Behandeling van het verslag van een algemeen overleg met de minister van Economische Zaken over energie en gasopslag (Kamerstuk 31209, nr. 111)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


2009-2010
 41
 
 
 
 Energie en gasopslag
 Aan de orde is de behandeling van: het verslag van een
algemeen overleg met de minister van Economische Zaken over energie en gasopslag
(31209, nr. 111).
 
 Ik heet de minister van Economische Zaken welkom in dit huis. Met de woordvoerders
is een spreektijd van twee minuten per fractie afgesproken. Ik ga ervan uit
dat de leden zich daarop hebben geprepareerd.
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 De heer
 Van der Staaij
 SGP
 
 Voorzitter. Het is überhaupt al een luxe dat wij niet alleen maar
een motie mogen indienen, maar daar ook nog een enkel woord aan kunnen toevoegen.
Dat is volgens mij heel lang geleden. Ik heb de indruk dat het kerstregime
nogal vroeg intrad vorig jaar.
 
 
 Het is weer wennen, mijnheer van der Staaij.
 
 
 
 De heer
 Van der Staaij
 SGP
 
 We hebben op 19 november overleg gevoerd over energie en gasopslag.
Dat is ook alweer een flinke tijd geleden. Daarna vond er nog een vragenronde
plaats en ongeveer half december zijn die vragen beantwoord. Vandaar dat het
verslag van het AO pas op dit moment op de agenda is gezet.
 Ik wil hier inzoomen op één onderwerp dat toen ook in het
debat een prominente plaats innam, namelijk het CO2-project Barendrecht.
De plannen om daar CO2 op te slaan roepen veel verzet op bij de
bevolking en bij de betrokken bestuursorganen. De SGP-fractie is niet tegen
het opslaan van CO2. Het is voor ons een bespreekbare tussenoplossing,
tot we de volledige overstap naar duurzame energievoorziening kunnen maken.
Wij kijken ook naar wat de Taskforce CCS daar in het verleden over heeft gezegd:
er is wel draagvlak voor nodig. In dat kader moet ook de motie worden gezien
die ik nu wil indienen.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat de regering de vergunningverlening voor het CO2-opslagproject in Barendrecht door wil zetten;
 constaterende dat de bevolking en het gemeentebestuur van Barendrecht
en de provinciale staten van Zuid-Holland zich tegen het project gekeerd hebben;
 overwegende dat de Taskforce CCS heeft aangegeven dat voldoende maatschappelijk
en politiek draagvlak voor CCS noodzakelijk is;
 overwegende dat de gemeente Barendrecht al te maken heeft met diverse
veiligheidsrisico's; 
 van mening dat de meerwaarde van het kleinschalige project in Barendrecht
voor uitvoering van het grootschalige demonstratieproject in Noord-Nederland
onvoldoende is aangetoond om onder de genoemde omstandigheden het project
door te zetten;
 verzoekt de regering, het besluit dat het kleinschalige project voor CO2-opslag onder Barendrecht doorgang kan vinden, te heroverwegen,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Staaij en Vendrik. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 90(28982).
 
 
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 Ik heb een vraag aan de heer Van der Staaij. Op basis van de eerdere debatten
zal hij weten dat de SP-fractie sympathiek tegenover zijn overwegingen staat,
want eigenlijk zegt hij: ik zie het niet zitten. Wat verstaat hij onder de
term "heroverwegen" in dit verband?
 
 
 
 De heer
 Van der Staaij
 SGP
 
 Voorzitter. "Heroverwegen" is een parlementair zeer gebruikelijke en vriendelijke
term om tegen de regering te zeggen: keer op je schreden terug, ga niet op
deze manier door.
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 Als de minister van Economische Zaken nu over een week of twee –
daar neemt zij immers even de tijd voor – een brief stuurt waarin staat:
ik heb het heroverwogen en ben tot de conclusie gekomen dat ik het toch maar
doe? Wat is dan uw oordeel?
 
 
 
 De heer
 Van der Staaij
 SGP
 
 Dan is mijn oordeel dat dit voor ons alleen acceptabel zou zijn als zou
blijken dat alle betrokken bestuursorganen helemaal overtuigd zijn en dat
iedereen zegt: we hebben er nog eens heel goed over nagedacht en eigenlijk
vinden we het een prachtig project. Die kans acht ik echter op dit moment
zeer gering.
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Voorzitter. De heer Van der Staaij geeft in zijn overwegingen aan dat
CCS voor de SGP een bespreekbare optie is in de transitie naar een duurzamere
energievoorziening. Er zijn ook initiatieven in het noorden van het land.
Er liggen intentieverklaringen. Er komen mogelijk initiatieven van het bedrijfsleven.
Wat als daarvoor op een gegeven moment ook onvoldoende draagvlak aanwezig
zou zijn? Is voor de SGP-fractie het realiseren van CCS op land door heel
Nederland heen voor 100% afhankelijk van draagvlak bij de betrokken
bestuurders?
 
 
 
 De heer
 Van der Staaij
 SGP
 
 Je moet altijd oppassen om van besluiten te zeggen dat ze draagvlak moeten
hebben in die zin dat iedereen in het betrokken gebied het ermee eens moet
zijn. Anders komt er niets meer van de grond. Eendimensionaal zeggen "draagvlak
betekent dat iedereen het ermee eens moet zijn, anders gaat het niet door"
vind ik te gemakkelijk. Maar in deze casus hebben wij ten eerste te maken
met een gebied, Barendrecht, waar al sprake is van een stapeling van risico's.
Wij hebben de verhalen gehoord over de doorsnijding van wegen en van spoorlijnen.
Dat vind ik een objectief punt dat ook vanuit dat gebied naar
voren wordt gebracht. Wij hebben ook te maken met wat de minister zelf in
het debat heeft gezegd. Zij heeft zoiets gezegd als: de aanvliegroute bij
dit project had zorgvuldiger gekund. Met andere woorden: het is mede te wijten
aan de manier waarop dit is aangepakt dat het draagvlak er niet is gekomen.
Dat is een tweede factor. De derde factor is dat het voor ons ook niet overtuigend
is dat dit project echt onmisbaar is in het totaal van de CCS-uitrol. Als
je die factoren bij elkaar optelt, dan is dit project niet sterk genoeg om
het tegen de zin van de betrokken bestuursorganen en de bevolking door te
zetten.
 Mijn antwoord luidt dus niet eendimensionaal: draagvlak betekent dat iedereen
er altijd voor moet applaudisseren, maar je moet het wel heel serieus nemen
en van heel goeden huize komen als ergens geen draagvlak voor blijkt te bestaan
hoewel het hele proces keurig is verlopen en hoewel er geen objectieve tegenargumenten
zijn.
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 Voorzitter. De SP-fractie vindt dat klimaatbeleid en energiebeleid hand
in hand moeten gaan. Om die reden zou de overheid haar kaarten niet moeten
zetten op CO2-afvang en -opslag, zelfs niet als overgangstechniek
naar een echte duurzame energievoorziening. Wij kunnen onze schaarse publieke
middelen beter inzetten voor energiebesparing en duurzame energie. Als bedrijven
geld willen steken in CCS, alla, maar wij moeten geen subsidie geven aan een
techniek die het energiegebruik met 25% verhoogt.
 Ook is het naar onze mening niet verstandig om een experiment met deze
onbewezen techniek te gaan doen onder een van de drukst bevolkte gebieden
van Nederland. In de regio is er geen spoor van draagvlak voor het proefproject
in Barendrecht, noch bij de bevolking, noch bij de gemeenteraad, noch bij
provinciale staten. Vertegenwoordigers van partijen die hier vóór
zijn, zijn daar tegen. Dat is zeer slecht voor de geloofwaardigheid van de
politiek.
 Samen met een aantal andere Kamerleden sprak ik enige tijd geleden de
heer Wijffels, de formateur van dit kabinet. De heer Wijffels richtte zijn
ogen in wanhoop ten hemel toen het onderwerp CCS ter sprake kwam in relatie
tot duurzaamheid. Hij zei: hoe krijgen ze het verzonnen? Dus zelfs de formateur
van dit kabinet zegt: begin er nu niet aan om daarin publieke middelen te
steken en daarvan een speerpunt van beleid te maken. Niet doen.
 Wat ons betreft zouden eventuele proeflocaties voor initiatieven van bedrijven
moeten worden gezocht onder de Noordzee. Of beter nog: CO2 zou
nuttig moeten worden gebruikt in de glastuinbouw. Daarom is de SP-fractie
tegen een CO2-opslag in Barendrecht en leg ik de volgende motie
aan de Kamer voor.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegende dat er geen maatschappelijk draagvlak is voor de aanleg van
een ondergrondse CO2-opslag in Barendrecht;
 verzoekt de regering om af te zien van de aanleg van een CO2-opslag
op deze locatie,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Jansen, Vendrik en De Mos. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 91(28982).
 
 
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 Voorzitter. Met alle sympathie voor de motie van de heer Van der Staaij
vind ik dat hij toch een beetje verstoppertje speelt. Als wij ertegen zijn,
moeten wij dat duidelijk uitspreken en geen ruimte laten voor ontsnapping.
Wat dat betreft, geef ik aan de formulering van mijn motie de voorkeur.
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Over CO2-opslag heeft de fractie van de ChristenUnie
altijd betoogd dat CCS slechts een onderdeel is van een transitie naar een
duurzame energiehuishouding. Belangrijk is dat de regering in een proces van
introductie en toepassing van CCS een regierol heeft. De rol van de regering
is rond de proef in Barendrecht pas laat in beeld gekomen. Dat is te betreuren
vanuit het oogpunt van communicatie en het verwerven van draagvlak.
 Vandaag draait het voor de ChristenUniefractie om de vraag welke betekenis
de proef in Barendrecht heeft bij het behalen van onze nationale CO2-reductiedoelstel­lingen. Het nut van de proef zit hem vooral in
de procedurele ervaring, met daarbij de verwachting dat men door Barendrecht
daarna sneller aan de slag kan. Barendrecht is voor ons niet onbespreekbaar,
maar wij hechten wel heel sterk aan een goede en heldere volgordelijkheid.
De Kamer is een brief toegezegd waarin de regering uiteen zal zetten hoe het
proces in het noorden van het land om te komen tot CO2-opslag,
al worden versneld.
 In verband met de beoogde versnelling heeft de ChristenUniefractie op
dit moment nog weinig concrete aanwijzingen gezien in termen van tijd en vervolgproces
over hoe de projecten precies kunnen worden versneld. Daarom dien ik de volgende
motie in.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegende dat op dit moment nog onduidelijk is hoe de proef in Barendrecht
past in het traject om te komen tot grootschalige CO2-opslag in
het noorden van het land, waardoor een aanzienlijk deel van de nationale CO2-reductiedoelstellingen behaald moet gaan worden;Wiegman-van Meppelen
Scheppink
 verzoekt de regering, de Kamer binnen drie maanden te informeren over
de rol van CCS in het behalen van de Nederlandse klimaatdoelstellingen en
het tijdpad en de volgorde die gevolgd worden van proef, via
demonstratie tot aan verplicht toegepaste techniek;
 verzoekt de regering voorts, pas te beslissen inzake de vergunningverlening
voor CO2-opslag in Barendrecht indien vast is komen te staan dat
in Noord-Nederland in de nabije toekomst een locatie voor grootschalige CO2-opslag wordt ingericht en de proef in Barendrecht daarvoor een noodzakelijke
tussenstap is,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Wiegman-van Meppelen Scheppink.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 92(28982).
 
 
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Ik heb er behoefte aan, mevrouw Wiegman enkele vragen te stellen. Door
omstandigheden kon zij niet aanwezig zijn bij het algemeen overleg. In mijn
beleving neemt zij nu een ander standpunt in dan wij op basis van berichten
in de media over dat algemeen overleg van de ChristenUnie als signalen hebben
gekregen. Zij zegt nu heel nadrukkelijk: de proef, het demonstratieproject,
in Barendrecht is voor de ChristenUnie niet onbespreekbaar. Klopt dat?
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Voor de helderheid merk ik allereerst op dat er in commissieverband geregeld
is gediscussieerd over de CO2-opslag. Daarbij hebben wij ook steeds
kritische vragen gesteld over Barendrecht. Inderdaad was ik niet aanwezig
bij het desbetreffende AO, omdat ik met koorts en zonder stem in bed lag.
Mijn tekst die ik toen zou hebben uitgesproken, is niet rechtstreeks in de
media terug te vinden. Vandaar dat ik het heel prettig vind dat vandaag de
ruimte is om naast het indienen van een motie mijn overwegingen precies aan
te geven. Mevrouw Spies hoeft zich dus niet te baseren op uitspraken die in
de media verwoord zijn en die daar een eigen leven zijn gaan leiden. Er kunnen
dan ook vragen gesteld worden over mijn inbreng nu en over wat ik in eerdere
commissievergaderingen heb gezegd.
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Dat is plezierig. Dit betekent dat wij uw motie zodanig moeten lezen dat
u daarin een aantal voorwaarden formuleert voordat het demonstratieproject
in Barendrecht uitgevoerd zou kunnen worden. Mijn vraag is dan wel: kunt u
die voorwaarden preciezer aangeven? In mijn beleving geven de ministers dat
al behoorlijk helder aan in hun brief. Er ligt ook een intentieverklaring
met Noord-Nederland, dat daar ook proefdemonstratieprojecten op land gerealiseerd
moeten kunnen worden. Bovendien heeft het bedrijfsleven zich daar positief
over uitgelaten. Wat vraagt u in alle realiteit dus nog meer van het kabinet,
voordat u eventueel een definitief besluit over Barendrecht zou willen nemen?
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Mijn verzoek baseer ik eigenlijk op datgene wat het kabinet zelf al heeft
aangegeven, en wel dat er nog een brief komt over de wijze waarop de processen
in het noorden van het land versneld worden. Gezien deze toezegging is mijn
reactie: laten wij dat moment aangrijpen om de dingen precies uit te zoeken
en laat goede intenties van de desbetreffende bestuurders en van het bedrijfsleven
bij elkaar komen. Vervolgens kan de precieze betekenis bepaald worden, alsook
het startmoment en de plek die Barendrecht daar al dan niet in heeft.
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Is uw vraag aan het kabinet dan wel reëel? Het kabinet geeft namelijk
aan, het proces te willen versnellen. Dat is ook de intentie die de bestuurders
en de mogelijke initiatiefnemers in het Noorden hebben uitgesproken. Uiteindelijk
zal die versnelling toch afhangen van het indienen van een vergunningaanvrage,
om het zo maar even heel kort door de bocht samen te vatten. U kunt toch niet
in alle realiteit van het kabinet vragen dat wij tussen nu en bij wijze van
spreken acht weken een helder stappenplan hebben over de tijdstippen waarop
vergunningaanvragen voor het Noorden worden ingediend? Ik ben op zoek naar
de achtergrond van uw vraag. Vraagt u nu iets van het kabinet wat u wel in
alle realiteit kunt vragen?
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Vandaag verwijs ik alleen naar een brief die het kabinet heeft toegezegd
en waarin inzichtelijk wordt gemaakt op welke wijze het proces daar versneld
wordt. Dat lijkt mij ontzettend goed en het lijkt mij ook heel belangrijk.
Nu ligt er al een plan van aanpak voor Noord-Nederland. Daarin worden inderdaad
intenties verwoord van bedrijfsleven en bestuurders. Dat is mooi. Er komt
mijns inziens echter nog wel een stap na het uitspreken van intenties. Het
vervolg is dat wordt aangegeven hoe de beoogde versnelling wordt uitgewerkt.
Het kabinet geeft zelf ook aan dat het daar meer inzicht in zal geven. Daarna
wordt gezamenlijk bepaald wat het doel is, namelijk dat CCS daadwerkelijk
van de grond komt. De ChristenUniefractie hecht er grote waarde aan dat er
in dat beeld duidelijk wordt gemaakt welke rol Barendrecht daarin precies
speelt. Dan heb je namelijk helderheid over de volgorde en de te maken keuzes.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Tijdens het algemeen overleg hebben we het ook gehad over de twee locaties
Carnisselande en Ziedewij, in die volgorde. Zit daar in de ogen van de ChristenUniefractie
verschil tussen?
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Die vraag kun je in die volgordelijkheid stellen. Je kunt
eerst de vragen stellen hoe je kunt doorpakken in het noorden van Nederland
en welke rol Barendrecht daarin heeft. Als het antwoord op die vragen is dat
CCS in Barendrecht een noodzakelijke tussenstap vormt, kun je nagaan of er
in Barendrecht een knip te maken is in het proces dat ingegaan wordt.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Dus u bent ervoor dat CCS snel wordt uitgerold in Carnisselande als het
aan die voorwaarde voldoet, maar dat ten aanzien van CCS op de volgende locatie,
Ziedewij, een aparte afweging wordt gemaakt en een zelfstandige beoordeling
plaatsvindt?
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. De heer Van der Ham vraagt nu heel precies door. Op basis
van de beschikbare informatie is daarop antwoorden lastig. Mij lijkt het belangrijk
dat je in het proces nagaat waar je kunt doorpakken en welke stappen je daarin
kunt zetten.
 
 
 
 De heer
 Van der Staaij
 SGP
 
 Mevrouw Wiegman zegt in feite: we sluiten mooi aan op wat de regering
in het vooruitzicht heeft gesteld. Er zou namelijk al een brief komen. We
hebben natuurlijk wel een algemeen overleg gehad naar aanleiding van een brief
waarin het kabinet klip-en-klaar stelt dat het er heel goed over heeft nagedacht
en dat het heeft besloten, Barendrecht door te zetten. Nu is het dus wel het
moment om kleur te bekennen: zijn we het daarmee eens of zijn we het daarmee
oneens? De fracties van de SP en de SGP hebben een motie ingediend om het
kabinet op zijn schreden terug te laten keren. Wat is uw standpunt in dezen?
Zegt u eigenlijk dat u uitstel wilt en er geen knoop over wilt doorhakken?
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Ik heb de motie ingediend, omdat ik vandaag met het oog op
de toegezegde brief nog even wil wachten in dat proces. Het is op dit moment
dus meer een kwestie van een pas op de plaats maken.
 
 
 
 De heer
 Van der Staaij
 SGP
 
 Een pas op de plaats maken is wel een alternatief voor het kabinetsbesluit.
Zegt u dus dat de ChristenUniefractie het kabinetsbesluit waarover wij dit
algemeen overleg hebben gehad, niet steunt?
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. De ChristenUniefractie doet in deze motie de suggestie om
vandaag deze stap te zetten. Ik hoop daarvoor natuurlijk een meerderheid in
de Kamer te vinden.
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 In het dictum staat een verzoek, net zoals altijd. Mevrouw Wiegman verzoekt
de regering echter om pas te beslissen indien is komen vast te staan dat er
in de nabije toekomst in Noord-Nederland een locatie voor grootschalige CO2-opslag wordt ingericht en de proef in Barendrecht daarvoor een noodzakelijke
tussenstap is. De minister van Economische Zaken komt dan over een of twee
weken met een prachtige brief – dat vertrouw ik haar wel toe –
waarin staat: jongens, alles oké, de proef is noodzakelijk. Wat is
de rol van de Kamer en met name van de ChristenUniefractie op dat punt? Zegt
u: dan roepen wij de minister alsnog naar de Kamer toe om in een debat het
standpunt dat zij allang heeft ingenomen, nogmaals te onderbouwen? Ik moet
zeggen dat ik uw motie nu toch een beetje als een terugtrekkende beweging
lees, de ketelmuziek van de afgelopen maanden beluisterd hebbend.
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Ik ben geen type voor ketelmuziek, dus ik zou zeggen: lees
de verslagen van de commissievergaderingen nog eens en met name de inbrengen
die mijn fractie daarin keer op keer heeft geleverd. Het verzoek ligt er.
Dit is wat mijn fractie verzoekt. Een oordeel over de brief kunnen wij volgens
mij pas vellen als die brief er is. Dan kun je vaststellen of die een helder
beeld geeft. Op dit moment doe ik dit verzoek om dat beeld helderder te krijgen.
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 Je kunt de formulering ook zo interpreteren dat de regering tegelijkertijd
met het versturen van de brief de beslissing kan nemen. Daarop draait het
uit als u nu niet zegt dat u het niet wilt. Zodra de brief komt, moet de ChristenUniefractie
de gelegenheid nemen om een oordeel over de argumenten in de brief te vellen.
Daarna kan de regering het besluit nemen. Dat is mijn interpretatie van de
motie en die is in lijn met uw bijdrage van zojuist. Klopt die?
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Telkens wanneer de Kamer een brief van het kabinet ontvangt,
kan zij die agenderen, erover doorspreken en er eventuele besluiten en consequenties
aan ophangen.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Ik concentreer mij even op het tweede dictum van de motie
van mevrouw Wiegman. Volgens mij heeft de minister al lang duidelijk gemaakt
dat Barendrecht in de zienswijze van het kabinet een noodzakelijke stap is,
ook voor eventuele grootschalige opslag in Noord-Nederland en op velden onder
zee. Het kabinet vindt Barendrecht een noodzakelijke stap. Het verzoek van
mevrouw Wiegman is dus al ingewilligd. Het kabinet heeft al duidelijk gemaakt
wat het vindt. Het is nu aan mevrouw Wiegman, aan ons, aan het parlement om
aan te geven het ermee eens te zijn of niet. Heeft de fractie van de ChristenUnie
een standpunt over Barendrecht? Mag het daar gebeuren of niet?
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Dat maak ik nu juist vandaag duidelijk. Barendrecht is voor ons niet bij
voorbaat onbespreekbaar, maar het kabinet geeft zelf aan nog een brief te
sturen over het vervolgproces in het noorden van het land, dus laten wij die
brief afwachten en op basis daarvan goed beoordelen wat de rol van Barendrecht
in dat proces precies is. Het kabinet geeft aan dit als een noodzakelijke
tussenstap te zien. Wij wachten op de brief die door het kabinet is toegezegd
en maken daarom vandaag een pas op de plaats.
 
 
 Nog één maal, mijnheer Vendrik.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Mevrouw Wiegman probeert ons een procedure aan de broek te
smeren waarop niemand zit te wachten, het kabinet niet en de Kamer niet. Het
is al één minuut voor twaalf. Het wordt nu tijd om ja of nee
te zeggen. Zo werkt dat nu eenmaal in een parlementaire democratie. Het kabinet
heeft een duidelijke keuze gemaakt. Daarmee kun je het eens of oneens zijn.
Het is nu aan de politieke fracties om daarover een oordeel uit te spreken.
Mevrouw Wiegman wil echter uitstel. Zij hoopt waarschijnlijk dat er op 4 maart,
de dag na de gemeenteraadsverkiezingen, nog een briefje komt van het kabinet,
maar dat gaat niet. Dat gaat niet gebeuren. Het kabinet heeft heel duidelijk
gemaakt dat Barendrecht in zijn ogen noodzakelijk is. Daarmee ben ik het als
Kamerlid van GroenLinks oneens, maar daarover zeg ik zo meteen iets. Wat vindt
de fractie van de ChristenUnie? Steunt de ChristenUnie het kabinet? Is Barendrecht
noodzakelijk of niet? Doen wij het daar wel of niet?
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Ik ben bang een beetje in herhaling te vervallen. Ik heb zojuist in een
motie aangegeven wat de fractie van de ChristenUnie vindt. Ik vind het prima
als de GroenLinksfractie aan die toegezegde brief helemaal
geen behoefte heeft en vandaag een uitspraak doet. De fractie van de ChristenUnie
is op dit moment nog niet zo ver. Wij hebben behoefte aan die toegezegde brief
om op basis daarvan een eindoordeel te kunnen vellen. Dat leg ik vandaag in
het midden en daarover spreken wij vandaag.
 
 
 
 De heer
 Zijlstra
 VVD
 
 Ik doe nog maar een poging om er chocola van te maken. Begrijp ik het
goed dat de fractie van de ChristenUnie Barendrecht niet noodzakelijk vindt
als Barendrecht niet past in het hele traject waarin grootschalige opslag
in Noord-Nederland moet plaatsvinden? Is dat hetgeen mevrouw Wiegman feitelijk
zegt?
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 In deze motie vraag ik het kabinet om duidelijk zichtbaar te maken wat
de rol van Barendrecht in dat proces precies is. Daaraan heb ik behoefte.
Ik vind dat op dit moment nog onvolledig. Ik heb natuurlijk al heel wat procedurele
en juridische argumenten gehoord waarvoor veel te zeggen is, maar het is voor
mij op dit moment nog niet helder hoe Barendrecht precies in het vervolgproces
past en of Barendrecht nodig is.
 
 
 Nog één maal, mijnheer Zijlstra.
 
 
 
 De heer
 Zijlstra
 VVD
 
 Voorzitter. De minister zal zo antwoorden hoe Barendrecht in het hele
traject past. Dat heeft zij volgens mij tijdens het AO ook klip-en-klaar gezegd,
of je het er nu mee eens bent of niet. Mevrouw Wiegman heeft de behoefte om
die rol zelf te definiëren, maar die behoefte komt voort uit een bepaalde
twijfel of uit een bepaalde gedachtegang. Juist daarachter proberen wij de
vinger te krijgen. Als ik mevrouw Wiegman goed heb beluisterd, zegt zij zich
voor te kunnen stellen dat Barendrecht moet doorgaan als dat nodig is. Zij
staat er niet per definitie afwijzend tegenover. Het omgekeerde geldt echter
natuurlijk ook. Het zou betekenen dat de fractie van de ChristenUnie Barendrecht
niet wil als het niet nodig blijkt te zijn. Mevrouw Wiegman, geeft u nu gewoon
duidelijkheid, zodat ook de minister precies weet waarop zij moet antwoorden.
Nu is het voor iedereen namelijk een beetje mistig.
 
 
 Afrondend, mevrouw Wiegman.
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Ik heb het verslag van het algemeen overleg en de brieven
die daarna zijn gekomen over openstaande vragen met grote belangstelling gelezen.
Het kabinet heeft zelf toegezegd nog meer informatie te geven over de wijze
waarop zij het proces precies zal versnellen en over de wijze waarop zij dat
zal doen. Ik vind die toezegging heel belangrijk voor een eindafweging.
 Ik wil nog één motie indienen. De vergunningverlening wordt
geclausuleerd afgehandeld en zal wel voldoen aan nog niet bestaande wetgeving.
Ik ben benieuwd wat dit precies betekent voor mogelijke toetsing door een
rechter. De fractie van de ChristenUnie wil graag duidelijkheid over het wettelijke
kader dat van toepassing is, en dient daarom de volgende motie in.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat de regering met het besluit een CO2-opslagproject
in Barendrecht toe te staan, vooruitloopt op de implementatie van de richtlijn
CCS in nationale wetgeving;
 van mening dat een zorgvuldige wettelijke verankering van CCS wenselijk
is alvorens te besluiten, een CO2-opslagproject in Barendrecht
toe te staan;
 verzoekt de regering, het wetsvoorstel voor de implementatie van de richtlijn
CCS zo spoedig mogelijk naar de Kamer te zenden en een eventuele vergunning
zo nodig aan te passen indien de CCS-implementatiewet daar aanleiding toe
geeft,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Wiegman-van Meppelen Scheppink.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 93(28982).
 
 
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Voorzitter. Over het thema CO2-opslag hebben wij een aantal
weken geleden een algemeen overleg gevoerd. Ik kan mij goed voorstellen dat
dit thema behoorlijk veel emoties oproept, vooral bij de bevolking van Barendrecht.
Het onderwerp moet echter ook, en zeker door de Tweede Kamer, in een breder
perspectief worden geplaatst. Hoe organiseren wij onze energiehuishouding
in de toekomst en wat is de rol van CO2-opslag daarbij?
 Bekend is dat D66 voorstander is van het principe van CO2-opslag
geplaatst in dit brede perspectief. Wij vinden dat ook opslag onder land tot
de mogelijkheden moet behoren. Je moet daarbij op een gegeven moment ergens
beginnen. Je kunt zeker vraagtekens zetten bij de vraag of Barendrecht de
ideale locatie voor de CO2-opslag is. De weerstand die de opslag
in Barendrecht oproept en het draagvlak spelen daarbij een rol. D66 loopt
niet weg van haar verantwoordelijkheid, ook niet als oppositiepartij. Wij
hebben dit type projecten in het verleden altijd gesteund. Ook als oppositiepartij
willen wij ons hierbij constructief opstellen.
 Tijdens het algemeen overleg heb ik echter duidelijk gezegd dat wij een
harde knip wensen tussen Barendrecht I, namelijk Carnisselande, en Barendrecht
II, namelijk Ziedewij. Naar aanleiding van de vragen die ik daarover heb gesteld,
heeft de minister de Kamer een brief gestuurd. Zij schrijft daarin dat Barendrecht
I en Barendrecht II niet verbonden zijn en dat er wel degelijk een echt evaluatiemoment
is. Dat is prachtig en is een antwoord op mijn vraag. Daarna heb ik erg veel
mensen gesproken die stellen dat in de tender, waarover afspraken zijn gemaakt,
Barendrecht I en II zo aan elkaar zijn gekoppeld, dat het maar de vraag is
of deze twee projecten zo losgekoppeld kunnen worden. Ik wil graag dat de
minister tijdens dit VAO daarop een duidelijke reactie geeft.
Ook dien ik een motie in om deze knip hard te maken.
 Een aantal organisaties keert zich tegen deze CO2-opslag. Mensen
van deze organisaties zien dat er waarschijnlijk een meerderheid in de Kamer
voor deze opslag is en stellen daarom dat, als het dan toch tot CO2-opslag
komt, het van groot belang is dat in ieder geval het eerste project, Barendrecht-Carnisselande,
echt goed wordt geëvalueerd. Er moet de tijd worden genomen om precies
uit te zoeken wat de gevolgen van de opslag zijn. Ook voor de vergroting van
het draagvlak vind ik dat de regering en de Kamer best in die richting mogen
opschuiven. Daartoe dien ik de volgende motie in.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat de regering vergunning wil verlenen voor CO2-opslag
bij de locatie Barendrecht-Carnisselande;
 overwegende dat eveneens een optie wordt overwogen om CO2op
te slaan onder de locatie Barendrecht-Ziedewij;
 verzoekt de regering, niet eerder de vergunningverlening voor CO2-opslag onder locatie Ziedewij aan te vangen dan nadat de opslag onder
locatie Carnisselande gedurende vijftien jaar is gemonitord, de resultaten
hiervan zijn onderzocht en gewogen, en in de tussentijd naar alternatieve
locaties is gezocht,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Van der Ham. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 94(28982).
 
 
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Dit is een dappere poging van de heer Van der Ham om elkaar ergens te
vinden. De periode van vijftien jaar komt echter volgens mij volledig uit
de lucht vallen. Misschien is dat ook zo. Ik ben zeer benieuwd naar een motivatie
van de keuze voor een periode van vijftien jaar.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Ik ben geen deskundige op het terrein van de geologie. Ik heb mij laten
informeren door mensen die dat wel zijn. Men heeft mij gezegd dat op een aantal
punten na vijftien jaar conclusies te trekken zijn uit de monitoring. Het
kan zijn dat deze periode twee jaar langer of twee jaar korter moet duren.
Daar gaat het mij niet om en ik sta op dit punt zeer open voor suggesties.
Er moet echter een goede tijd tussen de twee projecten zitten, zodat wij werkelijk
kunnen zien welke effecten er zijn. Dat onderzoek moet in ernst kunnen worden
gedaan.
 
 
 
 De heer
 Zijlstra
 VVD
 
 Hoe hard is deze eis voor de fractie van D66? Het kabinet heeft al toegezegd
dat er een goede evaluatie zal zijn. Stel dat het kabinet niet bereid is om
te kiezen voor zo'n lange rustperiode van vijftien jaar om een onderzoek naar
de effecten in te bouwen, hoe hard is deze eis van de fractie van D66 dan?
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Over de hoeveelheid jaren heb ik al gezegd dat je daar zeker tien, vijftien
jaar voor nodig hebt. Dat is voor ons wel hard. Ik heb ook in mijn inbreng
bij het algemeen overleg gezegd dat de harde knip niet cosmetisch moet zijn.
De vrees is nu dat er wordt gezegd dat men goed gaat evalueren, maar dat dan
eigenlijk impliciet al is ingestemd met het tweede veld. Dat wil D66 niet
doen op dit moment, zoals D66 ook heeft gezegd bij het algemeen overleg. Wij
vinden het van belang dat zo'n evaluatie op basis van een goede monitoring
tot stand kan komen. Dat is heel hard voor ons. Ik begrijp dat onze stem er
toe doet, dus ik hoop dat daarin wordt toegezegd.
 
 
 
 De heer
 Zijlstra
 VVD
 
 De heer Van der Ham noemt vijftien jaar, maar feitelijk zegt hij: een
door relevante deskundigen te bepalen periode waarin deze effecten kunnen
worden gemonitord.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Ik heb niet voor niets vijftien jaar gezegd. Dat heb ik wel degelijk gedaan
na gesprekken ook met bewonersorganisaties. Daarin heb ik heel duidelijk heb
aangegeven: dames en heren, wij zijn het niet eens over CO2-opslag,
want D66 is daar een voorstander van, dus daarin steunen wij jullie niet.
Vervolgens zeiden de bewoners: even ervan uitgaande dat het gebeurt, dan hebben
wij het liever zo dat er een goed stuk tijd tussen de ontwikkeling van een
tweede locatie zit. Ik ben een politicus die bij zijn standpunt blijft, maar
die ook blijft luisteren om ervoor te zorgen dat wij dichter bij elkaar komen.
Daarom neem ik zo'n periode van vijftien jaar serieus.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Ik waardeer de poging om dichter bij elkaar te komen. De vraag waar die
vijftien jaar vandaan komen, is al gesteld. Mijn vraag is: is die periode
zinvol? Dat bedoel ik als volgt. In de tussentijd van vijftien jaar zullen
wij sowieso elders moeten doorzetten met de ontwikkeling van CO2-opslag,
anders komen wij met ons allen veel te laat aan de finish van een schone energievoorziening.
Is het dan niet veel relevanter om te stellen dat de voorwaarde voor de ontwikkeling
van een tweede veld is dat zich ergens in de tussentijd de mogelijkheid voordoet
om van Carnisselanden op te schalen naar een groter veld? Mocht zich dus ergens
anders een mogelijkheid voordoen, dan nemen wij een kortere bocht door Barendrecht,
dan slaan wij Ziedewij over en gaan wij in het noorden verder. Dat is toch
veel zinvoller, ook in het licht van het einddoel, dan een toch wat arbitraire
vijftien jaar?
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Ik verzoek de heer Samsom om de motie even te lezen, want er staat dat
er in de tussentijd moet worden gezocht naar andere locaties. Dat is precies
wat hij zegt. Als blijkt dat er ergens anders een veel beter veld is, dan
gaan wij het helemaal niet meer hebben over die tweede locatie in Barendrecht,
behalve als blijkt dat het hartstikke goed kan.
 Maar goed, de technologie van CO2-opslag hebben wij de aankomende
decennia nog nodig. Vijftien jaar op die vele decennia dat
wij ook nog CO2-opslag nodig hebben, is dan relatief kort. Wij
kunnen er altijd nog gebruik van maken, als dat noodzakelijk of wenselijk
mocht zijn. Ik ben het echter helemaal met de heer Samsom eens: als het elders
sneller kan, waarom zouden wij het dan niet doen?
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Dan doet zich de volgende merkwaardige situatie voor. Als het elders sneller
kan en als na vijftien jaar monitoring blijkt dat Carnisselanden helemaal
veilig is, dan mag van D66 gewoon worden doorgeschakeld naar Ziedewij, terwijl
het elders in veel grotere omvang al mogelijk blijkt. In zekere zin draait
de heer Van der Ham nu de voorwaarden om. Hij zou beide voorwaarden kunnen
stellen in deze motie, waarmee hij haar overigens nog verder dichttimmert.
Dat is dan weer een nadeel.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Kijk uit, zou ik zeggen.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 De manier waarop hij de motie nu formuleert, vind ik merkwaardig. Het
doorschakelen naar een groter veld elders vind ik belangwekkender in het licht
van het einddoel dan die arbitraire vijftien jaar.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Dan wijs ik nogmaals op de tekst van de motie. Daarin staat dat er in
de tussentijd moet worden gezocht naar andere locaties. Dan kom ik bij de
redenering van de heer Samsom terecht.
 Ik heb nog een laatste opmerking over andere locaties. Pernis is ook tijdens
het algemeen overleg aan de orde gekomen. Waarom heeft Shell niet de mogelijkheid
om sowieso al toe te zeggen dat daar het grotere project gaat plaatsvinden?
 
 
 
 De heer
 Van der Staaij
 SGP
 
 Als ik het betoog en de reacties van de collega's zo hoor, dan is er een
flinke kans dat de motie van de heer Van der Ham geen meerderheid zal halen.
Wat betekent dat dan voor de positiebepaling van D66-fractie, ook tegenover
andere, verder strekkende moties?
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Ik ben niet zo van het dreigen, maar ik raad de collega's aan om mijn
motie aan te nemen.
 
 
 
 De heer
 De Mos
 PVV
 
 Voorzitter. Gemeenten, provinciale staten en bewoners, niemand wil CO2-opslag in de lege aardgasvelden onder Barendrecht. Naast het feit
dat helemaal niemand op de opslag van CO2zit te wachten, is het
ook helemaal niet nodig. Er is namelijk geen enkele correlatie tussen de veronderstelde
opwarming van de aarde en de hoeveelheid CO2. Daarom dien ik de
volgende motie in.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat menselijk handelen leidt tot slechts 4% van de
totale CO2-uitstoot en dat de overige 96% natuurlijke uitstoot
is;
 overwegende dat het niet zeker is of CO2 een meetbaar opwarmend
effect op ons klimaat heeft;
 overwegende dat het afvangen van CO2 onnodig veel energie kost
die we beter kunnen benutten voor onze stroomvoorziening;
 overwegende dat CCS gevaarlijk kan zijn en dat om die reden de bewoners
van Barendrecht het opslaan van CO2 totaal niet zien zitten;
 verzoekt de regering om af te zien van het opslaan van CO2onder
Barendrecht,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden De Mos en Graus. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 95(28982).
 
 
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Ik begrijp dat de heer De Mos opnieuw mede heeft gesproken
namens de fractie van Saudi-Arabië. Die zal echt blij zijn met dit soort
geluiden in het Nederlandse parlement.
 Ik herhaal dat de fractie van GroenLinks met de grootst mogelijke tegenzin
ruimte wil maken voor CCS-projecten, ook in Nederland. De bizarre reden daarvoor
is dat wij vrezen dat een noodzakelijk, tijdig, effectief klimaatbeleid in
Nederland en in de wereld niet snel genoeg van de grond komt. Wij willen klimaatverandering
beheersbaar houden, dat wil zeggen dat de opwarming van de wereldwijde temperatuur
het liefst binnen anderhalve graad blijft. CCS zou ergens in de komende 40,
50 jaar een noodmaatregel kunnen worden. Dan moeten wij hem klaar hebben staan.
 Dit wil echter niet zeggen dat wij maar vrij gaan experimenteren overal
in Nederland waar toevallig een leeg gasveld te vinden is. Dat betreft Barendrecht.
In het algemeen overleg heb ik aangegeven dat mijn fractie het onverstandig
vindt om een experiment met opslag van kooldioxide aan te gaan onder een dichtbevolkt
gebied. Wij kunnen ons de bezwaren van de Barendrechters en de bestuurders
daar heel goed voorstellen. Doe het daar niet. Zolang je nog aan het experimenteren
bent, doe je dat niet waar veel mensen wonen.
 Wij zijn wel iets verder gekomen sinds het laatste overleg. Als ik de
meningen van de diverse fracties taxeer, is in ieder geval het veld Ziedewij
voorlopig niet aan de orde. Het kabinet had daar ook niet onmiddellijk een
positief besluit over willen nemen, maar ik geloof dat een Kamermeerderheid
onderweg is om dat voorlopig helemaal niet te doen. In zoverre is er al iets
gewonnen. Dan zou het ook logisch zijn om die laatste stap te zetten en het
kleine project in Barendrecht ook niet door te laten gaan: niet experimenteren
onder dichtbevolkt gebied. Dat is logisch. Ik snap ook niet dat het kabinet
verwacht met zo'n opzet maatschappelijk draagvlak te organiseren. Dat is dus
ook niet gebeurd.
 Tot slot heb ik nog een punt dat in het overleg is blijven liggen en dat
wat mij betreft, niet voldoende is beantwoord. Het kabinet
heeft, meen ik, de Universiteit Utrecht opdracht gegeven om het toetsingskader
CCS te evalueren, of nader te bekijken, en daarover een rapport te schrijven.
Ik vind het dan logisch dat dit rapport beschikbaar is voor de Kamer alvorens
het kabinet een besluit neemt over Barendrecht. Ik heb twee vragen. Waar is
dat rapport? Ik heb het nog niet gezien. En hoe kan het kabinet een besluit
nemen inzake Barendrecht, en dus een toetsingskader gebruiken, terwijl het
rapport in ieder geval niet beschikbaar is voor de Kamer en zij ook nog niets
vernomen heeft over de conclusies van het kabinet naar aanleiding van het
nog in te zenden rapport? Graag antwoord op deze vragen.
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Ik zou de redenering van de heer Vendrik zo kunnen verstaan dat hij zegt:
ga niet experimenteren onder een dichtbevolkt gebied; doe het maar onder een
dunbevolkt gebied. Als je niet overtuigd bent van de veiligheid van CCS, dan
doe je dat toch ook niet onder een dunbevolkt gebied?
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Dat is een terechte vraag van mevrouw Spies. Ik heb tijdens het overleg
al gezegd – ik herhaal dat hier graag voor de volledigheid – dat
ik het dus ook logisch vind om te starten met experimenten in lege gasvelden
op zee. Dat lijkt mij eerlijk gezegd de koninklijke weg. Zolang CCS, opslag
van kooldioxide, nog een experimentele status heeft en dus een proefproject
betreft waarvan de investeerders en het kabinet moeten leren, doe je dat niet
waar mensen wonen.
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 De heer Vendrik zegt daarmee dus ook dat alle intentieverklaringen die
het kabinet met Noord-Nederland is overeengekomen om tot volgende projecten
in het noorden van Nederland te komen, wat de GroenLinksfractie betreft van
de baan zijn.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Zolang die projecten nadrukkelijk de status van experiment hebben, waarvan
geleerd moet worden en waarbij definitief duidelijk moet worden of er wel
of geen risico's aan opslag van kooldioxide verbonden zijn, doet men er wijs
aan gebieden uit te kiezen waar geen mensen wonen. Dat lijkt mij vrij logisch
en ik vraag de CDA-fractie wat er tegen is om deze route te bewandelen. Kies
eerst voor locaties waar experimenten gedaan kunnen worden, zonder dat daarbij
eventuele risico's optreden, hoe klein ze volgens de informatie tot op heden
waarschijnlijk ook zijn: het blijven experimenten, het blijven proefprojecten.
Dergelijke proefprojecten voer je dan zeker niet uit onder een dichtbevolkt
gebied als Barendrecht. Je moet dan ook niet gek opkijken als mensen heel
boos worden en het maatschappelijk draagvlak voor, in dit geval opslag onder
Barendrecht, ongeveer nul is. Daarmee bind je de kat op het spek en ben je
bezig met een valse start. Ik roep het kabinet op, hier een andere route te
bewandelen.
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Voorzitter. Ik sta hier met een bezwaard gemoed. Zo klinkt het niet alleen,
maar zo voelt het ook. Bij de keuzes die ons vandaag voorgelegd worden, zou
je niets liever willen dan dat de mensen in Barendrecht, het kabinet en de
Tweede Kamer unisono tot de conclusie komen dat we hier met een goed project
bezig zijn. Ik zou natuurlijk ook het liefste willen dat we binnen de CDA-familie
elkaar daarin hadden gevonden, maar dat is tot op heden heel erg moeilijk
gebleken. CDA Barendrecht en de CDA-fractie in provinciale staten hebben heldere
standpunten ingenomen en die wegen vanzelfsprekend zwaar bij de besluitvorming
van onze fractie in de Tweede Kamer. Laat ik u deelgenoot maken van onze overwegingen.
 CCS is, wat het CDA betreft, een noodzakelijk kwaad. Onderweg naar een
duurzame energievoorziening kunnen we ons niet permitteren CCS als optie uit
te sluiten. Dat is nog eens bevestigd op ons congres in 2008. CCS moeten we
dus op zee en op land tot ontwikkeling brengen. Op zee worden daarmee al stappen
gezet, als gevolg van een Europese subsidie, ook in een Rotterdams project.
Dat zou ook op land kunnen, in Barendrecht en wellicht op korte termijn ook
in het noorden van Nederland.
 Het project in Barendrecht heeft inmiddels een geschiedenis van enkele
jaren. Vele onderzoeken zijn uitgevoerd. Op basis van die onderzoeken komen
de ministers tot de conclusie dat het proefproject in Barendrecht op een verantwoorde
wijze uitgevoerd kan worden. Naar aanleiding van tal van vragen vanuit Barendrecht
hebben de ministers ook nog een aantal extra waarborgen voorgesteld, waardoor
de uitvoering van het demonstratieproject met extra zorg is omkleed en het
project als het ware in twee delen wordt geknipt.
 Op basis van een tussentijdse evaluatie kan worden bezien of ook de tweede
fase van het project uitgevoerd zal worden. Ook vragen rondom een eventuele
aansprakelijkheid voor schade zijn door de ministers beantwoord. Mocht zich
schade voordoen, dan staat, als ik het althans goed heb begrepen, in de eerste
plaats de initiatiefnemer maar uiteindelijk het Rijk daarvoor aan de lat.
Ik hoop dat dit ook antwoord geeft op vragen en zorgen die daarover binnen
de gemeenschap in Barendrecht leven. Wij zullen op dat punt zo meteen samen
met collega Samsom een motie indienen.
 Vervolgens is de vraag of wij het project ook willen, zeker nu inwoners
van Barendrecht, de gemeenteraad en het bestuur het project niet willen. Het
zou misschien wel het gemakkelijkste zijn om op basis van die overwegingen
nu te zeggen: haal een streep door het project. Wij zouden ook heel formeel
kunnen zeggen dat het de verantwoordelijkheid van het kabinet is om een besluit
te nemen en dat de Kamer daar niet over gaat. Dat is te gemakkelijk en doet
ook geen recht aan de heftige discussie die gaande is.
 Alles afwegende komt de CDA-fractie in de Tweede Kamer tot de conclusie
dat het project in Barendrecht op een verantwoorde manier uitgevoerd kan worden
en dat dit demonstratieproject een noodzakelijke stap is om CCS in Nederland
verder te kunnen ontwikkelen. Dat betekent echter niet dat we ongeclausuleerd
"ja" zeggen tegen de uitvoering van dit project. Daarom dien ik de volgende
motie in.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,Spies
 overwegende dat CO2-afvang en -opslag als transitietechnologie naar een duurzame energievoorziening een noodzakelijk kwaad
is;
 overwegende dat initiatiefnemers een aanvraag hebben ingediend om in Barendrecht
een demonstratieproject te kunnen uitvoeren;
 overwegende dat studies, inclusief het milieueffectrapport, laten zien
dat Barendrecht over geschikte locaties beschikt en het project verantwoord
uitgevoerd kan worden;
 overwegende dat het kabinet voornemens is, een vergunning voor dit project
te verlenen en het project te faseren en daarom alleen de opslagvergunning
voor het eerste (kleine) veld wil verlenen;
 overwegende dat in Noord-Nederland ook initiatieven voor CO2-opslag
zijn en het kabinet met initiatiefnemers overlegt om mogelijkheden tot versnelling
vorm te geven;
 verzoekt de regering om bij de evaluatie en eventuele vergunningaanvraag
voor het grotere veld Barendrecht-Ziedewij niet alleen de veiligheid maar
ook de beschikbaarheid van andere locaties, zoals in Noord-Nederland, te betrekken,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Spies en Samsom. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 96(28982).
 
 
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Ik heb geprobeerd goed te luisteren, maar heb ik het goed begrepen dat
het kabinet bij een eventuele vergunningverlening voor het tweede grote project
voor Ziedewij expliciet de vraag moet betrekken of er alternatieve locaties
zijn?
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Zo staat het in de motie.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Als dat kan voor de tweede locatie, waarom kan dat dan niet voor de eerste
locatie?
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Omdat voor de eerste locatie op dit moment geen alternatieven beschikbaar
zijn. Er is een initiatiefnemer die een concrete vergunningaanvraag wil indienen.
Het kabinet heeft voorgesteld om in ieder geval de vergunning voor dat eerste
veld te verlenen. Dat besluit steunen wij. Het kabinet heeft vervolgens gezegd
te gaan evalueren. Ik voeg aan de evaluatie een criterium toe.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Voorzitter. Wij staan vandaag voor een moeilijk besluit, dat valt in het
kader van een nog moeilijkere en omvangrijkere opdracht, namelijk het in de
hand houden van onze klimaatverandering, opdat ook onze kinderen van hun welverdiende
welvaart kunnen gaan genieten. Wij beseffen dat Nederland een bijdrage moet
leveren aan het in de hand houden van klimaatverandering. Er is een zeer breed
gedragen opvatting, ook in deze Kamer, dat je daarbij niet ontkomt aan CO2-opslag. Zelfs GroenLinks heeft zich onlangs bij die consensus aangesloten.
CO2-opslag is een noodzakelijk kwaad, zeggen mensen wel terecht,
omdat we te laat zijn begonnen met het implementeren van alternatieve energiebronnen
en energiebesparing.
 Iedereen die deze consensus deelt, heeft dus ook de plicht om mee te zoeken
en mee te doen aan het implementeren van een van die oplossingen of dat noodzakelijke
kwaad. Daar hoort dus ook een moeilijke afweging bij. Iedereen die nu zegt:
we slaan Barendrecht over, maar wel onderschrijft dat CO2-opslag
nodig is, heeft dus de plicht om een alternatieve route te schetsen die tot
hetzelfde resultaat leidt, niet uiteindelijk, maar in de juiste snelheid.
Als we één ding weten bij klimaatverandering, is het dat snel
handelen om CO2 te reduceren geboden is.
 Ik heb van degenen die CO2-opslag als techniek wel accepteren,
maar Barendrecht afwijzen, geen alternatief gezien dat leidt tot eenzelfde
hoeveelheid CO2-opslag, in hetzelfde tempo. Ik zie non-verbale
communicatie over het bouwen van een kerncentrale, maar zo'n koepeltje is
heel ouderwets. Dat leidt ook niet tot CO2-reductie met dezelfde
snelheid. Zelfs als er morgen mee wordt begonnen, begint zo'n kerncentrale
pas te draaien na 2020 en we hebben de ontwikkeling van CO2-opslag
tot die tijd al nodig.
 Slechts één iemand kan zich aan die consensus onttrekken,
namelijk degene die klimaatverandering afwijst en daardoor ook CO2-opslag
afwijst. Deze persoon moet later echter aan zijn kinderen een heel ander verhaal
vertellen, dus die laat ik even buiten beschouwing.
 Aangezien de fractie van de Partij van de Arbeid, hoewel zij goed heeft
gezocht, ook geen alternatieve route kon vinden voor de route langs Barendrecht,
accepteert zij dus de besluitvorming die dit kabinet haar heeft voorgelegd.
Daarbij maak ik de kanttekening dat het mogelijk is om een kortere route door
Barendrecht te nemen. Indien deze route zich inderdaad aandient, wil mijn
fractie die graag bewandelen, omdat zij rekening wil houden met gevoelens
in Barendrecht. Daarom hebben wij de motie van het CDA medeondertekend.
 Er is nog een afweging die in Barendrecht zwaar weegt: de angst voor economische
schade door een omstreden project. Zo gaat dat bij omstreden projecten, die
kunnen economische schade met zich meebrengen, bijvoorbeeld een waardedaling
van onroerend goed. De minister heeft daarover een aantal toezeggingen gedaan,
maar die wil ik namens mijn fractie toch wat aanscherpen. Daarom dien ik de
volgende motie in.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegend dat het CO2-opslagproject in Barendrecht mogelijk
tot economische schade voor inwoners en ondernemers uit Barendrecht kan leiden;Samsom
 van mening dat de huidige wettelijke regelingen, zoals die onder andere
in de planschaderegeling in de Wro zijn vastgelegd, niet volledig
aansluiten bij een project als CO2-opslag in Barendrecht;
 verzoekt de regering, een schadefonds c.q. schaderegeling voor het CO2-opslagproject in Barendrecht in te stellen ter compensatie van waardedaling
van onroerend goed in de omgeving van een CO2-opslaglocatie, bijvoorbeeld
door aan te sluiten bij regelingen zoals die elders in Nederland bij gasopslag
c.q. gaswinning gelden,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Samsom en Spies. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 97(28982).
 
 
 
 
 
 De heer
 Zijlstra
 VVD
 
 Voorzitter. Ik ga niet het hele debat overdoen. De Kamer kent de mening
van de VVD. Om twee redenen is mijn fractie op dit moment niet voor het project
in Barendrecht. De eerste reden is dat zij meent dat er een volgorde is in
de geprefereerde instrumenten die je kunt toepassen. Daarbij staat voor mijn
fractie kernenergie boven CO2-opslag. De heer Samsom gaf net al
aan dat een kerncentrale niet op tijd klaar zal zijn. Toch wijs ik de heer
Samsom op de bij hem welbekende rapporten waarin wordt aangegeven dat de grootschalige
toepassing van CO2-opslag niet verwezenlijkt zal zijn voor 2020.
De bouw van een kerncentrale kan nog wel eens eerder gerealiseerd zijn dan
zijn grootschalige projecten. Ik zou zeggen: als de nood zo hoog is, trek
dan ook de conclusie eens op een ander terrein. Die discussie hebben wij hier
inmiddels wel tien keer gevoerd, dus dat zullen wij niet overdoen.
 De tweede reden is dat een groot aantal partijen het instrument van CCS-verplichting
boven de markt laat hangen. Ik heb er geen zin in dat dit instrument op een
gegeven moment toegepast wordt, waardoor de Nederlandse energiemarkt nog meer
verstoord zal worden en waarbij nog meer perverse prikkels worden ingebouwd.
 Dan wil ik een aantal opmerkingen maken over een paar moties. Ik heb er
behoefte aan dat de minister daarop in kan gaan. Mijn eerste opmerking is
gericht aan de heer Jansen. Als hij van de enige overweging in zijn motie
een constatering maakt, dan krijgt hij mijn fractie mee. Voor ons is het immers
een constatering dat er geen maatschappelijk draagvlak is. Wij stemmen niet
per definitie tegen als er geen maatschappelijk draagvlak is. Die overweging
geef ik de heer Jansen mee, voor het geval hij er nog 21 stemmen bij wil hebben.
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 Daar kan ik direct op reageren. Uiteraard ben ik tot deze aanpassing bereid,
want het was gewoon een verschrijving. Voorzitter, moet de motie dan formeel
opnieuw worden ingediend, of kan ik in de notulen laten vastleggen dat "overweging"
wordt vervangen door "constatering"?
 
 
 Dan moet u een nieuwe motie indienen.
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 Dat zullen wij doen.
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Ik kom nog even terug op de twee redenen van de heer Zijlstra. Vanwege
andere overwegingen die de hele energievoorziening in Nederland raken, roept
de VVD-fractie het kabinet dus op om in reactie op een concrete vergunningaanvraag
die vergunning niet te verlenen, ondanks het feit dat wet- en regelgeving
het kabinet daarvoor wel de ruimte bieden? Dat is een politiek opportunistische
overweging die losstaat van de inhoud van de vergunningaanvraag voor Barendrecht.
 
 
 
 De heer
 Zijlstra
 VVD
 
 Als u "opportunistisch" had weggelaten, had ik ja kunnen zeggen. Het is
een politieke overweging. De heer Van der Ham redeneerde mijns inziens heel
logisch toen hij zei dat er een volgorde der dingen is. Hij heeft altijd gezegd
dat zijn steun voor kernenergie afhankelijk is van de vraag of de alternatieven
zijn opgebruikt. Daarbij plaatst hij CO2-opslag boven kernenergie.
Ik redeneer op dezelfde manier, maar ik plaats kernenergie juist wel bovenaan.
Ik wil dat wij de volgorde omkeren en met kernenergie beginnen en pas overgaan
op CO2-opslag als wij het met kernenergie ook niet kunnen rondbreien.
CO2-opslag is voor mijn fractie namelijk een ultiem middel, omdat
wij betwijfelen of deze vorm van opslag wel technisch haalbaar is.
 De volgorde waaraan ik de voorkeur geef, is op dit moment helemaal niet
aan de orde, want kernenergie staat bij uw coalitiegenoten laag op de agenda.
U zult dan ook begrijpen – wij weten allebei hoe het werkt in de Tweede
Kamer – dat ik geen enkele politieke reden heb om u een handje te helpen.
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Nee. Dat begrijp ik niet. Ik vind namelijk nog steeds dat iedere fractie
op inhoudelijke gronden een afweging moet maken. Ik hoor u geen enkel argument
naar voren brengen dat een relatie heeft met het onderwerp dat wij vandaag
bespreken, namelijk de vergunningaanvraag voor Barendrecht. In het algemeen
overleg hebt u aangegeven dat u geen enkele inhoudelijke reden ziet om het
project in Barendrecht niet door te laten gaan. Dat is toch zeker wat u in
het debat hebt gezegd?
 
 
 
 De heer
 Zijlstra
 VVD
 
 Ik herhaal vanochtend – overigens eerder ook op de radio –
inderdaad wat ik al in het algemeen overleg heb gezegd. Ik heb geen reden
om te twijfelen aan de veiligheidsaspecten. Sinds vele jaren ligt er een pijpleiding
naar het Westland en daarover heb ik nog nooit iemand gehoord. De veiligheid
is dus niet het argument voor de VVD-fractie om tegen te zijn.
 Onze reden om tegen te zijn, is heel duidelijk. Wij willen dat de instrumenten
in een bepaalde volgorde worden toegepast, waarbij kernenergie boven CO2-opslag staat. Dat standpunt heb ik overigens in de vele debatten hierover
uit-en-ter-na uitgedragen. U vraagt de steun van mijn fractie voor de omgekeerde
volgorde. Dat vinden wij dus de verkeerde volgorde en daarom verlenen wij
u geen steun. Daarmee ben ik volgens mij heel consistent. Overigens weet u
nu gelijk ook waar de ruimte zit.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 De werkelijke reden kwam aan bod in de laatste zin van uw antwoord op
de vorige vraag. U zei namelijk dat u geen behoefte hebt om mevrouw Spies
een handje te helpen, zolang dat niet aan de orde is. Die opmerking
laat wel zien wat de werkelijke motivatie van de VVD-fractie is.
 U hoeft ons echter helemaal niet een handje te helpen! U hoeft mij niet
te helpen, u hoeft mevrouw Spies niet te helpen, u moet helpen bij het oplossen
van een probleem. U moet helpen om een inhoudelijk vraagstuk, dat in Nederland
en in het bijzonder in Barendrecht moeilijk ligt, op te lossen. Waarom kijkt
u er niet eens op die manier naar? Bewandel met andere woorden niet langer
de opportunistische weg: zolang u niet naar mij luistert, help ik u niet.
Vergeet die opportunistische politiek, denk nog eens een keer na over dit
probleem en geef dan uw oordeel over Barendrecht.
 
 
 
 De heer
 Zijlstra
 VVD
 
 U vraagt mij eigenlijk om de hele discussie nog eens over te doen.
 
 
 Dat zou ik maar niet doen. Het is een VAO.
 
 
 
 De heer
 Zijlstra
 VVD
 
 Om misverstanden te voorkomen, ga ik toch maar even in op de vraag van
de heer Samsom.
 Als ik mee zou gaan in de redenering van de heer Samsom, dan zou ik breken
met de lijn die mijn fractie al voor het aantreden van dit kabinet volgde.
Wij geven namelijk al sinds jaar en dag aan dat er wat ons betreft maar één
grootschalige, bewezen techniek is. En "mind you": CO2-opslag is
geen bewezen techniek. Die bewezen techniek zouden wij moeten toepassen om
dit probleem te tackelen. Dat is onze inhoudelijke oplossing en daar ga ik
natuurlijk voor. Als de heer Samsom mij vraagt om hem te helpen zijn voorkeurstechniek
te realiseren, dan verdwijnt de techniek waarin ik geloof, in de koelkast.
Dat doe ik dus niet. Ik geloof in een andere oplossing en wel in kernenergie.
Kernenergie stoot geen CO2 uit en wij willen die weg eerst bewandelen.
Pas daarna zouden wij, eventueel, indien noodzakelijk, bij deze oplossing
uit kunnen komen. Principieel wijs ik CO2-opslag dus niet af, maar
dat heb ik al eerder gezegd.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 U moet wel eerlijk zijn. Een paar maanden geleden hebben wij de Kernenergiewet
behandeld. Zelfs fracties die heel erg tegen kernenergie zijn, hebben voor
deze wet gestemd met als reden dat zij geen claim willen leggen op de toekomst.
Voor mijn fractie, die ook voor deze wet heeft gestemd, is kernenergie geen
taboe, maar wij hanteren wel een andere volgorde dan uw fractie. Wij hebben
overigens tegen de amendementen gestemd die kernenergie absoluut onmogelijk
maken.
 Het kabinet heeft als beleid dat er in deze kabinetsperiode geen kerncentrale
gebouwd zal worden, maar dat het voor de toekomst niets uitsluit. Overigens
is er ook nog geen vergunning aangevraagd. Dus als we nu even heel eerlijk
zijn en naar uw argumenten kijken, zien we dat kernenergie niet uitgesloten
wordt voor de toekomst. Ook fracties die meer twijfels hebben dan uw fractie,
zoals mijn eigen fractie, sluiten dit niet uit. Het veld in de Kamer denkt
dus best genuanceerd over uw oplossing van kernenergie. Dan kunnen partijen
als het CDA, de PvdA of D66 toch ook aan u vragen om een beetje redelijk te
kijken naar het CO2-opslagverhaal en deze vergunningsaanvraag?
 
 
 
 De heer
 Zijlstra
 VVD
 
 U vindt dat eerst het CO2-traject bewandeld moet worden; wij
blijven erbij dat eerst het andere traject bewandeld moet worden. Dat gebeurt
nu niet en dan kent u mijn politieke conclusie.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Ik heb een opmerking naar aanleiding van een ietwat radioactieve bijdrage
van de heer Zijlstra. Begrijp ik het goed dat de VVD liever bijzonder gevaarlijk
kernafval in de grond stopt dan CO2? Is dat de "bottom line" van
het standpunt van de VVD?
 
 
 
 De heer
 Zijlstra
 VVD
 
 Als je kolencentrales neerzet, heb je een Amsterdam Arena vol met giftig
afval. Daar zit overigens ook radioactief afval tussen. Je hebt dan ook CO2-uitstoot. Daar is CO2-opslag voor bedoeld. Bij een kerncentrale
heb je inderdaad – dat ga ik niet ontkennen – hoog radioactief
afval. Maar een kubieke meter van dat spul ten opzichte van een Amsterdam
Arena vol, prefereren wij, ook in het kader van de klimaatproblematiek, als
optie. Wij zijn niet meer in de situatie dat er oplossingen zijn waarbij iedereen
in dit huis halleluja staat te juichen, anders zouden wij deze discussies überhaupt
niet hebben.
 Ik heb een vraag over twee moties, de motie van de heer Van der Ham en
de motie van mevrouw Spies en de heer Samsom, in het bijzonder over de tender.
Wij hebben dit ook al in een eerdere ronde aan de minister gevraagd. Zij heeft
toen aangegeven dat de tender klopt door de koppeling tussen deze twee gebieden
en dat het niet erg is dat er een evaluatie tussen zit. Maar de koppeling
tussen deze twee gebieden is wel essentieel, volgens de VVD, om de tender
te laten kloppen. Zien wij het juist dat bij een uitvoering van deze moties,
ook in het licht van het feit dat ze naar andere locaties kunnen gaan, de
tendervoorwaarden worden geschonden, waardoor we juridisch niet meer voldoen
aan de voorwaarden en Barendrecht op losse schroeven komt te staan?
 
 
 De vergadering wordt enkele minuten geschorst.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Voorzitter. Ik heb goed geluisterd naar wat de leden van de Kamer gezegd
hebben in de discussie met elkaar en naar de vragen die aan mij zijn gesteld.
Ik houd een korte inleiding, omdat ik daarmee een aantal vragen beantwoord
die ik niet bij de behandeling van de moties aan de orde kan stellen. Vervolgens
reageer ik op de moties omdat daarin zaken aan de orde komen waarover vragen
zijn gesteld.
 Of wij het nu leuk vinden of niet, de kolen- en gascentrales maken de
komende decennia onderdeel uit van ons productiepark. Als wij uitgaan van
20% duurzame energie in 2020, dan gaan wij daarmee ook uit van 80%
fossiele brandstoffen. Investeringen in conventionele centrales zijn nodig
voor een betaalbare energievoorziening, maar die centrales moeten natuurlijk
wel zo schoon en efficiënt mogelijk zijn. Als er al grijs is, moet het
zo schoon mogelijk zijn. CCS is een belangrijk instrument in de transitie
naar een steeds schonere energievoorziening. CCS op zee en land kan de CO2-uitstoot in Nederland met zo'n 40 megaton per jaar reduceren. Dat
is een aanzienlijk deel van de geschatte uitstoot in 2050. Op dit moment zijn
de investeringskosten nog te hoog voor een rendabele toepassing van CCS. Kleinschalige
projecten zoals in Barendrecht zijn nodig om de kosten in de
toekomst te verlagen en het investeringsrisico te beperken.
 Ik heb al meerdere keren gezegd, ook in Barendrecht zelf, dat de veiligheid
voor mij voorop staat, hoe dan ook. Die veiligheid is altijd van belang, ongeacht
of er op de grond boven zo'n veld gebouwd is of niet. Dat maakt niets uit;
de veiligheid hoort gewoon 100% te zijn. TNO heeft onderzoek verricht
naar potentiële opslaglocaties die vanwege bedrijfseconomische redenen
niet te ver van de bestaande bron van zuivere CO2 gelegen mogen
zijn, 150 km. In dat opzicht is de locatie Barendrecht veilig; die locatie
is geotechnisch ook de meest geschikte op het land. Wij hebben daarom besloten
om het project te laten doorgaan, inderdaad onder strikte voorwaarden.
 Ik begrijp heel goed dat het besluit gevoelig ligt bij omwonenden. Ik
benadruk evenwel dat het besluit genomen is in het algemeen beleid waarbij
alle veiligheidsaspecten gewoon goed geregeld moeten zijn. Met het project
in Barendrecht is een eerste stap gezet; het is kleinschalig en veilig. Ik
onderstreep wat mevrouw Spies en de heer Samsom hebben gezegd: er is geen
alternatieve route. Als die er wel was, dan lag de zaak anders.
 De heer Van der Ham vroeg waarom Shell niet een groot project doet in
Pernis. Het antwoord daarop is: omdat daar geen opslagmogelijkheid is. Dat
weet de heer Van der Ham ook en dat blijkt ook uit het TNO-onderzoek. Verder
heb ik aangegeven dat wij eerst praktijkervaring opdoen met die kleinschalige
demonstratieprojecten. Daarna schalen wij op naar grootschalige projecten.
Ik maak overigens bezwaar tegen het woord "experiment" dat met name door de
heer Vendrik gebruikt is. Wij experimenteren niet met veiligheid. Een situatie
is evident veilig of is niet veilig. Dat de situatie in dit geval veilig is,
blijkt uit alle onderzoeken. Nogmaals, het gaat om een kleinschalig project
om een grootschalig project mogelijk te maken. Dat is ook de volgorde der
dingen: kleinschalig en dan opschalen naar grootschalig. Het is niet de bedoeling
dat eerst wordt bepaald wat er grootschalig moet gebeuren en er vervolgens
wordt bezien of kleinschalig nog nodig is. Dan wordt het een kip-of-eiverhaal,
wat geen goede aanpak is, zo zeg ik tegen mevrouw Wiegman. Ik kom daar nog
op terug in reactie op haar motie. 
 De heer Vendrik vroeg naar de stand van zaken in relatie tot de opdracht
aan de Universiteit Utrecht. Er bestaat al een screeningmethode om een eerste
selectie te maken van mogelijke nieuwe velden die eventueel in aanmerking
komen voor CO2-opslag. Het doel van het onderzoek is om te bepalen
of die methode verder verbeterd kan worden. Dat is de vraag geweest aan de
Universiteit Utrecht. Dat staat los van Barendrecht. Uiteindelijk zal voor
opslag in een specifiek veld altijd een MER worden opgesteld. Dat moet. Dat
is veel gedetailleerder en nauwkeuriger. Dat is ook in het geval van Barendrecht
opgesteld. Er is contact geweest met de Universiteit Utrecht. Het onderzoek
is nog niet afgerond. Op het moment dat het er is, krijgt de Kamer er uiteraard
de beschikking over. Nogmaals, dit is eigenlijk een onderzoek, een screeningmethode
naar de eerste selectie. Die eerste selectie is echter allang achter de rug
als het gaat om Barendrecht. Er bestaan al veel gedetailleerder en nauwkeuriger
metingen. Er is al een MER gemaakt. Wij zijn daar dus al veel stappen verder
dan hetgeen is gevraagd aan de Universiteit Utrecht. Ik heb de Kamer dat ook
laten weten. Ik denk dat het goed is dat wij hierover in contact blijven.
Zodra het onderzoek er is, krijgt de Kamer het uiteraard ter beschikking.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 De minister verzet zich tegen de door mij gebruikte term "experiment".
Dat snap ik niet. CCS is geen bewezen veilige technologie. De kans dat het
fout gaat mag misschien heel klein zijn, maar het is geen bewezen technologie.
De inherente veiligheid van de opslag van kooldioxide is niet bewezen. De
risico's mogen waarschijnlijk klein worden geacht, maar het is niet bewezen.
Daarmee is het niet inherent veilig. Ook daarom heeft het kabinetsvoorstel
voor Barendrecht wat mij betreft de status van experiment, omdat dat de feitelijke
stand van dingen is. Het is geen bewezen technologie. Ik vraag daarop de reactie
van de minister.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ik begrijp de opmerking van de heer Vendrik, maar ik ben het er niet mee
eens. Ik ben het niet eens met het woord "experiment", omdat dat suggereert
dat wij ergens een loopje mee zouden nemen. Dat is beslist niet het geval.
De veiligheid is gegarandeerd; dat blijkt ook uit alle onderzoeken die er
liggen. Ik heb ook aangegeven dat in de vergunningvoorwaarden juist rondom
het aspect veiligheid nog een aantal extra voorwaarden zal worden geformuleerd,
die onder andere te maken hebben met de monitoring van de injectiepunten en
dat soort zaken. Dat is overigens gebeurd op uitdrukkelijk verzoek van met
name de gemeente Barendrecht en de omwonenden. Ik wil hiermee aangeven dat
het mij heel wat waard is om duidelijk te maken dat wij rondom veiligheid
echt geen risico willen nemen. Om die reden had ik wat problemen met het door
de heer Vendrik gebruikte woord "experiment".
 
 
 Mijnheer Vendrik, wij gaan het debat niet herhalen. Wij zijn bezig met
een VAO. Ik stel u in staat om nog één vraag te stellen. Daarna
gaan wij door met de moties.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 De laatste woorden van de minister nopen tot een interruptie die ik dan
achterwege zal laten. Ik heb nog een vraag over het onderzoek van de Universiteit
Utrecht. In het debat heb ik die vraag ook gesteld, maar hij
bleef op dat moment onopgehelderd. Als ik het goed heb begrepen, kijkt men
in Utrecht ook naar de toepassing van het toetsingskader naar de keuze van
de locatie Barendrecht. Dat snap ik niet. Als het onderzoek nog niet is afgerond,
waarom is de locatiekeuze Barendrecht dan al door het kabinet gemaakt? Hoe
kan dat?
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ik baseer mijn antwoord op de opdracht die aan de Universiteit Utrecht
is verstrekt. Dat wil ik van "Utrecht" horen: een verbetering van de screeningmethode
om een eerste selectie te maken. Dat de onderzoeker ook meent zich een aantal
andere opmerkingen te moeten permitteren, is aan de onderzoeker. Het onderzoek
is echter gericht op datgene wat ik daarnet zei. Daar wil ik antwoorden op
hebben. Daar gaat het om.
 Voorzitter. Ik kom tot de bespreking van de moties. Wat moet ik daar nu
van zeggen? Laat ik beginnen met de motie van de heer Van der Staaij op stuk
nr. 90: een verzoek om het kleinschalige project te heroverwegen. Ik heb heel
goed geluisterd naar wat de heer Van der Staaij hierover zei. Hij zei dat
iedereen het ermee eens moet zijn. Daarna zei hij in een interruptiedebatje
met een van de leden dat dit natuurlijk niet overal geldt, omdat er anders
niets gebeurt. Iedereen moet het ermee eens zijn dat niet iedereen het hierover
eens wordt. Wat de heer Van der Staaij vraagt, heeft dus geen enkele zin,
want eigenlijk staat bij voorbaat al vast dat ik er niet aan kan voldoen.
In zijn toelichting heeft de heer Van der Staaij namelijk heel duidelijk gezegd
dat iedereen het ermee eens moet zijn. Ik kan aanvaarding van deze motie dan
ook alleen maar ontraden.
 
 
 
 De heer
 Van der Staaij
 SGP
 
 De minister zegt terecht dat deze motie in feite neerkomt op het stopzetten
van het project in Barendrecht. Dat is inderdaad de strekking ervan, en die
valt eigenlijk samen met het dictum van de motie van de heer Jansen, waarin
het nog korter staat verwoord, met minder overwegingen. Ik ben dus bereid
om samen met de heer Vendrik deze motie in te trekken. Ik zal dan de motie
van de heer Jansen, met zijn toestemming, meeondertekenen, zodat er één
duidelijk signaal komt uit de Kamer.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 U hebt het dan over de eerste motie die door de heer Jansen is ingediend,
namelijk die op stuk nr. 91. Ik vind dit helder en het geeft precies aan waar
u staat: u wilt het gewoon niet. Ik ben het daar niet mee eens en ik blijf
dus bij het ontraden van de aanneming van de nieuwe motie die er dan nog moet
komen, als ik het zo mag formuleren. Het staat haaks op het beleid dat ik
voorstel en het staat haaks op datgene wat ik eerder heb aangegeven. Maar
het is in elk geval helder; mijn dank daarvoor.
 
 
 Aangezien de motie-Van der Staaij/Vendrik (28982, nr. 90) is ingetrokken,
maakt zij geen onderwerp van beraadslaging meer uit.
 
 De motie-Jansen c.s. (28982, nr. 91) is in die zin gewijzigd dat zij thans
is ondertekend door de leden Jansen, Vendrik, De Mos, Van der Staaij en Zijlstra.
 Zij krijgt nr. 98 (28982).
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 De motie op stuk nr. 92, ingediend door mevrouw Wiegman, betreft het verzoek
om pas te beslissen over de vergunningverlening voor CO2-opslag
in Barendrecht indien is komen vast te staan dat er in Noord-Nederland in
de nabije toekomst een locatie voor grootschalige CO2-opslag wordt
ingericht en de proef in Barendrecht een daarvoor noodzakelijke tussenstap
is. Laten wij elkaar niets wijsmaken: dit is een gewoon een uitstelmotie.
Dat is ook door een aantal leden van de Kamer zo gezegd. Ik heb heel uitdrukkelijk
aangegeven waarom de proefopstelling van het demonstratieproject in Barendrecht
noodzakelijk is. Ik heb ook aangegeven dat er sowieso een proces op gang komt
om de processen in Noord-Nederland te versnellen. Zoals mevrouw Spies al zei:
ik kan een vergunningaanvraag niet afdwingen. Het versnellen van de processen
in Noord-Nederland staat los van de demonstratielocatie. Die moet er namelijk
sowieso komen. Met deze motie wordt er eigenlijk een kip-of-eisituatie gecreëerd.
Ik ben het eens met een aantal andere leden van de Kamer dat dit geen heldere
motie is. Het is ook geen helder signaal. Het werkt zo niet. Mevrouw Wiegman
redeneert andersom. Zij wil eerst een bewijs van opschaling, voordat Barendrecht
mag. Dat is echter geheel en al de omgekeerde wereld.
 Over nut en noodzaak van CCS, over de rol van CCS in het behalen van de
klimaatdoelstellingen, over het tijdpad en over de volgorde heb ik op 23 juni
vorig jaar de Beleidsbrief CCS naar de Kamer gestuurd. Op 18 en 24 november
en 11 december jongstleden heb ik de Kamer uitgebreid schriftelijk geïnformeerd
over de achtergronden van het Barendrechtbesluit. In het algemeen overleg
van 19 november 2009 hebben wij hierover uitgebreid met elkaar gesproken.
Om al deze redenen ontraad ik de aanneming van de motie.
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Ik vind het jammer dat de minister deze motie simpelweg bestempelt als
een uitstelmotie. Deze motie is oprecht bedoeld als een verzoek om informatie,
die de minister zelf namens het kabinet aan de Kamer heeft toegezegd, om de
link tussen Barendrecht en Noord-Nederland verder zichtbaar te maken in de
toegezegde versnelling van projecten. Ik ben niet zozeer degene die een kip-of-eidiscussie
is begonnen, maar ik wil juist aanhaken bij wat het kabinet zelf aangeeft,
namelijk dat Barendrecht nodig is voor het doorpakken in het noorden van het
land. Ik zeg dan: maak dat nog verder zichtbaar in het versnellingsproces
dat door het kabinet ook is toegezegd.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Maar dan moeten wij het wel in de juiste volgorde doen, en u draait de
volgorde gewoon om. Het kabinet heeft precies aangegeven wat het wil met CCS.
Wij hebben ook het tijdpad aangegeven; het is allemaal bekend. In het debat
hebben wij de Kamer inderdaad toegezegd dat wij hoe dan ook zullen proberen
om het proces in Noord-Nederland te versnellen. Er is echter geen enkele reden
om die toezegging te misbruiken – want dat is wat u doet – door
te zeggen: het project in Barendrecht moet maar wachten totdat er weer een
brief is, waarin niets nieuws staat ten opzichte van wat wij al gezegd hebben.
Dat bedoel ik met een uitsteloperatie. U vraagt in feite een garantie met
betrekking tot Noord-Nederland, die ik niet kan geven, terwijl Barendrecht
met wat erbij hoort juist een essentiële voorwaarde is om in Noord-Nederland
de zaken van de grond te trekken. U draait dus de zaken gewoon
om. Zegt u dan gewoon dat u het niet wilt! Daar zit uw publiek misschien ook
wel op te wachten, maar u moet ons geen rad voor ogen draaien. Ik ontraad
dus de aanneming van deze motie.
 
 
 Ik stel voor dat u uw betoog vervolgt.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Dan kom ik op de motie op stuk nr. 93 van mevrouw Wiegman. Die motie begrijp
ik en ik kan mij er ook iets bij voorstellen, al klinkt dat misschien een
beetje raar. Het verzoek is om het wetsvoorstel voor de implementatie van
de richtlijn zo snel mogelijk naar de Kamer te sturen. Graag. Het ligt nu
bij de Raad van State. Gevraagd wordt ook om een eventuele vergunning zo nodig
aan te passen indien de CCS-implementatiewet daar aanleiding toe geeft. Ik
vind dat een redelijk verzoek. Het betekent dat wij het traject kunnen voortzetten
dat op dit moment loopt, maar dat we, mocht deze motie worden aangenomen,
ook duidelijk in de richting van de vergunningaanvragen aangeven: let wel,
op het moment dat er binnen de CCS-implementatiewet iets komt dat consequenties
heeft voor de vergunning en de vergunningseisen als zodanig, dan nemen we
dat mee. Het oordeel over deze motie laat ik aan de Kamer over.
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 Voorzitter.
 
 
 Het is niet uw motie, maar u hebt toch een vraag?
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 De motie van mevrouw Wiegman vraagt erom, een eventuele vergunning aan
te passen, dus met terugwerkende kracht, begrijp ik. Dat is een constructie
die ik niet ken. Volgens mij is een verleende vergunning gewoon rechtsgeldig.
Daar kun je niet meer aan sleutelen. Zegt u dus: dan gaan we die vergunning
aanhouden totdat de wet vastligt?
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Nee.
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 Hoe gaat u dat dan doen?
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Dat gaan we als volgt doen. In de procedure zit er voldoende tijd om op
het moment ... Nee, laat ik anders beginnen. Ik heb aangegeven dat de vergunningvereisten
als zodanig sowieso zo veel mogelijk, een-op-een, gaan sporen met wat wij
in de implementatiewet willen. Dat is sowieso zo. Mevrouw Wiegman stelt terecht
dat zij dat stuk nog niet heeft en eigenlijk graag een soort vangnet wil hebben.
Stel dat er door iets wat in de Kamer gaat gebeuren, iets aan wordt toegevoegd.
Kan dan niet een zodanige constructie worden gekozen dat het alsnog in de
vergunningsaanvraag, in de vergunningseisen wordt meegenomen? Dat vind ik
een logische gedachte. Ik wil daar ook iets mee doen. Als deze motie wordt
aangenomen, moet ik dit communiceren in de richting van de vergunningaanvragers.
Dan moet ik precies aangeven wat dit eventueel voor consequenties kan hebben.
Het kan niet zo zijn dat wij allerlei kerstballen aan de boom hangen, want
dat is niet de bedoeling. De bedoeling is dat er, als de gehele implementatiewetgeving
er ligt, geen licht is tussen wat daarin staat en wat er in de uiteindelijke
eisen vastgelegd is die aan de vergunning gesteld moeten worden. Dat begrijp
ik.
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Ik ben blij met de instemming van de minister en ik ben blij
dat zij dit heel redelijk vindt. Ik wil nog even teruggrijpen op mijn vorige
motie, die vanuit dezelfde redelijkheid is ingediend. Ik heb nog een vraag
voor dit moment. Als er nu een vergunning wordt afgegeven, zal die dan echt
voldoen? Kan de rechter daarmee uit de voeten, zolang die CCS-richtlijn nog
niet is geïmplementeerd? Weet de rechter wat hem vandaag te doen staat?
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ik zal op deze vraag nog nader ingaan voordat de Kamer tot stemming komt,
want u vraagt eigenlijk naar de houdbaarheid van een en ander. Ik kom daar
nog op terug voordat u gaat stemmen. Ik neem aan dat dit toch pas volgende
week dinsdag zal zijn.
 Voorzitter. Dat brengt mij bij de motie van de heer Van der Ham op stuk
nr. 94. Tja.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Mooi, hè?
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Nee, dat is helemaal niet mooi, mijnheer Van der Ham. Wat doet u nou?
U maakt een standstill van 15 jaar. Ik kan dat echt niet rijmen met de inzet
van het kabinet, ook door u ondersteund, om vanaf 2020 CCS grootschalig in
Nederland toe te passen. Dat kan natuurlijk niet. Het is echt niet nodig om
het hele proces van de afsluiting van het eerste veld af te wachten, voordat
de opslagvergunning voor het tweede veld kan worden verleend. Mijn uitgangspunt
is dat de vergunning voor het tweede veld, mits het veilig is, verleend kan
worden. Natuurlijk gaan we monitoren hoe het eerste veld zich ontwikkelt na
de opslag. De heer Van der Ham zegt eigenlijk: als je dit eerste veld vol
hebt en je sluit het af, dan moet je nog eens vijftien jaar wachten en kijken
hoe het veld zich gedraagt, voordat je de vergunning mag geven voor het tweede
veld. Dat kan niet. Dat weet de heer Van der Ham natuurlijk ook.
 De vraag is hoe dit zich verdraagt met de tendervoorwaarden. Dat was een
van de vragen van de heer Zijlstra. Daarop kom ik straks terug, want er is
nog een motie die daarover gaat.
 
 
 Eén vraag, mijnheer Van der Ham.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 De minister heeft een brief gestuurd, ook naar aanleiding van vragen die
ik tijdens het AO heb gesteld, over consequenties voor de tender van het niet
doorgaan van het tweede veld. De minister antwoordde: nee hoor, het kan allemaal,
het is prima. Nu zegt zij: nee, eigenlijk is het met elkaar verknoopt. Hoor
ik haar zo goed?
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 De heer Van der Ham moet toch even kijken naar wat ik heb geantwoord in
de brief die ik hem daarover heb geschreven. Ik citeer uit eigen werk. "De
opslag in Barendrecht zou niet in lijn zijn met de tendervoorwaarden als wij
nu al de opslag in het tweede veld zouden uitsluiten, dan wel op het moment
van vergunningverlening voor het tweede veld om andere redenen dan vastgelegd
in de Mijnbouwwet, deze vergunning niet zouden verlenen." Ik kijk ook in de richting van de heer Zijlstra. "Beide is niet ons voornemen."
 De heer Van der Ham wil nu eigenlijk de tendervoorwaarden veranderen door
de periode van vijftien jaar na sluiting van het veld te gebruiken voor het
monitoren hoe het veld zich gedraagt. Daarmee verandert hij de tendervoorwaarden
op een zodanige manier dat je echt niet meer kunt zeggen dat wordt voldaan
aan de tendervoorwaarden. Dat kan niet. Ik heb ook aangegeven dat de vergunning
voor het tweede veld kan worden verleend, mits veilig, en dat opslag in beide
velden kan plaatsvinden. Dat is een fasering. Die fasering is wel in lijn
met de tendervoorwaarde van minimaal twee megaton CO2. Het maakt
voor het voldoen aan de tendervoorwaarden niet uit of deze opslag in een of
meer velden zal plaatsvinden. Wat de heer Van der Ham doet, is de tendervoorwaarden
veranderen. Dat verandert de zaak.
 
 
 Nee, mijnheer Van der Ham, ik heb u in staat gesteld nogmaals een vraag
te stellen. Ik stel voor dat de minister doorgaat met de behandeling van de
moties.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Ik denk dat het in het belang van de minister is dat ik die vraag stel,
maar daar bent u zelf bij.
 
 
 Ik stel toch echt voor dat de minister doorgaat.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ik kom op de motie op stuk nr. 95 van de heer De Mos. Dit is eenzelfde
soort motie als is ingediend door de heer Jansen, namelijk om af te zien van
het opslaan van CO2 onder Barendrecht. Ik verwijs kortheidshalve
naar de argumentatie die ik daarover heb gegeven. Ik ontraad deze motie.
 Dat brengt mij tot de motie op stuk nr. 96, ingediend door mevrouw Spies
en de heer Samsom. Het verzoek luidt om bij de evaluatie een eventuele vergunningaanvraag
voor het grotere veld Barendrecht-Ziedewij niet alleen de veiligheid, maar
ook de beschikbaarheid van andere locaties in Noord-Nederland te betrekken.
Ook hierbij kom ik terug op de vraag van de heer Zijlstra, die hij als laatste
zou stellen. Er is in de Mijnbouwwet en ook in de Implementatiewet CCS geen
grondslag om een aanvraag van initiatiefnemers te weigeren op grond van de
beschikbaarheid van een andere locatie. Die is er niet. Die is er alleen als
het gaat over veiligheid. Als wij het tweede veld niet zouden toestaan om
een andere reden dan de veiligheid, dan is dat niet in lijn met de tendervoorwaarden.
 Daarmee kom ik terug bij hetgeen zojuist is gevraagd door de heer Zijlstra.
Laten wij wel zijn. Je hebt als initiatiefnemer natuurlijk wel zekerheid nodig.
Een van de zekerheden is dat wij ons zelf houden aan de juridische kaders
bij de vergunningaanvraag. Er is wel een fasering. De fasering ziet toe op
de zorgvuldigheid van het proces en het tijdstip waarop het tweede veld beschikbaar
komt. Het uitgangspunt is, zoals ik zei, dat de vergunning voor het tweede
veld zal worden verleend, mits dit veilig is, en dat de opslag in beide velden
kan plaatsvinden. Voor het eerste veld heeft die veiligheidstoets concreet
plaatsgevonden. Dat is afgerond. Voor het tweede veld moet die toets nog plaatsvinden,
want de vergunningen voor het tweede veld zijn nog niet aangevraagd. Dat is
het juiste moment om specifiek te toetsen op de aspecten rond veiligheid.
 De tender is uitgeschreven voor opslag van twee megaton. Als wij nu zouden
besluiten dat het tweede veld niet doorgaat, dan handel ik inderdaad in strijd
met de tendervoorwaarden en ook in strijd met de gewekte verwachtingen. Ik
denk dat ik hiermee ook de vraag van de heer Zijlstra heb beantwoord. Als
deze motie wordt aangenomen, denk ik dat het nog maar de vraag is of de opslag
in het eerste veld kan doorgaan, aangezien de business case voor de opslag
in het eerste veld hiermee wezenlijk verandert.
 
 
 
 De heer
 Zijlstra
 VVD
 
 Dat is helder.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ja.
 
 
 
 De heer
 Zijlstra
 VVD
 
 Wat mij betreft, ligt nu toch de vraag bij de minister. Een aanzienlijk
deel van de Kamer heeft aangegeven, om het maar even huiselijk te zeggen:
doe het niet. Het resterende deel van de Kamer, ook aanzienlijk en zelfs nog
iets groter dan het andere aanzienlijke deel, heeft aangegeven: u mag het
wel doen, maar alleen onder de voorwaarde dat u voor het tweede veld eventueel
naar een andere locatie gaat. Daarmee gaat u wel tegen de tendervoorwaarden
in. Eigenlijk zegt de voltallige Kamer: onder de huidige condities moet u
het niet doen. Wat gaat u dus doen?
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ik wacht de stemming door de Kamer af. Daarna laat ik u weten wat ik ga
doen. Ik kan u nu al een ding verklappen. Op het moment dat de Kamer aangeeft
"wij willen dit niet" voel ik er niets voor om op de een of andere manier
aan bedrijven een CCS-verplichting op te leggen. Wat gebeurt er dan? Wij zijn
als regering en parlement immers niet in staat om een van de noodzakelijke
voorwaarden waar te maken die met zo'n verplichting samenhangen, namelijk
voldoende opslagruimte creëren zodat men aan de wettelijke verplichting
kan voldoen. Goed, ik wacht eerst de uitslag van de stemming af. U merkt wel
aan mij: tja, het is het een of het ander.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 De afgelopen maand is er nieuwe informatie gekomen; er is ook een brief
ontvangen en er zijn allerlei andere ontwikkelingen geweest. Het is dus van
belang om dit VAO-debat goed te voeren; het is niet alleen een herhaling,
maar het is ook een vervolg van het AO. U zegt: ja, als u er niet mee instemt,
gaan wij geen CCS-verplichting aan bedrijven opleggen. Dat vind ik toch niet
helemaal fair. Er is hier namelijk een meerderheid van fracties, waartoe mijn
fractie ook behoort, die zegt: ik wil mijn nek uitsteken voor CCS, maar ik
vind het ook van groot belang dat wij bekijken hoe wij een draagvlak krijgen
om echt verder te kunnen gaan. Voor de tender is afgesproken dat er een evaluatie
komt nadat het eerste veld is opgevuld. U refereert aan mijn motie. Daarin
staat echter alleen: zorg ervoor dat het monitoren/de evaluatie wat langer
duurt dan wellicht tot nu toe is afgesproken. Tegen deze achtergrond en gezien
alle moeite die u ook hebt gedaan, mogen wij toch van Shell, van de bewoners
en van de Tweede Kamer verwachten dat die tijd iets wordt opgeschoven? Dit
is ook ons verzoek aan u.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Dat begrijp ik. Uw motie komt er echter op neer dat dit
tien tot vijftien jaar, nadat het veld is afgesloten, moet wachten. Het is
heel simpel: daarmee is het onmogelijk om vanaf 2020 in Nederland CCS grootschalig
toe te passen. U maakt het namelijk afhankelijk van de langere evaluatie van
het eerste veld.
 Ik ben het met u eens, als het over monitoring gaat. Dat moet vanaf het
eerste moment gebeuren. Laat daarover geen enkel misverstand bestaan. Ik ben
het ook met u eens dat er verder gekeken en verder geëvalueerd moet worden.
Ook wat dat betreft, vindt u mij dus aan uw zijde. Waarbij u mij echter niet
aan uw zijde vindt, is om volgtijdelijk een aantal zaken te doen. Ik doel
op de stand still van zo'n vijftien jaar alvorens wij de opslagvergunning
voor een tweede veld verlenen en alvorens wij verder kunnen gaan met opschaling
onder land, elders in Nederland. Daar heb ik dus problemen mee. Misschien
dat wij in de loop van de komende week daarvoor een oplossing kunnen vinden;
dat weet ik niet. Hier zit wel mijn probleem en niet bij de evaluatie en niet
bij de monitoring. Nogmaals, ik heb een probleem met de periode van vijftien
jaar en de volgtijdelijkheid die daarmee samenhangt. Als u daarnaar wilt kijken,
komen wij misschien dichter bij elkaar dan op dit moment lijkt.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Voorzitter, als u mij toestaat, stel ik nog een vraag over de motie van
mevrouw Spies en van de heer Samsom.
 
 
 Dat is dan echt wel de laatste vraag!
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Zij zeggen: als er elders in het land een alternatief beschikbaar is,
moet dat voorrang krijgen op het tweede veld. Dat is dan toch in principe
hetzelfde probleem in uw ogen? Dan gaat het tweede veld ook niet door, want
dan gaan wij in Groningen of elders verder. Levert dat ook een probleem voor
de tender op?
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Dat staat niet in uw motie. In uw motie staat dat niet eerder met vergunningverlening
voor onder Ziedewij moet worden aangevangen dan nadat de opslag onder de locatie
Carnisselande gedurende vijftien jaar is gemonitord, de resultaten zijn onderzocht
en gewogen en er in de tussentijd naar alternatieve locaties is gezocht. Kijk,
u vraagt toch echt iets anders dan wat er in de motie van mevrouw Spies en
van de heer Samsom staat. Als de termijn en de volgtijdelijkheid in uw motie
zouden kunnen worden aangepast, want die leveren mij gewoon problemen op,
kan ik er beter mee uit de voeten dan met de motie van uw collega's. Dat zeg
ik graag, omdat hier en met name in de motie van mevrouw Spies alleen maar
sprake is van beschikbaarheid van andere locaties. Daardoor moeten de tendervoorwaarden
wel heel nadrukkelijk worden aangepast. Ik denk dus dat het goed is dat daarnaar
nog even gekeken wordt.
 Dit brengt mij bij de motie op stuk nr. 97 van de heer Samsom. Hij verzoekt
om een schadefonds c.q. schaderegeling in te stellen voor het CO2-opslagproject
in Barendrecht ter compensatie van de waardedaling van onroerend goed in de
omgeving van een CO2-opslaglocatie, bijvoorbeeld door aan te sluiten
bij regelingen die elders in Nederland bij gaswinning en gasopslag gelden.
Ik heb goed geluisterd naar de argumentatie van de heer Samsom. Hij vraagt
zich bezorgd af of er licht zit tussen enerzijds de mogelijkheden die de planschaderegeling
biedt en anderzijds de mogelijkheden die elders ter compensatie van restschade
worden geboden. Ik wil hier graag naar kijken en er helderheid over verschaffen,
niet alleen aan de bewoners van Barendrecht, maar ook aan de bewoners van
andere mogelijke locaties in de toekomst. Ik heb in Barendrecht gezegd dat
ik vind dat hiertussen geen licht mag ontstaan, dus als deze motie wordt aangenomen,
doe ik het als volgt. Ik ga na waar zich nog problemen voordoen en waar er
licht zit tussen de planschaderegeling en de regelingen die elders bestaan
ter compensatie van restschade. Daarna ga ik dat gat dichten. Op die manier
wil ik de motie uitvoeren, als die wordt aangenomen. Dat betekent dat ik het
oordeel over deze motie aan de Kamer overlaat.
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 Wij ontvangen voor aanstaande dinsdag nog een brief van de minister, zodat
wij dan over de ingediende moties kunnen stemmen.
 
 
 De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.