Voortzetting van de gezamenlijke behandeling van: - advies van de Raad van State d.d. 17 oktober 2003 en het nader rapport van de Raad van State d.d. 12 november 2003 over artikel 137 van de Grondwet (29200 VII, nr. 36); - verslag van een schriftelijk overleg inzake het wetsvoorstel Verandering in de Grondwet, strekkende tot wijziging van de bepalingen inzake het onderwijs (28726, B)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 568-573

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

31-01-2005

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 12, pagina 568-573

18-01-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29200-VIIToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28726Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 18 januari 2005)Pagina 620-623
Voortzetting van de gezamenlijke behandeling van: - het Voorstel van wet van de leden Karimi, Dubbelboer en Van der Ham betreffende het houden van een raadplegend referendum over het grondwettelijk verdrag voor de Europese Unie (Wet raadplegend referendum Europese Grondwet) (28885); - het Voorstel van wet van de leden Karimi, Dubbelboer en Van der Ham tot wijziging van het voorstel van wet van de leden Karimi, Dubbelboer en Van der Ham betreffende het houden van een raadplegend referendum over het grondwettelijk verdrag voor de Europese Unie (Wet raadplegend referendum Europese Grondwet) in verband met het tijdstip van het referendum (29608)Pagina 596-619
Lijst van besluiten (dinsdag 18 januari 2005)Pagina 619-620
Presentie en opening (dinsdag 18 januari 2005)Pagina 565-565
Voortzetting van de gezamenlijke behandeling van: - advies van de Raad van State d.d. 17 oktober 2003 en het nader rapport van de Raad van State d.d. 12 november 2003 over artikel 137 van de Grondwet (29200 VII, nr. 36); - verslag van een schriftelijk overleg inzake het wetsvoorstel Verandering in de Grondwet, strekkende tot wijziging van de bepalingen inzake het onderwijs (28726, B)Pagina 568-573
Gezamenlijke behandeling van: - het Voorstel van wet van de leden Karimi, Dubbelboer en Van der Ham betreffende het houden van een raadplegend referendum over het grondwettelijk verdrag voor de Europese Unie (Wet raadplegend referendum Europese Grondwet) (28885); - het Voorstel van wet van de leden Karimi, Dubbelboer en Van der Ham tot wijziging van het voorstel van wet van de leden Karimi, Dubbelboer en Van der Ham betreffende het houden van een raadplegend referendum over het grondwettelijk verdrag voor de Europese Unie (Wet raadplegend referendum Europese Grondwet) in verband met het tijdstip van het referendum (29608)Pagina 575-593
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 in verband met Europeesrechtelijke verplichtingen (28171)Pagina 593-596
Herdenking natuurramp AziëPagina 565-567
Behandeling van de volgende voorstellen van (rijks)wet: - Wijziging van de Kadasterwet, de Invoeringswet Kadasterwet, de Organisatiewet Kadaster, enige andere wetten en enkele wetboeken in verband met een verdergaande toepassing van informatie- en communicatietechnologie bij de aanbieding van stukken ter inschrijving in de openbare registers voor registergoederen, het houden van die registers en de verstrekking van inlichtingen daaruit, alsmede in verband met enkele noodzakelijk gebleken technische aanpassingen en het stellen van aanvullende eisen aan het gebruik van elektronische handtekeningen (Herzieningswet Kadasterwet I) (28443); - Wijziging van de Wet voorkoming verontreiniging door schepen, de Wet verontreiniging zeewater en de Scheepvaartverkeerswet in verband met de instelling van de Nederlandse exclusieve economische zone en enkele andere onderwerpen (28984) en zes andere wetsvoorstellen.Pagina 568-568
Behandeling van het wetsvoorstel Verandering in de Grondwet, strekkende tot aanvulling van bepalingen inzake de verkiezing van de Tweede Kamer en de Eerste Kamer der Staten-Generaal, de provinciale staten en de gemeenteraden in verband met de tijdelijke vervanging van hun leden wegens zwangerschap, bevalling of ziekte (28727)Pagina 573-575

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 48 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de gezamenlijke behandeling van:het advies van de Raad van State d.d. 17 oktober 2003 en het nader rapport
van de Raad van State d.d. 12 november 2003 over artikel 137 van de Grondwet
(29200 VII, nr. 36);het verslag van een schriftelijk
overleg inzake het wetsvoorstel Verandering in de Grondwet, strekkende tot
wijziging van de bepalingen inzake het onderwijs (28726, B).(Zie vergadering van 14 december 2004.)De voorzitter:Ik heet de minister van harte welkom.De beraadslaging wordt heropend.De heer Jurgens (PvdA):Mevrouw de voorzitter. De leden van de PvdA-fractie hebben op 14 december
verleden jaar met aandacht geluisterd naar de inbreng van de andere fracties
in het debat over de vraag of de Tweede Kamer de in artikel 137 Grondwet voorgeschreven
procedure bij de thans lopende Grondwetsherziening wel op de juiste wijze
heeft gevolgd. Het standpunt van onze fractie is dat een juiste uitleg van
zowel de tekst als de wetsgeschiedenis van dit artikel 137 Grondwet met zich
brengt dat de tweede lezing van een Grondwetsherziening behoort te worden
afgehandeld door de Tweede Kamer die is gekozen op grond van een ontbinding
ex artikel 137, lid 2 Grondwet en dat de huidige Tweede Kamer, die niet op
grond van een dergelijke ontbinding is gekozen, die tweede lezing dus niet
had behoren af te handelen. Luisterend naar de collega's in dit huis heeft
de PvdA-fractie geconcludeerd dat de meerderheid van onze Kamer, waartoe ook
de CDA-fractie behoort, anders dan de regering van mening is dat de tekst
van artikel 137, lid 2 Grondwet, althans zoals deze luidde tot de Grondwetsherziening
van 1995, inderdaad aldus behoort te worden gelezen als ik zojuist heb geschetst.
Een andere meerderheid, waartoe de huidige regeringspartijen dus ook het CDA
behoren, is echter van mening dat de sinds 1995 geldende tekst van artikel
137, lid 2 Grondwet wel een uitleg mogelijk maakt dat ook een volgende Tweede
Kamer tot afhandeling in tweede lezing kan overgaan. Daarmee sluit deze meerderheid
van de Eerste Kamer zich aan bij de meerderheid van de Tweede Kamer en bij
de regering. Nu alle drie colleges zich tezamen met de Raad van State voor
deze mogelijke uitleg van artikel 137, lid 2 Grondwet hebben uitgesproken,
is op het hoogste niveau een uitleg aan dit artikel van de Grondwet gegeven.Op grond hiervan moest de PvdA-fractie zich dus een nader standpunt bepalen.
Met behoud van haar standpunt over de juiste uitleg van artikel 137 Grondwet
zal zij de verdere behandeling van de drie voorliggende wetsvoorstellen tot
Grondwetsherziening niet om deze procedurele redenen blokkeren, daarmee respect
betonend voor de standpunten van de meerderheid van deze Kamer. Zij wordt
daarbij beïnvloed door twee omstandigheden. De eerste is dat naar haar
mening de tekst van artikel 137, lid 2 Grondwet, zoals ook is gebleken tijdens
het debat op 14 december jongstleden weliswaar geen ruime uitleg toelaat,
maar dat wel staande zou kunnen worden gehouden dat de tussentijdse ontbinding
van de Tweede Kamer haar functie als kiezersmandaat naar de politieke overtuiging
van de grote meerderheid maar ook in feite, heeft verloren, zodat via een
zich vestigende staatsrechtelijke conventie aan artikel 137, lid 2 Grondwet
inmiddels geen zo dwingende betekenis meer toekomt. Dit is de
eerste overweging die ons helpt bij het ons neerleggen bij het standpunt van
de meerderheid. De tweede overweging is dat de regering bij monde van deze
minister heeft toegezegd om de tekst van artikel 137 Grondwet te betrekken
bij haar overwegingen inzake modernisering van de Grondwetsbepalingen. Al
met al is het toch de moeite waard gebleken om een zo principieel debat te
houden over de juiste uitleg van een bepaalde tekst van de Grondwet. Ik hoop
van harte, maar verwacht het niet, dat onze collega's aan de overzijde van
dit debat kennis zullen nemen.De heer Dölle (CDA):Mevrouw de voorzitter. Ik sluit mij aan bij de voorlaatste opmerking van
de heer Jurgens. Om mij bij zijn laatste aan te sluiten, vind ik wat riskanter.De opvatting van onze fractie is eigenlijk al zo'n beetje door de heer
Jurgens geciteerd. Wij meenden samen met de Raad van State inderdaad dat het
nooit in de praktijk was voorgekomen, noch toelaatbaar zou zijn, dat een opvolgende
Kamer zou besluiten in tweede lezing van een Grondwetsherziening. Wij hebben
eraan toegevoegd dat de nieuwe bewoordingen er in 1995 weliswaar niet met
die bedoeling zijn ingevoerd, maar niet langer uitsluiten een uitleg zoals
de regering die voorlegt. Wij hebben daarbij tevens aangegeven dat dit wat
ons betreft een benadering is die voor dit geval geldt. Omdat niet gekort
wordt op de rechten van het electoraat noch op de posities van het parlement
zou deze vrij semantische uitleg wat ons betreft in dit geval wel toelaatbaar
zijn, ook al omdat de minister heeft toegezegd met een notitie te komen en
daar ook de hoofdlijnen van heeft geschetst.De heer Jurgens heeft dus goed begrepen dat onze fractie in dit geval
de regering kan steunen in haar uitleg, maar wel om de redenen die ik hiervoor
heb aangegeven en niet helemaal zoals de heer Jurgens heeft geschetst.De heer Engels (D66):Mevrouw de voorzitter. In het voetspoor van de Raad van State, de regering
en een meerderheid van de Tweede Kamer heeft mijn fractie zich in december
op het standpunt gesteld dat deze toepassing van artikel 137, lid 4 Grondwet
niet in strijd is met het constitutionele recht. In dat standpunt is uiteraard
geen verandering gekomen. Mijn fractie heeft al gezegd het toe te juichen
dat binnenkort op basis van een notitie van de regering zal worden gesproken
over de betekenis van de Grondwet en met name over de vraag in hoeverre met
het wijzigen van de Grondwet wellicht een andere richting kan worden ingeslagen.
Als vandaag de vraag wordt gesteld hoe wij dit debat afsluiten, dan is dat
voor mijn fractie vrij simpel. Wij danken de PvdA-fractie voor haar opstelling
in dezen en kunnen de thans voorliggende voorstellen in tweede lezing afhandelen.
Wij wachten af hoe de discussie over de toegezegde notitie zal verlopen en
hopen dat daarmee enkele zaken tot een goed einde zullen kunnen worden gebracht.De heer Van Heukelum (VVD):Voorzitter. Het denken en studeren over het staatsrecht gaat door, ook
na het debat van een tijdje geleden. Dat leidt soms tot verrassende ontwikkelingen
en resultaten. Wij behandelen straks het wetsvoorstel met betrekking tot het
referendum over de Europese Grondwet. In zijn advies hierover stelt de Raad
van State: "In artikel 137 van de Grondwet is bepaald dat de Tweede Kamer
der Staten-Generaal na de bekendmaking van de Verklaringswet wordt ontbonden,
waarna verkiezingen plaatsvinden en de dan aantredende nieuwe Tweede Kamer –
evenals de Eerste Kamer der Staten-Generaal – de wijzigingen slechts
kan aannemen met ten minste tweederde van het aantal uitgebrachte stemmen".Even verderop staat het volgende citaat: "De vraag is welke mogelijkheden
er openstaan binnen het Nederlands staatsbestel om het oordeel van de kiezers
over de Europese Grondwet te vragen. Een modaliteit zou zijn om, zoals ook
bij de herziening van de Nederlandse Grondwet is voorzien, de Tweede Kamer
te ontbinden en verkiezingen uit te schrijven, waarin de kiezer zijn oordeel
over de Europese Grondwet kan laten meewegen bij de samenstelling van de Tweede
Kamer die zal beslissen over de goedkering van het verdrag".Voorzitter, deze uitspraken van de Raad van State staan naar de mening
van mijn fractie toch op zijn minst op gespannen voet met het advies van de
Raad van State dat is uitgebracht naar aanleiding van de vraag of de huidige
Tweede Kamer op grond van artikel 137 GW gerechtigd was de wetsvoorstellen
tot wijziging van de Grondwet in tweede lezing te behandelen. Bij die gelegenheid
stelde de Raad van State namelijk: "Artikel 137 bepaalt thans alleen dat de
(beide) Kamers der Staten-Generaal met behandeling van het voorstel moeten
wachten tot nadat de nieuwe Tweede Kamer is bijeengekomen".Kijkend naar de uitspraken van de Raad van State bij het wetsvoorstel
Referendum Europese Grondwet moet je welhaast tot de conclusie komen dat de
heer Jurgens met zijn stellingname met betrekking tot artikel 137 GW strikt
formeel het volledige gelijk aan zijn zijde had. Maar bij de discussie over
dit onderwerp enige weken geleden in dit Huis is ook duidelijk geworden dat
van een expliciet oordeel van de kiezer over grondwetswijzigingen in de huidige
praktijk niet of nauwelijks meer sprake is. Het huidige systeem van Kamerontbinding,
gecombineerd met reguliere verkiezingen waarin de grondwetswijziging ondersneeuwt
in een massa politieke thema's, heeft ertoe geleid dat artikel 137 GW min
of meer een dode letter is geworden. Mijn fractie vindt dit geen goede zaak.
Om die reden juicht mijn fractie het toe dat er een vervolgdiscussie over
dit thema komt aan de hand van een notitie van het kabinet.Juist omdat bij de gehele procedure van grondwetwijziging in relatie tot
verkiezingen van de Tweede Kamer het oordeel van de kiezer over de wijzigingen
van de Grondwet niet of nauwelijks een rol heeft gespeeld, zal mijn fractie
zich niet verzetten tegen de behandeling van deze voorstellen in deze Kamer.
Ik doe dit echter wel met de uitdrukkelijke kanttekening dat mijn fractie
hiermee niet wil aangeven dat, wat haar betreft, in het vervolg de behandeling
van grondwetswijzigingen in tweede lezing door elke nieuwe Tweede Kamer gerechtvaardigd
is. Zoals ik reeds zei, artikel 137 is voor een deel een dode letter geworden
en dode letters passen niet in een levende grondwet. De aanstaande
discussie over deze materie kan daarin hopelijk verandering brengen.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. In dit vervolg op het debat van 14 december jongstleden
wil ik namens de fracties van SGP en ChristenUnie in afrondende zin nog het
volgende naar voren brengen. Misschien ten overvloede, maar duidelijkheidshalve
wil ik ons in de vorige ronde uitgebrachte standpunt nadrukkelijk herhalen:
in 1995 is naar onze zienswijze geen bewuste wijziging aangebracht in artikel
137, lid 4 GW, althans niet met betrekking tot het vereiste dat de behandeling
van de tweede lezing van de grondwetswijziging dient te geschieden door de
na ontbinding gekozen Tweede Kamer. Die werkwijze is altijd als de normale
gezien en als zodanig ook gepraktiseerd, in elk geval voor 1983.Het is reeds gezegd: zelfs in de jaren 1971, 1972, 1981 en 1982 werden
de grondwetswijzigingen ondanks de korte zittingsperiode van de Tweede Kamer
toch tijdig afgehandeld. Om dat ook in de toekomst mogelijk te maken, is het
gewenst dat die gedragslijn van vóór 1983 wordt hersteld, in
elk geval in die zin dat de regering de voorstellen in tweede lezing ten spoedigste
bij de Tweede Kamer indient. Over die wenselijkheid lijkt inmiddels in deze
Kamer wel overeenstemming te bestaan.Vervolgens staan wij voor de beantwoording van de vraag wat onze houding
dient te zijn ten aanzien van de nu gevolgde weg bij deze voorstellen voor
grondwetswijziging. Het moge duidelijk zijn geworden dat de gang van zaken
van de laatste tijd niet onze hartelijke instemming heeft – integendeel.
We gaan ook niet zo ver dat wij volstaan met de opmerking dat de beproefde
gewoonte in dezen onze voorkeur zou hebben gehad. Uiteraard wensen wij nog
minder te spreken van een precedent, een conventie of een wijziging van het
staatsrechtelijk gewoonterecht op basis van een zekere interpretatie –
welke dan ook – van artikel 137 GW.In onze eerdere bijdrage aan dit debat stelden wij de vraag aan de orde,
aan wie deze gang van zaken valt toe te schrijven. Vaststaat dat de herzieningsvoorstellen
van het kabinet-Balkenende I zijn ingediend op 18 en 24 september en
13 december 2002. Dat was maanden later dan mogelijk was geweest. Wat
was de reden van de traagheid in de voortzetting van de behandeling? Wij verdenken
het kabinet níet – ik zeg dit met nadruk – van strategisch,
opportunistisch opereren, maar de vraag of er geen sprake was van nonchalance
mag mijns inziens zeker worden gesteld. Hoe het zij, in ieder geval staat
vast dat de Tweede Kamer niet alle voorstellen vóór haar ontbinding
kon behandelen. Vanwege deze omstandigheden heb ik in eerste termijn van een
uitzonderlijke situatie gesproken. Naar mijn besef is dat nog iets anders
dan een noodsituatie, die afwijking van het bestendig gebruik zou kunnen rechtvaardigen.
De toepassing – ik heb het niet over interpretatie – die de regering
thans wil geven aan de tekst van artikel 137, lid 4 betekent naar ons oordeel
een afwijking van de tekst én van de gewoonte. Dat is iets anders dan
strijd met de Grondwet, zoals de minister ons standpunt op 14 december
meende te kunnen typeren. Opzettelijke schending van een rechtsplicht door
regering en Tweede Kamer zou niet te rechtvaardigen zijn, tenzij, ik herhaal,
van een noodsituatie sprake zou zijn.De heer Dölle sprak in zijn eerste termijn over een strijd tussen
twee opvattingen: iets kan zolang het niet is verboden en iets kan slechts
indien het is toegestaan. Juridisch valt naar mijn inzicht het eerste standpunt
te verdedigen, zolang niet van een expliciet verbod sprake is – moreel
overigens lang niet altijd. In onderhavig geval is geen sprake van een expliciet
verbod en evenmin van een sanctie. Daarom zijn onze fracties bereid een eenmalige –
ik onderstreep dat – afwijking in deze unieke situatie, nolens volens,
te accepteren. In de discussie over de door de minister aangekondigde notitie
zullen wij ons bijvoorbeeld uitspreken over de vraag of voor de toekomst een
aanvulling of verduidelijking van artikel 137 GW op dit punt wenselijk is.Ter afsluiting wil ik in algemene zin nog het volgende opmerken. Van ons
allen hier bijeen, van Kamer en kabinet, mag respect voor de Grondwet worden
verwacht. Als wij de waarborgfunctie van de Grondwet naar letter én
geest willen honoreren, rust op ons een bijzondere verantwoordelijkheid voor
de procedure inzake grondwetswijziging.De heer Van Raak (SP):Voorzitter. Mijn fractie kan niet aan de indruk ontkomen dat wij vandaag
artikel 137 GW in zijn uitwerking veranderen. Nogmaals willen wij onze vreugde
uitspreken over het feit dat de heer Jurgens ons en het kabinet heeft gewezen
op de problemen rond de interpretatie van dit artikel die het kabinet nu hanteert.
Als ik de uitkomst van het debat mag samenvatten: de meerderheid van deze
Kamer vindt dat deze interpretatie niet is toegestaan en de meerderheid van
deze Kamer vindt dat deze interpretatie niet is verboden. Ik vind dat raar.
Wij zijn dan ook een beetje teleurgesteld dat deze Kamer, die naar onze opvatting
een heel bijzondere staatsrechtelijke rol te vervullen heeft, uiteindelijk
kan instemmen met de opvatting van de minister. Wij vrezen dat een kabinet
in de toekomst zal kunnen wachten met het voorleggen van een herziening van
de Grondwet in tweede lezing tot een gunstige samenstelling van het parlement.
Daarmee is de tweede lezing, die tot doel had het oordeel van de kiezers te
vragen, naar onze opvatting overbodig geworden. Maar dit is al gezegd.In principe vindt mijn fractie dat de voorstellen over de samenwerking
tussen bijzonder en openbaar onderwijs, de vervanging van Kamerleden en de
deconstitutionalisering van de burgemeestersbenoeming opnieuw in procedure
zouden moeten worden gebracht. Voor deze opvatting is in deze Kamer geen meerderheid
en misschien is dat ook wel terecht: volksvertegenwoordigers moeten soms pragmatisch
durven zijn. Er is in dit geval iets voor te zeggen dat het middel van het
niet-goedkeuren van deze grondwetsherzieningen wel erg zwaar is om het doel
van een juiste constitutionele procedure te bewerkstelligen. Mijn fractie
zal die voorstellen voor herziening van de Grondwet dan ook op hun eigen merites
beoordelen. Voor sommige van de voorstellen blijft meer dan voldoende kritiek
over. Wel hoopt mijn fractie dat de minister onderkent dat wij vandaag iets
aan de interpretatie van de Grondwet veranderen; dat nu iets
mogelijk is, het uitstellen van de behandeling in tweede termijn, wat vóór
1995 niet grondwettelijk was. Mijn fractie had graag gezien dat deze Kamer,
bijvoorbeeld door middel van een motie, vastlegde dat artikel 137, lid 4 zo
moet worden geïnterpreteerd dat behandeling in tweede lezing dient plaats
te vinden door het parlement dat is samengesteld na de eerstvolgende verkiezingen
na de eerste lezing. Graag hadden wij gezien dat deze gewenste handelwijze
niet facultatief, maar verplicht is. Ook daarvoor is in deze Kamer geen meerderheid.
Ik denk dat de toekomst zal uitwijzen of deze Kamer vandaag nalatig is.De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. De fractie van GroenLinks behoort tot de – overigens
vrij ruime – minderheid die in december jongstleden van mening bleek
te zijn dat het vierde lid van artikel 137 alleen in die zin kan worden uitgelegd
dat de volgende Tweede Kamer de grondwetswijziging in tweede lezing zou moeten
afhandelen. Nu ik de heer Van Heukelum heb gehoord, vraag ik me af of de grote
minderheid niet is veranderd in een meerderheid. Mijn conclusie is dat de
verhouding in deze Kamer mede door het advies van de Raad van State over de
initiatiefwet voor een referendum over de Europese Grondwet veranderd is.
In navolging van de Raad van State legt de heer Van Heukelum er de nadruk
op dat de volgende Tweede Kamer de tweede lezing afhandelt en dat hij slechts
in dit zeer specifieke geval – de heer Dölle spreekt van "situatief" –
kan instemmen met afwijking van deze gang van zaken. Ik deel dan ook niet
de opvatting van de heer Van Raak dat slechts een minderheid van deze Kamer
deze mening zou hebben, want de minderheid is in een meerderheid veranderd.
Is de minister het hiermee eens?Ik deel de opvatting van de heer Holdijk dat het kabinet slordig is geweest.
Ik voeg eraan toe dat het ook slordig is geweest met de publicatie van de
wet inzake de Zalmsnip. Het is misschien wat ordinair om in een plechtig debat
over de Grondwet de Zalmsnip te noemen, maar ook op dit punt heeft de regering
niet adequaat gehandeld, waardoor deze wet nu nog steeds van kracht is. Maar
goed, dit terzijde. Blijkbaar ontbreekt het dit kabinet bij het bewaken van
termijnen toch een beetje aan scherpte.Wij hebben kennisgenomen van de aankondiging van een notitie waarin de
procedure voor wijziging van de Grondwet aan een beschouwing zal worden onderworpen.
Daarbij zal artikel 137 natuurlijk worden betrokken, want dat is een onderdeel
van de Grondwet, maar ik vraag de minister nog een keer, toch ook een beschouwing
los te laten op een horizonbepaling voor de Tweede Kamer voor het afhandelen
van een tweede lezing. Als er nu een meerderheid blijkt te zijn voor het standpunt
dat een tweede lezing na verkiezingen door de nieuwe Tweede Kamer moet worden
afgehandeld, kan er toch ook een horizon van vier jaar bepaald worden, de
maximale zittingsduur van de nieuwe Kamer. Je kunt erover discussiëren
of dit nuttig is, maar ik vraag de minister om deze vraag er in ieder geval
bij te betrekken.Ten slotte nodig ik hem graag nog uit, te reageren op de opvatting van
de heer Van Heukelum dat de Grondwet dode letters kent. Ik ben er niet zo
van gecharmeerd om de Grondwet in te delen in levende en dode letters, ik
vind dat elke letter even levendig moet zijn. Als er een dode letter in staat,
moet de Grondwet zo snel mogelijk worden gewijzigd. Mij is geen initiatiefwet
van de VVD-fractie in de Tweede Kamer op dit punt bekend, dus ik vind dat
er weinig reden is om in deze zin ruimhartig met de Grondwet om te gaan. Deelt
de minister mijn opvatting?De heer Van Heukelum (VVD):Ik heb inderdaad gezegd dat artikel 137 voor een deel een dode letter
is geworden. Dit komt doordat er eigenlijk geen sprake meer is van een uitspraak
van de kiezer over een Grondwetswijziging. Ik heb al aangegeven dat ik dit
een slechte zaak vind en dat ik hoop dat dit in de discussie met het kabinet
nog aan de orde komt.De heer Platvoet (GroenLinks):U bent dus van mening dat het voor een tweede lezing, wat een zware procedure
is, niet langer nodig is om verkiezingen te laten plaatsvinden.De heer Van Heukelum (VVD):Daarover komen wij nog in discussie, ik heb aangegeven dat het vierde
lid van artikel 137 materieel geen betekenis meer heeft. Daarover zullen wij
moeten praten en ik vind ook dat dit veranderd moet worden.Minister De Graaf:Voorzitter. Het doet mij genoegen dat de Kamer zo snel na het kerstreces
tijd heeft uitgetrokken voor de afronding van dit debat. Ik heb in tweede
termijn al gezegd dat ik dit debat feitelijk en politiek van groot belang
vind, maar zeker ook voor het staatsrecht. Ik merk dat de meningen over de
juiste interpretatie van het vierde lid van artikel 137 van de Grondwet verdeeld
blijven, maar ik constateer wel dat een meerderheid van deze Kamer meent dat
de huidige Tweede Kamer bevoegd was om te beslissen over een viertal voorstellen
tot herziening van de Grondwet in tweede lezing. Daarmee hebben beide Kamers
der Staten-Generaal de vraag beantwoord of een Kamer die niet is gekozen na
de ontbinding, voorgeschreven in artikel 137, in tweede lezing mag beslissen
over voorstellen tot wijziging van de Grondwet. Gelet op de opvattingen van
de meerderheid van deze Kamer, van de Tweede Kamer, van de Raad van State
en van de regering constateer ik dat dit mag. Dit moet voor degenen die er
wellicht nog vraagtekens bij zetten, toch overtuigend zijn.Ik heb wel gemerkt dat de fracties in deze Kamer om verschillende redenen
akkoord gaan met verdere behandeling van de voorstellen tot herziening van
de Grondwet in tweede lezing. De heer Jurgens heeft aangegeven dat naar het
oordeel van zijn fractie ontbinding van de Tweede Kamer naar de politieke
overtuiging van de meerderheid van de Eerste Kamer en ook in feite haar betekenis
heeft verloren, zodat er aan artikel 137 via een zich vestigende staatsrechtelijke
conventie niet meer een zo dwingende betekenis toekomt. Dit is een buitengewoon
elegante en fraaie formulering, die aangeeft dat artikel 137 naar het oordeel
van de fractie van de PvdA en van de meerderheid van deze Kamer zijn oorspronkelijke
betekenis in ieder geval enigszins heeft verloren, en dus ook zijn functie.
De heer Van Heukelum sprak van een dode letter; het lijkt mij dat er nog wel
een verschil is tussen die aanduiding en de formulering van
de heer Jurgens, maar het gemeenschappelijke is dat beiden menen dat artikel
137 zijn oorspronkelijke betekenis heeft verloren. Verschillende woordvoerders
hebben dit uitgesproken en het is ook een van de redenen waarom ik in eerste
en in tweede termijn heb aangegeven dat ik graag bereid ben om bij de reeds
toegezegde notitie over de procedure van grondwetsherziening nadrukkelijk
de betekenis van artikel 137 te betrekken en daarover verder met de Kamer
van gedachten te wisselen.Overigens gaat het hierbij om de vraag hoe het zit met die specifieke
ontbinding van de Tweede Kamer, zeker nu er een nieuwe Tweede Kamer is aangetreden
na de Kamer die was samengesteld op basis van de uitslag van de verkiezingen
na die ontbinding. Toch is de essentie van artikel 137 wat mij betreft nog
steeds onverkort relevant.De heer Dölle (CDA):Voorzitter, de minister haalt de heer Jurgens aan, die zei met zijn formulering
van een conventie de meerderheid van de Kamer te vertolken. Ik teken hierbij
aan dat voor onze fractie tussentijdse ontbinding van de Tweede Kamer nog
steeds niet zinloos is.Minister De Graaf:Ik heb ook niet gesproken over de zin van dit artikel, ik heb aangegeven
dat er in deze Kamer in ieder geval gedachten bestaan over een verminderde
functie van dit artikel.De heer Dölle (CDA):En die gedachten gaan tot en met de kwalificatie "dode letter"?Minister De Graaf:Die aanduiding heb ik niet onderschreven, ik heb alleen aangegeven dat
er gedachten leven omtrent een functieverlies van het vierde lid van artikel
137, in verschillende mate. Overigens meen ik wel dat dit artikel in essentie
toch een buitengewoon belangrijke waarborg biedt, namelijk dat er voor een
beslissing in tweede lezing een meerderheid van tweederde nodig is, dat er
vooralsnog tussen beide lezingen verkiezingen dienen te worden gehouden en
dat de "oude" Tweede Kamer niet over de tweede lezing mag beslissen.De heer Jurgens (PvdA):Om te voorkomen dat er door de interruptie van de heer Dölle misverstanden
ontstaan, ik heb zojuist gesproken van een zich vestigende staatsrechtelijke
conventie dat de ontbinding op grond van artikel 137 betekenisloos is geworden.
Hiermee gaf ik de mening van de fractie van de PvdA weer en ik wilde er niet
mee suggereren dat een meerderheid van de Kamer dit zou vinden, want dan zou
deze meerderheid geheel inconsistent zijn.Minister De Graaf:Ik zal niet proberen om hier nu weer een interpretatie op los te laten,
want dan zou ik echt in moeilijkheden komen ...Voorzitter. Ik dank de heer Jurgens er nogmaals voor dat hij als aanstichter
van dit debat dit belangrijke staatsrechtelijke thema als het ware van de
plank heeft gehaald, onder andere door een artikel van hem en een collega
in Trouw. Ik dank hem ook voor de wijze waarop hij vandaag de opvattingen
van zijn fractie heeft verwoord, want daardoor kon de meerderheid waarvan
ik hoopte dat die mede op grond van de overtuigingskracht van de regering
zou ontstaan, inderdaad worden gevormd.Ik heb al aangegeven dat de regering dit vraagstuk in een notitie zal
bespreken. Verschillende leden hebben aangegeven dat zij dit belangrijk vinden;
ik kan deze toezegging nu alleen nogmaals bevestigen.De heer Holdijk heeft gezegd dat er in 1995 geen sprake is geweest van
een bewuste wijziging van de Grondwet. Ik heb al gezegd dat wij in ieder geval
moeten concluderen dat er geen enkele aanwijzing voor is dat het een bewuste
wijziging zou zijn. Daarvoor bieden de stukken geen enkel aanknopingspunt,
dus het is heel goed mogelijk dat deze veronderstelling van de heer Holdijk
juist is. Dit wil overigens niet zeggen dat de tekst hiervoor geen ruimte
zou bieden, maar dat heeft hij ook niet met zoveel woorden gezegd. Hij meent
wel dat de regering van de tekst van artikel 137 afwijkt. Gelet op het verloop
van de eerste en de tweede termijn ben ik zo vrij, daarover met hem van mening
te blijven verschillen, maar ik heb ook gemerkt dat de heer Holdijk sprak
van een uitzonderlijke situatie. Hij heeft het kabinet-Balkenende I weliswaar
geen strategisch opportunisme willen verwijten, maar hij heeft wel de mogelijkheid
van nonchalance opengelaten. Nu de heer Holdijk net als de heer Platvoet niet
sprak van de regering, maar van het kabinet, en wel het kabinet-Balkenende
I, dat overigens niets te maken had met het door de heer Platvoet genoemde
handelen rondom de Zalmsnip, kan ik zeggen dat ook ik daar niets mee te maken
heb gehad, omdat ik namens het kabinet-Balkenende II spreek. Overigens gaat
het bij beide kabinetten om de regering, wat een continuüm is.Ik zal niet meer uitgebreid ingaan op de formuleringen van de verschillende
sprekers. Ik vond de kwalificatie van de heer Dölle wel mooi; hij sprak
van een toelaatbare uitleg van het vierde lid van artikel 137. Misschien kunnen
wij daar allen mee instemmen. Niet iedereen is ervan overtuigd dat het de
beste of de meest juiste uitleg van dit artikel is, maar wellicht vindt iedereen
het wel een toelaatbare uitleg. Maar goed, zodra ik dit zeg, is er al een
kans dat er een verschil van mening ontstaat.Ik verheug mij op de behandeling van de voorstellen tot herziening van
de Grondwet in tweede lezing, die moest wachten op de uitkomst van dit debat.
Nu de meerderheid van deze Kamer van mening is dat er geen staatsrechtelijk
beletsel meer is om deze voorstellen te behandelen, hoop en verwacht ik dat
niemand tegen deze voorstellen zal stemmen omdat het vierde lid van artikel
137 niet juist zou zijn toegepast. Natuurlijk kunnen er andere redenen zijn
om tegen te stemmen, maar ik zal mijn overtuigingskracht inzetten om inhoudelijk
uw steun voor de voorstellen te krijgen.De heer Platvoet (GroenLinks):De minister constateert dat een meerderheid van deze Kamer ermee akkoord
gaat dat de huidige Tweede Kamer de tweede lezing heeft behandeld. Gezien
de voorgeschiedenis is het incidentele karakter volgens mij de reden dat een
meerderheid van deze Kamer nu akkoord gaat. U mag niet constateren dat bij
een volgende gelegenheid opnieuw een meerderheid van deze Kamer meent dat
een andere Tweede Kamer dan die welke na de verkiezingen is gevormd, de tweede
lezing kan behandelen. De minister laat die ruimte open, maar ik stel nadrukkelijk
dat de meerderheid van deze Kamer een andere mening is toegedaan.
Ik benadruk dat in dit unieke geval de meerderheid van deze Kamer ermee akkoord
gaat dat de huidige Tweede Kamer het voorstel heeft behandeld.Wil de minister tot slot nog reageren op mijn vraag om de horizonbepaling
in de nota ter discussie te stellen?Minister De Graaf:Ik verkeer in de veronderstelling dat ik op deze vraag in tweede termijn
uitvoerig heb gereageerd, omdat de heer Platvoet deze vraag al in eerste termijn
had gesteld. Ik gaf aan dat ik vind dat dit niet voor de hand ligt. Overigens
kom ik op dit punt terug in de door mij aangekondigde notitie.Wat de eerste opmerking betreft, wil ik volstaan met de constatering dat
de meerderheid van deze Kamer er geen bezwaar tegen heeft om nu over te gaan
tot de behandeling in deze Eerste Kamer van de drie herzieningsvoorstellen
in tweede lezing.De beraadslaging wordt gesloten.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20042005-568-573.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl