Behandeling van: de Staat van de Europese Unie (28604)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2002-2003, pag. 253-275

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

16-12-2002

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

nr. 9, pagina 253-275

02-12-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28604Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (maandag 2 december 2002)Pagina 253-253
Behandeling van: de Staat van de Europese Unie (28604)Pagina 253-275

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 111 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:de Staat van de Europese
Unie (28604).De voorzitter:Ik heet de minister en de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken van
harte welkom, omdat zij in formele zin voor het eerst in deze Kamer aanwezig
zijn om met ons van gedachten te wisselen.De beraadslaging wordt geopend.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter. Ook voor mij is het een voorrecht, namens mijn fractie beide
bewindslieden in ons midden welkom te heten. Er zijn er die zeggen dat dat
waarschijnlijk de laatste keer wordt, omdat we binnenkort verkiezingen hebben.
Anderen zijn wat optimistischer, althans voor beide bewindslieden. Ik herinner
mij nog goed, met deze minister van Buitenlandse Zaken samen aan de overzijde
aan de wieg te hebben gestaan van het instemmingsrecht van deze Kamer, voor
beslissingen van de Raad van Justitie en Binnenlandse Zaken van de Europese
ministerraad. Ik heb daaraan goede herinneringen. Tot op de huidige dag draagt
deze Kamer daarvan de consequenties!Mijn fractie zal haar bijdrage toespitsen op de uitbreiding. Ik neem aan
dat over de Conventie de collega's Van der Linden en Van Eekelen nog wat te
zeggen zullen hebben, daar zij daarvan lid zijn. Ik ben ervan overtuigd dat
de voorzitter van de christen-democratische fractie in de Raad van Europa,
de heer Van der Linden, ook iets over de Raad van Europa zal zeggen. Ons gaat
het op dit moment om de kwestie van de uitbreiding en de gevolgen die dat
heeft voor een aantal toetredende landen.Nog is Polen niet verloren, zo begint zoals bekend het thans eeuwen oude
volkslied van Polen. Polen heeft veel doorstaan om dat nu nog steeds te mogen
en te kunnen zeggen. Er is een grote culturele verbondenheid met de landen
van Oost-Europa. Wat Polen betreft: Chopin, de vakbond Solidariteit en Kolakovsky.
Wat Tsjechië betreft: Dvorák, Dubçek en Havel, en wat de
Hongaren betreft Liszt en de opstand van 1956, en de grote invloed die dat
had in Nederland. Natuurlijk noem ik de opstand in Tsjecho-Slowakije in 1968,
en hoe die opstand werd meebeleefd in dit land, zodat wij nog altijd het gevoel
hebben dat zij een deel van Europa zijn. Dus is het toetreden van deze landen
tot de Europese Unie een groot gebeuren. Wij hebben zelfs een Letse dirigent
voor het Koninklijk Concertgebouworkest weten aan te trekken, dus het gaat
steeds beter!Maar er zijn toch wel moeilijkheden. De noodzaak van de uitbreiding voor
de veiligheid en de stabiliteit van Europa is volkomen duidelijk, afgezien
van deze cultureel-politieke achtergrond, maar er is de erkenning dat het
tempo van de uitbreiding voor sommige landen wel erg hoog ligt, die zich moeten
aanpassen, en voor de EU zelf, die zich nog niet heeft aangepast. Daarover
is een zinnige discussie mogelijk. Het heeft geen zin met de regering te debatteren
over de vraag, wat het uitzicht op Europa is in de komende jaren. Het kan
wel, maar dan komen we op het niveau van G.B.J. Hiltermann, hoofdredacteur
van de wereld, die de toestand bij de Haagse Post bespreekt! Het gaat erom,
wat de inzet van de Nederlandse regering is bij de komende uitbreidingsonderhandelingen
en de voortzetting daarvan, wat de inhoud van de toetredingsverdragen zal
zijn en welke mechanismen er zijn om eventuele zaken die niet goed gaan bij
de uitbreiding, te corrigeren. Dat zal de kern van mijn betoog van vandaag
zijn.Er moet naar ons gevoel meer bereidheid zijn om kritische distantie te
bewaren ten opzichte van de uitbreiding. Het enthousiasme daarvoor aan de
ene kant is goed, maar wij moeten aan de andere kant kritisch blijven kijken,
in plaats van de vanzelfsprekendheid waarmee de uitbreiding jarenlang in Nederland
is gepresenteerd. In een artikel in de Volkskrant van 22 oktober geeft H.J.
Schoo een onderscheid tussen rekkelijken en preciezen. De rekkelijken omschrijft
hij als degenen, die zowel een serieuze toetsing van kandidaat-lidstaten als
het stellen van voorwaarden verdacht vinden. De preciezen menen dat uitbreiding
de gelegenheid is, eindelijk de landbouwsubsidies te saneren, dat toetredingsafspraken
niet voor niets zijn gemaakt en dat een succesvolle uitbreiding begint bij
het zich onverkort houden aan de afspraken. Ik denk dat dat een juiste analyse
is. Als de PvdA-fractie zich rekent tot de preciezen, doet zij dat niet op
de wijze, waarop de fracties van de VVD en de LPF aan de overzijde dat deden,
toen deze alsnog verklaarden dat sommige landen niet rijp zijn voor toetreding,
en riepen dat het ons te veel kost. Nederland is daardoor enigszins de gekke
Henkie van Europa geworden. Overigens doet het mijn fractie deugd dat bij
de besprekingen in Brussel op 25 en 26 oktober de indruk die door deze uitspraken
was gewekt door het optreden van de regering daar is rechtgetrokken, waarvoor
onze complimenten.De PvdA-fractie wil tot de preciezen behoren, omdat goed in de gaten moet
worden gehouden, wat de gevolgen zijn van de uitbreiding: voor de EU als zodanig,
voor de oude lidstaten én voor de nieuwe lidstaten, en omdat er instrumenten
moeten bestaan om in te grijpen als die gevolgen onverhoopt op bepaalde beleidsterreinen
of voor bepaalde landen niet draagbaar zijn.Over het voldoen aan de politieke criteria die in 1993 in Kopenhagen zijn
afgesproken, doet de Europese Commissie in haar rapport nogal gemakkelijk.
In tien jaar is het buitengewoon moeilijk, te voldoen aan de eisen van een
goedwerkend en democratisch bestuurlijk systeem zonder corruptie en een behoorlijke
rechterlijke macht, een functionerende civil society en bescherming van minderheden.
Maar de Europese Commissie concludeert dat de toetredende landen én
Bulgarije en Roemenië alle in formele zin hieraan voldoen. Wie in de
Raad van Europa actief is en ziet, wat er in een aantal van die landen nog
steeds gebeurt, kan dat niet 100% onderschrijven. Er is blijkbaar veel optimisme
aan de kant van de Commissie aanwezig.De Europese Commissie toont meer oog voor de moeilijkheden die toetredende
landen zullen hebben met de economische criteria van Kopenhagen. Weliswaar
zijn de toetredende landen al een decennium steeds verder bezig het Acquis
van de EU, vooral de interne markt, ingevoerd te krijgen, maar dat heeft al
vergaande gevolgen voor ze gehad. Bij toetreding zullen die economieën
echt blootgesteld gaan worden aan de bestaande interne markt, behoudens overgangstermijnen
op bepaalde gebieden. De Europese Commissie ziet dit, en stelt voor een tweetal
"safeguard clauses", veiligheidsclausules in te voeren. Ik dring er overigens
bij de vertalers op Buitenlandse Zaken en elders sterk op aan, de term "safeguard
clauses" niet te vertalen als vrijwaringsclausules, want dat iets heel anders.
De beide bewindslieden hebben rechten gestudeerd; zij zullen dit inzien. Het
gaat hier om een veiligheidsclausule, een veiligheidsklep, en geen vrijwaringsclausule.
Er is een algemene clausule die de Europese Commissie de bevoegdheid geeft,
beschermende maatregelen te nemen bij ernstige verslechtering van de economische
situatie en een andere, gericht op de interne markt. Deze twee maken ingrijpen
mogelijk bij een ernstige inbreuk op de regels van de interne markt, in het
bijzonder ook bij onvoldoende voedselveiligheid.Deze clausules zouden twee jaar gelden. Nederland heeft er terecht in
Brussel drie jaar van laten maken, dus tot 1 mei 2007. In die periode kan
streng worden getoetst, althans op deze economische criteria. Het valt ons
overigens op dat deze clausules vooral strekken tot bescherming van de EU
en de interne markt, en in mindere mate tot bescherming van de toegetreden
landen zelf. De PvdA-fractie zou hier op zijn minst een gelijkwaardige behandeling
willen zien. Bovendien: wat gebeurt er na 1 mei 2007, als die termijn voorbij
is en de clausules niet meer gelden? Wat gebeurt er als de problemen die ontstaan,
niet zozeer van economische, maar van sociale aard zijn? In geen van deze
beide vragen is voorzien, integendeel. Niet-economische consequenties van
de toetreding zijn nadrukkelijk uitgesloten van de toetsing en toepassing
van de clausules. De PvdA-fractie acht deze omissie hoogst bedenkelijk. Zij
ziet zich daarin gesteund door de Nederlandse Permanente Vertegenwoordiger
in Brussel, de heer Bot, die op 26 oktober tegen de Volkskrant in een soort
afscheidsinterview als langjarig en uitstekend ambassadeur bij de EU zei:
"Er zitten landen bij, waarvan je je moet afvragen of het ook voor hen wel
het geschikte moment is om de loden last van het lidmaatschap op zich te nemen,
en onderworpen te worden aan de concurrentie van een bikkelharde Europese
Unie." Het is immers niet onwaarschijnlijk dat de schoksgewijze invoering
van de vrije markteconomie in de toetredende landen door daaruit voortvloeiende
aanpassingswerkloosheid en inkomensongelijkheid ernstige gevolgen zal hebben
voor de sociale cohesie, de maatschappelijke samenhang. Nu al spelen populistische
krachten in Polen hierop in. Ik noem de Boerenpartij van Kalinowski en Radio
Marija, met kansen op een regeringscrisis in dat land. Reeds voor toetreding
heeft Polen een werkloosheid van 20%. De kans is groot dat deze na toetreding
nog zal toenemen. Nu al heeft Polen een handelstekort ten opzichte van de
Europese Unie. Dat is niet erg als er ook een kapitaalstroom richting Polen
gaat. Die is inmiddels echter zo goed als opgedroogd. Polen wordt dus economisch
uitgehold, nog voor toetreding. Argentinië is een voorbeeld van wat er
kan gebeuren. Maar ook Portugal, volgens The Economist van deze week "de rafelrand
van Euroland", heeft een gigantisch deficit op de lopende rekening opgelopen
en kan zich niet aan de EMU-criteria houden. Dat geldt dus niet alleen voor
de nieuw toetredende landen. Ook de zwakste onder de reeds bestaande lidstaten
van de Europese Unie komt in de problemen. Het zogenaamde Rijnlandse model van de sociale markteconomie, zoals dat
in de huidige lidstaten in diverse gedaanten geldt – de term is van
Michel Albert in zijn boek uit 1992 – gaat bovendien uit van een mate
van sociale bescherming, omdat de overheid de hardste kanten van de vrije
markteconomie tempert. Dat wordt voor Polen echter onbetaalbaar. In het rapport
van de Europese Commissie is hiervan niets terug te vinden. Dat is des te
merkwaardiger, omdat voor de politieke stabiliteit, een eis van de politieke
criteria, het bestaan van voldoende sociale cohesie van zeer grote betekenis
is. Het is het gebrek daaraan dat ruimte geeft aan onbeheersbare maatschappelijke
en politieke processen. Het is bekend dat Jacques Delors bij de vaststelling
van de EMU-convergentiecriteria in Maastricht, naast de vier economische criteria
die nu gelden, ook wilde opvoeren het in de hand weten te houden van de omvang
van de werkloosheid. Dat zou toen al enige landen voorlopig hebben uitgesloten
van de EMU, zoals Spanje. Dat was mede de reden waarom dit niet is aanvaard.In de schets voor een EU-grondwet, opgesteld door Giscard d'Estaing, wordt
sociale cohesie wel vermeld in de Preambule, onder de waarden die de Europese
Unie moet beschermen, maar in de tekst worden geen instrumenten aangedragen
waarmee dat zou kunnen. Sociaal-democraten geloven op grond van bittere ervaringen
niet in het neo-Amerikaanse liberale model dat stelt dat de markteconomie
zelf het sociaal vangnet kan leveren. Dat komt niet vanzelf. Ik weet dat ook
christen-democraten en sommige liberalen het daarmee eens zijn.Nu komt in de toetredingsverdragen ook nog te staan dat de landen zoveel
mogelijk aan de convergentiecriteria moeten voldoen, voorafgaand aan het moment
dat zij ook tot de EMU kunnen toetreden. De toepassing van die economisch
bepaalde convergentiecriteria, bovenop de blootstelling aan de interne markt,
kan weliswaar leiden tot sanering van de overheidsbudgetten van de optredende
landen, maar kan tevens de sociale cohesie in die landen onderuithalen. In
dat geval bieden de toetredingsverdragen geen soelaas: noch kan er een veiligheidsclausule
worden ingeroepen, noch voorzien de verdragen in maatregelen die sociale cohesie
kunnen onderbouwen, bijvoorbeeld door de socialezekerheidsstelsels van die
landen te ondersteunen. Wat betreft de gedachte van een directe inkomenssteun
aan de landbouw in de eerste jaren na toetreding kan men zich afvragen of
dat geld niet beter kan worden besteed aan het ondersteunen van de socialezekerheidsfondsen
in Polen en andere landen. Dit kan op dit moment ook moeilijk, omdat de middelen
die de Europese Unie ter beschikking heeft, 1,2% van het BNP, waarvan de helft
voor de landbouw, lang niet voldoende is om op dit punt een mechanisme van
inkomensherverdeling tussen de landsdelen te hanteren, zoals dat in een federale
staat, zoals Amerika, wel mogelijk is en door de Bondsrepubliek Duitsland
ten opzichte van de ex-DDR ook is toegepast.Een scenario van sociale desintegratie in de jaren na toetreding, een
scenario dat in een aantal toetredende landen bepaald niet denkbeeldig is,
stemt mijn fractie, met alle enthousiasme voor de uitbreiding, tot bezorgdheid.
Kan de regering aangeven welke inspanningen zij heeft verricht om in de onderhandelingen
over de toetreding dit probleem aan de orde te stellen en daarvoor oplossingen
aan te dragen? De fractie zou zich kunnen voorstellen dat dit geschiedt doordat,
naast de bestaande economisch veiligheidsclausules en naast flankerende maatregelen,
ook een clausule zal gelden, geënt op de sociale consequenties van de
toetreding in de toegetreden landen. Aan hen zou een soort tijdelijke opt
out-mogelijkheid kunnen worden geboden op bepaalde terreinen, in omgekeerde
zin vergelijkbaar met de in artikel 43 van het EU-verdrag geregelde mogelijkheid
tot nauwere samenwerking. De mogelijkheid van minder nauwe samenwerking op
bepaalde terreinen om het hoofd te bieden aan een aantal sociale gevolgen
van de toetreding was nog niet bedacht toen artikel 43 werd gemaakt. Waarom
zou dit, als het wordt gebruikt voor flexibilisering voor landen die verder
willen in de integratie, niet ook kunnen worden gebruikt voor landen die tijdelijk
minder ver willen gaan? Deze opt out zou trouwens ook kunnen gelden voor landen
als Portugal, als die in zulke problemen komen. Het is immers niet alleen
een kwestie van de toetredende landen. Een degelijke oplossing is preferabel,
menen wij, boven de mogelijkheid – die wordt blijkbaar in de Conventie
besproken – voor lidstaten om tot algehele uittreding te besluiten.
Een dergelijke vergaande mogelijkheid, voer voor populisten in moeilijke tijden,
nu al in Polen, kan grote onzekerheid scheppen over het Europese project en
daarmee de EU als zodanig ondermijnen. Een opt out onder strikte voorwaarden,
als door ons bedoeld – niet uittreden, maar ook geen volledige onderwerping
aan de interne markt en de EMU – is tijdelijk en geldt op een beperkt
terrein. Daarmee valt te leven, al betekent het wel dat er enig tijd een verschil
blijft bestaan tussen een kerngroep lidstaten met een verdergaande integratie,
en enige achterblijvers. Dit is al eerder in de Bondsrepubliek Dutsland bepleit
door de CDA-politici Lamers en Schäuble, maar ook door de Grüne
Joschka Fischer. In hun geval ging het overigens om een kopgroep die juist
sneller wilde integreren, ten opzichte van landen die nog niet verder willen.
Deelt en onderkent de regeling het mogelijk ernstige probleem inzake de sociale
cohesie? Ziet zij kans om in de toetredingsverdragen alsnog een mechanisme
te introduceren om handelend te kunnen optreden, bijvoorbeeld in de geest
van een mogelijkheid tot een tijdelijke opt out?Anders dan bij de meeste andere verdragen kunnen wij thans inhoudelijk
spreken over de toetredingsverdragen in de Kamer, op een moment dat ze nog
niet zijn vastgesteld. Normaal gesproken, krijgen wij die pas te zien als
het verdrag is gesloten. Misschien kan de regering mij geruststellen, maar
de toetredingsverdragen voor de tien landen bij elkaar schijnen wel 1000 pagina's
te gaan tellen. Dat wordt aanpoten in de beide Kamers der Staten-Generaal.
Het heeft in ieder gevel zin om er bij de regering op aan te dringen alsnog
instrumenten te doen inbouwen die de mogelijkheid bieden te voorkomen dat
de maatschappelijke samenhang in sommige nieuwe staten wordt ondermijnd door
de verplichtingen die zijn verbonden aan de toetreding. Als de regering zich
hiervoor inzet en vervolgens bereid is om tot de preciezen te behoren als
het gaat om de beoordeling van de toetsing van de Europese commissie in november 2003, dus over een jaar, en in de drie jaren waarin verdere toetsingen
aan de orde zijn – mogelijk leidt dit tot inroeping van veiligheidsclausules –
dan kan mijn fractie haar succes wensen; onder het voorbehoud dat de regering
er nog is, maar anders zit er wel een andere regering. Mocht echter een toetredingsverdrag
ontstaan, waarin niet met deze problematiek rekening is gehouden, dan kunnen
er bij de goedkeuring grote problemen ontstaan in de nieuwe, maar ook in de
oude lidstaten, ook bij ons in Nederland. De regering is gewaarschuwd.Dan nog iets over de problematiek van het referendum. Aan de overzijde
heeft dit tot moties geleid. Ik verbaas mij daar enigszins over, omdat er
een tijdelijke Referendumwet is. Deze voorziet in de mogelijkheid de goedkeuring
van verdragen aan een referendum te onderwerpen, mits de kiezers dat willen.
Het enige wat aan de orde is, is een referendum dat gewenst wordt door in
dit geval 600.000 kiezers. Het lijkt mij hoogst onwaarschijnlijk dat in de
wet die de toetredingsverdragen goedkeurt een clausule wordt opgenomen waarin
staat dat in dat geval het referendum niet zou gelden. Dat kan alleen al niet
omdat het referendum al gehouden wordt nadat het wetsvoorstel voor de toetredingswet
de Tweede Kamer is gepasseerd, waarbij het nog geen wet is en dus niet de
bestaande Tijdelijke Referendumwet opzij kan zetten. Dus ik denk niet dat
in deze Kamer op dezelfde wijze als aan de overzijde een discussie zal ontstaan
over het nut en de wenselijkheid van een referendum. Wij hebben in deze Kamer
over dat onderwerp uitvoerig gediscussieerd. Voor zover men daar in deze Kamer
voor was, vond men in ieder geval dat het de kiezers moeten zijn die uitmaken
of er een referendum komt of niet. Dus niet de regering of de Kamer.Voorzitter. Ik zal met belangstelling luisteren naar het antwoord van
beide bewindslieden.De heer Rabbinge (PvdA):Mijnheer de voorzitter. Ik start met de constatering dat tijdens het Europadebat
van december 2001 al werd benadrukt dat de Europese Unie haast moest maken
met de herijking van het beleid voor de landelijke gebieden. De veelvuldige
discussie over het Europese landbouwbeleid heeft zich de laatste twee decennia
geconcentreerd op een middelendiscussie en niet op een discussie over de herijking
en actualisering van de doelen van het beleid. Dat zijn namelijk nog steeds
de doelen die in 1957 bij het Verdrag van Rome zijn vastgelegd en die gegeven
de verbreding van het beleid voor de landelijke gebieden een herijking en
een nadere afweging behoeven.Die discussie die ging over prijsondersteuning en prijsrestituties voor
exportproducten die de toegang tot de Europese markt voor de ontwikkelingslanden
kunnen ondermijnen, of inkomenssubsidies, hectaretoeslagen en de invoer- en
uitvoerquota, werd weliswaar aangevuld met een discussie over groene diensten
en multifunctionaliteit, maar betrof niet een afweging van ruimtelijke kwaliteitsdoelen,
sociale doelen – bijzonder belangrijk – milieudoelen, macro-economische
en micro-economische doelen. Ook vond er in feite geen discussie plaats over
de mate waarin de autonome ontwikkeling te beïnvloeden is. Juist daar
zou het over moeten gaan, omdat dan blijkt dat een heleboel zaken die men
in gedachten heeft niet te realiseren zijn, maar die wel met enig mitigeren
te beïnvloeden zijn.Het debat dat de huidige minister van Landbouw, Veerman, als hoogleraar
entameerde en dat de onder VVD-curatele verkerende minister-president afstrafte,
ging over de onmogelijkheid van het Nederlandse standpunt ten opzichte van
de uitbreiding van de Unie en over een gemeenschappelijk landbouwbeleid dat
niet vanuit maatschappelijke doelen redeneerde, maar volledig werd ingegeven
door budgettaire overwegingen. In toenemende mate lijkt die financiële
benadering de inhoud van het beleid van Nederland te bepalen. Het is zonder
meer waar dat de indertijd afgesproken doeleinden van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid, voedselzekerheid en een – goede – inkomenspositie
van de boer, zijn gerealiseerd. Op dit moment besteedt de gemiddelde Europeaan
nog zo'n 12,5% van zijn inkomen aan voedsel. Dat was in de jaren vijftig nog
zo'n 50%. Het aandeel van de boeren en tuinders in de beroepsbevolking is
sinds 1947 gedaald van zo'n 30% naar 2 à 3%. De indertijd in de jaren
vijftig en zestig afgesproken instrumenten, markt en prijsbeleid en in mindere
mate structuurbeleid, zijn inmiddels niet meer dynamiekbevorderend, maar in
feite inertie in stand houdend geworden. Ook de vele vormen van subsidieverstrekking
werken vaak contraproductief, zoals vele rapporten van de Europese Rekenkamer
op dit moment aantonen.Dat is in feite de essentie van de kritiek die mijn fractie op het Europese
landbouwbeleid heeft. Dat was ook de achtergrond van ons betoog vorig jaar,
waarbij werd benadrukt dat sanering en vernieuwing noodzakelijk zijn aleer
de uitbreiding met zoveel nog zo agrarisch georiënteerde lidstaten te
laten plaatsvinden. Met veel plak- en pleisterwerk is het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid aangepast en in stand gehouden. Ook de onlangs als revolutionair
bestempelde Fischler-aanpassing gaat nog steeds uit van de verkeerde uitgangspunten.
Zolang de hoofdoorzaak van het vastlopende beleid, de productiviteitstoename
per hectare, per dier, per mensuur, maar ook per kilogram stikstof of per
kilogram water, niet wordt onderkend, zal krampachtig worden gepoogd het cultuurareaal
te behouden en de arbeidsuitstoot tegen te gaan.Dat is zeer belangrijk, ook voor dit debat, want tegenintuïtief blijkt
door een goede combinatie van verschillende input bij hoge productieniveaus,
niet meer doch vaak minder hulpmiddelen per eenheid van product te hoeven
worden ingezet. Extensiveringbeleid – dat was het beleid van de Europese
Unie – is daarom contraproductief, zowel in milieutechnische als in
teelttechnische zin. Het heeft dan ook niet gewerkt. De drijvende kracht van
productiviteitstoename vanwege milieutechnische en teelttechnische redenen
resulteert in aanlokkelijke perspectieven, want met steeds minder hectares,
met steeds minder mensen en dieren en met veel minder hulpmiddelen kan de
noodzakelijke voedselbehoefte en grondstoffenvraag worden vervuld. Daardoor
kan ook ruimte ontstaan voor allerlei activiteiten. Bijvoorbeeld in grote
natuurgebieden kan herbebossing plaatsvinden. Dan kunnen wij als Europeanen
weer volop spreken over wat wij in ontwikkelingslanden of in Latijns-Amerika
propageren, namelijk dat er omvangrijke bossen en natuurgebieden
tot ontwikkeling zouden kunnen worden gebracht en dat er rangelands zouden
kunnen ontstaan. Die ruimte kan alleen ontstaan als de dynamiek wordt bevorderd
en, zoals de CDA-fractie zal zeggen, met de genade mee wordt gewerkt en niet
als gepoogd wordt, die tegen te gaan. Goed mitigerend beleid waarmee expliciete
maatschappelijke doelen voor het buitengebied kunnen worden gerealiseerd en
goed flankerend sociaal beleid om de arbeidsuitstoot met name in de laag productieve
gebieden te begeleiden, is daartoe vereist. Het is belangrijk dat te constateren,
omdat in toetredende landen vaak nog 20 tot 30% van de beroepsbevolking werkzaam
is in de landbouw. Dat is niet oude wijn in nieuwe zakken noch nostalgisch
terugverlangen naar oude landbouwmethoden, maar het is ecotechnologische modernisering.
Dat vergt – en dat is vaak afwezig – ecologische geletterdheid
bij boer en beleid. Daar zou het beleid zich op moeten richten. Dan wordt
het landbouwbeleid niet een molensteen, maar juist een van de stimulansen
voor Europese eenwording. Europese eenwording werd in het verleden voor een
belangrijk deel bepaald door het beleid voor de landelijke gebieden, en dat
zou het weer kunnen zijn.Ecologische geletterdheid is mogelijk en is de vrucht van de vele nieuwe
biologische inzichten en kennis die wij van de primaire productieprocessen
hebben gekregen. Dat stelt ons in staat, met steeds minder hulpmiddelen en
veel biologische zelfhulp steeds hogere productieniveaus te realiseren. Dat
is dus geen taboe op externe inputs, zoals minerale meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen –
zoals met name onze oosterburen soms propageren – doch zuinig en zorgvuldig
gebruik. Die ecotechnologische modernisering zou de inzet van het beleid moeten
zijn. Dat betekent dus niet krampachtig vasthouden aan oude structuren, technieken
en methoden, maar een warm saneringsbeleid en een goed gebalanceerd vernieuwingsbeleid.
Hoe staan de bewindslieden daar tegenover en welke visie wordt door hen aan
de dag gelegd? Houden zij vast aan het oude, veranderen zij marginaal of zijn
zij echt bereid die discussie te voeren? Dan gaat de discussie dus wederom
over de doelen van het beleid en niet over de middelen daarvoor. Nu kan men
beweren dat het daarvoor te laat is, maar dat is niet zo, want juist bij de
implementatie van de uitbreiding van de Unie moet aan de orde komen hoe de
omvang van de sterk agrarisch georiënteerde lidstaten kan en moet plaatsvinden.
Dat heeft niet alleen gevolgen voor de toetredende landen, maar ook voor de
huidige lidstaten. Daarom hielden wij vorig jaar een betoog om haast te maken
met die herijking en heroriëntatie. In welke mate zijn de bewindslieden
bereid om die eerder bepleite flexibilisering en differentiatie te bevorderen?
Dat is voor de nieuwe lidstaten, die nog voor een belangrijk deel agrarisch
zijn, van grote betekenis. Ze zonder meer blootstellen aan de tucht van de
weliswaar nog enigszins beschermde Europese markt, zal immers gemakkelijk
kunnen leiden tot een verpaupering van het platteland, omdat niet tijdig de
zo noodzakelijke concurrentiekracht kan worden ontwikkeld en de structuren
kunnen worden aangepast. Dan zijn wij veel verder van huis. Dan wordt die
sociale cohesie niet bevorderd, maar ongedaan gemaakt. Daarbij moet men niet
denken aan een volledige bescherming, maar aan een beleid waarbij sociale
fondsen, structuurfondsen en SAPARD kunnen worden gecombineerd op een wijze
die in Nederland in de jaren vijftig en zestig ook werd toegepast. Ook het
voedselveiligheidsbeleid en andere voor de nieuwe lidstaten bedreigende eisen
van de Europese Unie kunnen genuanceerd en geleidelijk worden toegepast. Dat
is mogelijk, omdat er een ontsnappingclausule is die ruim kan worden toegepast.
Zolang men voor de eigen markt produceert, behoeft niet in dezelfde mate voldaan
te worden aan de eisen die aan slachterijen en andere structuren worden gesteld,
althans niet direct. Dat betekent dus niet het temporiseren van de vernieuwing,
maar wel een geleidelijke aanscherping van de eisen. Er wordt immers nog nauwelijks
voor de export naar andere lidstaten of naar landen buiten Europa geproduceerd
in Polen, Hongarije of de andere toetredende landen. Dat stelt ons in staat
dat genuanceerde beleid juist voor Polen, Hongarije en andere agrarische naties
in Oost- en Centraal-Europa te hanteren. Zo gebrekkig de veranderingen in het Europese beleid voor de landelijke
gebieden is, zo vruchtbaar en effectief is in feite het milieubeleid. De Milieubalans
2002 die het RIVM onlangs uitbracht, toont dit aan. Vooral door de strakke
Europese milieuwetgeving die door Nederland tijdens de paarse kabinetten met
voortvarendheid is ingevoerd, zijn de milieuprestaties van de afgelopen jaren
indrukwekkend. De wijze waarop het kabinet-Balkenende daaraan probeert te
morrelen of probeert het te traineren, doet het ergste vrezen. Dat is in feite
in strijd met alle mooie voornemens die in het regeerakkoord zijn afgesproken.De Europese internationale regelgeving blijkt van grote betekenis voor
het wegnemen van weerstand bij bedrijven die internationaal concurreren en
heeft daarmee invloed op de vormgeving en effectiviteit van het beleid. Inmiddels
wordt ongeveer 80% van de milieuregelgeving gestuurd vanuit Brussel. Blijkens
het RIVM-rapport is dat zeer gunstig geweest. Op vrijwel alle terreinen waarop
het milieubeleid als eerste werd gevoerd zoals verzuring, vermesting, luchtkwaliteit,
afval en natuur zijn de afgelopen tien jaar zeker indrukwekkende resultaten
geboekt. Een substantieel deel van de doelen die voor 2010 zijn gesteld, zijn
nu al gerealiseerd. Er moet nog wel heel veel gebeuren om die doelen te bereiken.
Dat vergt vaak volledige systeeminnovatie. Op die manier wordt gewerkt aan
duurzame ontwikkeling. Dat mag ook van dit kabinet worden verwacht, zolang
het er nog zit. Het is heel belangrijk, juist aan de realisatie van de Europese
doelen mee te werken en deze niet tegen te werken. Daarom verneem ik graag
op welke wijze het milieubeleid zoals het nu wordt verwoord, zodanig wordt
gemitigeerd, aangepast dat wederom gesproken kan worden van een vooraanstaande
positie, ook op dit gebied, van Nederland binnen Europa.De heer Groen (ChristenUnie):Mijnheer de voorzitter. "Ik ben nooit een Europa-gelovige geweest. Ik
ben ook niet verslingerd aan het idee van de Verenigde Staten van Europa.
De vergelijking die Europa-enthousiasten maken met de Verenigde Staten van
Amerika is dwaas. Je kunt op geen enkele manier die Europese
naties met hun geschiedenis, vaak meer dan duizend jaar oud, met hun taal,
hun cultuur vergelijken met Amerika. Daarom heb ik de gedachte dat als je
maar hard genoeg riep 'wat schitterend toch, die Europese eenheid' je een
soort federaal Europa zou kunnen maken met een Europese regering, nooit zo
erg realistisch gevonden en een typisch product van a-historisch denken."
Einde citaat.Deze uitspraken komen niet voort uit het denkkader van de constituerende
partijen van de ChristenUnie, maar ik ontleen deze uitspraken aan de heer
J.M. den Uyl, opgespoord in het boek "Europa's laatste kans", uitgegeven door
Sijthoff in 1979. Hoewel onze partijen, ChristenUnie en SGP, er niet van verdacht
kunnen worden adepten van Joop den Uyl te zijn geweest, spreken deze woorden
over Europa ons aan.De omvang van de beperkingen van onze nationale bevoegdheden ten gevolge
van de Europese regelgeving met name in de eerste pijler is heel groot –
60 tot 80% van alle wetten die in Nederland worden ingevoerd, is gebaseerd
op Europese regelgeving – maar toch begrensd. "Het attributiebeginsel
betekent dat de Gemeenschap slechts bevoegdheden heeft als die uitdrukkelijk
zijn toegekend. Op slechts enkele terreinen heeft de Gemeenschap exclusieve
bevoegdheid ontvangen. In veruit de meeste gevallen is er sprake van concurrerende
bevoegdheden. De Gemeenschap mag optreden, maar steeds met inachtneming van
het subsidiariteits- en proportionaliteitsbeginsel. Pas als dit is gebeurd,
vervallen de nationale bevoegdheden definitief." Dit staat in paragraaf 3.3.2
van het rapport "De toekomst van de nationale rechtsstaat", opgesteld door
de WRR.Europa is in ons bestuurs- en rechtssysteem een feit van niet meer weg
te cijferen belang. Met name op economisch en sociaal gebied heeft de Europese
samenwerking de deelnemende landen gewin gebracht. Welvaart, vrede en veiligheid
zijn in het Europa van de Zes uit 1951 tot en met de Vijftien van heden zeer
toegenomen. Zonder die samenwerking zou deze bonus van welvaart, vrede en
veiligheid veel geringer zijn geweest. Nu na de val van de Muur in 1989 veel
landen in Midden- en Oost-Europa als het ware weer met hun gezicht naar West-Europa
zijn komen te staan, is het onze West-Europese nabuurplicht om tot stevige
samenwerking met hen te komen. Het is niet alleen uit welbegrepen economisch
eigenbelang dat opname van de acht landen uit Midden- en Oost-Europa in de
Europese Gemeenschap geboden is, maar ook en misschien wel juist vooral van
eminent belang vanwege het verzekeren van vrede en stabiliteit van deze landen
waarmee vanaf de Middeleeuwen zoveel levensbeschouwelijke, culturele en historische
waarden zijn gedeeld.Deze landen en hun inwoners kunnen na de decennia van afsluiting door
het IJzeren gordijn en de bevriezing van hun democratische en economische
ontwikkelingen onze steun via de Gemeenschap stellig gebruiken. De parallel
met de Marshall-hulp die de West-Europese landen na Wereldoorlog II op de
been heeft geholpen, is al vaker getrokken. Onze fracties hebben de accenten
die de regering aanbracht in de recente discussies over de toelating van de
tien met betrekking tot de financiële effecten voor Nederland –
geen infasering zonder uitfasering – niet als zeer vruchtbaar ervaren.
Beter kunnen wij ons vinden in de uitgangsstelling dat de toetreders de eerste
jaren zeker geen netto betaler zullen mogen worden. In het Europadebat in
de Tweede Kamer is daarop door onze fracties ook gewezen. Uit nadere ambtsberichten
van de minister van Buitenlandse Zaken met betrekking tot de vraag of de toetreders
de eerste jaren inderdaad geen netto betaler zullen zijn, begreep ik dat het
lastig was om op basis van de toen bekende gegevens daarvoor al garanties
af te geven. Kan de bewindsman daar nu meer over zeggen?Hiervoor stipte ik via de zogenaamde infasering en uitfasering het financiële
aspect verbonden aan de toetreding al aan. Hoewel onze fracties de Nederlandse
wens van budgettaire neutraliteit voor onze staatskas niet chic vinden, moeten
wij wel toegeven dat een fundamentele discussie over de herziening van de
landbouwsubsidies na 2006 onontkoombaar is. Het zonder meer doorgaan met de
huidige landbouwsubsidiesystemen zal ons in het Europa van de vijfentwintig
in onoverkomelijke problemen brengen. Wij vinden wel dat de herziening van
de landbouwpolitiek geplaatst moet worden in een veel breder kader dan uitsluitend
het subsidieprobleem. Ik kom daarop later terug.Met de voorstellen van de Commissie met betrekking tot de toelating van
de tien nieuwe landen en de via onderhandelingen door onze regering daarin
aangebrachte verscherpingen kunnen onze fracties in grote lijnen instemmen.
Ik doel met name op de capaciteit die de toetreders moeten hebben om het acquis
communautaire over te nemen en te implementeren. Wij delen de opvatting, neergelegd
in de notitie "Verantwoord uitbreiden", dat kandidaten zich moeten blijven
inspannen, met ondersteuning van de Unie, om hun bestuurlijk vermogen en de
"rule of law" alsmede de economische hervormingen verder te ontwikkelen. Ook
het opnemen van de veiligheidsclausules bij in gebreke blijven van kandidaat-toetreders
ondersteunen wij.Speciale aandacht is onzes inziens nodig bij het implementeren van het
Schengen-acquis. Het is terecht dat pas besloten zal worden tot het meecontroleren
van de gezamenlijke buitengrens door de kandidaat-lidstaten als alle benodigde
maatregelen zijn genomen en de controle van de buitengrenzen de benodigde
kwaliteit zal hebben. Hier liggen directe relaties met het te ontwikkelen
Schengen-informatiesysteem II. Onze fracties zijn benieuwd naar de antwoorden
van met name de minister voor Vreemdelingenbeleid en Integratie op de vragen
die hem recentelijk door de bijzondere commissie voor de JBZ-raad zijn gesteld
over de ontwikkeling van het SIS-II en het beheer van de buitengrenzen na
de uitbreiding.Zoals al aangegeven, delen onze fracties de opvatting van de regering
dat het Europese landbouwbeleid in de huidige gedaante niet ongewijzigd kan
blijven. Enerzijds niet vanwege de noodzaak het budget van Europa beheersbaar
te houden na toetreding van de tien kandidaten, anderzijds niet vanwege wereldhandelsargumenten.
Uit de Staat van de Europese Unie 2003 blijkt dat de post landbouw ruwweg
zo'n 45% van het totale budget van de EU beslaat. Alleen al de toetreding
van met name de partners uit Midden- en Oost-Europa zal bij ongewijzigd beleid
tot forse verhoging van deze uitgavenpost kunnen leiden. In de Staat van de
Europese Unie lezen wij een pleidooi om voor de grond gebonden
landbouw de koppeling tussen directe inkomenssteun en productie ongedaan te
maken. Wij denken dat dat inderdaad een onontkoombare stap is om de grondgebonden
landbouw meer bestand te maken tegen de economische omstandigheden buiten
Europa, met name in de VS en Australië. Wij vrezen alleen dat het steeds
verder liberaliseren in WTO-verband zal leiden tot een dusdanige schaalvergroting
en intensivering dat ons landbouwcultuurlandschap in ernstige mate zal verarmen
en verschralen. Bovendien kan de zorg voor voedselveiligheid en dierenwelzijn
verder in het gedrang komen. Daarom pleiten wij ervoor dat bij het herijken
van het Europees landbouwbeleid oog zal blijven bestaan voor het feit dat
bij een ver doorgevoerde liberalisering en het compleet wegvallen van productiegerichte
inkomenssteun een heel groot deel van de grondgebonden agrarische bedrijven
het loodje zal leggen. Wij denken dat er goede argumenten zijn om een stelsel
te ontwikkelen waarbij een zekere bescherming tegen de lage wereldmarktprijzen,
gekoppeld aan beheersing van de eigen productie en afgestemd op de behoeften
binnen Europa, wordt nagestreefd. In ruil daarvoor mag de samenleving producten
verlangen die voldoen aan een hoog kwaliteitsniveau. Dat vergt een productiewijze
die verantwoord is voor wat betreft voedselveiligheid en zorg voor dier en
milieu. Het stimuleren van de teelt van streekproducten verdient hierbij de
aandacht. Omdat een gezonde, grondgebonden en kleinschalige landbouw van groot
belang is voor het behouden en onderhouden van ons cultuurlandschap mogen
daartegenover ook bijdragen aan de agrariërs staan. De hoogte ervan zal
echter vermoedelijk niet opwegen tegen de wegvallende directe inkomenssteun.
De door de Commissie voorgestelde steun voor plattelandsbeleid en landschapsbeheer
kan daarom in beginsel onze sympathie hebben, mits daarbij ook de andere elementen
in het beleid worden gevoegd die ik hiervoor aanduidde. Wij merken nog op
dat het massiever inzetten op plattelandsbeleid via de Europese fondsen wel
zal inhouden dat voor de cofinanciering meer middelen beschikbaar worden gesteld
dan tot nu toe is gebeurd. Graag hoor ik van de minister of hij deze visie
kan delen.Het door mij al eerder geciteerde WRR-rapport "De toekomst van de nationale
rechtsstaat" komt, als de invloed van de Europese regelgeving wordt betrokken
op de nationale soevereiniteit, tot de uitspraak dat de relatief heldere verdeling
van bevoegdheden tussen de machten van de trias in een nationale staat niet
wordt weerspiegeld in de EU. Er is binnen de systematiek van de EU weliswaar
sprake van checks and balances, maar de openbaarheid en parlementaire betrokkenheid
blijven sterk achter bij de procedures in een nationale rechtsstaat waardoor
ook de legitimerende werking van een openbaar besluitvormingsproces in de
volksvertegenwoordiging voor een aanzienlijk deel ontbreekt. Met deze uitspraak
in het achterhoofd wil ik komen tot het duiden van een richting voor de voorstellen
die onzes inziens door de Europese Conventie moeten worden gedaan om de EU
democratischer, transparanter en efficiënter te maken, zeker na de uitbreiding
met de tien kandidaat-lidstaten in 2004. De geciteerde uitspraak in het WRR-rapport
raakt aan de legitimiteitsvraag van Europa en de Europese regelgeving en duidt
al aan dat de legitimerende werking van de nationale wetgevingsprocedures
beduidend groter is dan die op Europees niveau. Deze constatering sterkt onze
fracties in de gedachte dat het zwaartepunt van de besluitvorming moet blijven
liggen in het Europa van de staten omdat de democratische legitimatie daar
het grootst is. Dat houdt dus ook in dat de conventie naar onze opvatting
niet op zoek hoeft te gaan naar mechanismen of structuren om het bouwwerk
Europa eigenstandiger en machtiger te maken ten opzichte van de deelnemende
landen. Het draagvlak onder de bevolking zal niet toenemen door het Europees
gebouw te verstevigen of te verfraaien. Wij menen dat de vergroting van het
draagvlak kan worden bereikt door consequent en gewetensvol na te gaan of
en hoe Europese samenwerking dienstbaar is of gemaakt kan worden aan het beter
laten functioneren van de nationale samenleving. Wij bepleiten derhalve een
beweging die zich verwijdert van het federalistische model. De aandacht die in
het regeringsstandpunt "Europa in de steigers" wordt geschonken aan het subsidiariteitsbeginsel
en vervolgens het proportionaliteitsbeginsel achten wij dan ook terecht. Concreet
betekent dit dat wij er voorstander van zijn dat het subsidiariteitsbeginsel
zorgvuldig wordt toegepast en dat er in een zo vroeg mogelijk stadium op het
niveau van het nationale parlement een subsidiariteitstoets wordt aangelegd.
Wij aarzelen overigens over de vraag of het de rol van COSAC of een soortgelijke
instelling zou moeten zijn om in beschouwende en achteraf in controlerende
zin een subsidiariteitsbewaker te zijn. Wij vinden dat een wat gezochte taak
voor een instelling met een wat vage signatuur. Daar waar het proportionaliteitsbeginsel
uitgaat van een regelgevend optreden dat niet verder gaat dan nodig is om
de gemeenschapsdoelstelling te verwezenlijken, is het interessant te vernemen
of en in hoeverre al gerealiseerde Europese regelgeving aan die eis voldoet.
In Edinburgh zijn hierover afspraken gemaakt. Kan de minister ons meedelen
of er op dit punt al vorderingen zijn gemaakt?De regering wil zich volgens "Europa in de steigers" meer inzetten om
de communautaire methode te versterken, maar laat onverlet dat op terreinen
als gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (de tweede pijler)
en de samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken (de derde
pijler) via een meer intergouvernementele weg voortgang wordt geboekt. Wij
vinden dat een wat versluierende uitspraak. Graag vernemen wij van de minister
of hij het advies van de AIV ter zake van de toekomst van de derde pijler
deelt. De AIV beveelt namelijk aan om, voor zover de intergouvernementele
conferentie in 2004 de derde pijler nog niet kan overhevelen naar de eerste
pijler, ook zonder inschakeling van die commissie te besluiten tot overheveling,
desnoods met een verzwaarde meerderheid van stemmen. Wij zijn hiervan geen
voorstander.Wat betreft de vraag of moet worden gestreefd naar een Europese grondwet,
waarin ook de grondrechten zijn opgenomen, delen wij de opvatting van de regering
waarin het Handvest de status van politieke verklaring kan krijgen en waarbij
grondrechten niet tot materieel EU-rechten moeten worden verheven,
zodat daaruit directe aanspraken van burgers jegens de overheid kunnen voortvloeien.De rol van de nationale parlementen binnen het Europese besluitvormingsproces
moet worden verstevigd. Zoals gezegd, zou dat kunnen door invoering van een
zo vroegtijdige mogelijke subsidiariteitstoets als het gaat om communautaire
regelgeving. Maar ook ten aanzien van onderwerpen in de derde pijler zou de
controlerende rol ten opzichte van de Raad moet worden verstevigd, een en
ander in nauwe coördinatie met europarlementariërs. Het versterken
van de invloed van nationale parlementen via het instituut van het dubbelmandaat
vinden onze fracties ongewenst, want dat werkt vermenging van verantwoordelijkheden
op nationaal en supranationaal niveau in de hand. Wij hechten aan een duidelijke
afbakening van verantwoordelijkheden.Daar waar de invloed van de Raad is toegenomen ten koste van de Commissie
en het Europarlement kunnen wij ons voorstellen dat omwille van de democratische
legitimatie – en dus een sterkere parlementaire en (mede)wetgevende
rol – er meer evenwicht komt ten gunste van Commissie en Parlement.
In dit verband beveelt de AIV aan om het verschil tussen verplichte en onverplichte
uitgaven af te schaffen, zodat het Parlement zijn bevoegdheden kan uitstrekken
over het geheel van de Europese begrotingen, dus inclusief de uitgaven voor
landbouw- en structuurbeleid. Deelt de regering deze opvatting?Wij zijn er overigens geen voorstander van om de rol van de Commissie
te verzwaren door de voorzitter ervan door het EP te laten kiezen. Daarmee
zou de commissie naar onze menig te zeer in een politieke polarisatie terecht
kunnen komen en dat zou ten koste kunnen gaan van haar eigenstandige rol.
Wij zijn er ook geen voorstanders van om na uitbreiding van Europa tot 25
leden af te stappen van het gebruik om elk land minimaal een commissaris in
de Commissie te geven. Weliswaar zal de uitbreiding leiden tot een grote Commissie,
maar wij vinden het een te groot offer aan de doelmatigheid om de kleinere
landen dan maar invloed via een commissaris in de Commissie te onthouden.Mijn bijdrage begon met een citaat van Den Uyl, ik zal er ook mee eindigen,
al was het maar om aan te geven dat onze fracties de realiteit van Europa
erkennen, ondanks de opvattingen over de richting van werken."Algemeen gezegd: ik ben ervan doordrongen, dat belangrijke beslissingen,
economisch en politiek, een bovennationale dimensie hebben. Dat Nederland,
geen enkel land, zich daaraan kan onttrekken. Dat moet ook de consequentie
hebben, dat het Europees Parlement ernstig wordt genomen."De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter. Ik sluit mij graag aan bij het woord van welkom aan de bewindslieden
in de senaat van de voorgaande sprekers. Ik wil ook uitspreken dat dit een
goed moment is om over Europa van gedachten te wisselen. Wij staan aan de
vooravond van een Benelux-memorandum, de topconferentie in Kopenhagen en de
aanloop naar drie voorzitterschappen. Ik vind dat dit kabinet ondanks de demissionaire
status moet doorwerken aan de voorbereiding van de voorzitterschappen. Nederland
heeft daarin internationaal een heel belangrijke rol te spelen.Ten grondslag aan dit debat liggen de nota De Staat van de Europese Unie,
Europa in de steigers, de ontwerp Europese constitutie en de nota van de regering
over de uitbreiding. Ik begin met de Staat van de Europese Unie. De Europese
Unie verkeert in een miserabele staat van onderhoud. De economische recessie
slaat toe. De werkloosheid groeit, er is een kloof naar de burgers en wij
zien dat de Europese Raad sinds Amsterdam uitblinkt door politieke onmacht
of politieke onwil om de nodige besluiten te nemen. Er is gebrek aan leiderschap.
Wij moeten vaststellen dat er na Delors, Kohl en Mitterrand geen echte Europese
leiders zijn. Wij moeten ook vaststellen dat nationale leiders Europa vaak
ondergeschikt maken aan intern electoraal gewin.Als laatste element van de gewijzigde situatie noem ik dat Duitsland zich
sinds kort in een volstrekt andere positie bevindt dan al die jaren voorheen.
Dit is voor mij een centraal element, omdat Duitsland altijd de locomotief,
de trekker van de Europese integratie is geweest. Ik geef drie punten aan
waarop Duitsland nadrukkelijk afwijkt van het verleden. Het eerste is dat
de Bundeskanzler heeft gezegd dat de Duitsers de Verschuldungspolitik "lockern"
moeten nemen. Dat wil dus zeggen dat wij er maar een loopje mee moeten nemen.
Dat staat haaks op de Duitse politiek en ook op de Nederlandse, die altijd
blind heeft gevaren op de Duitse Währungspolitik. Wij moeten ons vandaag
de dag afvragen of dat nog wel kan.In de tweede plaats is het unilateralisme in de buitenlandse politiek
een nieuw fenomeen, dat ook haaks staat op het Duitse verleden. Vooral in
de kwestie Irak heeft Duitsland dat getoond. Niet Europa was daar het referentiepunt,
maar dat werd gevormd door interne electorale omstandigheden.Het derde punt is de interne markt. Duitsland dreigt daar met zijn nationale
subsidies in de textiel, in de automobielindustrie en nu ook in de telecommunicatie
het functioneren van de interne markt te ondermijnen. Van locomotief dreigt
Duitsland zorgenkind te worden.De nota De Staat van de Europese Unie vormt een belangrijke basis voor
een gedegen Europadebat. Ik verzoek de bewindslieden, in de toekomst de nota
minder beschrijvend te maken en meer te kiezen voor diepgaande analyses. Ik
geeft vier punten aan waarop een diepgaande analyse noodzakelijk is.In de eerste plaats zijn dat de gewijzigde geopolitieke verhoudingen binnen
Europa na de uitbreiding en de relatie tussen Europa en de rest van de wereld.
In de tweede plaats is dat de gedegen en goede analyse van de Duits-Franse
relatie, waar wij het vorig jaar om gevraagd hebben. Immers, naar onze vaste
overtuiging blijft de Duits-Franse relatie zeer relevant voor de verdere vooruitgang
in Europa. Wij kunnen in Brussel vaststellen dat de Duits-Franse samenwerking
heeft gefunctioneerd op het punt van de landbouwpolitiek, maar de vraag is
toch of de tegenstellingen niet veel dieper zijn.In de derde plaats is de Atlantische alliantie in de laatste jaren in
een ander perspectief gekomen. Wij zien dat er fundamenteel gewijzigde omstandigheden
zijn in de relatie tussen Europa en Amerika. Tegen die achtergrond is het
de vraag of bij de uitbreiding van de Europese Unie, waarbij Amerika een grote
invloed itoefent op de nieuw toetredende landen, de transatlantische
relatie binnen Europa niet versterkt wordt, in plaats van de Europese samenwerking.
Immers, die landen zijn voor hun veiligheid vooral afhankelijk van Amerika.
Vandaag de dag zie je dat de invloed van Amerika op die landen buitengewoon
hard en soms ook bruut is. Dat hebben wij ook ervaren in het Internationale
Strafhof. In de vierde plaats is er de relatie van de Europese Unie met de
rest van Europa, het "wider Europe". De vraag is gerechtvaardigd of dieüberhaupt
zover was gekomen als niet juist het voorbereidende werk op het gebied van
democratie, mensenrechten en rechtsstaat was geleverd door onder andere de
Raad van Europa.De vraag naar de relatie van de Europese Unie met de rest van Europa heeft
ook te maken met de fundamentele vraag over de grenzen van Europa. Ik verzoek
de bewindslieden daar een beschouwing aan te wijden. Ik denk dat dit een van
de heel relevante discussies is. Ik durf te zeggen dat wij zonder de Raad
van Europa vandaag de discussie over de uitbreiding van de Europese Unie niet
hadden hoeven te voeren. Immers, de Kopenhagen-criteria zijn daar vastgelegd.
De Raad van Europa heeft daarmee een heel evidente rol gespeeld.De muur is niet gevallen voor twaalf landen alleen. De muur is gevallen
voor alle Centraal- en Oost-Europese landen. Vrede, veiligheid en stabiliteit
zullen niet gewaarborgd zijn als de grens van het gedeelde Europa uitsluitend
een stuk opgeschoven wordt. Tegen die achtergrond wijs ik erop dat de paus
in een indrukwekkende rede voor het Italiaanse parlement heeft gewezen op
het gevaar van een nieuwe scheidslijn binnen Europa. Ik zou de bewindslieden
willen vragen om daarop te reageren.Tegen die achtergrond kom ik bij mijn volgende onderwerp, de voorzitterschappen.
Ik verzoek de bewindslieden, in te gaan op de wijze waarop zij de voorzitterschappen
vorm willen geven. Allereerst is er de OVSE, dan de Raad van Europa en vervolgens
de Europese Unie. Nederland staat aan de vooravond van een belangrijke rol
in Europa. Ik denk dat dit meer mogelijkheden biedt dan dat wij dit als een
last moeten ervaren. In de troonrede heeft de regering aangekondigd, deze
gelegenheid te zullen aangrijpen om nieuw elan in het Europees bewustzijn
van de burgers op te roepen, door de burgers actief te informeren en bij het
debat te betrekken. Hoe wil de regering daar vorm aan geven? Ik denk dat het
heel noodzakelijk is dat juist de politiek verantwoordelijkheid neemt om de
kloof tussen de burgers en Europa te verkleinen.Mijn derde onderwerp is de uitbreiding. Ik sluit mij aan bij een aantal
opmerkingen van collega Jurgens. Uiteraard is deze uitbreiding niet zonder
zorgen. Dat waren overigens ook de vorige uitbreidingen niet, hoewel die van
een heel andere inhoud waren. Sinds 1989, na de val van de muur van Berlijn,
is door de nieuw toetredende landen een gigantische prestatie geleverd. Van
een totalitaire, centraal aangestuurde staatseconomie zonder enige democratische
traditie en evenmin enige rechtsstatelijkheid een samenleving omturnen is
een werkelijk formidabele opgave, die zijn weerga in West-Europa niet kent.
Ik onderstreep dat, uit eigen ervaring. Enfin, collega Jurgens heeft dezelfde
ervaring.Dat zich hierbij nog tal van onvolkomenheden voordoen is niet verwonderlijk.
Zowel op het terrein van de strijd tegen corruptie, de implementatie van de
rechtsstaat, als op dat van de voedselveiligheid moet nog veel gebeuren. Maar
binnen de Europese Unie zal dit proces sneller en effectiever gaan dan door
die landen er nu buiten te houden, met mogelijk een grote psychologische terugslag.
De Europese Unie moet zich hierbij bedienen van een sterke betrokkenheid en
aansturing van de veranderingsprocessen. Daar heeft ook de heer Jurgens voor
gepleit. West-Europa heeft niet alleen een politiek commitment voor deze landen
afgegeven en op zich genomen, maar ook een morele plicht. Stabiliteit en duurzame
vrede op het Europees continent vergen een verdere politieke integratie. Het
is opvallend dat deze "prijs" niet ter tafel komt. De Balkan is toch het meest
recente voorbeeld. De gebeurtenissen daar tonen aan welke catastrofale gevolgen
het ontbreken daarvan voor de regio zelf, maar ook voor Europa als geheel
heeft gehad. Niemand spreekt over de "kosten" van de oorlog op de Balkan.
Die werden als vanzelfsprekend ervaren. Echter, als wij het hebben over de
kosten voor de stabiliteit, de vrede en de veiligheid in Europa, worden plotseling
de boekhoudkundige cijfers gepresenteerd.West-Europees eigenbelang vergt ook solidariteit. Perspectief voor de
volkeren in deze landen op een beter bestaan is ook ons belang. Betalen wij
die prijs niet dan komen zij, begrijpelijkerwijs, naar ons. Dat de VVD in
de Tweede Kamer en het ministerie van Financiën van Europa een te eenzijdige
centenkwestie maken zonder de andere politieke en economische argumenten volop
mee te wegen, is een breuk met de Nederlandse politiek. Ik zeg dit met treurnis.
Deze houding is ook een breuk met de opvattingen van de VVD in het verleden
met betrekking tot de Europese integratie. Zij is naar mijn mening in strijd
met het Nederlands belang en zij maakt Europa ondergeschikt aan binnenlandspolitieke
electorale doelstellingen. Wij mogen niet verzwijgen dat Nederland lange tijd
de grootste profiteur van de EU was, zowel op financieel als op handelspolitiek
terrein. Het Nederlandse bedrijfsleven heeft hogelijk geprofiteerd van de
grote Europese binnenmarkt en het zal dat ook in de toekomst doen. De export
van Nederlandse producten naar de toetreders overtreft verre de import vanuit
die landen. Ook die handelspolitieke en werkgelegenheidsaspecten worden te
veel buiten beschouwing gelaten.Dat wij in veel van de nieuwe toetreders tot de grootste investeerders
behoren, speelt blijkbaar evenmin een rol. Deze brede politieke afweging dient
leidraad te zijn. Graag zou ik van de collega's van de VVD vernemen waar zij
bij dit vraagstuk staan. Alleen de betalingen via de Europese begroting als
beoordelingscriteria nemen, doet ernstig te kort aan deze historische beslissing.
Wij moeten hierbij ook de juiste context in aanmerking nemen. De Europese
begroting beslaat slechts enkele procenten van de totale overheidsuitgaven
van de Europese Unie. Terecht wordt de vinger gelegd bij iets waarover gesproken
moet worden: de bestedingen. De politiek moet kritisch de bestedingen volgen.
Er moet namelijk zorgvuldig met de Europese middelen worden omgegaan. Op de
bewering dat er een juiste besteding is, valt zeker het een
en ander af te dingen.Het CDA heeft jarenlang verzet gepleegd tegen de VK-compensatie, tegen
de subsidiedrift via structuurfondsen, tegen landbouwfondsen en sociale fondsen.
Vooral het gebrek aan effectieve controle en de zucht van de lidstaten, ook
van Nederland, om zoveel mogelijk uit de Europese ruif te halen, is voortdurend
onderwerp van kritiek geweest van mijn fractie, ook van de CDA-fractie aan
de overkant. De rol van de Europese Rekenkamer is de laatste jaren versterkt
en de procedures zijn verbeterd, maar nog steeds verdient deze kwestie aandacht.Het was dan ook teleurstellend dat het vorige, paarse kabinet in 1999
in Berlijn het accent heeft gelegd op een vorm van financiële compensatie
en niet op een harde confrontatie in verband met de herziening van de structuurfondsen
met meer geld voor de nieuwe lidstaten, de afschaffing van de cohesiefondsen,
die een horizonbepaling hadden, de herziening van het landbouwbeleid en vooral
het stoppen van de onzinnige en ongegronde financiële compensatie voor
het Verenigd Koninkrijk.De CDA-fractie spreekt grote waardering uit voor de standvastigheid waarmee
de minister van Buitenlandse Zaken zich tegen een eenzijdige, vooral op de
financiële cijfers berustende, benadering met het mogelijk hanteren van
een veto heeft verzet. Het optreden van de minister-president tijdens de Top
in Brussel was vertrouwenwekkend, gezagsvol en opmerkelijk succesrijk. Het
heeft de schade voor Nederland beperkt en het vertrouwen hersteld, vooral
in de toetredende landen. Welke lessen trekken wij daaruit? Wordt het niet
tijd dat wij definiëren wat het Nederlands belang is. Er wordt te gemakkelijk
gedweept en geschermd met het "Nederlandse belang" zonder dat daaraan inhoud
wordt gegeven. Het Nederlandse belang is naar ons oordeel het belang van de
Nederlandse burgers, dat de politiek te behartigen heeft. Dat belang kan het
beste behartigd worden door eerst de samenwerking in de Benelux te zoeken
en vervolgens op grond van die samenwerking in de EU te opereren. In dit verband
wil ik een compliment maken aan het adres van de bewindslieden voor hun inzet
om samen met de Benelux-partners te komen tot een gemeenschappelijk standpunt.Voorzitter. Is het mogelijk dat op het punt van de uitbreiding op de Top
in Kopenhagen nog roet in het eten wordt gegooid? Er is namelijk kritiek van
de toetredende landen vanwege het gebrek aan voldoende financiële tegemoetkomingen
en die kritiek is scherp. Wat vinden de bewindslieden hiervan?In 1966 is Turkije uitzicht geboden op het lidmaatschap van de toenmalige
Europese Economische Gemeenschap. Daaraan lagen militaire, politieke en strategische
argumenten ten grondslag. Verder was er een sterke Amerikaanse druk. Het lidmaatschap
is sindsdien niet onomstreden geweest, zelfs niet nadat de Europese Raad Turkije
in 1999 opnieuw uitzicht op het lidmaatschap van de EU bood.Met de conclusies van de Europese Raad in Brussel constateren de regeringsleiders
dat Turkije belangrijke stappen heeft gezet om aan de criteria van Kopenhagen
te voldoen. Zij stellen zelfs dat die de toetredingsonderhandelingen met Turkije
dichterbij hebben gebracht. Nu moeten de ministers van Buitenlandse Zaken
de besluitvorming voor de Top in Kopenhagen voorbereiden. In de discussie
spelen de kwestie Cyprus, de medewerking van Turkije om de EU-interventiemacht
gebruik te laten maken van NAVO-middelen en de Amerikaanse druk om Turkije
te laten toetreden een grote rol. De nieuwe Turkse regering laat niet na te
betogen dat zij een pro-EU-beleid wenst voort te zetten. Wat is het oordeel
van de minister van de huidige situatie? Krijgt Turkije een datum of –
en daar ziet het naar uit – wordt een rendez-vousdatum gegeven? Wat
is de opvatting van de Nederlandse regering?Is de heropening van de discussie over de toetreding van Turkije een serieuze
optie? Ons inziens zou dit om meerdere redenen geen overweging verdienen.
Wanneer deze overweging wel opnieuw aan de orde zou komen, zouden wij mogelijk
de tegenstelling islam-christendom verscherpen. De enige, juiste en correcte
politieke route is het scherp hanteren van de criteria van Kopenhagen. Op
de stelling dat aan de criteria wordt voldaan, valt nog steeds veel af te
dingen, ondanks de nadrukkelijk stappen die zijn gezet met het afschaffen
van de doodstraf en het verbeteren van de positie van de Koerden.Voorzitter. Hoe denkt de regering over de toetreding van Cyprus? Immers,
een oplossing van de kwestie Cyprus is nog niet nabij. Volgt de regering het
voorstel van de Europese Commissie? Dreigt de Europese Unie niet een potentieel
ernstig conflict te importeren?Vervolgens wil ik iets zeggen over de Conventie. Zij heeft in acht maanden
meer resultaat geboekt dan de Europese regeringsleiders sinds de Top in Amsterdam.
Aanvankelijk had de toenmalige regering een sceptische houding. Ik herinner
aan het interview met de Permanente Vertegenwoordiger Bot in het reeds geciteerde
nummer van de Volkskrant. Dat interview is een bewijs van de onderschatting
destijds en de door Nederland gemiste kans.Het lidmaatschap van Fischer en De Villepin toont eigenlijk het beste
aan welke politiek gewicht de Conventie dient te worden toegedicht. In meerdere
opzichten is dit voor ons een goede zaak. Met de komst van Fischer heeft naar
mijn opvatting de communautaire methode aan gewicht gewonnen. In dat licht
vraag ik de regering hoe zij denkt over de Duits-Franse operatie in de Conventie.
Immers, die landen hebben op de meest gevoelige dossiers belangrijke voorstellen
gedaan. Met betrekking tot defensie hebben zij zeer interessante openingen
geboden. Verder hebben zij voorstellen gedaan ten aanzien van extern beleid.
Zeer zeker hebben zij initiatieven genomen op het gebied van de derde pijler:
justitie en binnenlandse zaken. Zij hebben ambitieuze doelstellingen geformuleerd,
misschien ambitieuzer dan de Nederlandse regering thans lief is.De heer Jurgens (PvdA):Hoe is uw opmerking over het optreden van Duitsland in de Conventie te
rijmen met uw beginwoorden over de rol van Duitsland in het algemeen in de
Europese Unie? Het is het een of het ander. Of Duitsland doet iets goeds of
het doet iets verkeerds. In hetzelfde betoog zegt u dat het beide doet. U
moet kiezen.De heer Van der Linden (CDA):Ik weet niet of u goed heeft geluisterd. Ik heb gezegd dat de Frans-Duitse
relatie aan diggelen lag. Daar kwam niets uit. Tijdens de Top in Brussel hebben
wij bij de bespreking van het landbouwdossiers een verbetering
waargenomen. Wij waren erg kritisch. Ik was echter buitengewoon ingenomen
met het feit dat er überhaupt een Duits-Frans voorstel lag, want daarmee
werd de weg geëffend om tot besluitvorming te komen. Dat de Nederlandse
premier dat voorstel heeft verbeterd, strekt hem tot eer. Vervolgens heb ik
gevraagd of de Frans-Duitse samenwerking tijdens de Top in Brussel een incident
was. Ik stel vast dat binnen de Conventie sprake is van een groeiende samenwerking
tussen de Duitse en de Franse delegatie, ook op ambtelijk niveau. Ik vind
dat een positieve ontwikkeling, maar zij neemt niet weg dat de verhouding
tussen Frankrijk en Duitsland nog steeds broos is, met onder de oppervlakte
grote tegenstellingen tussen de opvattingen. Ik heb gevraagd om een analyse
van deze samenwerking, omdat het ook in ons belang is om te weten hoe wij
haar moeten beoordelen en hoe wij er het beste, hetzij via de Benelux, hetzij
rechtstreeks, op kunnen inspelen.De heer Jurgens (PvdA):Ik verwees naar het eerste deel van het betoog van de heer Van der Linden.
Daarin betreurde hij het dat de rol van het huidige Duitse kabinet op drie
punten een achteruitgang is ten opzichte van de situatie toen een zekere Kohl
aan het bewind was. Nu zegt hij plotseling dat de rol van Fischer in de Conventie
zeer positief is. Ik denk dat de rol van Fischer in de Europese politiek überhaupt
zeer positief is. Hoe rijmt de heer Van der Linden beide opmerkingen?De heer Van der Linden (CDA):De Duitse Verschuldungspolitik heeft geen wijziging ondergaan. Het zou
zelfs gevaarlijk zijn als de Frans-Duitse samenwerking daar de verkeerde kant
op zou gaan. Beide landen verkeren namelijk in dezelfde situatie. Bij de interne
markt is de Duitse politiek nadrukkelijk ondermijnend voor het functioneren
van de interne markt, omdat daarbij wordt uitgegaan van faire concurrentieverhoudingen
en de spelregels van de EU. Dat doet Duitsland niet. Men heeft die spelregels
op drie punten met voeten getreden. Verder heeft Duitsland op buitenlands
terrein unilateraal een verklaring afgelegd over een zeer aangelegen punt,
namelijk de situatie met betrekking tot Irak. Daarin week men af van de traditie
van Duitsland om de oplossing juist te zoeken in Europees kader. Dat zijn
bij elkaar drie gegevens die op zichzelf zeer zorgwekkend zijn. Het is verheugend
dat wij de laatste weken zien dat Duitsland en Frankrijk in de Conventie proberen
te komen tot een gemeenschappelijke aanpak. Dat is des te meer verheugend,
omdat wij geconfronteerd werden met een kongsie van het Verenigd Koninkrijk,
Spanje en Frankrijk op het punt van de gekozen president. Naar mijn opvatting
is het zeer belangrijk dat wij ervoor zorgen dat onze relatie met Duitsland
stevig is, waardoor wij de Duitsers aan onze kant houden. Voorkomen moet worden
dat deze ontwikkeling meer steun krijgt bij de grote landen. Als Duitsland
zou omgaan, zouden wij een gevoelige nederlaag lijden. Er zit wat mij betreft
geen enkele tegenstelling in de feitelijke constatering aan de ene kant en
de positieve ondertoon binnen de Conventie aan de andere kant. Dat laatste
doet niets af aan de Duitse positie op het punt van het Stabiliteitspact,
de interne markt en Irak.Het is een koerswijziging ten opzichte van het vorige kabinet dat dit
kabinet de Conventie grote betekenis toekent. Uit eigen ervaring stel ik vast
dat men zeer actief aan het proces deelneemt. Ik complimenteer de regering
daarmee. Het is een Nederlands belang om daar nadrukkelijk een actieve rol
in te vervullen.De nota "Europa in de steigers" was een eerste aanzet tot positiebepaling.
De uitgangspunten van een versterking van de communautaire methode en het
evenwicht tussen de instellingen krijgen onze steun, maar de nota draagt nog
steeds heel duidelijk de sporen van compromissen tussen uiteenlopende standpunten.
Ik noem er twee: het Charter en de unanimiteitsregel in de tweede pijler.
Daarnaast wijs ik op de terughoudendheid bij de communautarisering van de
derde pijler. Ik vraag de bewindslieden of het Benelux-memorandum dat eraan
zit te komen gezien moet worden als de vervanger van de nota "Europa in de
steigers". Het memorandum behandelt alle thema's die ook in de Conventie zeer
relevant zijn, zoals het Charter en de externe werkgroep, met name de positie
van de gekozen president en de Hoge Vertegenwoordiger. Komt dit terug in het
Benelux-memorandum?Zijn er op dit ogenblik nog grote geschilpunten met België? Het was
teleurstellend dat premier Verhofstadt voor de troepen uitgelopen heeft met
een aantal boodschappen die niet helemaal in lijn liggen met de gevoerde besprekingen.
Ik ben benieuwd of er op dit ogenblik uitzicht is op een gemeenschappelijk
standpunt.Hoe beoordeelt de regering het skelet van Giscard? Volgens Giscard moet
het skelet nu vlees op de botten krijgen. Normaal gaat het omgekeerd. De Conventie
is op een aantal punten verrassend succesvol. Er is meer bereikt dan bij aanvang
voor mogelijk gehouden werd. Ik noem enkele punten. Er is sprake van een constitutie.
Er komt een juridisch bindend Charter. De Europese Unie krijgt rechtspersoonlijkheid.
De pijlerstructuur wordt opgeheven. Er komt een versterking van de rol van
de nationale parlementen, met toepassing van het subsidiariteitsbeginsel.Er zijn ook nog een paar omstreden punten. Ik noem de financiering via
het eigen belastingdomein en het dubbel burgerschap. De meest omstreden kwesties
zijn wat ons betreft het volkscongres, de verkiezing van de voorzitter van
de Europese Raad en op onderdelen versterking van het intergouvernementele
karakter. Hoe beoordeelt de regering deze ontwikkeling?Met name in de tweede pijler hinkt de nota "Europa in de steigers" nog
op meerdere gedachten. Ik vraag om een bijstelling, met name op het punt van
de positie van de Hoge Vertegenwoordiger en de gekwalificeerde meerderheid
van stemmen, waar de regering nog geen voorstander van is. Er is fors verzet
aangetekend tegen die gekozen president. Dat gaat ten koste van de positie
van de Europese Commissie en het zal het evenwicht tussen de instellingen
ernstig kunnen schaden. Hoe kan het concept zo worden georganiseerd, dat dit
ook in de structuur tot uitdrukking komt? Wij moeten erkennen dat in de tweede
pijler een vorm van intergouvernementele samenwerking blijft bestaan. Ik hoop
wel dat de gemaakte keuzes uitzicht bieden op het hanteren van de communautaire
methode. Ik vraag de regering of zij, gelet op de uitkomsten van de Conventie tot
op heden, nog steeds van mening is dat het Charter een politieke verklaring
moet blijven. De overgrote meerderheid van de Conventie is van mening dat
het zo'n vitaal onderdeel van de constitutie uitmaakt, dat het integraal onderdeel
moet worden van de nieuwe constitutie. Het is logisch dat, als de EU opschuift
van economische gemeenschap naar een politieke unie en nu naar een waardengemeenschap,
de kern, het hart, de ziel van die waardengemeenschap onderdeel van de constitutie
uitmaakt.Staatssecretaris Nicolaï heeft overleg met de toetredende landen
gevoerd. Hij heeft verklaard dat het goed zou zijn als er tussen de Conventie
en de IGC een ruime denkpauze in acht zou worden genomen. Hij heeft ervoor
gepleit de afronding van de IGC te laten plaatsvinden in 2004 onder Nederlands
voorzitterschap. Is dat de politiek van de Nederlandse regering en, zo ja,
is dat niet in strijd met de bepleite snelheid? Laten wij zo het momentum
niet verloren gaan? Het ziet ernaar uit dat een meerderheid van de lidstaten,
als de Conventie in juni, juli tot consensus kan komen, er voorstander van
is om de topconferentie in Rome te benutten om de IGC af te ronden. Hoe staat
de Nederlandse regering daar tegenover? Is de regering ervoor om de kandidaat-landen
deel te laten nemen aan de verdragsonderhandelingen? Het lijkt mij vanzelfsprekend
dat deze landen, nu ze volop aan de discussie in de Conventie meedoen, ook
volop kunnen meedoen in de verdragsonderhandelingen bij de IGC.Wil de regering nader ingaan op de positie die zij inneemt rond de positie
van de Hoge Vertegenwoordiger in de toekomst? Er zijn vier opties, waarvan
de tweede voor het Nederlandse parlement het meest voor de hand ligt: een
samenvoeging van de figuur van Solana en van Patten en die onderbrengen in
de Commissie. Dat zou het meest zuiver zijn, maar het is niet realistisch,
omdat hiervoor onvoldoende steun is bij de grote lidstaten. Er zal dus worden
uitgeweken naar een derde optie, die een dubbele pet inhoudt voor die ene
Hoge Vertegenwoordiger, die onderdeel zal uitmaken van de Europese Commissie
en tegelijkertijd van de Raad. Hoe ziet de Nederlandse regering zo'n figuur?
Functioneert dat wel in de praktijk? Wat betekent dat voor het initiatiefrecht
en de besluitvormingsprocessen? Tegelijkertijd pleit ik ervoor, ook steun
te geven aan de opvatting dat er uiteindelijk één administratie
moet komen bij Commissie en Raad, die zorg moet dragen voor de buitenlands-politieke
aspecten. Immers, als dat niet het geval is, zal er een gevecht tussen ambtenaren
op lager niveau plaatsvinden, terwijl tegelijkertijd een deel van het budget
aan iedere controle wordt onttrokken.De heer Kohnstamm (D66):Voorzitter. Mijn excuses voor het feit dat ik wat later binnen was. Ik
kon dat ook niet helpen. Uiteraard heet ik beide bewindslieden ook van harte
welkom.Een aantal fracties in dit huis heeft het kabinet vorige week in een op
het scherp van de snede gevoerd debat verweten, zich niets aan de demissionaire
status gelegen te laten liggen. In het debat van vandaag en morgen loopt het
kabinet een geheel ander risico. Juist op een punt waar de agenda hoofdzakelijk
door anderen wordt gedicteerd – uitbreiding van de EU en alles wat daarmee
samenhangt – mag zelfs de demissionaire status nooit een excuus vormen
voor het achterwege laten van krachtdadig beleid. Op dit terrein hebben de
bewindslieden ten minste de schijn tegen. Het kan verkeren!Er is in de afgelopen twee maanden aan de overzijde indringend en uitvoerig
stilgestaan bij de Staat van de Europese Unie en bovenal bij de uitbreiding
van de EU. Het is een gelukkige omstandigheid, voor het kabinet en voor Nederland,
dat de oppositie zich niet heeft laten verleiden om van de politieke situatie,
waarbij twee van de drie coalitiepartners zich min of meer op onderdelen ten
minste tegen de voorgestelde uitbreiding verzetten, misbruik te maken, bijvoorbeeld
door het kabinet met gênant gebonden handen naar de Europese Raad van
24 en 25 oktober te laten afreizen. Trouwhartig en principieel boden onder
andere PvdA, GroenLinks en D66 het kabinet de helpende hand. "Fatsoen moet
je doen" is een slogan die in ieder geval in dat debat aan VVD en LPF kennelijk
niet was besteed. Met nog meer dan de gebruikelijke belangstelling zal ik
daarom straks naar collega Van Eekelen luisteren, om te kijken wat het wordt:
recidive of reclassering?Ik ga namens mijn fractie proberen, de in de Tweede Kamer gevoerde debatten
niet dunnetjes over te doen, hoewel aan een doublure op onderdelen waarschijnlijk
niet te ontkomen valt. Ik ga daarvoor verschrikkelijk mijn best doen! Het
grootste probleem dat mijn fractie met de gang van zaken rond de uitbreiding
heeft, is sinds het vorig jaar hier gehouden Europadebat en het debat over
het Verdrag van Nice niet noemenswaardig veranderd. Zeker, met Nice is niet
niets geregeld, maar het is bijna leugenachtig en in ieder geval totaal onverantwoord
om te zeggen dat met Nice – ik citeer de minister-president uit de Handelingen
van de Tweede Kamer van 3 oktober jongstleden –: "... de Unie ook in
institutioneel opzicht gereed is gemaakt voor de uitbreiding". In zeilerstermen
uitgedrukt – ik citeer één van mijn in die hoedanigheid
favoriete teksten –: "casual to a criminal degree about seamanlike essentials".
Op cruciale punten is er, sinds de EU van de zes, in institutioneel opzicht
veel te weinig verandering aangebracht om niet ernstig te vrezen dat met de
overigens zeer gewenste uitbreiding van vijftien naar 25 en straks meer landen,
een totale stilstand in de besluitvorming gaat ontstaan. Want zeker zolang
in de Europese Raad en de Raad van ministers besluiten op relevante punten
niet middels gekwalificeerde meerderheid tot stand kunnen komen, is het voorspelbaar
dat er altijd ergens wel één land zal zijn dat van het vetorecht
gebruik zal maken om in het ene of andere dossier zijn zin te krijgen en daartoe
de besluitvorming op zijn best op te houden, maar waarschijnlijk gewoon te
chanteren.Bovendien: als het waar is dat met Nice de EU-instituties uitbreidingsfit
zouden zijn, slaat het besluit tot het instellen van de Conventie op relevante
onderdelen van diens opdracht als een tang op een varken, en kunnen collega's
Van der Linden en Van Eekelen voortaan gewoon hier blijven. Ten slotte leeft
bij ons de frustrerende vraag, hoe je als medewetgever, of in de ogen van
de bewindslieden misschien nog dreigender, als burger die zich daarover
in een referendum wil uitspreken, een oordeel kunt vellen over een te ratificeren
verdrag, als je volstrekt onvoldoende zicht hebt op de verdere besluitvormingsprocedure
na ratificatie. Die vraag speelt a fortiori voor hen, die namens de toetredende
landen besluiten moeten nemen, want direct na ratificatie van het toetredingsverdrag
staat pontificaal de aanpassing van de instituties, waarvoor zij net getekend
hebben, ter discussie. Dat is bestuurlijk onlogisch en onfatsoenlijk, dat
is vragen om moeilijkheden.Inmiddels constateert mijn fractie met velen hier dat de Conventie daadwerkelijk
op stoom begint te komen, zelfs zodanig dat niet op voorhand meer valt uit
te sluiten dat de uitkomst daarvan in een relatief korte IGC en snel tot een
verdragstekst kan worden gesmeed. Dat biedt mogelijk perspectief op een oplossing,
maar eerst nog het volgende. Zie ik goed – ik twijfel daar enigszins
aan – dan ligt het voorstel thans voor om de uitbreiding te realiseren
per 1 mei 2004. Die kalender lijkt om meerdere redenen zeer aanvechtbaar.
Want zowel in de Europese Commissie als in het Europees Parlement vinden dientengevolge
in zes maanden tijd twee stoelendansen plaats: de Commissie wordt for the
time being per 1 mei 2004 even met tien, vermoedelijk duimen draaiende, maar
zeker veel verdienende leden uitgebreid, terwijl ook het Parlement voor de
duur van enkele maanden er circa 250 leden bij krijgt. Terwijl de zittende
leden van het Europees Parlement campagne voeren en af en toe naar Brussel
en Straatsburg gaan om de hearings af te lopen waaraan de tien nieuwe commissieleden
worden onderworpen, zal direct na die zomer een nieuw Europees Parlement aantreden,
waarna er weer enkele maanden later een nieuwe Commissie moet worden benoemd.
Het enthousiasme over het va et vient van de LPF-leden in de Tweede Kamer
en in het kabinet lijkt aanstekelijk te werken, voeg ik er enigszins cynisch
aan toe.Ik vraag de bewindslieden, te reageren op mijn betoog tot nu toe. Is het
een te rationele benadering als ik denk: zou het geen blessing in disguise
kunnen zijn als we die malle stoelendans in twee acten kunnen voorkomen, ook
om van de daardoor geboden tijdswinst gebruik te maken om de ratificatie van
de toetreding te koppelen aan die van het verdrag dat de Conventie en de daarop
volgende IGC oplevert? En zo dit om redenen die de bewindslieden ongetwijfeld
eloquent naar voren zullen brengen een onbespreekbare suggestie zou zijn,
hoe kijken zij dan aan tegen die malle stoelendans, maar bovenal tegen het
risico van een totale stilstand van de besluitvorming in de EU, als niet spoedig
en effectief een aantal ingrijpende institutionele veranderingen, waarover
ik hierna meer inhoudelijk kom te spreken, worden geïmplementeerd? Graag
een reactie.Het is verheugend dat het kabinet in Benelux-verband zoveel mogelijk met
een aantal lidstaten of toekomstige lidstaten tracht te komen tot een Benelux-plus-memorandum
ten behoeve van de Conventie. Verheugend, omdat daaruit mag worden afgeleid
dat de malle strijd met de Belgen in Nice over één stem meer
of minder de verhoudingen niet lang hebben vertroebeld, maar bovenal verheugend
omdat wij hopen daaruit te mogen opmaken dat het kabinet, nu het is verlost
van de last van de op dit punt tegenstrijdige inzichten van de gewezen coalitiepartners –
immers: demissionair – eindelijk vooruit te branden is. Waar een kabinetsval
niet allemaal goed voor is! De prangende vraag is uiteraard: hoe staat het
met dat memorandum, welke oplossingen staan daarin beschreven en wat is of
was de inzet van dit kabinet in dat verband? Voor mijn fractie geldt een aantal
overwegingen op basis waarvan zij die voorstellen zal beoordelen. Ik noem
er drie.Hoe de EU er uiteindelijk uit moet gaan zien, valt niet met zekerheid
te voorspellen. Sterker nog, te concrete opvattingen daarover kunnen de gewenste
vooruitgang soms zelfs in de weg staan. Maar het is van groot bestuurlijk
en politiek belang om over de toekomstige vormgeving van de EU wel enig idee
te hebben, bij wijze van stip op de horizon. De marsroute wordt er globaal
mee aangeduid, terwijl iedereen van te voren weet dat, als de stip dichterbij
komt, de horizon weer wijkt en er nieuwe stippen nodig zullen zijn. Dat heet
in mijn politieke groepering een vorm van principieel pragmatisme. Het revolutionaire
concept van de EU kan overigens niet anders dan zo tot stand worden gebracht.
De hoogst noodzakelijke veranderingen in de architectuur van de EU dienen
uiteindelijk het supranationale, federale, communautaire Europa dichterbij
te brengen en, negatief geformuleerd, weg te blijven van het intergouvernementele.
Welbegrepen eigenbelang van een relatief klein land gaat in casu – bien
etonné de se trouver ensemble – hand in hand met onze idealistische
opvatting over de EU.In de wereld van na de val van de Muur is er geen vanzelfsprekende countervailing
power meer voor de VS. Daardoor ontstaat de gevaarlijke situatie dat de VS,
meer nog dan voorheen, een eigen agenda, die steeds vaker niet meer of minder
dan voorheen spoort met die van de Europese, aan de wereld kan dicteren. Het
is op grond daarvan niet alleen een Europees belang om ons beter te organiseren,
er is ook een mondiaal belang gediend in het ervoor zorgen dat de EU haar
economische macht effectief kan organiseren en aldus aanwenden voor het uitoefenen
van politieke en uiteindelijk militaire invloed en macht.In een indrukwekkende rede met als titel "Montesquieu and the European
Union" heeft de Belgische premier Verhofstadt op 18 november jongstleden voor
het Europa College te Brugge een aantal van zijn ideeën voor het tot
stand te brengen Benelux-memorandum neergelegd. Een aantal van de daarin uiteengezette
gedachten spreekt mijn fractie a prima vista aan. In het hiernavolgende, waarover
ik met Verhofstadt zeg: "All of this may well sound quite dull. However, this
tough struggle for clear structures for the Union is absolutely necessary
if we are to make Europe understandable again for its citizens.", laat ik
een zorgvuldig gekozen, maar beperkt aantal van de door hem ontvouwde gedachten
de revue passeren en verzoek de bewindslieden daarover hun licht te laten
schijnen.De eerste gedachte. Het zal nog wel even duren vooraleer de EU haar buitenlandspolitieke,
politieke en militaire ambities zal kunnen waarmaken. Los van het feit dat
daaraan ook op andere wijze hard en doortastend gewerkt moet worden, staat
het als een paal boven water dat de economische macht van de EU daartoe de
basis vormt. De noodzaak tot financiële, monetaire, maar ook economische
en sociale coördinatie binnen de Eurozone is voor het succes
en het uitbouwen van die zone van levensbelang. Verhofstadt doet de suggestie
om tot formalisering van de Eurogroep over te gaan en die Euroraad vervolgens
te laten functioneren langs de lijnen die door Nice mogelijk zijn gemaakt,
de zogenaamde versterkte samenwerking. Ik voeg daaraan toe dat de meerwaarde
daarin gelegen is dat de Euroraad vervolgens de voorzitter van die raad, of
de Europese Commissaris, of zelfs, als het een keer uit zou komen, de president
van de ECB kan mandateren om de raad te vertegenwoordigen en namens deze aanwezig
te zijn en te onderhandelen in relevante internationale economische en financiële
gremia. Dat zal de slagkracht en de invloed van de EU als geheel en die van
de Europese Commissaris in het bijzonder ten goede komen.De tweede gedachte. Het halfjaarlijks roulerende voorzitterschap van de
Europese Raad is nu al aan soms ernstige kritiek onderhevig, zeker als je
bedenkt dat het roulerende voorzitterschap in het EU van 25 of meer landen
onverkort gehandhaafd zou kunnen blijven. Indien het voorzitterschap van de
Europese Raad voortaan voor langere tijd door een land zou worden bekleed,
is het niet uit te sluiten dat de grote landen zich geroepen voelen om er
de facto voor te zorgen dat alleen zij nog voor dat voorzitterschap in aanmerking
zullen komen. Dat doorbreekt het wezenlijke principe van gelijkheid van alle
aan de EU deelnemende landen. Verhofstadt gaat voor de oplossing van dit probleem
te rade bij de machtenscheidingleer van Montesquieu en bepleit uiteindelijk,
zeer kort weergegeven, dat de raden die zowel wetgevende als uitvoerende taken
vervullen zich in een wetgevende en een uitvoerende raad opsplitsen. De uitvoerende
raad zou dan worden voorgezeten door de desbetreffende portefeuillehouder
uit de Europese Commissie, de wetgevende raad door een uit de desbetreffende
Raad gekozen voorzitter, zoals dat thans ook, om die vergelijking te trekken,
in parlementen gebruikelijk is. De rol van de Europese Raad daarentegen is
een strategische. Deze is dus niet eenvoudig langs de lijn van wetgevende
en uitvoerende macht op te splitsen. De door het Europees Parlement gekozen
voorzitter van de Commissie zou, als de suggestie van Joschka Fischer wordt
gevolgd, tevens voorzitter kunnen worden van de Europese Raad, tenzij ook
voor de Europese Raad gekozen zou worden voor het doen verkiezen van een voorzitter
uit zijn midden. Wat ook van deze suggestie zij, de gedachte om te bezien
of een helder onderscheid valt te maken tussen de taken van de Europese organen
langs de lijnen van de scheiding der machten en te bezien of aldus een aanvaardbare
en een transparante oplossing voor het op den duur niet handhaafbare roulerende
voorzitterschap kan worden gevonden, spreekt mijn fractie zeer aan.De derde suggestie. Eerst een kleine inleiding mijnerzijds. Tot mijn spijt
leeft mijn fractie op in ieder geval een punt in onmin met de fractie van
D66 aan de overzijde. Dat betreft de samenstelling van de Commissie. Afgezien
van het feit dat al eerder is bepaald dat de Commissie maximaal uit 25 leden
zal bestaan en dat aldus al is besloten dat niet ieder land altijd een eigen
Commissaris zal hebben als de uitbreiding meer dan 25 leden gaat betreffen,
leidt de veel te grote omvang van de Commissie tot onbestuurbaarheid of tot
opdeling van de Commissarissen in eersterangs- en tweederangscommissarissen.
Noch de ene optie, noch de andere komt de EU ten goede. Bovendien menen wij
dat handhaving van de eis dat iedere lidstaat ook een commissaris moet leveren
afbreuk doet aan de gedachte dat Commissieleden primair geacht worden om het
communautaire Europa te dienen, waardoor hun nationale herkomst geen rol van
betekenis zou moeten spelen. Maar Verhofstadt voegt aan deze oude discussie
een nieuw element toe: misschien moet er worden nagedacht over een overgangsfase,
in het bijzonder voor toetredende landen, omdat deze hieraan niet alleen grote
politieke betekenis hechten, maar vooral, zo voegt hij daaraan toe: "it also
appears useful for pedagogical purposes". En voor het laatste argument ben
ik als kleinzoon van de pedagoog Kohnstamm altijd zeer gevoelig! Gaarne een
reactie van de bewindslieden.Ik ben aan het eind van mijn inbreng in eerste termijn. Dat ik niets heb
gezegd over onze wens dat binnen de organen van de EU over alle zaken die
niet onder de subsidiariteitregel vallen, met gekwalificeerde meerderheid
wordt besloten, over de wijze waarop subsidiariteit getoetst zou kunnen en
moeten worden, over Turkije, over ons oordeel over de uitbreiding, zoals deze
thans lijkt plaats te gaan vinden, over de landbouwuitgaven, over een eventueel
referendum, al heeft mij dat moeite gekost, heeft alleen maar als achtergrond
dat ik mij had voorgenomen zo enigszins mogelijk niet in herhaling te treden
ten opzichte van datgene wat in de uitvoerige debatten in de Tweede Kamer
naar voren is gebracht. Mag ik kortheidshalve daarom op die punten verwijzen
naar het gewisselde in die debatten, uiteraard in het bijzonder naar de inbreng
van Thom de Graaf daarin.Ik zal met grote belangstelling luisteren naar de reactie van de bewindslieden,
ook omdat zij hier als bewindslieden van dit kabinet misschien voor het eerst
en voor het laatst zijn. Ik wens hen reeds thans voor de resterende maanden
die zij als minister en staatssecretaris hebben te gaan zeer veel succes en
wijsheid toe bij het realiseren van datgene wat ongeacht de status van het
kabinet altijd in het belang van het Koninkrijk noodzakelijk is, het stap
voor stap dichterbij brengen van het communautaire, of liever nog federale
Europa.De heer Van Eekelen (VVD):Voorzitter. Allereerst bied ik mijn collega's mijn excuses aan, omdat
ik een deel van hun bijdrage niet heb kunnen bijwonen. Het kon echter niet
anders. Zij waren daarvan op de hoogte.Voorzitter. Europa is in beweging. De aandacht voor de integratie neemt
toe, maar er is zoveel beweging dat de burger behoefte heeft aan meer duidelijkheid.
Geen woorden maar daden. Wat beide betreft zou het in Nederland wat beter
kunnen. In vergelijking tot de andere landen, met name ook met België,
mist mijn fractie een duidelijke marsroute van het kabinet. De nota "Europa
in de steigers" geeft toch eigenlijk te weinig toekomstgerichte perspectieven.
Misschien dat het aanstaande Benelux-memorandum wat meer duidelijkheid zal
verschaffen. Maar intussen heeft – collega Kohnstamm doelde er al op –
premier Verhofstadt zich al vergaand geëxponeerd in zijn "Montesquieu-lezing"
van 18 november. Ik neem aan dat dit Nederlandse kabinet het
niet op alle punten met hem eens zal zijn, met name niet met de beperking
van het aantal leden van de Europese Commissie en de rol van een permanente
president van de Europese Raad. Of vergis ik mij daarin?Uitgangspunten van mijn fractie ten aanzien van de Europese integratie
zijn effectiviteit, duidelijke besluitvorming, voortbouwen op het "acquis"
met een krachtige commissie, co-decisie van Raad en Europees Parlement in
beginsel voor alle onderwerpen die met meerderheid van stemmen in de Raad
van Ministers worden beslist en ten slotte niet de minst belangrijke, namelijk
openbaarheid van het wetgevend overleg in de Raad.Met deze punten voor ogen hebben wij de onderhandelingen over de uitbreiding
gevolgd. Met het kabinet achten wij de uitbreiding met de democratische landen
van Oost-Europa belangrijk voor de stabiliteit in ons continent. Heel wat
conflicten hebben daar hun oorsprong gehad, zodat het ideaal van "nooit meer
oorlog" dat wij in West-Europa hadden en dat de grondleggers van het integratieproces
heeft geïnspireerd, in oostelijke richting moet worden uitgebreid nu
de deling van Europa is weggevallen. Maar dat neemt niet weg dat wij zorgen
hebben over die uitbreiding, zowel extern tegenover de kandidaten als intern
over de vraag of de Unie nu zelf wel voldoende gereed is om de sprong naar
25 leden te maken.Eerst wil ik iets zeggen over het externe punt. Waren de Kopenhagen-criteria
waar wij ons altijd op beroepen voldoende concreet om een duidelijke afweging
te maken? Ik denk met name aan het punt van corruptie dat voor de Commissie
een punt van ernstige zorg wordt genoemd in drie landen en van zorg in een
vierde. Dat kwam als zodanig in de criteria niet voor. Nu wil ik niet beweren
dat de huidige lidstaten brandschoon zijn op dat punt, maar ik stel wel de
vraag: wat doet de Unie hieraan? Biedt de anderhalf jaar tot de beoogde toetreding
in mei 2004 enig uitzicht op verbetering? Daarom lijkt mij een grootscheeps
anticorruptie-initiatief op z'n plaats, zowel voor de nieuwe als voor de oude
leden. Ik heb met belangstelling kennisgenomen van de activiteiten van het
Deense voorzitterschap op dit punt. Wanneer verwachten de bewindslieden besluitvorming?
Wat denken zij van de minimumstraffen die hier plotseling hun intrede deden,
althans in het voorstel? Wat doet het kabinet ten aanzien van wat ik eerst
de vrijwaringsclausules noemde, maar wat nu blijkbaar veiligheidsclausules
genoemd moet worden, op de terreinen waar de kandidaten nog onvoldoende het
"acquis" hebben uitgevoerd? Het gaat immers vooral om de toepassing en de
daarvoor nodige bestuurskracht en niet alleen om de vraag of de regelgeving
op papier bestaat. De bewindslieden zullen hier zo concreet mogelijk moeten
zijn bij het aangeven van wat zij nog als bestaande onvolkomenheden zien die
de vrije interne markt ernstig zouden kunnen verstoren. Anders brokkelt die
belangrijke verworvenheid af. Dat is in niemands belang, ook niet in het belang
van de toetreders.Wat doet Nederland ten aanzien van Cyprus? De minister heeft daar in een
vorig bestaan zinnige dingen over gezegd, die hem overigens niet door iedereen
in dank zijn afgenomen. De vraag is of een verdeeld Cyprus uiteindelijk zal
toetreden of niet. Nu lijkt dan eindelijk onder tijdsdruk een kans op een
oplossing te bestaan, maar dan is wel de inzet van alle landen, zowel in de
regio als daarbuiten, noodzakelijk. Ik moet eerlijk gezegd niet denken aan
een verdeeld Cyprus dat is toegetreden, want dat betekent in de eerste plaats
voortdurend problemen met Turkije. Met name in de relatie Europa/NAVO zal
het een blok aan het been zijn.Dan kom ik bij het interne aspect. Mijn fractie heeft grote twijfels of
onder het huidige systeem effectieve besluitvorming in 25 landen mogelijk
is en of voldoende beleidsaanpassingen zullen worden bereikt die met name
de begrotingsproblematiek beheersbaar zullen houden. Mijn fractie is voorstander
van het op den duur geheel afschaffen van exportsubsidies voor de landbouw
en de steun te beperken tot inkomenssteun aan boeren in kwetsbare gebieden,
in sociaal opzicht en in milieuopzicht en dan gerelateerd aan behoud van landschap
en platteland. In ieder geval zijn wij blij dat na 2006 ten minste enige beperking
van de groei van de landbouwuitgaven zal plaatsvinden. De structuurfondsen
kunnen beperkt worden door steun afhankelijk te stellen van het binnenlands
product per hoofd van de gehele bevolking van een lidstaat en niet alleen
van specifieke armere regio's. Overigens zijn wij niet bijzonder blij met
de aanpassingen die door de Commissie zijn voorgesteld om het begin van de
inkomenssteun voor de kandidaat-landen te verhogen van 25% naar 40%. Dat lijkt
mij een tegengestelde beweging. Men wil iets afschaffen, maar men gaat het
eerst ophogen. Dat hebben wij bij de WAO gelukkig kunnen voorkomen. Het lijkt
mij in dezen een heel verkeerde tactiek. Met 25% had het misschien nog een
zeker billijkheidselement, maar met 40% gaat men te ver.Voorzitter. Besluitkracht is uiteraard een zaak van politieke wil, maar
toch ook van institutionele duidelijkheid. Wie doet wat en hoe? De Europese
Conventie lijkt hier resultaten te boeken. In ieder geval is voor geringschattende
opmerkingen dat het wel tot enkele opties beperkt zou blijven gelukkig geen
plaats meer. Integendeel, de Conventie stevent af op een ontwerp-constitutioneel
verdrag met een grote mate van consensus. Dan wordt het voor een Intergouvernementele
Conferentie daarna moeilijk om het in een la te schuiven en opnieuw te beginnen.
Om die reden vaardigen steeds meer landen hun minister van Buitenlandse Zaken
af. Als die zich met de consensus kunnen verenigen, kan een IGC inderdaad
heel snel worden afgerond, dat wil zeggen voor eind 2003, zoals minister-president
Berlusconi in aanwezigheid van onze eigen minister-president al heeft gesuggereerd.
Dan wordt het een tweede Verdrag van Rome. Wat ons betreft mag dat ook wel.
Overigens lost dat misschien een deel van de problematiek op waar de heer
Kohnstamm terecht op heeft gewezen, namelijk dat de tijdsfasering anders hier
en daar wat gaat wringen. Als wij geen haast maken met de IGC krijgen wij
Europese verkiezingen over een situatie die nog volstrekt onduidelijk is en
de Europese Commissie moet beginnen terwijl zij nog niet weet wat het verdrag
zal zijn waarmee zij moet werken.In dat nieuwe verdrag zijn reeds enige contouren duidelijk.1. Rechtspersoonlijkheid voor de Europese Unie als geheel, waardoor de pijlerstructuur zal kunnen verdwijnen, ook al zal voor het buitenlands,
veiligheids- en defensiebeleid een aparte procedure blijven gelden. Ik vond
het interessant in de Britse pers te lezen dat premier Blair nu ook pleit
voor communautarisering van veel uit de derde pijler van justitie en binnenlandse
zaken. Die zou dus in ieder geval kunnen verdwijnen2. Geen apart orgaan voor de subsidiariteitsvraag, maar wel een duidelijke
motivering door de Commissie waarom iets Europees moet worden aangepakt. Dan
volgt een debat in de nationale parlementen over het jaarprogramma van de
Commissie en vervolgens een ontvankelijkheidsdebat in de Raad en misschien
ook in het Europees Parlement. Dat komt aardig overeen met hetgeen de regering
heeft geschetst in haar notitie Europa in de steigers.Zelf aarzel ik nog wel over het toekennen van het recht van een nationaal
parlement dat bezwaar heeft gemaakt bij het begin van de "early warning procedure"
om naar het Hof te gaan. Natuurlijk blijft het Hof altijd wel in het spel,
maar een klacht van een nationaal parlement lijkt mij toch wat vreemd. Los
daarvan is natuurlijk de vraag van subsidiariteit vooral een politieke en
zal dus ook zoveel mogelijk op politiek niveau moeten worden beslist. Een
Hof kan mijns inziens hoogstens nagaan of de voorgeschreven procedures en
termijnen in acht zijn genomen.3. Verhoogde betrokkenheid van nationale parlementen bij Europese zaken
en de reeds bestaande praktijk dat Commissievoorstellen pas zes weken na toezending
aan regeringen, Europees Parlement en nationale parlementen in de Raad behandeld
mogen worden. Hoe men dat verder nationaal wil regelen, lijkt mij een zaak
voor iedere lidstaat afzonderlijk.4. Vereenvoudiging van het aantal procedures en van de besluitvorming.
Er dient een duidelijk onderscheid te komen tussen wetgevende en uitvoerende
instrumenten. Of dat nu helemaal à la Verhofstadt moet, kan ik nog
niet beoordelen. In de huidige instrumenten moet wel een duidelijk onderscheid
worden aangebracht en misschien moeten er ook nieuwe namen komen: kaderwetten,
wetten, verordeningen, aanbevelingen, opinies. Mijn fractie pleit voor een
duidelijke doelstelling van ieder concreet geval en voor meer flexibiliteit
in het bereiken van die doelstelling. In een Unie van 25 lijkt ons dat ook
noodzakelijk. Veel wegen leiden naar Rome. Het is belangrijk dat richtlijnen
niet verzanden in kruimelwerk, zoals bij de chocoladesigaretten. Meer in het
algemeen zal de Nederlandse inbreng moeten worden vergroot in een vroeg stadium
van overleg bij het formuleren van de richtlijnen. Dat kan verbeteren door
grotere betrokkenheid van de nationale parlementen, maar het zal ook een vroegtijdige
maatschappelijke discussie in ieder van onze landen vragen.5. Het opnemen van het Handvest Grondrechten als bindend, maar met de
verduidelijking dat het hierbij gaat om de verhouding van de burger tot de
instellingen van de Unie en niet tot de eigen overheid. Dan kan die Unie ook
toetreden tot het Europees Verdrag van de rechten van de mens. Ik vond het
interessant om te constateren, dat ook op dit terrein de Britten bewegen.Een moeilijkheid bij een constitutie is dat het uiteindelijk gaat om bevoegdheden
en procedures, dus weer om institutionele aspecten, terwijl de burger meer
geïnteresseerd is in doeltreffend beleid. Dat zal met name tot uiting
komen in de discussie over het economisch bestuur – de E van de Economisch-Monetaire
Unie – en het sociale beleid. Heeft de regering daar gedachten over?
Mijn fractie heeft een sterke voorkeur voor het behoud van de zogenaamde open
coördinatiemethode voor de verwezenlijking van de doelstellingen uit
Lissabon. Vergeleken moet dus worden wie de beste resultaten boekt, maar met
erkenning dat veel aspecten van sociaal beleid, niet of nog niet rijp zijn
voor communautaire regelgeving.Dat brengt mij op het zogenaamde Stabiliteitspact in de Monetaire Unie.
Het is misschien een verkeerd woord, gezien de huidige instabiele situatie
bij de nationale begrotingen, maar toch een belangrijke afspraak. Wij hebben
ons buitengewoon geërgerd aan Commissievoorzitter Prodi die zijn zoveelste
gaffe beging door het pact dom en rigide te noemen. Hij ging zijn boekje toch
verre te buiten! Bovendien desavoueerde hij een voortreffelijke Commissaris
Solbes en zaaide twijfel over de stabiliteit van de euro in een tijd dat vertrouwen
in de economie toch al wankel is. Is zo'n man eigenlijk wel te handhaven als
voorzitter van de Commissie? Ik vraag dit te meer, omdat de positie van de
Commissie toch al sterk onder druk staat. Met zo'n voorzitter is het niet
makkelijk de communautaire methode te verdedigen die toch voor een land als
Nederland van cruciale betekenis blijft. Daarin steun ik geheel wat de regering
in de notitie Europa in de steigers heeft gezegd. Alleen de Commissie is in
staat een Europees belang te definiëren boven uiteenlopende nationale
belangen. Als dat vermindert, trilt de Unie op haar grondvesten.Wat Prodi gezegd heeft – dom en rigide – wordt nu hopelijk
hersteld in een voorstel van de Commissie waar overigens best goede elementen
in zitten. Voorzitter Prodi voelde er aanvankelijk helemaal niets voor, naar
ik heb begrepen. Het zal dan nu wel niet gepresenteerd worden als dom en rigide,
maar als slim en slap. Daaraan hebben wij geen behoefte.De vraag van geloofwaardigheid speelt ook ten aanzien van de voorzitter
van de Conventie, Giscard, na zijn uitspraak over Turkije dat nota bene deel
uitmaakt van zijn Conventie! Hij heeft zijn opmerkingen laatst weer herhaald
en ons aanbevolen, eens naar de atlas te kijken, maar lijnen op een atlas
zijn voor ons niet doorslaggevend, zeker niet wat Europa betreft.In de Conventie is iedereen voorstander van een krachtiger optreden van
de Unie naar buiten. De vraag is alleen: hoe? Met één stem spreken,
klinkt prachtig, maar die stem moet dan wel inhoudelijk iets te vertellen
hebben. Het aantal monden dat die stem mag vertolken, mag ook best wat minder
worden. Op dit moment zijn het Prodi, Patten, Solana en de minister van Buitenlandse
Zaken van het voorzitterschap die alle vier naar buiten spreken. Er lijkt
zich een stroming af te tekenen ten gunste van "double hatting", twee petten
voor de opvolgers van Patten en Solana die het overigens heel redelijk met
elkaar kunnen vinden. Hun opvolgers zouden in één figuur verenigd
moeten worden. Hoe kijkt de regering daar tegenaan?Mijn probleem is dat een Commissaris lid is van een college en daarin
dus ook overstemd kan worden. De Hoge Vertegenwoordiger daarentegen
moet standpunten van de Raad vertolken. Als beide functies dus in één
persoon verenigd zouden worden, dreigt op zijn minst enige schizofrenie. Dan
lijkt het toch beter, beide personen toegang te geven tot de beraadslagingen
in het gremium van de ander, dus Solana tot de Commissie en Patten tot de
Raad, wanneer daarin relevante onderwerpen worden besproken en hen zo mogelijk
tot gezamenlijke voorstellen te laten komen. Als Patten daarmee instemt, zou
toegang tot de begroting van de Europese Unie verkregen kunnen worden. Bij
double hatting zal de Raad het toch altijd winnen van de Commissie.In samenhang met dit probleem moet het Frans-Engels-Spaanse voorstel voor
een permanente voorzitter van de Europese Raad worden gezien. Op zichzelf
zou nog wel iets te zeggen zijn voor een topfiguur die probeert knelpunten
op te lossen door zich heel actief met de voorbereiding van zittingen van
de Europese Raad te bemoeien. Maar als hij tevens extern zou optreden en de
Unievertegenwoordiger wordt, wordt hij een duplicatie van de Hoge Vertegenwoordiger.
Het is dus het een of het ander. En in beide gevallen moet betrokkene de besluitregels
van het verdrag in acht nemen. Overigens, de Franse commissaris Barnier heeft
terecht afstand genomen van dit voorstel met de opmerking dat leiders als
Chirac, Blair en Schröder zich niet door een Europese president zullen
laten weerhouden om rechtstreeks contact te hebben met de presidenten Bush
of Putin. Hoe dit ook moge zijn, mijn fractie voelt niets voor een Europese
President. Zij zou in ieder geval eerst van de voorstanders willen horen wat
zijn bevoegdheden kunnen zijn. De heer Verhofstadt vroeg zich al af wat de
president de 360 dagen zou doen dat de Europese Raad niet vergadert. Ik heb
de indruk dat Parijs zich niet zal doodvechten om dit idee van Giscard te
verdedigen. Dan moet Nederland ook geen prijs betalen om het van tafel te
krijgen. De staatssecretaris heeft al een aardige alliantie van tegenstanders
opgebouwd. In hun notitie "Europa in de steigers" hebben de bewindslieden
het voorstel van een duobaan voor het voorzitterschap van de EU gedaan, dus
2 landen tegelijkertijd. Zelf heb ik weleens gedacht aan de uitbreiding tot
een viertal gedurende twee jaar, die dan een soort dagelijks bestuur zouden
vormen van de Raad en geografisch over de 25 gespreid kunnen worden. Maar
de fundamentele vraag blijft: wat verwachten we van een voorzitter? Toch vooral
dat de agenda behoorlijk wordt afgewerkt en geen nationale stokpaardjes worden
bereden! In genoemde notitie wordt gerept van het voordeel van aansturing,
maar dat lijkt mij niet zo'n gewichtig argument omdat op goede gronden bestreden
kan worden dat het voorzitterschap een belangrijke sturende rol heeft.Een belangrijke vraag is de parlementaire controle op het buitenlands
en veiligheidsbeleid. De WEU-Assemblee komt droog te staan nu de functies
van de WEU zijn overgedragen aan de EU. Van de kant van de WEU is een mengvorm
van nationale en Europarlementariërs voorgesteld, met voldoende representativiteit
voor de politieke stromingen. Dat lijkt ons aanvaardbaar voor de intergouvernementele
kant van de Europese samenwerking, waar unanimiteit geldt en nationale ministers
thuis ter verantwoording kunnen worden geroepen. Dat lijkt ons een betere
oplossing dan de COSAC, die onvoldoende representatief is en zich tot dusver
beperkt heeft tot informatieve bijeenkomsten in de hoofdstad van het voorzittende
land. Soms is de COSAC nuttig door de verschafte informatie, maar onvoldoende
voor de consensusvormende functie zoals die in de Raad van Europa, NAVO-Assemblee,
OVSE-Assemblee en de WEU-Assemblee wordt uitgeoefend. Aan een volkscongres
naar Chinees voorbeeld en naast het Europees Parlement, zoals door Frankrijk
aangehangen, hebben wij geen behoefte. Dan is voor toekomstige verdragswijzigingen
de Conventiemethode veel beter.Mijn fractie voelt niets voor een eventueel Europees referendum. De bezwaren
die wij hebben tegen een nationaal referendum als strijdig met de vertegenwoordigende
democratie en moeilijk te formuleren als het gaat om ingewikkelde vraagstukken,
spelen op Europees vlak nog veel sterker. En wat te doen als één
of enkele landen bijvoorbeeld de uitbreiding afwijzen? Dat is een nachtmerriescenario
waaraan wij liever niet denken, zeker niet na alle verwachtingen die al bij
de kandidaat-landen zijn gewekt.De heer Jurgens (PvdA):Als de uitbreiding wordt tegengehouden door een vertegenwoordigend lichaam
van een van de leden, is de nachtmerrie dan groter of kleiner?De heer Van Eekelen (VVD):Ik hoop dat dat een vertegenwoordigend lichaam beter op de hoogte zal
zijn van de ingewikkelde problematiek.De heer Jurgens (PvdA):U zegt dat het een nachtmerrie is als een van de leden bij referendum
uitbreiding zou tegenhouden. De nachtmerrie is toch even groot als bijvoorbeeld
het parlement van Ierland het tegenhoudt? Het resultaat is namelijk hetzelfde.De heer Van Eekelen (VVD):De heer Jurgens heeft kennelijk nooit nachtmerries, want nachtmerries
gaan over zaken die kunnen gebeuren. Mijn nachtmerries betreffen dus niet
uitspraken van nationale parlementen, maar volksuitspraken over iets wat in
beginsel al besloten is. Een oordeel over de vraag of aan de voorwaarden is
voldaan, kan worden overgelaten aan een vertegenwoordigend lichaam. Dat kan
niet worden overgelaten aan een volksuitspraak via een referendum.De heer Jurgens (PvdA):De heer Van Eekelen loopt om de vraag heen. Stel dat er verkiezingen worden
gehouden rond de datum waarop de goedkeuringswet met betrekking tot de toetredingsverdragen
in een bepaald land aan de orde is en dat de inzet van die verkiezingen het
voor of tegen die toetreding is. Als een meerderheid van de kiezers –
ik heb het dus niet over een referendum – tegen toetreding is, wat is
dan het wezenlijke verschil tussen een beslissing genomen bij referendum?
De heer Van Eekelen krijgt nachtmerries bij de gedachte dat het volk ergens
over gaat beslissen, terwijl de leden van de Tweede Kamer nu juist zijn gekozen
door hetzelfde volk.De heer Van Eekelen (VVD):Ik blijf het oneens met de heer Jurgens. Hij neigt ertoe het aantal onderwerpen
waarover het volk bij referendum kan beslissen vrij groot te laten zijn. Bij
mij nadert dat aantal tot nul, omdat de bevolking in de meeste gevallen een
uitspraak moet doen over een vraag die zo ruw geformuleerd is dat geen recht
wordt gedaan aan de ingewikkeldheid van de materie. In het kader
van de representatieve democratie worden mensen gekozen waarvan men denkt
dat zij wel zo'n ingewikkelde afweging kunnen maken. Ik meen dat dat ten aanzien
van Europa, waar het borrelpraatgehalte ongetwijfeld veel groter zal zijn
dan in de nationale politiek, nog veel sterker speelt.De heer Jurgens (PvdA):De nachtmerrie heeft niet betrekking op de vraag hoe een lidstaat tegen
uitbreiding stemt, maar op het feit dát het gebeurt. Dat zou overigens
ook voor mij een nachtmerriescenario zijn. Het ontgaat mij echter waarom het
plotseling veel erger is als er een referendum aan ten grondslag ligt.De heer Van Eekelen (VVD):Omdat een referendum de zaak volledig op zijn kop kan zetten. Als een
land zich middels een referendum tegen uitbreiding uitspreekt, moet helemaal
opnieuw worden begonnen. Bovendien is de kans dat het om irrationale redenen
mislukt met een referendum veel groter dan met een afweging in een nationaal
parlement.De heer Jurgens (PvdA):Ik probeer het voor het laatst. Er is een partij in Polen, die ik in mijn
betoog heb genoemd, die nogal wat aanhang heeft. Als die partij door de kiezers
in meerderheid in de Sejm wordt aangewezen en vervolgens tegen toetreding
stemt, wat is dan het wezenlijke verschil met de beslissing die bij referendum
is genomen?De heer Van Eekelen (VVD):De heer Jurgens praat helemaal van de andere kant. Ik heb het over een
referendum in de oude lidstaten over de uitbreiding. Als een land, Hongarije,
Polen of welk land van de tien kandidaten ook, toetreding per referendum afwijst,
is dat zijn zaak. Het komt dan gewoon niet bij de Europese Unie. Ik zou dat
betreuren, maar daar heb ik geen nachtmerrie over. Ik heb een nachtmerrie
over onze eigen geloofwaardigheid.De heer Jurgens (PvdA):Als een van de nieuwe landen bij referendum toetreding afwijst, is de
zaak ook van de baan. Dat gebeurt niet alleen als een van de oude landen het
toetredingsverdrag afstemt. Als Polen het afstemt, is de zaak van de baan.De heer Van Eekelen (VVD):Dan is de zaak niet van de baan. Men zal dan alleen het verdrag moeten
aanpassen. Dat hebben wij indertijd bij Noorwegen ook gedaan.De heer Jurgens (PvdA):Als Nederland het doet, zal men het verdrag...De heer Van Eekelen (VVD):Nee, dat is nu juist het verschil. Als het in Nederland gebeurt gaat het
om de Unie als totaliteit. Dan wordt de besluitvorming in de Unie tegengehouden,
terwijl als Polen het verdrag afwijst het alleen niet doorgaat voor Polen.
Dat is jammer, maar dat is dan de Poolse beslissing. Als door de hele Unie
heen referenda worden gehouden en één land de zaak saboteert –
dat woord gebruik ik heel bewust – zitten wij voor een onoverkomelijk
probleem, dat de grondvesten van de Unie aantast.De heer Jurgens (PvdA):Daarover verschillen wij niet van mening. Dat resultaat is ook voor mij
een nachtmerrie. Het enige punt waarop ik de heer Van Eekelen bestrijd is,
dat hij één middel als zeer afschrikwekkend afwijst, terwijl
afwijzing van de toetreding net zo goed kan plaatsvinden via het middel van
de parlementaire democratie.De heer Van Eekelen (VVD):Ik heb iets meer vertrouwen dat in een parlementaire democratie een zorgvuldige
afweging plaatsvindt.De heer Jurgens (PvdA):Stel een populistische partij krijgt een meerderheid in een bepaald land
en is tegen de toetreding. Dat vindt de heer Van Eekelen niet erg, maar een
referendum wel.De heer Van Eekelen (VVD):Dat vind ik ook erg, maar ik denk dat die kans aanzienlijk geringer is.Mijn laatste zin op dit punt is dat Europees burgerschap zal moeten groeien,
niet via referenda maar doordat mensen zich bewust worden van de noodzaak
dat grensoverschrijdende problemen gezamenlijk worden aangepakt. Dat kan niet
worden geforceerd door een referendum, dat zaken verschraalt tot een "ja"
of "nee". Onze discussie van zojuist heeft aangetoond hoe onmogelijk dat is.De Duitse en Franse ministers hebben een gezamenlijk voorstel ingediend
gericht op een solidariteitsclausule – het beroemde artikel 5 van het
WEU-verdrag – een bewapeningsagentschap met meer Europese concurrentie;
het in hun memorandum voortdurend consequent genoemde mogelijk maken van versterkte
samenwerking op militair gebied, waarbij met name geïntegreerde hoofdkwartieren
genoemd worden. Maar voor het beginnen van een militaire operatie zou wel
unanimiteit vereist blijven, zij het gematigd door de mogelijkheid van constructieve
onthouding, dus niet meestemmen als men eigenlijk tegen is. In een apart protocol
zou de militaire samenwerking omschreven kunnen worden. Hoe denkt de regering
over deze gedachten? De Frans-Duitse as is duidelijk weer een beetje aan het
draaien.Hoe staat het met de regeling tussen EU en NAVO over de beschikbaarstelling
van geallieerde hoofdkwartieren en andere middelen? Dat dreigt een gebed zonder
eind te worden, nu al meer dan een jaar. Intussen heeft Amerika een snelle
interventiemacht van 20.000 man voor de NAVO voorgesteld. Wat kan die macht
wel wat de 50.000 à 60.000 man van de EU niet kunnen? Waar zal men
dit optreden willen doen plaatsvinden? Hier dreigt opnieuw duplicatie en zelfs
concurrentie tussen EU en NAVO, maar nu van de kant van de NAVO.Over justitie en binnenlandse zaken heb ik weinig gezegd, afgezien van
de corruptie, omdat er wel bergen papier worden geproduceerd maar de samenhang
moeilijk te ontdekken is. Het nieuwe elan dat het terrorisme aan de Europese
samenwerking heeft gegeven is helaas wat minder geworden. Toch lijkt de samenhang
tussen interne en externe veiligheid duidelijker dan ooit. Die gaat defensiesamenwerking
te boven en vergt nieuwe vormen van samenwerking en zeker ook internationale
bijstand. In de conventie is de vraag gerezen of terroristische bestrijding
een nieuwe Petersbergtaak moet worden. Naar buiten toe zou deze wel onder
crisisbeheersing kunnen vallen, maar wat doen we bij een grote aanval binnen
de Europese Unie?Tot slot moge ik beide bewindslieden toewensen dat zij nog geruime tijd
hun inspanning voor de Europese zaak mogen voortzetten.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter. Ik heb de heer Van Eekelen zojuist even op één
punt mogen plagen. Ik wil nog een tweede punt aanroeren, namelijk het gedrag
van de fractie van de VVD aan de overzijde van het Binnenhof. De heer Van
der Linden en ik hebben beiden in ons betoog de fracties van de VVD, en van
de LPF, maar dat is een andere zaak, verweten, in mijn woorden gezegd, dat
zij door hun opstelling in het geheel van Nederland de gekke Henkie van Europa
hebben gemaakt. Wij hebben beiden de regering kunnen complimenteren, omdat
zij het door haar optreden in Brussel enigszins heeft goedgemaakt. Ik zou
de opinie van de heer Van Eekelen willen horen over het optreden van zijn
collega Zalm in de Tweede Kamer in het debat in oktober. Daarin werd zodanig
de indruk gewekt dat Nederland alleen maar uit was op kortingen en niet op
de eenheid van Europa, dat Nederland inderdaad een gekke Henkie is geworden
en naar ik vrees nog enige tijd zal blijven.De heer Van Eekelen (VVD):Ik draai al enige tijd mee in het Europese circuit. Ik heb landen zien
optreden op een heel wat agressievere manier dan de heer Zalm voor ogen stond.
Ik ben nooit zozeer geneigd om een land tot wat voor Henkie dan ook te verklaren.
Ik meen heel duidelijk de lijn van de fractie van de VVD in dit huis uiteen
te hebben gezet. Wij geven steun aan de uitbreiding, maar tegelijkertijd ook
aan de pogingen om de begroting beheersbaar te doen zijn en om heel duidelijk
te maken dat het, niet alleen op papier, maar ook in de praktijk, gaat om
toepassing van het acquis. Die zorg, die de heer Zalm naar mijn smaak voortreffelijk
heeft verwoord, delen wij.De heer Jurgens (PvdA):Dan stel ik vast dat de heer Van Eekelen evenals in de vorige periode
in Europese zaken wijzer is dan de toenmalige fractievoorzitter en de huidige
fractievoorzitter van de VVD in de Tweede Kamer, hetgeen ik in hem prijs.De heer Van Eekelen (VVD):Ik weet niet of ik met die lof gelukkig moet zijn.De heer Van der Linden (CDA):Het was jammer dat de heer Van Eekelen niet hier was toen zowel de heer
Jurgens als ik zijn bijdrage leverde. Mijn vraag aan de VVD was of zij afstand
wilde nemen van de opvatting, dat de uitbreiding uitsluitend en alleen een
centenkwestie was. De heer Zalm heeft nadrukkelijk gewezen op de kosten van
de uitbreiding, door het landbouwbeleid. Hij heeft gezegd dat Nederland zo
nodig gerechtigd was om een veto uit te spreken vanwege de kosten die de uitbreiding
met zich zou brengen. Wil de heer Van Eekelen daar afstand van nemen? Dit
was een breuk met het Nederlandse beleid.De heer Van Eekelen (VVD):Ik neem afstand van niemand. Ik neem alleen mijn eigen positie in en die
van mijn fractie hier. Wat de heer Van der Linden nu zegt over mijn partijgenoten
aan de overkant is trouwens onterecht. De heer Zalm heeft nooit gezegd dat
uitbreiding alleen een centenkwestie is. Hij heeft heel duidelijk gewezen
op de buitengewoon negatieve effecten van een ongewijzigd beleid van de Unie
na uitbreiding. Ik ben het er volledig mee eens dat hij dat heeft gedaan.
Verder meen ik dat het een fractievoorzitter in de Tweede Kamer siert als
hij zoiets goed uit de doeken doet. Ik vind het eigenlijk een beetje schijnheilig
van de heer Van der Linden, en misschien ook van anderen, om net te doen of
wij het Nederlandse belang opofferen en alleen maar letten op de kosten. Daar
gaat het ook helemaal niet om. Ik meen dat de heer Zalm eerst als minister
en nu als fractievoorzitter zich verdienstelijk heeft gemaakt door heel duidelijk
op de financiële aspecten te wijzen. Als hij dat niet had gedaan, was
de drang, ook die van de minister-president, om met een redelijke resultaat
uit Brussel thuis te komen, heel wat minder geweest. Daardoor zou de kans
op succes heel wat kleiner zijn geworden. De heer Zalm heeft de minister-president
overigens gecomplimenteerd met het succes. Laten wij dus maar dankbaar zijn
met de opstelling van de heer Zalm. Uiteindelijk zijn wij er allemaal beter
van geworden.De heer Van der Linden (CDA):Dit is een voorstelling van zaken die absoluut niet strookt met de realiteit.
In 1999 is de heer Zalm in Berlijn namelijk akkoord gegaan met de landbouwrichtsnoeren.
Toen heeft hij ook geen punt gemaakt van de VK-compensatie, noch van de structuurfondsen
of de cohesiefondsen. Hij heeft daaraan toen geen aandacht besteed, maar ingezet
op financiële compensatie. In het debat aan de overzijde heeft de heer
Zalm samen met de heer Hoogervorst nadrukkelijk de financiële aspecten
tot criteria voor de toetreding gemaakt. Hij heeft daaraan zelfs verbonden
de mogelijkheid van het gebruiken van een veto indien niet tegemoet zou worden
gekomen aan de eisen van de VVD.De heer Van Eekelen (VVD):Deze opstelling had alleen iets te maken met de stand van zaken in de
Europese Unie zelf. De zorg die de heer Zalm naar voren heeft gebracht, had
ik ook. Die had u ook horen te hebben. Een ongewijzigd beleid zou namelijk
voor ons alleen funest zijn geweest. Ongewijzigd beleid kon gewoon niet. Dat
de heer Zalm zijn positie wat sterker heeft benadrukt dan anderen, geef ik
toe. Echter, hiermee was een Nederlands belang gediend. Men verwacht ook in
Brussel dat Nederland zo optreedt. Zelf zit ik in de NAVO-Assemblee. Nederland
is daar altijd een van de landen die commentaar hebben op de begroting van
de assemblee. De anderen verwachten van ons dat wij met commentaar komen.
Ik vind het ook terecht dat wij het huishoudboekje zorgvuldig beheren. De
vraag is welke consequenties je daar uiteindelijk aan verbindt. In Brussel
is alles overigens goed afgelopen, als tenminste die 40% inkomenssteun niet
doorgaat. Dit wordt nog een moeilijk punt. Ik vind echter dat de onderhandelingen
prima zijn verlopen. Waar maakt u zich dan zo druk om, mijnheer Van der Linden?De heer Van der Linden (CDA):Wij maken ons druk omdat de heer Zalm in Berlijn akkoord is gegaan met
het niet laten meedoen van het Verenigd Koninkrijk aan het financieren van
de uitbreiding. De VK-compensatie werd namelijk gehandhaafd. Waar wij ons
ook druk om maken, is dat de cohesiefondsen, waarvoor een horizonbepaling
gold, worden gecontinueerd. Waar wij ons verder druk om maken is dat de structuurfondsen
onvoldoende worden overgeheveld naar de toetredende landen. Die overheveling
had de integratie van die landen tot de EU aanzienlijk vergemakkelijkt.
Al die dingen waarop ik nu wijs, zijn in Berlijn met instemming van de heer
Zalm, gebeurd.De heer Van Eekelen (VVD):Drie jaar geleden.De heer Van der Linden (CDA):Daar zijn de afspraken gemaakt die tot 2006 of zelfs tot 2013 gelden.De heer Van Eekelen (VVD):Maar waar maakt u zich toch druk om? Waarop de heer Zalm heeft gewezen,
is iets wat aan de orde komt na 2006.De heer Van der Linden (CDA):Waar wij ons druk om maken, is het feit dat de heer Zalm Nederland in
het buitenland een aanzienlijk slechter imago heeft gegeven. Hij heeft het
doen voorkomen dat Nederland een blokkade voor de uitbreiding wilde opwerpen.
De heer Zalm heeft daarmee bijgedragen aan het ontstaan van een verkeerd beeld
van Nederland zonder acht te slaan op de bredere discussie over de uitbreiding.De heer Van Eekelen (VVD):U schrijft nu alles toe aan de heer Zalm. Hij was inderdaad een zeer actieve
minister van Financiën, maar wat hij destijds zei, was conform het kabinetsbeleid.
Dat beleid werd gesteund door de Partij van de Arbeid en D66. Toen de heer
Zalm met de minister-president terugkwam uit Berlijn, kreeg hij alleen maar
schouderklopjes, omdat het hem eindelijk was gelukt, na jaren van aandringen,
om de Nederlandse nettopositie iets te verbeteren. Je moet altijd de context
in aanmerking nemen. Ik ga nu niet praten over wat drie jaar geleden is gebeurd.
Ik zeg alleen dat er in 2006 nieuwe perspectieven komen. Die zullen moeten
verschillen van de perspectieven die wij nu hebben. U zegt dat de VK-compensatie
aan de orde moet komen. Dat lijkt mij heel logisch. Drie jaar geleden was
dat niet mogelijk, gelet op alle afwegingen. Misschien is dit nu wel mogelijk.
In ieder geval hebben de Fransen al een balletje opgegooid. Nogmaals, ik meen
dat het in ons aller belang is, ook in het belang van de toetreders, dat wij
proberen een uitbreidingsbeleid te voeren dat recht doet aan de verschillende
elementen. De toetredende landen moeten het acquis zo goed mogelijk uitvoeren
en de implementatie daarvan zo zorgvuldig mogen doen. Daarop moeten wij goed
toezicht kunnen houden. Hierover heb ik de regering een vraag gesteld. Tegelijk
moeten wij bereid zijn ons met de structuurfondsen te richten op de armste
landen. Ik heb gezegd dat wij daartoe bereid zijn. Verder moeten wij een beleid
voeren waarmee de financiën beheersbaar blijven. Heel veel mensen buiten
Nederland en met name in Brussel zullen zich bewust zijn van de noodzaak van
zo'n beleid. Ten slotte: Nederland was helemaal gekke Henkie niet. Als het
dat wel was geweest, zou dat reflecteren op de huidige bewindslieden en die
heb ik nog nooit Henkie genoemd.Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Voorzitter. Europa staat aan de vooravond van een van de meest belangrijke
en meest omstreden beslissingen. Over anderhalve week nemen de Europese regeringsleiders
een definitief besluit over de toetreding van tien nieuwe lidstaten. De Europese
Unie is een nieuwe fase ingegaan met de voorstellen van de Europese Conventie.
Tegelijkertijd zwelt de oorlogstaal in Washington aan. De Unie is verdeeld
over de kwestie Irak en kan Washington niet van zijn aanvalsplannen afbrengen.Over de EU-uitbreiding is zowaar in Nederland een soort maatschappelijk
debat ontstaan. Rijkelijk laat, dat wel. Nu heeft de discussie iets van een
achterhoedegevecht, terwijl ondertussen in de Conventie de toekomst van Europa
wordt bepaald en de plaats van Nederland in het toekomstige Europa. Over de
Conventie wordt nog te weinig gedebatteerd en dat valt ook de regering te
verwijten. De regering komt met een ambitieloze beleidsnotitie getiteld "Europa
in de steigers". Hoe een Europa "uit de steigers" er uit zou moeten zien,
lijkt voor deze regering een groot vraagteken. Dat getuigt van weinig daadkracht
en visie en dat lokt ook geen debat uit.De oneigenlijke koppeling tussen hervorming van het Europese landbouwbeleid
en de uitbreiding van de EU heeft niet veel goodwill, maar wel veel onbegrip
opgeleverd. Nederland is bezig zich te isoleren. Het zal een hele klus worden
om weer een serieuze, vertrouwenwekkende gesprekspartner te worden. Hoe gaat
de minister dat aanpakken?De opdracht aan de Conventie is om de EU dichter bij de mensen te brengen
en beter bestuurbaar te maken. De Conventie heeft een outline, een geraamte
zoals Giscard d'Estaing het noemt, gepresenteerd voor een Europese Grondwet.
Het gaat om macht, het gaat om bevoegdheden en om democratische controle met
als grote vraag: hoe communautair wordt de EU?Het ziet ernaar uit dat een grote meerderheid van de Conventie het EU-grondrechtenhandvest
bindend wil maken en de EU wil laten toetreden tot het EVRM. Van beide, elkaar
aanvullende opties, is mijn fractie groot voorstander. Ik vraag de regering
of zij volhardt in haar verzet tegen beide opties? Zo ja, waarom? Bemoeilijkt
dit achterhoedegevecht de Benelux-samenwerking niet, leidt het niet af van
de verwezenlijking van andere prioriteiten?Veel belangrijker bijvoorbeeld is de verhouding tussen de Europese Raad,
de Europese Commissie en het Europees Parlement. Een sterke Europese Commissie
is in het belang van de kleinere lidstaten. Op deze manier worden zij niet
volledig overgeleverd aan de nukken en de grillen van de grote lidstaten.
De Conventie dreigt die richting op te gaan als zij instemt met de voorstellen
van de voorzitter om de positie van de Europese Raad te versterken met het
benoemen van een vaste president van die Raad. Daarmee zou zij het roulerend
voorzitterschap afschaffen. Daardoor dreigt het intergouvernementele karakter
versterkt te worden, zeker als die ongekozen president – wat een ondemocratisch
monstrum overigens – ook nog eens de verantwoordelijkheid krijgt voor
het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid. De parlementaire verantwoording
raakt hier helemaal zoek.Het voorstel van d'Estaing heeft een klein federaal hoofdje waarvan de
basis gevormd blijft worden door een brede intergouvernementele samenwerking.
Achteroverleunen ten aanzien van de Conventie is niet meer aan de orde. Onze
parlementaire afgevaardigden waren vanaf het begin actief. Gelukkig is de
regering nu ook wakker geworden. Onder leiding van de staatssecretaris gaat
Nederland in Benelux-verband oppositie voeren tegen het voorstel van
Giscard. Maar hoe gaat dat precies?De coalitie van CDA, VVD en LPF zit qua Europabeleid niet op één
lijn. Het CDA is voorstander van de communautaire methode, terwijl de VVD,
bij monde van haar lijsttrekker de heer Zalm, er niet van overtuigd is dat
Nederland gebaat is bij een versterking van de communautaire instellingen
van de Europese Unie. De staatssecretaris, ook van VVD huize, ziet dat weer
anders. Hoe gaat de VVD met deze interne verdeeldheid om? Wat is het officiële
beleid van de VVD in dezen, dat van de staatssecretaris of dat van zijn lijsttrekker?
Het lijkt mij een moeilijk uitgangspunt bij eventuele voortzetting van een
coalitie tussen CDA en VVD. Duidelijkheid is hier op zijn plaats.Op het gebied van gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid zal
de Conventie nog het nodige werk moeten verzetten. De nasleep van de aanslagen
in de VS heeft duidelijk gemaakt dat er in de EU niet één Europese
stem en niet één Europees telefoonnummer is. Er is niemand in
de EU te vinden die de legitimiteit en zichtbaarheid heeft om namens de burgers
van Europa te spreken. De tijdelijke voorzitter van de EU heeft dat niet,
de voorzitter van de Europese Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger hebben
dat ook niet. Dit verzwakt de positie van de Unie.GroenLinks vindt dat er dan ook een einde moet komen aan de ondoorzichtige
intergouvernementele constructies die onder meer het buitenlands beleid van
de Unie doorwoekeren. De regering zegt dan wel te streven naar een Europa
dat krachtig en effectief wil optreden, maar hoe denkt zij dat te bereiken
langs de intergouvernementele weg? Waarom niet ondubbelzinnig kiezen voor
een Europese regering en scheiding van machten? Het Europees Parlement wordt
dan volledig medewetgever en controleur. Dit betekent in mijn optiek dat de
Hoge Vertegenwoordiger voor buitenlands beleid, de heer Solana, ondergebracht
moet worden bij de Europese Commissie. Op die manier wordt er duidelijkheid
geschapen.Voor GroenLinks is Europa meer dan markt en munt. Internationale solidariteit,
sociaal beleid en duurzame ontwikkeling verdienen een prominente plaats op
de agenda. Daaruit volgt dat het niet meer dan normaal is dat sociaal beleid
en duurzame ontwikkeling onderdeel uitmaken van de Conventie.In de Conventie is het sociaal beleid van de Unie tot nu toe nauwelijks
onderwerp van gesprek geweest. Met de uitbreiding van de Europese Unie voor
de deur is verdediging en ontwikkeling van sociale rechten op Europees niveau
bittere noodzaak om uitholling van bijvoorbeeld de socialezekerheidsstelsels
te voorkomen. De passiviteit die bijvoorbeeld in de Conventie te zien is,
steekt daar schril bij af. Wat is de inzet van de regering om dit onderwerp
prominent op de agenda te krijgen?Tot slot het groene gehalte van Giscards geraamte. Dat houdt niet over.
De EU dreigt een grote stap terug in de tijd te zetten. Het beginsel van duurzame
ontwikkeling, dat mede dankzij Nederland in het Verdrag van Amsterdam is opgenomen
in de preambule en de doelstellingen van het EU-verdrag, ontbreekt in Giscards
voorstel. Het geraamte noemt bij de doelstellingen van de EU in artikel 3
slechts "een hoog niveau van milieubescherming". Dat is onvoldoende. Duurzame
ontwikkeling is veelomvattender dan milieubescherming; de essentie van het
begrip is dat consumptiepatronen en productieprocessen zodanig gewijzigd worden
dat natuurlijke hulpbronnen niet verder worden uitgeput en de aarde voor toekomstige
generaties bewoonbaar blijft. Dat vraagt om een mondiale herverdeling van
de schaarse milieugebruiksruimte. Als de EU hierbij niet het voortouw houdt,
wie dan wel? Wil de regering zich inzetten voor het behoud van de bepalingen
uit het Verdrag van Amsterdam over milieu en duurzame ontwikkeling? Is de
regering bereid om met kracht te bepleiten dat de doelstelling "duurzame ontwikkeling"
en het beginsel van externe integratie, zoals verwoord in het Verdrag van
Amsterdam, opgenomen worden in de EU-grondwet? Ik overweeg een motie op dit
punt.Ik kom op de uitbreiding. Respect voor mensenrechten is een van de eisen
voor het lidmaatschap van de Europese Unie. De Raad van Europa is een belangrijke
motor en een belangrijk discussieplatform geweest om de mensenrechten in landen
te verbeteren. In veel landen die lid zijn van de Raad van Europa, met inbegrip
van diverse nieuwe EU-landen, is de mensenrechtensituatie niet op orde. Regelmatig
bespreken wij in de parlementaire assemblee van de Raad van Europa rapporten
die handelen over de kwaliteit van de rechtsstaat en de democratie, de integriteit
van de overheid en de humanitaire en gelijke behandeling van mensen, kortom
rapporten over schendingen van mensenrechten.In Hongarije en Slowakije zijn er veel misstanden gesignaleerd bij de
behandeling van de Roma. Uit onderzoek blijkt dat in Slowakije veel Roma-vrouwen
gedwongen gesteriliseerd worden. In Estland en Letland hebben inwoners van
Russische oorsprong een tweederangs positie. De drempel voor het verwerven
van staatsburgerschap ligt hoog. De ontwerprichtlijn betreffende de status
van langdurig ingezeten derdelanders die de Europese Commissie vorig jaar
heeft gepresenteerd, zou de rechtspositie van de Russische en statenloze ingezetenen
van Estland en Letland kunnen verbeteren, zeker indien deze richtlijn ook
in lokaal en Europees stemrecht voorziet. Zet de regering zich, conform de
motie-Rosenmöller die de Tweede Kamer op 23 oktober heeft aangenomen,
in voor spoedige aanname van deze richtlijn door de Raad? En betekent dat
dat Nederland ook niet probeert af te dingen op de voorstellen van de Commissie?Rechten van homo's en lesbiennes worden én in kandidaat-lidstaten
én in lidstaten nog regelmatig geschonden. Hier moet wel bij aangetekend
worden dat in de recordtijd van vier jaar veel ten goede veranderd is in de
kandidaat-lidstaten. Zonder het werk van de Raad van Europa en het uitzicht
op lidmaatschap van de EU was dit nooit zo snel gebeurd.Het grote probleem blijft implementatie van de wetgeving. Juridische systemen
functioneren slecht of zijn onderbezet. Binnen overheidsadministraties komt
nog veel corruptie voor. Als wij echt op weg gaan naar een verenigd Europa,
dan is het onacceptabel dat burgers in de ene lidstaat aanmerkelijk minder
rechtsbescherming en zorgvuldige behandeling genieten dan in de andere.Cyprus voldoet aan alle criteria en kan in die zin zo toetreden tot de
EU. Als dat gebeurt, dan heeft de EU een lidstaat waar een VN-vredesmacht
is gestationeerd om de vrede te bewaren. Er is dan wel vrij verkeer van
mensen en goederen mogelijk tussen het zuidelijk deel van Cyprus en de EU,
maar niet tussen het zuidelijk deel van Cyprus en het noordelijk deel. Zo
wordt het noordelijk deel nog verder geïsoleerd. Kofi Annan heeft een
nieuw plan de wereld ingestuurd, dat van Cyprus een federale staat maakt met
een eigen regering voor de twee landsdelen en daarboven een "roulerende" regering
voor het hele eiland. Leidt dit plan in de ogen van de minister tot een duurzame
oplossing? Het streven moet toch zijn een ongedeeld Cyprus?Op de Europese Raad in Helsinki in 1999 is duidelijk afgesproken dat een
politieke oplossing de toetreding zal vergemakkelijken, maar dat het geen
voorwaarde is. De EU heeft tot nu toe de kwestie-Cyprus vooral aan de VN overgelaten.
Een grotere inzet van de EU om tot een duurzame oplossing te komen lijkt mij
op zijn plaats. In de brief aan het parlement van 15 november over dit onderwerp
schrijft de minister dat Nederland niet eerder dan tijdens de Europese Raad
een definitief besluit neemt over toetreding van Cyprus. Dat lijkt mij rijkelijk
laat. De minister kan vandaag toch wel beoordelen of in zijn ogen serieus
gezocht wordt naar een duurzame oplossing? Aan welke zijde liggen de grootste
blokkades?Turkije speelt een cruciale rol in het hele conflict. Vindt de minister
dat een constructieve houding van Turkije ten opzichte van Cyprus een reden
zou kunnen zijn om Turkije "iets" te bieden op de Top van Kopenhagen? De opstelling
van Griekenland om een veto uit te spreken over de uitbreiding wanneer Cyprus
niet toegelaten wordt, vindt mijn fractie verwerpelijk. Dit moet onomwonden
afgekeurd worden. Is dat ook gebeurd?Turkije wil, onder leiding van mijnheer Erdogan, graag een datum waarop
de onderhandelingen gestart kunnen worden. In Kopenhagen wordt een besluit
genomen over de volgende fase in de Turkse kandidatuur. Giscard d'Estaing,
in het kielzog van de paus, is geen voorstander van toetreding van Turkije
tot de EU, ongeacht of Turkije aan de Kopenhagen-criteria voldoet. Ankara
ligt niet in Europa, de Islam is geen onderdeel van de waardengemeenschap
van Europa. Europa heeft christelijke wortels en daar hoort Turkije niet bij,
wordt er gezegd. Hou Turkije buiten de deur, is dé boodschap. Een heel
verkeerd signaal, richting Turkije en richting de miljoenen moslimmigranten
die in de Europese Unie wonen. Bepaald geen uitnodiging tot integratie. In
Turkije is een strikte scheiding tussen kerk en staat. Het secularisme wordt
streng bewaakt door het militaire establishment. Het Kemalisme en moslimfundamentalisme
hielden elkaar lang in een houdgreep, met als gevolg beperkingen op de vrijheid
van meningsuiting. De rol van het leger zal in Turkije teruggedrongen moeten
worden, maar dat mag dan niet leiden tot een islamitische rechtsstaat. Dit
is de uitdaging voor de nieuwe Turkse regering.GroenLinks hecht er sterk aan dat Turkije voldoet aan de Kopenhagen-criteria.
Een evaluatie op de implementatie van deze criteria moet niet te vroeg, maar
ook niet te laat gebeuren. Het is begrijpelijk dat Turkije een duidelijker
perspectief op toetreding wil hebben. De vorige Turkse regering heeft veel
hervormingen doorgevoerd. Dat is goed, maar Turkije voldoet momenteel nog
niet aan de Kopenhagen-criteria. Er is nog veel werk aan de winkel. Je kunt
het land echter niet jarenlang in onzekerheid laten verkeren over zijn Europese
kansen, zeker niet als de hervormingen doorgaan.Vóór de Turkse verkiezingen zoemde het idee rond om in 2003
een review te maken over Turkije. Er zou dan gekeken worden, in hoeverre Turkije
voldoet aan de Kopenhagen-criteria en op basis van deze review zou wel of
niet een datum vastgesteld kunnen worden, waarop Turkije een begin kan maken
met de toelatingsgesprekken tot de EU. GroenLinks is ervoor dat er in Kopenhagen
afgesproken wordt om in 2004 een dergelijke review te houden. Turkije heeft
dan nog een kleine twee jaar om alle noodzakelijke hervormingen door te voeren
én er is zicht op een datum. Wat is de visie van de minister in dezen?
Is hij voorstander van zo'n review op dat tijdstip? Ik krijg af en toe het
donkerbruine vermoeden dat het CDA zich achter de Kopenhagen-criteria verschuilt,
maar zich eigenlijk goed kan vinden in de opvatting van de paus en Giscard
d'Estaing in dezen! Is dat zo?Minister De Hoop Scheffer:Voorzitter. Via u vraag ik mevrouw Zwerver het volgende. Zij spreekt mij
nu aan als minister, maar toch wel als minister van de Kroon, neem ik aan?
Als zij vragen over het CDA stelt, zijn die neem ik aan aan de CDA-collega
gesteld. Of begrijp ik haar verkeerd?Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Ik stel de vragen aan u als minister. Maar u bent CDA-minister en minister
van de Kroon.Minister De Hoop Scheffer:Ik ben minister van de Kroon en daar staat een punt achter.Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Voorzitter. De grote vraag is, hoe de huidige 375 miljoen EU-burgers reageren
op de uitbreiding met 75 miljoen Midden- en Oost-Europeanen. Uit peilingen
blijkt dat veel mensen verwachten dat de uitbreiding meer migratie en criminaliteit
tot gevolg heeft. Daarnaast zijn ze bang dat de eigen werkgelegenheid bedreigd
wordt. In Nederland spelen dit soort gevoelens ook. Deze demissionaire regering
is eerder een voedingsbodem geweest voor negatieve geluiden rondom de uitbreiding
dan een aanjager voor een fundamentele, inhoudelijke discussie. Momenteel
wordt er gestudeerd op twee moties van de Tweede Kamer over de mogelijkheden
voor een referendum, over de uitbreiding en over het resultaat van de Conventie.
De regering ziet hier niets in. Ziet zij niet dat er een probleem is met het
draagvlak voor Europa, wanneer veel burgers het gevoel krijgen dat zij met
voldongen feiten worden geconfronteerd?GroenLinks bepleit sinds jaar en dag de noodzaak om de landbouw in de
EU te hervormen. Hervormingen zijn noodzakelijk, waarbij voedselveiligheid,
plattelandsbeleid en natuurbeleid een centrale plaats innemen. Dat er door
de Nederlandse regering in de aanloop naar de Top van Brussel een koppeling
is aangebracht tussen landbouwhervormingen en de uitbreiding is opportunistisch
en oneigenlijk. Het belangrijkste doel van de Top in Brussel was de voorbereiding
van de uitbreiding en daarover zijn spijkers met koppen geslagen. Dat is een
succes. Maar op landbouwgebied heeft de Nederlandse regering, door zich te
isoleren, kansen laten liggen. Nederland is dan wel thuisgekomen met een verlaging
van het inflatiecorrectiepercentage zodat er enige degressiviteit
wordt toegepast, maar er zijn geen concrete afspraken gemaakt over broodnodige
hervormingen. Sterker nog, terwijl Eurocommissaris Fischler en de Duitse minister
Künast betoogden dat het debat over de voorstellen uit de Mid-Term Review
van Fischler doorgang zou vinden, stelde president Chirac dat de Mid-Term
Review van tafel was. Het lijkt mij nodig dat hier duidelijkheid over geschapen
wordt, want de voorstellen van Fischler vormen een belangrijke aanzet voor
vergroening van het EU-landbouwbeleid. Ziet de regering mogelijkheden om op
de Top van Kopenhagen deze duidelijkheid te scheppen en Fischler de rug te
sterken?De afschuwelijke gijzeling in Moskou heeft de oorlog in Tsjetsjenië
op een schrille manier weer op de internationale agenda gezet. Waar ze nu
trouwens weer van afgevallen lijkt te zijn. De wereld kijkt al jaren machteloos
toe en na 11 september zijn de sporadische internationale protesten verstomd.
Dagelijks sterven er mensen in Tsjetsjenië aan de gevolgen van deze oorlog.
De Internationale Helsinki-federatie stelt dat het Russische leger de afgelopen
drie jaar in Tsjetsjenië zo'n 20.000 burgers heeft gedood. De schendingen
van mensenrechten, zowel door gewapende Tsjetsjeense rebellen als door Russische
politie en veiligheidstroepen, hebben een gemeenschappelijke achtergrond:
een klimaat van straffeloosheid, gebrekkige discipline binnen leger en politie,
minachting voor menselijk leven, racisme en gebrek aan implementatie van internationale
mensenrechtenstandaarden. Moskou wil geen discussie over Tsjetsjenië.
Moeten de OVSE en de Raad van Europa hier niet nadrukkelijker stelling tegen
nemen? Gaat Nederland hier als voorzitter aan trekken? Hoe denkt het de OVSE
te revitaliseren, nu Rusland die club alleen maar lastig vindt?De EU wil een politieke oplossing voor het conflict in Tsjetsjenië,
maar welke concrete maatregelen worden er door de EU voorgesteld om tot een
oplossing van het Tsjetsjeense probleem te komen? Er moet druk op de Russen
worden uitgeoefend om enige vorm van internationale bemiddeling te accepteren.
Wat doet Nederland om de mensenrechtenschendingen in Tsjetsjenië op de
agenda te krijgen? Wordt het ondertussen niet hoog tijd dat het comité
van ministers in de Raad van Europa een statenklacht tegen Rusland indient?
Nederland zou hierin het voortouw kunnen nemen.Vorig jaar heeft Europol een gecombineerde strategie gepresenteerd om
illegale immigratie en mensenhandel te bestrijden. Dat zou effectiever zijn.
Dat is volgens mij een grote fout. Een klein percentage van slachtoffers van
vrouwenhandel komt zonder geldige papieren de EU binnen. De meesten komen
legaal de grens over. Illegale migranten komen met behulp van smokkelaars
de grens over zonder geldige papieren. Dit betekent dat als de EU erin slaagt
illegale immigratie tegen te gaan, dit geen impact zal hebben op het tegengaan
van mensenhandel. Wat nodig is, is een specifiek Kaderbesluit dat zich primair
richt op de strafrechterlijke aanpak van mensenhandel. Binnen de EU zijn verschillende
regels ten aanzien van de opvang van slachtoffers van mensenhandel. Het zou
wenselijk zijn dat er EU-breed minimale standaardregels komen waarin de rechten
van slachtoffers van mensenhandel zijn geregeld. Wat vindt de minister daarvan?Dringend nodig in de optiek van GroenLinks zijn ook Europese minimumnormen
voor de behandeling van verdachten, zoals normen voor het voorarrest, dat
in een aantal lidstaten en zeker ook kandidaat-lidstaten onaanvaardbaar lang
duurt. Ondertussen treedt straks wel het EU-arrestatiebevel in werking. Inmiddels
heeft een van de direct betrokkenen aan Nederlandse zijde, EU-ambassadeur
Ben Bot, bij zijn vertrek uit de diplomatieke dienst toegegeven dat hier sprake
was van een beroerde Europese scoringsdrift: "Je kunt uitgeleverd worden voor
iets dat niet strafbaar is in Nederland, maar elders wel, dat gaat ver. Dat
had ik allemaal wat beter doordacht willen zien." Onderschrijft de regering
deze wens? Welke consequenties trekt zij uit deze kritiek op haar paarse voorganger?
Wat GroenLinks betreft is een eerste stap in het repareren van de schade het
opstellen van bovengenoemde minimumnormen.De Europese Commissie heeft begin dit jaar een werkdocument gepresenteerd
onder de titel "bescherming van verdachten en gedaagden in strafrechtprocedures".
Is de regering bereid te bevorderen dat de Raad er bij de Commissie op aandringt
dit werkdocument en de reacties daarop uit de juridische wereld om te zetten
in een concreet wetsvoorstel? Het waarborgen van rechten van verdachten –
het wordt nog weleens vergeten dezer dagen – is het beschermen van rechten
van burgers, van ons allemaal.Dan nog iets over de voorzitterschappen van Nederland. Volgend jaar heeft
Nederland maar liefst drie voorzitterschappen te vervullen, het voorzitterschap
van de Raad van Europa, dat al in januari ingaat, het voorzitterschap van
de Raad van Europa en dat van de EU. Dat lijkt mij een hele klus. Heeft de
regering al enig idee wat zij met die voorzitterschappen wil? Zijn er onderwerpen
die worden meegenomen als een soort rode draad tussen al die voorzitterschappen?
Wat worden de hoofdpunten van het voorzitterschap van de Raad van Europa?
Het wordt tijd om daarover goed na te denken. Wij hebben de notitie gezien
over het voorzitterschap van de OVSE, maar ik zou op korte termijn ook graag
een notitie zien over wat de regering denkt binnen het voorzitterschap van
de Raad van Europa op de agenda te zetten. Ik ben benieuwd naar de beantwoording
van de bewindslieden.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De regering zal morgenochtend om tien uur antwoorden.Sluiting 22.55 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20022003-253-275.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl