32ste vergadering; 31 mei 1999
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-15 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, nr. 32 item 1444-1460

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

14-06-1999

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 32

31-05-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26303Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

32ste vergadering; 31 mei 1999Pagina 1470-1471
32ste vergadering; 31 mei 1999Pagina 1443-1444
32ste vergadering; 31 mei 1999Pagina 1444-1460
32ste vergadering; 31 mei 1999. Behandeling van het wetsvoorstel Invoeringswet Boek 4 en Titel 3 van Boek 7 van het nieuwe Burgerlijk Wetboek, eerste gedeelte (wijziging van Boek 4) (17141).Pagina 1460-1470
Presentie en opening (maandag 31 mei 1999)Pagina 1443-1443
32ste vergadering; 31 mei 1999Pagina 1443-1443
32ste vergadering; 31 mei 1999Pagina 1443-1443

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 90 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van: 
 
 het wetsvoorstel Wijziging
van de Elektriciteitswet 1998 ten behoeve van het stellen van nadere regels
ten aanzien van het netbeheer en de levering van elektriciteit aan beschermde
afnemers (26303).
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 De heer Van Dijk (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Vorig jaar aanvaardden wij de Elektriciteitswet
1998, zij het met enige voorbehouden en reserves. Aangezien de voorgestelde
liberalisering van de elektriciteitssector was verdeeld in drie fasen bood
ons dat gelegenheid, in te stemmen met de eerste fase en ons op grond van
de daarin opgedane ervaringen later te bezinnen op de wenselijkheid van de
volgende fase. Onze instemming met de eerste fase was niet alleen ingegeven
door de constatering dat de Europese richtlijn ons verplichtte een eerste
stap te zetten, maar ook doordat wij de toenmalige minister een eindweegs
konden volgen in zijn verwachting dat liberalisering per saldo gunstige gevolgen
zou hebben voor de elektriciteitsvoorziening van ons land. Onze verwachtingen
waren wat minder hoog gestemd dan de zijne, omdat we naast de voordelen van
de liberalisering ook een aantal gevaren onder ogen wensten te zien, onder
andere betrekking hebbend op de betrouwbaarheid van de voorziening, de leveringszekerheid,
de gelijke en onbelemmerde toegang, de kwetsbare positie van de kleine verbruikers,
het risico van afwenteling, het milieu en de perspectieven voor de Nederlandse
elektriciteitsbedrijven.
 
 We zijn nu anderhalf jaar verder en het totaalbeeld is nog steeds wat
onbestemd. Zeker, de ontwikkelingen richting liberalisering en internationalisering
gaan snel. Ons land blijkt in steeds mindere mate een eiland – zo het
dat al was – en de trend naar scherpere concurrentie en lagere prijzen
is zeker zichtbaar, maar onbewolkt is de hemel niet. Verwachtingen van Nederland
als netto-exporteur blijken overoptimistisch. Over de verwachtingen van een
zelfstandige, internationaal concurrerende Nederlandse elektriciteitsproductiesector
zullen we het op deze plaats maar niet hebben. De neiging tot protectie van
de eigen nationale industrie blijkt in een aantal Europese landen nog springlevend,
ook in landen die in naam 100% geliberaliseerd heten, en tegen indirecte vormen
van protectie biedt de wederkerigheidsclausule vaak geen soelaas. De zeer
beperkte capaciteit van de grensoverschrijdende verbindingen begrenst de groei
van de internationale handel en de daaruit voortvloeiende potentiële
voordelen. En last but not least, het voorziene prijsvoordeel voor de consument
wordt nu al weer voor een behoorlijk deel afgeroomd door een toeslag, een
soort belasting op de transporttarieven. Ook het Nederlandse beleid heeft
zo zijn protectionistische trekjes. Daarover zo dadelijk meer, veel meer.
 
 Samenvattend: de hemel is toch tamelijk bewolkt. Belangrijke elementen
in onze afweging vorig jaar waren in de eerste plaats: Hoe betrouwbaar, verzekerd
en toegankelijk is en wordt de elektriciteitsvoorziening in een geliberaliseerde
markt? En hoe effectief is de bescherming van de niet-vrije klanten, de duizenden
middelgrote en kleine ondernemingen en de miljoenen huishoudens? Tussen de
dynamische, turbulente, opportunistische naar winst strevende en niet altijd
optimaal functionerende markt aan de ene kant en de naar zekerheid, betrouwbaarheid
en een redelijke prijs strevende elektriciteitsgebruiker anderzijds, ligt
het net als enig niet-geliberaliseerd monopolistisch element in een overigens
geliberaliseerde elektriciteitssector. Aan dat scharnier dienen dan ook de
hoogste kwaliteitseisen te worden gesteld. In de tweede plaats is en was het
gevaar niet denkbeeldig dat de grote elektriciteitsverbruikers ruimschoots
de vruchten zouden plukken van de vrije markt, maar dat een aantal nadelen
en kosten zouden worden verhaald op de klanten die geen vrije keuze hebben.
Dat deze zorgen niet uit de lucht gegrepen zijn, blijkt wel uit een recent
overzicht van de prijsontwikkeling in de Europese Unie gedurende de afgelopen
jaren, gepubliceerd in de NRC van afgelopen vrijdag.
 
 
 
 
 
 Minister Jorritsma-Lebbink:
 
 Voorzitter! Ik begrijp dat het artikel in de NRC nogal wat verwarring
heeft opgeroepen. In het artikel zat een zeer ernstige fout. Men heeft daarin
namelijk gezegd dat er in het Verenigd Koninkrijk een prijsstijging van 40%
zou zijn, maar dat moest een prijsdaling van 40% zijn. Dat maakt een klein
verschil. Ik heb het overzicht van de commissie bij me. Dat wil ik graag aan
de leden overhandigen, opdat alle woordvoerders kunnen zien hoe de werkelijkheid
is.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik stel voor te voldoen aan het verzoek van minister Jorritsma-Lebbink
tot het doen opnemen van een noot in de Handelingen over de prijsontwikkeling
in de EU.
 
 
 
 
 
 Daartoe wordt besloten.
 
 
 
 
 
 (De noot is opgenomen aan het eind van deze editie.) 1
 
 
 
 
 
 
 De heer Van Dijk (CDA):
 
 Ik stel deze correctie ten zeerste op prijs. Die is zeker noodzakelijk.
Er werd ongetwijfeld ook nog het een en ander bericht over een aantal andere
landen.
 
 
 
 
 
 Minister Jorritsma-Lebbink:
 
 Allemaal dalingen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Dijk (CDA):
 
 Nederland komt er in het overzicht nog redelijk beschaafd van af. Ook
hier blijken de voordelen toch geheel neer te slaan bij de grote afnemers
en zijn de kleinverbruikers er geen cent op vooruitgegaan.
 
 Voorzitter! Het feit dat de Elektriciteitswet 1998 voldoende aanzetten
bevatte om dit complex van problemen het hoofd te bieden, was voor ons een
van de redenen om vorig jaar voor die wet te stemmen. Een belangrijk deel
van het nu voorliggende wetsvoorstel is een nadere invulling en concretisering
van deze aanzetten. Ik spreek hier over de artikelen die betrekking op de
Dienst uitvoering en toezicht Elektriciteitswet, op het netbeheer, dat nu
inderdaad voorziet in een lacune die ik vorig jaar constateerde, en op de
artikelen die betrekking hebben op de voorwaarden, tariefstructuren en tarieven
voor het transport en de levering van elektriciteit.
 
 Naast veel waardering voor de wijze waarop verdere invulling wordt gegeven aan wat de vorige wet in het vooruitzicht stelde, leven
er bij mijn fractie toch nogal wat vragen en twijfels.
 
 Een eerste vraag is of dit systeem in de praktijk zal leiden tot een voor
de klant doorzichtig, uniform en optimaal stelsel van tarieven. Er worden
om te beginnen in de wet te veel belangen die het tariefstelsel zal moeten
dienen probleemloos bij elkaar gegooid, terwijl die belangen zich lang niet
altijd zo probleemloos laten verenigen. Er zullen dus afwegingen moeten worden
gemaakt, waarvan de uitkomst niet is te voorzien. Lees artikel 41, lid 1a,
nog eens door: betrouwbaar, duurzaam, doelmatig, milieuhygiënisch verantwoord,
kostenverlaging en een daarop gericht doelmatig inkoopbeleid. De belangen
rollen als het ware over elkaar heen.
 
 Een voorbeeld van een mogelijke spanning is die tussen de milieudoelstelling
en de doelstelling van de laagst mogelijke inkoopkosten. Blijkens haar antwoord
mikt de minister op uniforme leveringstarieven, gebaseerd op het meest efficiënte
bedrijf, waarbij geen rekening meer wordt gehouden met verschillen in inkoopkosten.
Betekent dit dat een leverancier die uit milieuoverwegingen niet altijd de
goedkoopst beschikbare elektriciteit zal inkopen, de meerkosten voor eigen
rekening zal moeten nemen en dat een gebruiker die bereid is uit milieuoverwegingen
een hogere prijs te betalen, van de leverancier te horen krijgt: het spijt
me, dat mag ik niet, want ik zit aan tarieven vast die gebaseerd zijn op de
laagste inkoopkosten?
 
 Verder blijkt ons uit de toelichting dat de dienst toezicht een verre
van eenvoudige taak krijgt met veel afwegingsmomenten, veel overleg en bovendien
veel informatie, waaronder bedrijfsinformatie. Wij vrezen vooral in de overgangsfase
voor een snel groeiende bureaucratie en een niet altijd even doorzichtige
uitkomst. Dat de dienst toezicht een bescheiden organisatie zal blijven, die
alleen toetst op hoofdlijnen, lijkt ons een illusie.
 
 Een tweede vraag die bij ons is blijven hangen, ook na het antwoord van
de minister op eerdere vragen, is of zij er wel verstandig aan heeft gedaan,
in te stemmen met het amendement van de Tweede Kamer, waarbij de transportkosten
deels aan de producent en deels aan de eindverbruiker in rekening worden gebracht.
Die producent zal toch alleen een Nederlandse producent kunnen zijn, en geen
buitenlandse? Betekent dit dan niet dat geïmporteerde stroom slechts
een deel van de transportkosten zal dragen en de in Nederland geproduceerde
stroom de volle mep? Betekent dit dan niet een verstoring van de concurrentieverhouding
in een voor ons land ongunstige zin?
 
 De vragen en kritiekpunten die ook bij onze fractie leefden over de rechtsbescherming
van hen die zich niet kunnen verenigen met beslissingen over de tariefstructuur,
de voorwaarden en de tarieven, zijn deels opgelost door de antwoorden van
de minister enkele dagen geleden. Zij zegde toe het daartoe te leiden dat
niet alleen tegen de vaststelling van de tarieven, maar ook tegen de vaststelling
van tariefstructuren en voorwaarden beroep kan worden ingesteld bij het College
van beroep voor het bedrijfsleven. Rest de vraag wanneer zij de wijziging
van de Mededingingswet, die als voertuig voor deze toezegging moet dienen,
denkt in te dienen.
 
 Uit het antwoord van de minister over de toepassing van afdeling 3.4 van
de Algemene wet bestuursrecht maak ik op dat de minister zelf wel voorstander
is van die toepassing, maar twijfelt of zij daarover wel een aanwijzing aan
de directeur van de dienst toezicht kan geven. Is die conclusie juist? Als
dat zo is, beschikt zij toch zeker nog over andere middelen die ertoe leiden
dat de directeur die beslissing eigener beweging neemt, waarbij het geven
van een aanwijzing het laatste middel zou moeten zijn? Kan zij toezeggen dat
het beoogde doel zal worden bereikt, op welke wijze dan ook?
 
 Ik sprak zojuist over de eminente betekenis – waar heb ik dat woord
meer gehoord – van het netwerk als waarborg voor een betrouwbare, verzekerde
en toegankelijke elektriciteitsvoorziening, waaraan de hoogste kwaliteitseisen
moeten worden gesteld. Tot die eisen behoort onafhankelijkheid van het landelijk
netwerk. Over de vraag of die onafhankelijkheid wordt gediend door een aandeelhouderschap
van de Staat in dat netwerk, heeft de minister in de afgelopen maanden tegenstrijdige
meningen verkondigd. Bij verschillende gelegenheden betoogde zij dat zulk
aandeelhouderschap de onafhankelijkheid automatisch vergroot, maar meer recentelijk
putte zij zich uit om de Tweede Kamer ervan te overtuigen hoe weinig waarde
dat aandeelhouderschap heeft. Wij zijn geen van allen volmaakt, maar zo komen
wij niet verder. Deze zaak is van grote betekenis voor onze toekomstige energievoorziening,
waarbij wij zo weinig mogelijk risico's willen lopen en neigen naar de voorzichtige
kant. Ook wij prefereren daarom 100% aandeelhouderschap van de Staat. Over
de relatie tussen dat aandeelhouderschap en de compensatieregeling voor niet-marktconforme
kosten kom ik dadelijk nog te spreken.
 
 Naast de zojuist genoemde belangrijke onderdelen van dit wetsontwerp wordt
ons vandaag ook gevraagd in te stemmen met het opleggen van een heffing ten
laste van alle elektriciteitsverbruikers om de niet-marktconforme kosten van
een aantal elektriciteitsproducenten te dekken. Dit voorstel wijkt in veel
opzichten wezenlijk af van de wet van 1998. Om maar meteen duidelijkheid te
scheppen, de bereidheid van het CDA om aan deze regeling mee te werken is,
na alles wat er is gebeurd, tot een absoluut nulpunt gedaald.
 
 Er zullen sterke argumenten nodig zijn om ons ervan te overtuigen dat
het nodig is, miljoenen consumenten over een lange reeks van jaren voor vele
miljarden guldens te belasten om een aantal productiebedrijven die niet in
staat blijken orde op eigen zaken te stellen, enige bescherming te bieden
tegen de koude wind van de internationale concurrentie, terwijl de bedoeling
van de nieuwe Elektriciteitswetten 1998 en 1999 juist is, de gehele elektriciteitssector
met uitzondering van het netwerk wel aan die wind bloot te stellen.
 
 Wat is er de afgelopen anderhalf jaar veranderd? Ik noem een drietal punten.
Het begon met een zeer bescheiden compensatieregeling die zou worden verleend
als een grootschalig productiebedrijf tot stand kwam. Zo'n bedrijf kwam er
niet. Evenmin kwam er een door de voormalige minister Wijers gevraagd gezamenlijk
plan dat perspectief zou bieden aan de sector. Evenmin bleken de bedrijven
in staat, de overeenkomst van samenwerking op eigen kracht te ontbinden of
de gezamenlijk aangegane verplichtin gen onder elkaar te verdelen.
Dit alles komt op het bord van de minister. Erger nog, bedrijven ontkennen
de draagplicht en dreigen een door de minister opgelegde verdeling tot bij
de hoogste rechter te zullen aanvechten.
 
 Reeds vorig jaar groeide het inzicht dat de bedrijven in de gegeven omstandigheden
als zelfstandige spelers op de internationale markt weinig kansen zouden hebben
en goede kandidaten zouden zijn om te worden overgenomen door grotere, sterkere
bedrijven. Van de minister mocht worden verwacht dat zij met die optie rekening
zou houden.
 
 Het tweede punt van verschil is het volgende. In schril contrast met het
voortschrijdende vertoon van onmacht om orde op eigen zaken te stellen, voerden
de bedrijven hun claims op overheidscompensatie op tot een veelvoud van wat
anderhalf jaar geleden ter tafel lag. De minister bewilligde in een groot
deel ervan. Wij spreken niet langer over stadsverwarming en kolenvergassing
alleen, maar over een aantal dure en langjarige invoercontracten, over de
aanlegkosten van een verbinding met Noorwegen en over het gratis gebruik daarvan.
Dat alles gaat over de ruggen van de consumenten. Wij vervangen de ene niet-marktconformiteit –
te dure contracten – door een andere niet-marktconformiteit, te weten
overheidssteun en niet-marktconforme gebruikerstarieven. De positie van de
bedrijven werd nog comfortabeler toen de minister in december verklaarde zich
verantwoordelijk te voelen voor hun voortbestaan, wat nog wel iets meer is
dan het gedeeltelijk afdekken van een aantal niet-marktconforme kosten.
 
 Een derde verschil is dat het perspectief dramatisch veranderde, toen
inderdaad een sterke buitenlandse speler belangstelling toonde voor een van
de Nederlandse productiebedrijven en een heel wat hogere waarde toekende aan
dat bedrijf dan waarvan tot dan toe was uitgegaan. De ontstane situatie riep
onmiddellijk twee nieuwe vragen op. Als de waarde van de bedrijven zoveel
hoger is dan verwacht, hoe groot is dan hun draagkracht, hun vermogen om de
niet-marktconforme kosten zelf te dragen? Hoe lost men vervolgens de fundamentele
onverenigbaarheid op tussen een beleid gericht op privatisering enerzijds
en het op poten zetten van een collectieve, langdurige steunoperatie voor
diezelfde bedrijven anderzijds?
 
 Het eerste punt, het draagkrachtcriterium, is inmiddels in de wet opgenomen,
zonder dat daarbij duidelijk is gemaakt hoe dat criterium zal worden gehanteerd,
laat staan welke effecten het zal hebben op het niveau van de tegemoetkoming
in de niet-marktconforme kosten. Welk beleid de minister voor ogen staat met
betrekking tot de privatisering van de productiebedrijven, met name welke
voorwaarden zij verbindt aan haar instemming met de aandelenverkoop is nog
geheel onbekend. Door deze onzekerheden is de eerder door haar ontwikkelde
compensatieregeling op losse schroeven komen te staan. In haar memorie van
antwoord trachtte de minister ons gerust te stellen door erop te wijzen dat
artikel 77a slechts een "kan"-bepaling is, die niet nu reeds leidt tot onomkeerbare
stappen wat betreft de hoogte van de toeslag. Maar daar ligt nu juist ons
probleem! De onzekerheden zijn zo groot dat zelfs op de meest elementaire
vraag omtrent de noodzaak en de hoogte van de compensatie en de daaraan gekoppelde
hoogte van de toeslag geen zinnig woord is te zeggen.
 
 De minister vraagt van ons, haar nu alvast de bevoegdheid te geven tot
het heffen van een toeslag op de elektriciteitstarieven en de voornaamste
elementen die wij zouden willen kennen wel bij AMvB te zullen regelen. Mijn
fractie, voorzitter, is niet bereid haar die bevoegdheid, gegeven de vele
onzekerheden, nu reeds te geven.
 
 Volgens onze Grondwet dienen belastingen en heffingen van het Rijk bij
wet te worden geregeld. Zo'n wet dient aan zekere eisen te voldoen, hetgeen
hier niet het geval is. Ik kom daar dadelijk op terug.
 
 Wat wij in dit stadium van de minister verwachten, is het ontwikkelen
van beleid dat tot doel dient te hebben de extra lasten die zij de consumenten
wil opleggen tot het uiterste minimum te beperken. Alleen als zij ons kan
aantonen daarin te zijn geslaagd, is er met ons te praten over een toeslagregeling
en niet eerder.
 
 Hoeveel vrije beleidsruimte, zo vragen wij ons af, heeft de minister nog?
In hoeverre heeft zij zich al gecommitteerd in de overeenkomst op hoofdlijnen,
waaronder zij haar handtekening reeds had gezet, maar die niet van kracht
werd omdat de ander partijen weigerden te tekenen? Wij stelden de vraag of
deze overeenkomst clausules bevat waarin de mogelijkheid werd geschapen, de
compensatieregeling in neerwaartse richting te herzien in geval van nieuwe
inzichten in de draagkracht van bedrijven of in geval dat het eigendom van
de bedrijven overgaat in particuliere handen, privatisering dus. Het antwoord
was "nee". Dat is een slechte zaak, waarmee de belangen van de consument niet
werden gediend en de positie van de minister niet werd versterkt.
 
 Hoezeer de minister in die tijd gericht moet zijn geweest op het dienen
van de productiebedrijven en hoe weinig op de belangen van de consument, blijkt
ook uit het antwoord dat zij ons gaf op een vraag over het bestaan van een
negatieve compensatieregeling. Vooral bij langdurige verplichtingen is het
zaak, ook rekening te houden met marktprijsontwikkelingen die op dit moment
niet erg waarschijnlijk lijken. Momenteel rekenen wij met prijsdalingen, waardoor
de afgesloten contracten verliesgevend worden en de consument moet bijpassen
om de verliezen op te vangen. Maar wat als de prijzen weer zouden stijgen
en de contracten winstgevend worden? Treedt dan een negatieve compensatieregeling
in werking, waarbij ook de consument zou kunnen delen in de winst? Antwoord:
Ja, wel een negatieve compensatieregeling, maar de winst blijft in de bedrijven
voor het vormen van een reserve voor slechtere tijden. Fijn voor de aandeelhouders,
waaronder wellicht ook buitenlandse aandeelhouders, en jammer voor de consument,
zo denk je dan.
 
 De minister zit nu voor de wel zeer moeilijke taak, een driedubbele knoop
te ontwarren. Een drietal knopen, die een sterke onderlinge samenhang vertonen.
De eerste is de ontbinding van de overeenkomst van samenwerking en de verdeling
van de verplichtingen over de individuele productiebedrijven. De tweede is
een geactualiseerde vaststelling van de draagkracht van die bedrijven om de
niet-marktconforme kosten voor hun rekening te nemen. De derde is duidelijk
te maken welke voorwaarden zij stelt aan de privatisering van die bedrijven.
Naar onze mening dienen deze beslissing uit te gaan van een integrale beleidsvisie.
De minister maakte wellicht een grapje toen zij in haar memorie
van antwoord stelde, reeds over te kunnen gaan tot het heffen van een toeslag
ten laste van de consument voordat de verdeling van de verplichtingen over
de productiebedrijven voltooid zou zijn. Een grapje, dachten wij. Immers,
na de ontbinding van de overeenkomst van samenwerking zijn er nog slechts
individuele bedrijven en is er geen collectief meer. Blijkens de wettekst
moet de minister compensatie van niet-marktconforme kosten afstemmen op de
draagkracht van die bedrijven en niet op die van het collectief. Maar die
draagkracht kan toch alleen worden vastgesteld als bekend is welke verplichtingen
aan die bedrijven zijn overgedragen? En dat bepaalt weer welke compensatie
nodig wordt geacht. De hoogte daarvan bepaalt weer welke toeslag de consument
moet betalen. Nogmaals, zolang deze zaken niet duidelijk zijn geregeld, valt
er met ons geen zaken te doen over een belasting van de consument.
 
 Voorzitter! Het is in dit debat ook van belang een ogenblik stil te staan
bij de wegen waarlangs de consument wordt gepakt want de toeslagregeling van
artikel 77a is niet het enige kanaal waarlangs de consument meebetaalt aan
de niet-marktconforme kosten van de productiebedrijven. Allereerst is er het
tussen de productie- en distributiebedrijven gesloten protocol dat nu een
wettelijke basis krijgt en waarvan wordt vastgesteld dat het tot 2001 in stand
zal blijven. Dat protocol voorziet in gedwongen winkelnering en verschaft
de productiebedrijven niet alleen afnamezekerheid, maar ook inkomenszekerheid.
In dat verzekerde inkomen zit een extra bedrag van 400 mln. voor de dekking
van niet-marktconforme kosten, dat wil zeggen 1,6 mld. in de periode 1997-2000.
De grote afnemers, die vrij zijn te kopen waar zij willen, zullen van dat
protocol geen last hebben. De kosten komen op de schouders van de gebonden
afnemers. Hier gebeurt dus precies wat wij niet wilden. De minister ziet dat
zelf waarschijnlijk ook wel, want in haar laatste antwoord geeft zij aan door
middel van tariefvaststelling in het jaar 2000 te willen voorkomen dat die
kosten worden afgewenteld op de beschermde afnemers, desnoods ten laste van
de distributiebedrijven. Maar wat is de rechtsbasis van een dergelijke oplossing?
In deze wet wordt toch bepaald dat de distributiebedrijven ook voor het jaar
2000 gebonden zijn aan het protocol, aan de gedwongen winkelnering en aan
de kosten? Via een tariefmaatregel worden ze echter gedwongen de voor hen
onvermijdelijke, in de wet verankerde kosten voor hun eigen rekening te nemen.
 
 In het jaar 2001 wordt het protocol als financieringsbron van de niet-marktconforme
kosten afgelost door de toeslag op de tarieven, die de consument zal moeten
betalen conform artikel 77a. Het is overigens een gedeeltelijke financieringsbron,
want er wordt slechts een deel van de niet-marktconforme kosten gedekt. De
toeslag is in ieder geval een voor de consument zichtbaar element van zijn
rekening. Dat kan niet gezegd worden van de resterende niet-marktconforme
kosten, dat wil zeggen de verbinding met Noorwegen en het gratis gebruik daarvan
door de productiebedrijven. Die kosten duiken conform artikel 77b immers onder
in een andere financieringsbron, te weten de transporttarieven van de landelijke
netbeheerder.
 
 Voorzitter! Wij zijn om een aantal redenen geen voorstander van dit soort
dubbele belastingkanalen. Eén reden is dat de consument nooit zal weten
wat het totale bedrag is waarvoor hij wordt gepakt. Het maakt het ook vrijwel
onmogelijk te berekenen hoeveel van de voordelen, die de consument zou kunnen
verwachten van de dalende marktprijzen, weer wordt afgeroomd door zijn verplichte
bijdrage aan deze kosten. In haar overleg met de Tweede Kamer op 2 december
jongstleden trachtte de minister de leden ervan te overtuigen dat die afroming
redelijk beperkt zou zijn door het bedrijfsvoordeel te vergelijken met de
hoogte van de toeslag. Die vergelijking ging naar twee kanten mank. In de
teller wordt wel de toeslag opgenomen, maar de onzichtbare aanslag van het
hiervoor genoemde tweede belastingkanaal niet. In de noemer wordt uitgegaan
van de veronderstelling dat een daling van de marktprijzen voor 100% doorwerkt
naar de beschermde afnemers. Wij weten inmiddels dat dit met de allerbeste
bedoelingen niet volledig het geval zal zijn. Met een grotere teller en een
kleinere noemer zitten wij al snel in een situatie waarin een aanzienlijk
groter deel van de marktprijsdaling aan de neus van de consumenten voorbij
gaat. Hoe groot dat deel zal zijn, is onbekend en behoort daarmee tot de lange
lijst van onzekerheden die deze materie omgeven. Laat ik die lijst nog eens
nalopen.
 
 Verreweg de grootste onzekerheid is hoeveel deze steunoperatie de consument
in totaal gaat kosten, ook niet bij benadering. Wij hebben geen flauw idee
en alleen dat al zou ons ervan moeten weerhouden in te stemmen met de artikelen
77a en 77b. In een interview noemde ik deze operatie een openeinderegeling,
hetgeen de minister weersprak. Toen ik haar vervolgens vroeg waar dan het
einde ligt, dat wil zeggen wat de totale kosten zouden kunnen zijn in de meest
ongunstige omstandigheden, kon zij daar geen volledig antwoord op geven. Ik
probeer het opnieuw, want ik wil thans een idee hebben over welke orde van
grootte wij het vanavond hebben. Goed, ik begrijp dat de nog niet geconcretiseerde
draagkrachtfactor de berekening bemoeilijkt, maar laat die dan maar even buiten
beschouwing en ga terug naar de overeenkomst op hoofdlijnen. Mijn eerste vraag
is dan of de in eerdere stukken genoemde daling van de prijs tot 5 cent per
kilowattuur het diepste punt is tot waar de minister de verliezen nog compenseert,
of ook nog daaronder? Er even van uitgaande dat de bodem bij 5 cent ligt,
wat is dan bij dat prijsniveau het jaarlijkse bedrag aan compensatie dat zal
worden uitgekeerd ter financiering van de importcontracten? Tel daarbij op
de jaarlijkse kosten van de stadsverwarming, de kolenvergassing, de aanleg
en exploitatie van de Noorse verbinding en wij krijgen althans een ruwe benadering
van de hoogte die de kosten zouden kunnen bereiken in een ongunstig jaar.
 
 Mijn derde vraag: in de wet van 1998 was het jaar waarin de compensatieregeling
zou eindigen aangegeven. In het onderhavige wetsvoorstel is dat niet meer
het geval, er staat geen datum meer bij. Uit de duur van de leveringscontracten
leid ik af dat wij hier te maken hebben met een zeer langdurige compensatieregeling,
waarschijnlijk tot het jaar 2026. Gegeven die lange duur interesseert het
ons dan ook te weten wat bij benadering de contante waarde van de compensatieregeling
over deze gehele periode zou zijn. Ik vraag dus niet om exacte
bedragen, maar om een benadering, zeg bij een gemiddeld prijsniveau van 6
cent.
 
 Ik stel die vraag ook, omdat ik de waarde wil kunnen vergelijken met de
waarde van de aandelen van het landelijk net. Ik vermoed, maar de minister
kan dat wellicht weerleggen, dat de waarde van de compensatieregeling over
de gehele periode tientallen miljarden guldens zou kunnen bedragen en dus
in geen verhouding staat de waarde van de aandelen. Als dat zo is, hoeft er
geen strijdigheid te bestaan tussen ons pleidooi om de compensatieregeling
tot het uiterste te verminderen en ons pleidooi voor een 100%-aandeelhouderschap
van de staat in het net.
 
 Een tweede onzekerheid is het advies waarmee de drie wijze mannen zullen
komen en of dat een haalbare oplossing van de gerezen problemen zal bevatten.
 
 Een derde onzekerheid is de vraag tot welke verdeling van de verplichtingen
de minister zal besluiten en of de betrokken partijen, ook de buitenlandse
contractpartners, daarmee instemmen.
 
 De vierde onzekerheid is, wat men onder draagkracht verstaat, welke draagkracht
de bedrijven na toedeling van de verplichtingen zullen blijken te hebben en
welke invloed dat zal hebben op de compensatie. Een vijfde onzekerheid is,
welke voorwaarden de minister zal verbinden aan haar instemming met gehele
of gedeeltelijke privatisering van bedrijven. Met name gaat het dan ook om
de vraag of zij zich daarbij zal richten naar de destijds in de Tweede Kamer
uitgesproken voorkeur voor verkoop "met de bakstenen erin". In antwoord op
vragen van de PvdA merkte de minister verleden week op, dat zij er bij het
verlenen van instemming met privatisering op toeziet dat contractpartijen
voldoende rekening houden met niet-marktconforme kosten die op de desbetreffende
onderneming rusten of zullen rusten. Het gebruik van het woord "toezien" veronderstelt
dat anderen – in dit geval de contractpartijen – conform deze
voorwaarden zullen handelen. Maar dat kunnen ze op dit moment toch niet, omdat
alles afhangt van een aantal vitale beslissingen van de minister zelf?! Zo
gaat het om de verdeling van de verplichtingen, de effecten van het draagkrachtcriterium
en de relatie tussen privatisering en het al dan niet voortzetten van steun.
Een zesde onzekerheid is de vraag of de Europese Commissie zal instemmen met
het staaltje Nederlandse concurrentievervalsing dat in feite besloten ligt
in de regeling van de Noorse verbinding. Een zevende onzekerheid is de vraag
welke alternatieve benaderingen er blijkens het antwoord van de minister worden
ontwikkeld voor het oplossen van voornoemde problemen. Ik verwijs naar haar
antwoord op vragen en suggesties die de PvdA naar voren bracht in het eindverslag.
Onzeker is ook in hoeverre de minister die alternatieve benaderingen zou kunnen
overnemen. De achtste onzekerheid is ten slotte welke contribuabelen, in welke
mate, door de toeslag zullen worden getroffen. Heel lang dacht ik dat die
vraag eenvoudig te beantwoorden zou zijn met: natuurlijk alle elektriciteitsverbruikers,
groot en klein. Toen wij daarop wat doorvroegen – worden ze écht
allemaal aangeslagen? – kregen wij ten antwoord dat de minister de mogelijkheid
wilde openhouden om de bijdrage aan de niet-marktconformiteit te spreiden
over zoveel mogelijk gebruikerscategorieën. Dat klinkt aanmerkelijk minder
stellig dan "alle". Advies zou zijn gevraagd naar een mogelijke differentiatie
naar groepen verbruikers. Ook dit schept weer onzekerheid. Voorzitter! Ik
houd nu op, maar de lijst van onzekerheden is voor uitbreiding vatbaar.
 
 Mijnheer de voorzitter! De Grondwet bepaalt dat belastingen en heffingen
van het Rijk bij wet moeten worden geregeld. Zo'n belasting- of heffingenwet
moet aan bepaalde minimumeisen voldoen. Naar onze overtuiging voldoen de artikelen
77a en 77b niet aan de eisen die je aan zo'n wet mag stellen. Wij gaan nog
een stap verder: op dit moment is het ontwerpen van zo'n wet niet mogelijk
gezien de onzekerheden op de vitale punten die ik zojuist noemde. Wat zouden
wij in zo'n wet geregeld willen zien? Naar onze mening dienen die wet en de
daarbij behorende toelichting ten minste de volgende elementen te bevatten: 
 
 
 - de rechtsgronden van de toeslagheffing en de onderliggende compensatieregeling;
 
 
 - de noodzaak en beleidsmatige opportuniteit van de compensatieregeling;
 
 
 - de volledige ontwerptekst van de met de bedrijven gesloten compensatieregeling;
 
 
 - een raming van de opbrengst en van de besteding bij verschillende
niveaus van marktprijzen;
 
 
 - de absolute en relatieve gevolgen voor
de elektriciteitsprijs van de heffingen voor verschillende categorieën
gebruikers;
 
 
 - een afbakening van de groep natuurlijke en rechtspersonen
van wie de toeslag wordt geheven, met eventuele differentiatie daarin;
 
 
 - een afbakening van de groep begunstigden, waarbij enige uitleg van de
vraag waarom die groep beperkt is tot de grote productiebedrijven, niet zou
misstaan;
 
 
 - de hoogte van de toeslag bij verschillende prijsniveaus
of ten minste de determinanten die de hoogte van de toeslag bepalen en het
systeem waarmee de toeslag wordt berekend;
 
 
 - een regeling van de beroepsmogelijkheden,
zo die niet al bestaan;
 
 
 - een datum of verschillende data waarop de
toeslagregeling wordt beëindigd. En ten slotte, voorzitter, zal het in
de huidige situatie zeker nodig zijn niet alleen een wettelijk recht maar
ook voor de minister een plicht op te nemen om de compensatieregeling te herzien
zodra zich nieuwe feiten voordoen die de noodzaak van de compensatieregeling
in een ander licht plaatsen; clausules die zij vergat op te nemen in de overeenkomst
op hoofdlijnen.
 
 
 
 Voorzitter! Ik kom tot een afronding. Het voorliggende wetsvoorstel bevat
vele elementen die met onze steun zouden kunnen worden aanvaard en die zelfs
urgent zijn. Het voorstel bevat ook elementen die onze instemming niet hebben.
Artikel 76, lid 2, over het protocol draagt niet onze instemming, maar daarmee
heffen wij het protocol niet op. Dat is dus een slag in de lucht. Onze grootste
onoverkomelijke bezwaren zijn die tegen de artikelen 77a, 77b en 77d. Die
artikelen toch maar te slikken en af te wachten totdat er een AMvB ligt, is
voor ons geen begaanbare weg, voorhang of geen voorhang. Als de wet niet deugt,
is de kans te groot dat alles wat op die wet wordt gebaseerd ook niet deugt.
Het tijdelijk buiten werking stellen van die artikelen, hetgeen de minister
reeds toegezegde, tot het tijdstip waarop wij over grotere wijsheid beschikken,
lost ook niets op. Die artikelen zelf worden daarvan niets beter
en de kans dat de minister deze toch in werking zal stellen en een aantal
zeer cruciale elementen per AMvB zal regelen, is te groot. Wij zouden dan
weer in dezelfde situatie kunnen komen als toen de Tweede Kamer verleden jaar
de minister verzocht haar AMvB om te vormen tot wat nu deze wet is geworden.
 
 Deze overwegingen, voorzitter, leiden ons ertoe de minister te verzoeken
deze Kamer toe te zeggen dat zij de genoemde artikelen niet slechts voorlopig
buiten werking zal stellen maar nimmer in werking zal doen treden en zal vervangen
door een wet op het tijdstip dat zij in staat is inhoud te geven aan de eisen
waaraan zo'n wet zou moeten voldoen.
 
 Ik zie met belangstelling het antwoord van de minister tegemoet.
 
 
 
 
 
 De heer Loudon (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! De elektriciteitssector is natuurlijk altijd een
sterk gereguleerde sector geweest. Om vandaar de overgang te maken naar een
geliberaliseerde markt, is zeker geen eenvoudige opgave geweest en is het
nog steeds niet. De overheid trekt zich terug en haar rol verandert. Van speler
op deze markt wordt zij zuiver toezichthouder, met de taak erop toe te zien
dat opwekking, levering en afzet van elektriciteit zich afspelen op een level
playing field met een Europese dimensie voor alle partijen.
 
 Hoe gecompliceerd deze overgang wel is en is geweest blijkt uit het hele
wetgevingstraject. Zowel het oorspronkelijke wetsvoorstel, de Elektriciteitswet
1998, als de thans voorliggende wijziging van deze wet moesten op vele punten
worden gewijzigd of verduidelijkt. De dynamiek van een geliberaliseerde elektriciteitsmarkt
werd onderschat. Wellicht heeft het op dat punt aan voldoende visie ontbroken.
Bij mijn fractie leeft de vrees dat er ook in de komende jaren voortdurend
wrijving zal optreden tussen een gedeeltelijk geliberaliseerde markt en de
dynamiek van deze markt. De vraag die rijst, is of de thans voorziene geleidelijke
volledige liberalisering niet zou moeten worden bespoedigd. Dit zal de sector
dwingen om sneller zijn efficiency en productiviteit te verhogen en biedt
de thans nog beschermde afnemer het perspectief daar sneller van te kunnen
profiteren door lagere elektriciteitsprijzen.
 
 De Elektriciteitsrichtlijn gebiedt de Nederlandse Staat tot invoering
van marktwerking in de elektriciteitssector. Een eerste stap is reeds gezet
met het gedeeltelijk van kracht worden van de Elektriciteitswet 1998. Met
het thans voorliggende wetsvoorstel wordt door middel van invulling van enkele
voor het functioneren van de elektriciteitsmarkt noodzakelijke onderdelen,
zoals tariefelementen, een verdere stap in de richting van marktwerking in
deze belangrijke sector gezet. Vanwege het belang van dit wetsvoorstel voor
het functioneren van de geliberaliseerde elektriciteitsmarkt streeft de VVD-fractie
ernaar, nog deze week te komen tot een definitieve afronding van dit wetsvoorstel.
Of dit ook zal lukken, is afhankelijk van het optreden van de minister. Er
zijn nog enkele onduidelijkheden op voor de VVD-fractie belangrijke onderdelen.
Te denken valt aan de betrokkenheid van de Staten-Generaal bij de regeling
van de zogeheten NMC-kosten en de procedurele waarborgen voor afnemers. Naar
de mening van de VVD-fractie hoeven deze openstaande discussiepunten, mede
gelet op de constructieve opstelling van de minister bij de schriftelijke
behandeling van dit wetsvoorstel, evenwel geen beletsel te zijn om te komen
tot de ook door de minister gewenste spoedige afronding van dit wetsvoorstel.
 
 Een onderwerp waarvoor de VVD-fractie sterk aandacht heeft gevraagd, zijn
de procedurele waarborgen. Deze waarborgen vallen uiteen in de onderdelen
inspraak voor afnemers bij de vaststelling van tariefstructuren, tarieven
en voorwaarden voor gebruik van het net én rechtsbescherming. In de
nadere memorie van antwoord is de minister de VVD-fractie op het punt van
de rechtsbescherming in belangrijke mate tegemoetgekomen. De minister heeft
toegezegd, het College van beroep voor het bedrijfsleven alsnog aan te wijzen
als eerste en enige rechter voor de behandeling van geschillen over besluiten
tot vaststelling van tariefstructuren, tarieven en voorwaarden voor gebruik
van het net. De VVD-fractie heeft met instemming van deze toezegging kennis
genomen. De aanwijzing van het College van beroep voor het bedrijfsleven zal
plaatsvinden door middel van wijziging van de Elektriciteitswet 1998. De minister
wordt verzocht, bij de implementatie van haar toezegging de tekst van het
amendement op stuk nr. 48, zoals in de Tweede Kamer ingediend bij de behandeling
van dit wetsvoorstel, als uitgangspunt te hanteren. De tekst van dit amendement
geeft op correcte wijze uitdrukking aan datgene wat de VVD-fractie beoogt.
Is de minister hiertoe bereid?
 
 De minister heeft aangegeven dat aanwijzing van het College van beroep
voor het bedrijfsleven door wijziging van de Elektriciteitswet 1998 zo spoedig
mogelijk en op een geschikt moment zal plaatsvinden. In dit verband heeft
de minister gewezen op de voorgenomen aanpassing van de Mededingingswet. Kan
de minister aangeven op welke termijn dit wetsvoorstel in de Tweede Kamer
tegemoet kan worden gezien? Hoe staat de minister er tegenover, de aanwijzing
van het CBB te regelen in het kader van de Gaswet? In dit wetsvoorstel, dat
momenteel bij de Tweede Kamer in behandeling is, wordt de Elektriciteitswet
1998 immers ook op enkele punten gewijzigd. Verwezen zij naar artikel 43 van
de Gaswet. Gaarne een reactie van de minister.
 
 Een wijziging van de Elektriciteitswet 1998 zal vermoedelijk enige tijd
duren. Hierdoor kan bij rechtzoekenden onduidelijkheid bestaan bij welke rechter
zij in deze overgangsperiode een geschil over een door de directeur van de
DTE genomen vaststellingsbesluit aanhangig moeten maken. Naar de mening van
de VVD-fractie moet een rechtzoekende zich ook in deze overgangsperiode met
een geschil over een vaststellingsbesluit kunnen wenden tot het College van
beroep voor het bedrijfsleven. Artikel 62 van de Elektriciteitswet biedt hiertoe
de mogelijkheid. Dit artikel wijst immers het College van beroep voor het
bedrijfsleven aan als bevoegde rechter voor geschillen over besluiten, genomen
op grond van de Elektriciteitswet 1998. In beginsel, aldus het advies van
Kupperman van der Wiel, geldt dit uitgangspunt ook voor vaststellingsbesluiten.
In dit advies wordt er evenwel ook op gewezen dat artikel 8:2 van de Algemene
wet bestuursrecht de reikwijdte van artikel 62 Elektriciteitswet 1998 vervolgens
alsnog beperkt door de vaststellingsbesluiten van beroep bij
het College van beroep voor het bedrijfsleven uit te sluiten.
 
 In de nota naar aanleiding van het verslag stelt de minister, dat een
besluit tot vaststelling van een tarief niet kan worden beschouwd als een
algemeen verbindend voorschrift. Mijn fractie heeft twijfels over de juistheid
van deze uitspraak. Een dergelijk besluit heeft immers tot gevolg dat dit
tarief gaat gelden voor alle afnemers, die van een elektriciteitsnet gebruikmaken.
Van een individueel besluit lijkt daarmee geen sprake te zijn. In hoofdstuk
1 van het advies van Kupperman van der Wiel wordt ook geconcludeerd dat een
besluit tot vaststelling van een tarief een algemeen verbindend voorschrift
betreft. Hoe dit ook moge zijn, indien de rechter van oordeel mocht zijn,
dat een dergelijk besluit een algemeen verbindend voorschrift is, zal ook
tegen deze besluiten, in afwijking van artikel 8:2 AWB, beroep bij het CBB
moeten kunnen worden ingesteld.
 
 Uit de toelichting op de Algemene wet bestuursrecht volgt dat artikel
8:2 van de Algemene wet bestuursrecht, tenzij anders bepaald, voorrang heeft
boven een andersluidende bepaling in een bijzondere wet, zoals de Elektriciteitswet
1998. Het is evenwel mogelijk om in de bijzondere wet, de Elektriciteitswet,
te bepalen dat een artikel opgenomen in deze wet, waaronder artikel 62 Elektriciteitswet
1998, voorrang krijgt boven artikel 8:2 Algemene wet bestuursrecht. Een dergelijke
voorrang van de bijzondere wet, in casu de Elektriciteitswet 1998, boven de
Algemene wet bestuursrecht dient bij voorkeur te blijken uit een uitdrukkelijke
wetsbepaling. Dit is blijkens de wetsgeschiedenis evenwel geen absolute eis.
Ook op andere wijze, bijvoorbeeld uit de parlementaire behandeling van de
wet, kan blijken dat de bepaling in de bijzondere wet, in casu de Elektriciteitswet
1998, in zijn onderlinge verhouding met de Algemene wet bestuursrecht voorrang
dient te krijgen boven artikel 8:2 van de Algemene wet bestuursrecht. Met
andere woorden: het is mogelijk de toepasselijkheid van artikel 8:2 van de
Algemene wet bestuursrecht op vaststellingsbesluiten uit te sluiten. Dit is
mogelijk doordat de wetgever dit bij de parlementaire behandeling van deze
wet ondubbelzinnig te kennen geeft. In dat geval wordt de reikwijdte van artikel
62 Elektriciteitswet 1998 dat, zoals reeds gesteld in beginsel ook geldt voor
vaststellingsbesluiten, niet door artikel 8:2 AWB beperkt.
 
 Een dergelijke uitleg heeft tot gevolg dat het College van beroep voor
het bedrijfsleven op grond van artikel 62 Elektriciteitswet 1998 bevoegd wordt
een beroep inzake een vaststellingsbesluit te toetsen. Teneinde het College
van beroep voor het bedrijfsleven ook in de overgangsperiode aan te wijzen
als bevoegde rechter voor de behandeling van geschillen over besluiten tot
vaststelling van tariefstructuren, tarieven en voorwaarden voor gebruik van
het net, is de VVD-fractie van mening dat artikel 62 Elektriciteitswet 1998
zodanig moet worden uitgelegd dat dit artikel voorrang heeft boven artikel
8:2 van de Algemene wet bestuursrecht. Bij wijziging van de Elektriciteitswet
1998 kan deze uitleg van artikel 62 nader worden geëxpliciteerd. Naar
de mening van de VVD-fractie kan de minister met deze uitleg van artikel 62
instemmen, omdat deze interpretatie geheel in lijn is met de door de minister
gedane toezegging. Kan de minister zich vinden in de door de VVD-fractie voorgestane
uitleg van artikel 62 van de Elektriciteitswet 1998?
 
 Een ander voor de VVD-fractie zwaarwegend onderwerp is de toepasselijkheid
van afdeling 3.4 AWB op besluiten van de directeur van de DTE strekkende tot
vaststelling van tariefstructuren, tarieven en voorwaarden voor gebruik van
het net. De minister onderschrijft het voordeel van het toepassen van de in
afdeling 3.4 AWB opgenomen procedure voor het nemen van vaststellingsbesluiten.
De minister geeft evenwel geen zekerheid dat deze procedure ook daadwerkelijk
voor te nemen vaststellingsbesluiten zal worden toegepast.
 
 De VVD-fractie onderschrijft het uitgangspunt van de minister dat het
geven van aanwijzingen aan de directeur van de DTE terughoudend moet worden
toegepast. De wens van de VVD-fractie om te komen tot een aanwijzing van de
minister aan de directeur van de DTE strekkende tot het verplicht stellen
van afdeling 3.4 AWB op vaststellingsbesluiten moet echter niet worden gezien
in het kader van de toezichthoudende functie van de minister. Door middel
van gebruik van het aanwijzingsinstrument wilde de VVD-fractie zonder vertraging
van dit wetsvoorstel toepassing van afdeling 3.4 AWB op vaststellingsbesluiten
zeker stellen. Hoe deze zekerheid verkregen wordt, is voor de VVD-fractie
van ondergeschikte betekenis. Deze leden kunnen zich voorstellen dat de minister
andere mogelijkheden ziet om toepasselijkheid van de in afdeling 3.4 AWB bedoelde
procedure te realiseren.
 
 Een alternatief kan zijn dat de minister voor morgen na overleg met de
directeur van de DTE de toezegging kan doen dat afdeling 3.4 AWB op nog te
nemen vaststellingsbesluiten zal worden toegepast. Ondertussen kan gelijktijdig
met de aanwijzing van het CBB als bevoegde rechter voor de toetsing van deze
vaststellingsbesluiten in de elektriciteitswetgeving worden opgenomen dat
afdeling 3.4 AWB bij de voorbereiding van vaststellingsbesluiten moet worden
toegepast. Mogelijk ziet de minister andere gelijkwaardige alternatieven.
Is zij bereid de VVD op dit voor hen zeer belangrijke punt tegemoet te komen?
In ieder geval wensen deze leden de zekerheid te verkrijgen dat de minister
de directeur van de DTE alsnog een aanwijzing zal geven, wanneer blijkt dat
de directeur van de DTE deze procedure niet heeft gevolgd bij de vaststelling
van zijn besluiten.
 
 In het nader verslag heeft de VVD-fractie gewezen op de betekenis van
artikel 3.14 BW voor de netbeheerders. De minister benadrukte in dit verband
dat artikel 3.14 BW vooral van belang is voor de door de netbeheerders te
sluiten overeenkomsten, niet zozeer voor de uitoefening van eigendomsbevoegdheden
in relatie tot het elektriciteitsnet. De minister en de VVD-fractie spreken
naar de mening van laatstgenoemden eigenlijk over hetzelfde. Immers, artikel
3.14 BW is van toepassing omdat het elektriciteitsnet moet worden beschouwd
als een "openbare zaak". Eenieder moet tegen redelijke voorwaarden toegang
tot het elektriciteitsnet kunnen krijgen. Dit uitgangspunt is voor een belangrijk
deel nader uitgewerkt in de Elektriciteitswet. Met inachtneming van deze regelingen
moet een netbeheerder de voorwaarden waaronder een afnemer toegang heeft tot
het net, nader vaststellen. Deze voorwaarden vinden uiteindelijk een regeling
in een tussen de netbeheerder en de afnemer te sluiten overeenkomst.
Via deze weg werkt artikel 3.14 BW door in de overeenkomsten. Op dit laatste
aspect is door de minister terecht gewezen. De VVD-fractie wijst er evenwel
op dat artikel 3.14 BW ook een zelfstandige betekenis toekomt, namelijk in
die gevallen waarvoor de Elektriciteitswet geen specifieke regeling geeft.
In dat geval zal de netbeheerder bij de toepassing van zijn bevoegdheden,
bijvoorbeeld het verdelen van beschikbare netcapaciteit, gelijk een bestuursorgaan,
met tussenkomst van de schakelbepalingen 3.1 AWB en 3.14 BW gebonden zijn
aan de bepalingen van de Algemene wet bestuursrecht, in het bijzonder de artikelen
3.2 en 3.4 AWB alsmede de ongeschreven beginselen van behoorlijk bestuur.
 
 De regeling van de NMC-kosten blijft een complexe zaak. Deze complexiteit
wordt nog eens vergroot door de krachtige dynamiek van de zich liberaliserende
elektriciteitsmarkt. Over tal van onderdelen van de zogeheten bakstenenproblematiek
bestaat nog grote onduidelijkheid. De verkoop van UNA is illustratief. Deze
leden ondersteunen daarom de keuze de artikelen die betrekking hebben op verdeling
van de NMC-kosten voorlopig niet in werking te laten treden. Deze problematiek
kan pas in volle omvang op de juiste wijze worden beoordeeld wanneer de Tweede
en Eerste Kamer kunnen beschikken over de adviezen van de Raad van State en
het advies van de drie wijze mannen. Deze adviezen moeten naar de mening van
mijn fractie de basis vormen voor een principiële discussie over de bakstenenproblematiek.
Mijn fractie gaat ervan uit dat de artikelen die betrekking hebben op de bakstenenproblematiek,
dat wil zeggen de artikelen 77a tot en met 77d, niet eerder in werking zullen
treden dan nadat zowel de Tweede als Eerste Kamer in de gelegenheid is gesteld
met de minister over deze problematiek in discussie te treden en desgewenst
tot wijziging van de betreffende wetsartikelen heeft kunnen overgaan. Pas
nadat deze principiële discussie over de grondslagen voor een eventuele
compensatie van de NMC-kosten heeft plaatsgevonden, zal de minister op basis
van de dan gevoerde discussie met het parlement een voorstel voor een toeslag-AMvB
kunnen doen. Deelt de minister dit standpunt?
 
 Door de minister is naar aanleiding van vragen uit het parlement, laatstelijk
door de Eerste-Kamerfractie van het CDA in de schriftelijke behandeling in
relatie tot artikel 77a, lid 4, onder meer opgemerkt dat het nog niet onherroepelijk
zijn van een definitieve regeling voor de NMC-kosten naar de mening van de
minister geen reden is niet reeds op voorhand tot het opleggen en innen van
een toeslag over te gaan. Deze opvatting is voor de VVD-fractie niet aanvaardbaar.
Enerzijds is het vaststaan van een definitieve regeling bepalend voor de uiteindelijke
omvang van de door de afnemers op te brengen gelden in de vorm van een toeslag,
anderzijds zij erop gewezen dat de door de minister voorgestane handelwijze
ertoe leidt dat de beoogde prikkel voor productiebedrijven om niet nodeloos
te gaan procederen over een vastgestelde regeling voor verdeling van de NMC-kosten
feitelijk krachteloos wordt. Immers, de productiebedrijven weten dat zij na
een langdurige procedure achteraf alsnog aanspraak kunnen maken op door middel
van een toeslag gegenereerde gelden.
 
 De VVD-fractie is voorstander van een systeem waarbij per jaar de omvang
en afdracht van een toeslag ten bate van productiebedrijven worden vastgesteld.
Indien in een bepaald jaar geen toeslag nodig is, bijvoorbeeld omdat de elektriciteitsprijzen
boven de 7 cent per kWh uitkomen, of indien wordt vastgesteld dat de elektriciteitsproducenten
geen aanspraak kunnen maken op compensatie, bijvoorbeeld omdat er voor een
bepaald jaar respectievelijk gedeelte daarvan geen sprake is van een onherroepelijke
regeling, zal naar de mening van de VVD-fractie voor dat jaar de toeslag op
nihil moeten worden gesteld. Een systeem van negatieve compensatie zoals door
de minister omschreven in de nadere nota naar aanleiding van het verslag,
inhoudende dat in een jaar met hoge elektriciteitsprijzen financiële
reserves worden opgebouwd ten behoeve van toekomstige compensatie van elektriciteitsproducenten,
wordt door de VVD-fractie uitdrukkelijk van de hand gewezen.
 
 De VVD-fractie hecht eraan nog eens te benadrukken dat inspraak van het
parlement bij het vaststellen van een toeslag op de netwerktarieven ter compensatie
van NMC-kosten voor de VVD-fractie een essentieel onderdeel van de Elektriciteitswet
1998 vormt. In dit verband is artikel 77a, voorheen artikel 75, van groot
belang. In combinatie met de voorhangprocedure is het parlement bij de vaststelling
van een regeling voor compensatie van NMC-kosten betrokken. Deze procedurele
waarborg is niet alleen van belang vanuit een democratisch oogpunt –
een dergelijk vergaande regeling dient met instemming van het parlement te
worden vastgesteld – maar ook vanuit een waarborgfunctie voor afnemers.
De afnemers, die uiteindelijk de toeslag moeten betalen, moeten er zeker van
zijn dat in een goede discussie tussen regering en parlement alle relevante
feiten bij het vaststellen van een toeslagregeling zijn afgewogen. Vanwege
deze belangen dient het begrip "toeslag" ruim te worden uitgelegd. In het
verslag heeft de VVD-fractie een toeslag gedefinieerd als "elke bijdrage van
afnemers, ongeacht haar benaming of vorm, die strekt tot vergoeding van NMC-kosten".
Gelet op hun inbreng voelt de VVD-fractie zich op dit punt gesteund door de
overige fracties in deze Kamer. De leden gaan ervan uit dat ook de regering
zich in dit standpunt van de VVD-fractie geheel kan vinden.
 
 Tegen deze achtergrond heeft mijn fractie in het verslag gewezen op de
uitspraak van de minister, gedaan in de Tweede Kamer, inhoudende dat "uiteindelijk
de afnemers alle NMC-kosten betalen". Begrijpen deze leden het antwoord van
de minister op de door de VVD-fractie gestelde vraag goed, wanneer zij stellen
dat de minister geheel instemt met de door de VVD-fractie gegeven uitleg,
met dien verstande dat gedurende de zogeheten protocolperiode de distributiebedrijven
hun (bak)steentje zullen bijdragen aan de oplossing van de bakstenenproblematiek
en daarna de afnemers in de vorm van de toeslag op de nettarieven?
 
 Een belangrijk ander onderdeel van de discussie over de NMC-kosten is
de grondslag voor een eventuele uitkering van vele miljarden aan de productiebedrijven.
Door de minister is in dit verband gewezen op de overheidsbetrokkenheid bij
de verschillende bakstenen, zoals de importcontracten en de
Noorse kabel. Over dit onderwerp is reeds uitvoerig gesproken. Na bestudering
van alle relevante stukken en na kennis te hebben genomen van de antwoorden
van de minister is de VVD-fractie van mening dat de overheidsbetrokkenheid
niet zo ver ging dat daardoor op de overheid de verplichting is komen te rusten
om de elektriciteitsproducenten zonder meer te compenseren. Het is juist dat
de overheid een zekere betrokkenheid heeft gehad bij het ontstaan van de bakstenen,
maar eenzelfde mate van betrokkenheid heeft diezelfde overheid ook en misschien
zelfs nog sterker gehad bij de ontwikkeling van decentraal vermogen, zoals
bij WKK.
 
 De door de minister genoemde overheidsbetrokkenheid is voor de VVD-fractie
onvoldoende om tot miljardensteun voor de elektriciteitsproducenten over te
gaan. Indien er aanleiding mocht zijn om de elektriciteitsproducenten te compenseren,
zal hiervoor een andere legitimatie moeten worden gevonden dan de vermeende
overheidsbetrokkenheid.
 
 Voor een goed oordeel over de NMC-problematiek is het belangrijk te beschikken
over alle relevante informatie. Wij danken de minister voor de toezending
van het advies van prof. Honée. Wij ontvangen gaarne alsnog het advies
van de landsadvocaat te dezer zake, waarnaar wordt verwezen in het advies-Honée
en waarnaar mijn fractie reeds bij het voorlopige verslag had gevraagd. Kan
de minister dit advies morgen voor het vervolg van de behandeling van dit
wetsontwerp meenemen?
 
 Tegen deze achtergrond staat de VVD-fractie niet geheel onsympathiek tegenover
de door het CDA en de PvdA ontwikkelde gedachte om de elektriciteitsproducenten
eventueel een zekere steun te doen toekomen in ruil voor overdracht van 100%
van de aandelen in het landelijk hoogspanningsnet. De Staat wordt dan eigenaar
van het landelijke hoogspanningsnet, hetgeen de onafhankelijkheid van dit
net ten goede zal komen. De staatseigendom van het landelijke hoogspanningsnet
laat in dat geval overigens onverlet dat de elektriciteitsproducenten wel
geheel aansprakelijk blijven voor hun deel van de NMC-kosten. Van een staatsgarantie
voor de NMC-kosten kan naar de mening van mijn fractie in het geheel geen
sprake zijn.
 
 Mijn fractie heeft kennisgenomen van de mening van de minister over de
mededingingsaspecten, verbonden aan de zogenaamde Noorse kabel. Wij zijn niet
overtuigd en blijven bij ons standpunt, zoals verwoord in het voorlopige verslag,
dat er wel strijdigheid is met de mededingingswetgeving. Wij zullen deze discussie
thans niet vervolgen. De kwestie zal nog uitgebreid aan de orde komen bij
de behandeling van artikel 77 en de toeslagen-AMvB.
 
 In de NRC van 22 mei jongstleden is een artikel gepubliceerd met de titel
"Noren dagen SEP voor de rechtbank". Volgens dit artikel overwegen de elektriciteitsproducenten
de SEP en de bakstenen onder te brengen in een sterfhuisconstructie. Dit resultaat
wordt bereikt door de waardevolle activa onder te brengen in een afzonderlijke
vennootschap, waarna de SEP en de daarin nog aanwezige bakstenen failliet
zullen worden verklaard. Het zal de minister niet zijn ontgaan dat door mijn
fractie op een dergelijke mogelijkheid uitdrukkelijk is gewezen. In goed overleg
met de toenmalige minister Wijers is destijds geconcludeerd dat een dergelijke
constructie in strijd zou zijn met de Elektriciteitswet 1998. Tevens werd
in goed overleg tussen de minister en ondergetekende vastgesteld dat de artikelen
71 en 72 betrekking hebben op alle mogelijkheden waarbij het aandelenkapitaal,
direct of indirect, van elektriciteitsproducent, netbeheerder of distributeur
wordt gewijzigd.
 
 In dit wetsvoorstel worden de artikelen 71 en 72 naar aanleiding van deze
discussie aangepast. De wijziging heeft alleen maar betrekking op die onderdelen
die de aandelen betreffen. Ten aanzien van de activa heeft de minister niets
geregeld. Moeten wij hieruit afleiden dat de minister overdracht van activa
geheel vrij wil laten en daarmee de mogelijkheid van sterfhuisconstructies
geheel open wil laten? Ik hoor gaarne de reactie van de minister op dit punt.
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Wij zijn de minister erkentelijk voor de handreiking
en de toezeggingen in de memorie van antwoord en de nota naar aanleiding van
het verslag bij dit wetsvoorstel. Belemmeringen om ondanks het extreem korte
tijdsbestek dit wetsvoorstel nog in de oude samenstelling van de Eerste Kamer
te behandelen, zijn daarmee weggenomen. Ik maak van de gelegenheid gebruik
om de minister en via haar haar ambtenaren te complimenteren met de snelheid
waarmee de memorie van antwoord en de nota naar aanleiding van het verslag
aan ons zijn gestuurd.
 
 Het gaat bij de handreiking en de toezeggingen van de minister met name
om de bereidheid, de artikelen 75 tot en met 77 alsnog voor advies aan de
Raad van State voor te leggen en de artikelen 77 tot en met 77d voorlopig
niet in werking te laten treden. Maar ook de toezegging dat het College van
beroep voor het bedrijfsleven zal worden aangewezen als rechter waarbij ook
tegen tariefstructuren en -voorwaarden beroep kan worden ingesteld, is van
belang, zij het dat dit pas later "bij een spoedige en geschikte gelegenheid"
zal geschieden. Ik verwijs op dit punt naar de opmerking van collega Loudon
terzake.
 
 Bij de schriftelijke voorbereiding zijn de problemen waarvoor de regering
zich gesteld ziet, uitgebreid aan de orde geweest. De zogenaamde bakstenen –
ik hoorde kortgeleden ook de uitdrukking "straatstenen"; dat zijn kennelijk
heel bijzondere bakstenen – spelen daarbij een prominente rol. De bindende
regeling die de minister denkt te kunnen uitvaardigen en de voorgenomen meerderheidsdeelname
in het landelijk hoogspanningsnet kunnen naar onze indruk licht op losse schroeven
komen te staan. Dat kan, bijvoorbeeld, wanneer de commissie van drie wijze
mannen een geheel andere therapie zou aanbevelen dan die van het wetsvoorstel.
Hetzelfde geldt voor het aanstaande advies van de Raad van State, dat bijvoorbeeld
een nieuw licht zou kunnen werpen op de implicaties van langdurige juridische
procedures als gevolg van de door de regering gekozen weg.
 
 Mijnheer de voorzitter! Mijn fractie acht het antwoord op de vraag of
de toeslag op de netwerktarieven niet in een apart wetsvoorstel met het karakter
van een belastingwet zou moeten worden geregeld, niet bevredigend.
 
 In het bijzonder grondslag, duur en reikwijdte van de toeslag behoren
naar ons oordeel uiterst zorgvuldig te worden vastgelegd. Collega Van Dijk heeft deze lijst volledig aan de minister voorgelegd. Indien
nodig moet dat gebeuren in de vorm van verschillende varianten om rekening
te houden met de onzekerheidsmarges, met name betreffende de kWh-prijs, verbonden
aan de compensatie van kosten uit importcontracten en de eventuele nieuwe
inzichten over de draagkracht van de in het geding zijnde bedrijven.
 
 Wij vragen ons daarbij af of de regelgeving van de toeslag wel in een
algemene maatregel van bestuur gestalte behoort te krijgen, al is het dan
met voorhang. Het lijkt voor de hand te liggen om, net als bij het voor ons
liggende wetsvoorstel gebeurde, de toeslagregeling een wettelijke vorm te
geven. Wij nemen aan dat de Raad van State ook over deze kwestie een licht
zal laten schijnen.
 
 Mijnheer de voorzitter! Mijn fractie was benieuwd naar de wijze waarop
men bij de voorgenomen verkoop van UNA greep heeft geprobeerd te krijgen op
de onzekere bakstenenlast. Dat is gebeurd in de vorm van een garantie, afgegeven
door de gemeenten Amsterdam en Utrecht en de provincies Noord-Holland en Utrecht.
Kan de minister ons meedelen hoeveel die garantie bedraagt bij een elektriciteitsprijs
van, laat ik zeggen, 5 cent per kWh? En hoeveel blijft dan als opbrengst over
voor de betreffende provincies en gemeenten? Is dat inderdaad, zoals ik heb
gelezen, toch altijd nog 2,7 mld.? Is er eigenlijk geen aanleiding voor het
Rijk om een regresrecht te claimen op deze aandeelhouders en, meer in het
algemeen, ook in andere, analoge gevallen? Dit ook bezien vanuit het gezichtspunt
dat wederpartijen bij een contract met de SEP toch evenzeer verhaalsmogelijkheden
houden op elk van de productiebedrijven. Zie hiervoor de memorie van antwoord,
bladzijden 5 en 6. En dan vooral, zou je zeggen, een regresrecht op productiebedrijven
als UNA, met kennelijk grote draagkracht.
 
 Mijnheer de voorzitter! Van de zijde van de CDA-fractie en ook van onze
zijde zijn in het verslag vragen gesteld over de waarde van het landelijk
hoogspanningsnet. Op basis van de historische kostprijs is dat 1,2 mld. Geen
antwoord werd gegeven op onze vraag hoe hoog de intrinsieke waarde is op meer
reële basis, overeenkomend met de "regulatory asset base", uitgaand van
een bepaald "return on investment", een realistisch geacht rendement en van
een reële afschrijvingsmethodiek. De minister geeft in haar antwoord
aan, dat de Dienst toezicht elektriciteitswet niet verder is dan een onderzoek
naar een dergelijke waardering, ook overigens op basis van vervangingswaarde.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ons bevreemdt dat. Ik heb cijfers gekregen van
de SEP. Volgens de SEP bedraagt de bedoelde intrinsieke waarde naar een dergelijke
waardering, afhankelijk van de afschrijvingstermijn, bij een termijn van 40
jaar 2 mld. en bij een termijn van 60 jaar 3 mld. Daar komt een verwachte
waarde van een SEP-Telecom bij – een realistische veronderstelling –
zodat in de laagste variant uitgegaan kan worden van circa 3 mld. waarde van
het landelijk hoogspanningsnet. Als het Rijk dat voor 100% zou overnemen,
zou de SEP in staat kunnen worden gesteld zelf een groot deel van de niet-marktconforme
kosten te dekken, voorzover die betrekking hebben op de door de SEP tegenover
derden aangegane verplichtingen. Uitgaande van een 7 cent/kWh-scenario gaat
het om Demkolec, om import over de kabel uit Noorwegen, om import van stroom
uit de Europese Unie, om import van gas en om GKN. Uitgaande van kapitaallasten,
gebaseerd op de aangegeven intrinsieke waarde, en van dekkende doorberekening
van de exploitatiekosten zouden de transporttarieven verhoogd moeten worden
met 10% (bij 2 mld. waarde en 6% rendement) tot 40% (bij 3 mld. waarde en
7% rendement). Dat lijkt veel, maar het slaat neer in een productiekostenverhoging
van niet meer dan 2% bij zelfs 40% verhoging van transportkosten. En zelfs
dan zouden de specifieke kosten voor transport over het hoogspanningsnet,
dus per kilometer hoogspanningslijn of per GWh-verbruik, niet meer dan ongeveer
de helft bedragen van die van bijvoorbeeld de Engelse National Grid Company.
Wij waren heel laag in onze transportkosten en blijven dat ook in dat geval.
In het verslag hebben wij gewezen op de te verwachten voordelen van zo'n regeling:
het verdelingsprobleem wordt ingeperkt, lange juridische procedures liggen
minder voor de hand, litiges met buitenlandse contractpartners worden vermeden
en ingewikkelde materiële wetgeving voor een toeslag met belastingkarakter
is niet meer nodig.
 
 Naar het oordeel van mijn fractie zal het debat over de rentabiliteit
van het hoogspanningsnet sowieso moeten worden gevoerd. Een tariefsverhoging
op gezonde economische grondslag lijkt de mogelijkheid te bieden om een omstreden
heffing voor compensatie van bakstenen te vervangen.
 
 Bij de behandeling van de begroting van Economische Zaken in januari van
dit jaar heb ik op de uitzonderlijk gunstige positie van de elektriciteitsvoorziening
in Nederland gewezen. De elektriciteitsdichtheid behoort tot de hoogste ter
wereld met navenant zeer lage specifieke transportkosten. Brandstofvervoer
in Nederland is zeer eenvoudig. Er is meer dan voldoende koelwater. De Eemscentrale
kreeg kort geleden een Amerikaanse prijs. Demkolec is een unieke pionierinstallatie.
Ik heb toen ook gezegd, dat op een goede dag de energieprijzen weer zullen
stijgen en wie dan over een Eemscentrale of Demkolec beschikt, zit op rozen.
Een bedrijf als Reliant heeft heel goed begrepen wat dat soort gunstige omstandigheden
betekent. Bovendien betekent een goed verworven positie in Nederland een voortreffelijke
start op de Europese markt. Bij een verstandig beleid, zonder overdreven haast,
lijkt de kans groot, dat een aanpak van het bakstenenprobleem via volledige
staatseigendom van TenneT het beste werkt, zeker bij een marktprijs in de
buurt van 7 cent/kWh. Natuurlijk moet je je ook afvragen wat ons te doen staat
als de elektriciteitsprijs langdurig onder de 7 cent/kWh blijft. Wij zouden
de gedachte willen opperen dat een staatsgarantie voor het verschil ten opzichte
van die 7 cent een redelijke oplossing zou kunnen bieden, maar dan wel onder
de voorwaarde van een regresrecht naar de aandeelhouders, zoals ik dat zojuist
naar aanleiding van UNA heb betoogd.
 
 De minister acht het in de nota naar aanleiding van het verslag onverstandig –
wij kunnen ons daar wel wat bij voorstellen – om thans zelf een inhoudelijk
oordeel over oplossingen als deze te geven. Ik ben er toch uitgebreider op
ingegaan om ook vanuit deze Kamer de commissie van wijze mannen, zoals die
in de wandelgangen wordt genoemd, op het spoor te zetten van
een oplossing, die wellicht minder risico's en meer kans van slagen biedt.
Het grote voordeel van deze oplossing is vooral, dat langs de weg van normaal
economisch beleid en kostentoerekening de niet marktconforme kosten, althans
voor een groot deel, zullen kunnen worden gecompenseerd. Ook vanuit dit gezichtspunt,
mijnheer de voorzitter, is het verstandig de artikelen 77 tot en met 77d pas
in werking te laten treden, respectievelijk te wijzigen – ik zeg dat
er uitdrukkelijk bij – nadat de wijze mannen en de Raad van State klaar
zijn met hun werk. Mocht het de kant uitgaan die wij hier hebben gewezen,
dan zit de regering niet vast aan wetsartikelen die haar in een bepaald keurslijf
dwingen. Ik neem aan, dat de minister het tenminste daarmee eens is en wacht
het antwoord met belangstelling af.
 
 
 
 
 
 De heer Hessing (D66):
 
 Bij nadere beschouwing doet het toch enigszins vreemd aan dat in de Elektriciteitswet
1998 is vastgelegd dat bij algemene maatregel van bestuur nadere regels worden
vastgesteld ten aanzien van het netbeheer en de levering van elektriciteit
aan beschermde afnemers. De voorhangprocedure was hier weliswaar van toepassing.
Op 18 juni 1998 heeft de Tweede Kamer dan ook aangegeven dat deze onderwerpen
bij wet geregeld dienen te worden.
 
 Uit het verloop van de uitvoerige behandeling van het wetsvoorstel kan
in ieder geval worden vastgesteld dat het belang van de voorliggende onderwerpen
zodanig groot is, dat een wet inderdaad de aangewezen weg is en dat eigenlijk
vorig jaar al een AMVB uitgesloten had kunnen worden.
 
 Dat neemt niet weg dat het voorliggende wetsvoorstel niets meer en niets
minder een uitwerking bevat van de Elektriciteitswet 1998 die voor deze sector
marktwerking heeft geïntroduceerd. Het is verleidelijk om op dit moment
nog eens naar de onderbouwing van die principiële keuze te kijken. Ik
zal dat niet doen, maar wil toch een enkele opmerking plaatsen.
 
 Met de liberalisering van de stroomsector, door de Europese Unie bij richtlijn
voorgeschreven, wordt het mogelijk dat producenten en consumenten deelgenoot
worden van de voordelen van het principe van marktwerking. Er moet dan wel
een serieuze vrije markt tot stand komen, die juist ook aan de kleinverbruikers
op enig moment voldoende keuzevrijheid biedt. En of de vrije markt leidt tot
de verwachte efficiencyverbetering met een bijbehorende prettige prijsstelling,
moet maar worden afgewacht. Zij die kennis hebben genomen van het artikel
in NRC Handelsblad van 28 mei jongstleden zullen wellicht met enige twijfels
zijn achtergebleven. Er wordt wel eens gezegd dat je maar een andere krant
moet gaan lezen als je het niet met de inhoud eens bent, maar op dit punt
heeft NRC Handelsblad dus wel lelijk misgeslagen en ziet het beeld er dus
aanmerkelijk zonniger uit dan wij hadden kunnen denken en dat is maar goed
ook.
 
 
 
 
 Voorzitter: Heijne Makkreel
 
 
 
 
 
 De heer Hessing (D66):
 
 Voorzitter! Voor de fractie van D66 zijn bij de beoordeling van het voorliggende
wetsvoorstel, naast de positie van de kleinverbruikers, de volgende onderdelen
van belang. Allereerst de problematiek van de bakstenen. Een merkwaardige
term overigens voor een fenomeen dat qua symboliek van alles met bakstenen
te maken heeft, behalve de prijs. Achter deze term gaan namelijk miljarden
schuil die verbonden zijn aan niet-marktconforme kosten die afgedekt dienen
te worden. Het bestaan overigens van de bakstenen vormt een klemmend argument
in de richting van liberalisering, omdat de achterliggende gedachte toch is
dat deze kosten onder een geliberaliseerd systeem niet – of althans
niet in deze omvang – gemaakt zouden zijn. Daar staat tegenover dat
juist de overheid geacht wordt algemene belangen te behartigen die niet steeds
marktconform zijn te bekostigen. Hoe dan ook, wij zitten met de bakstenen
in de maag. Het is dan ook op zich zorgelijk te noemen dat de cruciale artikelen
van het voorliggende wetsvoorstel die toezien op de afwikkeling van de verplichtingen
van de elektriciteitsproductiesector, vooralsnog in de lucht hangen. Mijn
fractie heeft er begrip voor dat terzake advies van de Raad van State wordt
ingewonnen en dat voorts het advies van de commissie van drie wijze mannen
wordt afgewacht, alvorens de bewuste artikelen in werking kunnen treden. Deze
gang van zaken wekt echter op zijn minst de indruk dat het voorliggende wetsvoorstel
niet de vrucht is van vroed wetgevingsbeleid. Een wetsvoorstel dat op een
wezenlijk punt moet worden aangehouden, gaat in ieder geval niet op voor de
schoonheidsprijs. Kan de minister hierover haar oordeel geven?
 
 Ik kom dan tot een inhoudelijke beoordeling. Allereerst de meer principiële
vraag in hoeverre de overheid gehouden is het punt van de bakstenen min of
meer voor haar rekening te nemen. In de schriftelijke gedachtewisseling en
ook nu, is hieraan door CDA en VVD nadrukkelijk aandacht besteed. Met name
gaat het hierbij om het gegeven dat het de overheid is geweest die een stimulerende
rol heeft vervuld met betrekking tot een aantal van die verplichtingen, zoals
de kolenvergassingscentrale Demkolec en de warmteleveringscontracten. Daar
komt bij dat deze verplichtingen zijn aangegaan binnen het kader van de publieke
taakopdracht waarmee de samenwerkende producenten belast waren. Per saldo
kan mijn fractie de stellingname van de minister ondersteunen. De heer Loudon
vroeg om een andere motivatie ter onderbouwing van deze principiële keuze.
Ik zou die niet direct kunnen verzinnen. Ik kan mij op zich wel vinden in
hetgeen in de stukken naar voren is gebracht ter onderbouwing van die principiële
keuze. De stroomsector was een bijzondere sector waaraan bijzonder eisen,
juist ook van overheidszijde, zijn gesteld. Dat was terecht, gelet op grote
belang van deze nutssector voor de burgers. Het is tegen die achtergrond alleszins
redelijk te noemen, dat de overheid bij de voorgestane liberalisering niet
de handen geheel aftrekt van de sector, maar zich nu in ieder geval deels
mede verantwoordelijk weet. Hoe een en ander definitief vorm kan worden gegeven,
is niet duidelijk. Recente ontwikkelingen dragen in ieder geval niet bij tot
die duidelijkheid.
 
 Bij Algemene Maatregel van Bestuur zal ten aanzien van de in artikel 77a,
lid 1, bedoelde verplichtingen een toeslag op de tarieven worden vastgesteld.
Misschien ware het te overwegen om ook deze AMvB te zijner tijd om te zetten
in een wet. Bedoelde toeslag wordt ingevolge lid 3 van dat artikel slechts
 vastgesteld, indien de financiële positie van de productiebedrijven
dat noodzakelijk maakt. Het gaat hier dus om een oordeel over de gezamenlijke
positie van de productiebedrijven. Tegen die achtergrond is het natuurlijk
intrigerend te weten welke effecten de verkoop van het energieproductiebedrijf
UNA op deze bepaling heeft. In het voorlopig verslag zijn daarover diverse
vragen gesteld waarop nog geen bevredigend antwoord is verkregen. Is het denkbaar
dat door de financieel gunstige verkoop van UNA de draagkracht van de gezamenlijke
productiebedrijven zodanig in positieve zin wordt beïnvloed, dat in het
geheel geen toeslag wordt vastgesteld voorzover het betreft niet-marktconforme
kosten die betrekking hebben op de invoer van elektriciteit of gas? Kan de
minister daarop ingaan? Overigens heeft energiebedrijf UNA ons geschreven
dat uitvoering van de aan de overzijde aanvaarde motie 67 ertoe leidt dat
volstrekt onduidelijk is wanneer toestemming verleend wordt voor de aandelentransactie.
Motie 67 zegt inderdaad dat eerst besluitvorming dient plaats te vinden over
de toetsingscriteria en dat tegen die achtergrond de minister haar instemming
dient op te schorten. Welnu, de notitie over de toetsingscriteria verschijnt
nog voor het reces, zo is toegezegd, doch wanneer vindt daarover besluitvorming
plaats? Is dat na het reces, en zo ja, wat betekent dat voor het tijdstip
van een eventueel besluit tot instemming?
 
 Een andere ontwikkeling rondom de bakstenenproblematiek betreft de omstandigheid
dat zeven Noorse kabelbedrijven, verenigd in de Troll-Group, via juridische
stappen proberen te voorkomen dat de SEP door faillietverklaring van de onaantrekkelijke
contracten af kan komen. Eerder heeft de minister verklaard, dat het scenario
van faillissementen juridisch noch beleidsinhoudelijk een reële optie
is. Hoe moet dit alles worden geduid? Speelt de optie van een dreigend faillissement
van de SEP toch nog een rol om als breekijzer te dienen bijvoorbeeld om heronderhandelingen
af te dwingen?
 
 Voorzitter! Bij onvoldoende uitwisselingscapaciteit tussen de lidstaten
bestaat de kans dat vijftien geliberaliseerde eilanden ontstaan in plaats
van één interne markt, wat de bedoeling is. Het is de vraag,
in hoeverre dit scenario kan worden voorkomen. De capaciteitsproblemen zitten
niet zozeer in Nederland maar vooral in Duitsland. De vraag is dan ook, in
hoeverre het mogelijk is de capaciteit op bestaande verbindingen uit te breiden
in Duitsland, of dat daarvoor aanleg van nieuwe lijnen noodzakelijk is. In
het laatste geval moet op vertraging worden gerekend, gelet op alle planologische
procedures die zich dan aandienen. Dan zijn wij jaren verder met het risico
dat inderdaad die eilanden ontstaan. Heeft de minister een beeld van de wijze
waarop de capaciteitsknelpunten in de ons omringende landen kunnen worden
aangepakt en hoeveel tijd daarmee gemoeid kan zijn?
 
 Voorzitter! Mijn fractie behoudt zorgen ten aanzien van de ontwikkeling
van duurzame energie en energiebesparing. Als de voorspelde hogere efficiency
van de stroomsector zal leiden tot lagere prijzen, wordt het per saldo toch
lastiger om rendabele duurzame energie te produceren, zeker als in gedachten
wordt gehouden dat de vrije inkoop van goedkope doch relatief "vuile" energie
uit het buitenland zich als een aantrekkelijk alternatief aandient. Mijn fractie
is dan ook benieuwd naar het onderzoek dat gedaan wordt naar de rentabiliteit
van warmtekrachtkoppeling en vooral ook naar andere vormen van decentrale
opwekking van energie onder vigeur van de nieuwe Elektriciteitswet.
 
 Reeds nu wil mijn fractie echter geen misverstand laten bestaan en duidelijk
maken dat zij er de voorkeur aan geeft dat gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid
die de Elektriciteitswet biedt om een verplicht systeem van duurzame energie
in te voeren. Op die manier wordt in ieder geval zeker gesteld dat duurzame
energie een factor van betekenis blijft binnen de stroomsector. De minister
kan dit signaal meenemen bij het opstellen van het energierapport dat deze
herfst zal verschijnen.
 
 Voorzitter! Mijn fractie krijgt nog graag een antwoord op de vraag, hoe
het zit met het percentage duurzame energie. Voor 2020 is dat percentage op
10 gesteld, maar voor 2000 op 3. Het zal wel heel moeilijk worden dat percentage
te halen, maar kan de minister nog eens aangeven hoe het met de inspanningen
op dit punt staat en wat haar beeld daarbij is?
 
 
 
 
 
 De heer Pitstra (GroenLinks):
 
 Mijnheer de voorzitter! In de bijdrage van onze fractie vorig jaar (29
juni 1998), waarin wij het aantasten van het nutskarakter door deze liberalisering
scherp kritiseerden, sloten we af met de volgende conclusies: 
 
 
 - de doelstellingen (efficiency en keuzevrijheid) kunnen op een andere manier
gerealiseerd worden (efficiency door benchmarking) en zijn te sterk eenzijdig,
ideologisch bepaald (keuzevrijheid);
 
 
 - het wetsvoorstel geeft nauwelijks
een antwoord op de centrale problemen die er zijn: overcapaciteit centraal
vermogen, omschakeling naar meer decentraal en duurzaam vermogen;
 
 
 - het maakt planning onmogelijk en de rekening dreigt bij de kleinverbruikers
neergelegd te worden;
 
 
 - het koerst op lagere prijzen in Europa en
maakt geen einde aan de import van vervuilende en/of gevaarlijke bruinkool-
en atoomstroom, integendeel;
 
 
 - het koerst op de liberale utopie van
de autonome burger die vrij zou willen zijn om overal stroom te kopen, terwijl
vrijwel iedereen gewoon bedrijfszekerheid wil tegen een acceptabele prijs;
 
 
 - het gaat verder dan van Brussel moet en maakt Nederland kwetsbaar.
 
 
 
 Ik sprak over de Jehova's van het marktfundamentalisme, die met de wind
uit Brussel mee hun blije, neoliberale utopie over Europa uitstrooien. Het
is werkelijk verbazingwekkend dat er nauwelijks verzet tegen deze plannen
is gekomen. Er werd zelfs een sfeer van onvermijdelijkheid geschapen waardoor
ook allerlei kritische groeperingen, zoals de Bezinningsgroep, zich vooral
richten op beperken van de schade, terwijl hun eindoordeel destijds heel duidelijk
was: de bedreigingen zijn groter dan de kansen! Op zichzelf is het wel een
knappe regie om zo'n utopie als onvermijdelijk te laten zien. Ik wacht nog
op een interessante politicologische analyse van de krachten daarachter.
 
 Voorliggend wetsvoorstel, dat een uitwerking van de vorig jaar aangenomen
Elektriciteitswet behelst waarvan de algemene maatregelen van bestuur een
wettelijke status kregen, kan door onze fractie dan ook niet principieel anders
beoordeeld worden, tenzij er natuurlijk nieuwe omstandigheden zijn die ook
 ons tot andere inzichten zouden kunnen leiden. Maar de nieuwe
omstandigheden, veroorzaakt door de snelle dynamiek van de liberalisering,
bevestigen ons juist in ons oordeel.
 
 Laten wij eens beginnen met het contract dat de NS met Preussen Electra
heeft gesloten. Deze Duitse producent beschikt over zeven kerncentrales en
vier bruinkoolcentrales. En dat is nu juist stroom die GroenLinks wil uitbannen
en dus zeker niet wil importeren. Het imago van de NS als schoon bedrijf loopt
hierbij trouwens ook risico. Over de import van atoomstroom en bruinkoolstroom
heeft onze fractie vragen gesteld aan de regering. Kunnen wij dit, als er
een progressieve meerderheid in het parlement is die dat wil, tegenhouden?
In de memorie van antwoord staat op pagina 24 het antwoord: "De wijze van
opwekking speelt daarbij geen rol. Overigens is de Duitse markt helemaal open.
Voor invoer gelden de algemene regels voor het vrije verkeer van goederen
uit het EG-verdrag op grond waarvan het in beginsel niet mogelijk is om de
import van goederen uit andere lidstaten te weren om redenen van het in die
lidstaat gevoerde milieubeleid." Dat betekent voor zo'n beleid dus: exit!
 
 Een ander hoofdpunt in een progressief energiebeleid is de bevordering
van warmtekrachtkoppeling (WKK). Van alle kanten krijgen wij signalen dat
die op dit moment stagneert. En ook de regering schrijft dat het moratorium –
één van de meest perverse subsidieregelingen die er bestaan –
van kracht blijft. Zij zijn pervers omdat een en ander geld kost en schadelijk
is voor het milieu. Er wordt veel lippendienst bewezen aan WKK. Het is o zo
belangrijk, maar de studie naar de positie van WKK in een geliberaliseerde
omgeving wordt pas verricht na het besluit over liberalisering! De heer Hessing
sprak daar zojuist ook over.
 
 Deze voorbeelden geven precies aan wat er fundamenteel mis is in dit wetsvoorstel.
Er wordt niet voor gekozen om een duurzame, totale energievisie op te stellen
waarbij dan de middelen worden gekozen om die visie te realiseren. Zoals gezegd,
maakt GroenLinks de politieke keuze om te stoppen met kernenergie en bruinkoolcentrales,
minder centraal vermogen op te stellen en meer decentraal en een krachtige
impuls te geven aan energiebesparing en duurzame energie. Vanuit zo'n duurzame
visie op energiebeleid en deze politieke keuzen ligt het helemaal niet voor
de hand om de elektriciteitsproductie vrij te maken, centrale planning af
te schaffen en te koersen op lage prijzen door concurrentie. In het algemeen
is duurzame energie duurder, net zoals zuivere koffie, producten van de Body
Shop of EKO-producten. Groene stroom is duurder en toch blijkt er belangstelling
voor te zijn. In de memorie van antwoord schrijft de regering op pagina 45
dat investeringen in duurzame energie zeker zullen plaatsvinden indien er
een koopkrachtige vraag bestaat. Maar het probleem is natuurlijk dat die koopkrachtige
vraag nauwelijks bestaat. De actie van Greenpeace voor zonnepanelen is wel
van de grond gekomen, maar zal zich op basis van vrijwilligheid en dit prijsverschil
beperken tot hooguit 3% van de bevolking. Dat is de groep die bereid is meer
te betalen voor Max Havelaar-producten, EKO en zonnestroom. Maar het zal bij
grote prijsverschillen nooit substantieel worden.
 
 De voorgestelde marktwerking en liberalisering die in de theorie leiden
tot meer efficiency en lage prijzen, veroorzaken juist de tegenovergestelde
tendens van duurzame energie bevorderen. Eendimensionaal wordt slechts naar
de lage prijs gekeken – dat is het doel dat wij voortdurend in de stukken
lezen – en niet naar de wijze van productie en milieuschade. Succesvolle
bedrijven zijn slechts de bedrijven die zoveel mogelijk winst maken.
 
 Opmerkelijk was dat in het debat aan de overzijde de CDA-woordvoerder
Van de Akker, zelf afkomstig uit ondernemersland, dit haarscherp aanvoelde.
Hoewel ik het niet fraai vond dat hij de ommezwaai in de CDA-fractie niet
wilde toegeven, benadrukte hij dat een nutsbedrijf andere doelstellingen heeft
dan een commercieel bedrijf. Een commercieel bedrijf wil nu eenmaal, in deze
economische orde, zoveel mogelijk winst maken. Winstmaximalisatie eisen de
aandeelhouders, hoewel ook op dit gebied groene en ethische beleggingsfondsen
aan deze keiharde kapitalistische logica aan het knagen zijn. Een nutsbedrijf
heeft als doel een dienst te verlenen aan de bevolking waarbij betrouwbaarheid,
veiligheid en duurzaamheid belangrijker zijn dan de winstmaximalisatie.
 
 Een aardig voorbeeld is hierbij de energiebesparing. Het is natuurlijk
altijd curieus geweest dat een bedrijf dat gericht was op omzetbevordering,
met allerlei maatregelen op het gebied van energiebesparing frontaal tegen
zijn eigen bedrijfslogica in ging. Politieke sturing op basis van energiebeleid
en het karakter van het nutsbedrijf maakten dat mogelijk. Het is natuurlijk
evident, dat de voorgestelde commercialisering en concurrentie van deze sector
haaks staan op zoiets als energiebesparing. Ziet onze fractie dit wetsvoorstel
als de blijde boodschap van Jehova's van het marktfundamentalisme, een deskundige
uit de VS, nota bene afkomstig uit de Friedman-school, de heer Gregory Palast,
ziet de privatisering van de nutsbedrijven als een grap, een fantasie. Deze
deskundige die 25 jaar in de sector werkzaam is, zegt dat die vrije markt
in de nutssector slechts bestaat als een hersenschim; het bestaat slechts
in de theorie over de ideale markt, in de hoofden van politici; het is een
professoren-vrije-markt. In de NRC van 8 april jongstleden wordt hij aan het
woord gelaten. Het is het eerste krachtige en deskundige tegengeluid dat we
tot nu toe hebben gehoord, een geluid dat wij helaas uit de milieubewegingen
hebben gemist.
 
 De eerste grote verrassing waar Palast mee komt, is dat de consument helemaal
geen lagere tarieven heeft gekregen. Er wordt wel veel geschermd, ook door
de minister, met positieve buitenlandse ervaringen, maar dat blijkt allemaal
veel minder rooskleurig te zijn. Volgens Palast doen in de VS publieke nutsbedrijven
het beter dan particuliere. Hij komt met cijfers over het Texaanse bedrijf
Reliant, dat de Nederlandse markt met een hoog bod is binnengekomen. Reliant
rekende aan particulieren 79,93 dollar voor 1000 kWh, terwijl het overheidsbedrijf
CPS een tarief van 59,43 dollar hanteerde. Ook de ervaringen in Brazilië
zijn ontluisterend. Er zijn 5000 mensen ontslagen en de tarieven zijn 400%
gestegen. De schrijvers van dit artikel in de NRC van 28 mei jongstleden gaan
door op het thema. Wie wordt hier wijzer van? Uit hun overzicht bleek, dat
overal na de liberalisering de stroomprijs voor kleinverbruikers fors
is toegenomen. Volgens het tabelletje van de minister is dat dus niet zo,
maar is het duidelijk minder toegenomen dan bij de industriële afnemers.
De cijfers klopten in ieder geval, alleen de plusjes en de minnetjes waren
anders.
 
 
 
 
 
 Minister Jorritsma-Lebbink:
 
 Juist, de minnen waren veranderd. Ik wijs erop dat het niet het tabelletje
van de minister is maar van de Europese Commissie. Alleen, het stuk is afgedrukt
op EZ-papier.
 
 
 
 
 
 De heer Pitstra (GroenLinks):
 
 De NRC noemt als bron Eurostat. Wij moeten de statistieken nog maar eens
goed vergelijken. Ik neem aan dat de minister of haar medewerkers hierover
een ingezonden brief zullen sturen.
 
 Palast wijst in zijn verhaal ook op een punt dat onze fractie al herhaaldelijk
heeft ingebracht. De liberale utopie, meer markt, minder regulering, vertoont
ernstige breuken en inconsistenties, omdat liberalisering en privatisering
pas mogelijk blijken te zijn na een omvangrijke regulering. Zo is de Amerikaanse
stroomwereld de meest gereguleerde ter wereld. De bureaucratie, toch een zeer
te bestrijden fenomeen bij neoliberalen, neemt sterk toe! In de VS gaat het
om duizenden en duizenden vellen papier waarin precies wordt aangeven hoe
de meter moet worden geplaatst, natuurlijk ook om allerlei procedures te voorkomen.
Allemaal regels die nodig worden omdat de nutsdoelstelling wordt vervangen
door efficiency en winstmaximalisatie. Kwaliteit van de dienstverlening moet
opeens met veel regels afgedwongen worden. En bij al die regulering lopen
we natuurlijk kans dat er fouten worden gemaakt. Hoe ingewikkelder, hoe meer
kans op fouten.
 
 Een punt van discussie is de werkgelegenheid in de sector. Op zichzelf
is er wat voor te zeggen dat het scheppen van werkgelegenheid niet het primaire
doel mag zijn. Het gaat om zinvolle werkgelegenheid en bij kerncentrales kunnen
wij dat niet garanderen, om het eufemistisch uit te drukken. Grootscheepse
investeringen in duurzame energie en energiebesparing scheppen natuurlijk
ook werkgelegenheid. Interessant is dat er een analyse is gemaakt die aantoont
dat de verborgen werkloosheid in de elektriciteitsbedrijven wel een succesfactor
was waardoor in Nederland zo veel warmtekrachtkoppeling werd opgesteld. Nederland
schijnt hierin uniek in de wereld te zijn. Wat ruimer in je jasje zitten kan
er dus toe leiden dat nieuwe taken snel worden opgepakt en dat de dienstverlening
verbeterd wordt. Ook bij de veiligheid geldt een soortgelijk verhaal. Nutsbedrijven
controleren gaskachels op veiligheid. Daar wordt niets op verdiend, behalve
mensenlevens.
 
 Voorzitter! Ik keer terug naar de heer Palast. Hij heeft forse kritiek
op Reliant. Gezien vanuit het publieke belang behoort Reliant tot de slechtst
geleide energiebedrijven in de VS. Het management is niet slecht, het is verschrikkelijk.
Het bedrijf staat in de toptien van de meest vervuilende energiebedrijven
in de VS, ten minste bij de uitstoot van broeikasgassen.
 
 De minister moet de overname door Reliant nog goedkeuren. Gaat zij wat
doen met deze zware kritiek? Er lijkt alle aanleiding tot een goed gesprek
met de heer Palast. Zoals gezegd, stond er in de NRC van 28 mei jongstleden
een uitstekend verhaal over de aanstaande liberalisering van de nutssector.
Veel kritiek komt ons bekend voor. Ook wij wezen vorig jaar op de mogelijkheid
van bevordering van de efficiency via verplichte benchmarking. Het is allemaal
moeilijk terug te draaien menen de schrijvers, vooral omdat paars het allemaal
wil. Het lijkt ons dat deze kritiek niet geldt voor alle andere partijen.
Het CDA aan de overzijde ging om, de SGP en de SP hadden fundamentele bezwaren
en ook GroenLinks heeft zich niet onbetuigd gelaten in de discussie. Wij kunnen
natuurlijk altijd terug als wij dat willen. De kritiek van Palast en de 10
punten van kritiek in de NRC zijn een goede aanleiding om krachtig op de rem
te gaan staan. Kent de minister dit artikel en wat is haar reactie? Politiek
interessant is natuurlijk, dat deze verhalen in een liberale krant staan!
 
 
 
 
 
 Minister Jorritsma-Lebbink:
 
 Sinds wanneer?
 
 
 
 
 
 De heer Pitstra (GroenLinks):
 
 De NRC lijkt mij zeker een liberale krant.
 
 Over het bedrag dat Reliant heeft geboden, is nogal juichend gedaan. Het
schijnt dat dit door Amerikaanse belastingbetaler wordt opgebracht omdat de
investeringen aftrekbaar zijn. Past trouwens dat in een politiek van normen
en waarden?
 
 Bij enkele in het artikel wil ik uitgebreid stilstaan, zoals de vraag
of het bij liberalisering nog mogelijk is om milieubeleid te voeren. De directe
sturing van de overheid in de vorm van planning door de SEP die door de minister
en het parlement moest worden goedgekeurd, verdwijnt. Er komen allemaal indirecte
instrumenten voor in de plaats. Het bestaan van overcapaciteit, trouwens in
geheel Europa, ziet de regering als een bewijs dat centrale planning niet
werkt. Dat is onzin. Het is veel meer een bewijs dat de planning op verkeerde
aannames was gebaseerd en dat mogelijkheden van warmtekrachtkoppeling zijn
onderschat. Er zijn in de politiek gewoon verkeerde keuzen gemaakt –
te veel centraal vermogen, de keuze voor kernenergie – maar het feit
dat de politiek keuzes kan maken, ook voor niet-rendabele investeringen, moeten
wij niet willen afschaffen. Er wordt nu veel gesproken over de bakstenen en
vanuit de neoliberale ideologie wordt dat ook als een bewijs van de verkeerde
ordening gepresenteerd. De politieke keuzes voor stadsverwarming – zeker
de kleinschalige – en de kolenvergassing zijn ook achteraf zeer verdedigbaar
en er is ook niets op tegen om dat in de tarieven om te slaan. Niet-commerciële
beslissingen, niet-rendabele investeringen kunnen op de lange termijn juist
zeer verstandig zijn en wij lopen een zeer groot gevaar dat dit soort investeringen
in de toekomst niet meer gedaan wordt. Het is typerend dat dit bakstenen worden
genoemd. Wij zouden het ook kurken van innovatie kunnen noemen.
 
 Is het de minister bekend dat het budget voor R&D bij geliberaliseerde
bedrijven veel lager is en dat in de VS nauwelijks meer op dit terrein wordt
samengewerkt? Hoe gaat het met het grootschalige windenergieproject in de
Noordzee? Wie wil dat nog doen als het proefproject succes blijkt te hebben?
De planning wordt nu overboord gezet, de productie wordt vrij, de SEP wordt
opgedoekt. Nu is er door de centrale planning voor een lange termijn van ongeveer
tien jaar betrouwbaarheid gegarandeerd, maar hoe is dat in de toekomst? Export
en import zijn het ideaal. Maar wie voorkomt nu dat de vrije markt tot catastrofale
effecten leidt? De minister heeft van harte een PvdA-amendement
omarmd waarin de kleinverbruiker ook prijsvoordelen zou krijgen. Dit kan echter
niet voorkomen dat, wanneer door veel grotere import van stroom versneld capaciteit
in Nederland wordt afgeschreven en deze versnelde afschrijving veel geld gaat
kosten, die rekening betaald moet worden. De grootverbruikers ontspringen
dan wel de dans, maar het kan niet anders dan dat in dat geval óf de
dienstverlening en de kwaliteit en service worden aangetast óf de kleinverbruikers
zullen moeten betalen.
 
 Voor de eerlijkheid merken we op dat ook in ons energiescenario deze versnelde
afschrijving van vervuilend, centraal vermogen wordt beoogd en meer dan 60%
decentraal vermogen wordt nagestreefd, maar dit kan via overheidssturing op
een maatschappelijk verantwoorde en gecontroleerde wijze plaatsvinden, waarbij
trouwens ook aan de grootverbruikers hun voordelen ontnomen moeten worden.
 
 De liberalisering leidt tot een ontdemocratisering van de energiepolitiek.
Buitenlandse bedrijven, nota bene in Texas, gaan bepalen waar en hoe ze gaan
investeren of afbouwen. Dat lijkt ons niet gewenst. Dit heeft bij ons niets
met een Oranjegevoel van doen. Dat gevoel is in GroenLinkse kringen in het
algemeen erg laag. Als sterk internationalistische partij speelt dat bij ons
geen rol. Het gaat om de politieke zeggenschap over een vitale sector in onze
economie. Hoe vitaal blijkt wel uit studies naar de mate waarin de maatschappij
afhankelijk is van de elektriciteitssector en wat er allemaal gebeurt als
de stroom uitvalt. Het is een kwestie van democratie dat de politiek hier
volledige zeggenschap over krijgt en dat deze, voorzover zij verloren is gegaan
tijdens al die herstructurering, wordt terugveroverd. We maken ons weinig
illusies over de directe sturingsmogelijkheden die de toekomstige energierapporten
en verslagen van de DTE ons zullen bieden.
 
 Voorzitter! Na deze algemene kritiek willen we op een aantal concrete
punten in gaan.
 
 Aan de overzijde is veel over het cascadetarief gesproken en geschreven.
Het was opmerkelijk dat, toen de glastuinbouw aangaf met Wkk in problemen
te komen, partijen als de VVD en CDA er als de kippen bij waren om hiervoor
op te komen! Op zich trouwens terecht, want in de glastuinbouw wordt succesvol
met Wkk geopereerd. We hebben het artikel van A. Huijgen en J. Theeuwes in
ESB van 22 januari 1999 nog eens goed bestudeerd en geprobeerd aan de hand
van de antwoorden en amendementen het spoor te volgen. Dat viel niet mee,
maar we handhaven de conclusie van hun kritiek dat het cascademodel de Wkk
de das omdoet, omdat het een prikkel naar boven heeft ingebouwd terwijl daar
minder transportkosten betaald hoeven te worden. Ik handhaaf mijn mening dat
hun zonetarief beter zou werken. Ik deel ook de kritiek dat de zelfopwekkers
niet hoeven te betalen voor de verzekering van het totale net, waarvan ze
zouden profiteren. De producenten dienen zelf verantwoordelijk te zijn voor
de ongestoorde voorziening. De procedures bij de recente stroomstoringen laten
dat ook zien.
 
 Zoals ik al zei, loopt er een studie naar Wkk in een geliberaliseerde
omgeving. Worden deze ideeën daarin meegenomen?
 
 De minister wil Wkk niet via de tarieven stimuleren, terwijl iedereen
weet dat Wkk een belangrijke milieuwinst boekt. Wat is haar precieze weerstand
hiertegen? Heeft ze in haar achterhoofd de kosten van het centraal opgesteld
vermogen? Zo ja, dan komen we precies bij onze opvatting over een gecontroleerde
afbouw van dit vermogen.
 
 Voorzitter! Ik kom bij de bakstenen, de NMC-kosten. Onze fractie had er
weinig problemen mee om de oude bakstenen – stadsverwarming en kolenvergassing –
te dekken vanuit de tarieven. Wij hadden evenmin bezwaren tegen de MAP, die
trouwens op de helling staat. Dat oude contracten hier echter ook zo gemakkelijk
onder geschoven kunnen worden, waardoor er dan bedragen tot 17 mld. opgehoest
moeten worden, gaat ons veel te ver. Het is niet onze keuze om te liberaliseren,
maar als men wil dan toch wil liberaliseren en uitverkopen, moeten de belangstellenden
een groot deel van de lijken in de meterkast maar zelf betalen.
 
 We wachten het advies van de wijze mannen af, maar we hadden het veel
beter gevonden als deze wet pas zou zijn behandeld na dit advies dat enorme
consequenties kan hebben. We zijn het wat dat betreft geheel eens met de heer
Van Dijk. Als het werkelijk gaat om 17 mld., is dat een goed argument om op
de gekozen dwaalweg terug te komen.
 
 
 
 
 Voorzitter: Korthals Altes
 
 
 
 
 
 De heer Pitstra (GroenLinks):
 
 Dan kom ik op het hoogspanningsnet. Zoals bekend zou GroenLinks er geen
enkel bezwaar tegen hebben gehad als het koppelingsnet voor 100% in handen
van de overheid zou zijn gekomen. Dat hebben wij vorig jaar ook gezegd. De
heer Loudon heeft daar net ook voor gepleit. Aan de overzijde werd nog een
debatje gevoerd over de vraag of hij dat hier wel of niet had gezegd. De woordvoerder
van de VVD ontkende dat, maar ik heb net geconstateerd dat de heer Loudon
dat ook bepleit en wel vanwege de onafhankelijkheid van dat net. Ook de deal
die Zijlstra voorstelt, vindt onze fractie interessant. 100% eigendom is toch
ook het geval bij andere infrastructuur, zoals wegen, bruggen en rails, en
dan doen wij er toch ook niet zo moeilijk over? Het ontgaat ons te enen male
waarom de minister zo vreselijk tegen deze vorm van staatsbemoeienis was.
Nou ja, het ontgaat ons natuurlijk niet helemaal, maar het is duidelijk, zoals
bij het hele voorstel, dat het een ideologische weerstand van haar is. Als
je geen invloed van de producenten op het net wilt en geen discriminatie in
de toegang – gelet op onze visie op het stimuleren van duurzame energie
en warmtekrachtkoppeling hebben wij daar ook wel belang bij – is het
handiger dit volledig van elkaar te scheiden. 100% eigendom van de staat is
daarvoor een heel elegante oplossing. Is het trouwens waar dat de regels om
die discriminatie tegen te gaan, erg vaag zijn? Dat las ik laatst in een proefschrift
hierover.
 
 Het vierde concrete punt betreft de decentralisatie en stroomverliezen.
Wat ik eigenlijk niet snap, is dat dit hele verhaal wordt verkocht als een
efficiencyverhaal, terwijl iedereen toch weet dat veel stroomverliezen optreden
bij transport. Misschien is dat op het koppelingsnet niet zoveel – ik
heb daarnaar gevraagd – maar ik las ergens dat het gaat om 20% van de
opwekkingskosten als de afstand meer dan 200 km is. Dat kan bij hogere afstanden
zelfs 40% worden. Waar zijn wij eigenlijk mee bezig? Ook in onze energiepolitiek,
net zoals in onze landbouwpolitiek, worden regionale productie en "vermark ting", ook om transport tegen te gaan, als wenselijk gezien. Het
is duidelijk dat het liberaliseringsbeleid hier haaks op staat. Nu hadden
wij al weinig geloof in de consumentensoevereiniteit op dit gebied. Wie gelooft
in de fictie dat een kleinverbruiker uit Groningen bewust stroom uit Maastricht
gaat inkopen? Je hebt toch wel wat beters in je leven te doen? Ook gelet op
het transportverlies is dit dus ongewenst.
 
 In het hele verhaal wordt optimistisch gesteld dat bij meer import ook
meer export mogelijk is, ook qua capaciteit. Die import is nu beperkt tot
2700 MW. Wat volstrekt ontbreekt in het verhaal, is een goede analyse van
de mogelijkheid van Nederland om bijvoorbeeld warmtekrachtstroom te exporteren.
Kan die wel op tegen de Franse atoomstroom en de Duitse bruinkoolstroom en
de Belgische atoomstroom? Incidenteel is er juichend een exportcontractje
afgesloten, maar het haalt het niet bij wat bijvoorbeeld de NS in Duitsland
heeft geflikt. Nu hebben wij geen bezwaren tegen import van bijvoorbeeld Noorse
witte stroom. Daarbij zou trouwens wel de afspraak gemaakt moeten worden dat
dit leidt tot een vervroegd sluiten van de meest vervuilende centrales in
Nederland. In feite zou dit soort afspraken op Europees niveau met de milieudoelstelling
als centrale doelstelling gemaakt moeten worden. Voelt de minister eigenlijk
wel voor de Europese coördinatie op dit punt?
 
 De reciprociteit. Om het Gekke-Henkie-effect te voorkomen, ziet de minister
sterk toe op de ontwikkeling in Frankrijk. De Franse senaat – uit een
verhaal leerde ik dat die kennelijk wel mag amenderen – schijnt dwars
te liggen. Zijn hierover al ontwikkelingen te melden?
 
 De conclusie. De fractie van GroenLinks zal niet instemmen met dit liberaliseringsavonturisme.
Het is een volkomen achterhaald antwoord op een verkeerd gesteld probleem.
Er wordt niet geredeneerd vanuit een wenselijke totaalvisie op energiebeleid.
Nee, het middel marktwerking wordt als haarlemmerolie ingezet. Palast toonde
evenwel aan dat de vrije markt helemaal niet bestaat in de nutssector. Het
is een grap of een hersenschim van professoren. Het is de zoveelste grap van
paars, die nog steeds gelooft in dogma's en helaas, terwijl er toch geen meerderheid
meer in de Tweede Kamer voor bestaat, haar plannen nog steeds kan uitvoeren.
Wij zullen niet meedoen aan deze grappenmakerij.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik zal het woord voeren mede namens de fracties
van RPF en GPV. Onze fracties nemen met enige moeite afscheid van de dienstverlenende
overheidsbedrijven, die jarenlang een belangrijke nutsfunctie vervulden. Wij
zetten op dit terrein een tweede stap. Deze nutsbedrijven zijn nagenoeg alle
in oorsprong gestart als private activiteit. Wij zien het: wij gaan weer terug.
Al snel na het ontstaan werd het maatschappelijk belang van de openbare energievoorziening
onderkend. Deze sterk gegroeide publieke betekenis werd vooral door de lagere
overheden overgenomen, opgebouwd en vormgegeven, omdat de particuliere eigenaren
de dienstverlening niet voldoende konden waarborgen, dan wel omdat een betere
coördinatie onontkoombaar werd. Dit leidde ertoe dat de levering tot
nu toe zo goed mogelijk is gewaarborgd. Bij storingen merken wij hoe afhankelijk
wij, tot in de haarvaten van de samenleving, zijn geworden van energie.
 
 De "nutsfunctie" heeft er bovendien toe bijgedragen dat het industriebeleid
zich macro gezien heel goed kon ontwikkelen. Micro gezien is deze steeds meer
een wezenlijk element geworden van de kwaliteit van leven en vormt een essentieel
bestanddeel van de woonlasten.
 
 Ook bij de nutsbedrijven werd altijd gestreefd naar positieve bedrijfsopbrengsten,
maar het gaat daar niet zozeer om de winst als wel om kostenbesparing, resulterend
in lage tarieven, ook voor gebieden die heel moeilijk te bedienen waren. Zij
konden voor een gelijke prijs energie afnemen. Door het karakter van die nutsbedrijven
kon de energiebesparing naar onze mening sterk gestimuleerd worden.
 
 Het is onze fracties niet ontgaan dat door de toenemende mondialisering
van de economie nutsvoorzieningen steeds meer worden blootgesteld aan internationale
concurrentie. Je constateert dat, of je het jammer vindt of niet. Wij vinden
het wel jammer. Nationale en regionale overheden verliezen daardoor hun grip
op deze ontwikkelingen.
 
 De omgeving is ook sterk veranderd. Zo is de EU-richtlijn betreffende
gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit vastgesteld.
Die richtlijn regelt de productie, het transport en de distributie van elektriciteit,
met als doel op deze gebieden geleidelijk een vrije EU-markt tot stand te
brengen. Door de richtlijn worden de mogelijkheden van import en export verruimd.
Stapsgewijze openstelling van de nationale elektriciteitsmarkten wordt mogelijk;
marktwerking dus op nu nog overheidsterreinen.
 
 Wij constateren dat het kabinet groot vertrouwen heeft in die beoogde
marktwerking, maar wij willen van de minister horen waarom de Nederlandse
wetgeving verder moet gaan dan volgens de Europese richtlijn nodig is. Daar
blijven wij vragen bij houden. Mogen wij ook van de minister weten waarom
de wetgever nog meer wil treden in de financieel-economische en technische
bedrijfsvoering van de distributiebedrijven, terwijl dat in andere, ons omringende
landen in veel mindere mate wordt voorgeschreven? Wij zien daardoor problemen
ontstaan. Naar onze mening is er geen sprake van echte marktwerking.
 
 Liberalisatie heeft zeer dynamische marktreacties tot gevolg. Bedrijven
zullen zoeken naar vergroting van hun marktaandeel, internationaal en regionaal.
Zij zullen trachten te integreren, zowel voorwaarts als achterwaarts. Productie
zoekt aansluiting bij distributie en andersom. Ook zal er sprake zijn van
afstoting van taken. Een andere mogelijkheid is dat de bedrijven gaan diversifiëren.
Wellicht zijn er bedrijven die ervoor kiezen, vanuit eigen kracht zo goed
mogelijk een kleine deelmarkt te bedienen en streven zij naar zinvolle allianties.
Kortom, de dynamiek is er inmiddels. Bij de Nederlandse energiebedrijven is
dat te zien. Liberalisatie werpt ook op dat terrein haar schaduw vooruit.
Mee veranderen met de omgeving is door de stappen die gezet zijn en die gezet
zullen worden een bestaansvoorwaarde geworden.
 
 Een duidelijk voorbeeld daarvan is dat buitenlandse bedrijven en bedrijven
buiten de traditionele sector penetreren in de elektriciteitsmarkt in ons
land. Naar onze mening zal dat grote gevolgen hebben. Deelt
de minister onze zorgen dat er een uitverkoop van een belangrijk deel van
de Nederlandse energiesector op handen is die negatieve effecten kan veroorzaken
op sociaal en economisch gebied?
 
 Met deze wetgeving wordt beoogd, individuele vragers en aanbieders op
de elektriciteitsmarkt geleidelijk meer keuzevrijheid te geven, weliswaar
binnen een raamwerk van regels dat gericht is op het betrouwbaar, duurzaam
en doelmatig functioneren van de elektriciteitsvoorziening. Dit houdt voor
de klanten een stapsgewijze keuzevrijheid in. De eerste vrije klanten zijn
de echt grote klanten. Naar onze mening hebben zij voldoende deskundigheid
in huis om goede contracten af te sluiten. Per 1 januari 2002 komt daar de
middengroep bij. Zij zullen ook hun eisen hebben met betrekking tot de tariefhoogte
en de te hanteren voorwaarden. Zij zullen ook maatwerkoplossingen in het algemeen
verlangen. Het is maar de vraag of de Nederlandse bedrijven voldoende in huis
hebben om toegevoegde waarde te leveren in de vorm van een lage prijs, een
innovatiepakket met aanvullende producten en diensten, een uitstekende klantbehandeling
en een goede service.
 
 Wij vragen ons dat af omdat de overheidsbedrijven daar tot nu toe niet
zo voor geëquipeerd waren. Zij moeten nu op die markt komen en concurreren.
Zij moeten het waarmaken en de klanten tegemoet komen. Wij vragen ons vervolgens
af hoe het na 2007 zal gaan met de overige klanten. Zullen zij alle goede
voornemens en regels ten spijt niet in een nadelige positie komen ten opzichte
van de grote afnemers? Wij maken ons daar echt zorgen over. Wij zijn kritisch,
omdat de ingezette marktwerking op andere voormalige overheidsterreinen naar
onze mening en waarneming lang niet altijd die positieve uitkomsten laat zien
die werden beoogd.
 
 Voorzitter! Aan het begin van mijn bijdrage heb ik even stilgestaan bij
de structuur van de nutsbedrijven die wij tot nu toe kenden. Er zijn verschillende
karakteristieke kenmerken waarvan ik er enkele noem.
 
 De levering betreft essentiële voorzieningen waarvan het ontbreken
grote maatschappelijke ontwrichtingen met zich kan brengen. Producten en diensten
voldoen aan strak vastgelegde standaarden en roosters. Er is sprake van een,
zo men wil, natuurlijk monopolie inzake infrastructuur en/of specifiek dienstverleningsgebied.
Het ondernemersrisico en de concurrentie worden beperkt door wet- en regelgeving
van overheidswege. Hoewel gestreefd wordt naar positieve bedrijfsopbrengsten
is niet zozeer winst dan wel kostenbesparing resulterend in lage tarieven
voor afnemers een maat voor succes. Er wordt door nagenoeg de gehele bevolking
binnen het bedrijfsgebied gebruikgemaakt van de dienstverlening van het bedrijf.
 
 Ik kom nu bij de keerzijde. Wij gaan immers de markt op. Particuliere
nutsbedrijven hebben andere doelstellingen. Zij werken vanuit een andere invalshoek.
Anders overleven zij niet. Ik noem ook daar wat kenmerken van. Het bedrijf
is eigendom van particulieren. Zij bepalen het bedrijfsbeleid, weliswaar binnen
kaders die wij proberen vast te stellen. De onderneming is inkomensbron voor
eigenaars en werknemers. Dit leidt tot de doelstellingen van winstgevendheid
en continuïteit. Men moet werken onder concurrentie. Klanten blijven
alleen behouden bij voortdurende verbetering van de dienstverlening. Slecht
functioneren leidt onherroepelijk tot bedrijfsbeëindiging. Er is geen
overheid die nog tekorten zal aanvullen. Private ondernemingen zijn niet per
se gebonden aan een afgebakend gebied. Mondiale activiteiten behoren tot de
mogelijkheden
 
 In navolging van collega Pitstra wil ik de Amerikaanse econoom Pallast
aanhalen, die een deskundige is op dit gebied. Ik weet dat Amerika totaal
niet vergelijkbaar is met ons land of met Europa. Toch citeer ik uit zijn
interview met NRC Handelsblad. "Privatisering heeft tot gevolg dat Nutsbedrijven
niet langer worden bevolkt door ingenieurs die het licht willen aanhouden
maar door financiële specialisten." Daarbij kan een geweldig spanningsveld
optreden bij de nutsfunctie. Hij zegt nog meer: "De theorie leert dat particuliere
ondernemingen per definitie efficiënter werken dan overheidsinstellingen.
Neem het publieke belang als uitgangspunt en dan werken ze juist niet efficiënter.
Een hogere winst voor aandeelhouders leidt namelijk tot hogere tarieven voor
de consument of tot een slechtere dienstverlening." Hier is dus sprake van
een andere invalshoek. Er moet winst gemaakt worden. Dat kan leiden tot slechtere
dienstverlening. Daar ligt nu voor de toekomst de zorg van de fracties waarvoor
ik het woord mag voeren.
 
 Een ander punt waar wij bang voor zijn is stroperigheid. Wij moeten manoeuvreren
tussen de markt en het publieke terrein. Wij moeten allerlei constructies
in het leven roepen die stroperig kunnen zijn en tot kostenverhoging voor
de gebruiker kunnen leiden.
 
 Voorzitter! Ik bedank de minister voor de antwoorden op de vragen die
wij schriftelijk hebben gesteld. Ik pak er even enkele uit. Ik ga er niet
uitgebreid op in. Een aantal collega's heeft dat al gedaan. Het gaat hier
om de functie die wij het College van beroep voor het bedrijfsleven toe hadden
bedacht. Daar is de minister in tweede instantie positief op ingegaan. Er
zijn wat nadere vragen gesteld. Ik wacht graag op de beantwoording door de
minister.
 
 Er is heel intensief gestudeerd op de toeslag. Ook daar zal de minister
op terugkomen. Ook dat wachten wij even af.
 
 Voorzitter! Ik rond af. Het beheer van het hoofdnet is voor onze fracties
een publieke taak en dat blijft zo. Daarom is de "50 plus 1"-regeling wat
ons betreft wat onder de maat. Wij kunnen van harte instemmen met de constructie
die aangedragen is door de CDA-fractie en de PvdA-fractie om tot een 100%
deelname van overheidswege te komen. Dat zou duidelijk onze voorkeur hebben.
Wij steunen die voorstellen dan ook.
 
 Voorzitter! Wij wachten met belangstelling de reactie van de minister
af.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik zou nu het woord willen geven aan de heer Ruers, maar stel vast dat
hij niet in de zaal is en ook niet bereikbaar is. De minister zal morgen om
10.00 uur antwoorden.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19981999-32-1444-1460.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl