Debat over de Staat van de Unie 2007-2008 (31202, nr. 1) en de bijlage bij de Staat van de Unie 2007-2008 (31202, nr. 2), en, in het kader van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2008 (31200-V), over de thema's Europees nabuurschap/uitbreiding (dossiers E070004 en E080001) en Europa als mondiale partner
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2007-2008, pag. 1140-1166

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

13-05-2008

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

nr. 28, pagina 1140-1166

22-04-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31302Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 31200-VToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

De voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet Milieubeheer in verband met implementatie van richtlijn nr. 2004/35/EG (milieuaansprakelijkheid) (30920)Pagina 1166-1173
De voortzetting van het debat over de Staat van de Unie 2007-2008 (31202, nr. 1) en de bijlage bij de Staat van de Unie 2007-2008 (31202, nr. 2), en, in het kader van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2008 (31200-V), over de thema's Europees nabuurschap/uitbreiding (dossiers E070004 en E080001) en Europa als mondiale partnerPagina 1173-1205
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet Milieubeheer in verband met implementatie van richtlijn nr. 2004/35/EG (milieuaansprakelijkheid) (30920)Pagina 1134-1140
Behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van de Staten-Generaal (IIA) voor het jaar 2008 (31200 IIA);het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van de begroting Wonen, Wijken en Integratie (XVIII) voor het jaar 2008 (31200 XVIII)Pagina 1133-1133
Presentatie en opening (dinsdag 22 april 2008)Pagina 1133-1133
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 22 april 2008)Pagina 1206-1207
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet milieubeheer (aanpassing begrip stoffen (luchtkwaliteitseisen) (31137); het wetsvoorstel Wijziging van de Wet stedelijke vernieuwing (wijziging in verband met de invoering van single information en single audit voor specifieke uitkeringen) (30939)Pagina 1133-1133
Debat over de Staat van de Unie 2007-2008 (31202, nr. 1) en de bijlage bij de Staat van de Unie 2007-2008 (31202, nr. 2), en, in het kader van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2008 (31200-V), over de thema's Europees nabuurschap/uitbreiding (dossiers E070004 en E080001) en Europa als mondiale partnerPagina 1140-1166
Lijst van besluiten (dinsdag 22 april 2008)Pagina 1205-1206
Behandeling van de brief van de Huishoudelijke Commissie inzake de benoeming van een plaatsvervangend griffier (LXIV, A)Pagina 1133-1134

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 142 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat over de Staat van de
Unie 2007-2008 (31302, nr. 1) en de bijlage bij de Staat van
de Unie 2007-2008 (31302, nr. 2),en, in het kader
van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2008 (31200 V), over de thema's Europees nabuurschap/uitbreiding (dossiers
E070004 en E080001) en Europa als mondiale partner. Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Voorzitter. Het is midden in de nacht, 3 uur. De burgers in de landen
van de Europese Unie zijn in diepe slaap verzonken. Plotseling gaat de hotlinetelefoon
met een doordringende, urgente rinkel. In het heldere schijnsel van een bureaulamp
zien wij dat de telefoon wordt opgenomen. De vraag is echter: door wie? Wie
in Europa neemt de hotlinetelefoon op? Is dat de nieuwe permanente voorzitter
van de Raad van ministers, of is het de voorzitter van de Europese Commissie?
Ik kom daar straks op terug.Ik zal namens de VVD-fractie in het debat van vandaag over de Staat van
de Unie drie hoofdthema's aan de orde stellen. Ik zal ten eerste enkele beschouwingen
houden over de Europese Unie en het Verdrag van Lissabon, ten tweede over
klimaat en energie en ten derde over nabuurschap en uitbreiding.Allereerst enkele beschouwingen over de EU en het Verdrag van Lissabon.
In de afgelopen jaren heeft Europa, meer specifiek het Europese project, lang
niet altijd warme gevoelens bij de burger opgeroepen. Integendeel. Wij kennen
allemaal de negatieve verhalen over bijvoorbeeld de wipkippen, de zogenoemde "Ambre
Solaire"-richtlijn en de ladders van de glazenwassers. De fijnstofrichtlijn
die nog niet zo lang geleden in de Nederlandse wetgeving is geïmplementeerd,
heeft ook zo haar sporen nagelaten. Ook in het geval van de fijnstofrichtlijn
wordt door de politiek en door de media "Europa" als boosdoener
aangemerkt wanneer de afdeling Rechtspraak van de Raad van State oordeelt
dat de verbreding van de A4 niet door kan gaan. Maar laten wij wel wezen:
de uitspraak van de Raad van State was onvermijdelijk omdat de Nederlandse
wetgever als enige lidstaat de fijnstofrichtlijn gekoppeld heeft aan de ruimtelijkeordeningsregelgeving,
hetgeen volstrekt niet was voorgeschreven door de richtlijn. Het was dus niet "Europa",
maar Nederland zelf dat de problemen veroorzaakt heeft. Het advies van de
VVD-fractie in zo'n geval is: pas de wet zo snel mogelijk aan.Voorzitter, Europa heeft ons veel goeds gebracht en zal ons nog veel goeds
brengen. Deze opmerking van de kant van de VVD-fractie betekent niet dat de
VVD kritiekloos tegenover het Europese project staat, maar als wij kritiek
leveren moeten wij tegelijk de onmiskenbare "plussen" van Europa
onderkennen. Het uitbreidingsproces van de Unie van 6 landen in 1957, de toenmalige
EEG, naar 27 lidstaten anno 2008 is succesvol verlopen. Die
uitbreiding heeft bijgedragen tot democratisering, toegenomen stabiliteit
en vreedzame ontwikkeling in de landen van de Europese Unie.De Europese Unie heeft ons welvaart gebracht. De burgers in Nederland
profiteren bijvoorbeeld van de toegenomen vraag in de nieuwe lidstaten, omdat
Nederlandse bedrijven goederen, diensten en kennis naar deze dynamische markten
uitvoeren. Nederland is één van de grotere exporteurs naar en
investeerders in Oost-Europa.De Europese Unie maakt het dankzij "Schengen" mogelijk dat wij
gemakkelijk kunnen reizen. Dankzij de euro hoeven reizigers in een groot aantal
landen geen geld te wisselen. Studenten kunnen zonder problemen in andere
lidstaten studeren. Dankzij de mededingingsregelgeving worden monopolies aangepakt
en wordt concurrentie bevorderd. Dat leidt weer tot lagere prijzen en daarvan
profiteren de consumenten. Het Hof van Justitie zorgt ervoor dat de Europese
regelgeving in de lidstaten gehandhaafd wordt enzovoorts.In dit verband wil ik zeker niet nalaten om de voordelen van de Economische
en Monetaire Unie te noemen. De financiële crisis die op dit moment woedt,
doet banken en financiële systemen wereldwijd in hun voegen kraken. Dankzij
de Monetaire Unie zijn de landen die daaraan deelnemen, zoals Nederland, in
deze crisis beduidend minder kwetsbaar dan wanneer zij er alleen voor zouden
staan. Wat het financiële toezicht betreft, laat de vraag zich overigens
stellen of het bestaande toezicht op banken en financiële instellingen
per lidstaat voldoende is in een totaal geïntegreerde wereld. Wat vindt
de regering ervan om één Europese toezichthouder, vergelijkbaar
met de Securities and Exchange Commission in de VS, voor de financiële
wereld in het leven te roepen?Toch heeft de Nederlandse bevolking in 2005, na Frankrijk, in meerderheid "nee"
gezegd toen er een referendum werd gehouden over het Grondwettelijk Verdrag.
In Nederland was er té lang, té weinig aan gedaan om de burger
bij "Europa" te betrekken. Dat juist Nederland "nee" zei
tegen het Grondwettelijk Verdrag, één van de founding fathers
van Europa en altijd een enthousiast voorvechter ervan, veroorzaakte een schok
in Europa. Tegelijkertijd valt niet te ontkennen dat een land als het Verenigd
Koninkrijk dan wel niet openlijk, maar wel achter de schermen blij was met
het Nederlandse "nee": saved by the bell. De gifbeker van een referendum
met als uitkomst een "nee" ging nu aan het Verenigd Koninkrijk voorbij.Dit Nederlandse "nee" heeft zijn effect niet gemist. Het heeft
gewerkt als een soort "wake-up call" aan de Europese leiders, een "wake-up
call" die in bepaalde opzichten positieve effecten heeft gehad. Aan de
Europese leiders is een helder signaal gegeven dat doordenderen met de kar
van de Europese integratie zonder voldoende acht te slaan op wat bij de burgers
leeft en hoe de burgers "Europa" beleven, de kar doet omslaan met
het gevaar dat de gehele inhoud verloren gaat. De ingelaste reflectieperiode
heeft vervolgens haar vruchten afgeworpen. Reculer pour mieux sauter.In december jongstleden is het Verdrag van Lissabon ondertekend. De Goedkeuringswet
voor de ratificatie van het Verdrag ligt inmiddels bij de Tweede Kamer. De
staatssecretaris voor Europese Zaken heeft min of meer tegelijkertijd met
het ondertekenen van het Verdrag een actieplan gepubliceerd met initiatieven
om meer, beter en intensiever met de Nederlandse bevolking te communiceren
over "Europa". De VVD-fractie juicht die initiatieven toe, mede
met het oog op de Europese verkiezingen in juni 2009. De vraag is echter:
merken wij er wat van, behalve de recente bezoeken aan scholen onder andere
door de staatssecretaris zelf? Blijft het bij goed bedoelde initiatieven?
Zijn er resultaten? Mijn fractie zou, kortom, graag van de staatssecretaris
vernemen hoe het ermee staat.Voorzitter, over het Verdrag van Lissabon zullen wij binnenkort in deze
Kamer uitgebreid met de regering van gedachten wisselen als de Goedkeuringswet
ter behandeling voor ligt. In het kader van het debat van vandaag wil ik er
alvast enkele opmerkingen over maken.Het valt niet te ontkennen dat Nederland een aantal wensen heeft weten
te realiseren. Mede dankzij Nederland is de indruk weggenomen dat de Europese
Unie op weg is naar de vorming van een Europese staat. Een punt van zorg van
de VVD is altijd geweest dat de democratische controle en legitimiteit van
de Europese Unie te wensen overliet. Een belangrijke uitkomst van het Verdrag
nu is dat de positie van het Europees Parlement aanmerkelijk versterkt wordt.
Het begrotingsrecht van het Europees Parlement wordt uitgebreid en codecisie
is volgens de bepalingen van het Verdrag nu praktisch de norm geworden. Maar
niet alleen de positie van het Europees Parlement is in het Verdrag aanmerkelijk
versterkt, ook de positie van de nationale parlementen wordt versterkt met
het invoeren van de zogenoemde "oranjekaartprocedure". De VVD-fractie
in de Tweede Kamer heeft daaraan een stevig steentje bij gedragen. Er is dus
meer democratische legitimatie van "Europa". Niet onbelangrijk is
ook dat in het Verdrag een recht op burgerinitiatief is vastgelegd.De vraag is wel: wat betekent het Verdrag van Lissabon voor het institutionele
evenwicht in de Unie? Het Verdrag voorziet in een permanente voorzitter van
de Europese Raad. Hoe zal qua gewicht en importantie de verhouding zijn tussen
deze voorzitter en de voorzitter van de Commissie? Wie neemt de hotlinetelefoon
midden in de nacht om drie uur op? Of om met Kissinger te spreken: als ik
met Europa wil bellen, moet ik weten met wie. Maar wie van de twee zal het
zijn? Is er inmiddels meer duidelijkheid over de omschrijving van het precieze
mandaat van de voorzitter van de Raad? Wordt deze voorzitter een suprimo,
de chef, of is hij de dienaar van de lidstaten? Is zijn primaire taak de agenda
van de Raad uit te voeren of zal voor de voorzitter ruimte ontstaan voor een
eigen agendabepaling? Is de Nederlandse regering van plan zich sterk te maken
voor een positie van de voorzitter als dienaar van de lidstaten? Wat zijn
belangrijke criteria voor de Nederlandse regering? In het verlengde hiervan:
heeft de Nederlandse regering criteria geformuleerd voor de functie van voorzitter
van de Commissie en voor de functie van Hoge Vertegenwoordiger en zijn plaatsvervanger?
Zo ja, welke zijn dat? Is de regering van mening dat de uitspraak van de Nederlandse
kiezers in 2009 bij gelegenheid van de Europese verkiezingen vertaling verdient
bij de keuze van de voorzitter van de Commissie?Voorzitter, in het kader van de grotere invloed van de nationale parlementen
op het Europese wetgevingsproces, wil ik namens mijn fractie nog een drietal
punten naar voren brengen.Het eerste punt gaat over het parlementaire voorbehoud. Van verschillende
kanten wordt met enige regelmaat gesproken over het fenomeen van het parlementair
voorbehoud. Recent nog, op 7 februari jongstleden, heeft de Tweede Kamer
zich daarvoor uitgesproken. Er valt zeker wat te zeggen voor een parlementair
voorbehoud als instrument om invloed uit te oefenen op het Europese wetgevingsproces.
Wanneer er bij gelegenheid van de Goedkeuringswet van het Verdrag van Lissabon
een parlementair voorbehoud zou worden gerealiseerd, is het vanzelfsprekend
dat dit zowel voor de Tweede Kamer als voor de Eerste Kamer geldt. Tegelijkertijd
is het verstandig om onder ogen te zien welke bezwaren er aan een parlementair
voorbehoud kunnen kleven. Ik zal dit toelichten.In het Verdrag van Lissabon wordt unanimiteit voor de meeste dossiers
afgeschaft. Er wordt in de Raad gestemd met meerderheid van stemmen op basis
van de dubbele meerderheidsregel. Wat is, gelet op dit gegeven, de impact
van een parlementair voorbehoud? Ten tweede zijn de dossiers in Europa vaker
wel dan niet gekoppeld. Lidstaat X krijgt zijn zin bij dossier A als lidstaat
Y zijn zin krijgt bij dossier B. Dit is overigens geen voor Europa unieke
gang van zaken; ook bijvoorbeeld in het bedrijfsleven zijn er dergelijke trade-offs
bij onderhandelingen. Als de Nederlandse regering gebonden is aan een parlementair
voorbehoud, verliest Nederland deze onderhandelingsmogelijkheid met alle nadelige
consequenties van dien. Nederland wint dan misschien wel de veldslag, maar
uiteindelijk niet de strijd en die strijd bedoel ik positief, namelijk dat
Nederland op een zo groot mogelijk aantal dossiers zoveel mogelijk weet binnen
te halen. Hoe beoordeelt de regering een parlementair voorbehoud? Ziet de
regering dit als een reële optie? Heeft de regering inzicht in hoeveel
lidstaten, behalve Denemarken, een vergelijkbaar instrument kennen of wensen
te introduceren? Hoe beoordeelt de regering de slagkracht van de Europese
Unie als meerdere lidstaten het parlementaire voorbehoud introduceren?Met het oog op de door mij genoemde bezwaren ziet mijn fractie meer in
de effectiviteit van een tijdig te voeren overleg met de regering over Europese
wetge­vingsvoorstellen. De Staten-Generaal weten dan wat er speelt en
hoe de regering erover denkt, de regering hoort hoe de Staten-Generaal erover
denken en doet er verstandig aan om daarmee rekening te houden. Namens mijn
fractie heb ik dit voorstel de afgelopen anderhalf jaar al enkele malen gedaan.
Graag een reactie daarop van de regering. Is de regering bereid om samen met
de Staten-Generaal een procedure te ontwikkelen om dit vooroverleg zo effectief
mogelijk gestalte te geven?Het tweede punt: teneinde de oranjekaartprocedure in Europa effect te
geven, wordt wel geopperd om aan de COSAC in dit kader een groter gewicht
toe te kennen. Ook daarover sprak de Tweede Kamer zich op 7 februari
jongstleden uit. De gedachte is dat meerdere keren per jaar enkele parlementariërs
per lidstaat naar de COSAC worden afgevaardigd om met elkaar te bespreken
of er wetsvoorstellen zijn waarvoor de oranjekaartprocedure in werking gesteld
zou moeten worden. Het is een creatief voorstel, maar om dit goed te kunnen
beoordelen, moeten wij ook de bezwaren ervan onder ogen zien. Ik noem er drie.
Ten eerste lijkt materieel een soort Europese senaat tot stand te komen. De
VVD-fractie is daarvan geen voorstander. Als men die kant op wil – zoals
gezegd wil mijn fractie dat niet – wees dan consequent en stel een Europese
senaat voor. Het tweede bezwaar: hoe waarschijnlijk is het dat een volksvertegenwoordiger
van de ene partij zich laat vertegenwoordigen door een volksvertegenwoordiger
van een ideologisch totaal andere partij op dossiers met een politieke lading?
Het derde bezwaar is dat de COSAC bestaat uit vertegenwoordigers van de commissies
voor Europese Zaken van de nationale parlementen, niet uit vertegenwoordigers
van de nationale parlementen als zodanig. De oranjekaartprocedure mag geen
monopolie voor Europa-specialisten worden. Graag verneem ik de visie van de
regering op deze gedachte om de COSAC een specifieke rol toe te kennen in
de oranjekaartprocedure. Heeft de regering vanuit Europa signalen vernomen
dat aan initiatieven wordt gewerkt om een soort Europese senaat te creëren,
COSAC of anderszins, juist voor dit doel?Dan het derde punt dat ik in dit kader nog wilde bespreken. De Staten-Generaal –
de Tweede en Eerste Kamer – hebben een controlerende functie in het
Nederlandse staatsbestel, dat gekenmerkt wordt door de scheiding der machten.
De regering regeert, de Staten-Generaal controleren. Het is bekend dat de
ambtelijke ondersteuning voor de commissie voor Europese Zaken van de Tweede
Kamer wordt geleverd door ambtenaren van het ministerie van Buitenlandse Zaken
die daarvoor tijdelijk bij de Tweede Kamer gedetacheerd worden. Wat is het
beleid van de regering in dezen? Is dit een tijdelijke situatie, wordt dit
afgebouwd of is dit een min of meer permanente regeling? Ik stel deze vragen
namens de VVD-fractie, omdat in het Verdrag van Lissabon de positie van de
nationale parlementen in het Europese wetgevingsproces versterkt wordt en
een grotere onafhankelijkheid ten opzichte van de regering dus in de rede
ligt. Het kan niet zo zijn dat het departement een bruggenhoofd heeft bij
de controleur.Voorzitter, het tweede hoofdthema dat ik aan de orde stel, is klimaat
en energie. Op 23 januari jongstleden presenteerde de Europese Commissie
het energie- en klimaatpakket. Juist op het terrein van onderwerpen die de
lidstaten niet alleen aan kunnen, zoals ook veiligheid en immigratie, kan
de Europese Unie laten zien wat het belang is van de Unie, wat de meerwaarde
ervan is, wat haar kracht is met het oog op de uitdagingen waarvoor wij ons
in de toekomst gesteld zien. Ik heb enkele algemene vragen aan de regering
over het energie- en klimaatpakket. De doelstelling van het pakket is onder
andere om in 2020 in ieder geval een reductie van 20% CO2
te realiseren. De vraag is: hoe realistisch is die doelstelling? Simpel gezegd:
gaat het lukken? Lukt het de Europese Unie om de bevolking van de Unie ervan
te overtuigen dat de Unie op dit terrein resultaten weet te boeken? Met de
oorspronkelijke Lissabonstrategie – de EU zou in 2010 de meest kennisintensieve
en dynamische economie in de wereld zijn – is dat in ieder geval niet
gelukt: die moest aangepast worden. De vraag is of de doelstelling om in 2012
de administratieve lasten als gevolg van EU-wetgeving met 25% te verminderen,
gehaald zal worden. Hoe ziet de regering de concurrentiepositie van het Nederlandse
bedrijfsleven als Nederlandse bedrijven zich wél inzetten om de CO2-uitstoot te reduceren en dus forse kosten maken, terwijl elders in
de wereld weinig tot niets gebeurt? Worden in EU-verband maatregelen
voorzien om te voorkomen dat bedrijven hun productie naar landen buiten de
Europese Unie verplaatsen? Hoe zal het ETS, het emissiehandelssysteem, met
name voor de zware industrie uitpakken? De VVD-fractie is bezorgd over het
gevaar van verstoring van de concurrentieverhoudingen op wereldschaal. Hoe
ziet de regering dit?In dit verband wil mijn fractie niet voorbijgaan aan het onderwerp kernenergie.
Het kabinet kiest ervoor om gedurende deze kabinetsperiode om die, in zijn
ogen, hete brij heen te lopen. Mijn fractie vindt dat onverantwoord en ook
getuigen van een volstrekte "kop in het zand"-politiek. Kernenergie
maakt ons minder afhankelijk van olie- en gasproducerende landen en dus van
eventuele leverantiechantage door die landen. Kernenergie zou een verantwoorde
back-up voor onze energiebehoefte kunnen zijn. In Nederland wordt er al energie
geleverd die in Frankrijk en Duitsland wordt opgewekt door middel van kernenergie.
Ook het Verenigd Koninkrijk is bezig met een inhaalslag. Wrijft dit kabinet
zich straks in de handen als de Europese CO2-doelstel­lingen
worden gehaald – weliswaar dankzij het gebruikmaken van kernenergie
in andere EU-landen – terwijl Nederland zijn handen niet aan kernenergie
heeft hoeven vuil te maken? De VVD-fractie dringt er bij het kabinet op aan
om het onderwerp kernenergie op de agenda te zetten. Het zou te prijzen zijn
als het kabinet op dit punt met één mond spreekt.De Europese Unie heeft de ambitie om een gemeenschappelijk energiebeleid
te voeren. Wat denkt de regering van deze ambitie in het licht van het gegeven
dat individuele lidstaten overeenkomsten sluiten met energieleverancier Rusland,
met als gevolg dat Rusland vervolgens een "divide et impera"-politiek
kan voeren? Of is het misschien verstandig om de Europese ambitie enigszins
te temperen en uit te gaan van het feit dat lidstaten een voordeliger deal
menen te kunnen sluiten op bilateraal niveau dan op het niveau van de gemeenschappelijke
Europese lijn? Is het de bedoeling dat het op te richten Europese energieagentschap
met bevoegdheden wordt uitgerust om actie te ondernemen om bilaterale afspraken
tegen te gaan? Graag een reactie.Mijn derde hoofdthema is nabuurschap en uitbreiding. De VVD-fractie hecht
eraan dat met de landen die geen of voorlopig geen uitzicht hebben op het
lidmaatschap van de Europese Unie, nauwe betrekkingen worden onderhouden.
Wat uitbreiding betreft, vindt mijn fractie, met de VVD-fractie in de Tweede
Kamer, dat er duidelijke spelregels moeten zijn en dat aan die spelregels
moet worden vastgehouden. Wat zijn die spelregels? Ten eerste de Kopenhagencriteria,
ten tweede de lessons learned – er dient bijvoorbeeld geen tijdstip
van toetreding genoemd te worden aan kandidaat-lidstaten voordat de onderhandelingen
daadwerkelijk zijn afgerond – en ten derde absorptiecapaciteit ofwel
integratiecapaciteit.Allereerst de uitbreiding. Mijn fractie vindt dat de bestaande toezeggingen
om onderhandelingen aan te gaan, moeten worden nagekomen. Ik heb het dan over
toezeggingen aan Macedonië, Albanië, Bosnië-Hercegovina, Montenegro
en Servië. Wat Servië betreft, ligt de situatie gecompliceerd. Aan
Servië is de heldere voorwaarde gesteld dat het Stabilisatie- en Associatieakkoord
pas getekend wordt als Mladic wordt uitgeleverd aan het Joegoslavië-Tribunaal.
Nederland houdt consequent vast aan deze eis als conditio sine qua non. Ook
de VVD is daarover, bij monde van mijn collega's in de Tweede Kamerfractie,
altijd heel duidelijk geweest. Niettemin ziet mijn fractie een dilemma oprijzen.
Zoals bekend loopt het mandaat voor het Joegoslavië-Tribunaal ten einde:
in 2009 moet het Tribunaal de zaken in eerste aanleg afhandelen en in 2010
alle beroepsprocedures. De uitlevering van Mladic kan dus nauwelijks uitstel
lijden. Een bijkomende factor is dat op 11 mei aanstaande in Servië
verkiezingen worden gehouden. Het lijkt praktisch uitgesloten dat Mladic wordt
uitgeleverd als de Servische Radicale Partij de verkiezingen wint. De kans
daarop lijkt groter als het meer op Europa gerichte democratische blok als
overwinnaar van de verkiezingen uit de bus komt. Kan de regering nog eens
precies uiteenzetten waar Nederland op inzet?De VVD-fractie vindt dat de bestaande onderhandelingen met inachtneming
van de relevante criteria, Kopenhagen, absorptie, tot een goed einde moeten
worden gebracht. De VVD houdt onverkort vast aan de Kopenhagencriteria en
wil dat deze stringenter worden toegepast dan in het recente verleden, zoals
bij de toetreding van Roemenië en Bulgarije. Wanneer aan de Kopenhagencriteria
en aan het absorptie- of integratiecriterium is voldaan, kan er uiteindelijk
een "ja" volgen als uitkomst van de onderhandelingen.Van de twee landen waarmee toetredingsonderhan­delingen worden gevoerd,
Kroatië en Turkije, liggen de onderhandelingen met Turkije het meest
ingewikkeld. De zorgen rondom de toetreding van Turkije tot de Europese Unie
vallen bij vele lidstaten op verschillende niveaus aan te treffen. Die zorgen
leven ook in Nederland. De huidige toetredingsonderhandelingen met Turkije,
en de onderhandelingen de jaren daaraan voorafgaand, hebben er in belangrijke
mate toe bijgedragen dat Turkije zich als rechtsstaat aanzienlijk versterkt
heeft. Turkije is echter een zeer groot land dat over enkele jaren meer inwoners
zal tellen dan enig ander EU-land. De vraag rijst of er niet te veel druk
ontstaat op de maatschappelijke samenhang binnen de Europese Unie bij een
eventuele toetreding van Turkije. Turkije zelf deelt die vrees niet, getuige
de uitspraak van de minister van Buitenlandse Zaken, Ali Babacan, in Elsevier
magazine van 12 april jongstleden: "Wij maken de EU stabieler".
In hetzelfde artikel noemt de heer Babacan een datum: "Wij willen lid
worden in 2013". Ik mag toch hopen dat niet ook al met Turkije een tijdstip
van eventuele toetreding is genoemd, zoals dat door Commissievoorzitter Barroso,
tegen de afspraken in, met Kroatië is gedaan? Ik hoop dat de regering
de zorgen van mijn fractie op dit punt kan wegnemen.Hoe beoordeelt de regering de kansen van Turkije op het lidmaatschap van
de Europese Unie in het licht van het feit dat er nu uitzicht lijkt te bestaan
op een vredesovereenkomst met Cyprus? Tegelijkertijd bereiken ons tegenstrijdige
signalen, zoals de speech van minister-president Erdogan in Keulen en de beoordeling
door de rechterlijke macht in Turkije van de grondwettelijke status van de
AK-partij. Wat is daarover de mening van de regering met het oog op de kansen
van Turkije op toetreding?Voorzitter, het Europees nabuurschapsbeleid is bedoeld om een bevoorrechte
relatie op te bouwen met de buurlanden in Oost-Europa, de landen ten zuiden
van de Middellandse Zee en de landen in de zuidelijke Kaukasus die geen uitzicht
hebben op toetreding. Het ENP, dat sinds 2003 wordt gevoerd om met buurlanden de voordelen van de uitbreiding te delen en nieuwe verdeeldheid
te voorkomen, past binnen het kader van de Europese veiligheidsstrategie.
De VVD is voorstander van het ENP. Het ENP moet echter niet voor de landen
die het betreft een soort voorportaal worden voor het lidmaatschap van de
Europese Unie.In dit verband wil ik het specifiek hebben over het Middellandse Zeegebied.
Zoals bekend, heeft president Sarkozy van Frankrijk enige tijd geleden het
idee van de vorming van een Mediterrane Unie gelanceerd. Die Unie zou bestaan
uit de EU-landen die grenzen aan de Middellandse Zee, inclusief Portugal,
en de overige landen die grenzen aan de Middellandse Zee. Inmiddels is het
idee afgezwakt door protesten van met name bondskanselier Merkel, maar het
is niet van tafel. Integendeel, het plan is omgedoopt tot Unie voor het Middellandse
Zeegebied, wat in feite een omvorming betekent van het Barcelonaproces, en
zal tijdens het Franse voorzitterschap een centrale plaats innemen, te beginnen
met de conferentie op 13 juli aanstaandeOp het eerste gezicht lijkt het een heilloos plan. Wat bindt deze landen
behalve een sterk vervuilde Middellandse Zee? Moet de Europese Unie zich hiervoor
gaan inzetten, met financiën van de Unie, terwijl er nog zoveel op orde
moet komen in de Unie zelf, enzovoort, enzovoort? Het is duidelijk dat het
plan van president Sarkozy vooralsnog veel stof heeft doen opwaaien. Niet
alleen in de Europese Unie, maar bijvoorbeeld ook in Turkije waar men vreest
dat het voorstel van de Franse president een alternatief zou moeten vormen
voor het EU-lidmaatschap bij een Frans "nee". Het plan kan echter
nieuwe mogelijkheden bieden voor stabiliteit en samenwerking in de regio en
kan economische groei en versterking van het democratische proces in de landen
ten zuiden van de Middellandse Zee betekenen. Daar kan vervolgens nog bij
komen dat een Unie voor het Middellandse Zeegebied van haar kant weer nabuurbeleid
kan voeren met verder weg gelegen landen in Afrika. Op die manier zou aan
de invloed van China in die landen het hoofd kunnen worden geboden en blijft
de toegankelijkheid tot en beschikbaarheid van de bodemschatten verzekerd.
Ten slotte zouden de inspanningen van de Europese Unie op het terrein van
wereldwijde klimaatbeheersing succesvoller kunnen zijn. Het plan zou inderdaad
een Barcelona-plus kunnen betekenen. Hoe beoordeelt de regering de plannen?
Wat is de inzet van de regering?Voorzitter, wij wachten met belangstelling de beantwoording van onze vragen
af.De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter. Terecht staat de regering in de Staat van de Europese Unie
2007-2008 stil bij de vijftigste verjaardag van de Verdragen van Rome. Onlangs
heeft ook het Europees Parlement dit gouden jubileum gevierd. Wie de, vaak
bloedige, geschiedenis van Europa kent, weet deze historische gebeurtenis
op waarde te schatten. Dit kent zijn weerga in de geschiedenis niet. Met de
regering zeggen wij dat vijf decennia Europese integratie Europa en Nederland
sterker hebben gemaakt en Europa als geheel en de individuele leden grote
voordelen hebben gebracht. Er is alle reden om trots en verheugd te zijn over
wat in die jaren tot stand gebracht is. Was het niet Churchill die 60 jaar
geleden hier in Den Haag de befaamde uitspraak gedaan heeft: "Vandaag
maken wij een aanvang in het Westen, wat we ooit in het Oosten kunnen volbrengen."Dat was ook de aanzet voor de oprichting van de Raad van Europa, onder
het motto "nooit meer oorlog". De founding fathers hebben het Europees
project boven alles als een vredesproject bedoeld waarbij de fundamentele
waarden van democratie, rechtstaat en mensenrechten de basisvoorwaarden vormden
voor vrede, stabiliteit en welvaart. Deze hebben ook in het Europa anno 2008
niets aan waarde ingeboet. Met de val van de Muur in 1989 is de weg geopend
voor het verder uitdragen en versterken van deze gedeelde waarden over het
hele Europese continent. Geen nieuwe scheidslijnen in Europa, zo heette het
in 1989.De viering van 50 jaar Europese verdragen is door bondskanselier Merkel
aangegrepen om het Europees integratieproces een nieuwe impuls te geven. Met
de verwerping van de Europese grondwet door Frankrijk en Nederland was dat
integratieproces in een impasse beland. De Europese Unie raakte verstrikt
in interne disputen terwijl de externe uitdagingen zich steeds manifester
aandienden. Europa werd en wordt meer en meer geconfronteerd met realiteiten
om zich heen die meer eenheid van optreden vragen om effectief en slagvaardig
te kunnen reageren. Dat vergt, zoals de AIV in 2006 constateerde, een herschikking
van prioriteiten in het buitenlands beleid op zowel Europees als nationaal
niveau evenals een nauwere samenwerking tussen de onderscheiden internationale
organisaties. Op een aantal terreinen, zoals de gevolgen van klimaatverandering,
de groeiende kwetsbaarheid op het gebied van energie, de migratiestromen,
de dreiging van terroristische aanslagen en de globalisering vragen onze burgers "meer
Europa".De nieuwe geopolitieke verhoudingen in de wereld en de schaal van de uitdagingen
dwingen tot een coherente Europese aanpak. Het is een illusie, te denken dat
individuele landen in Europa op deze uitdagingen een effectief antwoord kunnen
geven. Het uitblijven daarvan voedt eerder de onvrede. Met de regering zegt
de CDA-fractie dat wij een Europa wensen dat werkt. Daarmee wordt het belang
van onze burgers het beste gediend.Is de constatering juist dat de Europese Unie haar prioriteiten tegen
die achtergrond het laatste jaar heeft bijgesteld? Is de constatering ook
gerechtvaardigd dat deze minister de mensenrechten en de relatie met Rusland
een hogere prioriteit in het buitenlands beleid heeft gegeven?Met het Verdrag van Lissabon, het aangepaste ontwerp van het grondwettelijk
verdrag, zijn wij naar het zich laat aanzien de impasse voorbij en kan de
Europese Unie aan een nieuwe etappe beginnen. Ik ga er daarbij van uit dat
het referendum in Ierland goed uitpakt. In deze etappe gaat het om een versterkte
rol in de wereld, slagvaardige besluitvorming, versterking van de democratie
en consequente toepassing van het subsidiariteits- en proportionaliteitsbeginsel.
Daarbij is het cruciaal dat wij het vertrouwen van de burgers terugwinnen
met concrete resultaten, meer overtuigingskracht, meer politiek debat en met
inschakeling van de "civil society".Het regeerakkoord gaf al aan dat Nederland weer thuis hoort in de voorhoede
van het Europees integratieproces. Deze bewindslieden maken daar werk van.
De actieve rol bij de totstandkoming van het Lissabonverdrag,
de benadrukking van het belang van mensenrechten in het buitenlands beleid,
de betrokkenheid bij het vinden van oplossingen in Europese conflictdossiers
en het bouwen aan bilateraal goede relaties zijn voorbeelden hiervan. De CDA-fractie
heeft daarbij grote waardering voor beide bewindslieden.Maar ook binnenlandpolitiek gezien vraagt Europa meer aandacht.Bij de subsidiariteit- en proportionaliteitstoets wordt te vaak de indruk
gewekt dat dit een kwestie is tussen Brussel en de nationale parlementen.
Het gaat immers tussen Brussel en de lidstaten en in de lidstaten ook om de
positie en rol van de regio's c.q. de gemeenten. Dat de regering de Staten-Generaal
in een vroegtijdig stadium haar beoordeling geeft, beschouwen wij als een
stap vooruit in het overigens voor de nationale parlementen bij de huidige
infrastructuur moeilijke traject.Het moge de regering bekend zijn dat de Eerste Kamer op dit moment haar
rol in het Europese samenwerkingsproces aan een heroverweging onderwerpt tegen
de achtergrond van de rol die in het Verdrag van Lissabon aan de nationale
parlementen wordt toegekend. Wil de staatssecretaris nader ingaan op de vraag,
hoe de regering concreet inhoud en uitvoering wil geven aan de uitdrukkelijke
wens en wil van de regio's om over de grenzen heen tot samenwerking te komen
op voor de burgers belangrijke en tastbare zaken?Op een aantal terreinen worden de grensregio's geconfronteerd met grotere
barrières in plaats van minder barrières. Ik denk dat beide
bewindslieden uit eigen ervaringen kunnen zeggen dat in de Euregio nog veel
belemmeringen het normale functioneren in het dagelijkse leven in de weg staan.
Ik pleit ervoor dat het pleidooi van de regering voor een proefregio in dat
gebied, met kracht wordt doorgezet.Wij hebben bij eerdere gelegenheden gesproken over de communicatie met
de burger. Aan het neen in het referendum lagen meerdere oorzaken ten grondslag.
Naast het groeiend gevoel van onzekerheid en onveiligheid bij het opgaan in
een grote gemeenschap, heeft ook de toenmalige binnenlands politieke situatie
mee gespeeld. Dat neemt niet weg dat het beeld van Europa ambivalent is.Er bestaan veel misverstanden en er is een gebrek aan informatie maar
er is ook terechte kritiek. Ik noemde al het gebrek aan slagvaardigheid bij
voor de burgers zichtbare en voelbare internationale vraagstukken, de nu ook
door de Commissie erkende wildgroei aan agentschappen, de gebrekkige controle
op de recht- en doelmatigheid van de Europese uitgaven en de toenemende regelgeving.
Wij moeten er scherp op toezien dat Europa zich niet met zaken gaat bemoeien
die thuis horen op nationaal dan wel regionaal niveau.Maar er wordt de Europese Unie ook veel ten onrechte in de schoenen geschoven.
Te gemakkelijk wordt daar de zwartepiet gelegd onder het motto "het moet
van Brussel". Was tijdens het referendum de euro voor sommige politieke
partijen nog reden voor een neen-campagne, hoe zouden we er vandaag zonder
euro voorstaan?De regering heeft aangekondigd om met een structureel betere informatievoorziening
te komen. Hoever staat het hiermee? Kan de staatssecretaris aangeven hoever
hij gevorderd is met het betrekken van de maatschappelijke organisaties hierbij?
Overigens is dit een aanhoudend sterk pleidooi van de CDA-fractie in deze
Kamer. Voor draagvlak is het commitment van het middenveld onontbeerlijk.
Datzelfde geldt voor het onderwijs. Onze pleidooien voor een systematische
inbedding van Europa in het onderwijs wil ik ook vandaag opnieuw onderstrepen.
Wij weten dat de staatssecretaris ook op dit punt actief is. Hoever zijn wij
gevorderd in het streven om Europa een prominentere plaats in het onderwijs
te geven? Ook uit eigen ervaring weet ik dat jongeren hiervoor zeer ontvankelijk
zijn.Over enkele maanden komen wij uitvoerig te spreken over het Verdrag van
Lissabon. Dit neemt niet weg dat dit verdrag al zijn schaduw vooruit werpt.
Een van de doelstellingen ervan is een versterking van het externe profiel
van de Europese Unie. Het valt niet te ontkennen dat de Europese Unie de afgelopen
jaren aan gewicht gewonnen heeft, ook op buitenlands politiek terrein.De eerste stap was de overgang van het los verband van de Europese politieke
samenwerking naar het verdergaande Europees gemeenschappelijk buitenlands
en veiligheidsbeleid in het Verdrag van Maastricht. Daaruit is de Hoge Vertegenwoordiger
voortgekomen en enkele EU-vredes- en stabilisatieoperaties, maar dit heeft
in de gevoeligste dossiers zoals Irak en Kosovo niet tot de gewenste ene Europese
stem geleid. Er moet meer gebeuren. Er is dringend behoefte aan een Europese
identiteit op buitenlands en defensieterrein.In dit licht is de relatie NAVO-EU een belangrijke factor. De nieuwe relatie
tussen Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk en de toenadering van Frankrijk
tot de NAVO bieden ook uitzicht op een krachtiger Europese positie. Hoe beoordeelt
de minister deze ontwikkeling?In de gemeenschappelijke verklaring van Frankrijk en Nederland wordt ook
gepleit voor de versterking van het Europese veiligheids- en defensiebeleid
door middel van een concrete benadering. Wat wordt hier precies bedoeld?Welke kansen biedt het nieuwe verdrag op dit punt? Uiteraard hangt veel
af van nadere invulling en de personen die de sleutelposities gaan vervullen.
Het gevaar van rivaliteit tussen de voorzitter van de Commissie en de vaste
voorzitter – of moet ik zeggen: president – van de Europese Raad
is duidelijk aanwezig. De rol en taakomschrijving van de Raad die het geven
van impulsen en het bepalen van politieke beleidslijnen en prioriteiten inhoudt,
kan een spanning oproepen met de aard en het vervullen van het voorzitterschap.
Hoe ziet de minister deze rol tegen de achtergrond van de lopende discussie
over het presidentschap van de Europese Unie? Kunnen landen die wezenlijke
delen van het Verdrag van Lissabon niet wensen mee te dragen, wel een voorzitter
van de Europese Raad leveren?Wil de minister ook een beschouwing wijden aan de opzet van de buitenlandse
dienst? Hoe worden de belangen van de lidstaten hier recht gedaan? Dreigt
hier niet een soort directoriuminvloed te ontstaan?De CDA-fractie dringt er nu alvast bij de regering op aan om het voorbereidend
werk tot de toetreding van de Europese Unie tot het EVRM-Verdrag te starten.
Waarom zouden deze onderhandelingen niet nu alvast beginnen? Wat zou de reden
voor uitstel überhaupt kunnen zijn? Het Verdrag van Lissabon stelt: "de
Europese Unie zal toetreden tot het EVRM". Het belang van spoedige toetreding
is talloze malen onderstreept, onder meer tijdens de Top van Warschau, in
het rapport-Juncker en afgelopen week door bondskanselier Merkel in de Parlementaire
Assemblée van de Raad van Europa. Des te opmerkelijker
is het dat in het Verdrag van Lissabon is opgenomen dat besluiten over toetreding
met unanimiteit genomen moet worden. Zit hier nog een politiek addertje onder
het gras? Het behoeft geen betoog dat uitblijven van toetreding het systeem
van bescherming van mensenrechten in Europa kan ondergraven. Collega Bemelmans-Videc
heeft al deze argumenten nog eens uiteengezet in een uitstekend rapport dat
afgelopen week in de plenaire vergadering is aanvaard. Hier is een voortrekkersrol
voor Nederland weggelegd. Wil de minister dit toezeggen? Daarbij is het van
belang om de druk op Rusland te vergroten om protocol 14 te ratificeren. Ook
op dit punt heeft de Raad van Europa veel acties ondernomen. Ik stel met vreugde
vast dat de Russische delegatie in de Doema een sterk pleidooi heeft gehouden
voor die ratificatie. Wij mogen het oplossen van de problemen van het Hof
echter niet uitsluitend met protocol 14 verbinden; dat zou een vergissing
zijn. Protocol 14 is absoluut nodig als eerste stap, maar daarmee zullen de
reële problemen nog niet geheel van tafel zijn.De uitbreiding van de Europese Unie mogen wij om meerdere redenen een
succes noemen, ondanks de scepsis bij sommigen en ondanks de nog bestaande
tekortkomingen op onderdelen in de toegetreden landen. Wij mogen niet uit
het oog verliezen welk een gigantisch hervormingsproces deze landen in zo
n korte periode hebben doorgemaakt. Vandaag profiteert heel Europa van dit
proces.De vraag naar de grenzen van de Europese Unie staat in het middelpunt
van de politieke discussie. Vooralsnog voert de Unie met drie landen toetredingsonderhande­lingen.
Wij mogen daarbij niet vergeten dat aan twee kanten verplichtingen zijn aangegaan.Turkije ligt daarbij het meest gevoelig, maar het is tegelijk om geopolitieke
en strategische redenen een van de meest cruciale landen. Deelt de minister
deze zienswijze? De regering van Turkije heeft de laatste jaren een onverwacht
succesvol hervormingsprogramma doorgevoerd en heeft de vaste wil om dat veranderingsproces
gericht op EU-lidmaatschap door te zetten. Dat vergt tijd. Ik denk net als
mevrouw Broekers-Knol dat 2013 echt veel te dichtbij zal zijn. Het lijkt het
beste om in te blijven zetten op dat proces zonder voortdurend over de finaliteit
daarvan te spreken, maar wel gecommitteerd te blijven aan de uitkomst.Hoe beoordeelt de minister de recente ontwikkelingen in Turkije? Deelt
de minister de opvatting van Eurocommissaris Rehn dat het Constitutioneel
Hof zich op politiek glad ijs begeeft en dat de kiezers in het stemhokje gesproken
hebben? Welke invloed kan deze ontwikkeling hebben op het onderhandelingsproces?
Dreigt hier niet een uiterst gevaarlijke situatie te ontstaan? Zou bijvoorbeeld
de Venice Commission een rol kunnen spelen bij de beoordeling hiervan? Er
dreigt als gevolg van deze confrontatie een grote mate van instabiliteit in
Turkije.Mijn fractie is positief over de hernieuwde hereniginggesprekken op Cyprus
en de opening van de Ledrastraat als belangrijk symbool. Welke rol ziet de
minister hier weggelegd voor de Europese Unie? Ook dit proces kost tijd, maar
hier dient zich mogelijkerwijs de laatste kans op hereniging aan.Voor de stabiliteit op de Balkan is EU-perspectief voor Servië een
vereiste. Servië heeft zich de afgelopen jaren goed ontwikkeld in de
richting van een redelijk functionerende rechtstaat. Ook de laatste verkiezingen
zijn goed verlopen. Wij begrijpen de moeilijke afweging waarvoor de regering
zich gesteld ziet waar zij verdergaande stappen verbindt aan de uitlevering
van de van oorlogsmisdaden verdachte Mladic en Karadzic. Mogen wij ervan uitgaan
dat hier een uitweg gevonden wordt die ons ook niet in een moeilijke positie
brengt bij een onverhoopt voor de Europese Unie ongunstige verkiezingsuitslag?
De Razeb concludeert dat onderzoek gedaan moet worden naar de mogelijkheid
van "people to people"-contacten en verlichting van het visumbeleid.
Mag ik die conclusie ook lezen als een inspanningsverplichting? Dergelijke
contacten kunnen namelijk een belangrijke bijdrage leveren aan de ontwikkelingen
in Servië.Kosovo zal de internationale gemoederen nog lang bezighouden, vrezen wij.
De problemen zijn allerminst opgelost en de vrees voor precedentwerking is
niet van tafel. De EU dient zich in te stellen op een jarenlange intensieve
aanwezigheid. Positief is de brede steun die de EU-missie krijgt. Veel zal
afhangen van de invoering van een democratisch systeem en een functionerende
rechtstaat. Het probleem van de minderheden is daarbij, zoals ook elders in
Europa, een van de meest gevoelige politieke issues. Het verdient aanbeveling
dat de EU daarbij gebruikmaakt van de expertise en instrumenten van de Raad
van Europa. Deelt de minister deze zienswijze?Een sterkere band met de zuidelijke buren rond de Middellandse Zee en
een dialoog tussen culturen is dringend gewenst en draagt bij tot de versterking
van de democratische en sociaaleconomische ontwikkelingen in deze buitengewoon
belangrijke regio. Dit moet echter stoelen op het Barcelonaproces. Een nieuwe
impuls juicht de CDA-fractie toe. Maar dat mag niet leiden tot nieuwe institutionele
structuren, laat staan tot een Middellandse Zee-Unie die daarmee op gespannen
voet staat. Is het voorstel van Sarkozy definitief van tafel? Waartoe moet
de top op 13 juli onder Frans voorzitterschap leiden?Krijgt de EU/Afrika-top nog een vervolg? De top mag toch zeker geen incident
blijven, omdat Portugal toen toevallig het voorzitterschap bekleedde? Door
de intense belangstelling van China voor dit vergeten continent en de ontwikkelingen
op de grondstoffenmarkten lijken zich voor het armste continent nieuwe perspectieven
aan te dienen. En dat is positief. De EU kan met een betekenisvolle gemeenschappelijke
ontwikkelingssamenwerkingspolitiek een leidende rol spelen. Verontrustend
is wel dat meerdere Afrikaanse landen een vrijhandelszone met de EU afwijzen,
maar wel hun banden met China versterken. Hoe beoordeelt de minister deze
ontwikkeling? Welk vervolg krijgt de EU/Afrika-top?De landen rond de Middellandse Zee maken onderdeel uit van het Europees
nabuurschapsbeleid. Dat is in korte tijd uitgegroeid tot een van de kernelementen
van het externe beleid van de EU, ook al verkeert het nog in de opbouwfase
en is het zeer gedifferentieerd. Terecht staat het geheel los van het uitbreidingsbeleid
van de unie. Het kan dus niet gezien worden als een opstap naar lidmaatschap.
Het beoogt de groeiende kloof met de niet-EU-landen te verkleinen en nieuwe
scheidslijnen in Europa te voorkomen. De geografische reikwijdte strekt verder
dan de buurlanden en het beoogt rond de unie een zone van welvaart, stabiliteit
en veiligheid tot stand te brengen. Uiteraard is dit een beleidsterrein waar samenwerking en afstemming tussen de internationale organisaties
vereist is. Is daarvan naar het oordeel van de regering voldoende sprake?Naast Turkije is voor Europa de relatie met Rusland cruciaal. Het is een
misverstand om Europa gelijk te stellen aan de EU. Uiteraard gaat het ons
in de eerste plaats om een slagvaardige, democratische en sterke EU. Maar
de vraag of wij op dit continent duurzame vrede, stabiliteit en welvaart kunnen
borgen, hangt mede af van de wijze waarop de EU en Rusland hun samenwerking
vormgeven. In de aan de Eerste Kamer gezonden Ruslandnota spreekt de minister
over een paradox in de relatie tussen de EU en Rusland: veel gemeenschappelijke
belangen maar relatief weinig overeenstemming over de benadering ervan. Wij
zullen zeker na het advies over de relatie met Rusland van de Algemene Energieraad,
waartoe deze Kamer een initiatief genomen heeft, uitgebreid terugkomen op
deze gebalanceerde analyse en constructieve benadering.Terecht merkt de regering in de Staat van de Unie op dat kwesties als
de energieleveranties, Iran en de bevroren conflicten niet goed besproken
kunnen worden als geen rekening wordt gehouden met de Russische positie. Maar
ook een krachtig milieu- en klimaatbeleid – terecht heeft de EU de ambitie
om hier een voortrekkersrol in de wereld te vervullen – vergt, naast
eensgezind optreden, een sterk en breed partnerschap met Rusland. Maar is
de EU daar wel klaar voor? Is zij niet tot op het bot verdeeld over de relatie
met Rusland? Ontbreekt het haar niet aan een coherente, eensgezinde visie?
Daaraan zou de EU echter wel haar kracht moeten ontlenen in haar relatie met
Rusland. Ziet de EU Rusland wel als een gelijkwaardige partner? Zo ver zijn
wij vrees ik nog niet.De CDA-fractie deelt de conclusie van de minister dat de partnerkeuze
voor Rusland onontkoombaar is. Wij hebben Rusland op een aantal terreinen
nodig en Rusland heeft de EU nodig. Wij moeten Rusland constructief en kritisch
tegemoet treden en een duurzame samenwerkingsrelatie opbouwen. Dat vraagt
om investeringen in menselijke contacten, onderwijs, kunst en cultuur. Nederland
heeft als een van de grootste investeerders en met zijn historische banden
een uitstekende uitgangspositie om een speciale rol te vervullen in de relatie
van de EU met Rusland. De regering verdient naar het oordeel van de CDA-fractie
waardering voor de actieve houding die zij daarbij aan de dag legt.Het partnerschap EU-Rusland mag en kan niet als een tegenhanger van het
trans-Atlantisch bondgenootschap worden gezien. Dat is een pijler van ons
buitenlandsbeleid. In het verlengde van die pijler kan het partnerschap wel
worden gezien als een belangrijk element voor stabiliteit en veiligheid op
ons continent. De EU zou hierbij een brugfunctie kunnen vervullen. In het
rapport van Solana en de Commissie over klimaatverandering wordt de vraag
opgeworpen wat een en ander op de langere termijn betekent voor de relatie
van de EU met Rusland. Wat moet ik mij hierbij voorstellen? En wat verwacht
de minister van de EU/Rusland-top die in juni wordt gehouden? Deelt de minister
de zienswijze van zijn Duitse collega dat de komst van de nieuwe president
nieuwe mogelijkheden heeft geopend? Is er reden voor voorzichtig optimisme?De mensenrechtensituatie in Rusland vraagt om blijvende aandacht. In de
nota merkt de minister op dat westerse kritiek op de mensenrechtensituatie
en de kwaliteit van de rechtsorde in Rusland gevoelige snaren raakt, omdat
deze als oneigenlijke bemoeienis wordt beschouwd en als inmenging in binnenlandse
aangelegenheden. Dat is een juiste waarneming voor zover het de EU betreft,
maar dit gaat zeker niet op voor de Raad van Europa. Rusland is immers lid
van de Raad en is daarmee verplichtingen op deze terreinen aangegaan. Mensenrechten
zijn universeel!Rusland en een reeks andere landen zijn periodiek onderhevig aan de monitorprocedure.
Ligt het daarom niet voor de hand dat de EU meer gebruikmaakt van de ervaring
en de instrumenten van de Raad van Europa? De CDA-fractie zou het op prijs
stellen, hier een heldere opvatting van de minister over te horen en dan vooral
tegen de achtergrond van zijn uitspraak in zijn toespraak "Over de dijken
de wereld in" dat voor de mensenrechten een nieuwe impuls nodig is en
dat Nederland zijn stem zal laten horen in de EU en de VN. Is hij overigens
bereid om aan de EU en de VN de Raad van Europa toe te voegen?De ervaring en de instrumenten van de Raad van Europa vervullen een onvervangbare
rol in de interculturele en interreligieuze dialoog. De EU heeft 2008 tot
jaar van de interculturele dialoog verklaard. Dat is een goede zaak, omdat
deze dialoog een existentiële vraag voor Europa is. De wereld is een
groot dorp geworden, waarin mensen met onderscheiden culturen, politieke en
economische oriëntaties, religies en tradities direct met elkaar geconfronteerd
worden.De dialoog met de Islam is daarbij een van de belangrijkste uitdagingen.
Ook verdient de religieuze dimensie van de interculturele dialoog naar het
oordeel van de CDA-fractie een belangrijke plaats in te nemen met actieve
betrokkenheid van kerken en ngo's. Hier gaat het immers ook om het bevorderen
van wederzijds begrip, respect, verdraagzaamheid en het wegnemen van vooroordelen.
Hoe beoordeelt de regering dit aspect? Op dit terrein vervult de Raad van
Europa een belangrijke en natuurlijke rol. Graag citeer ik de staatssecretaris
uit zijn uitstekende speech voor de Assemblee van de Raad van Europa citeren: "Het
is belangrijk dat wij ons realiseren dat de Parlementaire Assemblee van de
Raad van Europa een plaats is waar mensen met vele nationale, culturele, religieuze
en niet-religieuze achtergronden elkaar ontmoeten. Deze Assemblee biedt hen
een forum om naar onderling verschillende en gemeenschappelijke waarden te
kijken, maar is tegelijk geen vrij toegankelijk praathuis; zij is gebaseerd
op een sterke binding aan mensenrechten, democratie en de rule of law. Die
is neergelegd in veel verdragen en conventies. Het getuigt van eerlijkheid
als wij zeggen dat wat zestig jaar geleden door de Raad van Europa gestart
is, niet alleen van invloed is geweest op andere Europese organisaties, maar
op de wereld als geheel." Terecht verwijst de staatssecretaris daarbij
naar de afschaffing van de doodstraf, het baanbrekende werk van de Commission
on Prevention of Torture, de Venetië-Commissie en, uiteraard, het Hof
voor de Mensenrechten.Maar het functioneren van deze buitengewoon belangrijke instellingen staat
ernstig onder druk door de ook bij de regering bekende budgettaire situatie.
De Nederlandse regering verdient lof voor het extra geld dat zij beschikbaar
stelt voor het Hof en mensenrechtenprojecten. De CDA-fractie dringt er met
de andere fracties bij de regering op aan om in navolging van enkele lidstaten
een structurele oplossing te vinden voor dit budgettaire probleem
en hiertoe met gelijkgezinde landen een initiatief te nemen. Mogelijkerwijs
komen wij in tweede termijn daarop terug met een motie. Mag ik de regering
vragen om toe te zeggen dat zij actief zal deelnemen op de volgende ministeriële
conferentie in Straatsburg begin mei? Daar heeft de staatssecretaris de vorige
keer met veel waardering, ook van andere delegaties, zijn optreden gemaakt.De regering stelt dat het rapport over klimaatverandering en internationale
veiligheid op ontnuchterende wijze de situatie en mogelijke gevolgen beschrijft.
Wie echter het rapport gelezen heeft, stelt zich de vraag of niet eerder sprake
is van een alarmerende situatie. Of is dat overdreven? Er wordt gewag gemaakt
van de destabiliserende effecten van de klimaatverandering zoals conflicten
over hulpbronnen, toenemende politisering van de toegang tot hulpbronnen,
gevaren voor infrastructuur in kustzones, effecten op migratiestromen, toenemende
kansen op etnische conflicten en politieke radicalisering. Dat klinkt buitengewoon
bedreigend. Luidt dit – zo vraag ik de regering – een nieuwe era
in, waarin de herverdeling van de wereldmacht via de controle over de energiestromen
gaat lopen? Komt tegen die achtergrond ook niet de kernenergie versneld op
de (Europese en nationale) agenda? Hoe beoordeelt de regering de aanbevelingen
die in het rapport van de Commissie en van Solana gedaan worden en de reikwijdte
daarvan?Aan het begin van de 20ste eeuw omvatte het Europese continent een aantal
wereldspelers. Vandaag is Europa als geheel nog slechts één
wereldspeler, die nu op het internationale toneel geconfronteerd wordt met
meer wereldspelers dan 20 jaar geleden. Economische eenheid is een instrument
om onze Europese situatie te verbeteren. Met onze morele autoriteit verschaft
dat ons "soft power" om invloed uit te oefenen op ontwikkelingen
in de wereld. Op die manier kunnen wij niet alleen onze economische belangen
verdedigen, maar kunnen wij ook – en dat is misschien nog wel veel belangrijker –
ontwikkelingslanden helpen, de principes van fair trade verdedigen, het internationale
milieu beschermen, de strijd tegen kinderarbeid en mensenhandel voeren. Kortom,
een Europa opbouwen dat in de wereld opkomt voor zijn waarden.De voorzitter:Het woord is aan de heer Peters, die zijn maidenspeech zal houden.De heer Peters (SP):Voorzitter, op de agenda staat: "De Staat van de Europese Unie".
Die Staat wordt anno 2008 nog steeds bepaald door het Verdrag van Maastricht,
waar de conceptie van de Europese Unie plaatsvond. Het Verdrag van Maastricht
werd ondertekend op 7 februari 1992 en de EU werd à terme geboren
op 1 november 1993. Deze geboorte resulteerde uit een verstrengeling
van de Europese regeringsleiders met het Europese bedrijfsleven. De Europese
burgers werden passief burgers van de Unie en kwamen bij de bevruchting niet
te pas. Die gemankeerde bevruchting leidde tot een aantal aangeboren afwijkingen
waarvan de EU tot op de dag van vandaag de gevolgen ondervindt.U begrijpt, hier staat een voormalig hoogleraar teratologie, die zich
bezighield met het herkennen, het opsporen, het bestrijden en het voorkomen
van ontwikkelingsstoornissen en die graag in beelden van bevruchten, primaire
preventie van aangeboren afwijkingen en gezonde ontwikkeling spreekt. U vergeeft
mij dat vast wel.Het waren de grote ondernemers van Europa die in de jaren tachtig, onder
leiding van Philips-topman Dekker, Europa stiekem schaakten, kennelijk voorbeeld
nemend aan de mythe die verhaalt hoe oppergod Zeus, vermomd als stier, prinses
Europa te grazen nam. Deze grote ondernemers grepen de kans om haar, Europa,
voor eigen doeleinden te gaan gebruiken. Ik betreurde dat toen al, als overtuigd
Europeaan, zeer. Samenwerking in Europa hoort geen kwestie te zijn van dwang,
maar van keuze.Voorzitter, ik kies voor samenwerking boven strijd als het om Europa gaat.
Geboren in de oorlog voel ik mij verplicht, een bijdrage te leveren tot het
bevorderen van samenwerking op dit continent. Daarmee ben ik niet bijzonder.
De grote meerderheid van de Nederlandse bevolking denkt er precies zo over:
Europese samenwerking moet: om Europese strijd te voorkomen, om grensoverschrijdende
problemen als criminaliteit, milieu, voedselveiligheid, en ja, voor een Unie
waarin menselijke waardigheid, gelijkwaardigheid en solidariteit centraal
staan.Maar de vraag is dan wel: hoe? Die vraag werd in Maastricht zó
beantwoord dat de latere verwerping van de Europese Grondwet door tweederde
van de Nederlandse bevolking daaruit voortvloeide. In Maastricht werd vóór
alles gekozen voor Europese samenwerking ten faveure van het grote, internationale
bedrijfsleven.Voor hen moest er een aaneengesloten markt komen, vergelijkbaar of groter
dan die van de concurrentie in Amerika en Japan, voor hen moest de nationale
democratie getrimd worden ten gunste van een Brusselse eurocratie. Voor hen
moest het Rijnlandse model van onze economie omgebouwd worden in meer Angelsaksische
richting. Voor hen moest de eigen winst centraal worden gesteld in plaats
van de winst voor ons allemaal. En voor hen werd Europa van economisch project
ten behoeve van het voorkomen van politieke spanningen tot een politiek project
ten behoeve van hun economische expansie.Wist ik dat allemaal al zo precies toen het Verdrag van Maastricht gesloten
werd? Nee, hoor. En dat terwijl ik toch geen vreemde in Jeruzalem was. Sinds
1971 werkte ik bij het RIVM in Bilthoven en ik had nogal snel veel van doen
met de internationale aspecten van het werk. Ik eindigde daar als hoofd internationale
samenwerking. Ik zag de noodzaak van samenwerking, maar ervoer dagelijks dat
daarmee de vraag van het hoe van samenwerken nog lang niet beantwoord was.
Zonder het Verdrag van Maastricht in zijn hele omvang te doorzien, vond ik
het al wel meteen brodeloos broddelwerk, of liever gezegd burgerloos broddelwerk.
Niet mensen, maar centen stonden erin centraal en dat leek mij een slechte
keuze.Voorzitter, laat ik wel eerlijk zijn. Ik vond het Verdrag van Maastricht
dan wel niet goed, maar het leverde mij wel een avontuurlijke baan op als
nationaal expert volksgezondheid ten behoeve van de Europese Commissie. Mijn
Europese jaren in Nederland, Noorwegen, Italië en Luxemburg waren avontuurlijk,
omdat ik leiding mocht geven aan de speurtocht naar de beste manier om de
oorzaken van zeldzame ziekten zoals aangeboren afwijkingen te herkennen, op
te sporen, zo mogelijk te bestrijden en te voorkomen. Ooit
was dit continent in de ban van de gekke koeienziekte (de zogenaamde TSE's,
Transmissible Spongioform Encephalopathies), en ik mocht meedoen om de dreigende
overgang van de ziekte van dier naar mens te tackelen. Dat was een goed voorbeeld
van Europese samenwerking, al ervoer ik in mijn werk ook hoezeer binnen die
samenwerking van de Unie de bureaucratie om zich heen begon te grijpen en
hoe vaak zich strijdigheid ontwikkelde tussen het algemene belang en het belang
van enkelingen. Hoe langer ik in Europees verband werkte, hoe kritischer ik
werd op de wijze waarop de samenwerking gestalte kreeg na Maastricht.Nog onlangs bij een bezoek van deze Kamer aan de Europese Commissie –
commissaris mevrouw Ferrero-Waldner van Nabuurlanden Beleid, de heer DeHaene
van het Europees Parlement en leeftijdgenoot Francisco Javier Solana van de
Raad van de Europese Unie – viel mij op hoe onthecht van de burger en
van de democratische controle deze toch ook Europese burgers redeneren en
werken; kortom hoe gedepolitiseerd zij overkwamen.Niet vreemd dus dat ik na enkele jaren kritisch D66-lid te zijn geweest,
de overstap maakte naar de partij die volgens mij beter oog had voor het feit
dat er in Maastricht bij de conceptie van de Unie iets ernstig fout was gegaan,
waardoor deze zich ontwikkelde naar een steeds neo-liberaler in plaats van
een steeds socialer Europa.Dat ik nu jaren later hier sta als lid van de Eerste Kamerlid voor de
SP vervult mij met trots, maar maakt mij ook bescheiden. Wij moeten immers
niet alleen zeggen wat er met Europa verkeerd gaat, wij moeten ook nagaan
hoe wij ervoor kunnen zorgen dat het met Europa straks weer beter gaat. Een
beter Europa is nodig voor een beter Nederland.In onze nota "Een beter Europa begint nu" doet de SP een aantal
voorstellen daarover. Ik was blij dat staatssecretaris Timmermans vorig jaar
onze Europese nota betitelde als een van de meest interessante reacties op
het Nederlandse "nee" van 2005. Ik citeer uit zijn weblog: "De
SP gaf op een groot aantal punten aan wat er niet goed zit in Europa. Veel
van die punten zijn het waard, nader bekeken te worden. Vooral de verhoudingsgewijs
veel te grote rol van de marktkant van de sociale markteconomie in de Europese
samenwerking werd overtuigend in kaart gebracht. Het is natuurlijk ook niet
toevallig dat veel van de SP-kritiek gedeeld wordt door de Nederlandse regering:
Europa presteert onder de maat en slaagt er onvoldoende in, een herkenbare
en stuurbare overheid te zijn voor de Europese burger." Einde citaat.Overigens was de notitie die zijn eigen partij kort na het referendum
schreef, zeker ook interessant, ook al omdat de toenmalige Europa-woordvoerder
en huidige staatssecretaris er dat keer niet bij betrokken was en andere PvdA'ers
de richting uitzetten, een richting die heel aardig in de richting van onze
eigen conclusies en voorstellen kwam. Op basis van die twee notities zou regeringssamenwerking
tussen PvdA en SP niet hebben hoeven stranden, konden wij toen concluderen.
Dat het er niet van kwam had minder met Europa en meer met de Nederlandse
verhoudingen te maken.Voorzitter. Mijn fractie deelt geenszins de conclusie van de regering
dat het Verdrag van Lissabon tegemoetkomt aan de bezwaren van de bevolking
tegen de Europese grondwet. Als je zoals ik nog wel eens over de grens komt –
het idee van de staatssecretaris dat het SP'ers verboden is voorbij Vaals,
Poppel, Hoek van Holland en Nieuweschans te gaan ten spijt – hoor je
dat ook elders in Europa het hervormingsverdrag vooral gezien wordt als een
slimme kopie van de Europese grondwet. De penvoerder van de grondwet, Giscard
d'Estaing, zegt het, de zojuist vertrokken Belgische premier Verhofstadt zegt
het, en de man die een van de kandidaten voor het eerste presidentschap van
Europa is, de Luxemburgse premier Juncker, zegt het. Natuurlijk kan het zijn
dat zij allen het veel minder scherp zien dan onze twee Limburgse bewindslieden,
maar daarvoor zou ten minste een begin van bewijs op tafel moeten komen. Wij
zien dat niet en ik nodig de bewindslieden uit nog eens een poging te doen
om hun bewering te onderbouwen. Zonder hún tegenbewijs houdt mijn fractie
het erop dat het vooral een voorbeeld van oude wijn in nieuwe zakken is. En
dat is betreurenswaardig.Mijn fractie denkt ook dat de regering, als zij zo overtuigd is van een
goede respons op het nee van de burger in de vorm van het hervormingsverdrag
van Lissabon, dan met vertrouwen een tweede referendum tegemoet had kunnen
zien. Nu is de angst voor de bevolking reden geweest om die bevolking buitenspel
te zetten. Daar wordt een mens niet vrolijk van. Vandaar deze prangende vragen
aan de minister en staatssecretaris. Kunt u aangeven welke rol angst heeft
gespeeld bij het besluit van het kabinet om geen referendum te houden? Naar
aanleiding van een voordracht voor medewerkers van justitie schetste de staatssecretaris
de Deense situatie. Meent hij serieus dat het niet houden van een referendum
in Denemarken een bewijs is voor een slechts geringe verandering ten opzichte
van hun grondwet vanwege het hervormingsverdrag? Had daarbij niet ook gezegd
moeten worden dat Denemarken een opt-out heeft op JBZ-terrein en dat, indien
Denemarken daar toch aan mee wil doen, er automatisch alsnog een referendum
moet komen?Dat wij het met het hervormingsverdrag moeten doen, mits het door het
Nederlandse parlement geratificeerd wordt en niet nog elders, bijvoorbeeld
in Ierland, sneuvelt, is "Sin e mar ata se" zoals de Ieren in hun
Gaelic zeggen, zoiets als "a fact of life". Typerend is wel hoe
groot opnieuw de angst bij de euro-elite voor een "nee" is. Een
superstaat in spe bang voor zijn burgers in spe, het is een treurig toneel.Ook binnen de nieuwe Europese kaders zal mijn partij een kritische bijdrage
blijven leveren aan het debat over de vraag hoe wij Europa meer van de burgers
en minder van de bedrijven kunnen maken. Dat wordt er niet gemakkelijker op
met het hervormingsverdrag, maar het wordt er ook niet minder noodzakelijk
door. Daarbij rekenen wij niet op de tovermiddelen die onder andere de regering
in het hervormingsverdrag ziet, zoals de subsidiariteitstoets, zoals de oranjekaartprocedure,
zoals het burgerinitiatief, zoals het optuigen van de COSAC, of zoals een
metamorfose van het Europees Parlement. Wij rekenen veeleer op wat zich in
2005 toonde en nu nog steeds aanwezig is: de betrokken burgers die waar mogelijk
de regering en het parlement zullen proberen duidelijk te maken waarom en
hoe het socialer in Europa moet, en hoe niet nog liberaler. Elke opiniepeiling
laat zien dat de burgers het voorlopig nog steeds veel meer met ons dan met
de regering eens zijn. Wij zullen die alliantie in de komende maanden en jaren
proberen te behouden en uit te bouwen.Nog is Europa niet verloren, nog kan de wissel worden omgezet, nog kan
er gewerkt worden aan een beter Europa, waarin mensen en niet centen centraal
staan. Zo, dan weten de bewindslieden ook wat voor vlees zij nu weer in de
kuip hebben, wat nuttig is als voorbereiding op de hopelijk vele debatten
die wij hier in de toekomst met elkaar zullen hebben over Europese samenwerking.Ik spits mijn bijdrage toe op de twee thema's die deze Kamer gekozen heeft
voor dit debat: de randen van Europa en de verbanden van Europa met de rest
van de wereld. Om te beginnen, gebruik ik net als anderen de aanduiding "Europa"
vaak verkeerd. Ik bedoel de Europese Unie, maar ik zeg: Europa. De aanduiding "Europa"
is in verband met geïnstitutionaliseerde Europese samenwerking eigenlijk
alleen op zijn plaats als wij het hebben over de Raad van Europa. Daarin zijn
immers alle Europese landen verenigd, met uitzondering van Wit-Rusland en
het Vaticaan. Vanuit deze Kamer wordt in dit Europees verband een buitengewoon
serieuze inspanning geleverd. In de afgelopen jaren was René van der
Linden zelfs het gezicht van de parlementaire assemblee van de Raad van Europa,
en mijn fractie dankt hem bij deze gelegenheid nogmaals voor het vele goede
werk dat hij daar ook voor Nederland verricht heeft. Mijn fractie vindt ook
dat Nederland meer zou mogen doen om de Raad van Europa en zijn organen, waaronder
de assemblee, het Hof en de mensenrechtencommissaris, een wat ruimere financiële
en organisatorische armslag te geven. Daarom hebben wij met andere fracties
het initiatief genomen. Wij komen daarop in tweede termijn terug.Een stap in de goede richting lijkt mijn fractie toetreding van de Europese
Unie tot de Europese Conventie voor de Rechten van de Mens. In de assemblee
van de Raad van Europa is afgelopen week nog een voorstel van collega Bemelmans-Videc
aangenomen, dat op zijn beurt gebaseerd was op een eerder initiatief van Ed
van Thijn en Tiny Kox. Kent de regering die resolutie en, zo ja, wat gaat
de regering ermee doen?De parlementaire assemblee van de Raad van Europa sprak zich na een uitvoerig
debat in januari uit tegen unilaterale uitroeping van de onafhankelijkheid
door Kosovo. Desalniettemin heeft de Nederlandse regering zich aangesloten
bij de landen die dit internationaal-rechtelijk laakbaar gedrag van Kosovo
nu ondersteunen en daarmee anderen elders op het subcontinent een argument
extra geven om zich af te keren en daarmee de grenzen in Europa ter discussie
te stellen. Het is overigens zeer de vraag of Kosovo op eigen benen kan staan;
het lijkt nu een EU-protectoraat te worden. Waarom heeft de regering zich
zo anders gedragen in deze kwestie dan landen als Spanje en Griekenland?De integratie van kandidaat-lidstaten op de Balkan in de Europese Unie
is een lopend proces, waarop ik nu niet veel dieper wil ingaan. Wel is mijn
fractie van mening dat toetreding van nieuwe Balkanstaten zeer zorgvuldig
bekeken zal moeten worden, omdat onder de oppervlakte de veenbranden nog steeds
niet gedoofd zijn. Ook de onderhandelingen met Servië verdienen veel
aandacht. Met de regering zijn wij van mening dat uitlevering van hen die
verdacht worden van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid een
voorwaarde vooraf aan de Servische regering dient te zijn. Mladic en Karadzic
horen als verdachten van misdaden tegen de menselijkheid in de gevangenis
van Scheveningen in plaats van in een schuilplaats in Servië. Aspiraties van andere landen om toe te treden tot de Europese Unie kennen
wij, maar willen wij niet onvoorzichtig aanmoedigen. We zijn het eens met
de houding van de Europese Commissie dat het Europees Nabuurschapsbeleid (ENB)
geen voorportaal is voor het lidmaatschap van de Unie. Landen kunnen ook zonder
EU-lidmaatschap gelukkig en welvarend worden en blijven. Ik wijs maar op Zwitserland,
Noorwegen en IJsland. Die landen zijn rijker dan gemiddeld en hun inwoners
gelukkiger dan gemiddeld. Samenwerking is ook mogelijk onder andere condities
dan lidmaatschap. Dat geldt ook voor Turkije, hoewel wij de mogelijkheid openhouden
dat dit land ooit lid van de EU zal worden. We zijn niet opgewekt geworden
van de hopelijk tijdelijke lucide plannen met de landen behorend tot de mediterrane
cirkel. Mijn fractie ziet daarom met aandacht het Franse voorzitterschap tegemoet
en hoopt dat de regering dat ook doet. Gaarne hierop uw reactie.Op rustige wijze moeten de eerder in gang gezette processen worden voortgezet,
maar wij moeten af van het idee dat onderhandelingen altijd maar één
uitkomst kunnen hebben: toetreding. Dat is net als de opvatting dat referenda
altijd maar één uitslag horen te hebben: voor. Aan de rand van
de Europese Unie, maar ook ín de Raad van Europa ligt Rusland. De verhoudingen
met het grootste land van de wereld zijn van groot belang voor de toekomst
van Europa, en mijn fractie heeft het idee dat de regering dat niet altijd
goed begrijpt. Dat is vorige week door mijn fractiegenoot Vliegenthart nog
eens onderstreept. Ik wil dat debat nu niet dupliceren. Slechts één
vraag: wat kan de Europese Unie, en Nederland daarbinnen, doen om minder spanning
en meer samenwerking te krijgen?Ik kom op het tweede onderwerp: de EU en de wereld; een gigantisch en
belangrijk onderwerp. Ik kies voor één aspect dat op verschillende
manieren een koloniale sfeer ademt. Onze houding is: de vrije toegang tot
Westerse markten moet in het algemeen worden gerespecteerd. Maar het probleem
is wat daarvoor in ruil wordt gevraagd: namelijk de toegang van Europa tot
de ontwikkelingslanden, zoals de ACS-landen in Afrika, de Caraïben en
de Stille Oceaan. De tarieven voor ruwe producten naar Europa zijn nu lager
dan voor verwerkte en eindproducten. Om de industriële ontwikkeling van
de economieën te stimuleren, moet de import van eindproducten bevorderd
worden door lagere importtarieven in Europa.In totaal zijn er wereldwijd momenteel meer dan 250 regionale en bilaterale
handelsovereenkomsten die meer dan 30% van de wereldhandel beslaan.
Het toenemende aantal bilaterale en regionale handelsverdragen tussen het
Noorden en het Zuiden moet worden tegengegaan, in het bijzonder wanneer deze
vrijhandelsverdragen extremere eisen stellen dan wat op multilateraal niveau
(WTO) toegestaan is. Een voorbeeld hiervan zijn de economische partnerschapsakkoorden
(EPA's) die de EU hakkelend heeft afgesloten met haar voormalige koloniën,
en alleen definitief met de Caraïbische regio. De rest van de regio's
heeft een interim-EPA afgesloten.Deze regionale vrijhandelsverdragen per 1 januari 2008 vragen van
deze voormalige Europese koloniën een marktopening van maar liefst 80%
en zelfs tot 95%. Betekent dat niet dat deze landen, indien zij hun
agrarische sector zoveel mogelijk onder de 20% tot 5% marktbescherming
willen onderbrengen, zich bij voorbaat vastleggen in een traditionele arbeidsverdeling? En is het dan niet zo dat er dan nauwelijks bescherming mogelijk
is om een eigen industrie op te kunnen bouwen, zoals de Aziatische landen
dat wel konden doen? Lopen zij dan geen forse overheidsinkomsten mis door
het verdwijnen van invoertarieven?Als deze landen hun industriële sector zo veel mogelijk onder de
resterende percentages marktbescherming brengen, betekent dit dat hun landen
overspoeld zullen worden met (gesubsidieerde) landbouwproducten die vanuit
de EU worden gedumpt. Naast de 80% marktopening zouden volgens de Europese
Commissie de Economische Partnerschapsakkoorden op onderwerpen als investeringen,
concurrentiebeleid, overheidsaanbestedingen, openbare dienstverlening, handelsfacilitering
en informatiebescherming "onderhandelbaar" gemaakt moeten worden.
Dit gaat toch veel verder gaat dan wat de WTO aan ontwikkelingslanden vraagt?Handelsverdragen, zowel multilateraal als regionaal en bilateraal, moeten
erkennen dat ontwikkelingslanden een speciale behandeling nodig hebben om
hun markten en arbeiders te kunnen beschermen tegen onder meer gesubsidieerde
producten en dumpingpraktijken vanuit het Westen. Daarnaast moeten ook in
bilaterale en regionale handelsverdragen basisvoorzieningen zoals onderwijs
en gezondheidszorg worden uitgesloten van verplichte liberalisering en moeten
regeringen in ontwikkelingslanden zelf het recht hebben buitenlandse investeerders
te belasten om aan staatsinkomsten te komen. Bovendien hoort er voldoende
tijd genomen te worden bij de onderhandelingen over nieuwe handelsverdragen
zonder vooraf gefixeerde tarieven, zodat de regeringen van ontwikkelingslanden
en de lokale bevolking zich goed kunnen oriënteren. De EU dient zich
ervan bewust te zijn dat regionale handelscontracten tussen ontwikkelingslanden
onderling delicaat zijn en niet verstoord mogen worden. Wij hebben er tenslotte
ook 50 jaar over gedaan om ons bij elkaar aan te sluiten en de onderlinge
verhoudingen te organiseren, overigens met allerlei beschermende douaneheffingen
en muren.Ik heb in dit verband de volgende vragen aan de bewindslieden verantwoordelijk
voor dit aspect van de Staat van Europa: hoe kijkt men aan tegen de door Peter
Mandelson uitgebrachte "Global Europe"-strategie die door ontwikkelingslanden
als agressief wordt betiteld en wordt gezien als "reshaping and re-orienting
Europe and its relations with the world in the service of specific, powerful
self-servicing economic interests". Is dit neokoloniaal? Zo neen, waarom
niet? Gegeven de actuele situatie gerelateerd aan de hoge voedselprijzen zijn
er diverse landen die zelf hun import tarieven hebben verlaagd. Logisch op
de korte termijn, maar hopelijk verhogen zij die tarieven weer wanneer de
voedselsituatie normaliseert. Met andere woorden: mijn fractie zou willen
dat ze hun vrije keuze daarin behouden. Wat wil onze regering?Hier staat een overtuigd Europeaan, maar ook een zelfbewuste Nederlander
die zich, net als de anderen, realiseert dat democratie tot nu toe slechts
op nationaal en lokaal niveau tot wasdom is gekomen. Als de regering beter
dan nu zou luisteren naar de burgers van dit land zou ze begrijpen dat het
niet irreële angst is voor wat van buiten komt, die de eurokritische
houding van de meeste burgers bepaalt, maar de reële wens om dat wat
we hier met zijn allen op het terrein van democratie, van welvaart en welzijn
bereikt hebben, niet onverantwoord tot inzet van soms megalomane internationale
samenwerkingsplannen te maken. Internationale samenwerking moet; Europese
samenwerking moet; samenwerking in verband van de Europese Unie moet –
maar het moet dan wel góéd gebeuren. Aan burgerloos broddelwerk
hebben wij niks, en alsjeblieft géén depolitisering, dat zal
de regering toch met mijn fractie eens zijn? Samen wensen wij een beter Europa,
laten wij daar dan nu ook aan beginnen, met de burgers niet tegenover ons
maar naast ons.De voorzitter:Mijnheer Peters, ik zou u graag van harte willen feliciteren met uw maidenspeech
over Europa. Uw belangstelling voor Europa is, u zei het zelf al, mede gevoed
door uw werkzaamheden voor de Europese Commissie. U was namelijk een aantal
jaren in Luxemburg werkzaam als nationaal deskundige zeldzame ziektes. U studeerde
diergeneeskunde in Utrecht, maar u legde zich daarna bij de Erasmus Universiteit
Rotterdam toe op foetale en kinderpathologie. Vervolgens ontwikkelde u zich
tot specialist op het terrein van de ontwikke­lingstoxicologie en vooral
de teratologie, de leer van de misvormingen in de dieren- en plantenwereld.
U beschikt over verschillende geregistreerde beroepskwalificaties, zoals (ontwikkelings)toxicoloog
en teratoloog, experimenteel patholoog en dierenarts. Ik vermoed dat van maar
weinigen datzelfde kan worden gezegd.U vervulde diverse functies op het terrein van de teratologie bij het
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne, en u was voorzitter
van de European teratology society en het European network teratology information
services. Beide functies zijn uitgemond in een erevoorzitterschap. Van 1989
tot 1993 was u directeur van het International Centre for Birth Defects, in
het Noorse Bergen en later in Rome. Deze functies en de reeds genoemde functie
bij de Europese Commissie combineerde u met een bijzonder hoogleraarschap
teratologie bij het Universitair Medisch Centrum in Utrecht. In Luxemburg
hield u zich ook bezig met voedselveiligheid. Dit leidde er mede toe dat u
tussen 2000 en 2005 de functie vervulde van hoofdinspecteur levens- en genotsmiddelen
bij de Keuringsdienst van Waren van het Staatstoezicht op de volksgezondheid.
Sinds 2005 bent u als consulent teratologie en ontwikke­lingstoxicologie
verbonden aan het UMC. Op de terreinen van uw specialismen verschenen meer
dan 100 publicaties van uw hand.Mijnheer Peters, ik heb begrepen dat u, niet alleen omdat u de fractiesecretaris
van de SP bent, een veel geraadpleegde vraagbaak bent voor uw fractiegenoten.
Het schijnt dat diezelfde fractiegenoten u met enige regelmaat hebben geplaagd,
omdat u de laatste SP-senator bent die zijn maidenspeech houdt. Tegen uw fractiegenoten
zeg ik: dat "last" zeker geen "least" hoeft te zijn in
inhoudelijke zin, heeft u, mijnheer Peters, zojuist aangetoond. Ik wens u
heel veel succes bij uw werkzaamheden hier.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Eigeman (PvdA):Voorzitter. Allereerst feliciteer ik mijn collega Paul Peters hartelijk.
Wat de PvdA-fractie betreft, was zijn maidenspeech niet nodig om ons te overtuigen
van de diepe bijdrage die hij vanuit zijn ervaring en kennis
kan leveren aan het debat over Europa en ook andere zaken. Wij hebben daarvan
de afgelopen maanden al een voorproefje gekregen.De stad is de wereld, de wereld is het dorp. Dagelijks worden wij geconfronteerd
met het feit dat de wereld heel klein geworden is. Reisafstanden zijn voor
grote groepen mensen geen bezwaar meer. Vakanties, langer en korter, gaan
steeds verder weg. Werk zoeken, een opleiding volgen, landsgrenzen vormen
nauwelijks meer een belemmering. Technologische ontwikkelingen versterken
deze globale oriëntatie. Internet maakt simpel en effectief contact mogelijk
over de gehele wereld. Virtueel kunnen mensen de gehele dag de wereld over.Daar waar deze ontwikkelingen veel kansen bieden voor mensen collectief
en individueel, leveren zij tegelijkertijd een gevoel van onzekerheid op.
Dreigingen zoals terrorisme, internationale criminaliteit, maar ook de gevaren
van milieurampen op korte en langere termijn, zijn dichterbij dan ooit. Wij
dienen oog te houden voor de sociale implicaties van deze ontwikkeling. De
tweedeling wordt dieper. Ook veranderingen in de bevolkingssamenstelling in
eigen stad en land spelen een rol. Elke "nieuwe" groep die zich
aandient, speelt in op het gevoel dat de thuissituatie niet meer is zoals
deze was. Mensen zoeken als reactie lokaal en nationaal sterker naar eigen
identiteit, naar mogelijkheden om zich te kunnen blijven herkennen in hun
eigen omgeving.Voor veel mensen is zeker ook de ontwikkeling van Europa onderdeel van
een groter proces dat zij niet kunnen beïnvloeden, dat onzeker maakt
en soms angst inboezemt. Deze factor zet de legitimiteit van de Europese Unie
als regelgevend instituut onder druk. Het is goed om daar in de termen van
het WRR-rapport "Europa in Nederland" aandacht aan te schenken:
legitimatie door resultaat, vertegenwoordiging, verantwoording en identificatie.
Dit zijn prachtige termen, maar het is wel Haagse taal, ons jargon. Wat het
breed gevoelde idee van onzekerheid betreft, gaat het erom mensen een hart
onder de riem te steken.Mijn motto voor vandaag is dan ook ontleend aan de oude, helaas overleden
volkszanger André Hazes: "Geef mij je angst, ik geef je er hoop
voor terug". De nadruk in mijn bijdrage ligt op het perspectief. Het
debat over Europa en de Europese Unie gaat te veel over obstakels en problemen,
zie bijvoorbeeld het debat over de Staat van de Unie in de Tweede Kamer. Bovendien
gaat het te veel over instituties en niet genoeg over mensen. Wat mij betreft,
staat het verdrag dan ook vandaag niet centraal. Dat zal over enkele weken
heel specifiek wel het geval zijn. Europa moet leven voor de burgers. Dat
betekent dat er geen uitgebreide reclamecampagnes nodig zijn, maar dat voortdurend
gezocht moet worden naar mogelijkheden om het levend te maken. Dat kan niet
door iedereen overal bij te betrekken, want democratie is ook gedelegeerd
vertrouwen, maar wel door oog te houden voor het belang van het rijke voorstellingsvermogen
van burgers.De ontwikkeling van de Unie is van oorsprong gedreven door één
hoofdmotief: nooit meer oorlog. De weg naar vrede kreeg zijn koers door het
versterken van de rechtstaat en door het bevorderen en delen van welvaart.
Het is noodzakelijk om daar aandacht aan te blijven besteden. Europa is te
veel het speelveld van de vrije markt geworden. Europa is ook arena voor sociale
strijd. Het formuleren van sociale minima, van een houdbaar stelsel van sociale
zekerheid, van eigen sociale codes voor een veel grotere groep werknemers
en voor een grotere groep mensen aan de onderkant van de samenleving is voor
mijn fractie een perspectief waarvoor gevochten moet worden. Het gaat niet
aan om een dergelijk stelsel voor ons eigen nationale zelf te houden, solidariteit
mag zich niet tot nationale grenzen beperken. De verwijzing naar Amerikaanse
toestanden, de "race to the bottom", als ons voorland is een vertekening.
Oost-Europese landen zijn in transitie en burgers in die landen verdienen
steun bij het realiseren van een houdbaar sociaal bestel. Dat vraagt een sterke
visie op de Unie als statelijk samenwerkingsverband, vereist politieke sturing
en is dus inzet van strijd. Ik kan ook verwijzen naar de discussies over de
dienstrichtlijn algemeen belang, waarvoor mijn partijgenoten Ieke van den
Burg en Rasmussen zich sterk maken.Europa moet het speelveld zijn van vrije burgers. Europa is een open ruimte
waar bijna 500 miljoen mensen leven en werken in een kleine 100.000 gemeenten.
Het is belangrijk deze decentrale overheden in te zetten bij het spel dat
gespeeld moet worden, bij het bouwen aan vertrouwen. De rijke variatie is
daarbij geen belemmering, maar impliceert kwaliteit. Poolse werkers verdienen
geen contingentering zoals door SP-leider Marijnissen bepleit, maar ondersteuning
bij hun zoektocht in de nieuwe rechtsgemeenschap waarvan zij deel uitmaken:
een rechtsgemeenschap die rechten en plichten kent, maar die ook deel is van
een waardengemeenschap. De gemeente Horst aan de Maas, het kan ook klein,
heeft laten zien dat door een gerichte aanpak een verrijking van twee gemeenschappen
mogelijk is: meerwaarde voor Poolse werkers en meerwaarde voor de dorpsgenoten
uit Limburg. Er wordt gewerkt aan leefbaarheid door een service shop voor
Poolse werknemers, huurders, en inwoners, en er zijn activiteiten gericht
op integratie zoals taalles, Poolse maaltijden en kennismaking met elkaars
culturen. Er wordt een perspectief geboden dat is gericht op gezonde verhoudingen
tussen mensen. Het pleidooi van collega Van der Linden met betrekking tot
het onderwijs ondersteunt mijn fractie dan ook van harte, zoals wij vorig
jaar al hebben laten weten.Deelname aan welk samenwerkingsverband dan ook vergt een eerlijk beeld
van lusten en lasten. De lasten en lusten van de Europese samenwerking op
basis van feiten moeten bekend zijn. De EU heeft wat dat betreft een slechte
pers op dit moment. Dat tast het beeld van de betrouwbaarheid aan. Het gaat
ook hier om een ander perspectief, een perspectief als betrouwbare overheid.
Onlangs beschreef de Leidse hoogleraar Steunenberg de situatie rond de verbreding
van de A4 bij Leiderdorp. In tegenstelling tot een aantal te vlotte conclusies
in de pers over de vermeende invloed van Europa, toont Steunenberg aan dat
de kwestie vooral te maken heeft met een gebrek aan politieke sturing vanuit
ons eigen land. Ik citeer hem: "De Nederlandse politiek lijdt aan een
ernstige hartkwaal. Aan de ene kant wordt vaak een oproep gedaan om problemen
vooral op Europees niveau te regelen." Hij noemt daarbij vliegtaks en
vluchtelingen. Ik vervolg zijn citaat: "Aan de andere kant staan Nederlandse
politici met hun rug naar Europa. Mogelijkheden om zelfstandig Europese dossiers
aan de orde te stellen en daarop invloed uit te oefenen, worden niet gepakt.
De Kamer reageert niet proactief, maar reactief: zodra uitvoeringsmaatregelen
bij wet geregeldmoeten worden, vinden wel debatten over Europees
beleid plaats, maar die zijn dan te laat."Voorts ziet Steunenberg een soort ambtelijke bypass, die de politieke
invloed verder indamt. Die bypass vindt onder meer zijn oorzaak in de sterk
sectorale benadering. Deskundigheid gaat voorop en de politieke sturing om
daarop bij te buigen en af te wegen in een meer integrale benadering, om belangen
te wegen, hetgeen toch de hoofdtaak is van de politiek, ontbreekt.Het bestuurlijk perspectief van waaruit de Nederlandse regering opereert,
is soms onhelder. Met de mond belijden wij onze internationale oriëntatie.
Onze vaardigheid in vreemde talen, toch een handelsmerk, heeft ons geen windeieren
gelegd. Toch kiest de regering voor terughoudendheid als de Europese Commissie
melding doet van extra activiteit om die meertaligheid te versterken. En dit
terwijl het niet als verplichting, nota bene in een open coördinatieprocedure
en toch niet al te veel EU, werd aangemerkt. Als er één zaak
is die om afstemming en intensivering vraagt en waarbij bovendien van kennis
en ervaring uit Nederland geprofiteerd kan worden, is het dit terrein. Maar
uit een soort angst over nog meer onzekerheid verklaren wij de inzet tot iets
wat toch wel nationaal is. Wij komen daar bij de betreffende behandeling nog
op terug. Ik noem het hier omdat het onzes inziens illustratief is.De conclusie is dat wij eerder aan politieke sturing moeten doen en bij
de implementatie op kwaliteit moeten letten. Nederland lijkt bij uitvoering
van richtlijnen vaak het beste jongetje van de klas, of beter: nog roomser
dan de paus.De heer Kuiper (ChristenUnie):Mede ter verlevendiging van dit debat zou ik u een vraag willen stellen
over een punt dat zo-even passeerde en waar ik wel in geïnteresseerd
ben. U zegt dat lasten en lusten van de Europese samenwerking op basis van
feiten eerlijker in beeld moeten worden gebracht. Wat stelt u zich daarbij
voor? U vervolgde uw betoog namelijk met een opmerking over de A4. Ik kan
mij echter voorstellen dat wij wellicht ook kunnen nadenken over wat u daarmee
bedoelt. Is er een monitor nodig? Moeten wij de consequenties van de hervormingen
die nog op ons afkomen beter in beeld brengen? Hoe gaan wij dit precies doen?De heer Eigeman (PvdA):Ik weet niet of er een monitor voor nodig is, want dat is weer een extra
instrument en dat geeft weer extra bestuurslast. Het is echter wel goed om
eerlijker te argumenteren over vragen als wat precies de bestuurslast vanuit
Europa is. Steunenberg geeft een aardig voorbeeld. Hij toont aan dat hoewel
rondom de A4 voortdurend is geroepen dat het door Brussel komt, het vooral
te maken heeft met de eigen manier waarop wij in Nederland met Europese regelgeving
omgaan. In een vorige bijdrage aan het debat over de Staat van de Unie heb
ik verwezen naar een onderzoek uit 2005 van de Universiteit van Utrecht. In
dit onderzoek is aangetoond dat ongeveer 80% van de last die uit Brussel
zou komen, vooral veroorzaakt wordt door eigen interpretatie. Ik herken dat
wel, want tussen gemeenten en het Rijk zie je niet anders.De heer Kuiper (ChristenUnie):Dat is een enkel voorbeeld. Heeft u reden om aan te nemen dat wanneer
wij straks naar het hervormingsverdrag gaan en wij daarna een nieuwe situatie
krijgen, ook politiek, wij de consequenties daarvan beter onder ogen moeten
zien? Is het de strekking van uw opmerking dat wij eigenlijk onvoldoende weten
van de consequenties?De heer Eigeman (PvdA):Ik denk dat daar meer oog voor moet zijn. Wij moeten beter leren argumenteren
op basis van wat onze eigen interpretatie is, dus in Den Haag dan wel in de
provinciale hoofdsteden, en van wat echt uit Brussel komt.De heer Kuiper (ChristenUnie):Zouden wij hierin wellicht samen een initiatief kunnen nemen om te komen
tot een soort document of een assessment over wat dit nu allemaal gaat betekenen?
Zo mag ik uw woorden dus interpreteren?De heer Eigeman (PvdA):Ik ben best bereid erover na te denken, maar ik wil wel oog houden voor
de extra bestuurlijke last die dat mogelijk met zich zal brengen.De marktwerking in de Wmo is vooral het Hollandse geloof in die benadering,
in een ultraliberale uitleg van het Europees regime. Het is beter om ons wat
meer te laten inspireren door de oude hervormingsdrang en het voortouw te
nemen bij een meer sociale invulling. Over dat woord hervorming kunnen wij
op heel verschillende manieren praten, collega Kuiper.Ook in de discussie over de uitbreiding speelt het loon van de angst een
te grote rol en zijn wij te weinig meer doordrongen van de oude idealen van
rechtstaat, democratie en vrede. Actueel in termen van deze perspectieven
is de discussie over de toetreding van Turkije, een drieluik.Het eerste luik. Mijn fractie vraagt aandacht voor de rol van Turkije
als brug naar het Midden-Oosten. Veel conflicten in de wereld, incluis de
oorlog tegen terreur, zijn terug te voeren op de uiterst precaire verhoudingen
in dat deel van de wereld. Europa heeft daar in moreel opzicht een zware verantwoordelijkheid
vanuit de recente geschiedenis. Ik spreek hier geen oordeel uit over de koers
die gevaren moet worden. Ik stel vast dat een open relatie met het moderne
Turkije, het Turkije dat in de jaren twintig van de 20ste eeuw is ontstaan
met een bijzondere rol voor Kemal Ataturk, Europa kan helpen die verantwoordelijkheid
waar te maken. Dat is een belang, geen vaag politiek correct ideaal, maar
een hard belang, een belang voor een stabiel Europa, een belang dat vrede
en welvaart dient, een belang dat het voorstellingsvermogen van veel Nederlanders
prikkelt. Op welke wijze gaat de regering met dit belang om? Onderkent de
regering de waarde van dit perspectief?Dan het tweede luik. De modernisering van Turkije, zoals hierboven aangehaald,
is een proces van jaren. Er is veel strijd voor gevoerd en er is nog steeds
strijd. De resultaten van die strijd zijn voor een belangrijk deel van de
Turkse bevolking deel gaan uitmaken van hun nationale identiteit. Veel discussies
over de vraag of dat Turkije nu wel bij ons hoort, zijn geen bijdrage aan
het borgen van de modernisering. Het afhouden van een Turks lidmaatschap van
de EU ondergraaft het overeind houden van een moderne Turkse staat, werkt
conservatieve krachten in de hand en is in die zin bijna een soort selffulfilling
prophecy. Een kleine uitstap richting NAVO maakt de discussie bijna navrant.
Wel meedoen in het Westers bondgenootschap om oorlogsdreiging tegen te gaan,
niet welkom zijn als het gaat om het versterken van de rechtstaat, om het
vrije verkeer van burgers en om het bevorderen van vrije handel.
Onderkennen de bewindslieden dit gevaar? Zijn zij bereid het in hun beleidsmatige
overwegingen te betrekken en er iets mee te doen?Het derde luik. Het perspectief van de strijd tegen de radicale islam
is een rechtstreeks belang van de EU en het weegt in het publieke debat nauwelijks
mee als het om de toetreding van Turkije gaat. Dat geldt op de schaal van
werelddelen, landen, maar zelfs in binnenlands politieke termen. Turkse gemeenschappen
in Nederland, Duitsland en de Scandinavische landen zijn van grote betekenis,
voor de economie, voor de maatschappelijke stabiliteit, voor de culturele
verscheidenheid. Wat is de invloed van het debat over toetreding op die gemeenschappen?
Achten de bewindslieden het geschetste perspectief relevant? En op welke wijze
gaat de regering daarmee om? Doet Nederland er iets mee?Sinds 1962 praten wij met Turkije over toetreding. Terecht stellen wij
eisen aan die toetreding. De scheiding van religie en staat, de onafhankelijkheid
van de rechterlijke macht, een eerlijke toepassing van het strafrecht en het
breidelen van de politieke invloed van het leger zijn belangrijke randvoorwaarden.
De Kopenhagencriteria gelden onverkort, zouden wij ook kunnen zeggen. Dat
geldt voor Turkije en dat geldt evenzeer voor het Europa van de 27. Hoe betrouwbaar
wil de EU zijn? Een betrouwbaar Europa heeft betekenis voor de verdere ontwikkeling
van Turkije als een natie waar rechtstaat, democratie en mensenrechten hoog
in het constitutionele vaandel staan. Dat betekent dat in het debat het perspectief
van de hoop op een betere samenleving nadruk moet krijgen. Dat uitzicht moet
voor Nederlandse burgers geschetst worden. Hun voorstellingsvermogen moet
worden benut! Dat vraagt om leiderschap. Draagvlak zoeken is niet dat je je
verschuilt achter burgers die zekerheid op korte termijn willen, draagvlak
maken is dat je in het debat luiken openhoudt die verder reiken dan de volgende
vakantie.Centraal staan vandaag het nabuurbeleid en de positie van Europa in de
wereld, zeg maar de buitenlandse politiek van de EU, dichtbij en verder weg.
Nabuurbeleid heeft in de afgelopen jaren in rap tempo betekenis gekregen.
Wachtkamer, kraamkamer, B-Ianden, partenariaat. Allerlei nieuwe termen, maar
cruciaal is dat dit beleid na de explosieve uitbreiding pas vorm heeft gekregen
in programmatische zin. Nabuurbeleid gaat niet over een nieuw lidmaatschap.
Nabuurbeleid gaat over het perspectief van samenwerking met buren. Het gaat
ook over belang!De geopolitieke relevantie van het nabuurbeleid wordt groter en maakt
dat dat beleid nadrukkelijk onderdeel is van de buitenlandse politiek van
de EU als samenwerkingsverband.Met de oosterburen (Rusland, Oekraïne en Wit-Rusland) gaat het over
energie en voedsel. In het zuidoosten (het Midden-Oosten) gaat het om stabiliteit,
vrede en energie. In het zuiden (Afrika, het mediterrane gedeelte ) gaat het
over migratie, ontwikkeling en stabiliteit. Voor Afrika geldt bovendien nog
de koloniale ereschuld. Hoe denkt de regering over de relatie tussen het nabuurbeleid
en de geschetste belangen?Een goede buur is beter dan een verre vriend. Dat geldt zeker nu wij terughoudender
geworden zijn met toelating van nieuwe staten. Het nabuurbeleid draagt bij
aan de stabiliteit van de Europese grensregio's. Dat begint met steun voor
nabuurstaten in de eigen rechtsstatelijke ontwikkeling. "Capacity building"
en steun voor (nieuwe) democratische structuren hebben in die grensregio's
een eigen betekenis. Ze betekenen nog meer dan de algemene programma's van
de UNDP. Ze dragen bij aan een onderling begrip tussen bewoners in grensregio's.
Ze maken ook het onderlinge economische verkeer in die regio's gemakkelijker.
Nabuurbeleid is sowieso een factor in de handelsbetrekkingen en in de uitwisseling
van kennis. Nabijheid is daarbij van extra belang, het gaat dan om relatiebeheer
met een directe werking. Dat heeft voor betrokken burgers aan weerszijden
van de grens invloed op hun dagelijks bestaan. Misschien is het niet toevallig
dat de twee bewindslieden die hier zitten, uit zo'n regio afkomstig zijn en
het belang daarvan buitengewoon effectief weten te behartigen. Als echte randstedeling
denk ik wel eens dat wij een voorbeeld kunnen nemen aan het politiek bedrijven
in de regio's.Het nabuurbeleid is geen voorfase van een lidmaatschap. Het mag in mijn
visie ook geen weg zijn om de discussie over verdere uitbreiding op elegante
wijze te ontlopen. Dat geldt nog meer voor het partenariaat. Ik heb mij overigens
wel eens afgevraagd of dit niet een slimme mix is van partnerschap en patronaat.
De formuleringen in dat gedeelte van de Staat van de Unie die wij vandaag
bespreken, duiden daar wel een beetje op. Wie als niet-lid van de Unie met
ons samenwerkt, moet op generlei wijze het idee kunnen krijgen dat er enig
uitzicht is op volwaardige participatie in de EU. Met een dergelijke terughoudendheid
bouw je nooit draagvlak, laat staan dat er perspectief voor Europese in casu
Nederlandse burgers ontstaat. Wek geen valse verwachtingen, prima, maar wees
dan consequent en behandel potentiële toetreders ook aan de hand van
de gewekte verwachtingen.Belangrijker is om de ontwikkeling van partenariaat en nabuurschap te
sturen door uitzicht te bieden op versterking van democratie, rechtstaat,
vrede en veiligheid en door na te gaan hoe armoede bestreden kan worden en
hoe onderwijs en gezondheidszorg verbeterd kunnen worden. Kan de regering
invloed uitoefenen op die ontwikkeling? Wordt er een goed en effectief programma
opgezet op basis van het EU-budget van 11,2 mld.? Wat zou daarin de Nederlandse
bijdrage kunnen zijn?Nederland heeft de afgelopen jaren ook zelfstandig een bijdrage geleverd.
Door decentrale overheden, zoals gemeenten, provincies en waterschappen, is
met geld, menskracht en enthousiasme veel gedaan aan samenwerking over grenzen.
Dat is ondersteund met het LOGO East-programma en met Matra-gelden. Dat levert
naar beide zijden impulsen op. De belangstelling daarvoor groeit nog. Het
is aardig om te zien dat de werking versterkt kan worden door driehoeksprojecten
met landen die in een eerdere fase tot de EU toetraden. Een mooi voorbeeld
is het project, gericht op decentralisatie van gemeentelijke dienstverlening
en het instellen van één loket door Doetinchem (Nederland),
Pardobice (Polen) en Pernik (Bulgarije). Dat soort projecten draagt zeker
bij aan het voorstellingsvermogen van burgers als het gaat om het nut van
samenwerken over grenzen.Is de constatering juist dat de spoeling wat dunner is geworden doordat
de Maghreb en Rusland mogen deelnemen aan deze programma's, zo vragen wij
de bewindslieden. Is dat in het licht van het gewenste perspectief niet een
verkeerd signaal? Het lijkt erop dat er minder middelen beschikbaar
zijn. Mijn fractie zet daar vraagtekens bij. Het gaat om aanhoudende zorg
voor de ontwikkeling van stabiele overheidsstructuren waar alle Europese burgers
baat bij hebben, of landen nu lid zijn, lid worden of gewoon goede buren blijven.Ernstiger nog zou het zijn als de middelen zouden worden afgebouwd. Kan
de staatssecretaris daarover zijn opvatting geven? Het zou niet goed als wij
na 2010 stoppen met programma's, gericht op capacity building. Kan de regering
verzekeren dat het versterken van lokale democratie, het werken aan een beter
personeelsbeleid door opleiding en training, het bevorderen van integriteit
en het verbeteren van de dienstverlening aan burgers en bedrijven ook na 2010
deel blijven uitmaken van de eigen Nederlandse programma's, gericht op onze
naburen?Nabuurbeleid werkt door op regionale samenwerking binnen Europa. Het betreft
niet alleen de EU, maar reikt verder. Die samenwerking is ook belangrijk in
de beeldvorming bij burgers. Regionale samenwerking is in onze optiek niet
een nieuwe interstatelijke structuur, maar vooral een hulpmiddel in sociaal
en cultureel opzicht, omdat deze het vrije verkeer van burgers kan helpen
bevorderen bij arbeid, onderwijs en handel. Zij kan het grensverkeer faciliteren
en een kader bieden om ruimtelijke vraagstukken op het gebied van milieu,
water en natuur samen op te pakken.Grensoverschrijdende samenwerking is essentieel voor de ontwikkeling van
Europa. Gemeenten en provincies in onze eigen grensstreken weten daar goed
weg mee. Het valt op dat de internationale oriëntatie van overheden in
grensgebieden een veel natuurlijker gegeven is dan in de Randstad. Die regionale
samenwerking over de grenzen moet royaal steun krijgen van het Rijk. Als je
ergens Europa levend wil maken voor burgers, is het daar. Dat mag ook geld
kosten. Het rendement is in mijn optiek dubbel, omdat het interessante projectresultaten
oplevert op het gebied van cultuur, natuur en milieu, economische samenwerking,
onderwijs en arbeidsmarkt en omdat het voorstellingsvermogen van burgers wordt
geprikkeld over wat samenwerking over de grenzen concreet oplevert.Limburg, Overijssel, Gelderland en Nordrhein-Westfalen werken in EU-regionaal
verband al jaren samen. Er staan veel plannen op stapel. Brussel levert bijdragen,
evenals Berlijn en de Duitse deelstaat, maar de bijdrage van Nederlandse zijde
is nogal beperkt. Op een gevraagd budget van 42 mln. ontbreekt nog 25 mln.,
omdat er kennelijk onvoldoende afstemming plaatsvindt. Kunnen de bewindslieden
aangeven wat het probleem is? Gaat het om geldgebrek? Zijn de bevoegdheden
niet efficiënt belegd? Wat gaat de regering doen om de neerwaartse spiraal
te doorbreken? Onvoldoende nationale steun veroorzaakt afhaakgedrag bij partners.
Dat soort ontwikkelingen doen de naam van Nederland als partner geen goed
en ondergraven grensoverschrij­dende samenwerking als weg naar een beter
Europa. Juist in deze tijd mag een meer stimulerend beleid worden gevraagd.
Het is beter om het geld hieraan uit te geven dan aan reclamecampagnes. Graag
wat meer informatie.Mijn fractie wil in dit debat ook kort ingaan op de samenwerking in Beneluxverband.
Veel mensen in dit land hebben geen idee meer van het bestaan van de Benelux.
Dat is jammer, want het prikkelt de verbeelding wel. Bovendien heeft de Benelux
gezag, omdat zij in de Europese verdragen figureert als juridische entiteit,
en dat is bijzonder. Andere samenwerkingsverbanden van kleinere landen, zoals
de Baltic, de Nordic en de Visegrad, spiegelen zich aan de Benelux en zoeken
intensieve samenwerking . Dat kan doorwerken in invloed in Europees verband.
Wat is de inzet van de regering voor een nieuwe Benelux? Gaan wij de samenwerking
versterken en hoe dan? Gaan wij daadwerkelijk meer werk maken van die samenwerking?Over de politieke sturing van dit moment bestaat bij mijn fractie zorg.
Het comité van ministers komt mondjesmaat bijeen, Nederlandse bewindslieden
zijn zelden aanwezig in de raadgevende parlementaire vergadering en de zichtbaarheid
van de Benelux in Nederland lijdt onder het gebrek aan zichtbaarheid van Nederland
in de Benelux. Ik hoor graag een reactie op die typering. Wat mijn fractie
betreft zijn verbeteringen noodzakelijk, niet uit beleefdheid maar omdat er
in de grensgebieden concreet wat te winnen valt bij politie en hulpdiensten,
bestrijding van criminaliteit, sociale zekerheid, op het gebied van onderwijs
en innovatie, diploma-erkenning en de bevoegdheden van docenten.Het laatste deel van mijn bijdrage betreft het optreden van de EU in de
wereld. De EU als wereldmacht? Dat niet direct. Daarvoor is de Staat van de
Unie te precair en ontbreekt de legitimatie om in traditionele zin als een
natiestaat te opereren. Maar feit is dat de EU een krachtige economische eenheid
is, aantrekkelijk als partner voor China en India en voor mogelijke subregionale
machten zoals Brazilië, Mexico en Zuid-Afrika. Feit is bovendien dat
de VN Veiligheidsraad samen met EU-partners kan optrekken. Feit is ook dat
de EU als kennisdrager, als innovatieve kracht, als cultuurdrager en door
de potentie van 500 miljoen vrije burgers veel kan bijdragen op het wereldtoneel.
Daarbij passen een onafhankelijke houding, zelfbewust optreden, oog voor de
belangen van de EU als eenheid, maar ook verantwoordelijkheid.In het voorgaande heb ik hierover al het een en ander gezegd toen het
over nabuurschap en over Turkije ging. Ik beperk mij nu tot een aantal opmerkingen
en vragen over de relatie met Afrika en een enkele opmerking over het Midden-Oosten.
Om met het laatste te beginnen, de Staat van de Unie spreekt over actieve
inzet voor een duurzame vrede. De tekst vervolgt met prachtige woorden, die
in schril contrast staan met de harde werkelijkheid van de Palestijnse kampen
en met het dagelijks geweld waarmee mensen in dit gebied over en weer worden
geconfronteerd.Dit is niet het moment om hier uitgebreid bij stil te staan. Wij hebben
over zes weken het debat over Ontwikkelingssamenwerking en mensenrechten.
Ik wil al wel kwijt dat wij van de minister van Buitenlandse Zaken meer willen
dan goede woorden. Dat kan meer effect krijgen als wij in de EU samen optrekken.
Een gericht advies van de AIV over het eigen optreden van Nederland en over
hoe dat effectief te verweven met Europese inspanningen lijkt mij geen overbodige
luxe. Wij zijn streng als het gaat om mensenrechten bij toekomstige partners,
al dan niet in een volledig lidmaatschap. Dan mogen wij dat ook zijn bij Israël
en de omringende landen. Graag hoor ik een reactie op onze suggestie om de
AIV te laten adviseren over een gerichte aanpak, die op korte termijn tot
meer activiteit kan leiden.Dan kom ik op de EU en Afrika. Een lovenswaardig initiatief onder het
Portugees voorzitterschap was om separaat aandacht te schenken
aan de relaties met Afrika. Afrika vergt eigenlijk een apart debat, maar dat
kan nu niet. Daar komen wij over enkele weken uitgebreider op terug. In Europees
verband zijn de Millennium Development Goals bepalend voor het beleidskader
op het gebied van ontwikkelingssamenwerking. Dat is een goede zaak, maar vergt
wel veel meer helderheid wat Afrika betreft. Oude banden zijn daarin een motief,
maar ook het gegeven dat er een constante migratiestroom vanuit Afrika is.
De EU zal duidelijk koers moeten kiezen, bewust van de nieuwe verhoudingen,
maar ook van de belangrijkste noden.Wij waren vorige week met een IPU-delegatie in Kaapstad. In een van de
kranten trof ik een artikel aan van een parlementslid, prof. Turok: Moving
beyond paternalism to partnerships. Hij zegt: Western Europe now almost universally
talks about a partnership with Africa while the relationship remains basically
paternalistic.Ik denk dat dit een belangrijke opmerking is om mee te nemen in onze verdere
aandacht voor Afrika. Voorwaarden voor die ontwikkeling zijn aandacht voor
de voedselsituatie, ook op langere termijn, de problematiek van aids, de positie
van vrouwen en good governance. Hoe zien de bewindslieden deze prioriteiten
en wat wordt hier in EU-verband mee gedaan? Hoe verhouden steunmaatregelen
zich tot de handelspolitiek van de EU? Bij het debat over ontwikkelingssamenwerking
komen wij uitgebreider terug op Afrika. Nu is vooral relevant hoe maatregelen
elkaar kunnen aanvullen en hoe invloed kan worden uitgeoefend op de andere
grootmachten in de wereld.Wij hebben in het voorgaande aangegeven dat het van belang is dat Europa
zich een nadrukkelijke positie aanmeet naast andere machten in de wereld.
Dat vraagt helderheid over de koers en het belang. Dat vergt visie en leiderschap,
en aandacht voor voordelen en voorwaarden. Voor mijn fractie betekent dat
ten eerste: versterk de rechtstaat, laat de EU een samenwerkingsverband zijn
van staten, dat beoogt vrije burgers ruimte en mogelijkheden te bieden. Ten
tweede: durf perspectief te hanteren en ga voorop bij lastige dilemma's. Verschuil
je niet achter de onzekerheid en de angst van mensen, maar neem die weg. Wees
eerlijk over wat het oplevert en wat het kost. Bepaal wat je wel en niet accepteert,
en maak je hard voor het delen van waarden en het overeind houden van vrijheid
en verscheidenheid. En ten slotte: maak de strijd om betere sociale verhoudingen
in de wereld niet afhankelijk van de vrije markt, maar geef sturing.Wij zijn benieuwd naar het antwoord van de regering.Mevrouw Strik (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter. Ik sta in mijn bijdrage aan de Staat van de Unie
stil bij een aantal aspecten van het Nabuurschap en het buitenlands beleid
van de Unie. Daarnaast grijp ik het moment van het gratificatieproces van
het Verdrag van Lissabon graag aan om enkele consequenties van het verdrag
te bespreken.Een "ring of friends", wie wil die niet om zich heen? Dit doel
van het Europees nabuurschapbeleid, om zo stabiliteit, veiligheid en welvaart
te waarborgen, is alleszins nastrevenswaardig. Uiteraard hangt de voortgang
met elk land af van diens specifieke situatie, bijvoorbeeld op het gebied
van economie en mensenrechten. Dat vraagt om een individuele aanpak. Het gevolg
is echter dat de Unie vooral in bilaterale zin met enkele landen voortgang
boekt. De positie van dat land wordt er misschien door versterkt, maar niet
de regio. Is het voor een stabiele en welvarende regio echter niet noodzakelijk
dat wij ook de regionale samenwerking ter plekke stimuleren? Regionale samenwerkingsverbanden,
waarvan bij uitstek de EU, maar ook Mercusor en Asean goede voorbeelden zijn,
vormen schakels tussen de naties en de globaliserende samenleving. Is het
daarom niet tijd om een multilaterale dimensie toe te voegen aan het ENP?
Is dat wat de Commissie beoogt met haar "Neighbourhood Economic Community"?
Deelt de Raad, en hier in het bijzonder de Nederlandse regering, deze ambitie?
Ik krijg hierop graag een reactie.Een ander belangrijk doel van het Europees Nabuurschap is het promoten
van democratische en rechtsstatelijke beginselen en mensenrechten en het versterken
van de "civil society". De aandacht daarvoor in de rapportages,
steekt echter wat bleekjes af bij de prioriteit die het is gegeven. In hoeverre
worden maatschappelijke organisaties en oppositiepartijen in de partnerlanden
actief betrokken en ondersteund bij de uitvoering van de hervormingsagenda's?
Zou de EU zich niet een meer actieve promotor van democratie moeten betonen
en meer creativiteit aan de dag moeten leggen om alle actoren uit de samenleving
een prominente plek te geven in de samenwerking? In sommige gevallen is dat
zelfs hard nodig om stabiliteit te behouden. Ik denk aan de inwoners van de
niet erkende afgescheiden entiteiten in de buurlanden: Transnistrië,
Abchazië, Zuid-Ossetië, Nagorno Karabach, maar ook de West-Sahara.
De EU heeft belang bij een oplossing voor deze "frozen conflicts".
De recente toenadering van Rusland tot Zuid-Ossetië en Abchazië
bewijst dat weer eens. De inwoners daar en hun organisaties moeten de betrokkenheid
en steun van de EU ervaren, om ook open voor ons te kunnen blijven staan.In het ENP draait het om het vinden van een balans tussen de wederzijdse
belangen. Mijn indruk is dat de Europese Unie nog te zuinig opereert in het
tegemoetkomen aan de belangen van de partnerlanden, in elk geval in het visumbeleid.
Voor hen zijn uitbreiding van zakelijke en bestuurlijke relaties en kennisuitwisseling
in de brede zin van het woord met de Unie van vitaal belang. Dat vereist soepel
in- en uitreisverkeer. De lange rijen bij de ambassades ter plekke laten zien
dat de behoefte groot is. Met name voor onderwijsdoeleinden en zakelijke bezoeken
zou een soepeler visumbeleid in een grote behoefte voorzien. Kunnen lidstaten
niet efficiënter en klantvriendelijker visa verstrekken? Zou een visumvrije
toegang niet in het vooruitzicht moeten worden gesteld voor de partnerlanden
die het nauwst met de EU samenwerken?Toelating en migratie lijken sowieso de achilleshiel van het Europees
Nabuurschap. Hoewel onderzoek steeds laat zien dat een streng visumregime
de illegale migratie niet reduceert, lijkt de Unie benauwd om zich opener
op te stellen. Een versoepeling gaat namelijk steeds hand in hand met terug-
en overnameovereenkomsten. Dat zij hun eigen burgers moeten terugnemen is
logisch, tenminste als deze daar geen gevaar lopen. Maar is het terecht dat
wij hun verplichten alle migranten terug te nemen die door het land heen zijn
gereisd? Zo wentelen wij namelijk een last af op de buurlanden die vaak te zwaar is om te dragen en waar zij in elk geval niet op ingericht
zijn. Zo lezen wij over Afrikaanse vluchtelingen die in Marokko in de woestijn
worden uitgezet, over de Oekraïne die Tsjetsjeense vluchtelingen terugstuurt
naar Rusland, dat zij juist zijn ontvlucht. Met deze praktijk riskeren wij
het Vluchtelingenverdrag te schenden, zeker in combinatie met de afschrikking
aan de buitengrenzen en in de territoriale wateren. Voor het effectief promoten
van de mensenrechten, zul je toch echt als Unie zelf het goede voorbeeld moeten
geven. Hoe waarborgt de Unie deze naleving bij de uitvoering van de over-
en terugnameovereenkomsten?De Nederlandse regering heeft in haar buitenlandbeleid de mensenrechten
als belangrijk uitgangspunt genomen. Dat valt te prijzen. Maar hoe voer je
een adequate mensenrechtenpolitiek en hoe zet je je daarvoor in binnen de
Europese Unie? De strategie die je kiest en de weging van belangen kunnen
namelijk zeer uiteenlopen. De Unie heeft eenduidigheid nodig om effectief
te zijn. De diplomatieke weg biedt een scala aan instrumenten om de mensenrechtensituaties
in een land te verbeteren. Twee voorwaarden zijn volgens mij van belang: dat
je in gesprek gaat en blijft, en dat je er niet voor terugschrikt om sancties
toe te passen in het uiterste geval. Daarbinnen moet een balans tussen wortel
en stok worden gevonden.Bij Rusland is goed te zien dat de Unie worstelt met het vinden van de
juiste balans tussen constructief, kritisch en zich aantrekken wat er gebeurt
om zo de mensenrechtensituatie positief te kunnen beïnvloeden en eventueel
sancties toepassen als dat nodig is.Ook met Israël blijft de communicatie open, heel terecht, ondanks
het feit dat dit land al veertig jaar een gebied illegaal bezet en daarbij
de bevolking onderdrukt, isoleert, collectief bestraft, aan volstrekte willekeur
onderwerpt en stug doorgaat met het bouwen van nieuwe nederzettingen. De EU
wil echter niet alleen de communicatie openhouden, maar gaat de relatie zelfs
intensiveren, zonder dat Israël zijn politiek jegens de Palestijnen aanpast.
Er is bij de EU geen enkele wil te bespeuren om sancties als instrument toe
te passen en Israël lijkt zich dit maar al te zeer bewust te zijn. Sinds
wij deel uitmaken van het Kwartet, is de houding van de EU onder invloed van
de VS eenzijdig pro-Israëlisch geworden. Dat heeft haar imago en de geloofwaardigheid
in het Midden-Oosten aangetast.Naar de Palestijnse gebieden steunt de EU volop Abbas, die zonder mandaat
van de Palestijnen in het zadel kan blijven zitten dankzij de internationale
gemeenschap. Hamas, die wel de steun kreeg van het volk, wordt structureel
buiten elke bespreking gehouden. Ik weet het, de Nederlandse regering vindt
dit beleid heel stoer. Hamas is namelijk een terroristische organisatie en
daarmee doet Nederland geen zaken.Ik heb net enkele feiten genoemd waaraan Israël zich structureel
schuldig maakt. Hanteren wij hier geen dubbele standaarden? Dat is niet alleen
moreel gezien afkeurenswaardig, maar het is ook uiterst contraproductief.
Om überhaupt voorwaarden te kunnen stellen, laat staan om ooit duurzame
vrede te bereiken, zul je met alle partijen om de tafel moeten. Abbas vertegenwoordigt
een minderheid van de Palestijnse bevolking en heeft weinig greep op zijn
eigen partij. Alleen als Hamas meewerkt aan een vredesovereenkomst, zal die
ondertekend worden door een meerderheid van het Palestijnse parlement. Misschien
is het gemakkelijk om Carter als oude gek weg te zetten, maar ik denk dat
hij gelijk heeft. De huidige weg loopt dood. Alle partijen moet een uitweg
worden geboden, anders zul je als bemiddelaar met lege handen blijven staan.Uiteraard zijn Syrië en Iran onontkoombare actoren in het Midden-Oostenproces.
Kan de regering aangeven hoe de EU gaat trachten om, al dan niet als onderdeel
van het Kwartet, een duurzame vrede en een onafhankelijke staat een stap dichterbij
te brengen. Wat is haar reactie op de uitlatingen die Carter gisteren maakte
op zijn persconferentie?Een andere politiek die een wortel en een stok nodig heeft, is de benadering
van Servië. Voor het behoud van de legitimiteit en effectiviteit van
het Joegoslavië-Tribunaal is het cruciaal dat de EU vasthoudt aan de
medewerking aan dit Tribunaal als voorwaarde voor toetreding. Juist voor Nederland
is de uitlevering van Mladic van groot belang. Alle lidstaten van de Unie
willen dit bereiken door de Servische bevolking juist voor de verkiezingen
een opening te bieden voor samenwerking met de Unie, om pas daadwerkelijk
te ratificeren na de uitlevering van Mladic. Zo krijgt de pro-Europese beweging
in Servië de wind in de rug, waardoor Tadic meer steun zal krijgen. De
inschatting is dat alleen met hem de uitlevering een kans zal maken. Nederland
houdt deze benadering tegen door zelfs de eerste stap pas te willen zetten
na uitlevering. Na de erkenning van een onafhankelijk Kosovo hebben de anti-EU-gevoelens
een forse injectie gekregen. Geen enkele opening bieden nu, maakt de kans
op een overwinning van de Servische Radicale Partij groter, en de kans op
uitlevering van Mladic – in ieder geval op tijdige uitlevering –
oneindig kleiner. Geeft de regering zich daar volledig rekenschap van?Klimaat en energie hebben topprioriteit in de Europese Unie, zo bleek
ons onlangs heel duidelijk bij een werkbezoek. Het doet onze fractie deugd
om te merken dat de EU het GroenLinks-adagium "groen op één"
heeft overgenomen. Daar zijn wij niet hebberig in. Wij zijn blij met de ambities,
maar worden die ook vertaald naar het buitenlandbeleid? Gaat de Europese Unie
haar verantwoordelijkheid nemen in de kosten die gemoeid zijn met de klimaatadaptatie
in ontwikkelingslanden? Wij hebben immers een belangrijk aandeel in de klimaatverande­ringen
daar. De minister-president beschouwde de betreffende motie van collega Peters
in de Tweede Kamer als een ondersteuning van zijn beleid, maar het is ons
nog niet helemaal duidelijk hoe en in welke mate dit gebeurt. Daarop krijg
ik heel graag een reactie.Dan het Verdrag van Lissabon. Onze ogen zijn natuurlijk op Ierland gericht.
Zaterdag konden wij lezen dat een Europarlementariër tegen de vlakte
was geslagen nadat hij een vurig pleidooi had gehouden voor instemming met
het verdrag. Dat belooft dus een levendig debat te worden. Toch brengt het
verdrag ook deze meppende burgers meer rechtsbescherming, doordat de naleving
van de mensenrechten door de Europese Unie op verschillende wijzen wordt verankerd:
door de toetreding tot het EVRM en door de verwijzing naar het Handvest voor
de Grondrechten. Burgers kunnen dan ook de EU-instellingen aanspreken op de
mensenrechten. Het betekent uiteraard meer werkdruk voor het Hof in Straatsburg
en meer budgettaire steun. Druk op Rusland om protocol veertien te ratificeren,
is dan ook hard nodig. Een succesvol project om de druk enigszins te verminderen
en de uniformiteit in de toepassing van het EVRM te vergroten,
is kennisoverdracht van de jurisprudentie van het Hof en haar implicaties
aan alle verdragsstaten door een website en trainingen. Het Nederlandse ministerie
van Justitie heeft de start van dit project gefinancierd, maar als het straks
niet doorloopt, zijn de data binnen no time gedateerd en daardoor nutteloos.
Ook het proces van bewustmaking en uitwisseling zal dan in de kiem gesmoord
worden. Hoe kunnen wij deze kapitaalvernietiging voorkomen en ervoor zorgen
dat dit zinnige initiatief structureel wordt ingebed? Kan de EU in deze financiering
voorzien? Zou dat niet passen bij de tweede verklaring van het Verdrag van
Lissabon?Dan het Handvest voor de Grondrechten. Het blijft eeuwig zonde dat het
Handvest nu niet meer in het verdrag zelf zit. Zelfs van de verwijzing naar
de juridische bindendheid van het Handvest hebben het VK en Polen afstand
gedaan. Wat is het gevolg daarvan? Ik kan dat nog niet goed overzien. Als
twee landen zich niet gebonden weten aan het Handvest, in hoeverre kan het
Handvest dan nog onderdeel zijn van de fundamentele rechten van de Unie? Dat
kan heel belangrijk zijn om instrumenten ergens aan te kunnen toetsen.In het besef dat Europa nog te ver van burgers af staat, heeft de regering
een communicatiestrategie uitgezet met publieke debatten, niet alleen over
de institutionele hervormingen zelf, maar vooral over onderwerpen die de Unie
behandelt. Al werkende weg wil de regering inwoners dus betrekken bij het
beleid: hun de kans geven om mee te praten en zo de Europese besluitvorming
meer legitimiteit en draagvlak geven. Het nationaal parlement leent zich daar
natuurlijk bij uitstek voor; dat kan de burgers betrekken bij de Europese
besluitvorming, maar moet daarvoor wel over bevoegdheden beschikken. De subsidiariteitstoets
is daarvoor niet toereikend. Die toets – de gele en oranje kaart –
zorgt zelfs voor een defensief debat met burgers over Europa, alsof het parlement
alleen als tegenhanger moet fungeren voor de Europese samenwerking in plaats
van constructief mee te werken aan goede besluitvorming.Veel constructiever en logischer is het daarom als het parlement een instrument
heeft om de besluitvorming in Brussel te beïnvloeden. De Conventie, bij
de staatssecretaris welbekend, heeft dat ook altijd toegejuicht. Doordat steeds
meer wetgeving op Europees niveau wordt gemaakt, is de medewetgevende taak
van het parlement namelijk fors uitgehold. Na aanneming van een richtlijn
in Brussel kan het nationaal parlement de implementatiewetgeving immers alleen
nog maar goedkeuren. De regering komt hierdoor een onevenwichtig grote rol
in de wetgeving toe en haar standpunt wordt door het toenemend specialisme
bovendien steeds meer bepaald door de ambtelijke inbreng. Deze afname van
parlementaire betrokkenheid wordt niet volledig gecompenseerd door het Europees
Parlement, in staatsrechtelijke zin toch nog altijd een zwakker orgaan dan
een nationaal parlement in de nationale context. Bemoeienis van de Staten-Generaal
met de inzet van de Nederlandse regering in de Europese onderhandelingen is
dus onontbeerlijk.In toenemende mate emanciperen de nationale parlementen van de EU zich.
Bijna alle nieuwe lidstaten hebben het mandaatsysteem van Finland overgenomen.
Dat systeem biedt parlementen de mogelijkheid om in een vroeg stadium de nationale
onderhandelingspositie mede te bepalen, met behoud van de nodige flexibiliteit.
Als de regering zich niet aan een parlementaire instructie houdt, legt zij
daarvoor achteraf verantwoording af. Zij wordt daar dus niet door verlamd.
Sterker nog, de Finse regering versterkt daarmee haar onderhandelingspositie:
zij kan zeggen dat zij gedekt wordt door het nationale parlement, dat niets
anders wil. In het Verenigd Koninkrijk zweren beide parlementen bij hun recht
van voorbehoud. In Frankrijk is de Grondwet gewijzigd om het parlement een
rol te geven in de standpuntbepaling van de regering. Ook de Duitse Bondsdag
is anderhalf jaar geleden ontwaakt. Sindsdien is er een wettelijke grondslag
voor het parlement om vroegtijdig alle informatie te krijgen en instructies
te geven aan de regering.Ook in Nederland speelt dit debat op dit moment natuurlijk in volle hevigheid.
Onlangs heeft de Tweede Kamer besloten om een parlementair voorbehoud in de
Goedkeuringswet op te nemen, maar de Raad van State wijst erop dat een parlementair
instemmingsrecht in ieder geval geen goed instrument zou zijn omdat het te
laat zou komen in de besluitvorming. Daardoor zou het niet effectief zijn.
Het is waar dat een instemmingsrecht geen garantie biedt voor een vroegtijdige
interventie. Als je het laat doet, is het voor de regering erg lastig omdat
zij zich dan voor het blok gezet kan voelen en omdat haar onderhandelingspositie
dan wordt geschaad. Het Finse systeem waarborgt echter wel een vroege interventie,
maar ook de nieuwe Duitse wet doet dat. Er zijn dus genoeg praktijkvoorbeelden
waarbij parlementen op effectieve wijze kunnen meesturen met de regering.Terwijl de parlementen zich overal in Europa verder emanciperen ten opzichte
van de Europese besluitvorming, lijkt de Nederlandse regering haar parlement
af te raden om deze weg in te slaan. Zij wil wel dat het parlement actiever
en eerder betrokken is bij de Europese besluitvorming, maar wenst niet gebonden
te raken aan een instructie of instemmingsrecht. Nee, een discussie met de
regering zou de Kamer voldoende greep op de besluitvorming moeten bieden.
Deze terughoudendheid is vreemd. Het debacle van de Grondwet kan de regering
niet alleen oplossen; het parlement moet daar een cruciale rol in spelen,
uiteraard complementair aan het Europees Parlement. Juist nu sensitieve onderwerpen
naar het communautair niveau worden overgeheveld – denk aan de burgerrechten,
politiesamenwerking, strafrecht en civiel recht – moeten verantwoording
en inspraak voor burgers niet te ver weg liggen.De regering stelt dat de Kamer genoeg mogelijkheden heeft om op basis
van fiches en geannoteerde agenda's de onderhandelingen te volgen, maar deze
informatie is te globaal om daar een positie op te bepalen. De Raden zijn
te laat in de besluitvorming en de Kamer kan nu slechts beleefd verzoeken
om met haar standpunt rekening te houden. Voor een effectieve betrokkenheid
van de Kamer zijn twee condities van wezenlijk belang: vroegtijdige, volledige
informatie én tanden, in de vorm van een recht van instemming of instructie.
Deze twee zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Zonder alle informatie,
die de Kamer zelf moet screenen, kan het parlement geen fatsoenlijke afweging
maken of een beslissing nemen. Zonder een soort instemmingsrecht is het recht
op informatie weer niet afdwingbaar. De gang van zaken bij JBZ is hier exemplarisch
voor. Bij de terugkeerrichtlijn is er geen instemmingsrecht meer. En zie daar, al een halfjaar verzoeken wij de regering vergeefs om
raadsdocumenten op dit onderwerp.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Mevrouw Strik spreekt van een instructie aan de regering. Ik heb ook over
iets dergelijks gesproken, namelijk overleg van tevoren met de regering. De
regering moet heel goed weten hoe de Staten-Generaal erover denken. De regering
doet er vervolgens goed aan om daarmee rekening te houden. Wat bedoelt mevrouw
Strik echter met een instructie? Heeft de regering dan nog enige speelruimte
of ruimte voor afwijking? Of heeft de regering een probleem als zij de instructie
van de Staten-Generaal niet volgens het boekje volgt?Mevrouw Strik (GroenLinks):Ik bedoel dat in de wet wordt vastgelegd dat de Kamer de mogelijkheid
heeft om de regering een instructie te geven. Dat gaat net wat verder dan
de afspraak of de wettelijke bevoegdheid van overleg met de regering. Met
deze instructie, die een wettelijke basis heeft, kan de Kamer een onderhande­lingsstandpunt
goedkeuren of aanvullen. Dat geeft een basis waarop de Kamer daarna in overleg
kan bij afwijking.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Die basis is er altijd. Van tevoren wisselt de regering immers altijd
standpunten uit met de Staten-Generaal. Op basis daarvan kunnen wij nu ook
al de regering ter verantwoording roepen. Dat hoeft niet te veranderen.Mevrouw Strik (GroenLinks):Dat klopt. De Grondwet regelt al de informatie- en verantwoordingsplicht.
Als de Kamer het geheel niet met de regering eens is of zijn wantrouwen wil
uitspraken, kan dat nu al. Dat zijn echter heel zware middelen. Nu de verhoudingen
verschuiven, vanwege de overheveling van bevoegdheden naar Europa, is het
logisch om in wetten in formele zin een betere positie voor de Kamer te regelen.
Dat ligt meer voor de hand dan direct naar het uiterste middel te grijpen.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Als de regering na overleg met de Staten-Generaal niet doet wat de Staten-Generaal
wenselijk vinden, hoeven de Staten-Generaal de regering maar één
keer ter verantwoording te roepen. Dan hebben zij hun les wel geleerd.Mevrouw Strik (GroenLinks):Laten wij het hopen. Ik denk dat de informatieplicht belangrijk is. Het
is belangrijk om daarbij aan de wet te kunnen refereren. Er moet echter ook
iets zijn van een instructie zijn. Op basis daarvan kan informatie afgedwongen
worden. Dan kan gewoon gezegd worden dat de regering nog geen positie mag
innemen of een bepaalde positie moet innemen. Anders moet je het hebben van
de staatsrechtelijke verhoudingen, het vertrouwen in de regering en de reactie
van de regering op de Kamer.De heer Kuiper (ChristenUnie):Mevrouw Strik sympathiseert met het Finse model, hoewel zij dat niet uitdrukkelijk
zegt. Dat hoeft ook niet. Wij zoeken allemaal naar een goed model. Ik sympathiseer
met de zoektocht naar een stevige procedure. De vraag voor de komende tijd
is ook hoe wij zover komen. Twee Kamers en de regering moeten het hierover
immers eens zijn. Heeft mevrouw Strik ook een visie op de weg die wij moeten
afleggen, zodat niet iedereen individueel of ieder voor zich bepaalde dingen
zegt of vindt maar er een gezamenlijk, nationaal proces van toetsing komt
van wat er in Europa gebeurt?Mevrouw Strik (GroenLinks):Het mooiste zou zijn geweest als de Eerste Kamer dit proces samen met
de Tweede Kamer had doorlopen. Wij hadden daar dan al onze gedachten over
kunnen laten gaan. Dat gezamenlijke proces is echter opgehouden na de hoorzitting
in september. Dat is jammer. Parallel aan het proces in de Eerste Kamer is
er een proces in de Tweede Kamer. De Eerste Kamer kent geen recht van amendement.
Dat betekent afhankelijkheid van wat de Tweede Kamer met de uitslag doet.
Dat is voor mij reden om hier wat meer argumenten boven tafel te krijgen.
Bij behandeling van de Goedkeuringswet is het immers te laat.De heer Van der Linden (CDA):Het is uiteindelijk toch altijd een kwestie van politieke wil en politieke
positiebepaling? Neem net voorbeeld van het agentschap voor de mensenrechten
in Wenen. Wat zou de Kamer in de afgelopen periode met een mandaat meer hebben
kunnen doen? Toen is immers Kamerbreed nadrukkelijk een positie ingenomen,
overeenkomend met een vorm van mandaat. De regering heeft zich daarover vooraf
en achteraf verantwoord. Stel dat de Kamer een formeel mandaat heeft. Wat
kunnen wij dan meer doen?Mevrouw Strik (GroenLinks):Ik weet niet goed hoe een mandaat werkt. Ik stel mij echter voor dat het
net zo'n sterke werking heeft als een instemmingsrecht. Bij JBZ is gezien
hoe dat werkt. De Kamer maakt daar heel prudent en terughoudend gebruik van.
Als de Kamer het ergens niet mee eens is, stemt het niet in. Dan kan de Nederlandse
regering niet anders dan eveneens niet instemmen met een besluit in de Raad.
Die tanden hebben wij nodig, ook al hoeven wij daar maar heel weinig gebruik
van te maken.De heer Van der Linden (CDA):Precies dat hebben wij gedaan toen het over het agentschap ging. Toen
is de regering uitdrukkelijk gezegd wat de positie van de Kamer was. De regering
heeft dit commitment vervolgens meegenomen en heeft zich achteraf verantwoord.
Als wij een andere, formele bevoegdheid hebben, zoals mevrouw Strik wil, zou
die geen andere praktische uitwerking hebben.Mevrouw Strik (GroenLinks):Ik weet niet hoe dat toen precies is verlopen. Had de Kamer instemmingsrecht
bij het Handvest voor de Grondrechten? Ik kan mij niet voorstellen dat de
regering een instemmingsrecht heeft "overruled".De heer Van der Linden (CDA):Los van de vraag of de Kamer dat recht heeft, is juist interessant dat
toen een Kamerbrede positiebepaling is ingenomen. Daarmee heeft de regering
rekening gehouden. Die is daarmee naar Brussel gegaan. De regering heeft haar
partners gedwongen om de oorspronkelijke voorstellen van de Europese Commissie
aan te passen. In de praktijk, als de Kamer een politieke positie inneemt,
heeft het de macht om de regering voor een stuk te sturen en ter verantwoording
te roepen.Mevrouw Strik (GroenLinks):Dat is gemakkelijker als de regering het in grote lijnen eens is met de
Kamer. Ik weet niet of dat toen het geval was.De heer Van der Linden (CDA):Dat was toen bepaald niet het geval. Wie terugkijkt, kan vaststellen dat
de senaat zelfs het proces in Europa voor een stuk heeft gestuurd. Het is
weliswaar niet volledig gegaan zoals de Kamer het wilde. In dat opzicht heeft
de Kamer echter duidelijk de tanden laten zien, ook zonder een instem­mingsrecht
formeel vast te leggen in de vorm van een mandaat. Als er politieke wil is
en een politieke positiebepaling, kan de Kamer wel degelijk invloed uitoefenen.Mevrouw Strik (GroenLinks):Natuurlijk is politieke wil belangrijk. De wet kan zelfs overtreden worden
als iets politiek per se niet gewenst is. Het succes dat de heer Van der Linden
beschrijft, geeft echter niet aan dat het altijd succesvol is. Eén
zwaluw maakt nog geen zomer. Het is slim als de Kamer zichzelf voorziet van
de wettelijke middelen om bij een wat meer koppige regering iets meer in handen
te hebben dan de hoop dat de wens van de Kamer in Brussel wordt uitgevoerd.Voorzitter. Ik vervolg mijn betoog. De gang van zaken bij JBZ is hier
exemplarisch voor. Bij de terugkeerrichtlijn is er geen instemmingsrecht meer.
En zie daar, al een half jaar verzoeken wij de regering vergeefs om raadsdocumenten
op dit onderwerp. Vandaar mijn vraag aan de regering of het positief wil reageren
op het voornemen van de Kamer om een parlementair voorbehoud of een instructiebevoegdheid
op te nemen in de Goedkeuringswet bij het Verdrag van Lissabon. Het biedt
de Kamer namelijk de mogelijkheid om, zij aan zij met de regering, de Europese
besluitvorming verder te legitimeren en van publieke betrokkenheid te voorzien.
Zo helpen wij samen Europa dichterbij de burgers te brengen. Zo kom ik heel
dicht bij de maidenspeech van de heer Peters!De voorzitter:Op verzoek van de minister van Buitenlandse Zaken schors ik de vergadering
voor maximaal vijf minuten.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Kuiper (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. Ik zal mij in mijn bijdrage mede namens de fractie
van de SGP concentreren op drie thema's: 1. het Verdrag van Lissabon en de
rol van de parlementen, 2. het nabuurschapbeleid, toegespitst op het Midden-Oostenbeleid
en 3. het klimaatvraagstuk in relatie tot Europa als waardengemeenschap.Overigens, voordat ik verder ga, spreek ik mijn complimenten uit voor
de maidenspeech van collega Peters. Van harte gefeliciteerd.Ik begin dus met het Verdrag van Lissabon en de rol van de nationale parlementen.
Wie de Staat van de Europese Unie 2008 leest, zal getroffen worden door de
positieve en optimistische toon. Er wordt weer gezongen over Europa. Het spreekwoord
zegt dat het de toon is die de muziek maakt. Deze muziek is weliswaar geen
hymne, maar wel een lokkend gezang over Nederland en Europa. Ik geef een paar
citaten weer. Het is mogelijk het geschonden vertrouwen terug te winnen door
te laten zien dat Europa "werkt", het nieuwe Verdrag van Lissabon
komt tegemoet aan de wensen van de Nederlandse burger en is goed voor Europa
en goed voor Nederland. Het kabinet ziet de goedkeuringsprocedure van het
nieuwe Verdrag dan ook "met vertrouwen" tegemoet. Uiteindelijk zijn
heel veel Nederlanders positief over de toekomst van de Europese Unie. Aan
het slot van het stuk wordt nog eens beklemtoond dat onze toekomst in Europa
ligt. Het is allemaal buitengewoon positief en Nederland wenst een positie
terug in de voorhoede van de Europese samenwerking.Deze toonzetting maakt het noodzakelijk het vraagstuk aan de orde te stellen
hoe het Verdrag van Lissabon volgens de regering tot stand is gekomen met
inbreng ook van deze regering, en hoe het nu gepercipieerd dient te worden.
Die vraag zal, hoe men het ook wendt of keert, de komende maanden voor ons
land de meest wezenlijke Europa-vraag zijn. Die vraag is van politiek belang
voor een bevolking die zich op 1 juni 2005 in meerderheid tegen het grondwettelijk
verdrag heeft uitgesproken. Wij hebben al eerder gedebatteerd over dit "nee",
en wij zullen nog debatteren over het nieuwe verdrag en dan zal de inhoud
ervan nog nadrukkelijker op de agenda staan. Wij spreken nu echter over de
taxatie van het proces waarin wij nu verkeren, vóór de ratificatie.
Inmiddels wordt steeds scherper duidelijk, onder meer uit onderzoeken van
professor Barents, hoogleraar Europees Recht te Maastricht, dat het Verdrag
van Lissabon materieel en in hoofdlijnen sterk overeenkomt met het grondwettelijk
verdrag. Laten wij dus de nuchterheid opbrengen om de dingen bij hun naam
te noemen en de Nederlandse burger precies te vertellen hoe de staat van de
Unie straks zal zijn. Zinnetjes als "Nederland wil niet zozeer minder
of meer Europa, maar een beter Europa", klinken in dit verband niet vertrouwenwekkend.
Niemand is voor een "slechter" Europa en het nieuwe verdrag, zo
wordt wel duidelijk, zal meer Europa betekenen. Er vindt een verdieping plaats
op die terreinen waar wij Europa bevoegdheden toekennen en het zou beter zijn
dat gewoon te zeggen.Voor de fractie van de ChristenUnie en ook voor de SGP-fractie zijn twee
zaken van belang geweest in de campagne rond het Grondwettelijk Verdrag in
2005. In de eerste plaats was dat de opgeroepen suggestie dat er een grondwet
zou komen en een grondwet is een attribuut van een staat. Onze kritische houding
kwam niet voort uit een anti-Europese opstelling per se, maar uit kritiek
op het idee van een verenigd Europa als nieuwe staatkundige entiteit. Deze
suggestie is weggenomen in het nieuwe verdrag. Bovendien heeft de minister
van Buitenlandse zaken in juni vorig jaar in antwoord op vragen van mijn kant
gezegd dat Europese staatsvorming niet aan de orde is.In de tweede plaats wensten onze fracties een duidelijker systeem van "checks
and balances" vanuit de gedachte dat waar macht wordt opgebouwd ook de
controlemechanismen aanwezig moeten zijn. Dit gebeurde in het grondwettelijk
verdrag onvoldoende. Daarin werd sterke nadruk gelegd op de Europese Raad
en het leek of de rol van parlementen vergeten was. Het grondwettelijk verdrag
was op het lijf geschreven van de grote landen die de Raad kunnen domineren
en niet op dat van kleine landen die meer behoefte hebben aan communautair
beleid. Onze fracties zijn niet tegen Europa of tegen een nieuw
verdrag, maar zijn altijd van mening geweest dat Europa primair gezien moet
worden als een eigensoortige bestuurslaag voor de regeling van politieke vraagstukken
die grensoverschrijdend of van een hoger Europees belang zijn. Daarnaast is
er de nationale bestuurslaag die voor burgers meer betekenisvol is en niet
uitgehold mag worden door Brusselse politiek, maar geloofwaardig moet blijven
functioneren. De nationale bestuurslaag mag niet in een proces van jaren weglekken
naar Brussel. Als iets in het "nee" in 2005 besloten lag, dan dit.Wij zien nu dat er enige accentuering is gekomen van de rol van nationale
parlementen. Voor een deel is dit de accentuering van bevoegdheden die nationale
parlementen ook al hadden op basis van de vorige verdragen. Voor een ander
deel biedt de procedure van gele en oranje kaarten een mogelijkheid om aan
de handrem te trekken. Dat is nieuw. Het belangrijkste in de taxatie van wat
gaande is, is dat er een nieuw politiek proces zal ontstaan. Mevrouw Strik
wees er al op. Dit is een soort "wake up call" waardoor de nationale
parlementen in Europa breder nadenken over hun eigen rol en mogelijkheden.
Dat is de winst van het nieuwe verdrag. Het zal nu van de parlementen afhangen
of hier werkelijk een politiek proces zal ontstaan dat relevant genoeg is
om de opdringerigheid van Europa (citaat uit de Staat van Europese Unie) af
te bakenen.Kijken wij naar Europa zelf, dan zien we verdieping en intensivering van
de relaties tussen Parlement en Commissie. Communautaire beleidsvorming krijgt
een steviger politiek karakter door middel van codecisie, begrotingsrecht
en benoeming van de voorzitter van de Commissie. Tegelijkertijd blijven de
intergouvernemen­tele instituties zoals ze waren en zoals ze waren ontworpen
in het grondwettelijk verdrag. Het verschil zit in de namen, zoals wij intussen
weten: de president die voorzitter werd en de minister van Buitenlandse Zaken
die Hoge Vertegenwoordiger werd.In de Staat van de Europese Unie wordt opgemerkt dat het verloren vertrouwen
van de burgers kan worden hersteld door "een Europa dat werkt".
Beklemtoond wordt dat de onderhandelingsinzet van Nederland gericht was op
een "effectiever" Europa. Maar zal dat werkelijk zo zijn? De versterking
van de rol van zowel de Commissie, de Raad als het Parlement is in zekere
zin ook een recept voor patstellingen en verdubbeling van procedures. Weliswaar
is binnen die afzonderlijke instituties vereenvoudiging bereikt, maar de totstandkoming
van besluitvorming wordt er niet transparanter door en de Europese bureaucratie
niet afgestopt. Graag hoor ik de mening van de bewindslieden hierover.Dan nog iets over de onderhandelingsinzet. Zou het voor een klein land
als Nederland niet beter zijn geweest om nog sterker dan nu het geval is,
in te zetten op communautair beleid, dus op een nog verdere versterking van
Europees Parlement en Commissie? Was dat inderdaad ook de onderhandelingsinzet
van de Nederlandse regering?Die beoogde verbeterde effectiviteit maakt Europa intussen ook sterker.
Ik wees al op de verdieping van procedures door het opheffen van de pijlerstructuur.
Ik denk dat dit uitleg aan de Nederlandse burger vergt, want het is moeilijk
te bevatten dat de Europese staatkundige droom die het grondwettelijk verdrag
belichaamde, voorbij is als wij zien dat materieel de beleidsconcentratie
in Brussel gewoon verder inhoud krijgt, onder meer via een gemeenschappelijk
buitenlands beleid. De trein van Europa dendert dus door. Wederom pleit ik
ervoor dat wij hier nuchter en eerlijk over zijn tegen elkaar en zeggen dat
het voor een klein land moeilijk is om deze voortdenderende trein van Europa
af te remmen, zelfs met een referendum. Dit is nu eenmaal de politieke werkelijkheid
van Europa. De regering zegt dit ook met zoveel woorden: het is beter actief
mee te doen dan om afzijdig te blijven. Hoe actiever eigenlijk, dat is de
redenering, hoe meer invloed. Dat is een sprong naar voren. Alleen zo is onze
invloed op het geheel te behouden. Intussen gaat met deze constructieve houding
het proces van Europese politisering onverminderd door. Graag hadden wij gezien
dat er een document komt, bijvoorbeeld een "assessment", waarin
de consequenties het Verdrag van Lissabon voor de politieke verhoudingen tussen
Nederland en Europa helder worden geschetst. Ik hoop namelijk dat wij hier
open over de lusten en de lasten van Europa kunnen spreken. Welke consequenties
heeft het precies voor ons land? Laten wij dat helder schetsen. Daarmee zou
de discussie niet alleen gediend zijn, maar ook de vraag onder ogen worden
gezien hoe wij ons dienen in te stellen op een nieuwe politieke werkelijkheid.
Wat betekent de bevoegdheidsverdeling in de praktijk? Wat betekenen onze mogelijkheden
tot sturing? Kan de staatssecretaris ons hiermee in de aanloop naar het aanstaande
debat dienen?In de optiek van onze fracties is de opbouw van een geloofwaardig tweesporenbeleid
nodig: de Europese bestuurslaag dringt de nationale niet weg, maar zij blijven
naast elkaar functioneren. Als er verdieping komt op een aantal terreinen
waarop Europa bevoegd is, is ook verdieping nodig van het politieke instrument
om de soevereiniteit en de eigenheid van Nederland goed af te bakenen. Graag
krijg ik een duidelijker beeld van de inspanningen van de Kamers en de regering
om als tegemoetkoming aan een positieve en tegelijkertijd kritische bevolking
beter inhoud te geven aan de politieke waarborgen van onze nationale soevereiniteit
op die punten waar wij zelf bevoegd willen blijven.In het Akkoord van Wassenaar hebben de sociale partners in het algemeen
belang afspraken gemaakt. Misschien is een dergelijk akkoord ook voor Europa
nodig.De heer Eigeman (PvdA):In een interruptie vroeg u mij of wij lasten en lusten in een "assessment"
in beeld zouden moeten brengen. U spreekt nu echter over het belang dat wij
onze nationale soevereiniteit vasthouden. Heeft zo'n "assessment"
voor u ook tot doel om die soevereiniteit te waarborgen? Zo ja, dan spreekt
u over een heel ander soort "assessment" dan mij voor ogen staat.
Ik vind namelijk dat wij hiermee de rechtstreekse lasten van Brussel en de
lasten die het gevolg zijn van een Nederlandse extensieve interpretatie in
kaart moeten brengen.De heer Kuiper (ChristenUnie):Ik interrumpeerde u hierover, omdat mij niet geheel duidelijk was wat
u hiermee beoogde.Het woord "soevereiniteit" gebruiken wij nog steeds in discussies
over Europese samenwerking. Wij spreken zelfs over het "poolen"
van soevereiniteit. Verder staan wij inmiddels ook toe dat delen van onze
soevereiniteit niet door ons worden uitgeoefend. Ik denk dan aan de pijlers.
Als wij dit toestaan, is dat echter wel een bewuste keuze van de nationale
staat. Wij hebben immers nooit onze nationale soevereiniteit opgegeven.Het is mijn inzet om een procedure te vinden om Europese regelgeving te
beoordelen op de vraag of die aansluit bij de tussen de Europese en de nationale
bestuurslaag afgesproken bevoegdheidsverdeling. Ik vind dat een dergelijke
procedure er moet komen om ervoor te zorgen dat de nationale bestuurslaag
optimaal blijft functioneren. Dat is nodig, omdat de Nederlandse burgers in
het referendum duidelijk hebben aangegeven prijs te stellen op landsbestuur
op nationaal niveau. Natuurlijk zien diezelfde burgers ook de voordelen van
Europa, want er zijn nu eenmaal grensoverschrijdende problemen.De heer Eigeman (PvdA):Dat vergt vooral een adequate vertaling van de Europese naar de nationale
regelgeving. Dat kun je terughoudend of intensief doen. Ik zie echter geen
directe relatie met het belang om de nationale soevereiniteit overeind te
houden.De heer Kuiper (ChristenUnie):Het gaat mij nu om de procedure. Wij moeten die met elkaar uitvinden om
wat wij met elkaar hebben afgesproken ook werkelijk te kunnen doen. Daarmee
sluit ik aan bij de stukken van de regering, want daarin wordt eveneens gesproken
over de wens om de nationale eigenheid te bewaren.Wij constateren allemaal wel eens dat Brusselse regelgeving ons links
en rechts passeert. Wij plukken daar zaken uit en voorzien die van een controlemechanisme,
maar dan is nog steeds niet duidelijk of onze stem daadwerkelijk doorklinkt
in Europa. Wat kan een nationale staat doen om het weglekken van zijn soevereiniteit
en het officieus uit handen geven van bevoegdheden af te stoppen? Op die vraag
moeten wij een antwoord geven.De heer Van der Linden (CDA):Ik denk dat wij een onderscheid moeten maken tussen nationale eigenheid
en identiteit aan de ene en nationale soevereiniteit aan de andere kant. Ik
merk op dat wij soms ten onrechte de indruk wekken dat wij nog op alle terreinen
soeverein kunnen beslissen. Wij geven burgers soms de onjuiste indruk dat
wij handelingsbekwaam zijn en efficiënte besluiten kunnen nemen over
alle vraagstukken die op ons afkomen. Dat is onjuist, want wij moeten binnen
Europa onze macht delen. Soms hebben wij zelfs onze soevereiniteit overgedragen,
bijvoorbeeld onze handelspolitiek en onze munt. In het Verdrag van Lissabon,
maar ook in het constitutioneel verdrag is de competentieverdeling duidelijk
aangegeven. Het is iedereen bekend welke bevoegdheden exclusief bij Europa
of bij de lidstaten liggen en welke bevoegdheden worden gedeeld.Ik krijg veel klachten van regionale bestuurders. Zij wijzen er mij dan
op dat wij veel te zeggen hebben over nationale identiteit, proportionaliteit
en subsidiariteit, maar dat wij ons daarbij altijd beperken tot Brussel en
de nationale hoofdstad. Diezelfde hoofdsteden vergeten in de ogen van die
bestuurders dat dergelijke problemen zich ook voordoen tussen de nationale
hoofdsteden aan de ene en regio's en steden aan de andere kant. Ik zou dan
ook graag zien dat wij dit element meer bij onze beschouwingen betrekken.De heer Kuiper (ChristenUnie):U zegt het treffend. Ik denk echter dat wij over meer zaken formeel dan
materieel bevoegd zijn. Aan die situatie wilden wij in reactie op het referendum
een einde maken. De materiële bevoegdheden die Europa zich heeft toebedeeld,
hebben van nature een uitdijend karakter. De Kamer krijgt documenten onder
ogen over beleidsterreinen, waarover Europa volgens de commissies helemaal
niet bevoegd is. Een voorbeeld hiervan is het witboek gezondheidszorg. Omdat
Europa over de juridische en bestuurlijke instrumenten beschikt, nestelt Europa
zich ook op terreinen die wij juist nationaal willen regelen. Dat moeten wij
onder ogen zien en daar horen heldere politieke instrumenten bij. Daar hoort
ook een akkoord van Wassenaar bij, want daarin kunnen wij afspreken hoe wij
het in willen richten.Voorzitter. Het is goed om in dit debat stil te staan bij meer inhoudelijke
aspecten van Europees beleid. Het nabuurschapsbeleid ontwikkelt zich als een
interessant instrument van Europese politiek. Onze fracties zijn daar positief
over en zien in de verbreiding van een democratische cultuur via bilaterale
verbindingen en partner­schappen een belangrijke rol voor de Europese
Unie weggelegd. Europa is groot geworden door zich te concentreren op vrede,
veiligheid en democratische rechten. Het territoir van deze waarden is op
vreedzame wijze geleidelijk aan vergroot. Nu zien wij dat het mogelijk is
om dergelijke waarden op te nemen in de "action plans", die met
diverse landen ten zuiden en ten oosten van het EU-gebied worden gesloten.
Dat is positief.Het brengt mij tot de overweging dat Europa internationaal en misschien
zelfs als mondiale macht succesvol is als een gemeenschap die niet dwingt
met militaire macht, maar met economische en culturele invloed en door de
dialoog aan te gaan over waarden. Is de regering het met onze fracties eens
dat Europa zich vooral in deze kracht verder moet ontwikkelen en geen illusies
moet koesteren over een rol als wereldmogendheid vergelijkbaar met de Verenigde
Staten en China? Als Europa een politieke gemeenschap is met volstrekt eigen
kenmerken, mag Europa zich, wat ons betreft, blijven ontwikkelen als een gemeenschap
van vrede en veiligheid; dan mag Europa in de instrumenten daarvan blijven
geloven.In het licht van de discussie over de snelle uitbreiding van Europa in
achterliggende jaren en met het oog op de absorptiecapaciteit van Europa,
wordt een beleid gericht op partnerschappen ook wel gezien als alternatief
voor het lidmaatschap van de Europese Unie. Er kunnen tussenvormen ontstaan,
waarbij andere landen profiteren van Europa zonder daar noodzakelijkerwijs
lid van te zijn. Voor de toekomst van de relaties met Turkije zou dat een
optie kunnen zijn. Wij horen in de Staat van de Europese Unie niet veel of
misschien wel helemaal niets over Turkije, maar zijn wel benieuwd hoe de ontwikkelingen
op het ogenblik verlopen. Onze fracties zijn bezorgd over bepaalde ontwikkelingen
in Turkije die niet de goede kant op gaan, met name rond de godsdienstvrijheid
en de positie van niet-islamitische minderheden. De laatste jaren zijn wij
opgeschrikt door aanslagen op christenen, en daar zijn wij verontrust over.De Staat van de Europese Unie staat in het bijzonder stil bij de situatie
in het Midden-Oosten. Daar zijn vanmiddag ook al opmerkingen over gemaakt.
Met bijzondere interesse volgen onze fracties de ontwikkeling van
de nabuurschapsverhouding tussen Europa enerzijds en Israël en de Palestijnse
Autoriteit anderzijds. Het is natuurlijk buitengewoon interessant dat wij
met beide – het ene is een staat, het andere een entiteit – een
nabuurschapsverhouding hebben. Dat biedt mogelijkheden om de dialoog te bevorderen
die zo dringend nodig is. Zij worden in de met hen afgesloten action plans
beide aangesproken op een tweestatenoplossing met veilige grenzen. Graag zou
ik willen weten hoe de EU op dit moment omgaat met de Palestijnse Autoriteit
en met name met de situatie in de Gazastrook. Welke strategische afspraken
worden er gemaakt? Op welke manier verhoudt dit nabuurbeleid van Europa zich
met buitenlands beleid? De vraag is ook of Nederland nog een eigen stem heeft
in het beleid met betrekking tot Israël en de Palestijnse autoriteiten.Mijn laatste onderwerpen tot slot zijn het klimaat en waarden. Nederland
heeft zich gebonden aan ambitieuze klimaatdoelstellingen, ook in het coalitieakkoord.
Onze fracties waarderen de rol die de Europese Unie nu wenst te spelen in
de klimaatdiscussie. Als een van de belangrijkste economische regio's van
de wereld neemt Europa nu een eigen verantwoordelijkheid. Wij steunen een
beleid dat gericht is op reductie van CO2 en een beleid dat erop
gericht is, Europa en de wereld minder afhankelijk te maken van fossiele brandstoffen.
Inmiddels wordt de wereld afgespeurd naar de laatste oliereserves en wordt
de blik ook gericht op wat er mogelijkerwijs nog onder de Noordpool aanwezig
is. Nieuwe conflicten daarover in een regio die grenst aan de noordkant van
Europa, zijn niet uitgesloten. Zou Europa een rol kunnen gaan spelen in de
discussie over de claims die er worden gelegd op de Noordpool en de gebieden
die daaronder nu blijkbaar beschikbaar komen en waarover de Verenigde Staten,
Denemarken en Rusland al verbaal strijd leveren?Het klimaatvraagstuk is niet alleen een vraagstuk van fossiele brandstoffen,
maar gaat ten diepste over ons eigen gedrag en de waarden die dat gedrag leiden.
Eenzijdige concentratie op welvaart en economische groei, en onkritisch gebruik
van grondstoffen maken dat wij dikwijls slechte rentmeesters zijn van de aarde.
Gisteren nog publiceerden wetenschappers in Tilburg een manifest, waarin zij
opriepen, het gangbare economische denken te doorbreken. Er zouden twee aardbollen
nodig zijn om de materiële welvaart wereldwijd op peil te houden. In
de houding van de Europese landen op Bali kon een inzet worden bespeurd die
uit is op beperking van onze consumptiedrift en materiële krimp in het
Noorden kan inhouden. Als wij willen reduceren, moet dat ergens vandaan komen.
Nu spreken wij graag over Europa als waardengemeen­schap. Dat kan semantiek
zijn voor mooie woorden zonder enige consequentie voor concreet gedrag. Maar
waarden dragen en sturen het gedrag, en gedrag vraagt tegelijkertijd om rekenschap
in termen van geleefde waarden. Mag ik, tot slot van mijn bijdrage, de staatssecretaris
vragen welke waarden van Europa ten grondslag liggen aan een beleid dat gericht
is op beheersing van het klimaatvraagstuk? Welke waarden worden door onze
regering daarbij actief ingebracht? Ik zie uit naar het antwoord van de regering.De heer Ten Hoeve (OSF):Voorzitter. Ik begin met een kleine aanloop. Het statenmodel zoals zich
dat in Europa in de loop van vooral de negentiende eeuw ontwikkeld heeft,
de natiestaat, is over de hele wereld gangbaar geworden. En waar het dat nog
niet is, lijken de ontwikkelingen toch vooral die kant op te gaan dat het
ook daar het nagestreefde model wordt.In de tweede helft van de achttiende eeuw en in de negentiende eeuw heeft
het begrip natie inhoud gekregen, deels spontaan, deels gecultiveerd, door
intellectuelen en zeker ook door staten die er belang bij hadden, zodanig
gecultiveerd zelfs dat er vaak gezegd wordt dat in die periode de natie "erfunden",
uitgevonden is. En, eerst al in de negentiende eeuw, maar daarna vooral in
de twintigste eeuw heeft de nauwe binding tussen natie en staat gestalte gekregen
in het streven om zoveel mogelijk de hele bevolking op het grondgebied, ook
wie dat nog niet echt zo voelde, op te voeden tot leden van de dominante,
staatsdragende natie. Dat betekende dus ook het tegengaan van gevoelens onder
minderheidsgroepen die zich zouden kunnen ontwikkelen tot een eigen natiegevoel.
En aan de andere kant betekende dat onder de minderheden die kans zagen een
eigen natiegevoel te ontwikkelen, het streven naar een eigen staat, het loskomen
uit de "volkerengevange­nissen" Rusland, Oostenrijk-Hongarije,
het Ottomaanse Rijk. In de negentiende eeuw werd dat proces nog tegengewerkt,
maar in de twintigste eeuw werd het als uitgangspunt bij de beoordeling van
het recht op eigen staatsvorming ruim gehonoreerd. Alle nieuwe staten van
na de Eerste Wereldoorlog danken daar hun bestaan aan, en het opruimen van
minderheden, ethnic cleansing, in diezelfde tijd en vooral na de Tweede Wereldoorlog
is daar eveneens aan te danken. Dat daarbij het internationaal recht noch
de mensenrechten de leidraad waren, is duidelijk.In West-Europa heerst hier en daar het idee dat wij in deze moderne tijd
staten gewoon als bestuursstructuren moeten beschouwen, die natuurlijk recht
moeten doen aan al hun inwoners, maar die in staat zijn zich te onttrekken
aan identificatie met de op haar grondgebied aanwezige volken. De staat voldoet
dan als hij maar de klassieke en vooral ook de sociale mensenrechten weet
te beschermen. Maar in het algemeen blijkt dat, zelfs in Nederland, een misvatting
te zijn.Het proces van door natiegevoelens gedreven staatsvorming is immers nog
niet afgelopen. Het is op heel veel plaatsen in de wereld werkzaam, wij lopen
er aan de randen van de Europese Unie tegenaan, zowel bij gedoodverfde aankomende
lidstaten als bij nabuurstaten. En dat kan niet alleen maar aan een nog wat
middeleeuwse cultuur geweten worden. Wij lopen er immers ook binnen de Unie
en zelfs in West-Europa tegenaan. Kleine en vooral allochtone minderheden
vormen geen bedreiging voor de natiestaat. Het natiegevoel kan er zelfs door
aangewakkerd worden, zie Trots op Nederland. Waar echter grotere en vooral
autochtone volken moeten samenleven, ontstaat ook in West-Europa her en der
het streven naar autonomie, heel vaak aangevuld met een stroming die niet
minder dan een eigen natiestaat wil. Vlaanderen, Catalonië, Schotland:
in alle hoeken van West-Europa zijn ze te vinden. Voor een aantal leden van
de EU is dat ook de reden om tegen de onafhankelijkheid van Kosovo te zijn.
Dit verschijnsel is dus niet uit de tijd, maar zelfs heel actueel.De Europese Unie staat bij heel veel van de uit de hand lopende tegenstellingen
in haar omgeving als een door loyaliteitenconflicten verscheurde
moeder toe te kijken. En het is ook niet makkelijk om in concrete gevallen
voor de ene of de andere oplossing te kiezen, want overal zitten zowel morele
als zakelijke en machtspolitieke aspecten aan. Toch moet er, lijkt mij, de
wil zijn om hier en daar duidelijk te kiezen, en niet situaties te bestendigen
die geen uitzicht bieden op een normale ontwikkeling van de betreffende gebieden.
Ik kom daar straks op terug.De Europese Unie heeft haar leden heel veel goeds gebracht. Verzoening
tussen erfvijanden, economische ontwikkeling, een ongekende vrijheid om te
gaan en te staan waar wij willen en ook de mogelijkheid om met elkaar ontwikkelingen
te beïnvloeden waar wij anders geen enkele invloed meer op zouden hebben.
Maar wij moeten dat wel willen.De gemeenschappelijke markt en de bijbehorende gezamenlijke handelspolitiek
heeft juist ons heel veel opgeleverd, maar waarom beschouwen wij dan de Europese
invoerrechten die toevallig in Nederland worden geheven nog steeds als Nederlandse
afdrachten aan de Unie, waardoor wij onze nettobetalerspositie flink opkloppen?Waarom verstoppen wij de middelen die de EU nodig heeft liever in onduidelijke
afdrachten dan in een duidelijk aanwijsbare uniforme belasting bestemd voor
de Europese Unie? Dat zou de zichtbaarheid, de duidelijkheid, ten goede komen,
en dan zou ook iedereen kunnen merken dat het om nog niet 1% van het
nationaal inkomen gaat.Waarom hechten wij zo enorm aan fiscale soevereiniteit – ik hoor
het staatssecretaris De Jager nog zeggen – terwijl wij een groene vliegbelasting
invoeren waarvan duidelijk is dat die alleen maar echt groen resultaat kan
hebben als alle omringende landen dat ook doen?Waarom neemt iedereen, in ieder geval de Nederlandse regering in uitlatingen
van de staatssecretaris, zo opzichtig afstand van het zogenaamde Europese
burgerlijk wetboek, het "common frame of reference" van de Study
Group on a European Civil Code. Dat is natuurlijk nog lang geen echt wetboek,
maar het zou kunnen helpen bij het vinden van wegen om de verschillende rechtsstelsels
te laten convergeren. Juist in het burgerlijk recht zou een grotere eenheid
in regelgeving toch heel veel praktische problemen kunnen oplossen? En is
daar nu werkelijk nationale eigenheid mee gemoeid? Wij hebben vroeger al eens
ons oudvaderlandse recht aan de kant gezet voor Romeins recht en voor de Franse
code civil. Dat ze daar in Engeland wat moeite mee hebben kan ik mij voorstellen,
maar voor Nederland zou dit een uitgelezen kans op vereenvoudiging van de
internationale relaties moeten zijn. En daar moeten wij het in Europa toch
juist van hebben?De Europese Unie heeft veel opgeleverd, maar is dus wat ons betreft nog
niet af. De Europese Unie is toch ook de mantel om al die natiestaten die
haar met elkaar hebben gevormd? Zij schept uit die veelheid van naties een
eenheid waarin iedereen een minderheid is geworden. Zij verdedigt de veelvormigheid
en veeltaligheid als een waardevolle eigenschap en relativeert die tegelijk
door haar blote bestaan. Europa zou minder gedomineerd moeten worden door
de staten en meer een eigen politiek leven moeten leiden. De grotere zeggenschap
van het Europees Parlement in het nieuwe verdrag geeft daar meer mogelijkheden
toe. Het politieke belang van het parlement wordt groter. Maar Europese politiek
wordt pas echt voelbaar voor iedereen, wanneer wij rechtstreeks en met heel
Europa stemmen op Europese kandidaten en niet meer wij apart voor de zetels
in Brussel voor Nederlandse kandidaten. Ik neem niet aan dat de minister daar
direct voor gaat pleiten, maar ik zou wel willen weten wat hij daarvan vindt.
Zo'n echt pan-Europees parlement zou een goed tegenwicht kunnen zijn tegen
de nieuwe vaste voorzitter of president van de Europese Raad, die immers bij
uitstek het collectief van de staten vertegenwoordigt.Hoewel er een zeker risico is dat deze nieuwe "president" van
Europa botst met de voorzitter van de Commissie en er daar tussenin dan ook
nog een Hoge Vertegenwoordiger moet opereren, denk ik dat een echt gezaghebbende
raadsvoorzitter in staat zal kunnen zijn de soms tegengestelde belangen van
lidstaten tot een gezamenlijk belang te smeden, en dat is voor de effectiviteit
van het werk van de Commissie waarschijnlijk meer een voordeel dan een nadeel.
Ik denk daar misschien anders over dan collega Kuiper. Wij zijn dus voor een
echt gezaghebbende raadspresident en niet voor alleen maar een technisch voorzitter.
Ik hoor graag wat de bewindslieden daarvan denken.Europa is nog niet af, maar de wereld daarbuiten, vanuit Europese optiek
tenminste, nog minder. En dat is iets waar wij, Europa, direct bij betrokken
zijn, zeker wanneer het gaat om de directe buren die bijna allemaal staan
te trappelen om Europa binnen te trekken. Aan sommigen is ook beloofd dat
zij dat na kortere of langere tijd ook zullen mogen, anderen hebben die hoopgevende
belofte nog niet gekregen en nog anderen weten bijna zeker dat ze die nooit
zullen krijgen. De mogelijkheid van een toekomstig lidmaatschap is een wortel
geworden die buurlanden voorgehouden kan worden en waarvoor ze tot heel veel
bereid zijn. Dat is gebleken bij Roemenië en Bulgarije. Het toekomstig
lidmaatschap leidt tot grote inspanningen, het rustig bezit van het lidmaatschap
doet dat blijkbaar minder. Het is dus verstandig de wortel niet te snel weg
te geven; dat hebben wij geleerd. Maar dat neemt niet weg dat het uitgangspunt
van de Unie wel is om Europese democratieën, alle Europese landen die
aan de criteria voldoen, in aanmerking voor lidmaatschap te laten komen. Dat
is zonder beperkingen geformuleerd.Het onder één kader van nabuurschapsbeleid brengen van de
oostelijke en de zuidelijke buren neemt niet weg dat het om twee verschillende
soorten landen gaat, namelijk Europese en niet-Europese. Het is onvermijdelijk
dat door de Europese nabuurlanden dit beleidskader gevoeld wordt als de eerste
opstap naar lidmaatschap. En waar zulke landen bereid zijn tot extra inspanningen
en er mogelijkheden zijn voor een "enhanced agreement" – verdergaande
overeenkomsten zoals met de Oekraïne worden uitgewerkt – zou dat
ook, zonder overspannen illusies te scheppen, geaccepteerd moeten worden als
een stap in die richting. Ik hoor daar graag de mening van de bewindslieden
over. Is dit "enhanced agreement" overigens een voorbeeld van iets
wat wij ons bij partenariaat moeten voorstellen?Voor de zuidelijke naburen is er geen mogelijk uitzicht op lidmaatschap,
maar in plaats daarvan een Barcelonaproces en nu dus een Mediterrane Unie.
Nu die nieuwe unie aan de Europese kant ingebed is in de bestaande EU-structuren –
zo lijkt het in ieder geval – is dit misschien wel een bruikbaar vehikel
om tot nieuw elan te komen, waarbij dan meer dan voorheen die
buurlanden zelf tot eigenaar en motor van het proces gepromoveerd kunnen worden.
Zien de bewindslieden daar heil in of zien zij dit nog niet gebeuren? Dat
proces moet dan, naast heel nuttige en concrete acties als het schoonmaken
van de Middellandse Zee, naar onze mening allermeest gericht zijn op het tot
stand brengen van rechtsstatelijkheid, rule of law, betrouwbaarheid van de
overheden. Als dat voldoende op gang komt, is dat als zodanig een prikkel
voor sociale en economische ontwikkeling. En direct na de rechtsstatelijkheid
volgt democratie. In Noord-Afrika betekent dat het accepteren van bijvoorbeeld
de Moslimbroederschap als een islamistische, maar, voor zover wij kunnen zien,
vreedzame en op goed bestuur gerichte partij in het democratische proces.
En – zo concludeer ik niet zonder moeite – in de Palestijnse gebieden
betekent het acceptatie van Hamas als in principe in aanmerking komende gesprekspartner.
Ik zeg dat vanuit de overtuiging dat Europa nooit een uitkomst zonder Israël
zal kunnen accepteren, maar ook vanuit de overtuiging dat het niet verdedigbaar
is om de door ons zelf gepropageerde Palestijnse democratie zomaar aan de
kant te schuiven. Oud-president Carter geeft daarbij wat ons betreft een goed
voorbeeld.Ik weet niet of de minister dit laatste met mij eens is, maar ik neem
aan dat hij wel met mij eens is dat juist voor het aanpakken van heel moeilijke
problemen en het maken van de daarbij horende heel moeilijke keuzes, een Europa
met een gezamenlijk buitenlands beleid, met één stem, van ongelooflijk
groot belang is. "Teneinde beter te worden gehoord is het van belang
dat Europa met één stem spreekt", zo staat in de verklaring
van Balkenende en Sarkozy van begin dit jaar.Als in de nieuwe constellatie de Hoge Vertegenwoordiger die Europese stem
kan laten horen, gesteund door een raadspresident die niet alleen de kleine
maar ook de grote lidstaten op een gezamenlijke politiek weet te verenigen,
dan zullen wij dat een grote vooruitgang vinden. Het zou ook goed zijn als
Europa zich in het buitenland op één plaats laat vinden. Gezamenlijk
gebruik van consulaten of EU-consulaten zou een heel belangrijke stap kunnen
zijn en trouwens ook een logisch uitvloeisel van het EU-burgerschap. Kan Nederland
daaraan bijdragen?Ik kom op de landen die geacht worden op termijn lid te worden van de
EU. De lastigste daarbij is momenteel natuurlijk Servië, dat zonder twijfel
als hoofdschuldige van de reeks Balkanoorlogen beschouwd moet worden, maar
dat zich op zijn beurt, en niet helemaal ten onrechte, ook in hoge mate gekrenkt
voelt in zijn gevoelens en zijn aspiraties als natie. Ook in dit geval probeert
Europa een stap in de richting van het lidmaatschap, namelijk de Stabilisatie-
en associatieovereenkomst, als wortel aan de Servische bevolking voor te houden
om het gewenste pro-Europese stemgedrag te krijgen. Maar daarbij werken Nederland
en België tegen, en met goede argumenten. Maar toch, alles afwegende,
denken wij dat het toch het beste is als ook Nederland meewerkt. Als Servië
de nationalistische kant kiest, zullen Mladic en Karadzic hun verdere dagen
in vrede kunnen slijten en zal Servië nog meer geïsoleerd raken
dan het al is. Dat is in niemands belang. Wij zouden de minister willen vragen
zijn houding in dezen te heroverwegen. Maar dat betekent natuurlijk niet dat
de eis van samenwerking met het oorlogstribunaal wordt losgelaten!Toch is dat niet het enige in verband met Servië. Ik kom terug op
waar ik mijn verhaal mee begon. Waar staten niet voldoen aan het model van
de natiestaat is in heel veel gevallen ook geen sprake van een stabiele staat.
Nieuwe staatsvorming van volken of het bijeenbrengen van de natie in één
staat, stuit op onoplosbare problemen in menggebieden en ook waar dat niet
het geval is, stuit het vaak op onwil van meerderheden in bestaande staten
zodat er geen oplossing in overeenstemming met het internationaal recht bereikbaar
is. In het geval van Kosovo heeft dat laatste zich voorgedaan. In dit geval
heeft Europa gekozen voor het morele recht van de Kosovaars-Albanese natie
en daarmee tegen de internationale rechtsregels. En terecht in een situatie
waar al meer dan honderd jaar bloedbaden worden aangericht om deze provincie
te kunnen krijgen en daarna te kunnen houden. Maar nu een provinciegrens tot
staatsgrens is gemaakt – het ging hier niet om een republiek van het
oude Joegoslavië, maar om een provincie van Servië – is dan
niet het meest logische vervolg om deze grens zo goed mogelijk op de bevolkingssamenstelling
te laten aansluiten? Het blijft behelpen, maar bij Mitrovica kan de grens
getrokken worden, zoals in 1920 de grens in Sleeswijk, in Silezië en
in Mazurië werd getrokken, op basis van een volksstemming. Minister Verhagen
heeft een keer de moed gehad een suggestie in die richting te doen en is daarvoor
van veel kanten weggehoond, maar in de huidige situatie lijkt die oplossing
zowel voor Servië als voor Kosovo toch de meest praktische. Ik hoor graag
hoe de minister daar nu over denkt. Bij de zuidelijker enclaves is deze oplossing
niet goed mogelijk, maar een vorm van zelfbestuur en mogelijk ook een vorm
van formele binding tussen Servische burgers in Kosovo en de Servische staat
zou misschien uitgewerkt kunnen worden, daar is ook wel eens eerder over gesproken.
Dat zou tegemoet komen aan het sterke gevoel in Servië dat het hier volksgenoten
betreft, en het zou misschien een model kunnen worden voor soortgelijke situaties.
Hongarije heeft daar zonder twijfel grote belangstelling voor.De keuze die de EU in Kosovo gemaakt heeft voor de wens van de bevolking
vormt onvermijdelijk een precedent. De conclusie dat bestaande grenzen niet
altijd heilig zijn, kan op nog enkele plaatsen toegepast worden voor het oplossen
van conflicten. Bosnië-Hercegovina sla ik deze keer maar over, alhoewel
de Sloveense minister-president Janez Janša daar begin van dit jaar
nog over zei dat het een grotere bedreiging voor de stabiliteit vormt dan
Kosovo. Maar ook de bevroren conflicten bij onze oostelijke nabuurstaten hebben
enkele mooie voorbeelden. Moldavië heeft een bevolking die etnisch merendeels
Roemeens is, maar Transnistrië heeft dat niet. Het is ook historisch
nooit deel geweest van Roemenië of van het prinsdom Moldavië. De
grens is hier in 1940 getrokken door Stalin, die wel meer grenzen trok vanuit
een politiek van verdeel en heers. De bevolking van Nagorno Karabach is Armeens,
het door Armenië bezette gebied eromheen had een nu grotendeels gevluchte
Azerbeidjaanse bevolking. De toedeling van Nagorno Karabach aan Azerbeidzjan
was ook een actie van Stalin. Kunnen deze situaties niet tot een duidelijk
standpunt leiden? In de twee conflictgebieden in Georgië ligt het wat
ingewikkelder, alhoewel ook Zuid-Ossetië een duidelijk aanwijsbare meerderheid
van Osseten met een duidelijke mening heeft. De meeste van
al deze conflicten zijn trouwens ontstaan op het moment dat de in 1991 nieuw
ontstane opvolgerstaten van de Sovjet-Unie een sterk nationalistische politiek
kozen, met weinig oog voor de minderheden. Maar dit is wel het effect.Al deze conflicten worden natuurlijk niet zo maar even opgelost, zeker
ook niet door een ferm standpunt van de EU. Maar misschien mag van de EU,
en van onze bewindslieden, wel verlangd worden dat zij uitdrukkelijk rekening
willen houden met de etnische samenstelling van de conflictgebieden en dat
ze gevoelens en keuzes van de betreffende etniciteiten een zwaar gewicht toekennen.
Daarmee zou de overeenstemming met Rusland groter in plaats van kleiner worden.
Er blijven hoe dan ook minderheden en er blijft dus ook noodzaak om minderhedenrechten
te bewaken, te eisen, van oude en nieuwe staten. Maar het eerste is toch om
te proberen de grenzen zo te trekken dat minderhedenproblematiek niet groter
gemaakt wordt dan nodig is. En het tweede is dan, dat om de staten, met hun
minderheden, als een mantel een breed gedragen overkoepelende entiteit zou
moeten liggen die bestaande en nieuwe grenzen weer relativeert, minder zichtbaar,
minder storend, minder gevoelig maakt, zoals dat ook in West-Europa is gegaan.
Misschien is dat wat collega Kuiper net aanduidde: een goed functionerende,
duidelijk eigen staat is nodig en een goed functionerende bestuurslaag sui
generis daarboven. Een mooie taak voor de Europese Unie, lijkt mij. En ik
hoop dat de bewindslieden dat met mij eens zijn. Ik zal graag hun reacties
vernemen.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Voorzitter: Dupuis 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20072008-1140-1166.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl