Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Tijdelijke instellingswet Raad voor strafrechtstoepassing en jeugdbescherming (30161)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 1761-1767

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

19-09-2006

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 37, pagina 1761-1767

05-09-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30161Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Noot 1 (zie blz. 1757): JBZ-instemmingsbesluitPagina 1783-1783
Presentie en opening (dinsdag 5 september 2006)Pagina 1757-1757
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 5 september 2006)Pagina 1779-1782
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Visserijwet 1963 in verband met het vervallen van de Organisatie ter verbetering van de binnenvisserij en de sportvisakte, alsmede enkele andere wijzigingen van deze wet (30211); - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet voorkoming verontreiniging door schepen in verband met onder andere het Protocol van 1997 tot wijziging van het Verdrag ter voorkoming van verontreiniging door schepen (Trb. 1999, 169) en richtlijn nr. 2005/33/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 6 juli 2005 tot wijziging van Richtlijn 1999/32/EG wat het zwavelgehalte van scheepsbrandstoffen betreft (PbEU L 191) (30500)Pagina 1757-1757
Beëdiging van de Griffier van de Eerste Kamer der Staten-Generaal; dhr. mr. G.J.A. HamiltonPagina 1757-1758
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Tijdelijke instellingswet Raad voor strafrechtstoepassing en jeugdbescherming (30161)Pagina 1761-1767
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regeling van de tijdelijke vervanging van leden van de Tweede Kamer en Eerste Kamer der Staten-Generaal, de provinciale staten en de gemeenteraden wegens zwangerschap en bevalling of ziekte (30229)Pagina 1767-1770
Behandeling van het wetsvoorstel Regeling van de tijdelijke vervanging van leden van de Tweede Kamer en Eerste Kamer der Staten-Generaal, de provinciale staten en de gemeenteraden wegens zwangerschap en bevalling of ziekte (30229)Pagina 1758-1761
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Tijdelijke instellingswet Raad voor strafrechtstoepassing en jeugdbescherming (30161)Pagina 1770-1778
Lijst van besluiten (dinsdag 5 september 2006)Pagina 1778-1778

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 55 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Tijdelijke instellingswet Raad voor strafrechtstoepassing en jeugdbescherming
(30161).De voorzitter:Ik heet de minister van Justitie van harte welkom.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Tan (PvdA):Mevrouw de voorzitter. De voorgestelde wijziging van de Tijdelijke instellingswet
Raad voor strafrechttoepassing en jeugdbescherming heeft voor de PvdA-fractie
van deze Kamer als heet hangijzer het vervallen van de toezichttaak van de
Raad inzake de bejegening. Net als onze collega's in de Tweede Kamer hebben
wij daar grote aarzelingen over. In de eerste plaats uit inhoudelijke overwegingen
en in de tweede plaats, maar niet minder belangrijk, op organisatorische en
procedurele gronden.De regering stelt voor de toezichthoudende taak naar de Inspectie voor
de Sanctietoepassing over te hevelen uit een behoefte aan meer professioneel
toezicht en deze taak zou wrikken in combinatie met andere taken van de raad,
zoals rechtspraak en advisering. Het voorstel is dus gebaseerd op een inhoudelijke én
een organisatorisch procedurele overweging.Over de inhoudelijke meerwaarde van de raad heeft de minister van Justitie
zich op uiteenlopende wijzen uitgelaten. Voor ons geldt als uitgangspunt het
positieve evaluatierapport over de RSJ door het Verwey-Jonker Instituut. Bij
de Tweede Kamerbehandeling van dit wetsvoorstel liet de minister zich nogal
negatief uit over de RSJ. Later heeft de minister andere uitspraken gedaan.
In de memorie van antwoord van 31 mei 2006 schrijft de minister dat hij
zijn eerdere uitspraken heeft verduidelijkt, omdat zijn "antwoorden in
de Tweede Kamer de daarin neergelegde boodschap niet ten volle hebben kunnen
overbrengen". In de memorie van antwoord is de minister verder weliswaar
beduidend positiever over de raad, maar het blijft voor ons de vraag hoe hij
de prestaties van de raad kwalificeert. In de Handelingen van de Tweede Kamer
van 23 februari van dit jaar geeft de minister op de bladzijden 54-3516/7
eerst een heel negatieve beschrijving van de rapportages van de raad om vervolgens
te concluderen: "Ik zeg niet dat de rapportages van de raad geen enkele
betekenis hebben, maar wel dat het niet zinvol is om te zeggen: wij hebben
dat onderzoek nu eenmaal, dus laten wij het maar zo houden. Als ik dat zou
doen, zou ik mij in wezen gaan bezig houden met institutionele monumentenzorg
in plaats van met een rationele inrichting van een overheidsfunctie."Voorzitter. Het gaat ons er niet om de minister op zijn woorden te vangen,
maar wij vragen ons wel af of de bewindsman de betekenis en meerwaarde van
het RSJ-werk niet schromelijk onderschat. Dit laat zich vervolgens illustreren
door de antwoorden in de memorie van antwoord op onze vragen over het onderzoek
van ISt en RSJ naar de detentieboot in de Merwedehaven van Rotterdam. De minister
suggereert dat het ISt op zichzelf, dus zonder de RSJ, tot een compleet en
afgewogen beeld had kunnen komen. In de notitie van 25 augustus
jongstleden geeft de RSJ aan wat het verschil in werkwijze is tussen ISt en
RSJ. Dat gebeurt aan de hand van concrete voorbeelden als de minimale celoppervlakte,
de winkel, het voedingsassortiment, de luchtplaats, de positie van gedetineerde
vreemdelingen, de duur van de detentie, de medische voorzieningen en de delegatie
van strafbevoegdheden aan afdelingshoofden. Kortom geen kleinigheden. Naar
de mening van de RSJ zit het verschil niet in de taakopvatting, maar in het
feit dat de inspectie toetst aan bestaande regels en beleid, terwijl de raad,
als beleidsadviserende instantie, opmerkingen kan maken waar een norm ontbreekt
of toepassing leidt tot een volgens de raad ongewenste situatie. Wat is de
reactie van de minister op deze stelling van de RSJ over zijn meerwaarde ten
opzichte van de ISt? Mijn fractie vraagt of ook hieruit niet de inhoudelijke
meerwaarde van de raad overduidelijk naar voren komt.Ik kom nu op de procedurele en organisatorische overwegingen. Allereerst
artikel 93 van de EPR waarin staat dat het toezicht op bejegening van gedetineerden
moet worden uitgeoefend door een onafhankelijk orgaan dat daarover publiek
verslag doet. De minister stelt dat de EPR aanbevelingen zijn en geen voorschriften.
De Nederlandse regering kan zich volgens de minister daar dus niet in alle
opzichten aan gebonden achten. Daar staat tegenover dat parlementariërs
die betrokken waren bij de totstandkoming van de European Prison Rules zoals
collega Jurgens, stellen dat een lidstaat wel van heel goede huize moet komen
om van de EPR af te wijken. Waarom meent de regering dat zulks in deze situatie
het geval is?Naar de overtuiging van de fractie van de Partij van de Arbeid kunnen
rechter en parlement onvoldoende toezicht op de bejegening van gedetineerden
uitoefenen. Als een groep toegewijde burgers dit doet, wordt recht gedaan
aan oude tradities in onze democratie. Momenteel fungeren per instelling commissies
van beroep en advies die ook op die manier zijn samengesteld. De toezichttaak
van de RSJ is daar de landelijke paraplu op. Dat nu te gaan professionaliseren
en bureaucratiseren, lijkt ons de bijl aan de basis van de maatschappelijke
verankering van het gevangeniswezen door burgerlijke betrokkenheid. De vereiste
en gewenste professionalisering bij de RSJ is gewaarborgd via de ambtelijke
ondersteuning. Naar de mening van de PvdA fractie dienen dit soort waardevolle
constructies niet te worden afgebroken. Klopt het dat de minister de plaatselijke
commissies handhaaft met inbegrip van beleid en het budget van 1 mln. per
jaar voor vrijwilligers die gedetineerden bezoeken? Ik hoor daarover graag
duidelijke uitspraken van de minister, ook voor de langere termijn.Naar de overtuiging van de PvdA fractie zijn dit belangrijke maatschappelijke
verbanden tussen justitiële instellingen en de samenleving die bij uitstek
moeten worden gekoesterd. Net als structuren die zijn gebaseerd op intermenselijke
verhoudingen als sociale cohesie en vrijwilligerswerk komen die te voet en
gaan te paard. Het opbouwen van een professionele organisatie als de ISt kan
met passende budgetten vlot verlopen. Het afbreken van maatschappelijke verbanden
gaat net zo snel, maar die zijn niet zo makkelijk weer op te bouwen of te
herstellen. Vaak staat het te bezien of herstel nog wel kans van slagen heeft. De ISt is en blijft hoe dan ook een ambtelijk orgaan en onderdeel van
een grote departementale bureaucratie met relaties naar andere met name genoemde
inspecties zoals die voor de gezondheidszorg, het onderwijs, de jeugdzorg
en de Arbeidsinspectie. Volgens de memorie van antwoord is de minister ervan
overtuigd dat de ISt haar toezichthoudende taak met de vereiste distantie
kán uitoefenen en haar werkzaamheden in onafhankelijkheid kán
verrichten. Voor hem doet het feit dat de ISt in formeel opzicht een andere
positie inneemt dan de RSJ daar niets aan af.Voorzitter. Het zal duidelijk zijn dat de PvdA-fractie het niet met de
minister oneens is of kan zijn over die mogelijkheden, maar ja er kan zo veel
in dit leven. De vraag is echter wat het meest waarschijnlijk zal zijn. Daarom
geven wij er vooralsnog de voorkeur aan de bestaande organisatorische waarborgen
te handhaven, vooral ook gelet op de belangrijke inhoudelijke meerwaarde van
de RSJ.Als de minister dit voorstel onverkort handhaaft, zullen wij daar niet
mee kunnen instemmen. Wij zien zijn antwoord met belangstelling tegemoet.De heer Van de Beeten (CDA):Mevrouw de voorzitter. Ik wil allereerst de minister complimenteren met
het hier nog af te handelen jaarverslag waarvoor de Algemene Rekenkamer hem
en zijn ambtenaren een dikke voldoende heeft gegeven. De minister is er zelfs
in geslaagd om – beter dan andere ministeries – 33% van
de operationele doelstellingen te realiseren. Ik vind dit een compliment waard.Na deze vriendelijke woorden volgen iets minder vriendelijke woorden.
Evenals in de schriftelijke voorbereiding van dit debat zal de inbreng van
de CDA-fractie betrekking hebben op de kwestie van de toezichthoudende taak
van de raad, dat wil zeggen: het schrappen van die taak. Ik zal hierbij verschillende
aspecten aan de orde stellen. In de eerste plaats de procedure en de positie
van deze Kamer als medewetgever. In de tweede plaats zal ik stilstaan bij
het verschijnsel toezicht in relatie tot de departementale organisatie. In
de derde plaats zal ik spreken over de European Prison Rules.In de memorie van antwoord wijst de minister erop dat het voorstel Instellingswet
Raad voor Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming bij nota van wijziging
is getransformeerd in een voorstel voor een tijdelijke instellingswet met
daarin een horizonbepaling. Die nota van wijziging vloeide voort uit het voornemen
om te komen tot een inspectie voor sanctietoepassing. De minister merkte op
dat het thans voorliggende voorstel – waarin de toezichthoudende taak
voor de raad is geschrapt – logisch voortvloeit uit het besluit om het
toezicht op de sanctietoepassing in handen te stellen van de Inspectie sanctietoepassing.Een en ander wordt in de memorie van antwoord met zo veel aplomb gebracht
dat daaruit – hopelijk onbedoeld – het beeld oprijst van een minister
die zegt: Kamer, waar maakt u zich druk over, mijn besluit is al geruime tijd
geleden gevallen en na de nota van wijziging bij het wetsvoorstel 26871 valt
daar toch niet meer over te discussiëren. Dit beeld verdient correctie.
Voorop staat dat de minister verantwoordelijk is voor de organisatie van zijn
departement. Voor de beslissing een inspectie in te stellen,
heeft hij geen voorafgaande goedkeuring van de Staten-Generaal nodig, behoudens
in de vorm van het benodigde budget. Ook indien de Staten-Generaal budget
voteert voor een inspectie voor de sanctietoepassing, binden de beide Kamers
niet hun handen wanneer het uiteindelijk aankomt op wetgeving voor de vaststelling
van taken voor een college dat zich bezighoudt met de strafrechttoepassing
en jeugdbescherming in ons land. Deze staatsrechtelijke aspecten klemmen temeer,
omdat wij op dit punt naar de mening van de CDA-fractie te maken hebben met
een door huidige minister overgeërfd product van een autonome bureaucratische
dynamiek.Hiermee ben ik bij het tweede aspect van de zaak aangeland. Waaruit komt
namelijk die behoefte aan integraal en stelselmatig toezicht op sanctietoepassing
voort? Het antwoord is te vinden in de memorie van antwoord op pagina 3 waar
staat: "Die behoefte is ontstaan door het op afstand plaatsen van de
uitvoering van overheidstaken."Al in de debatten over de Noodwet drugskoeriers en het Wetsvoorstel meerpersoonscelgebruik
heb ik er namens de CDA-fractie op gewezen dat het gevangeniswezen zich niet
leent voor vormen van privatisering en heb ik ook kritische kanttekeningen
geplaatst bij de inzet van particuliere beveiligingsbedrijven buiten en binnen
penitentiaire inrichtingen. In de opvatting van de CDA-fractie lenen de strijdkrachten,
de politie en het gevangeniswezen wegens de inherente bevoegdheid tot geweldstoepassing
bij de uitoefening van hun taken – uitdrukking van het geweldsmonopolie
van de overheid – zich nu juist niet voor het op afstand plaatsen van
de uitvoering. In zoverre achten wij het ondenkbaar dat de Dienst Justitiële
Inrichtingen als een soort agentschap op afstand wordt geplaatst en de verantwoordelijkheid
van de minister zich zou beperken tot het geven van aanwijzingen en het volgen
van toezicht.De omstandigheid, dat er privaatrechtelijke inrichtingen en instellingen
zijn – zoals reclassering en enkele tbs-klinieken, alsmede justitiële
jeugdinrichtingen – doet aan het voorgaande niets af. Voor zover bij
dergelijke private rechtspersonen niet het accent ligt op behandeling –
vergelijkbaar met een gesloten afdelingen van een psychiatrisch ziekenhuis
buiten de strafrechtsfeer – zou er eerder reden zijn te overwegen om
hetzij de daar verblijvenden in rijksinrichtingen en rijksinstellingen onder
te brengen, hetzij die private rechtspersoon rechtstreeks onder de verantwoordelijkheid
van het departement te brengen.Tegen de achtergrond van deze opvatting over de plaats van het gevangeniswezen
in het palet van overheidstaken – waarbij dus ook de nauwst denkbare
band tussen de uitvoeringspraktijk en de staatsrechtelijke verantwoordelijkheid
van de minister voor die uitvoeringspraktijk aan de orde is – ligt het
niet voor de hand strafrechttoepassing te beschouwen als een op afstand geplaatst
terrein waarop dan vanuit het verantwoordelijke departement "onafhankelijk"
ambtelijk toezicht moet worden uitgeoefend. In deze visie past het eerder
om juist toezicht te organiseren buiten het ambtelijk apparaat, zoals in de
Raad voor de Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming.De minister noemt in de memorie van antwoord echter nog een andere reden
waarom het wenselijk zou zijn om te komen tot een onafhankelijke, integrale
inspectie. In dezelfde passage valt namelijk te lezen, dat in het verleden
meermalen ad-hoccommissies zijn ingesteld naar aanleiding van incidenten binnen
justitiële inrichtingen. Genoemd wordt de commissie-Van Dinter die de
medische zorg onderzocht en de commissie-Balkema die onderzoek deed naar suïcides
in de inrichting De Noordsingel. "Dit voedde de wens te kunnen beschikken
over een onafhankelijke, integrale inspectie", aldus de memorie.Reeds op het oog is dit een tamelijk magere redengeving om te komen tot
een permanent onderzoeksinstituut in de vorm van de Inspectie Sanctietoepassing.
Dit zou anders zijn indien de beide commissies hadden geconcludeerd dat de
incidenten zouden zijn voorkomen bij structureel toezicht door een dienst
als de Inspectie Sanctietoepassing. Dat zegt de memorie echter niet. Ook eerder
is een dergelijke onderbouwing niet aan het wetsvoorstel ten grondslag gelegd,
zodat ik het er maar op houd dat zo'n conclusie niet is getrokken door de
genoemde onderzoekscommissies.Ik kom nu te spreken over de European Prison Rules. In de eerste plaats
een opmerking over de status van deze regels. Met de minister onderschrijf
ik dat deze regels de lidstaten van de Raad van Europa juridisch niet binden.
De verdragstrouw, die ook voortvloeit uit het Verdrag tot oprichting van de
Raad van Europa, dwingt de Nederlandse wetgever echter wel om die aanbevelingen
serieus te nemen. Ik meen dan ook dat een lidstaat die een aanbeveling niet
opvolgt of niet volledig opvolgt, dit op een overtuigende wijze zou moeten
kunnen beargumenteren. In dit kader is het de taak van deze Kamer in het wetgevingsproces
om juist te letten op de consequenties van internationale verplichtingen.
Het past dan ook dat de senaat specifiek aandacht besteed aan regel 92 en
93 van de European Prison Rules in relatie tot dit wetsvoorstel.Dat brengt mij bij mijn tweede opmerking en die ziet op de verhouding
tussen regel 92 en regel 93. Regel 92 betreft governmental inspection en regel
93 beveelt aan independent monitoring. In de memorie van antwoord haalt de
minister de toelichting aan bij regel 92: "The way in which governmental
inspection is organized will vary from mere checking of the book keeping of
prisons to in depth and on the spot audits, which take into account all aspects
of prison administration and of the treatment of prisoners." Vervolgens
zegt de memorie dat dit laatste nu juist de Inspectie voor de Sanctietoepassing
doet en dat deze daarmee ook inhoud geeft aan de aanbeveling van regel 93,
omdat zij volledig onafhankelijk is. Letterlijk zegt de memorie: "Daar
waar de EPR derhalve overheidsinspectie en onafhankelijk toezicht tegenover
elkaar lijken te plaatsen, kan geconstateerd worden dat de ISt elementen van
beide in zich verenigt."Die conclusie lijkt mij echter niet vol te houden. De omstandigheid dat
in de toelichting op regel 92 blijkt dat governmental inspection kan meebrengen
een onderzoek naar de bejegening van gedetineerden – een element dat
ook uitdrukkelijk wordt genoemd in regel 93 bij independent monitoring –
kan alleen maar tot de conclusie leiden dat het Comité van de Ministers
van de Raad voor Europa desondanks – dus: ook als governmental inspection
zich uitstrekt tot de bejegening van gedetineerden – independent monitoring
verlangt met het oog op de bejegening van gedetineerden. Anders gezegd, de
regels 92 en 93 impliceren de mogelijkheid van dubbele werkzaamheden, waarbij
toezicht op de bejegening van gedetineerden in ieder geval
onderdeel moet uitmaken van independent monitoring.Dat brengt mij dan bij de vraag of de inspectie kan worden beschouwd als
een "independent body". In het voorlopig verslag heb ik er namens
de CDA-fractie al op gewezen dat het begrip onafhankelijkheid diverse aspecten
kent. Daarbij verwees ik naar een rede van collega Franken. Ziet men de verschillende
typen onafhankelijkheid, respectievelijk aspecten van onafhankelijkheid zoals
door hem onderscheiden, dan komt het mij voor, dat independent monitoring
van regel 93 als tegengesteld tot governmental inspection van regel 92 nu
juist meebrengt dat zij juist niet door een overheidsdienst kan worden uitgeoefend.Dat brengt mij bij het laatste punt: de vraag of independent monitoring
al dan niet afdoende is geregeld door het maatschappelijk toezicht via de
lokale commissies van toezicht. Aan de minister kan worden toegegeven dat
lokale commissies zich in ieder geval meer kwalificeren als independent bodies
in de zin van regel 93 dan de Inspectie voor de Sanctietoepassing. Wel is
dan van belang dat de lokale commissies over voldoende deskundigheid of voldoende
deskundige ondersteuning beschikken, alsmede dat hun bevindingen openbaar
worden gemaakt en toegezonden aan internationale lichamen, zoals de toelichting
op regel 93 vraagt. Gebeurt dit, of wordt dit voldoende gewaarborgd?Verder heeft de minister het gelijk aan zijn kant als hij opmerkt dat
uit de toelichting bij regel 93 niet zonder meer volgt dat in Nederland independent
monitoring alleen op landelijk niveau zou kunnen plaatsvinden. Dat neemt niet
weg dat voldoende overzicht wel van belang is voor de effectiviteit van de
independent monitoring. In dit verband verwees de minister naar de motie van
de Tweede Kamerleden Weekers en Çörüz. Die motie kent aan
de raad een stimulerende rol toe ten opzichte van de lokale commissies van
toezicht, "teneinde de raad in de uitoefening van zijn adviestaak in
staat te stellen een landelijke vergelijking te maken en landelijke trends
te signaleren op het gebied van bejegening van justitiabelen en jeugdigen".Hier raakte ik, in alle eerlijkheid, toch enigszins het spoor bijster.
Want wat staat hier nu in feite? Hier zegt de minister in de memorie van antwoord
met zoveel woorden dat de raad lokale commissies kan verzoeken om onderzoeken
te doen en daarover dan aan de raad te rapporteren, zodat de raad in het kader
van de adviestaak een landelijke vergelijking kan maken en landelijke trends
kan signaleren op het gebied van de bejegening van justitiabelen en jeugdigen.
In feite wordt hiermee aan de raad dus alsnog een toezichthoudende taak toebedeeld,
maar nu uitgeoefend via lokale commissies. Als de minister dit inderdaad mogelijk
acht, of zelfs wenselijk, is de koninklijke weg dan niet om aan de raad gewoon
de toezichthoudende functie te laten? Het zou een mooi gebaar zijn van de
minister, zo kort voordat het kabinet een demissionaire status bereikt.De heer De Graaf (VVD):Voorzitter. Behalve het opheffen van de tijdelijkheid van de instellingswet
en het aanpassen van de incompatibiliteitenregeling voor de leden van de Raad
voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming, de RSJ, behelst het onderhavige
wetsvoorstel ook het doen vervallen van de toezichthoudende taak van de raad.
De minister heeft namelijk met ingang van 1 januari 2005 de Inspectie
voor de Sanctietoepassing, de ISt, operationeel gesteld, die deze taak moet
overnemen en voorts belast wordt met de coördinatie en stroomlijning
van de werkzaamheden van de overige inspecties die op hetzelfde speelveld
opereren.De VVD-fractie gunt de minister van Justitie zijn eigen inspectie. Het
door deze uit te oefenen integrale en professionele toezicht is immers van
belang voor het dragen en waarmaken van diens eindverantwoordelijkheid voor
de sanctietoepassing, aldus de minister op pagina 9 van zijn memorie van antwoord.
Maar hiermee raken wij tegelijk de angel van het wetsvoorstel. Het blijft
voor mijn fractie namelijk de vraag of de ISt zich kwalificeert als onafhankelijk
orgaan in de zin van de European Prison Rules, de EPR; alle verzekeringen
van de minister in de memorie van antwoord ten spijt. De ISt is een dienstonderdeel
van het ministerie van Justitie en derhalve deelgenoot in de impliciete opdracht
aan elk departement om de minister "uit de wind te houden". Het
valt te betwijfelen of een werkelijk onafhankelijk opererende inspectie een
lang leven beschoren zou zijn, nu zij anders dan de meeste andere rijksinspecties
geen toezicht heeft te houden op beleidsuitvoering onder verantwoordelijkheid
van derden, maar op beleidsuitvoering onder verantwoordelijkheid van de eigen
minister.Eigenlijk is de minister het wel met ons eens, hetgeen blijkt uit de opvallende
slagen hij maakt in de memorie van antwoord om zijn standpunt nader te onderbouwen.
De minister wijdt een uitgebreide beschouwing aan de EPR, een herziene versie
waarvan op 11 januari 2006 door het Comité van Ministers van de
Raad van Europa is aanvaard. Regels 92 en 93 van de EPR hebben betrekking
op "Inspection and monitoring" van penitentiaire inrichtingen. Regel
92 ziet daarbij op inspectie van de zijde van de overheid, de "governmental
inspection", regel 93 heeft betrekking op onafhankelijk toezicht, "independent
monitoring". Blijkens de toelichting op de EPR is met deze tweedeling
beoogd om een duidelijk onderscheid te maken tussen enerzijds "the inspection
of prisons by governmental agencies" en anderzijds de "monitoring
of conditions of detention and treatment of prisoners by an independent body".So far, so good, zou je denken. Maar de minister constateert in de memorie
van antwoord dat het bij de EPR gaat om een aanbeveling van het Comité
van Ministers aan de lidstaten van de Raad van Europa en, zoals eerder al
is gezegd, een aanbeveling is geen juridisch bindend instrument. Zo'n uitspraak
verwacht je echter niet van een minister die zelf mede de aanbeveling heeft
gedaan, tenzij hij die uitspraak nodig heeft om tot een sluitende argumentatie
te komen.Vervolgens constateert de minister dat waar de EPR overheidsinspectie
en onafhankelijk toezicht tegenover elkaar lijken te plaatsen, de ISt elementen
van beide in zich verenigt. De vraag of zij kan worden beschouwd als een onafhankelijk
orgaan in de zin van regel 93 kan derhalve zowel bevestigend als ontkennend
worden beantwoord, aldus de minister. Bevestigend, omdat de ISt in haar werkwijze
en oordeelsvorming onafhankelijk is – maar daar zet de VVD-fractie dus
vraagtekens bij; ontkennend, omdat de ISt een dienstonderdeel van het ministerie
is. Wat er ook zij van de onafhankelijkheid van de ISt in het licht van regel
93, zo vervolgt de memorie van antwoord, de ISt is niet de
enige manier waarop in Nederland wordt vormgegeven aan onafhankelijk toezicht
op detentieomstandigheden. De minister refereert dan aan de commissies van
toezicht met hun beklagcommissies en de beroepscommissie van de RSJ en komt,
het geheel van instanties dat zich bezighoudt met toezicht en controle op
de behandeling van gedetineerden overziend, tot de slotsom dat Nederland ruimschoots
voldoet aan het gestelde in regel 93.Welke conclusie valt nu uit dit alles te trekken? Onzes inziens geen andere
dan dat de ISt zonder een verbinding te leggen met de commissies van toezicht
zich niet kwalificeert als een onafhankelijk orgaan in de zin van regel 93
van de EPR. De minister zegt ook dit reeds zelf met zoveel woorden in de memorie
van antwoord: de ISt opereert daarbij als centrale inspectie naast de commissies
van toezicht die bij elke inrichting zijn ingesteld om toezicht te houden
op de tenuitvoerlegging van de vrijheidsbeneming in de inrichting. Dit lokale
toezicht is maatschappelijk georiënteerd en daarmee is onafhankelijk
toezicht verzekerd, zoals neergelegd in de EPR. Juist die verbinding is echter
een gekunstelde, nu de minister ook stelt dat de uitoefening van de toezichttaken
door de ISt plaatsvindt voor zover deze niet door anderen worden uitgeoefend,
met uitzondering van de commissies van toezicht. De werkzaamheden van de ISt
zijn inhoudelijk niet complementair aan die van de commissies van toezicht,
maar wel in de zin dat de commissies van toezicht alleen het beeld van de
inrichting waaraan zij verbonden zijn bezien terwijl de ISt een landelijk
beeld opbouwt, en in de zin dat de commissies van toezicht in overwegende
mate gevoed worden door hetgeen in contacten met ingeslotenen naar voren wordt
gebracht, aldus de minister.Mijn fractie tekent hierbij aan dat de opbouw van een landelijk beeld
door de ISt vanuit een departementale en niet vanuit een maatschappelijke
oriëntatie geschiedt en dat de inbreng van informatie uit contacten met
ingeslotenen – informatie die relevant is voor een adequate uitoefening
van de toezichttaak – kennelijk aan de commissies van toezicht wordt
overgelaten. Hoe anders is een en ander momenteel nog geregeld in de relatie
van de commissies van toezicht met de RSJ.De VVD-fractie is van mening dat bij het doen vervallen van de toezichthoudende
taak van de RSJ de lokale commissies van toezicht, die onmisbaar zijn in het
licht van regel 93 van de EPR, geheel op zichzelf komen te staan en de nodige
deskundige ondersteuning komen te ontberen. Dit zal ten koste gaan van zowel
de onafhankelijke positie van die commissies als van de kwaliteit van hun
werk. Met verwijzing naar de in de Tweede Kamer aanvaarde motie-Weekers/Çörüz,
door de minister kennelijk met instemming aangehaald in de memorie van antwoord,
dient dan ook op zijn minst de huidige rol van de RSJ als ruggensteun van
de commissies van toezicht bij de uitoefening van hun toezichttaak te worden
gehandhaafd. Een en ander betekent voor mijn fractie, dat de toezichthoudende
taak van de RSJ niet geheel dient te vervallen en dat de minister alsnog tot
een afbakening van de toezichttaken van de ISt en de RSJ dient te komen, waarbij
voor wat betreft de RSJ ook aan een koppeling met de adviestaak kan worden
gedacht.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Bij het voorliggende wetsvoorstel is in feite een onderwerp
van detentierecht aan de orde, meer in het bijzonder de toezichthoudende taak
van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming. Officieel en voluit
gaat het daarbij om (het toezicht op) de tenuitvoerlegging van vrijheidsstraffen,
vrijheidsbeperkende straffen en vrijheidsbeperkende en vrijheidsbenemende
maatregelen door inrichtingen en instellingen die onder verantwoordelijkheid
van de minister van Justitie een taak uitoefenen in het kader van die tenuitvoerlegging,
inclusief de vrijheidsbeneming en vrijheidsbeperking van jeugdigen; het is
een hele mond vol. Het toezicht van de raad richt zich niet op de vraag of
de overheid de vrijheidsbenemende dan wel -beperkende straffen en maatregelen
doeltreffend en doelmatig uitvoert, maar op de vraag of de uitvoering van
het beleid resulteert in een behoorlijke bejegening. De raad richt zijn aandacht
vooral op de vraag of de justitiabelen de bejegening en zorg krijgen waarop
zij recht hebben. Het toezicht door de raad is te typeren als een vorm van
extern maatschappelijk en onafhankelijk toezicht.Naast de raad functioneren circa 140 commissies van toezicht, die aan
elke justitiële inrichting zijn verbonden. Zij hebben als belangrijkste
taak het kennisnemen van klachten en grieven, ingebracht door ingeslotenen.
Ondanks hun naam zijn zij, mede door hun beperkte omvang en ondersteuning,
niet voor landelijke toezichthoudende taken geëquipeerd. Wél is
dit lokale toezicht onafhankelijk en maatschappelijk georiënteerd.Kernpunt van het wetsvoorstel is het vervallen van de toezichthoudende
taak van de raad. Dat geldt niet voor de andere taken: advisering van de regering
en rechtspraak in beklagzaken, waar hij als beroepscommissie fungeert. De
regering wil nu de toezichthoudende taak van de raad onderbrengen bij de Inspectie
voor de Sanctietoepassing, die naast de taak om toezicht op de bejegening
te houden ook de opdracht krijgt om toezicht te houden op de beveiliging en
op de organisatie van de tenuitvoerlegging van sancties.Er is een lange weg voorafgegaan aan de instelling van de inspectie. De
ontwikkeling van de idee en de vormgeving van een inspectie heeft reeds een
aanvang genomen bij de voorbereiding van de Instellingswet Raad voor Strafrechtstoepassing
en Jeugdbescherming en is in de derde voortgangsrapportage van het veiligheidsprogramma
reeds aangekondigd. Wij kunnen niet stellen dat wij door de instelling zijn
overvallen. De inspectie moet staan, aldus de stukken, voor integraal, samenhangend
toezicht, dat het toezicht door andere inspecties onverlet laat. De toezichthoudende
taak van de raad kan/moet volgens de minister vervallen, omdat anders een
doublure, eerder een overlap zou optreden, aangezien de toezichthoudende taak
van de inspectie een bredere is dan die van de raad. Ik noemde al de beveiliging,
waar qua toezicht sprake is van een lacune.In het voorlopig verslag hadden onze fracties de vraag gesteld waar het
toezicht op de reclasseringsinstellingen zou blijven. In antwoord op dezelfde
vraag van de PvdA- en de CDA-fractie antwoordt de regering nu dat dit toezicht
ook naar de inspectie zal gaan; dit staat in de memorie van antwoord op de
pagina's 5 en 8. In dit verband van de herpositionering van het toezicht zou
ik thans nog de vraag willens tellen waar het toezicht op de geestelijke
verzorging zal berusten. Of is er op dit terrein geen sprake van enig overheidstoezicht?De minister van Justitie is verantwoordelijk voor goede en effectieve
sanctietoepassing. Hij is ook verantwoordelijk voor de bewaking van de kwaliteit
in de sanctietoepassing. Daarvoor is toezicht nodig. Terecht stelt hij op
pagina 5 van de memorie van antwoord: "Het gaat daarbij om toezicht op
de uitoefening van publieke taken: de bejegening van personen die krachtens
een strafrechtelijke of civielrechtelijke sanctie of maatregel gedwongen aan
de zorgen van de overheid zijn toevertrouwd." Het toezicht strekt zich
uit over de uitvoerders van sanctieregelgeving en van het sanctiebeleid. Dat
gegeven doet de vraag stellen – het is natuurlijk een retorische vraag –
of er geen hoge eisen gesteld moeten worden aan de inspectie wat betreft de
onafhankelijkheid qua werkwijze en oordeelsvorming.In de nota naar aanleiding van verslag van de Tweede Kamer stelde de minister
ten aanzien van de raad dat hij niet zozeer het scheiden van taken van groot
belang achtte als wel het te allen tijde vermijden van iedere schijn van partijdigheid;
dit staat op pagina 3. Wij zijn het met dat laatste volstrekt eens. Zoals
het strafproces om openbaarheid vraagt, zo geldt dat mutatis mutandis voor
de sanctietoepassing. Er moet van "buitenaf" door de maatschappij
meegekeken kunnen worden om iedere schijn van partijdigheid te vermijden.
De positionering van een inspectie als ambtelijke dienst onder de directeur-generaal –
of wordt het de secretaris-generaal? – die rechtstreeks verantwoordelijk
is voor de sanctietoepassing, blijft vragen oproepen over de mate van onafhankelijkheid.
Is er wel sprake van voldoende distantie, zodat werkelijk van een "independent
body" kan worden gesproken? Ik zou niet willen stellen dat de inspectiedienst,
die ressorteert onder het departement van Justitie, geen onafhankelijk oordeel
zou kunnen vellen, maar ik vind wel dat men zelfs maar de schijn van partijdigheid
moet vermijden; dit zijn woorden van de minister zelf. Kunnen inspecteurs
niet in een positie terechtkomen waarbij zij zich moeten buigen over bezuinigingsplannen én
over de positie van de gedetineerden? Dat kan uit een oogpunt van een afgewogen
benadering misschien wenselijk geacht worden, maar kan ook een dwangpositie
veroorzaken waarin loyaliteitsconflicten kunnen opdoemen. Gaarne zien wij
een, zo mogelijk overtuigende, uiteenzetting van de minister tegemoet die
onze twijfels weg kan nemen.Voorzitter. Wij eindigen onze bijdrage met de vraag of de minister kan
en wil garanderen dat de overblijvende taken van de raad, aannemende dat het
wetsvoorstel zou worden aanvaard, volwaardig en ten minste op het huidige
niveau uitgevoerd kunnen blijven worden. Wij beschouwen zulk een garantie
als een voorwaarde om te kunnen instemmen met de overgang van de toezichthoudende
taken van de raad naar de inspectie.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter. Ik heb na de behoorlijk kritische bijdrage van de eerste vier
sprekers in dit debat niet heel veel nieuws meer te melden. De argumentatie
en de hoofdpunten van kritiek vormden precies de redenen waarom de GroenLinksfractie
in de Tweede Kamer haar steun aan dit wetsvoorstel heeft onthouden bij de
behandeling van het wetsvoorstel daarginds. Wij achten de toezichtstaak van
de RSJ van belang, zeker in een tijdsgewricht waarin wij met zorg kennis nemen
van de ontwikkelingen in penitentiaire inrichtingen. Die ontwikkelingen zijn
niet in de laatste plaats mede ontstaan door de versobering van het detentieregime,
door meerpersoonscelgebruik, door noodwetten voor drugskoeriers en wat dies
meer zij. Zeker in een tijd waarin flinke efficiencyslagen worden gemaakt,
is naar ons oordeel extern onafhankelijk maatschappelijk toezicht op de tenuitvoerlegging
van vrijheidsstraffen noodzakelijk.In de knipselkrant van Justitie is een artikel opgenomen uit het Nederlands
Dagblad van 21 augustus jongstleden, waarin nog eens duidelijk wordt
waarom dat externe toezicht bij een toenemende versobering zo belangrijk is.
Het is een bloedstollend artikel en heet "Hoogspanning in de gevangenissen".
Als de helft daarvan waar is, dan zou dat reden zijn om hier een apart debat
over de toestand in penitentiaire inrichtingen te voeren. De Raad voor de
Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming wordt in het artikel opgevoerd als
een noodzakelijk kwaad; althans dat valt tussen de regels door te lezen. Er
is al eerder aangekaart dat ernstige incidenten zoals geweld, brandstichting,
zelfmoordpogingen onvoldoende bekend raken bij Justitie. Iedere inrichting –
zo wordt een voormalig penitentiair inrichtingswerker sprekend opgevoerd –
wil immers haar goede naam hoog houden. Als alles wordt gemeld, staan zij
bij Justitie niet langer goed bekend.Dat is uiteraard een somber beeld. Als dit echter de mechanismen zijn
op grond waarvan de interne inspectiediensten moeten werken, dan maak ik mij
ernstig zorgen en dan lijkt het mij goed dat er naast de lokale commissies
van toezicht ook nog een landelijk opererend onafhankelijk orgaan is dat in
contact staat met al die lokale commissies van toezicht en een beeld heeft
van wat zich afspeelt op het centrale niveau, op het geaggregeerde niveau
van alle penitentiaire inrichtingen en jeugdbeschermingsinrichtingen.Met alle anderen vraag ik ook aandacht voor regel 93 van de European Prison
Rules, vastgesteld in januari 2006, ik neem aan in aanwezigheid van deze minister.
Een "independent body" kunnen wij de inspectie van het ministerie
met alle respect niet noemen. Commissies van toezicht zijn weliswaar independent,
maar geen "national body". In ieder geval is het geen body die nationaal
kan monitoren of de bejegening in de penitentiaire inrichtingen voldoet aan
de minimale normen die wij daarvoor zouden moeten stellen.Samenvattend zal het geen verwondering wekken dat mijn fractie niet geporteerd
is van dit onderdeel van het wetsvoorstel. Het schrappen van de toezichtstaak
van de RSJ is een voornaam onderdeel van het wetsvoorstel, dat blijkt ook
uit dit debat. Om die reden zal mijn fractie haar steun aan het totale wetsvoorstel
onthouden, tenzij de minister de Kamer alsnog een toezegging wil doen dat
hij dit aspect van het wetsvoorstel nog eens rustig zal overdenken en dat
hij wil overwegen wat daarover in deze Kamer is gezegd.De heer Kox (SP):Voorzitter. Het voorstel om de toezichthoudende taak van de Raad voor
de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming te schrappen, werd door mijn
collega De Wit aan de andere kant een van de slechtere voorstellen van de
minister genoemd. Die aanduiding geeft aan dat deze minister
wel meer doet wat ons niet echt aanstaat, maar ook dat hij tot betere voorstellen
in staat is. Ik deel die opvatting van mijn collega aan de overzijde. De instelling
van een inspectie voor de sanctietoepassing was en blijft een goede zaak.
Professioneel en structureel toezicht op de tenuitvoerlegging van straffen
in justitiële instellingen is noodzakelijk, maar daarom hoeft het onafhankelijke
toezicht zoals het door de Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming
naar tevredenheid wordt uitgevoerd, nog niet te verdwijnen. Zeker niet in
een tijd – collega De Wolff verwees er al naar – waarin er zo
veel verandert in onze gevangenissen en naar de mening van mijn fractie en
van anderen lang niet altijd in de goede richting. De recente wijzigingen
in het gevangenisregime stemmen ons erg somber. Veel belangrijker is dat dit
ook geldt voor het gevangenispersoneel, voor de reclassering en de gevangenen
zelf. Juist daarom is op zijn minst een zo onafhankelijk mogelijk toezicht
vereist. Met steeds meer en vaak ook gevaarlijker gevangenen en verhoudingsgewijs
minder personeel nemen de kansen op problemen en misstanden in onze gevangenissen
toe. Laten wij daar de ogen voor openhouden, zeg ik tegen de minister.De minister zegt uit voorzorg te hebben geregeld dat de werkwijze en oordeelsvorming
van de inspectie onafhankelijk plaatsvinden. Met alle respect voor de mening
van de minister ziet mijn fractie een wezenlijk verschil tussen een aan de
minister hiërarchisch ondergeschikte organisatie en een raad die door
de Kroon wordt benoemd, die geen hiërarchische relatie met het departement
heeft en die naar ieders oordeel, ook dat van de minister, de eigen onafhankelijkheid
en deskundigheid in de praktijk lang bewezen heeft.Deze minister heeft ongetwijfeld het voornemen om geen enkele invloed
uit te oefenen op zijn inspectie en het door de inspectie te houden toezicht,
maar geldt dat ook voor elke volgende minister van Justitie? Er lopen er in
en rond Den Haag wat rond voor wie hij noch ik onze hand in het vuur zouden
steken als het over dit onderwerp gaat. Dat geldt zeker ook buiten onze grenzen.
Precies daarom zijn er in de Raad van Europa begin dit jaar Europese gevangenisregels
afgesproken. Het is lang niet overal zeker dat alle ministers die over het
gevangeniswezen gaan, Donner heten of in de geest van Donner handelen. Men
moet de kat niet op het spek binden, lijkt een van de bindende gedachten te
zijn geweest bij het opstellen van de European Prison Rules door de Raad van
Europa. Daarin werd vastgelegd dat onafhankelijk toezicht gegarandeerd dient
te zijn in alle landen van de Raad van Europa.Als vertegenwoordiger van deze Kamer in de Parlementaire Assemblee van
de Raad van Europa hecht ik er zeer aan dat wij deze Europese afspraken nakomen.
De stelling van de minister dat hij de European Prison Rules weliswaar als
bron van inspiratie voor het regeringsbeleid ziet, maar niet als bindend in
al zijn aspecten is wellicht formeel juist, maar overigens toch een met een
erg zuinig mondje beleden aanhankelijkheid aan de Raad van Europa. Wij hebben
het hier immers over een Europese organisatie die de bescherming van de mensenrechten
als core business beschouwt. Het is geen goed signaal als wij ons al binnen
een halfjaar indelen bij de rekkelijken in plaats van bij de preciezen als
het gaat om de hardheid van de daar gemaakte afspraken. Deze Nederlandse stellingname
kan zeker aangeroepen worden in landen die een aanzienlijk slechtere staat
van dienst hebben als het gaat om het toezicht op hun gevangeniswezen en om
de wijze waarop er met de rechten van hun gevangenen omgesprongen wordt.Het is jammer dat de motie-De Wit het in de Tweede Kamer niet gehaald
heeft. Die motie voorzag in handhaving van de toezichthoudende taak van de
Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming naast het integrale
toezicht door de inspectie. De motie-Weekers/Çörüz die de
raad een stimulerende rol toedicht ten opzichte van de lokale commissies van
toezicht als het gaat om het maken van landelijke vergelijkingen en het waarnemen
van trends, is volgens mijn fractie beslist geen afdoende compensatie voor
het weghalen van de toezichtstaak bij de raad.Echter, het voorliggende wetsvoorstel doet meer dan het schrappen van
de toezichtstaak van de raad. Het haalt ook het tijdelijke karakter van de
raad weg, wat wij een goede zaak vinden, en het regelt alle taken van de raad
als zodanig, waar ook niets mis mee is. Hier is dus de betere Donner aan het
werk en daarin steunen wij hem. Alleen wordt het dan wel lastig of je nu per
saldo voor dit wetsvoorstel moet stemmen of tegen. Meer smaken zijn er niet
voor de Eerste Kamer. Wij luisteren deze keer daarom extra goed naar de beantwoording
door de minister van onze en andermans opmerkingen, zodat wij in tweede termijn
onze keuze kunnen bepalen. Een toezegging van de minister, de Kamerbrede opvatting
gehoord hebbend om alsnog in de geest van de eerder niet gehonoreerde motie-De
Wit te handelen en dus de toezichthoudende taak overeind te houden, zal ons
zeker helpen om een voor hem aangename beslissing te nemen.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enkele minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20052006-1761-1767.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl