten – dat zijn dus
mensen die langdurig, meerjarig ziektekosten hebben – geen gebruik te
maken, omdat zij de weg niet weten. Voor die groep komt de PvdA ook op. Dat
geld moet echter ook ergens vandaan worden gehaald, bijvoorbeeld door te bezuinigen
op de uitgaven aan brillen. Per saldo komt er dan meer geld vrij voor chronisch
zieken en gehandicapten. Een gerechtigde kreeg eerst gemiddeld € 330 –
volgens onze eigen berekeningen – terwijl een chronisch zieke en gehandicapte –
de groep voor wie wij het doen – nu € 420 krijgt. Dat zijn
allemaal gemiddelden, dat ben ik helemaal met u eens, en gemiddelden zijn
wel informatief, maar mensen hebben er uiteindelijk niets aan. Het is een
complexe en omvangrijke ingreep. Wij hebben al voor het zomerreces in een
motie aan het kabinet gevraagd – ik doel op de Kamerbreed ondersteunde
motie-Tang (29689, nr. 210) – om te kijken naar de kwetsbare groepen
in deze regeling en om daar nog aan tegemoet te komen. Er lagen
namelijk weer andere cijfers van het Nibud voor deze groep, en daarin stonden
te grote minnen. Dat betrof bijvoorbeeld mensen die in een AWBZ-instelling
zitten, Wajongers die in een AWBZ-instelling zitten, maar ook mensen die voordeel
hadden van de vermenigvuldigingsfactor. Wij hebben aan het kabinet gevraagd
om daar iets aan te doen. Het kabinet heeft aangegeven dat het daar iets aan
zal doen en wij wachten op uitsluitsel van het kabinet over wat er gaat gebeuren.
Het doel daarbij is om de kwetsbare groepen onder de chronisch zieken en gehandicapten
tegemoet te komen en daarbij het algehele koopkrachtbeeld beter in balans
in brengen.De voorzitter:Mijnheer Irrgang, zullen wij proberen om niet de discussie over te doen
die u in omgekeerde richting vanochtend gehad hebt?De heer Irrgang (SP):Nee, voorzitter. Die discussie ging ergens anders over. De heer Tang heeft
gelijk dat de mensen met de lage inkomens er vooral op achteruit gaan door
het verdwijnen van de ziektekostenaftrek. Moet de uitkomst, wat hem betreft,
zijn dat het kabinet nog met maatregelen moet komen om ervoor te zorgen dat
dit niet langer het geval is? Of wil hij slechts voor een kleinere categorie
iets wijzigen, maar blijft het zo dat mensen met lage inkomens er per saldo
op achteruitgaan, en werkenden met hoge inkomens er per saldo op vooruit?
Dat is immers wat nu de effecten zijn van het koopkrachtbeleid van het kabinet.De heer Tang (PvdA):Wat ons betreft, slaan wij twee vliegen in een klap. Wij helpen de kwetsbare
groepen onder de chronisch zieken en gehandicapten die ik net heb genoemd,
en daarmee verbeteren wij ook het koopkrachtbeeld. Dat betekent dat mensen
aan de onderkant er gemiddeld – voor wat het waard is, want ik wil dat
wel enigszins nuanceren – niet op achteruit gaan. Dat is het plan.De heer Weekers (VVD):Tijdens het interruptiedebatje met de heer Irrgang werden er twee punten
aan de orde gesteld. Over beide punten stel ik vragen.De heer Tang kwam vanochtend in het nieuws met het plan dat hij ook zojuist
presenteerde om de kleine spaarders fiscaal wat gunstiger te behandelen. Ik
dacht: de heer Tang is mijn man, want hij pleit voor belastingverlaging voor
kleine spaarders. Ik begrijp nu echter dat hij de rekening wil neerleggen
bij andere spaarders. Ik ken de heer Tang als een goede rekenmeester. Het
gaat hem over het algemeen echter wel om wat grotere getallen dan mij. Ik
vraag hem als rekenmeester waar dat tarief dan naartoe gaat. Hij introduceert
een vorm van progressiviteit in de vermogensrendementsheffing, die er op dit
moment nog niet of nauwelijks in zit.De heer Tang (PvdA):De progressiviteit zit al in de rendementsheffing. Wij denken alleen dat
wij een goede reden hebben om nog iets meer te doen aan de vrijstelling omdat
het sparen wordt ontmoedigd. Wij vinden het lastig om dat te accepteren. Wij
hebben informatie opgevraagd en kunnen ons voorstellen dat wij het, op weg
naar het Belastingplan, kunnen hebben over de wensen van de verschillende
partijen. Uit de cijfers die wij op dit moment hebben, blijkt dat de vrijstelling
omhoog kan naar € 38.000. Dat komt overeen met de depositogarantieregeling.
Daarbij kan het tarief van 1,2% naar 1,4%. Ik meen dat de heer
Weekers dat wil weten.De heer Weekers (VVD):Dat is toch wel een forse stijging. Ik vrees dan ook dat ik toch niet
uw man word. Ik ben voorstander van belastingverlaging, maar niet van belastingverlegging
en belastingverschuiving. Ik ben er niet voor om andere mensen voor de problemen
te laten opdraaien. Liever zou ik met de heer Tang nagaan of het mogelijk
is op een bepaald punt minder uit te geven om op die manier dit probleem op
te lossen.De heer Tang (PvdA):Wij houden altijd van het scheiden van inkomsten en uitgaven. Wij kunnen
dus niet zomaar bezuinigen om daarmee aan de inkomstenkant iets te doen. Als
leerling van de heer Zalm weet de heer Weekers dat natuurlijk.De heer Weekers (VVD):Ja, zeker weet ik dat als leerling van de heer Zalm. Ik had de uitgavenkaders
echter veel lager vastgesteld. Vanochtend heb ik de heer Tang geadviseerd
om het regeerakkoord open te breken en uit te gaan van realistische veronderstellingen.Ik kom op het punt van de chronisch zieken en gehandicapten. Ik doel dan
vooral op het afschaffen van de regeling Buitengewone Uitgaven. Dat baart
mijn fractie enorm veel zorgen. Ik heb het dan niet over die dure bril. Het
debat van vanochtend daarover ga ik niet overdoen, maar ik zie wel dat de
greep in de kas van de buitengewone uitgaven veel te groot is geweest. De
heer Tang heeft in het voorjaar gepleit voor een reparatie. Zojuist deed hij
dat weer. Wat voor soort reparatie moet er wat hem betreft komen? Wat zal
die kosten en waar haalt hij dat geld vandaan? De heer Tang weet dat wij daarvoor
in de tegenbegroting van de VVD-fractie 150 mln. hebben gereserveerd.De heer Tang (PvdA):Ja, dat heb ik gezien. Wij zoeken zelf niet actief naar geld. Dat doen
wij wel in het kader van het voorstel voor sparen. Wij wachten in dit geval
op het voorstel van het kabinet. Onze inzet is dat de meest kwetsbare groepen
onder de chronisch zieken en gehandicapten erop vooruit gaan. Ik zeg nadrukkelijk
dat het niet zo is dat niemand erop achteruit gaat. Dat kan niet met deze
ingreep. Er zijn vele plussen maar daar staan ook enkele minnen tegenover.
Wij willen dat een aantal groepen, de meest kwetsbare, er gemiddeld op vooruit
gaan. Denk dan aan mensen die in een intramurale AWBZ-instelling zitten, dus
mensen die nu voordeel hebben van de vermenigvuldigingsfactor. Daarbij is
dus niet gezegd dat zij allemaal in de plus komen. Dat kunnen wij niet garanderen.De heer Weekers (VVD):Ik begrijp dat de heer Tang alleen maar garanties tot aan de deur kan
geven. Voor de helderheid vraag ik of hij zegt dat de oplossingen die gevonden
moeten worden voor de meest kwetsbare groepen, binnen het nieuwe budget van
de hervorming van de regeling Buitengewone Uitgaven moeten vallen. Ik doel
dus op dat veel krappere budget. Met andere woorden: mensen die nu nog denken
dat zij er niet op achteruit gaan, worden het slachtoffer. Of zegt de heer
Tang dat hij ziet dat de knelpunten zodanig zijn dat hij voor het wegnemen
daarvan 50, 100 of 150 mln. op tafel legt? Zo ja, waar haalt hij dat bedrag
vandaan?De heer Tang (PvdA):Daarom ben ik begonnen met de opmerking dat de algemene financiële
beschouwingen voor ons pas afgerond zijn als het beeld over de koopkracht
en dat over de chronisch zieken en gehandicapten bekend is. Wij kijken dus
naar de uitkomsten voor de koopkracht, vooral voor chronisch zieken en gehandicapten.
Daar behoort uiteindelijk ook financiering bij. Dat kunnen wij op dit moment
nog niet waarmaken, maar er moet een bevredigend beeld ontstaan.Mevrouw Sap (GroenLinks):Ik heb nog twee vragen naar aanleiding van dit punt. De heer Tang zegt: "de
financiële beschouwingen zijn wat ons betreft pas afgelopen als het koopkrachtbeeld
duidelijk is". Wat betekent dat concreet? Gaan wij een derde termijn
doen die pas plaatsvindt als wij het koopkrachtbeeld hebben?De heer Tang (PvdA):Ja.Mevrouw Sap (GroenLinks):Daar ben ik het zeer mee eens. Ik wil met de heer Tang nog iets nader
kijken naar de kwetsbare groepen die hij wil beschermen. Hij zegt zojuist
dat in het koopkrachtbeeld de chronisch zieken en gehandicapten hem zorgen
baren. Die zorgen deel ik. Ik begrijp dat daar nu hard aan wordt gewerkt door
het kabinet. Er is nog een andere groep die ons zorgen baart in het koopkrachtbeeld,
namelijk de sociale minima. Zij hebben heel vaak een aanvullende verzekering.
Nu mogen zij de premie daarvan aftrekken onder de BU en straks niet meer.
Dat werkt ook door in hun huurtoeslag. Daar doet het kabinet bij mijn weten
nog helemaal niets aan. Wij compenseren wel groepen ouderen en arbeidsongeschikten.
Sociale minima die niet chronisch ziek of gehandicapt zijn en wel een aanvullende
verzekering hebben, krijgen echter een forse klap te verduren. Zijn dat ook
groepen die de heer Tang tot de kwetsbare groepen rekent die hij in zijn motie
heeft genoemd?De heer Tang (PvdA):Ik denk dat daar een deel van de problemen ligt. Wij kunnen geen enkele
garantie geven. Het gaat erom dat er een beeld komt waarin de minnen zijn
te accepteren tegenover de vele plussen. Dat beeld is vrij complex. Er zijn
verschillende koopkrachtberekeningen gemaakt, bijvoorbeeld door het Nibud
en door SZW. Daar zullen wij op een gegeven moment onze mening over moeten
vormen. Wat ons betreft blijven ook voor deze groepen – er is natuurlijk
sprake van een element van herverdeling in de huidige BU-regeling –
de gevolgen zo beperkt mogelijk.Mevrouw Sap (GroenLinks):Bent u het met mij eens dat er eigenlijk twee problemen zijn, namelijk
het probleem van de chronisch zieken en gehandicapten en dat van de sociale
minima die worden geraakt? Bent u bereid om te bezien hoe dat probleem kan
worden opgelost?De heer Tang (PvdA):Er zit een verschil tussen de standaardkoopkrachttabel en de tabel van
het CPB. In de standaardkoopkrachttabel staan allemaal plusjes en er staat
ergens een minnetje in een CPB-tabel. Dat verschil is helemaal toe te schrijven
aan de chronisch zieken en gehandicapten. Wij veronderstellen dat als het
ene probleem is opgelost, ook het andere is opgelost. Als dat niet het geval
is, kijken wij verder. Wij wachten nog even op de reactie van het kabinet.De heer Irrgang (SP):Vindt de heer Tang het een goed idee om nog even bij het CPB voor te leggen
of wat hij zegt juist is, dus dat als het probleem met de chronisch zieken
is opgelost de minnen zijn verdwenen uit de tabel van koopkrachteffecten?De heer Tang (PvdA):Het kabinet heeft al een brief geschreven waarin de samenhang tussen beide
problemen is geschetst. Het kabinet schrijft dat het probeert dit beeld weer
in balans te krijgen. Ik vertrouw erop dat het dat doet. Wij wachten het even
af. Het CPB kan hierbij rol spelen, maar dat vind ik op dit moment secundair.De voorzitter:Met het oog op de planning van de verdere dag, sta ik nu echt een flinke
tijd geen interrupties meer toe.De heer Tang (PvdA):Het is niet duidelijk langs welk kanaal de economie het zwaarst geraakt
zal worden. Er zijn economen die een terugval in de vraag voorspellen. Zij
wijzen op een klap die de Amerikaanse economie zal krijgen en een tragere
groei in opkomende economieën. Er zijn ook economen die een teruggang
van het aanbod voorspellen. Zij wijzen op de hogere prijzen van olie en grondstoffen
en het duurdere krediet.Ongeacht welke kant het wordt, biedt de rijksbegroting voor 2009 een respons.
Aan de ene kant zorgen de lastenverlichting en de lagere btw ervoor dat de
koopkracht minimaal op peil blijft en de binnenlandse vraag geen klap krijgt.
Aan de andere kant bieden de lastenverlichting en de lagere btw ruimte tot
een verstandige loonontwikkeling, dat wil zeggen een loonontwikkeling die
niet zal leiden tot een groot verlies aan banen. Bij het najaarsoverleg zouden
afspraken over zo'n loonontwikkeling meer dan welkom zijn.Het kabinet heeft een dergelijke afspraak binnen bereik gebracht door
te luisteren naar signalen in en buiten het parlement. Zelf heb ik namens
de PvdA-fractie in juni al het signaal afgegeven dat de verhoging van de btw
wat ons betrof geen doorgang hoefde te vinden. Met de lagere btw heeft het
kabinet voorkomen dat er een loon-prijsspiraal zou ontstaan waardoor nodeloos
banen zouden verdwijnen.Het kabinet heeft zo'n afspraak binnen bereik gebracht door te luisteren
naar signalen in en buiten dit parlement. Zelf heb ik namens de PvdA al in
juni het signaal afgegeven dat de hogere btw wat ons betrof geen doorgang
hoefde te vinden. Met de lagere btw heeft het kabinet voorkomen dat er een
loon-prijsspiraal zou ontstaan, waardoor banen nodeloos zouden verdwijnen.Het kabinet is een stap verder gegaan door de groter dan beoogde effecten
van maatregelen aan burgers en bedrijven terug te geven. Dat is prima, zeker
voor het jaar 2009, want mijn persoonlijke verwachting is dat 2009 voor de
economie het lastigste jaar zal worden. In de reacties van economen ben ik
overigens niet tegengekomen in welk jaar zij het liefst de lagere lasten zien.
Deze economen zijn blijkbaar verleerd om zich die vraag te stellen. Ik stel
daarom maar aan de minister van Financiën de vraag wat de overwegingen
zijn om de lastenverlichting te concentreren in 2009.In de reactie van de economen ben ik wel tegengekomen dat zij vrezen voor
tegenvallers na 2009, een zorg die ook de heer Weekers heeft opgebracht. Kan
de minister over de waarschijnlijkheid daarvan iets zeggen, bijvoorbeeld
of de ruilvoetwinst dit jaar vanwege de inflatie eenmalig is, of volgend jaar
weer wordt verwacht?Het moge duidelijk zijn dat nettobezuinigingen niet aan de orde zijn.
Het geraamde overschot van 1,3% zal niet zo snel omslaan in een tekort
van 2%, de signaalwaarde voor de rijksfinanciën. Bovendien, nettobezuinigingen
zouden de conjuncturele uitslag alleen maar versterken en de begrotingsregels
zijn juist bedoeld om die uitslag te dempen, om economische problemen niet
groter maar kleiner te maken. Dat is vooral van belang voor mensen met een
slechte positie op de arbeidsmarkt. Dit is ook een reden waarom deze begroting
sociaal en solide is.Wij hebben wel een vraag over de kleine schommeling in de ziektekostenpremie.
Eerst is er een flinke stijging in 2008 en daarna een daling in 2009. Is het
niet wenselijk en mogelijk dat de premie zich gelijkmatiger ontwikkelt?Mevrouw Sap (GroenLinks):Voorzitter, ik heb een belangrijke vraag aan de heer Tang.De voorzitter:Ik heb daarnet een heel duidelijke boodschap afgegeven. Ik heb nog nooit
gehoord dat iemand een vraag wilde stellen en zei dat die niet belangrijk
was.Mevrouw Sap (GroenLinks):Mijnheer Tang, ik hoorde u zeggen dat er in de toekomst nog geen netto
bezuinigingen in het verschiet liggen, maar ik hoor u niet praten over de
grootste bezuiniging die het kabinet voor komend jaar wel gaat plegen, namelijk
de maatregel in de AWBZ. Daarvoor vraag ik toch even de aandacht, omdat dit
nog helemaal niet ter sprake is geweest. Uw collega mevrouw Wolbert heeft
voor de zomer over de AWBZ gezegd: wij zullen niet akkoord gaan met aanpassing
zo lang niet duidelijk is waar mensen terechtkunnen. Nu ligt er een maatregel
waardoor 1,2 mld. wordt bezuinigd, en is er een compensatiepakketje van 150
mln. Voor het grote deel van de mensen die er dadelijk niet meer onder gaan
vallen zegt het kabinet dat zij dit zelf wel kunnen oplossen of in eigen kring.
Is dit nu wat de PvdA verstaat onder duidelijkheid waar die mensen in de toekomst
terechtkunnen, of is dit een punt dat wij nog kunnen openbreken?De heer Tang (PvdA):U legt mij een uitspraak van Agnes Wolbert voor. Het lijkt mij ook heel
logisch als u dit even aan haar vraagt. Zij is beter op de hoogte dan ik.Mevrouw Sap (GroenLinks):U zegt dat het koopkrachtpunt zo belangrijk is dat u de algemene financiële
beschouwingen daarvoor wilt opschorten. Dit is een punt dat ten minste zo
groot is. Dan zou ik graag van u, of anders van de bewindslieden, hierop antwoord
krijgen. Ik zou graag van u willen dat u in eigen kring overleg pleegt hoe
u hierin staat.De heer Tang (PvdA):Dat wil ik met alle plezier doen.De voorzitter:Als voorzitter maak ik bezwaar tegen het opschorten van algemene politieke
beschouwingen. De koopkracht komt hier nog een aantal keren aan de orde. Wij
gaan toch niet de algemene beschouwingen opschorten?De heer Tang (PvdA):Ik geloof dat ik hierover klip-en-klaar ben geweest. Wij willen eerst
duidelijkheid van het kabinet over de koopkracht. Wat ons betreft zijn dan
pas de financiële beschouwingen over. Daar lijkt mij geen woord Spaans
aan.De voorzitter:Dat is interessant nieuws.De heer Tang (PvdA):Het is geen nieuws. Het is al twee keer gezegd.De voorzitter:Ik kon mij niet voorstellen dat u dit zo zei.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik heb hier de begroting van Sociale Zaken voor mij. Daarin staat dat
voor een verzekerde van 65 jaar of ouder in een intramurale instelling en
met een vermogen van € 80.000 de eigen bijdrage circa € 135
per maand hoger wordt. Legt u dat mij dat eens uit.De heer Tang (PvdA):Ik weet niet precies wat u uitgelegd wilt hebben, dus dat zult u mij moeten
uitleggen. Wat wilt u vragen?Mevrouw Koşer Kaya (D66):Wat is de definitie van "rijk"? Wij hebben ook bij de Bosbelasting
gezien dat je moet gaan betalen als je € 18.000 bruto meer verdient.
Ouderen moeten terugbetalen. Hier zie ik weer dat de ouderen die € 80.000
aan vermogen hebben ook een eigen bijdrage moeten betalen.De heer Tang (PvdA):Volgens mij is dat een voorstel en moet dat nog bediscussieerd worden.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik heb het hier over de begroting van Sociale Zaken.De heer Tang (PvdA):Dit moet nog bediscussieerd worden bij de behandeling van de begroting
van Sociale Zaken.Mevrouw Koşer Kaya (D66):U spreekt over buitengewone uitgaven en de AWBZ. Dit heeft daarmee te
maken. Misschien moet u het straks nog even lezen.De heer Tang (PvdA):Ik begrijp niet helemaal waar u heen wilt met uw vraag. Ik sta hier een
beetje met mijn handen in het haar.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Voorzitter...De voorzitter:Nee, mevrouw Koşer Kaya, ik vind het mooi geweest. Er wordt langs
elkaar heen gepraat. De heer Tang vervolgt zijn betoog.De heer Tang (PvdA):Ik kom aan mijn derde blok, dat gaat over de afhankelijkheid van olie
en over klimaatverandering. Ondanks de drukte van alledag moeten wij oog hebben
voor de toekomst. De afgelopen tijd heeft ook andere dan financiële kwetsbaarheden
blootgelegd, kwetsbaarheden die ons raken, maar ook onze kinderen en onze
kindskinderen. Ten eerste is gebleken hoe afhankelijk wij zijn van de grillen
van de oliemarkt. Dit is te merken aan de pomp en aan de hoogte van de elektriciteitsrekening.
Deze afhankelijkheid is niet nodig. In ieder geval is de huidige mate van
afhankelijkheid niet nodig. Nederland kan besparen op fossiele
energie door te investeren in duurzame energie.Ten tweede is gebleken hoe afhankelijk wij zijn geworden van de grillen
van het klimaat. Zeker een land als Nederland kan het zich niet veroorloven
om zich niet voor te bereiden op een forse stijging van de zeespiegel. Uit
het rapport van de commissie-Veerman moeten dan ook consequenties worden getrokken.Ik ken de inspanningen die worden gedaan om de energievoorziening in Nederland
duurzamer te maken opdat wij minder afhankelijk worden van fossiele energie.
Er gaat bijvoorbeeld bijna 1 mld. naar de SDE-regeling. Dit waardeert de fractie
van de PvdA. Wij willen er echter zeker van zijn dat de beoogde doelstellingen
daadwerkelijk worden gehaald. Dit betekent dat er op tijd moet worden begonnen
met investeren. Op onze vraag of de voornemens van het convenant Meer met
Minder wel worden gehaald, antwoordt de minister dat de Regeling groenprojecten
nog ter beoordeling bij de Europese Commissie ligt. Pas als die wordt goedgekeurd,
kunnen woningbouwcorporaties er gebruik van maken. "Kunnen" dus,
en niet "moeten". Het ministerie van VROM was van plan om dit jaar
een subsidieregeling te lanceren met een omvang van € 300 per woning
nadat de consument een energielabelsprong van twee stappen heeft gemaakt.
Het maken van een dergelijke sprong kost de consument ongeveer € 10.000.
Tegenover € 300 aan subsidie staat dus een bedrag van € 10.000
aan kosten. Ik kan niet in de toekomst kijken, maar ik vraag mij wel af of
zo'n regeling gaat werken en of op deze manier de beoogde doelstelling wordt
bereikt.Hier komt nog iets bij. Het kabinet beperkt zich in hoge mate tot deze
kabinetsperiode. Als een volgend kabinet pas in 2012 beslist, zijn de eerste
resultaten pas te zien in 2015. Zo veel tijd hebben wij niet meer. Ik heb
het hierbij over het nut en de noodzaak om te investeren. Ik hoef de minister
van Financiën niet te vertellen dat investeringen met een hoog rendement
de rente van een lening meer dan waard zijn. Bovendien zijn de middelen voorhanden.
De onverwacht hogere prijs van olie en gas hebben de afhankelijkheid van fossiele
brandstoffen onderstreept, maar hebben tegelijkertijd tot hogere opbrengsten
uit aardgas geleid. Daardoor wordt het contrast tussen de opbrengsten uit
ondergronds vermogen en de investeringen in bovengronds vermogen wel heel
erg groot. Dit lijkt ook De Nederlandsche Bank in studies te concluderen.Het is door de hoge olie- en gasprijzen wel heel pregnant geworden dat
het kabinet heeft gekozen voor een krappe voeding van het FES. Wij vragen
of het kabinet wel genoeg investeert. Laat ik deze vraag wat specifieker maken.
Als in 2009 niet volkomen duidelijk is dat de middelen die in deze kabinetsperiode
beschikbaar zijn voor energiebesparing – dus voor isolatie van woningen –
en voor investeringen in duurzame energie toereikend zijn voor het halen van
de doelstellingen in 2020, dan wil mijn fractie dat het kabinet extra plannen
maakt en aangeeft hoe hiervoor extra middelen worden vrijgemaakt. Dat kan
wat ons betreft op verschillende manieren. Hiervoor kunnen de extra opbrengsten
van het aardgas worden ingezet die bijvoorbeeld dit jaar worden geboekt. Het
kan echter ook door de introductie van fiscale faciliteiten voor isolatie
zonder dat de totale lasten voor gezinnen en bedrijven stijgen. Ik hoor graag
een reactie op dit punt van de minister van Financiën. Tot slot wil ik nog iets zeggen over de positie van de Tweede Kamer. Gelukkig
heeft de heer De Nerée hierover ook al iets gezegd. De Kamer is voor
de raming afhankelijk van verscheidene instellingen. Wij zijn bijvoorbeeld
afhankelijk van informatie van het Centraal Planbureau, maar bovenal van informatie
van het ministerie van Financiën. Het kan voorkomen dat het ministerie
een belang heeft bij de ramingen en dat dit belang niet strookt met wat een
lid van de Tweede Kamer voor ogen heeft. Ik zit nog niet heel lang in de Kamer.
Toch heb ik de afgelopen jaren al twee keer meegemaakt dat ik dacht: deze
raming kan niet kloppen. Volgens mij bleken die ramingen achteraf ook daadwerkelijk
niet te kloppen. Dit ondermijnt de onafhankelijkheid van de Kamer.Mijns inziens moet de Tweede Kamer in staat zijn om een second opinion
over ramingen te vragen. De Kamer heeft geen eigen instituut dat dit type
berekeningen kan doen. Ik wil graag dat wij in ieder geval in staat zijn om
berekeningen te laten verifiëren en beoordelen door een eigen instituut.
Dit kan bijvoorbeeld worden gerealiseerd door een versterking van de BOR.
Het eerste voorbeeld waarop ik doel zijn ramingen bij amendementen. Het tweede
voorbeeld zijn de ramingen bij de kinderopvang. Er was daarbij sprake van
tegenvallers. Het ministerie van OCW kwam met ramingen, maar ook andere instituten
deden dit. De Tweede Kamer staat op zo'n moment buiten spel, ondanks het feit
dat dit grote financiële gevolgen heeft. Wij vinden dat hierin de positie
van de Kamer sterker kan worden. Wij staan open voor suggesties over hoe dat
gerealiseerd kan worden. Wij horen graag de reacties van andere partijen.De heer Irrgang (SP):Het lijkt mij een goed plan om dat te gaan doen. Ik wil daaraan graag
toevoegen dat wij in het geval waar wij het net over hadden, die chronisch
zieken en gehandicapten, het kabinet daar dan niet op vertrouwen, want daar
speelt natuurlijk ook een belang. Ik wil daar in elk geval een second opinion
over. Voor de rest ben ik uw man.De heer Tang (PvdA):Prima.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik kom terug op datgene wat de heer Tang opmerkte over het Fonds Economische
Structuurversterking. Hij had twee punten. Het tweede punt betreft de investeringen,
maar de CDA-fractie is meer geïnteresseerd in de berekeningen die leiden
tot die 1,7 mld. op de lange termijn. Er is een onderzoek geweest door De
Nederlandsche Bank en als je dat loslaat op de berekeningen van het kabinet,
komt er een hoger bedrag uit. Dat was toch ook uw vraag?De heer Tang (PvdA):De heer De Nerée tot Babberich formuleert de vraag aan de minister
van Financiën nog scherper. De 1,7 mld. is een minimum. De studie van
De Nederlandsche Bank, in mijn woorden, wijst uit dat het wel eens zeer minimaal
kan zijn.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Dat is gebaseerd op dezelfde gegevens die het kabinet gebruikt heeft?De heer Tang (PvdA):Ja.Dan mijn reactie op de opmerking van de heer Irrgang. Dat is precies wat
er gebeurt. De CG-Raad gaat naar het Nibud voor een second opinion
over de koopkrachtcijfers. Dat heeft zijn effect gehad, want in juni is de
discussie daardoor wel degelijk veranderd. Je ziet dat een second opinion
dus effect kan hebben en je ziet dat wij niet blind kunnen varen op de informatie
die wij van ministeries krijgen.De heer Tony van Dijck (PVV):Ik heb nog een vraag over het aardgas. Wat vindt de heer Tang ervan, met
de wetenschap dat rond 2025 ons gas op is, dat wij zo veel aardgas exporteren
op dit moment? Uit de antwoorden van de minister blijkt dat tweederde van
ons jaarlijks geworven aardgas naar het buitenland gaat. Moeten wij dat niet
een halt toeroepen en proberen ons aardgas te koesteren voor de jaren na ons?De heer Tang (PvdA):Daar zijn verschillende overwegingen bij. Enerzijds kan het ons helpen
om onze energievoorziening gedeeltelijk onafhankelijk te houden van de ontwikkelingen
in het buitenland door een voorraad gas over te houden. Anderzijds levert
de gasexport geld op. Dat geld kunnen wij gebruiken voor bijvoorbeeld het
aflossen van de staatsschuld of om te investeren in de versterking van de
economische structuur. In beide situaties wordt er weer geld verdiend, waar
toekomstige belastingbetalers ook voordeel van hebben.De heer Weekers (VVD):Voorzitter. Over hoeveel er van de aardgasopbrengsten naar het FES moet
gaan, komt nog een nieuwe wet. Ik ben voorstander van een vaste voeding van
het FES. Ik ben overigens van mening dat het meerdere aan aardgasopbrengsten
moet worden besteed aan de aflossing van de staatsschuld. Als dat is gebeurd,
zou je kunnen denken over een fonds, zoals De Nederlandsche Bank heeft gesuggereerd.
Is de heer Tang met mij van mening dat wat niet naar het FES gaat, daadwerkelijk
moet worden gebruikt voor het verlichten van de schuld en niet voor het dekken
van gaten in de begroting?De heer Tang (PvdA):Ik ga uit van de begrotingsregels. Die komen erop neer dat extra inkomsten
uit aardgas gewoon naar de staatsschuld gaan.De heer Weekers (VVD):De heer Tang heeft het dan over de extra inkomsten, maar ten opzichte
van wat? Gaat het dan om de extra inkomsten waarmee in het regeerakkoord al
rekening wordt gehouden of niet? Ik kijk even naar een aantal bijlagen in
de Miljoenennota. Daarin staat dat wij in 2009, als de olieprijs op 125 dollar
zou staan, 14 mld. aan aardgasopbrengsten mogen verwachten. Daar komt nog
een plus bovenop vanwege de belasting op het gas. Daar zie ik verder even
vanaf, maar de schuld wordt met 3,5 mld. verlicht. Ik begrijp dat andere mutaties
er ook mee samenhangen, bijvoorbeeld aankopen van het Rijk, maar het verschil
is toch wel heel erg groot. Er is wat mij betreft meer dan 8 mld. zoek.De heer Tang (PvdA):Ik verzoek de heer Weekers dit op papier te zetten en dat te overhandigen
aan de minister van Financiën. Dan kan hij daarop reageren, want ik vind
het moeilijk om dit zo voor mij te zien en erop te reageren. Het lijkt mij
stug dat er geld zoek is, maar anders gaan wij dat meteen zoeken.De heer Weekers (VVD):Misschien kan de minister van Financiën dit morgen ophelderen. Ik
vrees dat er ergens in de gaten van de begroting toch wat verdwijnt.Mevrouw Sap (GroenLinks):Ik ben blij met wat de heer Tang net zei over het inzetten van het FES
voor energiebesparing. Zo wordt oude energie voor nieuwe energie ingezet.
Wij zijn hier heel erg voor. Ik ben ook blij dat de heer Tang het kabinet
hard wil blijven afrekenen op de CO2-doelen. Dit ziet er namelijk
niet zo best uit. Is de heer Tang het met mij eens dat daarvoor verder reikende
maatregelen nodig zijn? Moeten wij verdere stappen nemen op het terrein van
fiscale vergroening?De heer Tang (PvdA):Dat is precies wat ik zeg. Ik denk dat in 2009 de effectiviteit van sommige
maatregelen zal moeten blijken. Ik heb specifiek verwezen naar het convenant
Meer met Minder. Ik heb daarbij ook verwezen naar de investeringen die gepland
zijn in de duurzame energie, bijvoorbeeld wind- en zonne-energie. Daar zijn
doelstellingen voor. Middelen moeten worden vrijgemaakt als in 2009 blijkt
dat de doelstellingen niet gehaald worden. Mevrouw Sap presenteert het als
een conclusie, maar ik doe dit voorwaardelijk.Mevrouw Sap (GroenLinks):Ik presenteer dit als een conclusie, omdat de Milieubalans daarover heel
helder is. Als de heer Tang er ook van overtuigd is dat wij het niet gaan
halen op basis van nadere gegevens, is hij dan bereid om verder te kijken
dan alleen naar investeren in energiebesparing? Is hij dan ook bereid om te
kijken naar de noodzaak van verdere fiscale vergroening en van lastenverschuiving
van arbeid naar milieu?De heer Tang (PvdA):Ik weet niet of dit de meeste zoden aan de dijk zet. Voor het reces hebben
wij gesproken over de vergroeningsbrief. Toen heb ik zelf ook de mogelijkheid
geopperd van een fiscale heffingskorting voor investeringen in energiebesparing.
Over deze mogelijkheid was de staatssecretaris naar ik meen niet wild enthousiast.
CE uit Delft was hier in zijn rapport eerlijk gezegd wat positiever over.
Die discussie gaan wij graag nog een keer aan.Mevrouw Sap (GroenLinks):Fiscale heffingskorting voor energiebesparing is ook sympathiek, maar
dit is weer niet belasten van milieuvervuilend gedrag. De heer Tang faciliteert
alleen maar in zijn voorstellen. Is hij ook bereid om te belasten en ervoor
te zorgen dat het per saldo lastenneutraal gebeurt, doordat de lasten van
arbeid tegelijk worden verlaagd?De heer Tang (PvdA):Mijn principe hierbij is: meer groen voor hetzelfde geld. Als blijkt dat
de doelstellingen niet gehaald worden, willen wij graag kijken naar mogelijkheden
om meer groen voor hetzelfde geld te bereiken. Dit kan heel goed budgettair-neutraal
gebeuren. Dit hoeft niet altijd te gebeuren door meer geld van de ene naar
de andere plek te brengen. Dat mag ook, maar ons gaat het erom, het geld gericht
in te zetten op de plek waar grote winst is te halen. Wij denken dat bij de
isolatie van woningen nog altijd veel winst is te halen. Om verschillende
redenen blijven daarbij goedkope opties liggen.De voorzitter:Denkt u aan uw tijd, mijnheer Tang? De derde termijn die u in gedachten
hebt, kost ook tijd.De heer Tang (PvdA):Ik wil nog één opmerking maken. Die gaat over het ramingsinstituut.
Het gaat mij er niet om dat de door ministeries verstrekte informatie niet
in orde zou zijn. Wel kan de informatie vaak op een andere manier verstrekt
worden. Neem het Nibud. Dit instituut hanteerde andere groepen, waardoor de
discussie een draai kreeg. Precies dit doe je met een second opinion. Een
iets andere visie, een iets andere kijk, kan ook een iets andere uitkomst
geven.Een grote bank-verzekeraar als Fortis kan het al niet stellen zonder hulp
van drie staten. Dit geldt te meer voor mensen met een klein loon en een kleine
spaarpot. Zij mogen toch wel verwachten dat de overheid hun houvast biedt
bij onzekerheden over het financiële systeem en dus over hun spaargeld,
over de koopkracht van pensioen en besparingen en over de afhankelijkheid
van olie en klimaatveranderingen? De PvdA-fractie beschouwt dit als de dure
plicht van de overheid. Dit hoopte ik vandaag te betogen bij de financiële
beschouwingen.De heer Tony van Dijck (PVV):Voorzitter. Ik ben blij dat de heer Tang in zijn slotwoorden opkwam voor
de kleine man. De PVV-fractie heeft daar ook ideeën over.De winter komt eraan. Ik las net dat iemand sprak over de "financiële
watersnoodramp". Wij moeten ons voorbereiden op een koude en gure winter.
Het is erop of eronder. Nu de kredietcrisis uit de VS is overgewaaid naar
Europa zullen economie en samenleving dit gaan voelen. De rente schiet omhoog
omdat banken elkaar niet meer vertrouwen, waardoor lenen een flink stuk duurder
wordt. Dit betekent dat minder geïnvesteerd wordt in het bedrijfsleven
en dat minder huizen verkocht worden. Het leven wordt duurder en dat is weer
olie op het vuur voor de toch al stijgende inflatie. Het enige lichtpuntje
daarbij is dat de olieprijs nu weer een beetje daalt, maar de vraag is voor
hoe lang.Als gevolg van de teruglopende economie zal de werkloosheid weer oplopen.
Mensen worden zenuwachtig en overwegen hun spaarcenten in een oude sok onder
hun bed te bewaren. Het consumentenvertrouwen en het producentenvertrouwen
zijn dan ook nog nooit zo laag geweest als nu. Banken zijn huiverig om geld
uit te lenen, waardoor investeringen stilvallen en de rente automatisch stijgt.
De economie zit op slot. Er wordt zelfs gesproken van een recessie.De vraag die wij vandaag moeten beantwoorden, is: hoe kunnen wij dit tij
keren? Hoe kunnen wij het vertrouwen van consumenten, ondernemingen en banken
herwinnen? Hoe kunnen wij de koopkracht garanderen, de economie stimuleren
en voorkomen dat de prijzen de pan uitrijzen?Allereerst wil ik stilstaan bij het begin van de crisis. Hoe heeft het
ooit zover kunnen komen? Jarenlang gold in Amerika: "the sky is the limit".
Men leefde op de pof en men leefde er goed van. Aangewakkerd door een lage
rente en een almaar stijgende huizenprijs werden mensen door snelle verkopers
verleid tot het nemen van hoge hypotheken. De zogenaamde ninja-hypotheek was
geboren; "no income, no job or assets", maar toch een hypotheek.
Iedereen had er vertrouwen in dat de huizenprijzen toch wel zouden doorstijgen
en dat dus het onderpand was gegarandeerd. Deze ninja-hypotheken werden keurig
gebundeld, verpakt en voorzien van een mooie rode strik door de credit rating
agencies. Vervolgens werden ze doorverkocht aan iedereen die ze maar wilde
hebben. Dat gold dus ook voor Nederlandse financiële instellingen die
dachten goud in handen te hebben, totdat mensen door de rentestijging niet
langer aan hun betalingsverplichting konden voldoen en hun huissleutel bij
de bank inleverden. De huizenmarkt klapte in en de kredietcrisis was geboren.Ik heb toch enkele vragen over hoe het zo ver heeft kunnen komen. Hoe
konden credit rating agencies deze aandelenpakketten zo waarderen en wie controleert
hen? Waar was de Amerikaanse toezichthouder? In hoeverre kan Amerika wanbeleid
worden verweten en kunnen wij hen hiervoor aansprakelijk stellen? De financiële
sector is immers toch allemaal een kwestie van vertrouwen en voor de PVV-fractie
hebben de Amerikanen dat vertrouwen aanzienlijk geschonden. Waar was de Nederlandse
toezichthouder toen onze financiële instellingen deze slechte hypotheekproducten
kochten? Kunnen de Nederlandse financiële instellingen met hun slechte
hypotheken ook terecht bij het zogenaamde Paulson Fund?Met zijn allen betalen wij de rekening voor het onverantwoordelijk gedrag
van Amerikaanse banken en het gebrekkige toezicht. Zij hebben ons knollen
voor citroenen verkocht. Zij zijn hiervoor aansprakelijk, maar niemand durft
dat hardop te zeggen. De rekening wordt neergelegd bij de gewone burgers,
die hun huis, spaarcenten en pensioen dreigen te verliezen. De grote instanties,
zoals de banken op Wall Street, credit rating agencies en de Fed, worden niet
gepakt. Het ergste is dat deze banken, de veroorzakers van de crisis, nu moeten
worden geholpen door de overheid, om erger te voorkomen. Die hulp is afkomstig
van belastingcenten van de gewone burgers, die dus eigenlijk twee keer worden
gepakt.Tot vorige week heeft dit kabinet ons doen geloven dat Nederland er goed
voor staat en dat het hier niet zo'n vaart loopt. "Dat maakt ons weerbaar
tegen risico's zoals de kredietcrisis. Nederland kan een stootje hebben",
aldus minister Bos. Nou, dat hebben we de afgelopen dagen gezien. De minister
had die woorden nog niet uitgesproken, of hij kon afgelopen zondag zijn portemonnee
trekken om te voorkomen dat een bank als Fortis zou omvallen. De PVV-fractie
vraagt zich dan ook serieus af hoe serieus dit kabinet de risico's die op
ons afkomen, neemt. Als wij alleen al naar de landen om ons heen kijken, zien
wij toch beangstigende taferelen: Northern Rock, IKB, Bradford & Bingley,
Dexia, Hypo Real, allemaal banken die door de overheid overeind moesten worden
gehouden. Ierland en België gaven zelfs een spaargeldgarantie van 100%
af om te voorkomen dat iedereen naar de pinautomaat rent. Hoe lang duurt het
nog voordat Nederland keihard wordt geraakt en wat betekent dit voor onze
economie, onze pensioenen, onze koopkracht en onze welvaart? Minister Bos
komt niet verder dan "ik ben alert", maar hij geeft verder geen
garanties. Heeft hij wel een plan of laat hij het gewoon op zich afkomen?
Heeft hij zicht op de risico's die wij als samenleving lopen? De PVV wil dat
de minister een team van experts instelt die de Nederlandse banken en pensioenfondsen
doorlichten en analyseren hoe zij ervoor staan, zodat wij voorbereid zijn
op eventuele grote afschrijvingen. Wij hebben nu onvoldoende inzicht in de
risico's. Kan de minister zo'n team en zo'n due-diligence-actie initiëren? Volgens de minister zijn er geen subprime-hypotheken in Nederland, maar
een feit is wel dat volgend jaar 60.000 gezinnen met een zesjaarshypotheek
worden geconfronteerd met een probleem. Oorzaak: een stijgende rente van 3,6%
naar 7,2% en een onverantwoord ruim hypotheekverstrekkingsbeleid door
onze banken, soms wel tot negen keer het inkomen. Ook in Nederland worden
mensen meer en meer verleid om meer te lenen dan goed voor hen is, onder het
toeziend oog van onze toezichthouder. Hoe is dit mogelijk? Hoe gaat de minister
straks om met 60.000 mogelijk gedwongen verkopen in dit land?Ik kom bij Fortis.De heer Cramer (ChristenUnie):Aan de ene kant schetst de heer Van Dijck het beeld van de mensen die
hun hypotheek moeten oversluiten; die zorg deel ik. Aan de andere kant hebben
zij willens en wetens de goedkoopste hypotheek gezocht. Als zij goed hadden
gelezen, hadden zij ook in de kleine lettertjes kunnen zien dat er wel degelijk
enig risico aan zat. Is dat niet voor een deel gewoon de verantwoordelijkheid
van de mensen voor de keuze die zij maken?De heer Tony van Dijck (PVV):Ja, het is zeker hun verantwoordelijkheid. Maar dat was het ook van de
Amerikaanse consument die tot twee keer toe een dikke hypotheek sloot omdat
het mogelijk werd gemaakt. Als je bij sommige mensen aan de deur klopt en
zegt "waarom verhoog je je hypotheek niet, je kunt zo € 100.000
krijgen" en zij zien op dat moment dat al hun dagelijkse problemen zijn
opgelost, dan grijpen zij die kans met beide handen aan. Maar een jaar of
in dit geval zes jaar later worden zij geconfronteerd met de realiteit en
moeten zij een rente betalen van 7,2%. Wij hebben gezien wat dat teweeg
kan brengen. Dat is nu de kredietcrisis.De heer Cramer (ChristenUnie):Voor een deel ben ik dat wel met de heer Van Dijck eens, maar wij moeten
ook oppassen voor al te veel krokodillentranen. Je neemt een risico, maar
je hebt ook een aantal jaren een heel lage rente genoten. Daar heb je toch
ook het voordeel van gehad.De heer Tony van Dijck (PVV):Ik vind het erg naïef om zo te reageren, want wij zien wat de kredietcrisis
heeft gedaan: grote banken vallen om in Amerika. Dat is begonnen bij de wortel:
het verstrekken van een hypotheek aan iemand die dat uiteindelijk niet kon
betalen. Die heeft de sleutel ingeleverd; er is een gedwongen verkoop geweest.
Dat is het begin geweest van het inklappen van de huizenmarkt, waardoor zij
geen huis aan de straatstenen meer kwijt konden. Ik heb het nu over dat begin,
over die wortel in de Nederlandse samenleving. Hopelijk blijft dat beperkt
van omvang, maar ik lees nu al dat het 60.000 mensen volgend jaar betreft
en nog eens 70.000 mensen in het jaar daarna. Dan praten wij toch over aantallen.
Ik vraag mij af of deze minister, of dit kabinet zich realiseert dat er wel
eens een begin van subprime in Nederland zou kunnen plaatsvinden.De heer Cramer (ChristenUnie):De heer Van Dijck slaat volgens mij toch de plank een beetje mis door
de vergelijking met Amerika te maken, want daar maak ik mij dan een beetje
zorgen over. Dat zijn voor een belangrijk deel mensen met onvoldoende dekking,
zoals u zelf zegt. U hebt een goed punt dat er hier soms een te hoog ingeschatte
dekking is, dus dat het wel degelijk een spannende hypotheek is. Maar er is
wel degelijk dekking met een onderpand. Dat loopt in Amerika wel weg, maar
het is hier nog lang niet aan de orde. U maakt ten onrechte die vergelijking
met Amerika en zaait daarmee toch meer onrust dan echt nodig is. Ik zou graag
willen dat u hierop reageert.De heer Tony van Dijck (PVV):Ik had gehoopt dat zij in Amerika, toen de eerste 60.000 hypotheken werden
verstrekt aan mensen die het uiteindelijk niet konden betalen, hadden gereageerd
zoals ik reageer. Dan ben je het eventueel voor. Nu is het kwaad geschied.Fortis heeft zich duidelijk verslikt in de overname van ABN AMRO. Wat
ooit begon als een prestigeproject van de Belgen om hun grote Nederlandse
rivaal op te slokken, eindigt in een nachtmerrie. Fortis moest gered worden
van de ondergang door regeringen van de drie thuismarkten, onder de voorwaarde
dat Lippens vertrekt en ABN AMRO wordt doorverkocht. Wij waren al niet zo
blij dat ABN AMRO werd verkocht en opgeknipt, maar nu moeten wij de opkoper
nog helpen ook, zodat hij onze bank rustig weer kan doorverkopen. Het is erg
maar waar. De PVV maakt zich grote zorgen over het feit dat ABN AMRO weer
in de etalage staat, voor iedereen te koop. Hoe kan worden voorkomen dat ABN
AMRO in verkeerde handen valt, bijvoorbeeld van een of ander Chinees, Russisch
of Arabisch staatsfonds of van een of andere rijke man in het Saoedisch gebied?
Hoe kan dat worden voorkomen? Moet bij de doorverkoop weer een verklaring
van geen bezwaar worden afgegeven door DNB en de minister van Financiën
of ligt die bal nu bij de Belgische toezichthouder?De minister stelt in zijn brief het verkoopproces nauw in de gaten te
houden. Wat betekent dit? Kan hij een verkoop tegenhouden? Klopt het dat de
balans van Fortis bij de overname meer risico's bleek te bevatten dan bekend
was en is Fortis dan niet nalatig geweest in de informatieverstrekking aan
DNB? Wat betekent het voor de consument als ABN AMRO in buitenlandse handen
komt? In hoeverre zijn zijn spaartegoeden dan nog gegarandeerd en wat houdt
die depositogarantieregeling precies in, waar de minister het steeds over
heeft? Misschien kan de minister dat de mensen eens in klip-en-klare taal
uitleggen. Klopt het dat er nu al sprake is van een vertrekbonus van 5 mln.
voor ex-topman Herman Verwilst? Hoe denkt de minister te kunnen voorkomen
dat al die bestuurders er met dikke bonussen vandoor gaan? De minister zegt
dat de participatie een tijdelijke maatregel is, maar bij welke koers en op
welke termijn worden de aandelen dan weer afgestoten?Als je de begroting bekijkt, zou je niet zeggen dat het stormt en hagelt
in de financiële wereld om ons heen. Alles lijkt rozengeur en maneschijn
en er is nog geen begin van maatregelen om de crisis het hoofd te bieden.
Het kabinet gaat gewoon door met potverteren, alsof er niets aan de hand is.
In 2009 stijgen de collectieve lasten naar 222 mld. Dat is maar liefst 16
mld. meer dan dit jaar, ofwel 7%. De minister roept de sociale partners
op om de lonen te matigen, maar geeft zichzelf op de begroting een verhoging
van twee keer de inflatie. Ook tovert het kabinet een lastenverlichting van
2,5 mld. voor burgers uit zijn hoge hoed. In totaal geeft het kabinet dus 18,5 mld. meer uit dan dit jaar en het ergste is nog dat dit zonder
deugdelijke dekking gebeurt. Men geeft explosief meer uit, maar levert nergens
in. Heel Nederland moet de tering naar de nering zetten, behalve Wouter Bos.De heer Weekers (VVD):Ik ben het eens met de algemene kritiek van de heer Van Dijck dat dit
kabinet een veel te rooskleurig beeld schetst. Hij verwijt het kabinet echter
potverteren, terwijl hij in zijn tegenbegroting de staatsschuld verder laat
oplopen en aardgasbaten inzet voor lastenverlichting. Is dat dan niet potverteren?De heer Tony van Dijck (PVV):Ik kom nog te spreken over onze tegenbegroting. Wij buigen om om de belastingen
te verlagen. Als Wouter Bos het geld kan uitgeven, kunnen de burgers in dit
land dat nog veel beter, en wat ons betreft verdienen ze het ook veel meer.
Bij de aardgasbaten volgen wij de volgende redenering: de overheid is de enige
die profiteert van een hogere olieprijs. De aardgasbaten zijn van ons allemaal,
wij geven het kwartje van Kok terug aan de burger, te bekostigen uit de aardgasbaten.De heer Weekers (VVD):Aardgasbaten vormen kapitaal dat nu onder de grond zit. Idealiter stop
je dat in kapitaal boven de grond, het blijft in elk geval op de balans staan,
linksom of rechtsom, of je verlicht de schuld ermee. Maar als je het vervolgens
inzet voor belastingverlaging, is dat toch potverteren? Dat kun je toch niet
anders noemen?De heer Tony van Dijck (PVV):Wij geven het terug via een jaren geleden gedane belofte: het kwartje
van Kok. Wij laten de burgers meeprofiteren van de hoge olieprijs. Niet alleen
deze overheid moet profiteren van deze hoge olieprijzen. U zei net zelf in
een interruptie bij de heer Tang dat er voor 17 mld. aan aardgasbaten op de
balans staat. Er wordt 3,5 mld. staatsschuld afgelost. Ergens blijft 11,5
mld. staan. In het FES, bovengronds, het zal wel ergens blijven. Wij willen
van die 17 mld. 1 mld. teruggeven aan de burgers, als verlichting aan de pomp.
Dat is hen beloofd en daar hebben zij meer dan recht op met deze hoge benzineprijzen.De heer Weekers (VVD):Ik heb inderdaad aangegeven dat de Miljoenennota en de begroting van dit
kabinet al een gatenkaas is. De tegenbegroting is in wezen een amendement
op de begroting. Daarmee maakt u die gatenkaas alleen nog maar veel erger.
Ik heb daarom een concrete vraag aan u. Stel dat de aardgasbaten volgend jaar
tegenvallen, gaat u dan dat kwartje van Kok weer terugvragen aan de mensen?De heer Tony van Dijck (PVV):Nee, want wij kiezen voor een belastingverlaging voor de gewone man. Wij
vinden een belastingdruk van 45% veel te hoog. De overheid wil die
zo houden. Sterker nog, zij verhoogt het nog een keer met 6 à 7 mld.
voor de burgers. Wij vinden dat het een keer omgedraaid moet worden. U zei
net ook al dat de overheidsuitgaven omlaag moeten. De overheidsuitgaven gaan
bij ons middels ombuigingen ook met 4 mld. omlaag. Wij geven die 4 mld. middels
een belastingverlaging terug aan de burgers. Met andere woorden, wij gaan
niet door met potverteren. De overheid doet dat wel met onzinnige uitgaven.
Als het gaat om die 4 mld. vinden wij dat onzinnige uitgaven. Wij geven dat
geld via een belastingverlaging terug aan de burgers. Wij konden niet meer
ombuigen dan de bedragen die al geclaimd waren voor 2009. Dit was de rek die
erin zat. Voor 2010 gaan wij op deze posten, daar waar dat mogelijk is, nog
een heel stuk verder. Al die posten, zoals de Vogelaarwijken en de re-integratie,
vinden wij namelijk onzinposten. Er is veel meer te halen dan wij nu voor
2009 hebben gedaan.De voorzitter:Mijnheer Van Dijck vervolgt zijn betoog.De heer Weekers (VVD):De enige opmerking die ik aan de heer Van Dijck zou willen meegeven is:
lees uw eigen tegenbegroting en het rapport van het Centraal Planbureau er
nog maar eens op na. U stookt wel degelijk de aardgasbel op. Dat heet potverteren.De voorzitter:Ik zou u adviseren om uw betoog te vervolgen, mijnheer Van DijckDe heer Tony van Dijck (PVV):Voorzitter. Dit kabinet neemt een hypotheek op de toekomst en schuift
problemen en lastenverzwaring voor zich uit. Een volgend kabinet mag het oplossen.
Na ons de zondvloed. Het is ook zeer kwalijk dat het kabinet incidentele en
onzekere meevallers, zoals dividend, Schiphol, EU-restitutie en rentemeevallers,
gebruikt als structurele dekking voor deze gatenkaas.Mijn fractievoorzitter zei het al: dit is een flutbegroting. Het kabinet
rekent zichzelf ook nog eens rijk door uit te gaan van een economische groei
van 2%, terwijl die groei met een beetje geluk 1,25% is, door
uit te gaan van een olieprijs van $125, terwijl die vandaag $95 bedraagt en
door uit te gaan van een eurokoers van $1,57, terwijl die thans $1,43 bedraagt.
Door al de optimistische bedragen komen de aardgasbaten goed uit. Die komen
dan ook erg hoog op de balans te staan. Maar hoe realistisch zijn deze voorspellingen,
met de kennis van vandaag? Het kabinet stelt de zaken rooskleuriger voor dan
ze feitelijk zijn. Niemand is gebaat bij deze schijnwerkelijkheid. De begroting
stinkt. Zonder aardgasbaten zouden wij een begrotingstekort hebben van 0,5%
en zonder rentebaten en incidentele meevallers zouden wij een begrotingstekort
hebben van 2,1%. Wie houdt hier wie voor de gek?De burgers schreeuwen om minder inflatie, minder belastingen, minder accijnzen,
minder regeldruk, minder files, minder immigranten en asielzoekers, minder
energiekosten, maar ze krijgen van alles meer. Wie vertegenwoordigt die kabinet
eigenlijk? Ook in 2009 gaat er weer extra geld naar allerlei onzinnige projecten
waar niemand op zit te wachten. Zo komt er extra geld voor inburgeringscursussen,
90 mln., voor asielzoekers, 112 mln., voor de Vogelaarwijken, 115 mln., voor
opvoedondersteuning, voor schuldsanering Nederlandse Antillen, voor kunstprojecten,
voor ontwikkelingshulp en voor innovatiesubsidies. 1,2 mld. aan onzinnige
projecten. Pure verspilling van belastinggeld. Hier is heel Nederland het
over eens. De PVV-fractie wil de ongebreidelde bestedingsdrang van dit kabinet
keren door geld terug te geven aan de burgers. Het is tenslotte hun geld.
In onze tegenbegroting kwamen wij al vrij snel op een ombuiging van 4 mld.
door veel van deze overbodige uitgaven te schrappen. Dit geld geven wij terug
aan de burger door een aanzienlijke belastingverlaging van 4%
in de tweede schijf en een betere zorg voor ouderen. Iedereen vanaf een wettelijk
minimumloon gaat er bij ons met maar liefst 3% op vooruit: een leraar,
een politieman, een verpleegster.De hoge olieprijs en accijnzen doen pijn in de portemonnee van elk huishouden.
Wij zijn in een jaar tijd € 144 meer gaan betalen voor gas en elektra.
Ook aan de pomp zijn wij dit jaar € 215 meer kwijt. De enige die
hiervan profiteert is de overheid. De PVV-fractie wil de burgers mee laten
profiteren door hen te compenseren voor de hoge olieprijzen door accijnzen
op brandstof te verlagen. Door deze maatregel gaat iemand met een modaal inkomen
er 3% in koopkracht op vooruit. Een oudere met een klein aanvullend
pensioen gaat er 1,5% op vooruit. Van het kabinet krijgt die oudere
niets. Ons voorstel is goed voor het vertrouwen, de koopkracht en de economie.De coalitiepartijen moeten het doen met zoethoudertjes. Bij de Voorjaarsnota
kregen ze 150 mln. te besteden om samen leuke dingen mee te doen. Het CDA
ging kerken opknappen, de ChristenUnie ging prostituees demotiveren en de
PvdA koos voor armoedebestrijding. Dit jaar krijgen ze weer een zoethoudertje
van 140 mln. om te verdelen. Dit keer gaat het naar de infrastructuur, conciërges
op scholen, extra cultuurprojecten en reiskostenvergoeding voor mbo'ers. Wat
hebben ze weer binnengehaald. Nu begint de heer Tang over de ruimte om iets
in box 3 te doen. Een kinderhand is snel gevuld, maar de prioriteiten en de
problemen zijn veel groter dan de coalitiepartijen zich laten aanpraten. Dit
kabinet houdt niet alleen heel Nederland voor de gek, maar ook haar eigen
coalitiepartners. Zolang de coalitiepartijen echter de gelederen gesloten
houden uit angst voor de verkiezingen, zullen wij de rit moeten uitzingen.
Ik houd mijn hart vast.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Voorzitter. Ik denk dat de heer Van Dijck zich heeft vergist. Er is geen
sprake van een cadeautje van 140 mln. Bij de algemene politieke beschouwingen
is duidelijk geworden dat de partijen daarvoor dekking hebben gezocht. Het
klinkt allemaal zo mooi wat de heer Van Dijck zegt. Hij zegt dat iedereen
erop vooruitgaat. Ik heb toch maar even de tegenbegroting van zijn partij
erbij gepakt en wat blijkt: hij pakt geld weg bij onderwijs, wegen en volkshuisvesting.
Bij sociale zekerheid pakt hij 900 mln. weg. Ja, zo kan ik het ook. Als je
iedereen uitkleedt en een kleine groep overhoudt, kun je daar wat geld aan
geven.De heer Tony van Dijck (PVV):Dit is niet fair van de heer De Nerée. Wij nemen inderdaad iets
weg, evenals andere partijen. Ik doel op de gratis schoolboeken bij het onderwijs,
wat wij een onzinnig project vinden. Zelfs de onderwijzers en de scholen zitten
ermee in hun maag. De ene boeteclausule na de andere vliegt ze om de oren,
omdat ze contracten hebben met bestaande leveranciers. Iedereen weet dat het
een onzinnig project is. Het is ook onbegrijpelijk dat het CDA dat als coalitiepartij
heeft geaccepteerd. Het is pure symboolpolitiek. Inderdaad, wij halen 200
mln. weg bij het onderwijs omdat dit project de belastingbetaler uiteindelijk
veel meer gaat kosten dan het oplevert. Wij halen trouwens helemaal niets
weg van het budget voor wegen. Die wegen zijn voor ons heel belangrijk.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik doelde op de infrastructuur. Er staat dat er bij infrastructuur en
sociale zekerheid 900 mln. wordt weggehaald. Kunt u mij uitleggen wat u doet
voor de mensen in deze samenleving die het geld echt nodig hebben? Ook bij
ontwikkelingssamenwerking haalt u 1 mld. weg. U wilt ervoor zorgen dat mensen
uit die landen allemaal naar Nederland komen en dat er in die landen geen
ontwikkelingen plaatsvinden, zodat die mensen eindelijk ook eens een goede
economie krijgen? Ik vind het fantastisch wat u doet.De heer Tony van Dijck (PVV):Ik wijs erop dat zowat heel Nederland naar het voorhoofd wijst omdat Nederland
van alle 27 Europese lidstaten de grootste betaler is op het gebied van ontwikkelingshulp.
Nederland betaalt 6 mld. aan ontwikkelingshulp. Wij zijn de big spender, terwijl
onze eigen mensen bij de voedselbank staan en niet weten hoe zij rond kunnen
komen. Wij staan Sinterklaas te spelen in ontwikkelingslanden, met de heer
Koenders voorop met 6 mld. en wij weten niet eens waar het blijft. Het helpt
de mensen niet eens. Wij zijn die corrupte regeringen aan het steunen. Dus
kom mij niet vertellen dat wij niet 1 mld. weg kunnen halen, wij willen nog
veel meer weghalen bij ontwikkelingshulp.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):U haalt 1 mld. weg en dat geld komt niet terecht bij de mensen die het
nodig hebben, want er wordt 900 mln...De heer Tony van Dijck (PVV):Dat komt bij onze mensen terecht middels belastingverlaging.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Er wordt 900 mln. bezuinigd op de sociale zekerheid. U haalt én
daar geld weg én de mensen die het echt nodig hebben, krijgen het niet.
De autobezitters krijgen het. De slurpers krijgen het. Het is mooi hoor!De heer Tony van Dijck (PVV):Wij halen geen 900 mln. weg bij de sociale zekerheid. Wij halen zaken
als het re-integratiebudget van 1,2 mld. weg, waarvan wij allemaal weten dat
het geld over de balk gooien is. Wij weten in de Kamer allemaal dat er niemand
extra door aan het werk komt. De commerciële integratiebureaus lachen
zich intussen suf over deze naïeve overheid en de 1,2 mld. die zij van
de begroting mogen weghalen. Het zijn stuk voor stuk zaken waarvan heel Nederland
vindt dat wij ze kunnen missen als kiespijn. Wij halen die zaken weg, maar
wij gaan er niet, zoals jullie, andere leuke dingetjes voor verzinnen. Wij
gaan het teruggeven aan de belastingbetaler, want die heeft er recht op. De
belastingbetaler willen wij meer geld in de portemonnee geven. Wij willen
dus geen geld voor Vogelaarwijken en allerlei kunst- en cultuurprojecten.De heer Irrgang (SP):De PVV en mevrouw Verdonk zijn partijen die stellen dat het generaal pardon
miljardenverslindend is. Dat is een onzinnige stelling. Het komt ook niet
terug in de tegenbegroting van de PVV-fractie. Betekent dat dat u bij nader
inzien terugkomt op uw stelling dat hier miljarden mee gemoeid zijn?De heer Tony van Dijck (PVV):Nee. Wij vinden nog steeds dat het een miljardenverslindend project is.
De discussie die mevrouw Verdonk heeft aangezwengeld over de
vraag of het 6 mld. of 500 mln. gaat kosten, raakt ons niet echt. Elke euro
die aan dit project wordt besteed, vinden wij er namelijk één
te veel, omdat het illegaliteit beloont. Iedereen die illegaal in Nederland
is gebleven, ondanks de uitspraak van de rechter dat hij of zij Nederland
moest verlaten, wordt nu beloond met een verblijfsvergunning. Dat vinden wij
zo inconsequent en zo oneerlijk dat wij elke euro hiervoor een euro te veel
vinden. Blijkbaar wordt hier ook wel eens vergeten dat het niet ons geld is,
maar het geld van de belastingbetaler.Wij wilden het graag helemaal schrappen, maar er zijn al afspraken gemaakt.
Daardoor was er geen ruimte meer om iets te doen. Het nadeel van het laten
doorrekenen van je tegenbegroting door het CPB is dat het een realistisch
verhaal moet zijn. Alles wat mogelijk was, hebben wij gebruikt, maar aan verplichtingen,
afspraken, internationale verdragen en convenanten konden wij in de doorberekening
niet voorbij gaan.De heer Irrgang (SP):U zegt dus met zo veel woorden dat 500 mln. of 6 mld...De heer Tony van Dijck (PVV):Het is altijd te veel.De heer Irrgang (SP):Dat bedrag kun je dus niet besparen door het generaal pardon niet door
te laten gaan.De heer Tony van Dijck (PVV):Dat levert geen besparing op voor 2009.De heer Irrgang (SP):In uw tegenbegroting is geen besparing van 500 mln. of 6 mld. opgenomen.
Het is gewoon lariekoek dat u daarmee zo'n groot bedrag zou kunnen besparen.
U geeft gewoon een onjuiste voorstelling van zaken. Uit de doorrekening van
het CPB blijkt dat.De heer Tony van Dijck (PVV):Wij kunnen die besparing niet in 2009 realiseren. Wij spreken nu over
de begroting voor 2009. 27.000 mensen hebben een verblijfsvergunning gekregen.
27.000 mensen hebben een bijstandsuitkering gekregen. Die uitkering kunnen
wij niet meer afpakken in 2009. Dat kan niet. Ze hadden die uitkering nooit
mogen krijgen.Mevrouw Sap (GroenLinks):Ik hoor de heer Van Dijck voortdurend roepen dat álle Nederlanders
vinden dat bepaalde regelingen onzin zijn en dat álle Nederlanders
vinden dat ze daardoor in hun portemonnee worden gepakt. Ik ken veel onderzoek
naar overheidsbeleid en de vraag wat mensen denken over overheidsregelingen
en ik kan de heer Van Dijck wel zeggen dat alle Nederlanders nooit hetzelfde
vinden. De diversiteit is ontzettend groot. Ik daag de heer Van Dijck dan
ook uit om de bron te noemen waarop hij zijn beweringen baseert.De heer Tony van Dijck (PVV):In mijn enthousiasme heb ik misschien "alle Nederlanders" gezegd.
Als je Nederlanders vraagt wat zij vinden van al die kunst- en cultuurprojecten,
dan is er een groep die dat heel belangrijk zegt te vinden, maar er zijn ook
heel veel mensen die liever € 20 meer in hun portemonnee hebben.
Die mensen moeten ook gehoord worden. Voor die mensen komen wij op. Daarom
geven wij ze in onze tegenbegroting voor 2009 € 750 meer in hun
portemonnee.Mevrouw Sap (GroenLinks):De heer Van Dijck geeft dus toe dat zijn woorden voor een groot deel holle
retoriek zijn. Hij kan zijn betoog niet hard maken met een onderbouwing. Ik
vraag hem daarom om daar iets beter op te letten, want op deze manier kunnen
wij geen debat voeren.De heer Tony van Dijck (PVV):Ik heb geen vraag gehoord.De voorzitter:Dank u wel. Het woord is aan de heer Cramer van de ChristenUnie-fractie.De heer Cramer (ChristenUnie):Voorzitter. Ik ontkom er bij deze financiële beschouwingen naar aanleiding
van de begroting van 2009 niet aan om eerst enkele algemene opmerkingen te
maken over de financiële wereld om ons heen. Alles wat wij doen, is doordrenkt
van het reilen en zeilen van het bank- en verzekeringswezen. Voor je het weet,
vliegt de waarde van jouw spaargeld de wereld over om ergens anders ingezet
te worden als financiering voor een mooi project. En in de waarde van mijn
hypotheek zit misschien wel het spaargeld van een Amerikaanse burger.Heel dit systeem is gebaseerd op vertrouwen en afhankelijkheid. Afhankelijkheid,
omdat wij eigenlijk niets meer kunnen klaarspelen zonder de banken. Vertrouwen,
omdat ons geld wel een keer terug zal moeten komen. Dankzij de kredietcrisis
zien wij dat hierin een luchtbel is ontstaan. Het is ontnuchterend dat het
vertrouwen dat er niet met ons geld gerommeld wordt, voor een deel is verdwenen.
De discussies over de risicovolle hypotheek in Amerika maken duidelijk dat
dit vertrouwen als een zeepbel uit elkaar spat. De risico's van producten
die financiële instellingen onderling aan elkaar doorverkopen, zijn onvoldoende
bekend of ingeschat. Het snelle geld is aanlokkelijker dan iets langzamer,
en dan ook beter, handelen.Ik heb namens de fractie van de ChristenUnie al eerder ons ijkpunt rondom
dit thema aangehaald. Naar onze vaste overtuiging moeten wij met meer zorg
voor onze omgeving te werk gaan en heeft het "alleen maar voor jezelf
gaan" niets te maken met wat wij zo graag "maatschappelijk verantwoord
ondernemen" noemen. Als je dat serieus neemt, dan kijk je goed naar de
risico voordat je handelt. "Verzamel voor jezelf geen schatten op aarde:
mot en roest vreten ze weg en dieven breken in om ze te stelen. Verzamel schatten
in de hemel, daar vreten mot noch roest ze weg, daar breken geen dieven in
om ze te stelen." Dit citaat is ons ijkpunt dat ik wil gebruiken in dit
debat over de internationale kredietcrisis.De vaste commissie van Financiën werd tijdens haar werkbezoek aan
Amerika geïnformeerd over het Amerikaanse systeem en hun toezicht. Toen
al rommelde het op de financiële markt. De kredietcrisis speelde, maar
de Amerikanen toonden zich optimistisch over het verloop ervan. Wie had toen
kunnen bedenken dat nog geen halfjaar later vijf zakenbanken zouden omvallen
en dat er een reddingsplan nodig bleek van maar liefst 700 mld.
dollar?Gisteren is al op hoofdlijnen over Fortis gesproken. Mijn fractie heeft
toen gezegd dat, voor zover wij het nu kunnen inschatten, het begrijpelijk
is dat er is besloten om in te grijpen. Het terugbrengen van rust en vertrouwen
in het Nederlandse bancaire systeem heeft nu prioriteit. Nederlanders moeten
erop kunnen vertrouwen dat hun spaarcenten veilig zijn. De overheid speelt
daar een rol in. Het is dan ook goed dat afgelopen weekend daadkracht is getoond.Er blijft wel een aantal vragen openstaan, specifiek over de deal rond
Fortis, maar ook over de rol van het toezicht in het algemeen. De Kamer heeft
inmiddels een brief ontvangen over het ingrijpen bij Fortis, maar hierin stond
niet meer dan al bekend was. Andere fracties hebben daar al over gesproken.
De minister zal begrijpen dat het parlement meer informatie nodig heeft om
haar controlerende taak te kunnen uitoefenen. Als dat niet via een brief kan,
dan stel ik mijn vragen nu maar, in de verwachting dat de minister daar ook
op kan antwoorden.Welke afwegingen heeft de minister het afgelopen weekend gemaakt? Welke
alternatieven zijn overwogen en waarom is uiteindelijk tot de investering
van 4 mld. besloten? Belangrijker nog, hoe wordt dit bedrag nu gefinancierd?
De minister stelt dat dit bedrag saldoneutraal wordt uitgegeven. Hij schrijft
echter ook dat het wel een onderdeel gaat vormen van onze financiering. Daarmee
drukt het volgens ons op de staatsschuld. Bovendien zal de minister niet direct
de dividend ontvangen en dat heeft effect op het EMU-saldo. Kan de minister
toezeggen dat dit in deze kabinetsperiode glad gaat lopen? En dit betekent
verder dat de aandelen eigenlijk afgestoten moeten worden voor 2011.De minister heeft eerder gezegd dat er nogmaals opgetreden wordt als er
een bank onder druk komt te staan. Elke reddingsoperatie vergt echter eigen
afwegingen. Het is dus wat voorbarig om te roepen dat de overheid desgewenst
wel inspringt. Gisteren is daarover ook al het een en ander gezegd en ik hecht
eraan te benadrukken dat het politieke primaat van dergelijke beslissingen
bij het parlement ligt. De heer Irrgang heeft hierover ook al behartigenswaardige
woorden gezegd.Een ander belangrijk punt voor mijn fractie betreft de bonussen voor de
top van Fortis, maar eigenlijk voor de top van alle financiële instellingen.
Er doen geruchten de ronde dat de heer Lippens zo'n 5 mln. zou meekrijgen.
De minister gaat zich hard maken om de bonussen te beteugelen. Mag ik dit
opvatten als een keiharde toezegging dat een dergelijke bonus niet zal worden
uitgekeerd?De partij die nu speelbal lijkt van deze kwestie is ABN AMRO. Het personeel
had nog maar amper de nieuwe bedrijfskleding aangepast en die kan nu ook al
weer uit. De onzekerheid bij het personeel van ABN AMRO is groot en dat mag
niet lang voortduren. Bij de eerdere overnamestrijd rondom ABN AMRO nam het
kabinet het standpunt in dat er niet te veel geïntervenieerd moest worden
in dit proces. Die houding kan het, wat de fractie van de ChristenUnie betreft,
niet nog een keer aannemen. In het belang van ABN AMRO en in het belang van
de Nederlandse financiële sector moet er nu gericht bemiddeld worden
om te komen tot een solide overnamekandidaat. Ik neem aan dat de minister
zich daarvoor sterk zal maken. Als er iets is dat de hele kredietcrisis heeft blootgelegd, dan is het
wel de rol van het toezicht op de financiële markten, of beter gezegd:
het klaarblijkelijk gebrek daaraan. Dit speelt met name in Amerika, maar ook
over de Nederlandse situatie zijn er vragen. De minister stelt dat ons financieel
toezicht steviger in elkaar zit dan in Amerika. Op het eerste gezicht lijkt
dit ook zo, maar hoe kan het dan toch dat er Fortis-achtige situaties ontstaan?
De minister heeft een onderzoek toegezegd naar de gang van zaken rondom de
overname van ABN AMRO door Fortis en naar de reden waarom destijds toestemming
is gegeven voor deze overname. De vraag bij ons is nu vooral nog hoe het kan
dat de toezichthouder de risico's niet goed heeft ingeschat. Is dat toezicht
dan toch minder solide dan gedacht? Als wij breder kijken, hoe hoog zijn de
risico's van andere ontwikkelingen die nu spelen? Ik noem bijvoorbeeld de
hypotheken die veel Nederlanders binnenkort zullen moeten oversluiten. Ik
heb hierover ook al van gedachten gewisseld met de heer Van Dijck. De minister
heeft dit risico, in een brief als reactie op de vragen van mijn collega Weekers,
naar mijn mening wat gebagatelliseerd. Maar onderkent de minister ook niet
dat er problemen kunnen ontstaan nu banken nu niet meer zo gemakkelijk kredieten
verstrekken?Mede gelet op de grensoverschrijdende activiteiten, en dus ook de redding
van Fortis, lijkt het steeds belangrijker te worden dat er centrale afspraken
komen over het toezicht op de financiële sector. Wij zijn blij met de
toezegging van de minister dat hij zich hard gaat maken voor de uniformering
van Europees toezicht en ik vraag de minister of dergelijke afspraken ook
al dit jaar in de steigers kunnen worden gezet.Wij zouden het haast vergeten, maar wij hebben het vandaag eigenlijk ook
over de begroting voor 2009. In al het financiële geweld heeft het kabinet
een begroting gepresenteerd waarin de koopkracht op peil wordt gehouden en
op onderdelen zelfs wordt verbeterd. Voorheen werd er altijd over geklaagd
dat ministers van Financiën in dit opzicht te veel procyclisch handelden.
Daarop kan deze minister in ieder geval niet worden betrapt. De fractie van
de ChristenUnie is daar wel blij mee. Er is veel discussie gevoerd over de
vraag of deze begroting nu op of over de randen van de begrotingsregels gaat.
De begrotingsregels van het kabinet zijn volgens mij juist aangescherpt ten
opzichte van de vorige edities; dat is al vaker gezegd. Verder slinkt de staatsschuld
snel. Dat biedt een basis voor de toch wel onzekere toekomst. Uiteraard blijven
er kritieke factoren, zoals de inflatie. Het is daarom goed – althans
in principe en als er een verantwoorde loonontwikkeling tot stand komt –
dat de btw-verhoging nu niet doorgaat en de WW-premies worden afgeschaft.
In het najaarsoverleg worden daarover definitieve knopen doorgehakt. Kan de
minister aangeven of het de goede kant opgaat?In het kader van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën is in
het coalitieakkoord aangekondigd dat er maatregelen in de sfeer van de AOW
worden getroffen. Deze plannen liggen er nu; waarvoor mijn dank. Het is echter
nog niet helemaal helder hoeveel de plannen nu bijdragen aan de houdbaarheid.
Er zit een rare kronkel in de redenering van het kabinet. Er wordt gesteld
dat de plannen even veel bijdragen aan de houdbaarheid als in het coalitieakkoord
is overeengekomen. Als wij de plannen uit het coalitieakkoord exact hadden
uitgevoerd, zou de bijdrage echter hoger zijn geweest. Hoe hoog zouden
de bijdrage en de houdbaarheid zijn geweest als de plannen inderdaad waren
uitgevoerd? De minister stelt dat, maar ik wil graag een onderbouwing hebben.
Wat gebeurt er als blijkt dat de doorwerkbonus niet het gewenste effect heeft,
zoals door sommigen wordt gesuggereerd? Gaan wij dan alsnog de oorspronkelijk
plannen uitvoeren?Een specifiek punt dat ik nog wil aankaarten is de koopkrachtontwikkeling
van de chronisch zieken. Tijdens de algemene politieke beschouwingen is toegezegd
dat daarnaar nog eens gekeken zal worden. Wat komt hier nu uit? De fractie
van de ChristenUnie hecht er groot belang aan dat chronisch zieken en gehandicapten
niet uit de toon vallen voor wat het algemene koopkrachtbeeld betreft. Welke
mogelijkheden ziet het kabinet om deze groep alsnog tegemoet te komen? Ik
vraag de minister om de Kamer de tijdens de algemene politieke beschouwingen
toegezegde brief nog voor aanvang van de tweede termijn van dit debat te doen
toekomen.Tijdens de algemene politieke beschouwingen is de motie-Slob aangenomen.
Het kabinet heeft deze plannen geaccordeerd, waarvoor onze dank. Voor een
deel van de voorstellen wordt aangegeven dat nadere uitwerking volgt. Op zich
is dat prima, maar ik heb nu twee vragen. Ten eerste ben ik verrast dat de
middelen voor de vrijwilligersverzekering bij VWS terechtkomen. Aangezien
gemeenten daarvoor aan de bak moeten, hadden wij het idee dat BZK een logischere
plek geweest zou zijn. De tweede vraag is meer technisch van aard. In de subsidietaakstelling
valt op dat SZW, dat toch een aanmerkelijke begroting heeft, een veel lagere
taakstelling heeft dan bijvoorbeeld de begroting van Jeugd en Gezin. Die krijgt
nu aan de ene kant extra middelen om de gezinsvoogdij op de gewenste omvang
te houden, maar moet aan de andere kant puzzelen om deze taakstelling te halen.
Graag een toelichting van de minister op deze keuzes.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Ik had gehoopt dat collega Cramer ook iets zou zeggen over
de uitwerking die gegeven zal worden in de sfeer van de openbaarvervoerskosten
van mbo-studenten. Ik begrijp de passage die daaraan gewijd wordt zo dat die
toch wat gemitigeerder is dan wat de motie vraagt, namelijk dat er voor mbo-studenten
een ov-kaartvoorziening komt. Hier staat iets anders. Hij heeft wel wat opmerkingen
gemaakt over het vrijwilligerswerk. Dat begrijp ik, maar ik had gedacht dat
hij vast en zeker ook nog over de mbo-studenten komt te spreken.De heer Cramer (ChristenUnie):Voorzitter. Ik zoek even waar dat staat.Wij hebben daar voor dit moment kennis van genomen. Wij hebben gezien
dat er inderdaad een wat genuanceerdere tekst is opgenomen dan wij voor ogen
hadden, maar tijdens de algemene politieke beschouwingen heeft het kabinet
ook al aangegeven dat het even puzzelen is om het goed terecht te laten komen.
De heer Slob heeft toen in zijn tweede termijn aangegeven dat wij de oplossingen
goed vinden als partijen ermee uit de voeten kunnen. In die zin hebben wij
ruimte geboden voor een nadere uitwerking, maar het geld moet daar wat ons
betreft ook wel echt terechtkomen.De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb af te wachten waar het kabinet mee komt, dat is duidelijk. In het
kader van het algemeen overleg over schoolkosten zal er een plan van aanpak
worden gepresenteerd. U hebt terecht geconstateerd dat de alinea die daaraan
voorafgaat toch een beetje een voorbehoud maakt ten opzichte van de optie
die collega Slob in het debat heeft ingebracht en waar de Kamer haar fiat
aan heeft gegeven. Dat erkent u toch wel?De heer Cramer (ChristenUnie):Ik ben het met de heer Van der Vlies eens dat de formulering van het kabinet
iets meer ruimte vraagt dan wij in eerste instantie geboden hebben, maar aangezien
het kabinet zelf aangeeft, nog met een nadere uitwerking te komen, voorzag
ik dat er nog gelegenheid genoeg zou zijn om daar elkaar nader op te bevragen.
Ik vind ook dat je elkaar die ruimte wel moet bieden.Voorzitter. Een enkele opmerking over de FES. Voor de investeringsagenda
voor de komende jaren zijn afspraken gemaakt om de FES-voeding beter vast
te leggen en te stabiliseren, los van allerlei marktinvloeden. Wij komen daar
in een apart overleg nog wel breed op terug, maar ik wil alvast twee dingen
opmerken. Naar onze mening heeft het kabinet een wel heel behoudende raming
gemaakt voor de vaste voeding. Andere partijen maakten daar ook al opmerkingen
over en er is ook op gewezen door De Nederlandsche Bank. Daarnaast moeten
echter ook de criteria harder dichtgetimmerd worden op basis waarvan gebruik
gemaakt mag worden van het FES. Wat de fractie van de ChristenUnie betreft,
wordt het ondergronds kapitaalgebruik voor investeringen in de bovengrondse
economische infrastructuur, waarbij ook zaken als integrale gebiedsontwikkeling
en energietransitie horen. Dan verwijs ik ook naar de opmerkingen die de heer
Tang daarover maakte. Ik vraag de minister dan ook om te reageren op de stelling
dat de voeding van het FES-fonds best een tandje hoger kan. Daarnaast vraag
ik de minister of tegelijk met een discussie over de voeding niet ook een
discussie over bredere uitgavemogelijkheden moet worden gevoerd. Graag een
reactie daarop.De heer Weekers (VVD):Voorzitter. In de brief die wij hebben gekregen over het FES staat al
aangegeven dat de criteria om straks gebruik te kunnen maken van het FES enorm
worden opgerekt. Ik hoorde de heer Cramer eerder zeggen dat die middelen moeten
worden gebruikt voor harde infrastructuur, maar dat daar ook wijkontwikkeling
bij kan horen. Vindt hij nu dat het FES alleen maar mag worden gebruikt voor
investeringen die uiteindelijk ook hier of daar op de balans komen? Of meent
hij dat het ook voor consumptieve uitgaven mag worden gebruikt?De heer Cramer (ChristenUnie):Nee, het laatste absoluut niet.De heer Weekers (VVD):Daar ben ik blij mee, maar dat betekent ook dat er een streep wordt gezet
door tal van subsidieprogramma's die de minister van EZ en die van VROM voor
de komende jaren op de rol hebben staan. Ik zou het zeer prettig vinden als
de heer Cramer in elk geval vasthield aan harde criteria.Ik heb nog een andere vraag over de aardgasbaten en het FES. Ik heb die
vraag eerder aan andere sprekers gesteld. Hoe zit het naar de mening van de
heer Cramer? De aardgasbaten bedragen volgens de begroting 2009 ongeveer
14 mld. Daar gaat de voeding ter waarde van 2,5 mld. aan het FES van af. Dan
blijft er 11,5 mld. over. Zou dat bedrag volgens de heer Cramer voor de aflossing
van de staatsschuld moeten worden gebruikt? Zo nee, waar moet dat dan blijven?De heer Cramer (ChristenUnie):Waar dat blijft, staat in de begroting. Dat is keurig opgenomen en verantwoord.De heer Weekers (VVD):Ik zou wel eens willen weten waar dat staat? Ik kon dat in ieder geval
nergens achterhalen. Het gaat mij erom of de heer Cramer het uitgangspunt
deelt dat datgene wat niet naar het FES gaat in beginsel voor de aflossing
van de staatsschuld zou moeten dienen.De heer Cramer (ChristenUnie):Dat uitgangspunt deel ik, maar de heer Weekers spreekt daarbij de prachtige
woorden "in beginsel" uit. Dat komt dus allemaal goed.De heer Weekers (VVD):Ik neem aan dat de heer Cramer beginselvast is.De heer Cramer (ChristenUnie):De heer Weekers kan mij veel verwijten, maar dat niet.Ik kom terug op de kredietcrisis. Als wij goed beschouwen, is de kredietcrisis
niet de enige crisis die op dit moment woedt. Wij kennen allemaal de verhalen
over de voedsel- en de energiecrisis. Het een lijkt niet los te staan van
het ander, wat ook de heer Wijffels afgelopen zaterdag opmerkte in de Volkskrant.
Vorige week hield de minister-president een speech voor de Algemene Vergadering
van de VN en ook de kroonprins heeft daar gesproken. Zij riepen op om vast
te houden aan de millenniumdoelen, ondanks de financiële crisis: een
oproep naar mijn hart. Laten wij oog houden voor de situatie in de hele wereld
en niet alleen voor de financiële markt. Als alle stormen wat geluwd
zijn, lijkt het mij zinvol om een debat te voeren over de geïntegreerde
aanpak van de problemen die wereldwijd manifest worden. Ik nodig de minister
uit om daarvoor een voorzet te doen.Mevrouw Sap (GroenLinks):Voorzitter. Ik begin met de minister te complimenteren met zijn mooie
toespraak bij de aanbieding van het koffertje twee weken geleden. De financiële
beschouwingen krijgen steeds meer feminiene en filosofische trekjes. Vorig
jaar was er een herengesprek over geluk en dit jaar over TARA, waarbij TARA
van Bos helaas wat overschaduwd is door TARA van Bush. Heeft u het ook gezien
in de brief: TARA van Bush, het reddingsplan? Als één van de
voorvechters van de feministische economie, dol op cijfers en afgestudeerd
op de filosofie van de economie, dacht ik: daarbij voel ik mij heel erg thuis.
En dat is ook zo.De kredietcrisis krijgt dezer dagen veel aandacht. Dat is terecht, want
de gevolgen voor de economische wereldorde en voor de Nederlandse economie
zijn groot. Deze mag echter, zoals de minister-president een paar dagen geleden
al zei, de aandacht niet afleiden van andere wezenlijke zaken. Hij noemde
daarbij de millenniumdoelen. Ik begin mijn betoog met de kredietcrisis en
ik richt mij daarna op drie andere punten die voor de fractie van GroenLinks
wezenlijk zijn, namelijk groen, sociaal en slim.De kredietcrisis heeft inmiddels een ravage aangericht op de internationale
financiële markten. Mensen maken zich terecht veel zorgen over hoe dit
gaat aflopen en wat het voor hun spaarcenten betekent, voor hun pensioen,
hun hypotheek en hun baan. Het is goed dat de minister van Financiën
extra voorlichting hierover gaat geven. Wij steunen dat zeer.Vijfentwintig jaar lang is de financiële sector wereldwijd de ruimte
gegeven om te internationaliseren, te integreren en te innoveren. Het overheidstoezicht
is hierbij ver achtergebleven. Het is deels ontmanteld en slechts nationaal
georganiseerd. Deregulering was immers de dominante ideologie. Vrije, geglobaliseerde
financiële markten zouden vanzelf naar evenwicht tenderen. Deze opvatting
kan met de kredietcrisis definitief naar de vuilnisbelt van de geschiedenis
worden verwezen. Daarvoor hebben wij overigens al eerder gepleit, onder ander
naar aanleiding van de Azië-crisis in 1998. Onderschrijft de minister
deze lezing?De fractie van GroenLinks is blij – mijn baas zei dat gisterenavond
al – dat de minister van Financiën kordaat heeft ingegrepen bij
Fortis. Ook verwelkomen wij zijn afscheid van de neoliberale ordening. Dat
werd hoog tijd. De politieke hamvraag is of het kabinet hieraan de goede politieke
agenda verbindt. Wat nu door hem en in Europa op de politieke agenda wordt
gezet, spreekt ons aan. Met name strakkere boekhoudkundige normen en hogere
reserveverplichtingen zijn bittere noodzaak. Kan de minister zijn inzet op
deze punten toelichten?De fractie van GroenLinks mist vier punten. Ten eerste: financiële
innovaties. Complexe financiële derivaten spelen een hoofdrol in de kredietcrisis.
De ingepakte hypotheekproducten, die ook door Nederlandse banken en fondsen
zijn aangekocht, blijken tijdbommen op menige balans te zijn. Mijn fractie
pleit voor een forse inperking van het gebruik van dit soort producten. Het
zou logisch zijn om deze te onderwerpen aan een risicotoets door toezichthouders.
Is de minister dat met ons eens? In het voetspoor hiervan moeten wij van toezichthouders
eisen dat prudent toezicht betekent dat de toezichthouder volledig inzicht
heeft in dergelijke producten. Gisteren bekritiseerde mijn fractievoorzitter
hetgeen de heer de heer Wellink begin dit jaar in de Kamer bij een hoorzitting
zei, namelijk dat toezichthouders dit soort complexe producten niet hoeven
te begrijpen zolang de financiële reserves afdoende zijn. De schrik slaat
ons hierbij om het hart. Gelukkig zei minister Bos gisteren dat hij ook vindt
dat toezichthouders dit soort producten wel degelijk moeten kunnen doorgronden
en terecht. Wij vragen de minister om deze redenering af te maken: als inzicht
ontbreekt of niet kan worden gegeven, moeten dergelijke producten door de
toezichthouder worden geweerd. Klopt dit?Ten tweede: perverse prikkels. Ook in Nederland en Europa heeft zich een
riskante bancaire cultuur ontwikkeld. Grote systeembanken hebben de afgelopen
decennia meer en meer afscheid genomen van de beginselen van gezond bankieren,
niet in de laatste plaats fors gestimuleerd door perverse prikkels in de vorm
van bonussen die, met name in de VS, absurde vormen hebben aangenomen. Als
toezichthouders met Basel-II de nadruk leggen op het risicomanagement bij
banken, moet dit gevolgen hebben voor perverse beloningssystemen. Verbieden
dus, op straffe van verlies van de financiële vergunning.
Is de minister het daarmee eens? Wat betekent anders zijn uitspraak van gisteren
dat hij dit wil aanpakken? Toch niet weer het zoveelste beroep op zelfregulering,
naar wij hopen?Ten derde: de crisisbestrijding. Hoe goed wij financiële markten
ook reguleren, een goed systeem van crisisbeheersing blijft noodzakelijk.
Dat betekent volgens GroenLinks dat op termijn één Europese
toezichthouder moet worden ingesteld. Het is al meer aan de orde geweest vandaag.
Hoe logisch het moge klinken: als nu nog moet worden gewerkt aan betere afspraken
tussen toezichthouders van lidstaten over crisisbestrijding, is dat eigenlijk
buitengewoon laat. Ik snap dat wij de boel niet stante pede compleet gaan
verbouwen. Maar laat de route naar een Europese toezichthouder wel leidend
zijn. Ik begrijp dat de heer Wellink hiervoor inmiddels ook voelt. Maak dus
een heldere politieke keuze.De heer Weekers (VVD):Doelt de fractie van GroenLinks met één toezichthouder,
net als de VVD-fractie, op één toezichtkader, uitgevoerd door
nationale toezichthouders, en moet bij grensverschillen de knoop centraal
worden doorgehakt? Of is de fractie van GroenLinks van mening dat de nationaal
toezichthouders moeten opgaan in één Europees instituut, vergelijkbaar
met de Europese Centrale Bank?Mevrouw Sap (GroenLinks):Wij snappen heel goed dat wij niet zonder de nationale toezichthouder
kunnen, maar vinden wel dat de Europese toezichthouder tanden moet krijgen.
Je moet er dus echt goed voor zorgen dat de Europese toezichthouder kan ingrijpen
bij crisissen die de nationale belangen overstijgen. De vraag of je met één
kader moet komen, komt aan bod in een nadere uitwerking. Ik moet daar nog
verder naar kijken. Het belangrijkste voor nu is dat het toezicht tanden moet
hebben, dat het wel wat moet uitrichten.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Wij zijn op dit moment niet zo voor een Europese toezichthouder. Moet
de Europese toezichthouder zo veel tanden krijgen dat de kleine landen door
de grote landen opgegeten worden? Hoe stelt u zich dit voor?Mevrouw Sap (GroenLinks):Momenteel laten wij het toezicht vooral liggen bij de nationale lidstaten
en bij samenwerkingsverbanden tussen de lidstaten. Daarbij is het risico heel
groot dat de kleine landen heel weinig inbreng hebben. Een Europese toezichthouder
zou dit iets meer recht moeten trekken.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Vindt u dat de toezichthouders van Nederland, België en Luxemburg
goed zijn opgetreden in de Fortiszaak?Mevrouw Sap (GroenLinks):Dat vinden wij.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Een betere samenwerking binnen Europa hoeft niet per se via een Europese
toezichthouder te gebeuren.Mevrouw Sap (GroenLinks):Het door u genoemde voorbeeld is natuurlijk niet een willekeurige samenwerking
binnen Europa, maar wel binnen de Benelux. Op dat niveau wordt al het langst
samengewerkt en zijn de verschillen ook niet zo groot. Complexere samenwerking,
waarbij nieuwe lidstaten ook betrokken zijn, is echt een ander verhaal. Wij
zien dan de noodzaak van een stevige Europese toezichthouder.Ten vierde noem ik de internationale afspraken. De wanorde van de internationale
architectuur heeft de fractie van GroenLinks altijd verbaasd. Financiële
markten zijn geglobaliseerd. Met nationale regulering lopen overheden hopeloos
achter de feiten aan. Wij vragen het kabinet hiervoor een politiek vergezicht
te presenteren. Naar onze mening moet de noodzaak van een internationaal verdrag
over regulering van financiële markten op de agenda worden gezet. De
afspraken die in BIS-verband worden gemaakt, behoeven versterking en wettelijke
verankering. Laat Europa hiertoe snel een initiatief nemen en trachten na
4 november de Verenigde Staten aan zijn zijde te krijgen. Ik weet dat
dit nog wel een paar jaar gaat duren, maar dan heb je ook wat.De fractie van GroenLinks spreekt haar steun uit voor de reddingsactie
van Fortis. De brief over Fortis van de minister is heel summier. Is dit alles?
Ik sluit mij graag aan bij allen die hierover vragen hebben gesteld. Kan de
minister met name drie zaken toelichten? Ten eerste: was overname door een
private partij geen optie omdat er geen partij met interesse was, of was het
bod van BNP Paribas te laag? Was dit bod onaanvaardbaar voor de Belgische
regering? Ten tweede: welke invloed heeft de staat verworven? Welke afspraken
zijn gemaakt? Ten derde: waarom was de werknemersvertegenwoordiging bij Fortis
hierbij op geen enkele manier betrokken? Dit lijkt mij niet logisch. Fortis
maakt zich terecht zorgen over de werkgelegenheid en de banen. Is de minister
bereid snel met de werknemers van Fortis Nederland te gaan praten over de
toekomst van hun bedrijf?ABN AMRO is de molensteen om de nek van Fortis. Waarom hebben De Nederlandsche
Bank en Financiën vorig jaar een verklaring van geen bezwaar afgegeven?
De minister-president verwees gisteren nogal omstandig naar de context van
de tijd. Dat kan in onze ogen echter geen excuus zijn. Wij moeten ervan kunnen
uitgaan dat een toezichthouder zijn werk goed en compleet doet bij het verlenen
van toestemming voor samenvoeging van twee systeembanken. Toestemming kan
dus pas gegeven worden als de nieuwe bankconstructie getest wordt op een scenario
van slecht weer. Is dat gebeurd? Is de minister van Financiën het met
mij eens dat de context van toen nooit een excuus kan zijn, omdat de context,
de toestand op de financiële markten, uitgeschakeld dient te worden door
middel van stresstesten die alle denkbare opties bevatten?De minister van Financiën zei gisteren dat het toezicht bij de overname
gebreken heeft vertoond. Zag De Nederlandsche Bank de balansconstructie over
het hoofd? Wat is aan het licht gekomen over de balans bij Fortis? Heeft Fortis
risico's verborgen gehouden? Ik vraag de minister volledig open kaart te spelen.
Ik vind het namelijk een buitengewoon ernstige zaak. Ons vertrouwen in het
toezicht is hierdoor geschonden en dat verdient complete uitleg in dit debat.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Kun u in plaats van ABN AMRO te typeren als een molensteen om de hals
van Fortis het niet anders formuleren, bijvoorbeeld als een mooie parel om
de hals van Fortis die echter te veel geld heeft gekost waardoor Fortis deze
uiteindelijk niet kon betalen?Mevrouw Sap (GroenLinks):Ik wil hier graag bevestigen dat ABN AMRO nog steeds een mooie parel is
en een belangrijke bank voor Nederland. Tegelijkertijd was het toch in ieder
geval een flinke hindernis voor Fortis, laat ik het dan zo zeggen.Hiermee kom ik bij mijn andere wezenlijke punten. Ik begin met groen,
wat – het moge bekend zijn – voor mijn fractie een heel belangrijk
punt is. Het begon allemaal zo mooi met een coalitieakkoord waarin groen een
van de speerpunten was, een staatssecretaris van Financiën die direct
na zijn aantreden de ambities met een factor drie opschroefde en een Belastingplan
2008 waarin ook echt een start werd gemaakt met de al jarenlang door de GroenLinks-fractie
bepleite fiscale vergroening. Ons geluk – om die term ook dit jaar nog
maar even te laten vallen – kon niet op.Maar toen kwamen de begrotingsstukken voor het komende jaar en moesten
wij tot ons verdriet constateren dat de ambities van de staatssecretaris verdampt
waren. In het Belastingplan 2009 is niet langer sprake van vergroening, maar
van ontgroening. Het kabinet draait maatregelen terug en vermindert per saldo
de toch al zo geringe belasting op milieuvervuilend gedrag. Waarom is dat?
Het antwoord op die vraag tijdens de algemene politieke beschouwingen was
volstrekt onbevredigend. De premier wapperde toen met waslijsten aan zachte
maatregelen, die echter volgens de milieurekenaars aantoonbaar niet tot het
gewenste effect zullen leiden.De berichten in de afgelopen weken stemmen mijn fractie niet vrolijk.
De Milieubalans 2008 is duidelijk: de klimaatdoelen van dit kabinet zijn bijna
onhaalbaar geworden. Vorige week kwam daar nog het alarmerende nieuws bij
dat de CO2-uitstoot in het afgelopen decennium nog sterker is gestegen
dan wij al dachten. Wij maken ons ernstige zorgen. Wil het kabinet nog werk
maken van het milieu of gaan wij met het vingertje wijzen naar de rest van
de wereld, terwijl wij ons verschuilen achter steeds hogere dijken? Ik daag
de bewindspersonen van Financiën, met de staatssecretaris voorop, nogmaals
uit om niet alleen op financieel gebied maar ook op milieugebied gidsland
te zijn.Daarbij wil ik graag behulpzaam zijn en een suggestie meegeven. Het is
uit de stukken niet helemaal duidelijk of het kabinet met het niet laten doorgaan
van de btw-verhoging komend jaar kiest voor uitstel of afstel. Wel is duidelijk
dat de lasten in de laatste twee jaar omhoog moeten, ter grootte van ongeveer
het bedrag dat het kabinet komend jaar aan lastenverlichting uitgeeft. Ik
roep het kabinet op, niet te kiezen voor een lastenverlichting op consumptie,
maar voor echte vergroening. Gebruik in ieder geval dit bedrag van 2 mld.
om een ambitieuzer milieubeleid neer te zetten; zie onze tegenbegroting voor
de vele mogelijkheden daartoe. Hebben wij nog bondgenoten op Financiën
voor een daadkrachtig milieubeleid? Ik wil hierop graag een reactie vernemen
van beide bewindspersonen.Dan kom ik op het punt van het sociale gehalte van het beleid. Tijdens
de algemene politieke beschouwingen heeft mijn fractievoorzitter al geconstateerd
dat dit kabinet willens en weten denivelleert door de afschaffing van de buitengewone-uitgavenregeling –
vandaag al uitgebreid aan de orde geweest – en door de verhoging van
de ouderbijdrage kinderopvang, ook voor de laagste inkomens. Met deze twee
maatregelen vraagt het kabinet koopkrachtoffers, juist van mensen met de laagste
inkomens. Wij zijn erg bezorgd dat de compensatie niet voldoende is.Eerlijk gezegd vind ik het koopkrachtbeeld en de hele gang van zaken eromheen
ontluisterend. Wij waarschuwen al twee jaar voor de koopkrachteffecten van
de forse bezuinigingen op de buitengewone-uitgavenregeling. Op Prinsjesdag
werd ons verteld dat wij pas eind september het gewenste inzicht zouden krijgen
en nu krijgen wij het nog steeds niet. Ik ben dan ook blij met de uitspraak
van de heer Tang dat wij deze algemene financiële beschouwingen niet
afronden als er geen helderheid is over de koopkrachtcijfers.Binnenkort wordt het najaarsoverleg gevoerd. Wij hopen dat de 200.000
mensen met afstand tot de arbeidsmarkt daar hoog op de agenda staan. Ik heb
vanochtend bij een interruptie met de heer De Nerée tot Babberich al
gezegd dat het mij verbaast dat de verlaging van de WW-premie voor werknemers
wel voorwaardelijk is gemaakt maar voor werkgevers niet. Ik vraag het kabinet
om dat alsnog in te brengen in het Najaarsoverleg. Zorg dat er ook voor werkgevers
een stevige prikkel ligt om echt werk te gaan maken van die 200.000 mensen
met de grootste afstand tot de arbeidsmarkt, door ook hen die verlaging van
de WW-premie niet zomaar gratis te geven, maar er voorwaarden aan te verbinden.Ik zie het lampje op de lessenaar al branden.De voorzitter:Dat betekent dat u nog één minuut spreektijd hebt.Mevrouw Sap (GroenLinks):Dat snap ik. Ik wil daar één minuutje aan toevoegen om mijn
verhaal af te kunnen ronden.De voorzitter:Ga uw gang.Mevrouw Sap (GroenLinks):Dit brengt mij bij mijn punt dat ik het kopje "slim" heb meegegeven.
Bezuinigingen op de AWBZ vindt mijn fractie niet slim. Ik heb dat zojuist
al even kort aangeduid. Er is nog heel veel onduidelijk. Er is nu al een heel
fors bedrag ingeboekt voor bezuinigingen, terwijl nog absoluut niet duidelijk
is waar de mensen terecht kunnen die straks buiten de boot vallen. Het kabinet
wil toch in het coalitieakkoord niet voor niets investeren in maatschappelijke
participatie? De AWBZ is daar een belangrijk vehikel voor, omdat de jeugdzorg
faalt en de Wmo momenteel ook nog. Investeren in maatschappelijke participatie
doen wij toch niet alleen als liefdadigheid? Wij doen het toch juist omdat
het financieel-economisch rendabel is? Ik vraag daarom de bewindspersonen
van Financiën om hun brede welvaartsbegrip los te laten op de AWBZ. Ik
roep u beiden op om hier een maatschappelijke kosten-batenanalyse op los te
laten, zoals bepleit in de nota Verantwoord generatiebewust beleid. Dan kunnen
niet alleen de kortetermijnbezuinigingen in beeld komen, maar kan ook duidelijk
worden wat de grote gevolgen voor de samenleving zijn.Dit brengt mij op het beleid rond langer doorwerken en AOW. Ook dit beleid
vindt mijn fractie niet zo slim. De doorwerkbonus roept heel veel vragen op,
zowel wat betreft vormgeving als de argumentatie. Als er ergens een deadweight
loss gaat ontstaan, welvaartsverlies omdat je een regeling terecht laat komen
bij mensen die deze niet nodig hebben, is het hier wel. De bonus is een duur cadeautje van het kabinet dat vooral ten goede komt aan ouderen
die toch al doorwerken. Die 300 mln. kan naar de mening van mijn fractie veel
beter worden besteed. Ik vraag het kabinet om nog voor de behandeling van
het Belastingplan een brief te sturen over die doorwerkbonus, met daarin een
analyse van de deadweight loss van de bonus en van de alternatieve bestedingen
van de 300 mln. die het arbeidsmarktprobleem van ouderen effectiever aanpakken,
waaronder een gerichte scholingsimpuls.Tot slot kom ik op een onderwerp dat mij persoonlijk heel dierbaar is,
de toekomst van de AOW. Als er een thema is dat zich leent voor een brede,
generatiebewuste analyse, is het wel de AOW. Tijdens de algemene politieke
beschouwingen heeft mijn fractie hier een voorstel voor gedaan, omdat wij
vinden dat de AOW te belangrijk is om pas bij een volgende formatie te regelen.
Wij willen graag dat er een eerlijk en open debat wordt gevoerd, zowel in
het parlement als in de samenleving, op basis van goede informatie over de
verschillende opties. De eerste reactie van het kabinet c.q. van minister
Donner stelde ons diep teleur. Ik vraag nogmaals aan de bewindspersonen van
Financiën of het kabinet bereid is om niet aan de SER maar aan het CPB
te vragen, een maatschappelijke kosten-batenanalyse te maken van verschillende
toekomstopties van de AOW, waaronder uiteraard het voorstel van mijn fractie
voor koppeling van het arbeidsverleden. Ik hoor graag van de bewindspersonen
wat zij hiervan vinden.De heer Tang (PvdA):Ik heb twee vragen voor mevrouw Sap. Ten eerste rept zij over de deadweight
loss van de doorwerkbonus. Vraagt zij dan ook naar het effect van de doorwerkbonus
op de houdbaarheid? Een van de vragen die mij persoonlijk wel bezighoudt,
is namelijk in hoeverre het langer doorwerken inderdaad bijdraagt aan de houdbaarheid
van de overheidsfinanciën.Mevrouw Sap (GroenLinks):Het lijkt mij heel interessant om te zien in hoeverre die bonus echt leidt
tot langer doorwerken. Het zou ook kunnen leiden tot een subsidie aan mensen
die toch al langer doorwerken. Dan kunnen wij ook zien wat het extra effect
is op het langer doorwerken en of het daarmee iets bijdraagt aan de houdbaarheidsproblematiek.
Dat lijkt mij heel erg te passen.De heer Tang (PvdA):Dat lijkt mij dan een vraag die het kabinet moet beantwoorden.Ik heb nog een tweede vraag. Ik hoor mevrouw Sap in haar bijdrage helemaal
niet over werk. Wij kunnen constateren dat het jaar 2009 een buitengewoon
lastig jaar is vanwege de hoge olieprijzen, de dure kredieten en het wankele
financiële systeem. Toch denkt GroenLinks in dat jaar 2009 met al die
problemen de vennootschapsbelastingen voor bedrijven met maar 15% te
verhogen. Wat zullen volgens mevrouw Sap hiervan de gevolgen zijn?Mevrouw Sap (GroenLinks):Ten eerste constateer ik dat de heer Tang nu heel selectief winkelt in
onze tegenbegroting. Hij neemt er een maatregel uit waarmee wij de lasten
verzwaren, maar wij hebben ook een groot aantal maatregelen voor bedrijven
waarmee wij de lasten verlichten. Ik geef direct toe dat wij per saldo de
lasten voor bedrijven verhogen. Wij vinden dat ook wenselijk.De heer Tang (PvdA):Ik noem hier de 2,6 mld. van de 4,5 mld. waarmee GroenLinks de lasten
van het bedrijfsleven verhoogt. Die partij vergroent ook en dat neem ik niet
eens mee als lastdrachtgever. Ik neem aan dat GroenLinks die teruggeeft voor
goedkopere arbeid. Ik heb het specifiek over de 2,6 mld. extra lasten –
dit bedrag zeg ik uit mijn hoofd – die bij het bedrijfsleven worden
gelegd via de vennootschapsbelasting. Ik denk in al mijn eenvoud dat dit zal
leiden tot een klap voor de investeringen en dat dit zeker in 2009, als het
al een slecht jaar is, alleen maar zal leiden tot verlies aan banen. Dat is
mijn zorg. Ik ben benieuwd of mevrouw Sap die zorg deelt.Mevrouw Sap (GroenLinks):Ik deel die zorg natuurlijk niet, anders zouden wij dit voorstel niet
doen en in de tegenbegroting hebben opgenomen. Wij denken dat ons bedrijfsleven
zeer gezond is. Wij voelen ons gesteund door de Macro Economische Verkenning,
waarin je kunt zien dat de winstquote van bedrijven in de afgelopen pakweg
dertien jaar zeer sterk is gestegen tot een topniveau vorig jaar. Daarna is
deze licht gedaald, maar hij ligt ongelooflijk veel hoger dan midden jaren
negentig. Het CPB merkt bovendien regelmatig op dat bedrijven de hogere energieprijzen
nog niet hoeven door te berekenen, omdat zij flinke buffers hebben. Wij zien
dat bedrijven buffers hebben en als je ziet dat bedrijven buffers hebben,
is het misschien belangrijker voor het investeringsgedrag dat bedrijven aan
koopkrachtige vraag verwachten dan dat zij precies weten wat zij aan heffingen
over hun winsten afdragen. Dit geldt in ieder geval voor veel mkb-bedrijven.
Ik denk dat onze voorstellen per saldo beter kunnen uitpakken voor de werkgelegenheid
dan de voorstellen van de heer Tang. Dat blijkt eerlijk gezegd ook steeds
als wij de tegenbegroting integraal laten doorrekenen door het CPB. Dat is
ons helaas dit jaar niet gegund – dat doet het CPB alleen voor de regering –
maar anders hadden wij hier met nog wat meer gezag kunnen zeggen dat wij juist
aan de onderkant van de arbeidsmarkt heel veel extra werkgelegenheid creëren.De heer Tang (PvdA):Het is wel een beetje een gok dat 15% lastenverhoging, die zal
leiden tot minder investeringen, toch zal leiden tot meer werkgelegenheid.
Dat gokt mevrouw Sap toch, neem ik aan.Mevrouw Sap (GroenLinks):Ik denk niet dat het een gok is. Ik onderbouw dit met de doorrekeningen
die het CPB altijd van de verkiezingsprogramma's maakt. Daar kan de heer Tang
dit zo in lezen.De voorzitter:Houd u het een beetje kort. U bent alle twee waardige opvolgers van Crone
en Vendrik, moet ik zeggen, ook qua tijd. Het lijkt wel of u daarop geselecteerd
wordt. Ik dacht even dat het dit jaar snel zou gaan.De heer Tony van Dijck (PVV):Vindt mevrouw Sap het niet genoeg dat de Nederlandse burgers ongeveer
een belastingdruk kennen van 50%? In haar tegenbegroting komt zij met
allerlei nieuwe belastingen, terwijl de PVV juist vecht om die belastingdruk
en het aantal belastingen te verlichten. Zij komt echter met vliegstoelbelasting,
een vijfde schijf, vaarbelasting, belasting op vlees en zij verhoogt de benzineaccijnzen
alsof die nog niet hoog genoeg zijn.Mevrouw Sap (GroenLinks):Ook de heer Van Dijck roep ik op om naar het totale pakket te kijken.
Hij haalt er selectief een aantal belastingverhogingen uit, maar wij verlagen
ook belastingen. Wij verlagen de lasten op arbeid heel sterk. Dit komt juist
weer ten goede aan de lage en middeninkomens. Als hij bijvoorbeeld kijkt naar
de koopkrachtplaatjes die wij met ons pakket aan maatregelen weten te bereiken,
ziet hij dat het eigenlijk voor gezinnen over de hele linie positief uitvalt
en met name voor de lage en middeninkomens zeer positief.De voorzitter:Ik ga dit afronden, want ik wil om ongeveer 17.00 uur klaar zijn.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Mevrouw de voorzitter. Tijdens de algemene politieke beschouwingen ging
het veel over boten: op koers blijven, de zeilen bijzetten en ik heb nog meer
scheepvaarttermen gehoord. Laat ik er nog een schepje bovenop doen. Iedereen
kent het verhaal van de Titanic, het grootste schip aller tijden, fraai gebouwd,
het schip dat niet kon zinken. De tafels waren gedekt met porselein en zilver.
Op het eerste gezicht ziet de begroting er net zo fraai uit. Een begrotingsoverschot
wordt gerealiseerd, een hoger overschot zelfs dan gepland. De premie voor
de WW wordt verlaagd, de lasten worden met 2,5 mld. verlicht, de staatsschuld
wordt afgelost en het laagste niveau van de schuld wordt bereikt sinds de
stand daarvan wordt bijgehouden. Wist u trouwens dat destijds de schuld zo
hoog was omdat de VOC failliet ging? Het is bijna gelukt om niemand er in
koopkracht op achteruit te laten gaan. Minister Bos, uiterlijk scoort u. Ik
kan het niet anders zeggen; mijn complimenten! U levert een hele prestatie,
maar heeft u al eens om u heen gekeken? Toen de Titanic uitvoer, werd gewaarschuwd
voor koud weer en het gevaar van ijsbergen, maar niemand maakte zich zorgen.
Ook nu zijn er ijsbergen. Er wordt en werd gewaarschuwd, maar de minister
lijkt niet erg onder de indruk. Hij besteedt met deze Miljoenennota vooral
aandacht aan de positieve kanten: Nederland staat er goed voor, zeker in vergelijking
met andere Europese landen. Geen vuiltje aan de lucht!Toch is de wereld in rep en roer. Nederland is er al bij betrokken. De
kredietcrisis heeft het afgelopen jaar wereldwijd voor veel onrust op de financiële
markten gezorgd. Eind augustus lagen de Europese aandelenkoersen ruim 25%
lager dan voor het uitbreken van de kredietcrisis. In eerste instantie leek
het probleem zich voor te doen bij de verstrekkers van subprime-hypotheken
in Amerika. Inmiddels heeft de crisis zich als een olievlek verspreid over
de financiële markten in de gehele wereld. Het voorbeeld daarvan het
dichtst bij huis wordt gevormd door de recente problemen met Fortis. Daar
hebben wij gisteren uitgebreid over gedebatteerd. De brief die wij gisteren
ontvingen, geeft echter geen antwoorden op de vragen die wij hebben gesteld.
Ik ben het met de heer De Nerée eens dat deze brief niets prijs geeft.
Ook ik wil graag informatie. Wat zijn de details van de deal? Waarom is gekozen
voor 4 mld. en 49%? Welke afspraken zijn gemaakt over ABN AMRO? Waarom
denkt de minister dat hiervoor wel een solide private partner is te vinden?
Gisteren zei de minister dat ten tijde van de overname van ABN AMRO door Fortis
bepaalde zaken van de balans zijn gehaald. Welke zijn dat en wat is de waarde
daarvan? Hoe kan het dat de toezichthouder van de regering dat toentertijd
niet heeft opgemerkt? Denkt de minister dat bepaalde zaken moedwillig van
de balans zijn gehaald? Ik verzoek de minister om deze en alle andere vragen
die vandaag en gisteren zijn gesteld morgen te beantwoorden.De bankenwereld is geïnfecteerd en dat heeft onherroepelijk effect
op de reële economie. Vorige week kelderde het vertrouwen van producenten.
Het CBS kwam met een daling van 4,9 naar min 0,5: de grootste daling sinds
er wordt gemeten. De producenten zijn somber als het gaat om de productie
in de komende maanden. Het consumentenvertrouwen stortte vorig jaar al in.
Het stijgt wel weer iets, maar de uitkomst is nog steeds negatief. Veel Nederlanders
maken zich zorgen. Van de ondervraagden denkt 72% dat de kredietcrisis
negatieve gevolgen zal hebben voor Nederland. Zelfs 38% is bang voor
een beurskrach.Economen als Buiter, maar ook de president van De Nederlandsche Bank,
de heer Wellink, spreken hun zorgen uit over de effecten van de kredietcrisis,
de onzekerheid van de economische groei en de kwetsbaarheid van Nederland
met zijn open economie. De heer Wellink doet dit overigens niet voor het eerst.
Volgens het CPB zijn de groeiramingen met grotere onzekerheden omgeven dan
normaal. Juist met dit getij laat de minister de touwen vieren. Heeft de minister
er geen spijt van dat hij de voorzichtige groeiramingen heeft losgelaten nu
de vooruitzichten zo onzeker zijn?Voorzitter. De spanning op de Nederlandse arbeidsmarkt blijft volgend
jaar hoog. Ondanks het feit dat wij over het conjuncturele hoogtepunt heen
zijn, zijn er nog veel vacatures. De werkloosheid stijgt licht naar 4,25%
in 2009. Dit percentage is laag vergeleken met de evenwichtswerkloosheid en
het internationaal perspectief, maar de echte uitdagingen liggen net achter
de horizon. Vanaf 2010 zal de beroepsbevolking zelfs afnemen. De Raad van
State waarschuwt dat de bijdrage van de arbeidsparticipatie aan de economische
groei zal afnemen. Er zijn andere, structurele maatregelen nodig om met minder
mensen toch groei van volume en kwaliteit te realiseren. Wij hebben deze maatregelen
al aan het begin van de regeerperiode voorgesteld. Een verhoging van de AOW-leeftijd
vanaf 1 juli 2009 met een maand per jaar levert volgend jaar alleen al
80 mln. op en draagt substantieel bij aan de houdbaarheid van de overheidsfinanciën.
Wij investeren 600 mln. in onderwijs en trekken 300 mln. uit voor innovatie.
Dit zijn allemaal maatregelen die een bijdrage leveren aan een concurrerende
kenniseconomie. Het kabinet neemt deze structurele maatregelen niet. Waarschijnlijk
wordt het vergezicht van het kabinet vertroebeld door de mist aan puntenwolken.
Als kwartprocentpunten aan koopkracht zo belangrijk voor het kabinet zijn,
waarom neemt het kabinet dan de standaardplaatjes als uitgangspunt, terwijl
belangrijke effecten van de buitengewone-uitgavenregeling en de kinderopvang
niet worden meegenomen?Ook de groepen waar het kabinet van uitgaat, zijn niet meer van deze tijd.
Traditionele gezinnen blijven het uitgangspunt, waardoor alleenstaanden worden
vergeten. Ook de steeds groter wordende groep van zelfstandige ondernemers
ziet het kabinet niet staan. Niet alleen in de koopkrachtplaatjes wordt deze
groep vergeten. Er is in het beleid sowieso weinig aandacht voor de miljoen
zelfstandigen zonder personeel. De begroting straalt uit solide te zijn. Als wij echter verder kijken,
zien wij dat het schip niet op alle plekken even stevig in elkaar is gelast.
Het jaar 2009 zal wel gehaald worden, maar dan is de haven nog niet bereikt.
De begroting vertoont zwakke plekken. Hoe gaat het kabinet daarmee verder
na 2009?Er zijn drie zaken die de begroting zwak maken. Het oprekken van de Zalmnorm,
het inzetten van ruilvoetwinsten en het niet voldoende bijdragen aan de houdbaarheid
van de begroting. Laat ik beginnen met de Zalmnorm, die wordt opgerekt. In
2009 wordt 2,5 mld. meer aan lastenverlichting gedaan dan aan het begin van
de kabinetsperiode is afgesproken. Een bedrag van 2 mld. wordt gecompenseerd
via hogere lasten in 2010 en 2011.De heer Tang (PvdA):Het CPB schrijft in de MEV dat alles binnen de begrotingsregels valt.
Kan mevrouw Koşer Kaya aan mij uitleggen hoe ik haar uitspraak met
die van het Centraal Planbureau moet rijmen?Mevrouw Koşer Kaya (D66):Nu de heer Tang toch de MEV aanhaalt, verwijs ik hem naar pagina 19 van
dat document. Daar staat dat de regels voor het trendmatig begrotingsbeleid
vereisen dat alleen structurele ruilvoetwinst voor structurele uitgaven wordt
aangewend.De voorzitter:Ik zie de heer Tang nu bladeren in de MEV, maar studeren doen wij thuis.De heer Tang (PvdA):Ik heb mevrouw Koşer Kaya alleen gevraagd hoe zij die twee zaken
met elkaar wil rijmen. Volgens mij zegt het Centraal Planbureau dat een en
ander gewoon binnen de begrotingsregels gebeurt. Dus ik wil graag horen hoe
mevrouw Koşer Kaya haar standpunt daarmee wil rijmen. Op mijn vraag
heb ik nog geen antwoord gekregen.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Strikt genomen heeft de heer Tang gelijk. In de MEV wordt echter ook gezegd –
dat zoekt de heer Tang nu op en misschien moet hij dat inderdaad maar doen –
dat de regels voor het trendmatig begrotingsbeleid vereisen dat alleen structurele
ruilvoetwinst voor structurele uitgaven wordt aangewend. Misschien moet de
heer Tang nog even wachten met interrumperen totdat ik mijn betoog heb gehouden,
want ik zal daar aanstonds nog meer over zeggen.Strikt genomen laten de begrotingsregels deze verschuiving wel toe, maar
het is op het randje. Dat wordt ook gezegd in de MEV. Wij vinden het echter
erger dat het naar voren halen van lastenverlichting in de komende jaren zorgt
voor een beperking van de speelruimte voor investeringen in onder meer onderwijs,
innovatie en openbaar vervoer.De heer Tang (PvdA):Volgens mij zijn wij het erover eens dat de betrokken maatregelen volgens
het CPB binnen de regels van het begrotingsbeleid vallen. Mevrouw Koşer
Kaya zegt nu dat de lastenverschuiving ten koste gaat van de investeringen,
maar wij hebben toch een scheiding tussen inkomsten en uitgaven? Het kan niet
zo zijn dat de lastenverlichting helemaal losstaat van hetgeen er gebeurt
ten aanzien van de investeringen. Dat is het fundament van de Zalmregels.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ook wij doen aan lastenverlichting, zelfs met 1,3 mld. De heer Tang vergeet
nu dat wij in een heel moeilijke economische periode zitten. Er worden niet-structurele
middelen ingezet voor structurele doelen. Dat is voor de toekomst na 2009
wel degelijk een probleem.De voorzitter:Tot slot de heer Tang.De heer Tang (PvdA):U geeft geen antwoord op mijn opmerking. Ik zeg dat datgene wat u zegt
gewoon niet waar kan zijn volgens de Zalmregels. Bent u dat met mij eens of
niet? De investeringen hebben niets te maken met de lasten, want er is een
strikte scheiding tussen beide.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik heb het over de ruilvoetwinsten. Natuurlijk hebt u gelijk dat er een
strikte scheiding is. Maar wat de ruilvoetwinsten betreft, zegt de MEV op
pagina 19 dat dit geen verstandig beleid is.De voorzitter:U vervolgt uw betoog.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Vorig jaar verzwaarde de minister de lasten, dit jaar verlicht hij ze
en komend jaar moet de minister ze weer verzwaren. Dit jojobeleid is niet
bepaald vertrouwenwekkend. Juist in deze turbulente tijd in de financiële
wereld is een betrouwbare overheid essentieel en daar tornt u aan. Daarbij
weten wij allemaal dat wij sterk in onze schoenen moeten staan om in het zicht
van belangrijke verkiezingen met lastenverzwaringen te komen. Dat is het geval
in 2010 en 2011. Het alternatief, het terug laten lopen van het begrotingsoverschot,
is wat ons betreft hoe dan ook geen optie. Er ontstaat ruimte onder de uitgavenkaders
doordat de inflatie hard stijgt en de lonen en uitkeringen daarbij achterblijven.
Die ruilvoetwinst wordt nu grotendeels ingezet. Het CPB zegt daarover dat
u hiermee in de problemen komt, als er zich tegenvallers gaan voordoen. De
ruilvoetwinsten kunnen ook weer als sneeuw voor de zon verdwijnen. De olieprijzen
kunnen dalen. Dat weet ook de heer Tang. Dat is niet onwaarschijnlijk, want
de prijzen liggen nu al onder de geraamde 125 dollar. Ook de lonen kunnen
meer stijgen dan verwacht. U zet in op een mooi akkoord met sociale partners.
Wij hopen van harte dat het lukt, want ook wij vinden loonmatiging belangrijk.
Het zou een belangrijke bijdrage leveren aan stabiliteit in deze roerige tijden.
Als die tegenvallers zich voordoen met de olieprijs of anderszins, wat is
dan uw scenario, zo vraag ik de minister.Dan kom ik bij de houdbaarheid. Het robuuste saldo voor 2009 is negatief,
min 2,1% van het bbp. De minister stuurt op het feitelijke saldo. Gezegend
door de hoge aardgasbaten komt hij hier positief uit de verf. Hiervan zegt
de Raad van State letterlijk: het feitelijk saldo kan niet dienst doen als
een betrouwbaar kompas voor houdbare overheidsfinanciën; daartoe biedt
het zogenaamde robuuste EMU-saldo een betere oriëntatie. Gelet op de
van de verslechtering van de aardgasbaten geschoonde saldo's is de Raad van
State er niet van overtuigd dat het kabinet daadwerkelijk vorderingen maakt
met de aanpak van het houdbaarheidstekort. Dwingt het voorgaande niet tot
het opnieuw bezien van de aanpak van het houdbaarheidstekort die bij het coalitieakkoord
werd overeengekomen? De aardgasbaten zijn eindig, zo zeg ik nogmaals. Daarom
is het nodig om ook te kijken naar de houdbaarheid van de overheidsuitgaven
op langere termijn.De heer De Nerée noemde het robuuste saldo een nieuwigheidje. Ik
dacht dat de CDA-fractie pleitbezorger was van houdbare overheidsfinanciën,
maar uitgerekend zij lijkt het robuuste saldo niet meer belangrijk te vinden
nu het steeds negatiever wordt. Het robuuste saldo wordt echter niet eens
gepresenteerd in de Miljoenennota. Waarom niet? Vindt de minister dit niet
belangrijk genoeg?De voorzitter:De heer Tang.De heer Tang (PvdA):Ik kan het kort houden, want mevrouw Koşer Kaya maakt er echt een
potje van. Het kabinet stuurt op begrotingsregels en niet op saldi. U komt
naar voren met het robuuste saldo. U haalt de Raad van State aan, die er volgens
mij gewoon naast zit over dat saldo. Maar dat krijg je als juristen laat praten
over economie. Het gaat om de begrotingsregels: worden de begrotingsregels
nageleefd? Wij stellen eens in de vier jaar de kaders vast en vervolgens houden
wij ons aan de begrotingsregels. Dat is trendmatig begrotingsbeleid en dat
heeft weinig te maken met saldi, dus ik ben benieuwd naar uw commentaar daarop.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik hoop overigens dat de Raad van de State meeluistert. Mijn punt is:
2009 ziet er inderdaad goed uit, maar je moet wel de begrotingsregels goed
toepassen. Ik heb de Zalmnorm genoemd, de ruilvoetwinsten en de groeiramingen.
U moet dat goed in de gaten houden, maar dat doet u niet.De voorzitter:Ik laat uw tijd weer doorlopen.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Voorzitter. Nieuwe berekeningen van het CPB laten zien dat de maatregelen
die de overheid neemt, zoals de Bosbelasting, een groter effect hebben op
de houdbaarheid van de overheidsfinanciën dan aan het begin van de kabinetsperiode
werd verwacht. De houdbaarheidswinst wordt ingezet, maar heeft de minister
overwogen om deze houdbaarheidswinsten niet in te zetten? Waarom reserveert
hij dit geld niet voor de volgende generaties?Geld wordt hier twee keer uitgegeven. In 2009 krijgt het kabinet met terugwerkende
kracht de afdrachten aan Brussel uit 2007 en 2008 terug. De minister is alleen
vergeten, dat dit geld al is uitgegeven. In 2007 is 1 mld. uit Brussel gebruikt
voor lastenverlichting. In 2009 wordt hetzelfde miljard weer gebruikt. Het
geld wordt twee keer uitgegeven. Kan de minister uitleggen hoe hij dat doet?Het schip kan steviger. Het schip is niet solide en weerbaar genoeg. Er
zitten zwakke plekken in het ontwerp en het schip is niet opgewassen tegen
het water waar het doorheen moet varen. Het zou verstandig zijn om verder
te kijken dan alleen het hier en het heden. Wat de minister na 2009 gaat doen,
is al een lastige vraag, laat staan wat er na deze kabinetsperiode gebeurt.
Wij kijken wel vooruit. Wij hervormen de verouderde AOW geleidelijk. Wij hervormen
de verstopte woningmarkt. Wij hervormen de vastzittende arbeidsmarkt. Wij
innoveren onze energiehuishouding. Kortom, wij zetten in op ontwikkeling.
Wij maken die keuzen. Soms maken wij ook impopulaire keuzen, maar die zijn
te verdedigen als je Nederland wilt ontwikkelen. Keuzen kosten vaak ook geld.
Een lastenverlichting in 2009 financieren met geld uit 2010 en 2011 is een
beslissing vooruitschuiven. Waarom draagt de minister niet de consequenties
voor de keuzen die hij maakt?Tot slot vertel ik nog een anekdote. Zeven mannen hebben de hele dag druk
zitten vergaderen in Beetsterzwaag en zijn toe aan een biertje, alleen is
hun geld op. Toch bestellen zij een biertje en zij zeggen dat de rekening
kan naar de jongelui aan het tafeltje verderop. Zij schuiven de rekening door
naar de volgende generatie. De jongeren betalen graag een drankje voor de
oude heren en samen maken zij zich vrolijk. De jongeren weten echter nog niet,
dat de oudere heren steeds weer zullen terugkeren om meer geld te vragen.De voorzitter:Dank u wel. Mijnheer De Nerée, bent u gewoon aan het lezen? Nee,
u hebt toch een vraag.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Mevrouw Koşer Kaya heeft mij vanmorgen ook al geïnterrumpeerd
over het robuuste saldo. Ik heb toen gezegd dat je de spelregels tijdens de
rit verandert als je tegen twee partners met een gezamenlijk inkomen opeens
zegt dat zij het ene inkomen niet meer mogen meetellen. Ik wil mevrouw Koşer
Kaya toch vragen wat zij vindt van de opmerkingen van het Centraal Planbureau:
de regels van het trendmatig begrotingsbeleid gebaseerd op het handhaven van
de uitgaven- en inkomstenkaders zijn een belangrijk instrument bij het vasthouden
van de koers naar budgettaire doelstellingen van het kabinet voor de middellange
en lange termijn. De feitelijke structurele en robuuste saldo's zijn lopende
de kabinetsperiode geen geschikte bakens.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik stel daar een ander citaat tegenover. Op pagina 68 staat: de ontwikkeling
van het structurele EMU-saldo wordt evenals het feitelijke saldo sterk beïnvloed
door de aardgasbaten. Voor een beoordeling van de onderliggende ontwikkeling
kan het beste worden gekeken naar het robuuste EMU-saldo, waarin niet alleen
voor de conjunctuur, maar ook voor de aardgasbaten en de rentelasten en -ontvangsten
wordt gecorrigeerd.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Dat is inderdaad een definitie van het robuuste saldo, maar het CPB zegt
zelf dat het geen geschikte bakens zijn. Dan heeft dat voor mij geen waarde.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Dan heeft dit voor u in de jaren dat wij aan het roer stonden ook geen
betekenis gehad, en ik dacht dat dat wel het geval was.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Wij hebben in die jaren niet getwist over het robuuste saldo, wij hebben
andere dingen gedaan. Dat was heel goed, want daardoor draait de economie
nu zo goed, beter dan in andere landen.Mevrouw Koşer Kaya (D66):In 2006 was het min 0,5%, in 2009 wordt het min 2,0%.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Ik was er in Beetsterzwaag niet bij. Ik ben er echter pas
geweest en volgens mij hebben zij daar meer melk dan bier. Misschien
dat die melk wel gratis verstrekt wordt. De heer Tang moet ik teleurstellen;
ik ben noch econoom, noch jurist. Dus wat dat moet worden...? Gelukkig is
de minister van LNV aangeschoven en met haar heb ik wel eens in de modder
van de samenleving gestaan. Dus misschien dat ik wat dat betreft, als hekkensluiter
in het debat, toch wat kan toevoegen aan wat allemaal gewisseld is.Deze algemene financiële beschouwingen vinden dit jaar plaats tegen
de wel heel turbulente achtergrond van de financiële crisis. De beurzen
zijn onrustig, de consumenten houden de adem in en de hand op de knip, en
geld lenen wordt waarschijnlijk voorlopig duurder. Met de crisissituaties
bij verschillende Europese banken dreigen de problemen nu helaas ook snel
over te slaan op de reële economie. Tegen deze roerige achtergrond bespreken
wij vandaag en morgen de financiële plannen voor het jaar 2009. Het is
dan ook niet te verwonderen dat een groot deel van mijn bijdrage, net als
alle andere bijdragen tot nu toe, zich daarop richt. In de eerste plaats wil
ik ingaan op de maatregelen die het kabinet het afgelopen weekeinde heeft
genomen bij Fortis. Vervolgens stel ik enkele vragen over de eventuele gevolgen
van de crisis voor de rijksbegroting 2009. En tot slot plaats ik enkele kanttekeningen
bij de beleidskeuzes van dit kabinet.Eind vorige week bereikte de crisis voor de Nederlandse situatie een nieuw,
vooralsnog voorlopig, dieptepunt met de snelle koersdaling van het aandeel
Fortis. Of de geruchten over de bank nu klopten of niet, feit was dat de op
vertrouwen gebaseerde koers zo snel kelderde dat de minister voor opening
van de beurs op maandag de noodgreep moest hanteren om als grootaandeelhouder
een belang in Fortis te nemen. Zoals gisteren reeds ingebracht, heeft mijn
fractie daarvoor, gezien het ontbreken van een private investeerder, alle
begrip. Toch heeft mijn fractie na het debat van gisteren en na lezing van
de gisterenavond verstuurde brief nog geen antwoorden gekregen op diverse
vragen. De minister heeft aangegeven ook andere banken te gaan steunen "als
het gaat om situaties waarbij de betrouwbaarheid en integriteit van het financiële
systeem in het geding zijn". Hoe gaat de minister om met het risico dat
overnames met zich meebrengen? Immers, bij een solvabele bank als Fortis is
het risico minder groot dan bij banken die écht op de rand van de afgrond
zijn beland. In dat geval is de belastingbetaler wel de dupe. Komen de kosten
van de participatie immers wel of niet terug via de rendementen die later
worden uitgekeerd? Graag had ik op dit punt een reactie van de bewindspersonen.
Ook vraag ik de minister hoe hij de Tweede Kamer in het vervolg, zo dat even
mogelijk is, eerder gaat betrekken bij de besluitvorming.Ik heb ter zake nog een drietal suggesties. Is het mogelijk om als Kamer
op korte termijn een spelregel of een code af te spreken over hoe het kabinet
in onverhoopte voorkomende gevallen zal opereren? Is het mogelijk om, als
de tijdsdruk hoog is, bijvoorbeeld alleen de fractievoorzitters vooraf te
informeren of te raadplegen? Of is het wellicht een idee om als Kamer een
financieel plafond voor overnames met de minister te bespreken, zoals ook
in Amerika het geval is?Er is geen verschil van opvatting over het volgende. Een beroep op overmacht
als snel handelen geboden is, blijft in een systeem waarin de regering regeert
en de Kamer controleert, altijd denkbaar en achteraf te verantwoorden. Dit
tegen het licht van de mededeling in de brief dat voorbij is gestapt aan de
bepaling in artikel 4, lid 5 van de Comptabiliteitswet. Nogmaals: ik heb begrip.
Ik kom niet terug op de situatie van gisteren, maar moet je dat nou altijd
willen?Wat hebben wij daarover nog met elkaar te verhandelen? Dat is, gepopulariseerd,
mijn opmerking.Welke stappen onderneemt de minister als zich op korte termijn geen kopers
melden voor ABN AMRO? Hoe gaat hij bij een eventuele koop de belangen van
de spaarders, personeel en investeerders behartigen?Als één ding duidelijk is geworden door deze crisis, dan
is het wel dat goed toezicht essentiëler is dan ooit. Gelukkig kunnen
wij ons in Nederland beroepen op en verheugen over een relatief goede toezichthouder.
De minister stelde dat terecht bij de presentatie van de Miljoenennota; gisteren
herhaalde hij dat. Toch is mijn fractie er, alles overziende, van overtuigd
dat het toezicht in Nederland nog beter moet en kan. Ik doel dan op het feit
dat financiële instellingen de afgelopen jaren steeds grotere risico's
namen, zonder dat daar een stokje voor is gestoken door de toezichthouder.
Ik vraag de minister hoe hij in dit verband de uitspraak van Nout Wellink,
president van de DNB, beoordeelt dat toezichthouders zich veel meer moeten
richten op het brede plaatje en op de lange termijn. Wat doen de prikkels
achter de beloningssystemen – belonen van succes, maar niet afstraffen
van falen – nou precies in deze hele wereld? En hebben die niet een
te grote rol gespeeld? De vraag van de bonussen van falende bestuurders, die
aan banden gelegd zouden moeten worden, is al door collega's gesteld. Ik sluit
mij daarbij aan.Dan de gevolgen van de crisis voor de rijksbegroting. "Nederland
is goed voorbereid op economische omslag", zo kopte de eerste pagina
van de Miljoenennota. Mooier kan een minister van Financiën het in economisch
zware tijden niet maken, maar bij de presentatie van diezelfde Miljoenennota
hield minister Bos al heel wat meer slagen om de arm. Toen hadden wij nog
niet eens de huidige omvang van de crisis in beeld. Mijn vraag aan de minister
is daarom hoe de recentelijk geïntensiveerde crisis direct of indirect
van invloed zal zijn op de Nederlandse rijksbegroting voor 2009 en eerstvolgende
jaren. Hoe beoordeelt hij de uitspraak van oud-minister Ruding in het Reformatorisch
Dagblad van zaterdag jongstleden dat in de gegeven omstandigheden in de begroting
een veel te gunstige vooronderstelling wordt gehanteerd? Daarbij wordt gedacht
aan het feit dat er wordt uitgegaan van een hogere economische groei dan nu
waarschijnlijk is en aan de gehanteerde olieprijs van $125, die gehanteerd
wordt bij het berekenen van de aardgasbaten. Mijn fractie zou graag een voorzichtiger
manier van begroten zien. De les uit dit alles moet nog worden getrokken.
Wij hebben gisteren afgesproken dat wij dat gaan doen, maar de vraag is nu
heel concreet of de minister iets in de suggestie ziet om voor de komende
jaren meer reserves in de begroting in te bouwen in verband met de crisis
op de financiële markten.Na afloop van het begrotingsberaad in het kabinet wees de minister erop
dat "de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen". Dat
is ook ons uitgangspunt, maar daar heb ik nog niet in alle opzichten voldoende
van terug gezien. Wij zullen de begrotingsbehandeling van SZW en het Belastingplan
nog moeten gebruiken om dit te vervolmaken en te preciseren. Daarvoor
is echter wel nodig dat de Kamer beschikt over de meest recente koopkrachtberekeningen.
Ik ben daarom erg geïnteresseerd in het verband tussen de kredietcrisis –
en alles erop en eraan – en de koopkrachtbeelden, want hoewel in de
raming een stevig negatief effect van de kredietcrisis is verdisconteerd,
zijn de huidige ontwikkelingen nog niet meegenomen. Ik vraag de minister en
de staatssecretaris daarom of zij de Kamer voor de zojuist genoemde begrotingsbehandelingen –
dus inclusief de behandeling van het Belastingplan – de geactualiseerde
koopkrachtberekeningen willen toesturen voor een aantal mogelijke economische
scenario's.Vorig jaar heb ik mij fel verzet tegen het uitkleden en afschaffen van
de Buitengewone Uitgavenregeling. Hoewel onbedoeld gebruik tegengegaan mag
en moet worden, vond mijn fractie dat de BU beschikbaar moest blijven voor
alle belastingplichtigen die onvermijdelijke uitgaven hebben te doen. Die
slag is intussen verloren, met uitzondering van de alternatieve regeling voor
adoptiekosten. Voor de nieuwe situatie zijn echter de recente ontwikkelingen
rond de vervangende regeling om tegemoet te komen aan chronisch zieken en
gehandicapten, relevant. Gisteren kregen wij een actualisatie van de CG-Raad
en het Nibud van de koopkrachtberekeningen voor mensen met hoge zorgkosten.
Die baren mijn fractie zorgen. Ik vind het niet te verkroppen als mensen met
hoge zorgkosten en een verhoudingsgewijs laag inkomensniveau er door deze
ingreep op achteruit gaan. Hoe staat het met de toezegging van het kabinet
om hun positie nog eens te bekijken? Daar moet toch helderheid over bestaan,
willen wij in finale termen gesproken stemmen over de begrotingen voor 2009?
Ik hoor graag een toezegging op dit punt.Mijn volgende punt betreft mijn aangenomen motie over de regeling voor
adoptiekosten. Mijn fractie vraagt zich af waarom de Kamer daar nog geen nadere
concretisering van heeft gezien, zoals wel is toegezegd. Kan de minister of
de staatssecretaris bij dezen toezeggen dat de in de begroting van Justitie
gememoreerde regeling geen verslechtering betekent voor adoptiefouders ten
opzichte van de regeling Buitengewone Uitgaven? Vorig jaar heb ik mij nogal verzet tegen de versnelde afschaffing van
de algemeen overdraagbare heffingskorting. Dit jaar las ik in het Belastingplan
2009 dat er een nieuwe maatregel wordt genomen die de positie van eenverdienergezinnen
opnieuw aantast. De indexatie van de algemene heffingskorting van 2008 wordt
namelijk teruggedraaid en de heffingskorting wordt verder verlaagd met € 57.
Klopt het dat dit weer een verdere uitkleding is van de algemene heffingskorting?
Als dat het geval is, vraag ik de bewindslieden die maatregelen nog eens te
heroverwegen. Ik vraag het nu alvast, maar ik kom er zo nodig bij het Belastingplan
op terug.Mijn laatste punt betreft de nationale en internationale veiligheid. Die
kan en moet beter. Het gaat over Defensie en politie. Defensie wordt van binnenuit
opgegeten. Personele en materiële problemen spelen haasje over. Feitelijk
heeft Defensie sinds 1990 geen extra geld meer gekregen. Het bekende extra
miljard in 2003 ging naar de missies in Irak en Afghanistan. Aan deze situatie
moet een eind komen. Als ik de begroting goed lees, zie ik dat Defensie een
kleine 50 mln. inlevert. Dat vinden wij niet acceptabel gegeven de situatie
waarin Defensie zit. Kan dit worden verantwoord en uitgelegd? Er moeten fundamentele
keuzes worden gemaakt. Als wij actief blijven op het huidige topniveau, moet
er stevig geld bij. Wij kunnen er ook voor kiezen om onze ambities een eind
naar beneden te schroeven en andere landen het voortouw te laten nemen in
crisisgebieden. De SGP-fractie kiest voor de eerste optie. Nederland is een
rijk land. Daarbij hoort dat het zijn verantwoordelijkheid neemt in crisis-
en oorlogssituaties. Adel verplicht. Daarom wil mijn fractie vasthouden aan
het hoge ambitieniveau.De heer Cramer (ChristenUnie):Bij de behandeling van de begroting van 2007 is de begroting van Defensie
vastgesteld op 7,7 mld. In de begroting die vandaag voorligt, is dat 8,4 mld.
Dat is dus een verschil van 760 mln. Van waar uw veronderstelling dat wij
niets hebben gedaan om dat budget substantieel te verhogen?De heer Van der Vlies (SGP):Die cijfers heb ik hier niet paraat.De heer Cramer (ChristenUnie):Ik wel.De heer Van der Vlies (SGP):Dat is uw goed recht en dat is ook uw sterke kant. Ik had ze bij mij moeten
hebben, maar ik heb ze hier niet liggen. Ik neem de cijfers die u noemt graag
voor waar aan. Er zit echter ook een doorberekening van personeelslasten bij,
et cetera. De reële inzet – daar hebben wij in de Kamer eerder
over gesproken – is ter discussie gesteld, ook door de minister van
Defensie. Ik heb daar vorig jaar ook een motie over ingediend, die toen nog
als prematuur werd beoordeeld door de coalitiefracties en daardoor is weggestemd.
Het punt werd echter onderkend. Daar refereer ik aan. Tegen het licht van
die motie die is ingediend bij de financiële beschouwingen van vorig
jaar, heb ik de begroting van Defensie doorgeakkerd. Daarin stuitte ik op
een defect van die 50 mln. Ik wil dat nog wel bekijken. Als blijkt dat ik
fout zit, kom ik daar in tweede termijn op terug. Ik geloof dat nog niet.
Als je een begroting verhoogt, kan de financiële taakstelling uiteraard
toenemen. Zoals met alle groeicijfers het geval is, worden de kostenpatronen erin verdisconteerd. Op de personele en materiële inzetbaarheid
schieten wij echter tekort.De heer Cramer (ChristenUnie):Ik denk dat de heer Van der Vlies de plank misslaat. Er is inderdaad wat
verschil, maar in 2008 was er een incidentele verhoging. Daar komt het verschil
met de begroting vandaan. Zo is het mij ten minste uitgelegd. Juist ten behoeve
van de verhoogde en verbeterde inzetbaarheid is vorig jaar 411 mln. toegevoegd.
Er is kortom substantieel meer voor defensie beschikbaar. Ik zou de heer Van
der Vlies willen aanraden er nog eens goed naar te kijken voor de tweede termijn.De heer Van der Vlies (SGP):Daartoe ben ik altijd bereid.De heer Tony van Dijck (PVV):Hoe rechtvaardig vindt de heer Van der Vlies de doorwerkbonus die dit
kabinet introduceert? Als mensen ouder dan 62 doorwerken, krijgen zij een
bonus. Daarna worden zij gevrijwaard van een eventuele Bosbelasting.De heer Van der Vlies (SGP):Daarover heb ik nog niet gesproken. Het staat op ons lijstje. Wij zullen
erover spreken bij de behandeling van een van de begrotingshoofdstukken. Ik
moet een keuze maken binnen mijn spreektijd. Ik heb er al wel een keer een
opmerking over gemaakt. Wij vinden inderdaad dat wij het complex van de AOW
en de pensioengerechtigde leeftijd zorgvuldig moeten behandelen. Wij moeten
proberen eerst de mensen die kunnen werken en nog niet de pensioensgerechtigde
leeftijd hebben, aan het werk te krijgen of te houden. Een stimuleringsregeling
met een bonus is niet op voorhand een probleem voor ons. Wij willen daarover
in de bredere context spreken.Een vergelijkbaar probleem doet zich voor bij de politie. Ik hoop niet
dat weer iemand met begrotingscijfers komt aandragen, want ik sta hier met
een papiertje zonder die cijfers. Ik heb begrepen dat er weliswaar wijkagenten
bijkomen, 125 in totaal, een kwart van de 500 die in het coalitieakkoord zijn
voorzien, maar dat de onderbezetting in de korpsen gigantisch is. Investeren
in veiligheid en in meer blauw op straat gaat niet samen met een bezuiniging
van 100 mln. Ik wil dat dit aan de orde wordt gesteld. Mijn fractie overweegt
op dit punt zelfs een amendement in te dienen, mocht dit niet lukken. Wij
zijn nog bezig met het zoeken naar dekking. Vandaar dat het amendement er
nog niet ligt.Vertrouwen blijkt in deze economisch zware tijden een heel onrustig bezit.
Vertrouwen is als een emmer die je slechts druppel per druppel kunt vullen,
maar één dom of onhandig gebaar is voldoende om hem leeg te
kieperen. Ik wens de bewindslieden heel veel sterkte en wijsheid om dat vertrouwen,
mede door hun beleid, bemoeienis en interventies, de komende tijd te herstellen.De (algemene) beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Wij zijn gekomen aan het eind van de inbreng in eerste termijn van de
Kamer. Morgen zal de regering antwoorden. Ik heb begrepen dat de Kamer voor
die tijd nog een aantal schriftelijke antwoorden krijgt.De vergadering wordt enige ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20082009-483-512.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl