Behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 1997 (25000 XV);  - het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 1995 (slotwet) (24860);  - Financiële verantwoording van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het jaar 1995 (24844, nr. 18)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 2837-2866

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

12-12-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 35, pagina 2837-2866

05-12-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25000-XVToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24860Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24844Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 5 december 1996)Pagina 2889-2889
Regeling van werkzaamheden (donderdag 5 december 1996)Pagina 2866-2870
Noten: rapportage van de commissie Onderzoek van de Geloofsbrieven inzake de heer De Haan en antwoorden van de minister van Volkgezondheid, Welzijn en Sport op vragen, gesteld tijdens de eerste termijn van de behandeling van de begroting van VWS voor 1997 op 4 december 1996 (25000 XVI)Pagina 2890-2901
Behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 1997 (25000 XV); - het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 1995 (slotwet) (24860); - Financiële verantwoording van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het jaar 1995 (24844, nr. 18)Pagina 2837-2866
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 1997 (25000 XV); - het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 1995 (slotwet) (24860); - Financiële verantwoording van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het jaar 1995 (24844, nr. 18)Pagina 2870-2889
Presentie en opening (donderdag 5 december 1996)Pagina 2837-2837

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 161 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 1997 (25000 XV);het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de
uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
(XV) voor het jaar 1995 (slotwet) (24860);Financiële
verantwoording van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over
het jaar 1995 (24844, nr. 18).De (algemene) beraadslaging wordt geopend.De heer De Jong (CDA):Mijnheer de voorzitter! In dit debat mag ik mevrouw Dankers vervangen.
Ik wens haar veel sterkte en beterschap.De economie is weer gezond, nu nog even de werkloosheid oplossen. Economische
problemen los je echter niet stuk voor stuk op, maar slechts in samenhang.
De werkloosheid, die in brede zin nog steeds een kwart van de beroepsbevolking
uitmaakt, is ons grootste probleem. Natuurlijk is het een compliment waard
dat het financieringstekort binnen de EMU-norm ligt, dat de inflatie onder
controle is, dat de schuldquote daalt en dat er veel banen bij komen. De keerzijde
van de medaille is een grote onevenwichtigheid op de arbeidsmarkt, met een
groot aanbodoverschot en tegelijkertijd een enorm spaaroverschot op de kapitaalmarkt.
Die onevenwichtigheid is hardnekkig.De macro-economie verhult verschillen die op microniveau zeer zichtbaar
zijn. Naast de officiële werkloosheid is er een omvangrijke verborgen
werkloosheid in de WAO en in de VUT. Binnen deze breed gedefinieerde werkloosheid
bevindt zich een harde kern van langdurig werklozen die hun eigen officieuze
economie kennen. Er is een tweedeling, zowel in maatschappelijk als in economisch
opzicht. Naar onze mening mag in een dergelijke tweedeling niet worden berust.
Merkwaardig is dat zich terzelfder tijd een omvangrijke verborgen werkgelegenheid
voordoet. Ook op deze verborgen arbeidsmarkt is de matching niet perfect,
zodat het gevaar voor tweedeling aanwezig blijft. Dat betekent
dat het gangbare economische denken moet worden verbreed, evenals het beschikbare
instrumentarium. Over de verbreding van het arbeidsmarktinstrumentarium kom
ik nog te spreken.In het economisch denken valt de laatste tijd een kentering te bespeuren.
De neoklassieke, neoliberale steriliteit wordt bekritiseerd en er komt meer
aandacht voor de institutionele kant van de economie. Ik noem: Fukuyama, Krugman,
Thurow, en zelfs de OESO. Ik was ook erg blij van de week het preadvies van
prof. Kuipers te lezen. Het is interessant dat deze beweging uit Amerika komt,
nadat men daar de ervaring van de reaganomics "rijker" was, en dat terwijl
sommigen denken dat de neoliberale opmars in ons land nog moet beginnen.Na deze inleidende opmerking wil ik bij vier onderwerpen kort stilstaan.
Dat zijn het inkomensbeleid – daarbij zal ik ook aandacht besteden aan
de armoedeproblematiek – de sociale zekerheid en de sociaal-economische
ordening, die wij ook wel aanduiden als de overlegeconomie.De kentering in het denken blijkt ook uit de toenemende belangstelling
voor het inkomensbeleid en de inkomensverdeling. Ik verwijs hierbij naar de
Vereniging voor de staathuishoudkunde. In dat kader heeft de minister zelfs
een belangwekkende bijdrage geleverd. Er is weer voor het eerst sinds jaren
een dissertatie verschenen, van Peter van der Hoek, en volgende week volgt
de postkeynesiaanse studiekring. Zij stellen allemaal het inkomensverdelingsbeleid
aan de orde.De laatste kabinetsnota die het inkomensbeleid indringend en serieus behandelde,
dateert inmiddels van meer dan twintig jaar geleden. Zou het geen goed idee
zijn als deze minister eens een nieuwe nota inkomensbeleid produceerde? Het
zou zeer interessant zijn te zien waar dit kabinet op uitkomt. Twintig jaar
geleden stond het inkomensbeleid sterk in het teken van de opvattingen van
Tinbergen. Die opvatting van wat onder een rechtvaardige inkomensverdeling
moet worden verstaan, sprak en spreekt ons aan, al was het alleen maar omdat
Tinbergen beide kanten van de inkomensverdeling meeneemt, niet alleen de verarming,
maar ook de verrijking. Deze verrijking baant zich de laatste jaren in toenemende
mate ongegeneerd een weg door onze maatschappij, haar culturele armoede verbergend
achter een protserig en pralend consumptiepatroon.De vraag is interessant of dit kabinet ook zou uitkomen bij Tinbergen
of dat het bijvoorbeeld kiest voor de ideeën van Rawls waarvoor prof.
Wolfson kiest of de gelijke kansen van Sen die als ik het goed begrijp, worden
aangehangen door Rik van der Ploeg. Een lastig probleem daarbij wordt ongetwijfeld
de invulling van het begrip draagkracht. Steeds meer verschuift dit begrip
naar individuele draagkracht en wordt de draagkracht per huishouden verlaten.
Betaald werk wordt de norm en wie geen tweeverdiener is heeft pech. Afhankelijk
zijn van het inkomen van een ander is ongeveer het ergste dat je kan overkomen.
Vandaar de aanslag op de kinderbijslag, de steeds terugkerende aanval op de
voetoverheveling, de hunkering naar het basisinkomen, waarin de partnertoets
zal zijn verdwenen. Het zal duidelijk zijn dat wij moeite hebben met deze
ontwikkelingen. De vraag is of dit soort individualisering de samenhang in
de maatschappij bevordert.Naar onze mening moet de overheid randvoorwaarden scheppen om ouders de
mogelijkheid te bieden, werk en zorg te delen. Er moet echter nog wel iets
te kiezen blijven. Als ouders graag zoveel mogelijk zelf voor hun kinderen
willen zorgen, moet dat kunnen. Steeds meer is deze keuze voor lagerbetaalden
niet meer weggelegd. Dit probleem kan niet worden opgelost met een commissie
dagindeling. Is het waar dat de minister bij de installatie van deze commissie
heeft gezegd: "de conservatieve wens om samen te eten en de kinderen na school
thuis op te vangen, staat in de weg aan de progressieve eisen van de volgende
eeuw". Mijn fractie vindt dit een schokkende uitspraak. Wij zeggen het Dorien
Pessers na: "zoveel minachting voor gezin en zorgarbeid werd niet eerder van
overheidswege getoond".Minister Melkert:Voorzitter! Voor de goede orde: dit kan geen citaat van mij zijn.De heer De Jong (CDA):Daar ben ik dan heel blij om.Dit betekent overigens niet dat het CDA het kostwinnersmodel zalig verklaart.
Afgelopen zomer is vanuit ons wetenschappelijk instituut door prof. Klop een
lans gebroken voor een nieuw model dat uitgaat van verzelfstandiging binnen
relaties. Binnen zo'n model wordt het mogelijk zowel betaalde als onbetaalde
arbeid eerlijker te verdelen, zowel binnen gezinnen als tussen gezinnen. Graag
horen wij de reactie van de minister op zo'n model.Ook het vergroten van de mogelijkheden tot het opnemen van zorgverlof
kan de herverdeling van zorg en arbeid stimuleren. In dit verband zijn wij
benieuwd naar het wetsvoorstel op de loopbaanonderbreking. Wat daarvan nu
bekend is via een adviesaanvrage aan de Stichting van de arbeid, lijkt erg
beperkt. Het verlof mag maximaal een halfjaar duren. Het is eenmalig en mag
uitsluitend voor zorg en studie worden gebruikt. Waarom is niet gekozen voor
sabbatsverlof en de mogelijkheid om vaker gedurende een korte periode verlof
op te nemen?Het is goed dat het onderwerp armoede hardhandig op de agenda is gezet.
Dat is goed als reactie op de paarse euforie rondom een paar macro-economische
kerngetallen. De bisschop verdient naar onze mening een compliment. Ook de
minister verdient een compliment met zijn eerste jaarrapport over armoede
en sociale uitsluiting. Er zullen ongetwijfeld nog vele debatten volgen in
dit huis over het thema armoede. Ik heb daar drie observaties over.In de eerste plaats vraag ik aandacht voor de versterkte inzet van instrumenten
voor terugkeer naar de arbeidsmarkt. Ik kom hierop later terug. Wij gaan er
daarbij steeds van uit dat er voldoende banen beschikbaar zijn, in de geest
van "elk aanbod schept zijn eigen vraag". Is dat zo? Zijn dergelijke effecten
al zichtbaar als gevolg van de inzet van de afdrachtskorting?In de tweede plaats moeten wij constateren dat er een groep werklozen
is, wellicht eenderde van het totaal, die geen reëel perspectief heeft
op terugkeer naar de arbeidsmarkt. Deze mensen blijven aangewezen op de bijstand.
Collega Doelman heeft een paar weken geleden al gewezen op
de rol die gemeenten hierbij kunnen en moeten spelen. Bijstand op maat heet
dat. Bij veel gemeenten blijft geld voor de bijzondere bijstand ongebruikt.
Het is goed dat zich vanuit de maatschappij krachten ontwikkelen die mensen
helpen in hun contacten met de sociale dienst. Er worden cliëntenraden
opgericht. Waarom zou hier ook niet een taak kunnen liggen voor kerken, plaatselijke
afdelingen van politieke partijen en vakbonden, enzovoorts? Tegelijkertijd
zijn er gemeenten, vooral steden, die zelf grote bedragen uit de begroting
bijleggen op de bijzondere bijstand. Ik noem Enschede, Zwolle, Leeuwarden,
Leiden, enzovoorts. Vorig jaar hebben wij in onze tegenbegroting hier 100
mln. extra voor willen uittrekken. Dat is helaas verworpen. De vraag is wat
de minister van plan is nu blijkt dat deze plaatsen zoveel tekortkomen voor
het beleid van de bijzondere bijstand.In de derde plaats wil ik aandacht vragen voor de wijken waarin de uitkeringsgerechtigden
geconcentreerd zijn, alle in de grote steden. Het zou interessant zijn om
de economie van deze wijken eens nader te onderzoeken. Het is best mogelijk
dat zich hier een ondergrondse economie bevindt die redelijk soepel functioneert.
Wellicht is het mogelijk hierbij aan te sluiten en deze economie zoveel mogelijk
boven water te brengen. Is het mogelijk om in de volgende rapportage aan dit
aspect aandacht te besteden?Ten slotte besteed ik nog aandacht aan twee concrete punten. In de eerste
plaats blijkt in alle berichten over de armoede steeds weer dat de huisvestingskosten
een grote veroorzaker zijn van de relatieve armoede, vooral voor alleenstaanden.
Vorig jaar hebben wij het kabinet al voorgesteld om te komen tot een plan
dat de huisvestingslasten voor mensen met een laag inkomen maximeert als percentage
van het inkomen. Wij hebben toen een percentage van 15 genoemd. Wij willen
het kabinet deze gedachtegang nogmaals meegeven. Het verdient serieuze overweging
als het menens is met de bestrijding van de armoede. Is zo'n maatregel mogelijk,
dan zou uitbreiding overwogen moeten worden naar de zorgsector. Ook daar is
een groep mensen, meestal niet de meest weerbare, die met grote aanslagen
op hun inkomen worden geconfronteerd wegens chronische gezondheidsproblemen.In de tweede plaats blijkt uit de statistieken dat armoede zich concentreert
bij ongehuwde moeders in de bijstand. Wij hebben een voorstel gedaan in die
gevallen te komen tot een kindertoelage. Dat is geen overbodige luxe en wij
verwachten dan ook veel steun voor ons amendement. Een ander voorstel dat
ik wil doen, is de versoepeling van de sollicitatieplicht voor alleenstaande
vrouwen met kinderen, ook als de kinderen de leeftijd van 5 jaar hebben overschreden.
Wij vernemen daarop graag de reactie van het kabinet. Deze sollicitatieplicht
verergert vaak de problemen in deze huishoudens meer dan dat het daarvoor
een oplossing biedt.Bij de sociale zekerheid hoef ik nu niet uitgebreid stil te staan, omdat
dit onderdeel van de nota Werken aan zekerheid apart aan de orde komt. Daarom
maak ik slechts de volgende opmerkingen. Het is naar onze mening te vroeg
om nu al te denken dat het karwei is geklaard. De ontwikkeling in arbeidsongeschiktheid
maakt dat duidelijk. Na een dip zitten wij nu in een fase van stabiliteit,
maar dan wel een stabiliteit op een veel te hoog niveau. Het Centraal planbureau
waarschuwt dat het miljoen aan arbeidsongeschikten er binnen niet al te lange
tijd heus wel komt. Wat dat betreft is er geen enkele reden om nu uit te vieren
naar de verkiezingen. Het is politiek begrijpelijk dat het kabinet de geplande
herziening van de sociale zekerheid halverwege de kabinetsperiode uit de weg
gaat. Op korte termijn zijn de problemen overzichtelijk en waarom zou je dan
het kabinet in moeilijkheden brengen? De VVD heeft op dit punt echter nog
wel iets uit te leggen.Ten aanzien van de pensioenen verklaart het kabinet zeer terecht dat een
deugdelijke oplossing voor de financiering ervan in de eerste helft van de
volgende eeuw alleen mogelijk is wanneer de werkloosheid en arbeidsongeschiktheid
drastisch worden teruggedrongen. Het draagvlak is te smal. Dit zo zijnde,
moet worden gevreesd dat de periode van dit kabinet voor deze zo nodige draagvlakverbreding
een verloren periode zal worden.Nu de PEMBA de Kamer is gepasseerd, is marktwerking geïntroduceerd
in de uitvoering. Onze vraag is of dat op den duur niet leidt tot een uiteentrekken
van de WAO. In Duitsland functioneert een systeem waarin werknemers en werkgevers
aansprakelijk zijn voor ongevallen die in bedrijven plaatsvinden en dus voor
beroepsrisico's. Voor dergelijke risico's is marktwerking een effectief middel.
Beide partijen hebben immers belang bij een deugdelijke oplossing en kunnen
de situatie ook beïnvloeden.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Kunt u aangeven welke voorstellen het CDA kan doen om die draagvlakverbreding
tot stand te brengen? Dat kan het kabinet helpen om dit de komende twee jaar
te doen.De heer De Jong (CDA):Ik ben er net met een bezig.Voorzitter! Voor dergelijke risico's is marktwerking een effectief middel.
Beide partijen hebben belang bij een deugdelijke oplossing en kunnen die situatie
ook beïnvloeden. Het is indrukwekkend te zien welk een stortvloed aan
maatregelen deze onderlinge aansprakelijkheid in Duitsland oplevert in de
sfeer van preventie en rehabilitatie, met als resultaat een gemiddeld lage
premie en een zeer hoge terugkeer in het bedrijf. Dat is toch fantastisch?Het mag duidelijk zijn dat het CDA zich op het punt van de sociale zekerheid
onderscheidt van de paarse coalitie. Grof gezegd komt de paarse afspraak op
dit terrein neer op een verdeling, waarbij de PvdA de hoogte en de duur krijgt
en de VVD de geprivatiseerde, gecommercialiseerde uitvoering. Wij houden het
erop dat het beter zou zijn voor de werknemersverzekeringen het pensioenmodel
aan te houden, waarbij de overheid de organisatie van de aanvullende verzekeringen
boven een sociaal minimum overlaat aan sociale partners. Wij achten de sociale
partners in staat deze verzekeringen zeker zo betrouwbaar te regelen als de
overheid.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Ik kom even terug op het alternatief dat u schetst in de vorm van het
Duitse systeem. Ik vraag mij af hoe dit zich verhoudt met wat u eerder stelde,
toen u het had over mensen in de bijstand, alleenstaande ouders enz. U weet
waarschijnlijk dat in het Duitse systeem heel veel is gekoppeld
aan de positie van de werknemer. Als je daar in de bijstand belandt, is dat
een heel ander verhaal. U kunt natuurlijk selectief winkelen en één
gedeelte van het Duitse systeem heel goed vinden – misschien heeft u
daarin wel gelijk – maar dan moet u ook het andere gedeelte erbij betrekken
dat aanzienlijk slechter is dan bij ons.De heer De Jong (CDA):Ik pleit helemaal niet voor overname van het hele Duitse systeem. Wij
zijn daar geweest en hebben het goed bekeken. Wij hebben geconcludeerd dat
dat niet deugt. Wat ik er nu uithaal, is de arbeidsongeschiktheidsverzekering.
Ik vraag mij af of, nu wij wat dit betreft beginnen met marktwerking, wij
niet uitkomen bij het Duitse systeem. Ik moet zeggen dat ik onder de indruk
was van de manier waarop het daar functioneerde.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):U loopt er nu van weg, maar collega Van Nieuwenhoven vroeg u juist om
voorstellen om te komen tot draagvlakverbreding. Toen zei u dat u daarmee
bezig was en hield u een betoog over het Duitse systeem. Het is dan toch redelijk
dat ik u zeg dat u daarin niet selectief moet winkelen? Zelfs als waar is
dat de arbeidsongeschiktheidsverzekering daar goed is geregeld, dan moet u
ook naar de rest van het systeem kijken.De heer De Jong (CDA):Ik ben daar een beetje betoeterd! Als ik in Duitsland kom en constateer
dat daar een bepaald onderdeel goed functioneert, ben ik helemaal niet verplicht
om meteen ook de rest van dat hele systeem over te nemen. Daar prakkiseer
ik niet over. Bijvoorbeeld de pensioenverzekering is daar vreselijk slecht
geregeld. Als je daar niet hebt gewerkt, krijg je geen pensioen.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Het ging dus om één onderdeel. Dat is dan helder.De heer De Jong (CDA):Inderdaad.Voorzitter! Ten aanzien van de privatisering en de commercialisering van
de uitvoering willen wij een duidelijke waarschuwing laten horen. Waarom niet
geleerd van de gezondheidssector waar het al jaren een puinhoop is, juist
waar het gaat om het vinden van een evenwicht tussen commerciële en publieke
verzekeringen? Commerciële verzekeraars hebben niet als roeping een beperkt
pakket via hun polis aan te bieden tegen een zo laag mogelijke prijs. Zij
zijn uit op grote pakketten verzekerde waar tegen hoge prijzen en ze selecteren
op risico. Nadat op die manier de markt is afgegraasd en de krenten uit de
pap zijn verdwenen, mag de overheid de rest voor haar rekening nemen. Het
aanlokkelijke van dit model ontgaat ons totaal. Het is duidelijk dat dit de
solidariteit tussen gezonden en zwakken, tussen rijken en armen, uitholt.Vervolgens kom ik toe aan de arbeidsmarkt. In de eerste plaats komen wat
ons betreft het stimuleren van het vestigingsklimaat, een generiek beleid,
een gezond macro-economisch beleid, het model van de trekkende schoorsteen.
Wij hebben respect voor de inzet van de bewindslieden om vooral de onderkant
van de arbeidsmarkt in beweging te krijgen, maar vinden de aanpak te eenzijdig
en te rigide.De afdrachtskorting is een goed middel om de loonkosten aan de onderzijde
te verminderen zonder dat het nettoloon wordt aangetast. Uit de rapportage
"Arm Nederland" blijkt echter dat hierdoor de tweedeling niet wordt opgeheven.
"Arm aan de kant" wordt vervangen door "arm aan het werk", zonder doorstroming.
Bij voortzetting van dit beleid wordt de grens van 115% van het wettelijk
minimumloon steeds meer een knelpunt. De marginale druk op dit scharnierpunt
wordt prohibitief voor de doorstroming. De minister heeft deze week gezegd
dat het huidige kabinet het kabinet van de lastenverlichting is. Dat mag wat
ons betreft zo blijven, maar naar onze mening zou het beleid van de lastenverlichting
moeten worden doorgezet waarbij vooral worden gestreefd naar meer glijdende
schalen in de loonkostenontwikkeling. Graag verkrijgen wij hierop een reactie
van de minister. Verder ben ik er zeer benieuwd naar waar de memorie van antwoord
op ons verslag inzake de wet tijdelijke dispensatie minimumloon blijft. Is
het erg moeilijk?De Melkertbanen. Laat ik voor de verandering eens beginnen met een paar
positieve opmerkingen. Het is positief dat het werken op of net boven het
wettelijk minimum weer normaal gevonden wordt en dat sociale partners lagere
loonschalen in de CAO gaan opnemen. Ook is het positief dat het nut van een
aantal functies weer wordt ingezien, met name in de toezichthoudende sfeer.
Functies als tramconducteur en conciërge waren verdwenen; als de maatschappelijke
waardering hiervoor toeneemt, dan zullen wij er ook de kosten voor over moeten
hebben.Ons grootste bezwaar tegen de Melkertbanen is de collectivisering van
de onderkant van de arbeidsmarkt. Die leidt onvermijdelijk tot een uitdijende
overheidsmarkt voor werk met een lage beloning en verdringing van de marktsector.
Gemeenten hebben niet voor niets de grootste moeite gehad om banen in te vullen
door zelf mensen in loondienst te nemen. Dat is ook logisch, want uitvoerende
taken worden meer en meer uitbesteed of geprivatiseerd. En dat geeft dan weer
aanleiding tot hulpconstructies, zoals het onderbrengen van de banen in een
stichting, omdat gemeenten geen vaste aanstelling met een normaal carrièreperspectief
kunnen beloven. Bovendien willen gemeenten dat alleen maar voorzover de subsidie
blijvend is, terwijl de subsidie weer gebonden is aan een maximum van 120%
van het wettelijk minimumloon. Dit is een vicieuze cirkel waarbij Melkertbanen
zullen verworden tot banenpoolplaatsen. Ook de Rekenkamer zegt dat er nauwelijks
verschillen zijn tussen deze twee. Wij dringen er dan ook op aan dat de Melkertbanen
worden betrokken bij de stroomlijning van de wet inschakeling werklozen.Mevrouw Van der Stoel (VVD):Voorzitter! De heer De Jong sprak zo-even van verdringing. Zou hij voor
de herkenbaarheid voorbeelden kunnen geven, met naam, toenaam, rugnummer en
alles wat er verder nog bij hoort?De heer De Jong (CDA):Lees het rapport van de Rekenkamer maar, dat staat er bol van. Wij moeten
goed beseffen dat mensen die langdurig werkloos zijn en op de arbeidsmarkt
komen, degenen zijn die de gevolgen van verdringing het meest aan den lijve
hebben ondervonden. Dat is de andere kant van de medaille. Je moet dus een
beetje voorzichtig zijn met de term "verdringing". Bovendien ben ik het met
de minister eens, die deze week woorden van zijn voorganger
aanhaalde: "Als je dit soort plannen hebt, dan moet je er niet aan beginnen
als je geen verdringing wilt." Ik heb wat dit betreft dus een redelijk soepel
standpunt, maar ik vind wel dat het niet te gek moet worden. Ik lees dat uitzendbureaus
de Melkert-2-banen uitvoeren en daarbij 36% uit de bestaande banenvoorraad
halen. Dat wordt mij wel een beetje te gortig.Mevrouw Van der Stoel (VVD):Voorzitter! Opvallend genoeg ben ik het met de heer De Jong eens dat je
voorzichtig moet zijn met verdringing, maar ik constateer dat hij geen herkenbare
voorbeelden van verdringing kan geven. Hij beroept zich op het rapport van
de Rekenkamer, dat er bol van zou staan, maar dat is helemaal niet zo.De heer De Jong (CDA):Ik heb op verschillende plaatsen gelezen dat ervoor wordt gewaarschuwd,
dat erop wordt gewezen dat daar goed op gelet moet worden, dat er accountantscontrole
moet komen, dat de zaak inzichtelijk moet zijn en dat dit allemaal nog niet
zo is. Ik vond het een tamelijk streng rapport, moet ik zeggen.Mevrouw Van der Stoel (VVD):Voorzitter! Het valt me op dat de heer De Jong bij een interruptie geregeld
wegglijdt van de vraag die hem gesteld wordt. Dat is zijn goed recht, maar
ik moet constateren dat hij wel roept over zaken als verdringing, maar dat
hij geen voorbeelden kan geven van gevallen waarin daarvan sprake zou kunnen
zijn.De heer De Jong (CDA):Ik heb nog even in mijn tekst gekeken, maar volgens mij heb ik het woord
"verdringing" helemaal niet gebruikt. U vraagt mij er iets over en ik geef
er antwoord op, heel genuanceerd. En vervolgens wordt mij toegeslingerd dat
ik de verdringing zo'n probleem zou vinden. Ik wacht uw bijdrage wel af.Mevrouw Van der Stoel (VVD):Voorzitter! Het valt me op dat er vanmorgen namens de CDA-fractie een
aantal dingen worden gezegd, zoals over inkomensverschillen, banenpool en
Melkertbanen, die een heel ander verhaal vormen dan wat deze fractie twee
maanden geleden bij de algemene beschouwingen naar voren heeft gebracht. Maar
dat je binnen vijf minuten ontkent dat je iets gezegd zou hebben, is wel een
heel snelle draai!De heer De Jong (CDA):Dan daag ik u uit om te citeren waar ik in mijn tekst het woord "verdringing"
zou hebben gebruikt voordat u interrumpeerde. Dat staat er niet in.Voorzitter! Ons bezwaar tegen de collectivisering geldt ook voor de financiering
van de Melkertbanen. Wij hebben nog steeds bezwaar tegen de overmatige korting,
opgelegd aan de arbeidsvoorziening, om deze banenplannen te kunnen financieren.
Bovendien zijn wij van mening dat een andere aanwending van financiële
middelen waarschijnlijk tot meer werkgelegenheid aanleiding zou hebben gegeven.Ook is de Melkertbaan rigide. Alles moet worden geknipt en geschoren op
de maat van een 32-uursbaan met een maximumbeloning. Dat staat haaks op de
behoefte aan flexibilisering op de werkvloer, alsook bij de mensen die werk
zoeken. Als je bijvoorbeeld als alleenstaande moeder in deeltijd wilt werken
vanwege een combinatie met zorgtaken, val je meestal buiten de boot omdat
je uit de bijstand moet stromen.Naar onze mening moet het beleid voor de onderkant van de arbeidsmarkt
worden ingezet op echte banen, bijvoorbeeld in de zorgsector en de veiligheid,
via de normale dynamiek van de arbeidsmarkt.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Zei u nu dat een alleenstaande ouder geen Melkertbaan kan accepteren?De heer De Jong (CDA):Ja, vanwege de 32-uurseis.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Dat is absoluut onjuist. Wij hebben een- en andermaal besproken dat het
om gemiddeld 32 uur gaat. Recent is weer expliciet vastgesteld dat het mogelijk
is in een Melkertbaan in deeltijd te werken. Je kunt dat zelfs combineren
met een andere functie. Een enkele keer gebeurt het ook dat men als het ware
parttime kan doorstromen, maar nog niet in het onderhoud kan voorzien. Wat
u stelt, is dus absoluut een misvatting.De heer De Jong (CDA):Dan zal ik mij daar nog eens goed over laten informeren.Voorzitter! Het gaat dus om banen die ook via de normale kanalen betaald
moeten worden. Wij pleiten voor experimenten waarbij mensen kansen krijgen
en zelf op zoek kunnen gaan, zonder bureaucratische overheidsbemoeienis en
zonder rigiditeiten inzake arbeidsduur en loonhoogte. Wij denken hierbij aan
een tweetal soorten systemen.In de eerste plaats grotere bijverdienmogelijkheden voor mensen in de
bijstand via een systeem van dienstenbonnen volgens het Belgische model. Dit
is een weg om informele arbeid te formaliseren. Er is bij particulieren behoefte
aan dienstverlening in en om huis. De OSA schat deze behoefte op ongeveer
80.000 banen. Degenen die diensten willen kopen, kunnen dienstenbonnen aanschaffen
op een makkelijk toegankelijke plaats, bijvoorbeeld het postkantoor. Degenen
die het werk verrichten, kunnen de bonnen verzilveren bij hun uitkeringsorgaan.In de tweede plaats pleiten wij voor een systeem à la Snower of
Bomhoff om dichter bij huis te blijven. Ook dit systeem laat de normale gang
op de arbeidsmarkt intact. De langdurig werkloze krijgt een cheque waarmee
men de boer c.q. de markt op kan gaan op zoek naar een werkgever. Dat noemt
men tegenwoordig een "rugzakje". De cheque is hoger naarmate men langer werkloos
is en die kan door de werkgever naar rato geïnd worden.Minister Melkert:Uit intellectuele consistentieoverwegingen vraag ik de heer De Jong hoe
dit zich verhoudt tot zijn opmerkingen over de verdringing. Als je een rugzakje
meekrijgt, groter naarmate je langer werkloos bent, en je mag je melden waar
je maar wilt, zonder enige toets of wat dan ook, hoe verhoudt dat zich dus
tot uw opmerkingen over verdringing?De heer De Jong (CDA):Ho, ik moet hier kort door de bocht formuleren, omdat ik een beperkte
spreektijd heb. Ik kan dus niet alle toeters en bellen toevoegen, alsmede
bijvoorbeeld voorwaarden. Ik vind wel dat je daar ten minste zo serieus mee
moet omgaan als u doet. Laten wij het daarop houden.Voorzitter! Die cheque is dus hoger naarmate men langer werkloos is en
die kan door de werkgever naar rato geïnd worden. Dit maakt ook deeltijd
mogelijk of twee verschillende deeltijdbanen.Een van de voordelen van dit soort systemen is dat mensen zelf aan de
slag kunnen en niet "gecliëntiseerd" worden door de met elkaar in competitie
zijnde uitvoeringsorganen. Er is dus een betere verantwoordelijkheidsverdeling
en het systeem kan in een normale arbeidsmarkt functioneren. Mensen die op
deze manier een baan vinden, houden hun kansen op carrière en vallen
minder in de fuik van de "working poor".Natuurlijk blijft er behoefte aan gesubsidieerde arbeidsplaatsen op gemeentelijk
niveau. Dit geldt vooral voor mensen die in de categorie D terechtkomen, voor
wie vooralsnog geen plek op de arbeidsmarkt is. Laat alle consulenten uit
de diverse disciplines zich vooral op hen richten! Mijn collega Dankers heeft
bij alle overleggen over de toekomst van de arbeidsvoorziening aandacht gevraagd
voor de witte vlekken, die ook niet opgelost worden door samenwerking, werk
en inkomen (SWI).De heer Rosenmöller (GroenLinks):Over de additionele arbeid heb ik nog een vraag. Bij de algemene beschouwingen
heb ik met collega Heerma uitgebreid gediscussieerd over het plan van het
CDA om ook daadwerkelijk te bezuinigen op de Melkertbanen. Nu hebt u kritische
kanttekeningen geplaatst. Vanmorgen heb ik evenwel ergens gelezen dat u die
kritiek op de Melkertbanen inslikt in die zin dat u er niet of althans minder
op wilt bezuinigen. Ik heb die conclusie echter niet gehoord. Ik zoek dus
naar het precieze standpunt van het CDA inzake de Melkertbanen.De heer De Jong (CDA):Ik heb al gezegd dat wij met name bezwaar hebben tegen de manier van financieren.
Bovendien is mij bij het begrotingsonderzoek wel gebleken dat er door de onderuitputting,
alhoewel ik dat niet zo mag noemen, zoveel geld overblijft dat het geen problemen
geeft voor ons plan van aanpak.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Wat dat betreft is er een andere manier om dat probleem om op te lossen
en niet om uw plan van aanpak uit te voeren. Mijn vraag is of wij in de loop
van dit jaar of volgend jaar geconfronteerd kunnen worden met voorstellen
van de CDA-fractie om te bezuinigen op die 1,6 mld. die het kabinet heeft
vrijgemaakt voor de Melkertbanen. Daar gaat het in essentie om. Of zegt u
dat nu een tijdpad is uitgezet waar u mee kunt leven? Dat is het dan ook,
want die discussie moet afgesloten worden of terugkomen. Het is in elk geval
één van de twee.De heer De Jong (CDA):Het kan hooguit nog één keer, want de Melkertbanen gelden
voor vier jaar. Wij zullen volgend jaar wel zien hoeveel er nog in de pot
zit.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat vind ik een iets te praktische benadering.De heer De Jong (CDA):Daar houd ik wel van.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat vind ik flauwekul. U heeft kritiek op die Melkertbanen. U zegt dat
het onvoldoende reguliere banen zijn. U spreekt over verdringing en heeft
andere kritische kanttekeningen. Is het zo dat u in financiële zin ook
voor 1997 wilt bezuinigen op de Melkertbanen, zoals bij de algemene beschouwingen
ingezet, of zegt u, twee maanden later, dat u daar een wat andere kijk op
heeft gekregen? Dat is helemaal geen schande. Dat zou juist vooruitgang zijn.De heer De Jong (CDA):Ik zeg alleen maar dat er geld gehaald moet worden voor de dekking van
onze tegenbegroting. Ik heb het vermoeden, als je daar begint geld te halen,
dat je eerst maar eens de onderuitputting moet incasseren. Dan zou het best
kunnen meevallen dat je nog vreselijk veel van die banen moet wegsnijden.
Je moet natuurlijk wel geld inzetten voor die additionele arbeid, maar als
je dat op een andere manier inzet, kun je effectiever werken.De heer Rosenmöller (GroenLinks):De CDA-fractie heeft er dus geen bezwaar tegen als het kabinet onverminderd
voortgaat om die 40.000 te realiseren? Daar hangt natuurlijk een prijskaartje
aan.De heer De Jong (CDA):Als op een gegeven moment blijkt dat wij voor onze tegenbegroting geld
nodig hebben, zodat die 40.000 niet worden gehaald, is dat de consequentie.
Dat ben ik met u eens.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Ik zoek ook even naar de consistentie. In de tegenbegroting was het voor
een fors bedrag ingeboekt, voor 400 mln. Door mevrouw Dankers is namens de
CDA-fractie een ware vendetta gevoerd tegen die Melkertbanen. Ik stel nu vast
dat u daar veel tevredener over bent. Dat lijkt mij toch tot dezelfde consequentie
te moeten leiden. Die 400 mln. is dus van de baan.Ik heb verder begrepen dat gisteren door het CDA bij de behandeling van
de VWS-begroting een amendement is ingediend om iets in de zorg te dekken –
ik dacht gehandicaptenzorg – voor een bedrag van 100 mln., wederom ten
koste van de Melkertbanen. Hoe zit dat dan?De heer De Jong (CDA):Als je 100 mln. in de zorgsector dekt, kunnen dat ook handen aan het bed
zijn. Dat loopt dus ongeveer wel glad. Daar hoeft u dus niet zo bang voor
te zijn. Het zijn dan alleen meer reguliere banen.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):U wilt dus verschuiven van het Melkertcircuit naar andere banen?De heer De Jong (CDA):Ja.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Dat brengt mij tot een volgende vraag. U zegt dat u af wilt van die oormerking.
U wilt meteen aan de betreffende sector het geld geven. Kunt u mij uitleggen
waarom het in Amsterdam nooit gelukt is om tramconducteurs te krijgen, terwijl
dat nu dankzij de Melkert-1-banen wel lukt? Kunt u mij uitleggen waarom er
nu een enorm aantal stadswachten meer zijn, terwijl het daarvoor heel moeilijk
was? Kunt u mij uitleggen waarom het bijvoorbeeld bij de politie buitengewoon
moeilijk is om meer blauw op straat te krijgen, terwijl dit via die stadswachten
wel loopt? Dat geeft toch aan dat het nut van oormerken heel groot is?De heer De Jong (CDA):Ik blijf bezwaar houden tegen de manier van financieren en tegen de collectivisering
van het aanbod. Ik heb gezegd dat ik bijvoorbeeld veel meer zie in de afdrachtskorting,
dus in het wegsnijden van de wig aan de onderkant, en in het laten doorzakken
van het gehele loongebouw.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Dat doen wij dus ook, maar u geeft geen antwoord op de vraag. U zegt zelf
dat een aantal nuttige taken weer vervuld worden. U geeft daar een aantal
voorbeelden van. Ik wijs u erop dat dit tot een paar jaar geleden bijkans
onmogelijk bleek. Het meest duidelijke voorbeeld is dat van de tramconducteurs
in Amsterdam. Dat is een gebed zonder end geweest. Nu is het eindelijk geregeld.
Dat geeft toch aan dat u ongelijk heeft.De heer De Jong (CDA):De voorstellen die ik heb gedaan voor zowel de Bomhoffbanen als de Belgische
dienstenbanen, kunnen volgens mij hetzelfde effect veel efficiënter bewerkstelligen.Mevrouw Van der Stoel (VVD):De heer De Jong maakt bezwaar tegen de collectivisering. Dat is een bezwaar
dat de VVD-fractie zich kan voorstellen. Realiseert hij zich niet dat dit
zowel een manier is om langdurig werklozen aan werk te helpen als een mogelijkheid
om te zorgen voor uitstroom, voor banen op de reguliere markt? Daar moet het
tenslotte gebeuren. Als dat gebeurt, is zijn bezwaar dan vervallen?De heer De Jong (CDA):Ik heb zelf een concreet voorstel gedaan om die doorstroom te bevorderen,
met name op het scharnierpunt waar de marginale druk gaat toenemen. Ik heb
de minister uitgenodigd om daar wat aan te doen. Doorstroming naar de marktsector
is natuurlijk prima.De heer Bakker (D66):Voorzitter! De heer De Jong heeft het over de Melkertbanen en hij weet
dat ik met een aantal aspecten daarvan ook wel eens in mijn maag zit, maar
nu zou ik hem de volgende vraag willen stellen. Hij zegt dat hij het eigenlijk
in het reguliere aanbod wil brengen: volksgezondheid of waar dan ook. Is niet
juist het probleem dat in de reguliere arbeidsmarkt – volksgezondheid,
maar ook de marktsector – er aan de onderkant van die arbeidsmarkt,
waar het betreft de laagbetaalde, eenvoudige functies, zo ontzettend weinig
inspanningen zijn verricht gedurende welhaast de afgelopen tientallen jaren,
waardoor het aantal van dat soort functies steeds is afgenomen? En is dat
niet de reden geweest om nu juist via de Melkertbanen op dat punt een omslag
teweeg te brengen, zodat wij eindelijk weer mogelijkheden hebben om langdurig
werklozen aan de slag te krijgen? Welke mogelijkheden ziet de heer De Jong
in de reguliere sector om daar meer aan te doen dan nu het geval is?De heer De Jong (CDA):U zult zich herinneren dat ik ben begonnen met een paar positieve opmerkingen
te maken over de Melkertbanen, met name in deze sfeer; daarover zij geen misverstand.
Kijk, wij zijn in de gezondheidszorg bezig met het persoonsgebonden budget;
je geeft het geld aan de mensen, zodat zijzelf hun eigen vraag kunnen waarmaken.
Waarom dan hier die omslag ook niet geprobeerd? Dat is ook mijn voorstel.
Minder via de collectieve sector die subsidies verstrekken en meer tegen de
mensen zeggen: u krijgt zelf de beschikkingsmacht en u kunt daar iets mee
gaan doen op de normale arbeidsmarkt. Dat lijkt mij alleszins de moeite waard.
Maar ik heb al gezegd dat er behoefte blijft aan gesubsidieerde arbeidsplaatsen,
ook op gemeentelijk niveau.Voorzitter! Veel teveel mensen die worden voorgedragen, blijken ongeschikt
voor de betrokken arbeidsplaats en dat ligt ook voor de hand bij dergelijke
grote bestanden. Daartoe is samenwerking nodig met de netwerken uit verschillende
disciplines, zoals de Riagg's, de reclassering, de organisaties van gehandicapten
en de allochtonengroeperingen. Stel de gemeenten in staat om juist voor deze
categorie mensen zogenaamde voortrajecten op te zetten, opdat zij weer arbeidsmarktrelevant
worden. Dat moet niet via grootscheepse modellenbouw van bovenaf. Juist voor
de moeilijkste categorie moet kleinschalig worden gewerkt, dicht bij de mensen,
herkenbaar en in de wijk.Regelmatig hoor je van en zie je goede projecten. Die kunnen liggen op
het gebied van cultuur, monumentenzorg, kinderboerderijen en dergelijke. Of
bijvoorbeeld het nabouwen van een VOC-schip. Dit soort projecten komen niet
uit de kokers van de uitkeringsorganen, maar komen vaak voort uit vrijwilligersinitiatieven.
Vaak zijn het adoptieprojecten, waar ook sectoren uit het bedrijfsleven zich
voor inzetten via leerlingwerkplaatsen. In vrijwel elke gemeente doen zich
dit soort mogelijkheden voor. Zet daarvoor uitkeringsgelden in, door betrokkenen
met behoud ervan te laten meewerken en zo weer arbeidsritme op te laten doen.
Daarmee komen ook projecten tot stand die nooit gerealiseerd zouden zijn via
de normale kanalen.Wij nemen met vreugde kennis van de overeenkomst die in de Stichting van
de arbeid is bereikt over de arbeidsdeelname van allochtonen. Dat de wet-Rosenmöller
niet deugde, wisten wij allang en daarom hebben wij er ook tegen gestemd.
Wij zien met belangstelling de wijzigingsvoorstellen van het kabinet tegemoet.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Als u kennisgenomen heeft van de brief van het kabinet op dat punt en
er nu ineens met zoveel instemming over spreekt, is dat dan een voorschot
op datgene wat wij op dat terrein straks gaan behandelen? Zal dat voor de
CDA-fractie gaan betekenen dat zij een stuk positiever tegen die overigens
licht gewijzigde wet aankijkt? Dat is ook winst.De heer De Jong (CDA):Ik heb die brief gelezen; er werden zo'n negen punten in aangekondigd,
die ik niet allemaal hebben kunnen terugvinden, maar wij krijgen daar nog
uitgebreider bericht over. Ik heb ook niet alle rapporten gekregen die erbij
hoorden. Daarom heb ik mij ook enigszins gedeisd gehouden, in die zin dat
wij met belangstelling de wijzigingsvoorstellen van het kabinet tegemoetzien.
Maar ik ben vooral benieuwd of na al deze ingrijpende wijzigingen de heer
Rosenmöller zijn naam nog aan de wet verbonden wil weten.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Het was duidelijk dat de CDA-fractie een beetje in een politiek
isolement zat als het ging om deze wetgeving...De heer De Jong (CDA):Wij zagen er inderdaad niets in.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat klopt en dat is ook verder uw goed recht. Maar als er nu een beperkt
aantal wijzigingen uit het najaarsoverleg voortvloeien die wij hier via wetgeving
gaan behandelen en wij hebben de brief van de minister die voortvloeit uit
het najaarsoverleg, dan kan ik op voorhand zeggen dat ik dit wetgeving vind
die op een aantal terreinen verbeteringen met zich brengt. Het zou dus winst
zijn als niet alleen de werkgevers actief steun en draagvlak aan deze wetgeving
gaan verlenen, maar als ook het politieke draagvlak wordt verbreed.De heer De Jong (CDA):Ik kan u wel zeggen dat de angel uit het wetsvoorstel is, daar waar het
betreft die verplichte registratie. Daar staan wij zeer positief tegenover.
Bovendien zijn wij er gek op als werkgevers en werknemers tot consensus komen
met het kabinet. Je moet wel heel sterk in je schoenen staan, wil je daartegen
zijn. Wat dat betreft is de grondhouding positief.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Maar is die grondhouding niet gebaseerd op verkeerde informatie? Waar
staat dat die verplichte registratie weg is? Die is namelijk niet weg. Die
misvatting moet zo snel mogelijk uit de wereld.De heer De Jong (CDA):Daarom zou ik deze discussie ook willen stoppen. Ik heb dat vanmorgen
namelijk wel gelezen in Het Financieele Dagblad en dat is toch een serieuze
krant. De brief van de minister is niet uitputtend over wat er in de stichting
is bereikt. Het is dan beter om deze discussie nu te stoppen en eerst serieus
de stukken te bestuderen.De voorzitter:Ik stel de beide afgevaardigden voor om als er verschil van mening blijkt
te zijn over bepaalde passages in de brief van de minister, het antwoord van
de minister in eerste termijn af te wachten, want hij moet volledige klaarheid
kunnen verschaffen over zijn eigen epistel. Dat is beter dan een deel van
deze sinterklaasdag op deze wijze door te brengen.Minister Melkert:Voorzitter! Misschien mag ik u helpen omdat wij anders een week moeten
wachten op die toelichting.De voorzitter:U mag mij helpen.Minister Melkert:Dat doe ik graag, voorzitter. Ik dacht dat de heer Rosenmöller gelijk
had met zijn interpretatie op dit punt.De heer Rosenmöller (GroenLinks):En dan hoop ik nog steeds op steun van de CDA-fractie als wij straks de
wijzigingen gaan bespreken.De heer De Jong (CDA):Dan zullen wij het nog eens goed bekijken.Voorzitter! Ook voor vrouwen en herintredende vrouwen blijft specifieke
aandacht nodig. Wij zijn er niet van overtuigd dat de consulent, of die nu
van het GAK, de GSD of de arbeidsvoorziening is, zo generalistisch is opgeleid
dat alle toegesneden initiatieven zoals vrouw en werk, of de vrouwenvakscholen
niet meer nodig zullen zijn als Flip Buurmeijer en zijn club klaar is. Integendeel,
wij vrezen dat de gestroomlijnde werkprocessen van de drie grote instituten
de, veelal ook nog goedkoper werkende, kleinschalig werkende projecten zullen
wegdrukken.Voorzitter! De minister waardeert de overlegeconomie positief, althans
in woord en geschrift. De manier waarop hij de liberale stelling, dat overleg
en groei elkaar in de weg zitten, heeft onderuit geschoffeld, verdient onze
waardering. Ook wij hadden reeds vastgesteld dat alle onderzoeken naar de
effectiviteit van overlegeconomieën in termen van groei en werkgelegenheid
erop wijzen dat deze wijze van ordening van de besluitvorming zeker niet onderdoet
voor die in meer ongebreidelde kapitalistische economieën.Essentieel voor een overlegeconomie is dat er een duidelijke verantwoordelijkheidsverdeling
bestaat. Daarbij kan tot uitruil van belangen worden gekomen. Wat dat betreft
is kritiek op de huidige toestand van de overlegeconomie mogelijk. Van werknemers
wordt loonkostenmatiging verwacht, van de overheid een gematigde lastendruk
en een goede infrastructuur en van werkgevers voldoende investeringen om volledige
werkgelegenheid te kunnen krijgen. Deze uitruil loopt niet glad, omdat er
vooral aan de onderkant van de arbeidsmarkt teveel arbeidspotentieel onbenut
blijft. Dit leidt tot grote maatschappelijke verliezen in termen van kosten
en baten. Als gezegd wordt dat het niet de taak van werkgevers is om de aangekoekte
laag onderin de arbeidsmarkt los te peuteren, dan hebben wij een probleem.
Het is niet de taak van werkgevers alleen, maar wel mede. Lage loonschalen
behoren, waar mogelijk en zinvol, in de CAO's te worden opgenomen en vervolgens
ook te worden gevuld met mensen. Op die verantwoordelijkheid mogen de drie
partijen elkaar aanspreken. Wat dat betreft ben ik verblijd door de passage
in de brief van de minister, waarin staat dat dit punt in het komende jaar
hoog op de agenda zal staan. Ik hoop ook dat wij regelmatig op de hoogte kunnen
worden gesteld van de resultaten die deze inspanningsverplichting voor de
onderkant van de arbeidsmarkt met zich meebrengt.De aansluiting tussen micro en macro levert soms verrassende inzichten.
Op microniveau is het ontslag van werknemers meestal niet duur. Er is een
WW-premie betaald en er komt een behoorlijke uitkering. De marginale kosten
voor de ondernemer zijn ongeveer nul. Maar op macroniveau moet de rekening
volledig worden betaald en gekapitaliseerd kan dat aardig in de papieren lopen.
Het aantrekkelijke van het plan-Van Elswijk is dat hij deze micro-macrotegenstelling
overbrugt door de werkgever een premie te geven wanneer hij een werknemer
in dienst houdt. Hiermee bespaart hij immers, macro gezien, een groot bedrag
en dat mag op microniveau zichtbaar worden gemaakt. Wij zouden het op prijs
stellen wanneer de minister zich sterk maakte voor de mogelijkheid een dergelijk
systeem in te voeren. Van Elswijk heeft zijn ideeën uitgewerkt in een
recentelijk uitgegeven boek, CPB heeft het doorgerekend, in Rotterdam wordt
ermee geëxperimenteerd en sommige provincies willen er ook mee aan de
slag. Wij zouden graag zien dat de minister hiervoor initiatieven ontplooit.
Meer in het algemeen lijkt het de CDA-fractie gewenst dat de minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid zijn verantwoordelijkheid in fiscalibus neemt.
Er gonzen allerlei plannen en voornemens om te komen tot een grondige herziening
van het belastingsysteem. Als wij niet oppassen, zitten wij straks met een
stelsel opgescheept dat zich er nauwelijks meer toe leent de primaire
inkomensverdeling te corrigeren. De minister die verantwoordelijk is voor
de inkomensverdeling, moet naar onze mening mee aan tafel zitten wanneer dit
soort plannen wordt voorbereid.De heer Van Dijke (RPF):Het zal de heer De Jong bekend zijn dat ik bij de financiële beschouwingen
op dit punt een motie heb ingediend. Wat is er de reden van dat deze motie
indertijd niet werd gesteund, terwijl hij nu zelf met dit plan komt?De heer De Jong (CDA):Wij willen met name de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid hierop
aanspreken. Wat de inkomensverdeling betreft hebben wij meer vertrouwen, pardon,
denken wij dat de verantwoordelijkheid meer ligt bij hem dan bij de staatssecretaris
van Financiën.De heer Van Dijke (RPF):Ik heb het kabinet uitgenodigd om op dit punt stappen te ondernemen. Als
ik het kabinet aanspreek, is daar de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
onder vervat.De heer De Jong (CDA):Wij vinden dat de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid bij alle
plannen rond belastingherziening aan tafel moet zitten om ervoor te zorgen
dat de secundaire inkomensverdeling corrigerend kan werken op de primaire.
Dat blijft noodzakelijk en ik maak mij daar wat zorgen over.Voorzitter! De overlegeconomie is in grote mate een reactie op de overheersende
liberale maatschappij van een eeuw geleden. Emancipatiebewegingen als de sociaal-democratie
en de christen-democratie zijn indertijd in opstand gekomen tegen dit liberalisme.
De organische opvattingen van de christen-democraten en de klassenstrijd van
de sociaal-democraten hebben zich uiteindelijk gebed in een vorm van overlegeconomie.
Albeda haalt deze geschiedenis nog eens op in zijn afscheidscollege met de
titel "De strijd om nieuwe maatschappijvormen". Het is een titel die niet
voor niets is ontleend aan een bekende publicatie uit 1928 van die andere
"rode" advocaat uit Friesland, Pieter Sjoerd Gerbrandy. De these van Albeda
is dat de strijd voor nieuwe maatschappijvormen altijd actueel is zolang er
een verzorgingsstaat bestaat. Ik citeer: "Een verzorgingsstaat is immers een
symbiose tussen een markteconomie en een sociaal actieve staat. De markteconomie
kenmerkt zich door permanente verandering, aangestuurd door technische vernieuwing,
en dus is de verzorgingsstaat altijd weer in crisis. (...) Gerbrandy's grote
tegenstander, het individualistisch kapitalisme, is meer levend dan ooit tevoren.
De discussie gaat nog steeds tussen georganiseerd of ongeorganiseerd kapitalisme."Uiteindelijk stelt Albeda zich de vraag of de maatschappelijke organisaties,
met name de vakbeweging, inmiddels zo zijn verzwakt dat er slechts een keuze
overblijft tussen een door globalisering verzwakte nationale staat en een
ongeorganiseerde arbeidsmarkt. Beide alternatieven zijn voor de CDA-fractie
onaanvaardbaar. Daarom gaat de strijd om nieuwe maatschappijvormen voort.
Als men wil weten waar het CDA zich bevindt: aan dat front is het te vinden.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Wie van een afstandje naar Nederland kijkt, zal
wellicht vaststellen: het gaat goed met Nederland. Veel van de ons omringende
landen stellen dat dan ook vast. De toets gemaakt in internationale vergelijkingen,
kan Nederland op heel wat punten met glans doorstaan. Die glans bestaat er
dan niet alleen in dat wij een redelijk stabiel sociaal klimaat hebben, maar
ook dat wij op menig belangrijk punt een concurrentievoordeel hebben ten opzichte
van andere westerse landen. De werkloosheid in 1995 was volgens de OESO in
Nederland 6,6%. Alleen Amerika en Japan scoren lager, terwijl het laatste
cijfer van het gemiddelde percentage in de EU 10,8 is. Loonkosten per eenheid
product zijn van de OESO-landen alleen lager in Japan. Nederland is dus op
één na het goedkoopst. Nederland heeft de hoogste arbeidsproductiviteit.Dat het redelijk goed gaat met Nederland, wil echter niet zeggen dat Nederland
af is. Want wie beter kijkt, ziet dat er ook nog heel wat niet goed gaat.
Ik noem een paar voorbeelden. Wij scoren goed als het gaat om werkgelegenheid,
maar nog steeds staan veel teveel vooral langdurig werklozen aan de kant en
is de arbeidsparticipatie laag. Het opleidingspeil van het werkende deel van
de bevolking is hoog, maar dat van de totale bevolking is lager dan in vergelijkbare
landen. Er is dus een relatie tussen weinig opleiding en non-participatie.
Er is armoede en tegelijkertijd neemt het aantal miljonairs toe. Werkenden
en niet-werkenden, allochtonen en autochtonen, kansrijke en kansarme allochtonen,
rijken en armen; of je tot de ene of tot de andere categorie
behoort, zal bepalen of je ook echt vindt dat het goed gaat met Nederland.
Tweedelingen willen wij niet in Nederland. Het Sociaal en cultureel rapport
wijst erop. De inkomensverschillen vinden steeds meer mensen te groot worden.
In 1993 was dat nog 44% en nu is het 54%. De uitkeringen zouden volgens de
helft van de mensen, gegeven de economische situatie, omhoog moeten. "De boel
bij elkaar houden" was niet alleen het credo van Den Uyl.Tweedelingen doorbreken, zorgen dat mensen niet opgesloten zitten in situaties,
waarin ze stelselmatig minder ontplooiingskansen hebben, daaraan is nog heel
wat te doen. Op het gebied van armoedebestrijding is er al veel gedaan en
er komt meer in vervolg op de sociale conferentie. Dat moet ook. Ons land
heeft flinke meevallers. Voor een groot deel vallen die toe aan werkenden
en mensen die door de economische groei een baan krijgen. Het is een kwestie
van fatsoen, vindt de PvdA-fractie, om ook degenen op het laagste niveau mee
te laten delen. Dat is ons het afgelopen jaar een zorg geweest, en met resultaat,
en dat zal het het komende jaar blijven.De heer Klein Molekamp (VVD):Wat dat betreft scoort dit kabinet toch duidelijk beter dan het vorige
kabinet.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Ja en nee. Aan de ene kant doen wij veel aan reparatie van inkomens die
volgens ons te laag zijn. Dat kan ook gegeven de huidige omstandigheden. Aan
de andere kant is het ontegenzeggelijk zo dat de inkomensverschillen zijn
toegenomen in de jaren daaraan voorafgaand.De heer Klein Molekamp (VVD):Bent u nu bezig te corrigeren wat de kabinetten-Lubbers hebben gedaan
of heeft u het nu over dit kabinet? In deze periode is de koppeling twee keer
doorgegaan en hebben een aantal correcties plaatsgevonden, wat wij daar ook
van mogen vinden. Zegt u dat dit kabinet er nog veel te weinig aan doet?Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Nee, ik stel vast dat de koppeling, gelukkig, hersteld is. Ik stel ook
vast dat er een aantal maatregelen genomen is om aan de onderkant op te plussen.
Dat is ook heel goed, maar ik zeg daarbij dat dat ook kan in tijden dat het
economisch beter gaat en je wat meer ruimte hebt. Je moet dan niet meteen
allerlei afspraken overboord zetten, maar je moet wel kijken of je hier en
daar, waar de mensen het het moeilijkst hebben, wat kunt bijplussen. Ik vind
het een kwestie van fatsoen om te zorgen dat mensen aan de onderkant mee blijven
gaan met de ontwikkelingen. Als er dus wat meer ruimte is, kun je die mensen
ook wat meer gunnen.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik ben blij dat u herhaalt dat u niet aan de afspraken wilt komen. Juist
het feit dat steeds meer banen tot ontwikkeling komen, is toch een van de
belangrijkste punten om de problemen aan de onderkant te bestrijden.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Precies. De voordelen van de economische groei vallen met name toe aan
de mensen die werken en mensen die daardoor een baan krijgen. Dat is heel
fijn voor hen, maar tegelijkertijd is er ook een groep die dat nog niet ten
deel is gevallen en die het dus wel moeilijk heeft. Als ik mijn betoog op
dit punt nu af kan maken, weten wij waar wij het concreet over hebben.De PvdA-fractie zou willen dat ten tijde van de Voorjaarsnota wat extra's
wordt gedaan. De groepen die het het moeilijkst hebben, zo bleek uit de armoedenota,
zijn de bejaarden en onder hen dan weer vooral de alleenstaanden en de alleenstaande
ouders op minimumniveau. Voor de eerste groep komt er een verhoging van de
alleenstaanden- respectievelijk algemene ouderenaftrek. De PvdA-fractie zou
die naar voren willen halen. Naar de vormgeving moet dan gekeken worden, maar
dat moet kunnen. Voor alleenstaande ouders in de bijstandswet zou de vakantie-uitkering
met ƒ 250 verhoogd kunnen worden. Beide maatregelen zijn incidenteel,
maar ze zijn toch weer een verbetering. Een alternatief is om de IHS-cheque
een keer te herhalen. Dat kostte de laatste keer 80 mln. Als wij nu uitgaan
van eenzelfde bedrag als de twee andere maatregelen die ik net noemde, zouden
wij het dubbele bedrag kunnen uitkeren. Ik hoor daar graag een reactie op
van het kabinet.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Hoe sympathiek deze reparatiemaatregelen ook zijn – wij zullen ze
zeker steunen – ze staan toch in schril contrast tot de analyse. U heeft
namelijk gesproken over een meerjarige ontwikkeling van het vergroten van
de inkomensverschillen. Dat leidt ook tot structurele gevolgen voor meerdere
jaren. Waarom nu niet een aantal gerichte maatregelen om de koopkracht aan
de onderkant ook voor de meerjarige situatie een plus te geven?Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Wij doen beide, mijnheer Rosenmöller, maar ik begrijp heel goed dat
het volgens u nooit genoeg is. Wij hebben al een aantal jaren de koppeling
doorgevoerd. Daarnaast is er de afgelopen jaren een aantal incidentele maatregelen
genomen. Ik doe daar nu weer voorstel bovenop. In 1996 blijft de koopkracht
van degenen aan de onderkant van de samenleving ongeveer gelijk. Vastgesteld
kan echter worden dat de bovenkant en de onderkant toch weer verder uit elkaar
zijn gegroeid. Dat is niet in één keer te repareren, maar dat
moet in kleine stapjes gebeuren. Ik doe nu een voorstel omdat dit, gegeven
de meevallers, verantwoord is.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! De maatregelen voor 1996 waren erop gericht de koopkracht
te behouden. Voor een aantal mensen, zeker die aan de onderkant van de samenleving,
dreigde de koopkracht dit jaar namelijk te dalen. Gelet op de huidige economische
situatie kan mensen aan de onderkant perspectief geboden worden op een, al
dan niet beperkte, koopkrachtverbetering in 1997. Daar gaat het mij in essentie
om.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Mijn voorstel is gericht op de groepen die het het zwaarst hebben: de
bejaarden en de alleenstaande ouders. Er kan ook gedacht worden aan gezinnen
met kinderen. Incidentele maatregelen hebben het voordeel dat zij snel kunnen
worden doorgevoerd. Ik wijs erop dat er ook structurele maatregelen genomen
zullen worden, zoals de verhoging van de ouderenaftrek. Ik doe eigenlijk precies wat u vraagt. U heeft gelijk dat ik niet voorstel om het
sociaal minimum te verhogen, maar wellicht komt dat moment ook nog wel eens
een keer. Wij proberen consequent ervoor te zorgen dat mensen aan de onderkant
er iets bij krijgen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dit brengt mij op een vraag van een meer politiek karakter. U heeft kritiek
geleverd op de vergroting van de inkomensverschillen. Dit beleid is jarenlang
doorgezet, ook onder verantwoordelijkheid van kabinetten die door de PvdA
zijn gesteund. Acht u een trendbreuk wenselijk? Moet er de komende periode
een verkleining van de inkomensverschillen worden gerealiseerd?Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Ik kan die vraag gemakkelijk met "ja" beantwoorden, omdat zo'n politiek
niet een, twee, drie te realiseren is. Wij hebben redelijk wat invloed op
de situatie aan de onderkant van de samenleving, maar veel minder op de bovenkant.
De maatregelen in de voorgaande periode zijn niet genomen omdat wij die zo
leuk vonden, maar omdat wij werkelijk vonden dat zij nodig waren om de economie
weer op orde te krijgen en om de verzorgingsstaat te kunnen behouden. Met
dat doel voor ogen hebben wij verantwoordelijkheid genomen voor een aantal
pijnlijke maatregelen en die blijken gelukkig vruchten af te werpen. Nu er
weer economische groei is, willen wij die ruimte mede benutten – wij
stappen hiermee niet van het beleid uit de voorgaande periode af – om
de mensen aan de onderkant van de samenleving erbij te houden.De heer Klein Molekamp (VVD):Voorzitter! Mevrouw Kalsbeek heeft kennelijk een nieuw instrument gevonden
in de IHS-cheque. De eerste keer is dit instrument gebruikt toen er vanwege
een zeer strenge winter extra maatregelen nodig waren. Daarna is hiervan gebruikgemaakt
om een rekenfout in de energieheffing op te vangen. Die energieheffing betrof
overigens een voorstel van de PvdA. Mevrouw Kalsbeek wil nu opnieuw een IHS-cheque
invoeren. Hoelang wil zij daarmee doorgaan? Wat wordt gedaan voor de mensen
die geen IHS ontvangen, maar het zeker zo moeilijk hebben als mensen die deze
subsidie wel krijgen? Wat zijn de consequenties voor de problematiek van de
armoedeval?Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Voorzitter! Ik heb niet gezegd dat de IHS-cheque hét middel is.
Ik heb ook een alternatief gegeven. Er zijn twee soorten maatregelen die genomen
kunnen worden. Ik hoor graag van het kabinet welke maatregelen het meest effectief
zijn en het snelst geëffectueerd kunnen worden.Het instrument van de IHS-cheque is een aantal keren gebruikt omdat het
goed blijkt te werken. Via deze weg bereik je precies de mensen die je wilt
helpen. De cheque komt in 95% van de gevallen bij de doelgroep terecht. Voor
mensen met een koopwoning is er een analoge maatregel. Zij kunnen via de bijzondere
bijstand hetzelfde bedrag krijgen. Deze systematiek wordt bij de IHS vaak
gehanteerd. Het oorspronkelijke bedrag van 74 mln. hebben wij moeten verhogen
tot 80 mln. om ook de mensen in koopwoningen te kunnen helpen.Wij gaat net zo lang door met dit soort maatregelen totdat er structurele
oplossingen mogelijk zijn voor de mensen aan de onderkant van de samenleving.
Daartoe is wellicht een aantal structurele regelingen nodig. Ik noem om te
beginnen de koppeling. Zolang dat niet mogelijk is, gaat het om incidentele
maatregelen. De IHS-cheque is hierbij een goed middel, al wil ik mezelf helemaal
niet vastleggen op die vorm. Wanneer er andere mogelijkheden bestaan die even
effectief zijn, vind ik dat ook prima. De vorm is alleen het voertuig.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik zou wel een beroep willen doen op mevrouw Kalsbeek om de IHS vooral
te bestemmen voor datgene waarvoor hij bestemd is, namelijk het dekken van
overmatige woonkosten.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Dat is natuurlijk de hoofddoelstelling van de IHS. Als je echter een politieke
doelstelling hebt om nog iets meer te doen voor de mensen die aan de onderkant
zitten, dan blijkt de IHS daarvoor een buitengewoon effectief instrument te
zijn. Het kan mij absoluut niet schelen welk instrument we benutten, als de
uitkomst maar goed is. Deze uitkomst blijkt te werken.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Ik wil graag een vraag stellen over de effectiviteit van het
instrument. Wij hebben bij de discussie over het maken van het inkomensbepalende
instrument IHS met de toenmalige staatssecretaris Linschoten geconstateerd
dat eenderde van de doelgroep niet werd bereikt door compensatie via de IHS.
Hij noemde dat een imperfectie van de maatregel. Vindt u dan dat we met zo'n
grote imperfectie het instrument daarvoor moeten blijven gebruiken?Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):U noemt staatssecretaris Linschoten als bron. Ik heb andere cijfers. Ik
heb gehoord dat 95% goed terechtkomt. Dat is heel veel. Ik hoor hier echter
graag het oordeel van het kabinet over. Mijn informatie is dus echt een andere
dan de uwe, maar ik herhaal dat het instrument secundair is. Het gaat mij
om de inhoud. Het gaat erom dat wij de onderkant, de groepen die ik aangaf,
opplussen. Als de IHS-cheque daar een goed instrument voor is, moeten we het
doen. Zijn er betere instrumenten, dan moeten we daarvoor kiezen.Voorzitter! Ook op het gebied van maatschappelijke participatie is werk
een belangrijk middel. Terecht wordt een veelheid aan middelen beproefd en
ingezet, maar er kan nog meer. Als werkgelegenheid bevorderen prioriteit nummer
één is, dan ligt het voor de hand om je zeer te bekreunen over
de kosten van arbeid. En die zorg geldt a fortiori voor arbeid aan de onderkant.
De initiatieven zijn daarbij inmiddels legio. Dat is prima. Toch zal de discussie
over de kosten van arbeid de komende jaren nog intensiever gevoerd moeten
worden. Wij brengen nu immers steeds binnen het systeem modificaties aan.
De komende jaren zal het systeem zelf onder de loep genomen moeten worden.
Ik doel op de discussie over de heffingsgrondslag. De lasten op arbeid zijn
in Nederland met 12% toegenomen de afgelopen jaren, terwijl die op kapitaal
met 11% zijn afgenomen. In Europees verband is die discussie over de heffingsgrondslag
nu opgestart. Op de top van Essen is commissaris Monti aan het werk gezet.
Wij zouden willen dat het aanstaand voorzitterschap van de Europese Unie wordt
benut om deze kwestie verder te verkennen. Waar er een zo
overduidelijk gemeenschappelijk belang is binnen Europa, moet er ook in gemeenschappelijkheid
over gesproken worden. Wat zijn de concrete plannen op dit punt?Gelukkig neemt het kabinet al menig voorschotje op de discussie over de
heffingsgrondslag zonder het altijd zo te noemen. Denk aan de milieuheffing
en de SPAK. De PvdA-fractie zou het kabinet echter willen stimuleren tot nog
meer.Van Elswijk is de aanhoudende pleitbezorger van een wijziging van de heffingsgrondslag
voor de sociale premies in combinatie met een subsidie per werknemer voor
werkgevers. Hij moet vandaag een goede dag hebben. Ik ben al de tweede spreker
die hem noemt. Zijn plannen worden serieus genomen. Recent heeft minister
Wijers zijn nieuwe boek in ontvangst genomen en is er weer een doorrekening
geweest door het CPB. De uitkomsten zijn zeer goed als het gaat om werkgelegenheid.
Maar, zo wordt ook door iedereen erkend, de modellen zijn eigenlijk niet geschikt
om zulke grote veranderingen goed door te rekenen. Er moet dus meer check
op dit model komen en vooral ook andere check. Waarom?Ten eerste omdat we meer moeten weten van de bezwaren die tegen het systeem
bestaan. De critici stellen dat het systeem technologische vernieuwing in
de weg zou kunnen staan. Immers, arbeid wordt goedkoper, dus waarom gezocht
naar meer rationalisatie van het productieproces? Misschien is dat zo, maar
het tegenovergestelde kan ook waar zijn. Juist omdat arbeid goedkoper wordt,
is het mogelijk meer te investeren in research en development. Investeren
wordt goedkoper; de kosten komen pas als inderdaad de waarde wordt toegevoegd,
als de innovaties dus geld opleveren. Er gaat dus een lagere kost voor de
baat uit.Het tweede bezwaar is dat van de uitvoerbaarheid. Netto toegevoegde waarde
zou een lastig begrip zijn. Inmiddels is daar al wat ervaring mee opgedaan.
In Rotterdam heeft het accountantskantoor KPMG uitgezocht dat gegevens uit
de bestaande bedrijfsadministratie voldoende zijn.Ten derde is de vraag of bedrijven ontwijkingsgedrag zullen gaan vertonen
door hun rendementen – de grondslag voor hun heffing – in het
buitenland te laten neerslaan. Misschien is dat zo, maar het tegenovergestelde
kan ook waar zijn. Door de veel lagere loonkosten blijft het aantrekkelijk
om in Nederland economische bedrijvigheid te ontplooien.Voorzitter! Al deze vragen kunnen nu nog niet beantwoord worden anders
dan op basis van theoretische beschouwingen en intuïtie. Dat is jammer,
want het is zoals minister Wijers zei bij het in ontvangst nemen van het boek
van Van Elswijk: ik denk dat wij veel kunnen winnen bij een goede en brede
discussie, enerzijds om de positieve effecten zuiver in beeld te krijgen en
anderzijds om de beperkingen van lastenverschuivingen op waarde te schatten.Mevrouw Van der Stoel (VVD):Mevrouw Kalsbeek geeft het voorbeeld van research. Heeft dat niet te maken
met het ondernemersrisico? Je investeert en later krijg je dat terug.Als je gaat schuiven met de heffingsgrondslag, wordt de basis die de premies
opbrengt dan niet almaar smaller? En hoe wordt dat probleem dan opgelost?Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Het vergt misschien een wat breder antwoord. Het systeem in Nederland
werkt nu als volgt. Als je een werknemer in dienst neemt, moet je er als het
ware een tweede bij betalen. Dat komt door de wig. Als je meer werkgelegenheid
wilt – en dat willen wij met z'n allen; wij vinden het heel belangrijk
om de werkgelegenheid maximaal te maken – dan kun je het volgende doen.
Je kunt de werkgever die doet wat wij willen, namelijk een werknemer in dienst
nemen, niet meer "straffen" door bovenop de kosten het een en ander te leggen,
maar in plaats daarvan de sociale afdrachten, die wij wel nodig hebben omdat
wij onze verzorgingsstaat intact willen houden, op een andere manier heffen.
Die kun je heffen op de toegevoegde waarde. Dan zul je zien dat iets wat wij
op macroniveau willen, namelijk meer werkgelegenheid, op microniveau een bedrijfsbelang
wordt. Het wordt interessant om werknemers in dienst te nemen. De prijs daarvan
wordt veel lager. Je kunt ze bijvoorbeeld veel eerder research en development
laten doen zonder dat je de spijkerharde garantie hebt dat er iets toegevoegd
wordt. Je kunt je meer permitteren op dat vlak. Sociale afdracht wordt immers
pas geheven als daardoor toegevoegde waarde ontstaat.Mevrouw Van der Stoel (VVD):Laat mevrouw Kalsbeek de wens om de wig te verkleinen dan lopen? Dat is
toch het instrument waardoor er meer werkgelegenheid komt?Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Nee.De voorzitter:Mag ik even interrumperen? Ik heb het idee dat de heer Meijer over hetzelfde
punt wil interrumperen. Het lijkt mij goed om dat te combineren.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Ik kan niet alle vragen tegelijk beantwoorden. Het lijkt mij niet goed
om dat te combineren.De heer Meijer (groep-Nijpels):Door deze maatregel wordt een grote groep mensen in de gesubsidieerde
sector uitgesloten van dit voordeel.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Nu ben ik inderdaad de eerste vraag vergeten.Mevrouw Van der Stoel (VVD):Over de wigverkleining.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Oh ja. Als je de wig kunt verkleinen, moet je dat altijd blijven proberen.
Ik heb daar echter niet zo vreselijk veel illusies over. Zolang wij onze gezondheidszorg
op peil willen houden, zolang wij onze uitkeringen op peil willen houden en
zolang wij het onderwijs op peil willen houden, zul je echt een substantieel
bedrag aan collectieve lasten binnen moeten krijgen. Van Elswijk stelt nu
voor voor een deel van de collectieve lasten, namelijk de sociale premies,
dat niet meer op arbeid te laten drukken maar op iets anders. Dat vind ik
een buitengewoon interessante gedachte. Ik zeg niet dat het ongetwijfeld de
oplossing is. Er zijn heus vragen over te stellen. Ik heb ze ook net gesteld.
Je kunt die van een tentatief antwoord voorzien, maar je kunt ze niet helemaal
beantwoorden. Het is echter zo'n prikkelende en inspirerende gedachte en de
uitkomsten van de CPB-modellen zijn zo goed, dat ik het de moeite waard vind
om daar verder naar te kijken.Nu kom ik op de vraag van de heer Meijer over de gesubsidieerde sector.
Die vraag moet ik in dezelfde brede context beantwoorden. Waar gaat het om?
De sociale afdrachten – zo zegt Van Elswijk het en dat vind ik ook een
goed begrip daarvoor; datgene wat je als collectiviteit nodig hebt –
moeten worden opgebracht door een aantal mensen. Het is waar dat de collectieve
sector in economische termen weinig toegevoegde of geen toegevoegde waarde
levert. Daar staat tegenover dat ook daar de kosten van de premies op drukken.
De collectieve sector heeft dus ook last van het feit dat arbeid duur is.
Als je voor de totale samenleving nu even uitgaat van eenzelfde hoeveelheid
sociale afdrachten, dan gaat het erom dat je een herschikking laat plaatsvinden.
Dan laat je de afdrachten niet meer op arbeid drukken, maar veel meer op de
toegevoegde waarde.De heer Meijer (groep-Nijpels):Dat betekent dus dat mevrouw Kalsbeek ook bij hen de premies wil wegwerken,
maar dan krijgt zij die niet via de toegevoegde waarde terug.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Dat is pas "in the end" overigens. Wij zijn daar nog niet aan toe, dat
zeg ik er onmiddellijk bij. Het is zo'n ingrijpende stelselwijziging. Het
gaat er mij nu om – dat zal ik in het vervolg van mijn betoog uiteenzetten –
dat wij op een aantal punten precies gaan bekijken wat dit nu eigenlijk betekent,
bijvoorbeeld voor de strategie van een bepaald bedrijf. Welke ontwikkelingen
zou je in een bepaalde sector gaan zien?Voorzitter! Meer inzicht is dus nodig. Wij hoeven echter niet op alle
antwoorden op onze vragen te wachten. Dit systeem is volgens mij vooralsnog
ook te gebruiken als een werkgelegenheidsinstrument binnen de kaders van onze
huidige werkgelegenheidsbeleid.Hoe werkt het? De werkgever krijgt een bedrag voor elke werknemer die
hij in dienst neemt of heeft. Dat bedrag compenseert de wig. Daar staat tegenover
dat de werkgever een percentage moet betalen over de toegevoegde waarde die
in zijn onderneming wordt geproduceerd. Er zijn dus twee, elkaar kruisende,
geldstromen. Een garantiefonds keert deze bedragen uit c.q. ontvangt die.
In de startsituatie vallen kosten en baten voor de werkgever tegen elkaar
weg. Zijn lasten blijven dus gelijk. Als hij nieuwe werknemers in dienst neemt,
krijgt hij dat wigsubsidiebedrag. Pas als de werknemer gaat produceren voor
de ondernemer, zal de toegevoegde waarde stijgen en wordt er meer heffing
op de toegevoegde waarde betaalt. Ik heb het nu over de experimenten.In het voor het garantiefonds meest ongunstige geval kan het zo zijn dat
de werkgevers mensen in dienst nemen die niets aan toegevoegde waarde leveren.
Als men dat, wat zeer onwaarschijnlijk is, zou doen, heeft het garantiefonds
meer kosten dan baten. Ik herhaal dat dit zeer onwaarschijnlijk is. In dat
uiterste geval kunnen de kosten nooit meer zijn dan ƒ 17.000. Die berekening
heb ik voor iedereen beschikbaar, maar ik heb mij voorgenomen dat niet allemaal
voor te dragen. Dat lijkt mij erg vervelend worden.Dit alles betekent dat elke extra baan het garantiefonds – dat zou
ook de overheid kunnen zijn, maar in Rotterdam werkt men bij het experiment
met een garantiefonds – minder kost dan bijvoorbeeld een Melkertbaan.
Dat lijkt mij een aantrekkelijk gegeven. Het is niet voor niets dat de provincie
Friesland te kennen heeft gegeven een vergelijkbaar experiment te willen doen
als in Rotterdam, maar dan voor een of enkele branches in de provincie. Voor
Friesland geldt echter dat het provinciaal bestuur het garantiefonds niet
kan vullen. Het zou daarom een beroep willen doen op de bedrijfsverenigingen
en de sociale fondsen. Aldaar komen natuurlijk ook de inverdieneffecten te
liggen van extra werkgelegenheid. Daaraan liggen echter wettelijke belemmeringen
in de weg.Het verzoek van de PvdA-fractie is om die wettelijke belemmeringen in
het kader van het experiment weg te nemen, zodat men tenminste niet meteen
een financiële blokkade tegenkomt. Misschien kan de staatssecretaris
hierin zelfs wel het voortouw nemen!Het tweede verzoek dat ik de minister wil doen, is in overleg te treden
met een branche en te onderzoeken wat daar de mogelijkheden zijn. Ik weet
dat bij de schoenfabricage daarvoor belangstelling staat. Deze branche zit
in de verdrukking, is overzichtelijk – 30 fabrieken met zo'n 2000 werknemers –
en is arbeidsintensief. Die branche kachelt steeds verder achteruit als er
niets gebeurt. Er is dus alle reden de theorie van Van Elswijk eens uit te
proberen.In de derde plaats zou naar mijn mening nog op een andere manier verkend
moeten worden wat de mogelijkheden zijn van een andere heffingsgrondslag en
wel door wetenschappelijk onderzoek met bijvoorbeeld economische experimenten.De universiteit van Amsterdam beschikt over een Centre for research and
experimental economies and political decision making. In een soort laboratoriumsituatie,
waarin de variabelen die ingebracht worden, gekend en gemeten kunnen worden
evenals de reacties daarop, zou getest kunnen worden wat bijvoorbeeld de reactie
is van bedrijven als Nederland een systeem als dat van Van Elswijk introduceert,
terwijl andere landen dat niet doen.Dit type experiment is niet alleen in Nederland al vaker uitgevoerd, bijvoorbeeld
voor de bloemenveiling in Aalsmeer waar men een nieuwe veilmethode getest
wilde hebben. Dat is natuurlijk ook een megaoperatie. Het is ook in het buitenland
al uitgevoerd, waar de NASA heeft uitgezocht of bedrijven geïnteresseerd
zouden zijn in diensten die door satellieten geleverd kunnen worden. Met een
paar ton kunnen wij al een heel stuk wijzer worden. Kortom, omwille van een
zo goed mogelijke discussie over een andere heffingsgrondslag, omwille van
de werkgelegenheid en omwille van het feit dat er recentelijk een motie van
de heer Van Dijke is aangenomen waarin wordt gevraagd Van Elswijk te betrekken
bij het debat over een andere grondslag, vraag ik de minister deze drie initiatieven
te nemen.De heer Klein Molekamp (VVD):Voorzitter! Is het netto-effect van het voorstel van mevrouw Kalsbeek
niet dat de advocatuur en de accountancy er geweldig op vooruit zullen gaan
en dat de kapitaalintensieve industrieën, zoals Hoogovens en de chemie,
daarvan uiteindelijk het slachtoffer zullen worden? Dat lijkt mij niet de
bedoeling van mevrouw Kalsbeek.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Nee, dat is ook niet de bedoeling van Van Elswijk. De gedachte
is deze. Als je zo'n systeem uitvoert, waarbij ik herhaal dat wij daaraan
niet overnight toe zijn en dat het alleen gaat om het verkennen van de mogelijkheden,
moet je verschillende heffingspercentages berekenen voor verschillende sectoren.
Het is duidelijk dat er kapitaalintensieve en arbeidsextensieve branches zijn
en andersom: arbeidsintensieve en kapitaalextensieve. De situatie zou moeten
zijn dat je in de startsituatie bekijkt wat een bedrijf afdraagt aan sociale
premies. Ik neem een eenvoudig rekenvoorbeeld. Dat bedrag is bijvoorbeeld ƒ
10.000. Dat bedrijf heeft een toegevoegde waarde van ƒ 100.000. Het
heffingspercentage is 10 en dat blijft ook zo. Voor een andere branche kan
die verhouding heel anders liggen. Het heffingspercentage is dan ook anders.
Dat wisselt per branche in de plannen van Van Elswijk.De heer Klein Molekamp (VVD):Dat kan uitsluitend in een volstrekt statische maatschappij. Dat lijkt
mij toch niet wat mevrouw Kalsbeek nastreeft. Ik blijf erbij dat de accountants
en de juristen haar buitengewoon erkentelijk zullen zijn als zij aanzienlijk
minder hoeven te betalen.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Dat begrijp ik niet. Als een percentage wordt vastgesteld voor een heffing,
is dat in principe niet anders dan een percentage voor een bepaalde belasting.
Dat heeft niets te maken met een statische samenleving. De accountants heb
ik al genoemd. De critici zeggen vaak dat het heel ingewikkeld wordt en dat
de bedrijfsadministratie daarop niet is gericht. Dat blijkt onjuist. Uit onderzoek
van KPMG blijkt dat een gewone bedrijfsadministratie de gegevens bevat om
de door Van Elswijk gedefinieerde toegevoegde waarde eruit te halen.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik bedoel te zeggen dat de accountants mevrouw Kalsbeek reuze dankbaar
zullen zijn. Daar immers bestaat de toegevoegde waarde bijna volledig uit
de looncomponent en nauwelijks uit de kapitaalcomponent. Die gaan er dus flink
op vooruit. Het door mevrouw Kalsbeek daarop voorgestelde percentage per branche
kan alleen in een statische maatschappij werken. De brancheverhoudingen wisselen
immers in de loop der tijd, wat zou betekenen dat er per jaar en ook bij nieuwe
branches bijstellingen moeten komen. Dat alles lijkt mij erg ten nadele werken
van de Nederlandse industrie. Op dat type werkgelegenheid moeten wij juist
buitengewoon zuinig zijn.De voorzitter:Een moment, de heer Van Dijke wil hier graag bij aansluiten.De heer Van Dijke (RPF):Ik wil hier niet bij aansluiten. Ik begrijp het echter allemaal niet zo
goed. Daarom is wellicht een verduidelijking van de heer Klein Molekamp op
zijn plaats bij deze vraagstelling. Wat is er nu op tegen om dit te onderzoeken
en waarom is hij zo sceptisch ten aanzien van het voorgestelde onderzoek?
Waarom is hij zo geweldig conservatief en durft hij geen nieuwe wegen in te
slaan?De heer Klein Molekamp (VVD):De VVD is altijd een voorstander van nieuwe wegen. Dat verwijt van de
heer Van Dijke raakt mij dus niet. Het komt er echter op neer dat het voorgestelde
systeem op een gegeven moment zal leiden tot uitstoot van industrie. Daar
is de VVD buitengewoon huiverig voor. Juist de industriële werkgelegenheid
moeten wij hier in het land zoveel mogelijk behouden.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Dat is een stelling van de heer Klein Molekamp. Het valt mij van hem een
pietsje tegen dat hij er niet over wil nadenken. Ik wil hem uitdagen om kennis
te nemen van de ideeën. Ik noem het voorbeeld van de verschillende percentages.
Dat is een wereld van verschil. Het is zeker zo dat er bepaalde risico's zijn.
Die zie ik natuurlijk ook. Ik vind wel dat erover nagedacht moet worden en
dat uitgezocht moet worden hoe de risico's precies liggen en hoe deze kunnen
worden ondervangen. De conclusie in the end kan zijn dat de risico's te groot
zijn om eraan te beginnen. Ik wil echter wel de weg verkennen. Wij zijn hier
bij voortduring bezig, bijna dag in dag uit, om de kosten op arbeid te verlagen.
Dat gaat altijd over modificaties op het bestaande systeem. Het voorstel van
Van Elswijk stoelt ook niet op een nieuwe gedachte. De kern van dat idee circuleert
al decennia. Daarom moeten wij dit punt stevig bij de kop pakken en een aantal
wetenschappelijke experimenten doen en een aantal experimenten in de samenleving.
Wij moeten bekijken hoe het in de praktijk uitwerkt. Misschien is het inderdaad
een illusie. Misschien blijkt dan dat het systeem een illusie is. Dan weten
wij dat. Ik wil echter graag openstaan voor nieuwe ideeën. Voorlopig
zijn de gegevens en de analyses zo dat het heel gunstig kan uitpakken.De voorzitter:Mijn boekhouding wijst uit dat er zeer veel wordt geïnterrumpeerd.
Alsdan staat mijn chronometer stil. Wees daarvan verzekerd. De tijd gaat echter
wel door. Ik denk dat wij met elkaar moeten proberen om het interruptieverschijnsel
zodanig geserreerd toe te passen dat wij in een redelijke tijd de eerste termijn
van de kant van de Kamer kunnen afwerken. Ik geef mevrouw Kalsbeek daartoe
graag het woord, haar vragend om op de eigen tijd te letten. Zo doen wij het
samen. Misschien is dat nog effectiever.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Ik kom bij de bestaande werkgelegenheidsinstrumenten, met name die gericht
op de onderkant van de arbeidsmarkt en die voor een deel de naam van deze
minister dragen. Op deze banen wordt kritiek gehoord, maar ook veel lof. De
Algemene Rekenkamer laat niet na zijn waardering uit te spreken over de voortvarendheid
waarmee het kabinet aan de slag is gegaan. De VNG laat namens de gemeenten
weten grote waardering te hebben voor deze banen. Het is zoals de heer Bolkestein
zei tijdens zijn werkbezoek in Spangen in Rotterdam: "Meer Melkertbanen? Ik
zie geen reden waarom wij dat niet zouden doen. Me dunkt dat de gebieden waar
wij doorheen lopen veel hebben aan stadswachten. Natuurlijk valt er kritiek
op de banen te geven, maar wat is het alternatief?". Zo is dat! Tegelijkertijd
zouden wij nog iets ambitieuzer moeten zijn en ervoor moeten zorgen dat de
kritiek die er nog wel is, verstomt. Zo zou er sprake zijn van verdringing.
Dat woord hoort men steeds. Natuurlijk wordt hier ook nauwelijks serieus te
nemen kritiek gehoord zoals de 70% verdringing waar de heer Wijnolst van gewaagde
en die een slag in de lucht bleek te zijn.Echter, als er zo voortdurend wordt geklaagd over verdringing, is dat alleen al reden om er eens goed naar te kijken. Tijdens de algemene
beschouwingen heeft mijn fractievoorzitter gesproken over een verbond van
welwillenden. Waarom zouden we op die titel niet een aantal hoofdrolspelers
opnieuw aanspreken om dit punt van de verdringing eens aan te pakken? Ik denk
dan aan werkgevers, werknemers, gemeenten, maar ook aan onafhankelijke instanties
als het SCP of de WRR. Waarom organiseert de minister niet een soort rondetafelconferentie
waar allereerst eens een ordentelijke definitie van verdringing wordt gemaakt
en vervolgens wordt aangegeven wat daar nu wel en niet onder valt? Als men
het dan vervolgens ook nog eens wordt over wat daar maatschappelijk aanvaardbaar
aan is en hoe een en ander bewaakt kan worden, zouden we heel wat verder zijn.
Ik geloof dat de tijd daar rijp voor is. Inmiddels wordt breed erkend dat
langdurige werkloosheid een probleem is dat niet vanzelf en ook niet via de
markt oplost. De overheid heeft daar dus een taak, maar de uitvoering daarvan
is gebaat bij een breed maatschappelijk draagvlak. Daar zou deze rondetafelconferentie
een bijdrage aan kunnen leveren. Ik vraag de minister dus daartoe het initiatief
te nemen.Een sector waar nog kansen liggen als het gaat om werkgelegenheid, is
die van de sport. De schatting is dat er wel voor zo'n 2000 tot 3000 mensen
werk is in de sportsector. Het gaat dan om kantinebeheer, veldonderhoud, onderhoud
sportzalen, materiaalbeheer enz. De sportsector is bereid om mensen met een
Melkert-1-baan in te zetten. Daarom pleit ik voor het openstellen van de 40.000
banen voor de sport. De sport zou ook nog iets anders willen. Er zijn naar
verluidt zo'n 3000 MBO'ers en HBO'ers, opgeleid voor de sportsector, werkloos.
Dat is doodzonde als je bedenkt dat vele clubs zitten te springen om professionele
begeleiding. Staatssecretaris Terpstra heeft de vorige week haar sportnota
uitgebracht en gezegd dat ze bereid is om mee te betalen aan extra banen in
de sport als daartoe plannen uit de sportsector zelf naar voren komen. Nu,
die plannen zijn er volgens mij. Als dan ook nog eens bij EZ gekeken zou kunnen
worden, zoals ooit gedaan is voor net afgestudeerde HBO'ers en academici die
met een loonkostensubsidie in het midden- en kleinbedrijf mochten werken,
en als dan ook nog eens gekeken wordt naar OCW waar de gedachte leeft om in
het HBO onderwijs te "dualiseren" – excusez le mot – dat wil zeggen
werk en leren in het tweede jaar te combineren, dan zouden we toch een heel
eind moeten kunnen komen. Met zo'n voorzet moet er voor de minister toch te
scoren zijn!Wat de persoonlijke dienstverlening betreft buitelen de voorstellen over
elkaar heen en ik wil daarbij niet achterblijven. In Denemarken is een wet
op de thuisservice totstandgebracht; dat is iets anders dan thuiszorg. Deze
wet dient twee doelen. Zwart werk wordt gewit en de prijs die de consument
betaalt, blijft laag door subsidie die de overheid verstrekt. Iedereen, ook
een individu, kan geregistreerd worden als "bedrijf" in het kader van het
thuisserviceplan. De enige eis is dat men een aansprakelijkheidsverzekering
afsluit en uiteraard dat men BTW en andere belastingen afdraagt. Het contact
tussen consument en ondernemer – welk werk moet gedaan worden tegen
welke prijs? – gaat geheel buiten de overheid om. Op basis van declaratie
vergoedt de overheid tot een bepaald maximum per gewerkt uur. In Denemarken
maken inmiddels 200.000 huishoudens gebruik van deze thuisservice. Het gaat
daarbij zowel om tweeverdieners als om gezinnen met kinderen en bejaarden.
40% van degenen die in deze branche hun brood verdienen, was daarvóór
werkloos. Dit is een voorbeeld dat mij het bestuderen meer dan waard lijkt.Daarnaast is er nog een heel andere soort werk: het onbetaalde werk. Werk,
zelf in je onderhoud voorzien, verwachten wij van steeds meer mensen. Daar
is niks mis mee. Voor één categorie is dat echter wel bijzonder
moeilijk: de mensen die zorgen voor een zieke of gehandicapte. Ons socialezekerheidsstelsel
is daar niet op afgestemd. Zorg je voor je gehandicapte broer, dan geld je
als samenwonend en heb je geen recht op een uitkering. Dat betekent dus: met
z'n tweeën leven van een AAW-, straks Wajong-, of WAO-uitkering. Als
de gehandicapte of zieke komt te overlijden, komt het neer op bijstand en
wellicht het eigen huis opeten. Je hebt immers zelf geen werkkring omdat dat
niet te combineren was. Voorzitter! Ik zou de staatssecretaris willen vragen
om eens te inventariseren waar hier de knelpunten zitten en vervolgens voorstellen
voor verbetering te doen. Dat gaat verder dan de Wet op de loopbaanonderbreking.
Hier zal immers vaak geen sprake zijn van een onderbreking maar van een voortdurende
taak. Een oplossing zou gelegen kunnen zijn in de een of andere vorm van een
verzorgingsloon.Voorzitter! Het op een na laatste debat dat staatssecretaris Linschoten
hier had, betrof het wijzigingswetje op de ANW, de nabestaandenwetgeving.
De Kamer heeft toen vrij breed geklaagd over de soms bijna misleidende advertenties
van verzekeraars. De toenmalige staatssecretaris zou daarnaar kijken. De huidige
staatssecretaris vraag ik hoe dit is afgelopen.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Zolang het nog niet goed gaat met iedereen in
Nederland, kunnen de minister en de staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid nog niet tevreden zijn! Ondanks economische groei, verlaging
van de werkloosheid en minder beroep op de sociale zekerheid, waardoor steeds
meer mensen uit een minimale inkomenspositie komen, kun je vaststellen dat
het juist dit departement is dat gewaardeerd of afgerekend wordt op het al
dan niet aanwezig zijn van sociale samenhang. Er wordt in Nederland armoede
geleden terwijl de totale welvaart stijgt. De nog te grote groep mensen die
geen deel heeft aan de stijgende welvaart, kan niet alleen met algemeen beleid
geholpen worden. Specifieke maatregelen zijn nodig voor bepaalde doelgroepen.
Het kabinet probeert, niet in de laatste plaats via deze bewindspersonen,
nieuwe en aanvullende beleidsmaatregelen te nemen om bepaalde groepen mensen
te helpen. De optredende groei van de werkgelegenheid is volgens de fractie
van de Partij van de Arbeid daarbij van zeer groot belang. Via het scheppen
van banen of via maatregelen en een activerend stelsel van sociale zekerheid
komen de laatste tijd steeds meer mensen aan betaald werk. Samen met de sociale
partners proberen de minister en de staatssecretaris de maatrege len
te nemen die nodig zijn om de arbeidsparticipatie te bevorderen van iedereen
die in staat is om te werken.In de discussie over de Wet BEAA lijkt het wel eens alsof de ondersteunende
rol die deze wet zou moeten spelen bij het voeren van allochtonenbeleid, in
het bedrijfsleven niet altijd als zodanig gezien wordt. Hoewel wij de instrumenten
van deze wet nog steeds als juist ervaren, zijn wij bereid, waarschijnlijk
om dezelfde reden als het kabinet, te zoeken naar aanpassingen waardoor deze
wet niet langer als bedreigend gezien behoeft te worden, vooral door werkgevers.
Is de minister tevreden over de afspraken op het gebied van het allochtonenbeleid
die hij gisteren met werkgevers en werknemers heeft kunnen maken? En op welke
termijn denkt de minister deze afspraken met de Stichting van de arbeid over
wijzigingen in dit beleid te kunnen effectueren?Met betrekking tot het allochtonenbeleid denkt de PvdA-fractie dat naast
de algemene doelstellingen specifiek beleid nodig blijft. Is de minister bereid
speciale maatregelen te nemen om werkloze schoolverlaters van allochtone herkomst
een extra zetje te geven bij de toetreding tot de arbeidsmarkt? De PvdA-fractie
denkt aan de inzet van mensen en middelen om afspraken te maken met RBA's,
misschien zelfs in het kader van het SWI-traject, voor specifiek beleid voor
deze groep jonge werklozen. Ziet de minister mogelijkheden om zo'n beleid
in gang te zetten?Op het gebied van het met wetgeving uitbannen van directe discriminatie
moeten ook maatregelen om indirecte discriminatie uit te bannen genoemd worden.
Helaas moeten we constateren dat directe en indirecte discriminatie nog te
vaak voorkomt. Specifiek beleid voor ouderen, vrouwen, gehandicapten en langdurig
werklozen, al dan niet van allochtone herkomst, is nodig om verdere segmentering
op de arbeidsmarkt tegen te gaan. Zijn de minister en de staatssecretaris
het daarmee eens en kunnen zij reageren door aan te geven welke maatregelen
zij zelf kunnen nemen en welke zij samen met sociale partners kunnen ontwikkelen?De in de brief over het najaarsoverleg opgenomen voorstellen inzake scholing
en leerlingwezen lijken ons goede uitgangspunten. Ook wij denken dat werken
en leren gelijk op moeten blijven gaan. Brede inzetbaarheid of "employability"
wordt steeds belangrijker, nu meer mensen een flexibel arbeidscontract hebben
of krijgen. Het voorstel om schooladviseurs aan te stellen die kunnen assisteren
bij het opstellen van opleidingsplannen en die de scholingsbehoefte van ondernemingen
kunnen analyseren, spreekt ons zeer aan. Kan de minister aangeven of en, zo
ja, hoe het kabinet de aanbevelingen uit het najaarsoverleg inzake scholing
concreet zal uitwerken?Nog een paar vragen aan de staatssecretaris. Het twee maanden uitstellen
van de ingangsdatum van de OSV 1997 heeft toch alleen te maken met het niet
tijdig kunnen of willen behandelen van deze wet door de Eerste Kamer? Wij
nemen aan dat de voorbereiding van de uitvoering van deze nieuwe wet gewoon
doorgaat. Klopt dit?Zou de staatssecretaris willen reageren op berichten die ons gisteren
bereikten, berichten over samenwerking tussen het GAK en de Achmea-groep,
een groep van verzekeraars? Is deze gang van zaken op dit tijdstip gewenst?
Moet de eerste taak van een UVI niet in de eerste plaats de ontwikkeling van
de "A-poot" zijn, namelijk de eigenlijke uitvoering van de sociale zekerheid?
In de afgelopen weken waren het juist de UVI's die een langere implementatietijd
voor de invoering van de OSV nodig dachten te hebben. Deelt de staatssecretaris
onze mening dat het erop lijkt dat men bij de zo-even genoemde samenwerking
de jaren tot 2000, als de verplichte winkelnering afloopt, maar wil overslaan
en nu al aan de slag gaat met het ontwikkelen van concurrentie?Het was wat laat, maar geholpen door een projectgroep en een klankbordgroep
is de minister erin geslaagd nog voor deze begrotingsbehandeling te komen
met nadere voorstellen met betrekking tot de emancipatieondersteuningsstructuur.De Nederlandse vrouwenbeweging, nou ja, de gesubsidieerde instellingen,
hebben samen met DCE overeenstemming bereikt over een bundeling in de emancipatieondersteuningsstructuur
(EOS). De minister noemt het advies van de projectgroep een constructief voorstel
dat een werkbare basis biedt om het vernieuwingsproces in de EOS voort te
zetten. De PvdA-fractie is dat met hem eens. Het is ook goed dat er in het
jaar 1997 verder gewerkt kan worden om de nieuwe organisatie in 1998 van start
te laten gaan. Als werktitel voor de nieuw op te richten organisatie lag "De
Bundeling" misschien voor de hand; dat is mijns inziens ook wel een goede
keuze!Ik heb nog enkele vragen over de onderhavige voorstellen. De Bundeling
wordt een rechtspersoon in de vorm van een stichting. Heeft de minister bemoeienis
met de oprichting van die stichting? Wordt er gewerkt aan de hand van een
werkplan waarop subsidie verstrekt wordt? Wordt de subsidie per taak verstrekt
of krijgt men een totaal subsidiebudget? Is de omvang van de subsidie al bekend?
Wordt het gehele budget van de Emancipatieraad naar De Bundeling overgebracht?
Is de omvang al bekend van de aanvullende middelen ter dekking van de implementatiekosten
voor 1997? Is de minister bereid om die middelen te verstrekken? De laatste
maar niet onbelangrijke vraag hierover is wie het bestuur van de stichting
benoemt.De expertisetaak van de Emancipatieraad lijkt goed te kunnen worden ondergebracht
bij De Bundeling. Waar blijft de beleidsadviserende rol van de Emancipatieraad?
Met andere woorden: hoe draait in het vervolg de national machinery? Emancipatiedeskundigheid
lijkt tot nu toe nog steeds geen belangrijk criterium te zijn bij de benoeming
van leden van overheidsadviesorganen. Welke invloed heeft de minister wat
dat betreft op zijn collega-bewindspersonen?In de voorstellen van de projectgroep EOS worden goede aanzetten gegeven
voor samenwerking. Het zelfstandig blijven van het IIAV heeft onze instemming,
al geldt ook hierbij dat natuurlijk afstemming en samenwerking mogelijk moeten
zijn. Voor de samenwerking met het lokale en provinciale niveau geldt, dat
eerder is afgesproken dat na de decentralisatie van de vrouwenemancipatiebureaus
een evaluatie plaatsvindt en daarbij opnieuw te bezien op welke manier in
het kader van de EOS taken kunnen worden afgebakend en op elkaar aangesloten
kunnen worden. Is die evaluatie al gereed? Zo nee, wanneer gebeurt dat? Immers,
ruim voor 1998 moet een en ander tot conclusies kunnen leiden.Terecht wordt geconstateerd dat De Bundeling groot belang heeft bij het
onderhouden van een nauwe relatie met koepelorganisaties, zoals de Vrouwenalliantie,
de NVR, Tiye en het Vrouwenberaad ontwikkelingssamenwerking. Heeft de minister
de indruk dat deze koepels via DCE of andere departementen de komende jaren
gesubsidieerd blijven?De centrale doelstelling uit het Platform for Action van de Verenigde
Naties, de vierde wereldvrouwenconferentie in Peking, is: het integreren van
genderaspecten in nationale en internationale overheidsplannen zodat zij evenzeer
gericht zijn op de belangen van vrouwen en mannen. Dat blijft dus een overheidstaak.
Ik neem aan dat de minister zich daarvan bewust is, ook al komt er nog zo'n
mooie bundeling van krachten uit de vrouwenbeweging. Wat is de minister voornemens
om op het gebied van de emancipatie aan de orde te stellen tijdens het Nederlandse
voorzitterschap van de EU? Gebruikt hij daarvoor bijvoorbeeld het rapport
Peking, nu en toekomst?Ik heb nog enkele vragen over het Europese voorzitterschap en sociale
zaken en werkgelegenheid. In hoeverre is de minister tevreden over de uitkomsten
van de Sociale Raad van afgelopen maandag? Wat zijn de belangrijkste zaken
op het terrein van dit departement die tijdens het EU-voorzitterschap geregeld
moeten worden? Kan de minister ingaan op het bericht in Het Financieele Dagblad
van 3 december jl., waarin een botsing gesuggereerd wordt tussen hem en minister
Zalm over de noodzaak van het terugdringen van het financieringstekort?Ik heb nog een aantal opmerkingen over de commissie dagindeling in de
samenleving. Het emancipatiebeleid van dit kabinet zal inhoudelijk en concreet
verder ontwikkeld moeten worden in voorstellen over de combinatie van arbeid
en zorg. Er staan goede aanzetten op papier, zoals zorgverlof en loopbaanonderbreking.
Het is echter zeer de vraag of de instelling van de commissie dagindeling
in de samenleving daarbij helpt. Dat de maatschappij nog onvoldoende is ingesteld
op de combinatie van (betaalde) arbeid en zorg(taken) heeft vooral te maken
met het ontbreken van een "recht op kinderopvang" en de beschikbaarheid en
openingstijden van dienstverlenende beroepen en instanties, van artsen tot
ambtenaren. De commissie heeft de opdracht met praktische voorstellen te komen
en de publieke discussie over de dagindeling te stimuleren. Beseft de minister
wel hoeveel geld en werkelijke wijziging van het overheidsbeleid nodig is
om veranderingen werkelijk te regelen? Te prijzen valt dat intussen 85 mln.
voor buitenschoolse opvang beschikbaar is gekomen. In het eindadvies van de
projectgroep herverdeling onbetaalde arbeid van mei 1996 stond als aanbeveling
12 dat zo spoedig mogelijk evaluatie van decentralisatie en fiscaal beleid
ten aanzien van kinderopvang, inclusief buitenschoolse opvang, tot stand moest
komen. Aanbeveling 13 luidde dat de commissie dagindeling de opdracht krijgt
om voorstellen te ontwikkelen voor een samenhangend aanbod van opvang voor
schoolgaande kinderen. Beseft de minister dat de naamgeving van de commissie
suggereert dat de overheid via individuele situaties van mensen de samenleving
kan reorganiseren? Is het niet veel meer zo dat de overheid alleen maar kan
helpen de discussie over de dagindeling aan de eigen keukentafel gemakkelijker
te laten verlopen? Voor mensen met zorgverantwoordelijkheid voor kinderen
is hulp bij de opvoeding en de aanwezigheid van kwalitatief hoogwaardige kinderopvang
zeer belangrijk.De commissie dagindeling in de samenleving komt in het voorjaar van 1998
met aanbevelingen. Dat lijkt de PvdA-fractie voor de kinderopvang te laat.
Reeds volgend jaar zullen politieke partijen hun verkiezingsprogramma's voorbereiden.
Het kabinet en juist deze minister zou hier een schot voor de boeg moeten
geven. In 1989 werd de stimuleringsregeling voor kinderopvangvoorzieningen
ontwikkeld. Vanuit het emancipatiebeleid is ook nu weer een volgende stap
nodig. Is de minister bereid de mogelijkheid om te komen tot een stimuleringsregeling
voor buitenschoolse kinderopvang, te bevorderen? Kan hij in het komende halfjaar
in samenwerking met staatssecretaris Terpstra komen tot het ontwikkelen van
bouwstenen voor een stimuleringsregeling buitenschoolse opvang? Durft hij
het aan om naast de 85 mln. die beschikbaar is voor alleenstaande moeders,
ook te kwantificeren wat verder nodig is aan financiële middelen om een
regeling voor buitenschoolse opvang van de grond te tillen? Het is niet dreigend
bedoeld, maar juist ondersteunend voor de minister van emancipatiebeleid,
als ik meld dat ik overweeg een motie in te dienen om te komen tot het ontwerpen
van een stimuleringsregeling buitenschoolse opvang.De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw Van Nieuwenhoven kondigt een motie aan over buitenschoolse opvang.
Op welke doelgroep moet die opvang precies zijn gericht? Het gaat dan niet
om de tweeverdienerssituatie, maar om de inkomensklassen.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Ik had gehoopt dat u zou vragen over welke leeftijd. Dat lijkt mij veel
belangrijker als het om buitenschoolse opvang gaat. Over inkomensklassen heb
ik mij niet uitgesproken, omdat ik denk dat in het algemeen buitenschoolse
opvang heel belangrijk is. Het verhalen van de kosten daarvan op de ouders
zal in de ogen van de PvdA-fractie altijd gebeuren op de manier waarop dat
ook bij de kinderopvangvoorziening in het algemeen gebeurt, dus inkomensafhankelijk.De heer Van der Vlies (SGP):Ik erken dat dit een algemeen punt is. Ik heb echter onlangs in een ander
kader, in de onderwijsportefeuille, een onderzoekje onder ogen gekregen waaruit
zou blijken, als het om buitenschoolse opvang gaat en daarbij om het traject
na de schooltijd op een dag, dat het vaak de hogere-inkomensgroepen zijn die
er dan nog een beroep op doen.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Ik heb dat onderzoek niet gezien. Het is dus heel moeilijk om daarop te
reageren. Ik heb wel onderzoek gezien waaruit een heel grote behoefte aan
buitenschoolse opvang blijkt. Ik zou de heer Van der Vlies plaatsen in Nederland
kunnen noemen waar je je niet eens kunt opgeven voor een wachtlijst voor buitenschoolse
opvang, omdat die wachtlijsten intussen zo groot zijn geworden dat je kinderen
allang van school zijn op het moment dat je in aanmerking zou kunnen komen.
Daar heb ik het over. Ik laat dan al die onderzoeken en alle
voorstellen die tot nu toe al zijn gedaan, wat ze zijn en zou van de minister
een ontwerpregeling willen krijgen waarop wij kunnen inhaken.De heer Van Dijke (RPF):Als daar nu zo'n expliciete markt voor is, waarom is er dan geen aanbod?Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Dat zijn van die vragen waarom misschien wel de sociaal-democratische
beweging is opgericht.De voorzitter:Ja, dat kan leiden tot een fundamenteel debat.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Ik zou er wel een uur over kunnen praten waarom dit soort dingen niet
op elkaar aansluiten en waarom het steeds nodig is dat de overheid stimuleringsmaatregelen
neemt om te zorgen dat beleid dat zij wil, wel totstandkomt.De heer Van Dijke (RPF):Dat is toch een merkwaardige redenering. Collega Van der Vlies wijst er
terecht op dat het met name de hogere inkomens zijn...Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Dat is dus niet zo. Dat spreek ik tegen, zoals u zojuist heeft kunnen
horen.De heer Van Dijke (RPF):...dat het met name de hogere inkomens zijn die daar een geweldige vraag
neerleggen. Dat die vraag ook bij andere inkomensgroepen ligt, zal ik niet
ontkennen, maar het zijn met name de hogere-inkomensgroepen. Als die dat kunnen
betalen, waarom is er dan geen aanbod?Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Dan zeg ik u nog een keer, dat er in een samenleving altijd verschijnselen
optreden die kennelijk nog met iets anders te maken hebben dan alleen maar
met economische structuren. Uw vraag houdt in dat, als het aldus verantwoord
is om in de markt zo'n beleid te voeren, je daar winst mee kunt behalen. Dat
is bijna de achterliggende gedachte bij uw vraag, zo lijkt mij. Nu, los van
de vraag of dat waar is of niet – ik ontken dat deze vraagstelling alleen
de rijkere inkomensgroepen betreft – blijkt het dus nodig te zijn dat
een overheid zich bemoeit met het stimuleren van dit soort dingen. Overigens
vindt mijn fractie dat ook zeer nuttig en nodig.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Het kabinet laat geen mogelijkheid onbenut om duidelijk te
maken dat het goed gaat met Nederland en deels is dat ook het geval. De economische
groei mag er zijn en de groei van de werkgelegenheid idem dito. Er is een
lage rente, er is een lage inflatie en Nederland voldoet ruimschoots aan de
criteria voor de EMU. Al die mensen die meeliften op de economische groei
en de golven van voorspoed die deze met zich brengt, zijn niet echt de mensen
om wie wij ons hier vandaag druk over moeten maken. Het zij hun gegund; wat
dat betreft geen enkel misverstand. Maar de harde werkelijkheid is naar het
oordeel van mijn fractie dat die groei aan velen volstrekt voorbijgaat. Dan
heb ik het bijvoorbeeld over mensen met werk, die ten prooi zijn gevallen
aan de flexibiliseringstendens op de arbeidsmarkt. Ik heb het ook over mensen
die vaak tegen een lage beloning onaangenaam, zwaar, saai en in ieder geval
knap oninteressant werk verrichten. En ik heb het natuurlijk over mensen zonder
werk. Dat zijn mensen die, ook door de oprukkende privatiseringstendensen,
voor werkgevers op die arbeidsmarkt steeds minder interessant worden. Het
gaat wat mij betreft tijdens deze begrotingsbehandeling vooral over dat onderste
kwart van de samenleving.Mijn kritiek op de bewindslieden van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
met de minister als niet gewisselde speler voorop, is dat zij te veel meegaan
in dat eenzijdige beeld van Nederland, in die euforie die door het kabinet
zelf wordt opgeroepen, in die op-de-borstklopperij, want juist op het sociale
terrein dreigt uitsluiting. Juist hier is sprake van sociaal isolement. Er
is armoede – deze wordt overigens erkend – en er is wat de socioloog
Schuyt "de sociale overbodigheid" noemt.Voorzitter! Hiermee wil ik zeggen dat het paarse beeld van de werkelijkheid
volgens mij een vertekend beeld van die werkelijkheid is. Centraal staat vooral
wat er gebeurd is en onvoldoende, naar mijn idee, wat er nog móét
gebeuren. En juist in het maatschappelijk debat gaat het vooral dáárover.
Waar liggen de kansen en de uitdagingen om een moderne, toekomstgerichte sociale
politiek van de grond te krijgen? Ik vind het wat jammer dat de bewindslieden
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zich in dat maatschappelijke debat onvoldoende
manifesteren. Eén conferentie over armoede kan dat niet of onvoldoende
goedmaken. Ik vind het al met al wat bleekjes geworden rond het profiel van
wat ik vorig jaar "de jonge honden op Sociale Zaken" noemde en dat kan ik
in de huidige situatie nog steeds zeggen. Nu, de staatssecretaris wist dat
niet...Staatssecretaris De Grave:Ik ben boven de 40!De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik ook.Voorzitter! "Werk, werk en nog eens werk" was het credo van het kabinet
en, zoals gezegd, de banengroei is voorspoedig. Toch kan dat een extra impuls
krijgen. In steekwoorden wil ik het volgende zeggen.Mijn fractie is al langer een voorstander van een verschuiving van lasten
van arbeid naar milieu. Daar zit een milieucomponent in en daar zit de werkgelegenheidskant
aan. Toch verkrijg ik graag nog eens een reactie van het kabinet.Ik sluit mij aan bij de woordvoerder van de PvdA-fractie, zoals ik dat
vorig jaar ook gedaan heb: toen bij collega Van Zijl van de PvdA-fractie,
nu bij mevrouw Kalsbeek die nog eens heel uitgewerkt het voorstel heeft gedaan
om de financiering van de sociale zekerheid op een andere grondslag vorm te
geven en de experimenten daar uit te breiden. Mijn fractie is daar een groot
voorstander van; wij hebben al langer gezegd dat je eens na moet denken hoe
je de financiering van de sociale zekerheid op een andere grondslag vormgeeft.
Maar de vraag is wie profiteren van de groei van de werkgelegenheid. Zijn
dat niet vooral de mensen die al een niet al te moeilijke positie op die arbeidsmarkt
hebben? De werkloosheid is en blijft hoog. De langdurige werkloosheid is weliswaar
licht gedaald, maar blijft nog steeds een belangrijk probleem. Ik vraag het
kabinet of het nog steeds de doelstelling die de minister-president
ooit eens geformuleerd heeft – dat deed hij overigens voordat hij dat
vak kon uitoefenen – in een verkiezingscampagne over de sociale norm,
als ambitie in deze regeerperiode wil uitvoeren.Het vraagstuk van de langdurige werkloosheid is volgens mij een ingewikkeld
vraagstuk. Daar is geen panacee voor. Toch is de kern van de analyse uit de
Sociale nota de volgende. De vraag naar laagopgeleide, vaak langdurig werklozen
neemt toe als er ook daadwerkelijk banengroei aan de onderkant plaatsvindt.
Dat staat op gespannen voet met datgene wat ik lees in het rapport van het
Sociaal en cultureel planbureau. Daarin staat dat de omvang van laagbetaald
werk in twintig jaar niet is gewijzigd en dat die omvang ook voldoende is
als het gaat om de aansluiting van vraag en aanbod. Ook nu nog wordt in 40%
van de vacatures hooguit 115% van het minimumloon geboden. De verklaring voor
de slechte perspectieven die langdurig werklozen op de arbeidsmarkt hebben,
moet veel meer, aldus nog steeds het Sociaal en cultureel planbureau, worden
gezocht in de wijze waarop vacatures worden vervuld. Ook voor die vacatures
worden middelbaar- en hogeropgeleide personen interessanter gevonden door
werkgevers dan misschien de groep waarvoor die vacatures in eerste instantie
bedoeld waren. Het gaat dan niet primair om de kosten voor de werkgevers,
maar ook om wat je de sociaal normatieve vaardigheden van de sollicitanten
zou kunnen noemen en om het scholingsniveau omdat dit voor werkgevers meer
mogelijkheden biedt voor doorstroming in het bedrijf of de instelling. Wij
raken hier de kern van de verdringing. Ik zou het kabinet willen uitnodigen
om in haar eerste termijn nog eens nadrukkelijk op die analyse in te gaan.
De trek in de schoorsteen komt onvoldoende op gang. Een nieuw pleidooi voor
herverdeling van arbeid en deeltijdwerk zou daarin een belangrijke bijdrage
kunnen zijn.Ik wil nog een enkele opmerking maken over het najaarsoverleg, ook al
hebben wij hierover bij interruptie al gesproken. Mijn fractie is tevreden
over datgene wat daarin is afgesproken over de allochtonenproblematiek in
relatie tot de arbeidsmarkt. Tegen collega De Jong wil ik zeggen dat er een
aantal verbeteringen is voorgesteld in datgene wat nu via wetgeving wordt
voorgesteld, die twee jaar geleden nog onmogelijk waren. Als die verbetering
leidt tot een verbreding van het draagvlak op het niveau van de sociale partners,
dan kan ik mij bijna niet voorstellen dat het CDA zich daar niet naadloos
bij zou willen aansluiten. Dat zou ook een verbreding van het politieke draagvlak
zijn.De additionele arbeid is op dit moment onmisbaar. Het komt moeilijk en
misschien wel te moeilijk van de grond en daar zijn allerlei verklaringen
voor waar ik nu niet over zal spreken. Uit al het onderzoek rondom die additionele
arbeid – het gaat dan over de banenpools en de Melkertbanen –
komt in belangrijke mate een knelpunt naar voren, te weten de beloning bij
zowel de banenpools als de Melkertbanen. De doorstroming komt nauwelijks van
de grond en dat betekent dat er geen begin is van een perspectief voor inkomensverbetering
via die kant. Als er bij die mensen bijvoorbeeld loonbeslag wordt gelegd,
dan komt men al snel onder het sociaal minimum terecht. Dus ook werk en armoede
zou gecombineerd kunnen worden. Tegen die achtergrond heeft mijn fractie twee
voorstellen: 1. het realiseren van schuldsanering of gedeeltelijke
schuldovername bij het aanvaarden van zo'n baan; kortom, met een schone lei
beginnen;2. mensen die een banenpoolplaats accepteren of die een
Melkertbaan hebben, ofwel na een jaar het reële perspectief van doorstroming
geven naar de reguliere arbeidsmarkt, dan wel het perspectief van een hogere
beloning geven. Ik denk dan aan maximaal 140% van het minimumloon.Daarnaast vind ik dat er meer aandacht moet worden gegeven aan het vraagstuk,
dat ook hier de meer kansrijken deze plekken lijken te bemensen. Het gaat
in meerderheid om mensen die een opleidingsniveau hebben dat hoger is dan
de MAVO-opleiding. Zou de minister daar nog eens naar willen kijken?Voorzitter! Is de inkomenspositie van de werkende op of rond het minimum
al knap beroerd, dat geldt zeker ook voor de niet-werkende. Waarom is het
zelfs met een sociaal-democraat op Sociale Zaken en Werkgelegenheid onbespreekbaar
de inkomensverschillen te verkleinen. Immers, de pendant van de verarming
is de verrijking. Dat kan niet meer ontkend worden. Ik zou de minister willen
vragen om hierop nadrukkelijker dan ik het in dit korte tijdsbestek kan neerzetten,
in te gaan.De mensen met de laagste inkomens hebben in de afgelopen jaren een onevenredige
prijs betaald voor wat "economisch herstel" is gaan heten. Zowel Bomhoff als
Engbersen hebben duidelijk aangegeven dat de bestedingsruimte op het minimum
afneemt en dat de vaste lasten toenemen. Als je de huidige hoogte van de uitkering
vergelijkt met de geïndexeerde uitkering van tien jaar geleden, kom je ƒ
211 tekort. Wie zich dan nog opwindt over het stelen van een brood, zou zich
wat mij betreft maar eens achter de oren moeten krabben.Voorzitter! Ik pleit voor een koopkrachtverbetering voor de laagste inkomens
in 1997. Ik heb de notitie van D66 over armoede met belangstelling gelezen.
Ik vond het wat goedkoop dat in "Niet bij brood alleen", geschreven door de
"warme Bakker", een generieke koopkrachtverbetering voor het verkiezingsjaar
1998 wordt voorgesteld. De analyse leidt natuurlijk tot een koopkrachtverbetering
in 1997.De echte armoede wordt hardnekkiger; het kabinet moet dat erkennen. Maar
waarom gebeurt er dan niets extra's? Je kunt niet jaar in jaar uit gecomplimenteerd
worden met alleen het agenderen van het thema armoede en er een aantal beperkte
maatregelen op zetten. Ik vind het dus te weinig structureel, maar dit debat
hebben wij vaker gevoerd.Ik heb ook al vaker gepleit voor een verhoging van de uitkering van mensen
die langer dan drie jaar werkloos zijn. De minister wil daar niet aan, omdat
het het aanvaarden van werk bemoeilijkt. Maar laten wij de verlies- en winstrekening
eens opmaken. Het gaat om ongeveer 20% van de bijstandspopulatie. De kans
dat die mensen die langer dan drie jaar werkloos zijn, op korte termijn werk
vinden, ligt, zo leert de Sociale nota van vorig jaar, tussen de 0% en 5%.
De kans dat die hogere uitkering het aanvaarden van een baan bemoeilijkt,
is dus buitengewoon klein, terwijl het wel een vrij behoorlijke verlichting
kan zijn van de financiële problematiek van deze mensen.Een andere suggestie is te denken aan het verhogen van de kinderbijslag
voor de laagste-inkomensgroepen. Als iets uit al het onderzoek evident naar
voren komt, is het dat de armoede zich concentreert bij mensen met kinderen.
Bij de algemene beschouwingen hebben wij al gepleit voor een ontplooiingstoeslag.
Langdurig werklozen die scholing en/of vrijwilligerswerk doen zouden een toeslag
kunnen krijgen die niet verrekend wordt met de uitkering. Dat is een stimulans
om te participeren en daar ook in financiële zin wat wijzer van te worden.
Wij zouden daar 200 mln. voor willen vrijmaken.Voorzitter! Als het gaat om de onderkant van de arbeidsmarkt, kiest het
kabinet vooral voor financiële prikkels. Ik denk aan afdrachtskorting,
aan subsidies, aan de laagste loonschalen en aan alles wat daarmee annex is.
Wat ik mis, is de meer kwalitatieve kant. Het blijkt bijvoorbeeld dat er een
behoorlijk aantal niet-vervulbare vacatures bestaat vanwege onvoldoende geschoold
aanbod. De OSA schat dat er tussen de 35.000 en 50.000 arbeidsplaatsen onbenut
blijven in bouw, industrie en landbouw. Scholing raakt onderbelicht, terwijl
uit onderzoek van het ministerie zelf blijkt dat de kans op werk na scholing
nadrukkelijk toeneemt. Het is dus treurig dat de scholingsgelden van de sociale
partners niet allemaal benut worden en dat er, ook door de bezuinigingen op
arbeidsvoorziening, voortdurend druk ligt op de scholingsbudgetten. Kunnen
de uitvoeringsorganisaties de werklozen niet scholen en bij een succesvolle
plaatsing de kosten daarvan verhalen op een scholingsfonds of op de nieuwe
werkgever?Een ander belangrijk idee is het introduceren van het persoonsgebonden
budget in de sociale zekerheid. Ik heb daar buiten deze Kamer een aantal weken
geleden al een verhaal over gehouden. Dit zou in de plaats kunnen komen van
alle subsidieregelingen en loonkostensubsidies, die onvoldoende werken. Het
gaat om een reïntegratie-instrument. Zo'n persoonsgebonden budget veronderstelt
gemotiveerde cliënten die zelf scholing of bemiddeling kunnen inkopen,
dan wel een deel van het budget in de sollicitatie kunnen inzetten. Het vergroot
de zelfstandigheid van de cliënten, het sluit aan bij de behoefte aan
maatwerk en het paternalisme kan verdwijnen. Bovendien worden al die bemiddelaars
en scholingsinstellingen opgeschud. Immers, het gaat erom tegen een zo laag
mogelijke prijs zoveel mogelijk kwaliteit te leveren. Het is een systeem analoog
aan dat van de zorgsector, waarbij natuurlijk geleerd moet worden van de minder
gunstige ervaringen. Ik vraag de staatssecretaris en de minister om in een
aantal gemeenten te starten met experimenten, ze zelf de doelgroep te laten
bepalen en na twee jaar eens te bekijken wat de resultaten zijn.Voorzitter! Met als motto "modernisering en nieuwe verantwoordelijkheidsverdeling"
is 9 mld. bezuinigd in de sociale zekerheid. Dat deel van het regeerakkoord
is uitgevoerd, maar de effecten worden nu wel zichtbaar. Ik denk aan de Algemene
nabestaandenwet en aan de Ziektewet, het probleem van de chronisch zieken
en gehandicapten, de mindere toegankelijkheid tot de arbeidsmarkt als gevolg
van risicoselectie. Ik heb in deze Kamer al eens een initiatiefwet op dit
terrein aangekondigd – dat wil zeggen het bestrijden van discriminatie
van gehandicapten – en voorgesteld die discriminatiegrond toe te voegen
aan de Algemene wet gelijke behandeling. Wij zullen nu een iets andere route
gaan kiezen, omdat dat in juridische zin op bezwaren stuitte en wij graag
in overleg met de CDA-fractie en in ieder geval de fracties van de PvdA en
de RPF een aparte antidiscriminatiewet gehandicapten zouden willen maken.Nog onvoldoende effect is gesorteerd bij de uitvoering van de nieuwe Algemene
bijstandswet. Wij krijgen signalen uit de praktijk dat de herbeoordelingen
onvoldoende goed gaan. Het gaat niet alleen om de rechtmatigheid, maar ook
om de activering en de armoedebestrijding en het problematische vraagstuk
van de automatisering. Een aantal fracties hebben met elkaar de suggestie
op tafel gelegd om ons als Kamer in ieder geval meer te informeren over hetgeen
zich in de praktijk op dat terrein afspeelt. Ik denk dat het goed is om dat
te doen. Wij zullen daar uiteraard in onderling overleg nader over spreken.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Ik vind het altijd heel goed als de Kamer probeert zichzelf optimaal te
informeren over wat er in de samenleving gebeurt en hoe wetgeving in de praktijk
uitpakt. U heeft vandaag en gisteren op de televisie benadrukt dat het om
de bijstandsgerechtigden gaat. Wat mij nu zo verbaasde, is dat die brief is
geschreven door de oppositiefracties. Waarom heeft u mijn fractie niet benaderd
en gevraagd of wij daar misschien ook behoefte aan zouden hebben? Dat heeft
mij zeer verbaasd.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik heb daar maar één reactie op en dat is dat wij dit over
en weer anders zouden moeten doen. Als u hier verbaasd over bent en het ook
jammer vindt, zal ik daar een volgende keer zeker rekening mee houden. Maar
misschien mag ik dan ook om het omgekeerde vragen. Het is namelijk een beetje
een reactie die voortvloeit uit het feit dat oppositiefracties voortdurend
geconfronteerd worden met een redelijk eendrachtig opererende coalitie. Nu
kunt u eens merken hoe vervelend dat is.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Dat is heel leuk geprobeerd, maar ik wil er toch even op terugkomen. Ik
vond het namelijk een beetje moeilijk dat u de betrokkenheid die u gisteren
op televisie deed uitkomen met de bijstandsgerechtigden – waar ik het
toevallig van A tot Z mee eens ben – vertaalde als: wij als oppositie
gaan er nu eens serieus naar kijken. Dat is onzin. Iedereen in de Kamer is
gehouden om te kijken hoe wetgeving uitwerkt. Over de vorm zullen wij in de
procedurevergadering spreken. Ik vind het heel raar als je dat als oppositie
naar je toetrekt onder de kennelijke veronderstelling dat de coalitie wel
niet geïnteresseerd zal zijn in hoe het gaat met de uitwerking van die
wet. Dat is echt een misverstand.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Als u het zo heeft begrepen en als dat tot een misverstand heeft geleid,
welk misverstand u nu zelf oplost, is het probleem weg. Als ik gisteren iets
gezegd heb, is het wel dat ik mij niet kan voorstellen dat de regeringsfracties
hier anders over denken. De Kamer heeft op dit punt een traditie – ik
heb gesproken over de Kamercommissie – en vanuit die traditie lijkt
het mij heel redelijk dat wij dit met elkaar bespreken. Als u kritiek heeft
op de procedure kan ik mij dat heel goed voorstellen. Ik heb daarop gerepliceerd. Laten wij dat begraven en laten wij kijken of wij
elkaar kunnen vinden om de praktijkcomponent waar u en ik zich zorgen over
maken – ik weet dat u zich daar zorgen over maakt en dat geldt ook voor
de fractie van de VVD en D66 – aan te pakken. Wij krijgen die signalen
uit de praktijk en wij maken ons daar allemaal zorgen over. Wij krijgen ook
brieven van de minister met een serieuze toon, maar juist omdat het hier het
laatste vangnet van het systeem van sociale zekerheid betreft, denk ik dat
wij, juist indachtig de commissie-Doelman-Pel, het aan onszelf verplicht zijn
om die praktijkcomponent zoveel mogelijk tot de onze te maken en een bijdrage
te laten zijn aan het debat met de minister. Ik heb daar absoluut geen zwartepietenspel
van willen maken. Integendeel. Dat wordt wel vaak geprobeerd en dat vind ik
soms een beetje flauw.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):U kunt zich de vragen van de journalist gisteren wel herinneren.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Natuurlijk, maar het gaat mij niet om de politieke schuldvraag en ook
niet om de schuldvraag van de sociale diensten. Daarom benadruk ik het belang
van bijstandsgerechtigden. Ik geloof meteen dat dat bij u ook hoog in het
vaandel staat.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Sans rancune, maar ik heb toch nog één opmerking. U noemde
net de Algemene wet gelijke behandeling en de gehandicapten. Dat was typisch
een voorbeeld waaraan u kon ontlenen dat wij daarvoor in zijn. U had die gedachte
en ikzelf was er niet van overtuigd, om het zachtjes uit te drukken, dat de
Algemene wet gelijke behandeling de juiste weg was om de discriminatie van
gehandicapten, die ook ik wil bestrijden, te bestrijden. Wij hebben daarover
gesproken en u bent ook zelf tot de conclusie gekomen dat een andere weg beter
is. Dat geeft aan dat parlementariërs kunnen samenwerken over de politieke
scheidslijnen heen. Dit is een zeer recent voorbeeld. Dan komt daar pats boem
uw initiatief ten aanzien van de bijstandswet overheen. Dat vind ik een gemiste
kans.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Ik incasseer die kritiek ten volle. Voor mij telt het resultaat.
Mevrouw Kalsbeek vindt het kennelijk zeer vervelend dat een aantal fracties
elkaar gevonden heeft in een brief aan de Kamer. Zij moet zich echter ook
realiseren dat er bij onderwerpen waarbij het regeerakkoord niet in het geding
is, mogelijkheden zijn om het politieke draagvlak verder te verbreden dan
de steun van de drie coalitiefracties.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):De heer Rosenmöller weet ook dat de coalitiepartijen bij menig onderwerp
gescheiden optreden. Er zijn soms door ons substantiële wijzigingen voorgesteld,
die ook door oppositiepartijen als verbeteringen werden gezien. Bij de stemming
bleek de oppositie vanwege een ander onderdeel dat niet goed zou zijn –
dat komt goed uit, denk ik dan – er vaak toch tegen te zijn. Niet alleen
de heer Rosenmöller kan kritiek leveren op dit punt.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Wie de schoen past, trekke hem aan. In ongeveer driekwart van de debatten
blijkt dat de coalitie een en ander goed doorgesproken heeft. Daarmee worden
de oppositiepartijen naar elkaar toegedreven. Maar ik begrijp nu dat dit niet
meer zal gebeuren. Dat vind ik prima. Het resultaat telt. Ik vind het dan
ook prettig van mevrouw Kalsbeek te horen dat dergelijke initiatieven goed
zijn. Daar twijfelde ik overigens ook niet aan. Laten wij inderdaad proberen
op politiek gevoelige en minder gevoelige terreinen elkaar in het parlement
op concrete voorstellen te vinden over de grens van coalitie en oppositie
heen. Als dat de winst is van deze wellicht wat prikkelende procedure, ben
ik zeer tevreden.De heer Van Dijke (RPF):Stemt mevrouw Kalsbeek in met het voorstel dat in de brief wordt gedaan?
Kunnen wij op die wijze verdergaan?Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Ik heb die brief nog niet eens gezien. Ik neem aan dat hij vandaag bij
mijn post zit. De brief zal normaal in procedure genomen worden. Het gaat
mij om de intentie achter de brief, namelijk dat wij voeling moeten houden
met de ontwikkelingen in de samenleving rond de bijstandswet. Ook mijn fractie
wil weten wat daarvoor de meest geëigende procedure is. Wij zullen de
brief lezen en de inhoud beoordelen. Dinsdag aanstaande zullen wij laten weten
wat wij ervan vinden.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Tot slot ga ik in op de arbeidszorg. De vraag is of de commissie
dagindeling wel nodig is. Waar blijven de maatregelen ten aanzien van loopbaanonderbreking?
Ik sluit mij aan bij het pleidooi van mevrouw Van Nieuwenhoven over de kinderopvang.De heer Van Middelkoop (GPV):Voorzitter! Het viel mij op dat de heer Rosenmöller zo kort sprak
over het gedeelte van het najaarsoverleg dat ging over de werkgelegenheid
voor allochtonen. Het viel mij ook op dat hij daar met zoveel tevredenheid
over sprak. Waar is dat op gebaseerd?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik ben heel blij dat u die vraag stelt. Ik heb hier kort over gesproken
omdat ik een keuze moest maken uit een veelheid van onderwerpen. Ik heb de
brief van de minister over het najaarsoverleg vanmorgen gelezen. Daarin wordt
een aantal wijzigingen aangekondigd. Voor mij is essentieel dat de kern van
de wet overeind blijft. Het misverstand dat in de publiciteit is gerezen,
namelijk dat de verplichte registratie is afgeschaft, wordt in de brief weggenomen.
Op een klein onderdeel wordt een wijziging in de systematiek voorgesteld en
daar komen wij nog over te spreken. Ik vind het een verbetering dat de rapportages
niet meer naar de kamer van koophandel gaan, maar naar de RBA's. Dat was twee
jaar geleden nog onmogelijk. Ook een aantal andere verbeteringen was twee
à drie jaar geleden nog onmogelijk. Daarom geef ik hier, juist vanuit
de betrokkenheid die ik bij het onderwerp heb, na snelle lezing en beoordeling
van de brief, een politiek signaal, namelijk dat ik in politieke zin steun
verleen aan de afspraken die daar tussen het kabinet en werkgevers en werknemers
over gemaakt zijn.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik heb destijds ook mijn steun aan die wet gegeven. Die wet is echter,
hoe je het ook wendt of keert, een middel om een bepaald doel
te verwezenlijken. Ik denk dat je pas tevreden kunt zijn als je de indruk
hebt dat het doel naderbij wordt gebracht. Wij moeten op dit moment constateren
dat dat de afgelopen jaren niet is gelukt. Vandaar mijn vraag naar die tevredenheid.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Misschien had ik die zin niet uitgesproken, maar met deze wijzigingen
wordt natuurlijk een drastische verbreding van het draagvlak bereikt. Wij
zouden ons eens de vraag moeten stellen waarom deze wet onvoldoende gewerkt
heeft de afgelopen twee jaar. Heeft dat niet iets te maken met het feit dat
de werkgevers, vooral de werkgeversorganisaties, voortdurend negatieve signalen
rondom deze wetgeving hebben uitgezonden? Dat wordt ook bevestigd in de rapportages.
Het probleem zit veel minder bij de werknemers. Ook dat is bevestigd in de
rapportages. Ik ben daarom buitengewoon gelukkig dat wij met een beperkt aantal
wijzigingen, die de kern van de wet niet raken, een draagvlak in maatschappelijke
zin en wat mij betreft ook in politieke zin hebben kunnen bereiken. Vandaar
dus mijn reactie. Dat geeft mij het vertrouwen dat de werking van de wet nu
overeen gaat komen met de manier waarop u en ik daar twee jaar geleden optimistisch
over waren.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Is de prijs die betaald moet worden voor het feit dat Blankert
zich niet meer negatief zal uitspreken over deze wet, niet geweldig hoog?
De werkgevers hebben nu toch gezien dat zij, wanneer zij op die manier de
zaak traineren, groot succes kunnen boeken?De heer Rosenmöller (GroenLinks):U zult dan toch echt kennis moeten nemen van de wijzigingsvoorstellen
die het kabinet met de sociale partners besproken heeft. Er is namelijk nauwelijks
een prijs betaald voor een heleboel draagvlak.De heer Van Dijke (RPF):Wat is een draagvlak wanneer er geen doelstellingen meer geformuleerd
worden?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! De heer Van Dijke heeft nog geen kennisgenomen van de brief.
De doelstellingen kunnen geformuleerd blijven worden. Er blijft sprake van
een registratie, van openbare rapportages, van een taakplan en van een sanctie,
zij het een andere sanctie. Maar de kern van de wet staat recht overeind.
Ik denk dat hier ook bij de werkgevers sprake is geweest van voortschrijdend
denken en dat de werknemers daar evenals het kabinet goed op geanticipeerd
hebben. Sommige onderwerpen moet je niet in de sfeer van winst- en verliesrekening
trekken, maar ik durf het initiatief dat ik twee à drie jaar geleden
met een aantal collega's van de VVD en D66 genomen heb, met gemak te verdedigen,
nu al.De heer Klein Molekamp (VVD):Voorzitter! Het gaat goed met de Nederlandse economie en het gaat goed
met de ontwikkeling van de arbeidsmarkt. Dit waren de belangrijkste boodschappen
die met Prinsjesdag naar buiten zijn gekomen. Als wij de cijfers van het kabinet
vergelijken met die van vele andere landen en die van het kabinet-Lubbers
III, dan is deze jubeltoon gerechtvaardigd. De macro-economische doelstelling
en de werkgelegenheidsdoelstelling, zoals afgesproken in het regeerakkoord,
zijn binnen drie jaar gerealiseerd. Het kabinet verdient hiervoor een compliment.
Dit compliment is het kabinet door vele buitenlandse bladen gemaakt. Wat dat
betreft is er een heel andere toonzetting dan twaalf jaar geleden, toen nog
uitvoerig gesproken werd over de "Hollandse ziekte". Nu worden wij zelfs in
Frankrijk als een voorbeeld genoemd.Jarenlange bezuinigingen en loonmatigingen hebben er niet alleen toe geleid
dat Nederland als een van de eersten de EMU-criteria heeft gehaald, maar ook
dat de Nederlandse werkgelegenheid een van de hoogste groeicijfers in Europa
kent. Een gevolg hiervan is een gevoel dat het doel bereikt is. Steeds meer
lijkt de politieke agenda te gaan over meevallers. De ontwikkeling van nieuwe
arbeidsplaatsen lijkt daarmee een minder dominante positie in te nemen.Voorzitter! Ik zal daar een aantal voorbeelden van noemen. Omdat mijn
beide coalitiepartners mij zeer dierbaar zijn, zal ik mij met de voorbeelden
tot hen beperken. Bij het bestaande PvdA-plan "Sociale zekerheid bij de tijd"
ontbreekt helaas de financiële paragraaf. De Kamer heeft bij de schriftelijke
vragenronde bij de Miljoenennota gevraagd één voorbeeld uit
te rekenen, namelijk wat een loopbaanonderbreking van zes maanden eens in de vijf jaar zou kosten. Het kabinet antwoordt daarop dat dit,
indien daarvan volledig gebruik wordt gemaakt, op een bedrag van 17 mld. per
jaar zou komen. Dat zou betekenen dat binnen een jaar meer uitgegeven zou
worden dan in vier jaar bezuinigen onder dit kabinet is gerealiseerd. En dan
heb ik het nog niet over de andere voorstellen die zijn gedaan.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Beseft de heer Klein Molekamp dat het PvdA-rapport dat hij in zijn voorbeeld
noemt, een discussiestuk is en dat er daarom geen financiële doorrekening
bij zit?De heer Klein Molekamp (VVD):Ik neem aan dat het toch een serieus discussiestuk is.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Ik reageer alleen maar op het feit dat de heer Klein Molekamp zei dat
het voorstellen waren van de Partij van de Arbeid en dat is niet zo. Dat is
het enige wat ik opmerk: het is een discussiestuk.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik dank mevrouw Van Nieuwenhoven voor deze verbetering.Voorzitter! Een recente nota van de heer Bakker van D66 "Niet bij brood
alleen" komt met vele financiële cadeautjes zonder financiële dekking.
De heer Rosenmöller verwees er al naar. Ik zal er een paar noemen: een
plus voor iedereen, eindelijk weer eens wat erbij, meeprofiteren van de economische
groei, tijdelijke ontheffing van de sollicitatieplicht, een minimale quote
voor het vrij besteedbaar inkomen en, als klap op de vuurpijl, een structurele
verruiming van uitkeringen op de kinderbijslag voor mensen met kinderen en
een laag inkomen.Met deze plannen hebben de fracties van de PvdA en D66 de bezuinigingen
uit het regeerakkoord voor een deel tenietgedaan.De heer Bakker (D66):Ik kom er vanmiddag zelf nog wel op terug, maar ik wil voor de Handelingen
toch even zeggen dat het bij de laatste twee voorbeelden van de heer Klein
Molekamp niet om voorstellen gaat maar om punten ter discussie, bijvoorbeeld
voor een volgende kabinetsperiode. Voor het overige ben ik blij dat hij zoveel
aandacht besteedt aan de notitie, want dat scheelt mij weer spreektijd.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik meen dat het goed is als je bij voorstellen die je lanceert, ook een
financiële dekking aangeeft. En dat geldt zeker als je die in een serieus
forum lanceert. Anders heeft het een vorm van retoriek. Dan wekt het verwachtingen.
Verwachtingen wekken waarvan je later moet zeggen "sorry, ik heb ze niet doorgerekend
en het valt mij reuze tegen", is volgens mij het ergste wat je op dit moment
kunt doen, juist als je praat over de problematiek van de minima.De heer Bakker (D66):Daarover ben ik het met de heer Klein Molekamp helemaal eens. Dat zou
ik zelf hebben kunnen zeggen. Alleen daarom heb ik in de notitie zo'n uitdrukkelijk
onderscheid gemaakt tussen voorstellen die in deze kabinetsperiode aan de
orde zijn en naar onze mening gerealiseerd kunnen worden – daaraan zitten
voor een deel overigens ook financiële consequenties – en voorstellen
die voor een verdere toekomst besproken zouden moeten worden. Daarbij gaat
het inderdaad om een aantal voorstellen die de heer Klein Molekamp heeft genoemd.
Daarover komen wij dan nog wel te spreken, maar het gaat naar mijn gevoel
meer om discussies die in het kader van de verkiezingsprogramma's en een volgend
regeerakkoord aan de orde zijn.De heer Klein Molekamp (VVD):Als je die voorstellen doet, moet je volgens mij ook het financiële
plaatje erbij geven, zodat de mensen weten waaraan zij toe zijn, zodat zij
weten waaruit het gefinancierd wordt. Dan kun je een partij op een evenwichtige
wijze laten discussiëren. Anders worden er verwachtingen gewekt, dan
worden er suggesties gedaan en vervolgens wordt een jaar later gezegd: sorry,
ik heb het eens laten doorrekenen en wij kunnen het niet financieren.Jarenlang is ernaar gestreefd de neerwaartse spiraal – meer kosten
leidden tot meer uitstoot van arbeid – om te draaien en daarin zie je
nu een zekere verslapping komen. Ik denk dat wij dat te allen tijde moeten
vermijden. Dat is de kern van mijn boodschap. Dan gaat de werkgelegenheidsgroei
die wij nu juist zo positief bejegenen, wederom teloor.De heer Bakker (D66):Nu raakt de heer Klein Molekamp weer een ander punt en daar wil ik toch
wel een heel korte reactie op geven.De negatieve spiraal blijft van onverminderd belang. Ik meen echter dat
wij ook moeten proberen om de negatieve spiraal, waarbij het inkomen alsmaar
omlaag gaat – dat hebben wij nu gestabiliseerd – een beetje om
te keren. Daarop was die notitie gericht.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik wilde mijn coalitiepartners vragen vooral gezond realisme te tonen
en geen ongedekte cheques af te geven. De VVD heeft bij de verkiezingen het
thema "werk, werk, werk" centraal gesteld. Bij de kabinetsformatie is dat
voortgezet. De VVD blijft van mening dat het ontwikkelen van nieuwe arbeidsplaatsen
de hoogste prioriteit dient te hebben.Ik ben begonnen namens de VVD complimenten te geven aan het kabinet, maar
ik wil graag eens wat verder achter de cijfers kijken. Je ziet dan dat tegenover
die 100.000 extra arbeidsplaatsen ook 70.000 nieuwe toetreders staan. Dat
betekent dat je een nettobalans van 30.000 hebt. Als je dat afzet tegen de
465.000 werklozen van dit moment, dan zie je dat je in dit tempo nog minstens
vijftien jaar moet doorgaan om de werkloosheid op te lossen.Voorzitter! Het zijn sommetjes, maar achter die sommetjes zitten mensen
en gezinnen. Vandaar dat wij zozeer aandringen op de creatie van werk, omdat
dit onzes inziens de beste en meest effectieve vorm van sociaal beleid is.
De VVD-fractie zou de creatie van werk langs twee lijnen willen bereiken: 1. het beleid van een versterkte economische groei moet worden voortgezet
en waar mogelijk geïntensiveerd;2. de latente groeimarkt van
onder andere persoonlijke dienstverlening zal tot ontwikkeling moeten worden
gebracht.Ik wil deze twee lijnen verder uitwerken. Het feit dat voor het eerst
sinds lange tijd het aantal inactieven in onze samenleving is afgenomen in
combinatie met het feit dat het socialezekerheidsstelsel is gemoderniseerd,
leidt ertoe dat het verschil tussen lonen en loonkosten dit jaar wordt verkleind.
Het feit dat dit de afgelopen jaren omgekeerd was, heeft jarenlang
boven de economie gehangen. Het doorbreken van die spiraal betekent ook dat
wij kunnen profiteren van de creatie van werkgelegenheid, misschien wel meer
dan de ons omringende landen die deze spiraal nog moeten doorbreken.Het betekent ook dat wij goed moeten bekijken welke groeisectoren tot
ontwikkeling gebracht kunnen worden. De discussie rond Beek en Schiphol hebben
ons enigszins somber gestemd, omdat juist de luchtvaart grote groeimogelijkheden
kent. Je moet dan geen beleid inzetten op afremming. Je moet je juist afvragen
hoe je deze bedrijfstak zo goed mogelijk kunt inkaderen zodat er geen extra
milieuoverlast ontstaat. Het feit dat de fracties van PvdA en D66 zo gemakkelijk
over enkele duizenden arbeidsplaatsen spraken, heeft mijn fractie verbaasd.
De minister van Economische Zaken heeft in die discussie heel duidelijk positie
ingenomen. Welke positie had de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
in dat debat?Ook bij de verdeling van de meeropbrengsten als gevolg van de economische
voorspoed hebben velen hun vinger reeds opgestoken. Ik heb dat al eerder gezegd.
Mevrouw Kalsbeek heeft dat vandaag wederom gedaan. De fractie van de VVD is
van mening dat deze meeropbrengst vooral moet dienen voor een versterking
van de economie omdat dat de meeste banen oplevert. De huidige groei van 100.000
banen per jaar is voor de VVD ook voor de komende periode een minimumoptie.
Deelt de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid deze inzet en kan hij
aangeven wat zijn ambitie is?Hoezeer de economische groei ook aantrekt, het zal moeilijk zijn eenieder
aan een baan te helpen. Een aantal veelal langdurig werklozen heeft immers
onvoldoende kennis, werkervaring, taalvaardigheid en dergelijke om tegen het
huidige minimumloon aan de slag te kunnen. In het rapport van het Sociaal
en cultureel planbureau met de titel "Het onderste kwart" wordt hierop uitvoerig
ingegaan. In dit rapport wordt erop gewezen dat het aantal banen aan de onderkant
qua aantal vrij stabiel is, maar dat deze banen wel in aard verschillen. Immers,
de banen in de industrie die weinig scholing vragen, verminderen in aantal,
onder andere door de automatisering, terwijl het aantal banen in de dienstverlening
stijgt. Dat was een van de redenen waarom ik in een reactie op mevrouw Kalsbeek
zei dat het uitermate belangrijk is dat de industrie in ons land overeind
blijft. Ik neem aan dat zij dat ook met mij eens is.Sterker nog, in hetzelfde rapport staat dat in de markt voor de persoonlijke
dienstverlening nog zeer veel groei mogelijk zou zijn, omdat mensen niet in
staat zijn deze werkzaamheden zelf te verrichten. Ik denk daarbij aan ouderen
en bejaarden. Anderzijds hebben groepen mensen steeds minder tijd beschikbaar.
Het is echter moeilijk deze markt goed tot ontwikkeling te brengen volgens
het Sociaal en cultureel planbureau, mede omdat een aantal van deze markten
moet concurreren met het grijze en zwarte circuit. Willen deze markten daadwerkelijk
tot ontwikkeling komen, dan zal dit alleen kunnen als de kostenstructuur aanzienlijk
wordt verlaagd. Dit kan onder andere door verlaging van het minimumloon en
door vrijstelling van werkgeverslasten. Er is ook gesproken over het vouchersysteem.
Misschien is een combinatie noodzakelijk om mensen met een grote achterstand
toch weer aan het werk te helpen. Het kan toch niet de bedoeling zijn dat
de Nederlandse garnalen in Marokko worden gepeld, terwijl wij hier nog met
zoveel werklozen zitten? Wanneer is over dit vraagstuk een duidelijk samenhangende
visie van het kabinet te verwachten?De heer De Jong (CDA):Wij hebben kortgeleden van de minister van Sociale Zaken een prachtig
rapport ontvangen van een Duits instituut, welk rapport overigens in het Engels
is geschreven. Een van de meest opvallende conclusies daarin is dat eindelijk
eens duidelijk is gemaakt dat allerlei rigiditeiten die zogenaamd op onze
arbeidsmarkt zouden bestaan, geen oorzaak zijn van de problemen op de Nederlandse
arbeidsmarkt. Deelt de heer Klein Molekamp die conclusie of blijft hij in
zijn eigen verhaal geloven?De heer Klein Molekamp (VVD):Ik vind het rapport van dat Duitse instituut een slecht rapport. Ik zal
ook zeggen waarom. In de eerste plaats vind ik de analyse niet erg sterk.
In de tweede plaats staan er een aantal statistische fouten in. De werkloosheidscijfers
worden vergeleken van 1985 tot 1995. In de tussentijd is een correctie toegepast
in de definitie en volgens mij is die correctie niet meegenomen in het rapport.De heer De Jong (CDA):En het andere rapport van Van Soest? Daar staat dezelfde conclusie in.
Kan dat ook op de puinhoop?De heer Klein Molekamp (VVD):Over dat rapport heb ik duidelijk gesproken en met argumenten aangegeven
wat ik daartegen heb. Als mij gevraagd wordt of de net door mij genoemde instrumenten
een duidelijke flexibilisering van de arbeidsmarkt bewerkstelligen, dan bevestig
ik dat.De heer De Jong (CDA):Ik laat mij wel eens iets zeggen door wetenschappelijke inzichten. De
minister doet de moeite om door instituten en mensen van naam dingen te laten
uitzoeken. Ik noem Van Soest, een erkend onderzoeker op het gebied van de
invloed van minimumlonen. De twee genoemde rapporten kennen beide dezelfde
conclusie. De heer Klein Molekamp heeft echter geen boodschap aan die rapporten.
Als nu wetenschappelijk onderzoek laat zien dat het minimumloon totaal niet
in de weg staat van een soepel functioneren van de arbeidsmarkt, waarom blijft
hij dan zo aan zijn eigen verhaal vasthouden? Waar dienen dan al die rapporten
voor?De heer Klein Molekamp (VVD):Ik heb een aantal bouwstenen genoemd. In de eerste plaats moet gekeken
worden naar de samenhang van het geheel. In de tweede plaats zijn er ook in
de kring van de heer De Jong velen die precies hetzelfde zeggen als ik. Dat
zijn hooggeleerden die blijkbaar op een bepaalde grondslag tot dezelfde conclusie
zijn gekomen. Ik luister dus naar mensen uit de achterban van de heer De Jong,
naar mensen uit mijn achterban en naar mensen uit het veld. Ik kijk immers
voor een deel naar de praktijk. Dit alles vormt voldoende reden om vast te
houden aan de net door mij neergezette visie.Nederland wijkt op een aantal punten duidelijk af van de ons omringende
landen. Ik noem een veel grotere instroom, die te maken heeft
met de bevolkingssamenstelling, de inhaalslag van Nederland wat betreft de
arbeidsparticipatie van vrouwen en de toestroom van immigranten.Er was aanvankelijk sprake van een toestroom als gevolg van een tekort
aan werkkrachten. Die toestroom is doorgegaan na wijziging van de arbeidsmarkt.
Hoewel die toestroom op dit moment iets is afgenomen, blijven er nog veel
mensen over die relatief gezien een heel beperkte scholing en taalkennis hebben.
Juist in het verleden waren deze mensen vaak actief in de industrie, waar
nu een aantal functies is weggeautomatiseerd. Ik vraag de minister of er een
oplossing is voor de werkloosheid onder de nieuwe immigranten, gezien de zich
wijzigende structuur in de industrie. Ik heb het dus niet over de mensen die
hier al lang zijn, kinderen hebben en een opleiding hebben genoten.In het voorgaande ben ik ingegaan op de arbeidsmarktontwikkelingen en
de noodzaak tot verdere banengroei. In economisch opzicht en qua werkgelegenheidsontwikkeling
scoort Nederland goed in vergelijking met haar buurlanden en zeker in vergelijking
met Duitsland. Daar is de sanering van de economie later op gang gekomen.
De weerstanden die wij in de jaren tachtig hebben moeten overwinnen, moeten
zij daar nog overwinnen. Daarom verbaast het mij dat minister Melkert steeds
vol trots zegt: "Ich bin ein Rheinländer", terwijl bondskanselier Kohl
Nederland steeds als voorbeeld neemt.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Het een sluit het ander niet uit!De heer Klein Molekamp (VVD):Daarop wil ik het volgende zeggen. De vorige fractievoorzitter van de
PvdA, de heer Wöltgens, ging nog verder. Die zei op een gegeven moment
dat de invloed van Nederland zal toenemen als wij samengaan met het Rijnland.
Ik neem aan dat de minister die visie niet onderschrijft. Hij heeft bij herhaling
"Ich bin ein Rheinländer" gezegd, terwijl de heer Kohl zegt dat Duitsland
wellicht wat eerder had moeten flexibiliseren. Ik denk dat juist die flexibilisering
in Nederland veel verder is voortgeschreden dan in Duitsland. Vandaar dat
de heer Kohl Nederland als voorbeeld noemt.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Nog afgezien van het feit dat de vorige fractievoorzitter van de PvdA
beter Duits sprak dan deze minister, vraag ik mij af of de heer Melkert het
zo heeft gezegd. Volgens mij heeft hij gezegd: ik ben een Rijnlander. Ik wijs
er opnieuw op dat dit niet uitsluit dat de heer Kohl met enige afgunst kijkt
naar de wijze waarop bijvoorbeeld deze minister in Nederland tracht een aantal
problemen op te lossen. Deze twee zaken sluiten elkaar niet uit.De heer Klein Molekamp (VVD):De heer Kohl heeft het mede over de flexibilisering die in Nederland verder
is voortgeschreden dan in Duitsland. U weet dat wij in de jaren tachtig op
een aantal fronten bezig zijn geweest om die flexibilisering doorgang te laten
vinden. Juist daardoor kon de banenmotor aan de gang worden gehouden. Die
mening deelt u. Welnu, daarvoor hebben wij in deze Kamer weerstanden moeten
overwinnen. Dat was nodig om die flexibilisering geaccepteerd te krijgen.
Vervolgens heeft de markt daar op een goede manier op ingespeeld. Ik vind
dat wij op die weg voort moeten gaan. Het is een weg waarvan Kohl zegt dat
die ook in Duitsland eerder had moeten worden gekozen.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Ik had u dus verkeerd begrepen toen ik dacht dat u meende dat de minister
en de heer Kohl het op dit punt oneens waren.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik heb mijn opmerking hierover toegelicht. Wat mij betreft doet de heer
Melkert er goed aan zich te richten op de flexibilisering die hij ook zelf
voor een groot gedeelte heeft ondersteund. Wellicht dient hij wat minder naar
Duitsland te kijken, omdat daar juist wordt gezegd dat er naar Nederland moet
worden gekeken.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Blijkbaar, voorzitter, is er bij de heer Klein Molekamp sprake van een
misverstand. Het zijn van Rijnlander is door de minister in overdrachtelijke
zin bedoeld.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik had inderdaad al begrepen dat de minister niet van plan was om te emigreren.
Als u denkt dat ik dát in gedachten had, kan ik u geruststellen.Voorzitter! Eind 1994 heeft een uitvoerige discussie plaatsgevonden over
het algemeen verbindend verklaren van CAO's. Afgesproken werd dat bij de CAO-onderhandelingen
de laagste loonschalen meer zouden worden ingevuld. Uit de brief van de minister
van gisteravond over het najaarsoverleg blijkt dat in 31 van de 51 onderzochte
CAO's schalen op of vlak boven het minimumloon zijn opgenomen. Uit verdere
analyse blijkt dat het, ten opzichte van de vorige stand van zaken van mei
1996, slechts om een toename ter grootte van zes afspraken gaat. Ook blijkt
dat het niveau van het laagste reguliere CAO-loon ten opzichte van het vorige
jaar slechts met 1,6% is gedaald. Bovendien blijkt uit het rapport van de
arbeidsinspectie dat slechts gemiddeld 16% van de bedrijven aangeeft deze
schalen daadwerkelijk in te vullen.Voorzitter! Was dít wat de minister in november 1994 voor ogen
stond, of had hij een meer ambitieuze doelstelling? Betekent dit nu dat andere
instrumenten moeten worden ingezet? Mijn fractievoorzitter heeft bij de algemene
beschouwingen gesteld dat de afspraken hieromtrent, opgenomen in het regeerakkoord,
niets aan duidelijkheid te wensen overlaten. Hij stelde dat de fractie van
de VVD bereid was het komende najaarsoverleg met sociale partners af te wachten,
maar herinnerde het kabinet wél aan de genoemde afspraken. Voorzitter!
Ik ga ervan uit dat de minister nog altijd achter de bedoelde passage van
het regeerakkoord staat. Mijn fractie is van oordeel dat de stijging van het
aantal laagste loonschalen nog onvoldoende is. Nog belangrijker is dat er
onvoldoende helderheid bestaat over de daadwerkelijke invulling van deze schalen.
Wij zouden hierover graag duidelijkheid verkrijgen. De minister stelt in zijn
brief van gisteravond dat hij de ontwikkelingen in de praktijk zal blijven
volgen. Ik vraag hem, vóór 1 juli 1997 de Kamer in kennis te
stellen van de daadwerkelijke invulling van de laagste loonschalen. Naar de
mening van mijn fractie zou op de volgende punten een toetsing moeten plaatsvinden:
het aantal CAO's met lage loonschalen; het niveau van de gemiddelde
laagste reguliere CAO-loonschalen; de daadwerkelijke invulling van de laagste
CAO-loonschalen. Ik denk dat wij daarop definitief moeten toetsen en als er
dan niet echt een vooruitgang is gemaakt die overeenkomt met de ambities van
het regeerakkoord, dan moeten wij constateren dat het niet werkt en dat het
instrument van het algemeen verbindend verklaren overeenkomstig het regeerakkoord
zal moeten worden afgeschaft.De heer De Jong (CDA):Voorzitter! Kan de heer Klein Molekamp aangeven of de discussie over het
algemeen verbindend verklaren in zijn partij al helemaal afgelopen is? De
meest vooraanstaande econoom van de VVD, prof. Kuipers uit Groningen, heeft
een schitterend preadvies geschreven voor de Vereniging voor staathuishoudkunde.
Daarin geeft hij een ernstige waarschuwing om het algemeen verbindend verklaren
niet af te schaffen. Deelt de heer Klein Molekamp de mening van de heer Kuipers?De heer Klein Molekamp (VVD):Ik vind deze vraag een beetje overbodig. Ik moet eerlijk zeggen dat ik
eerder naar het verkiezingsprogramma van de VVD kijk dan dat ik let op wat
individuele leden van de VVD zeggen. Ons verkiezingsprogramma en het regeerakkoord
zijn hier heel duidelijk over en die vormen de leidraad voor de VVD-fractie.
Dat lijkt mij nogal logisch.De heer De Jong (CDA):Met de interpretatie van het regeerakkoord door de minister van Sociale
Zaken kunnen wij prima leven, dus die duidelijkheid geloof ik wel, maar mijn
vraag is of het voor u een dogma is of dat u zegt dat er ook wel discussie
over mogelijk is. Ik ben toch eigenlijk wel benieuwd naar een echte weerlegging
van de juistheid van de opvatting van Simon Kuipers.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik vind dit een buitengewoon merkwaardige vraag. Er is in 1994 een duidelijke
passage hierover in het regeerakkoord opgenomen en bij de behandeling van
de begroting van Sociale Zaken in dat jaar heeft de minister gevraagd om enigermate
ontheffing van het regeerakkoord op dit punt, omdat hij wilde nagaan of hij
er samen met de sociale partners uit zou kunnen komen en de laagste loonschalen
werkelijk zou kunnen invullen. Die ruimte heeft de VVD de minister gegeven,
maar ik constateer dat de sociale partners hier nog steeds onvoldoende op
inspelen. Vandaar dat ik zeg dat dit geheel in juni volgend jaar op een drietal
punten getoetst zal moeten worden. Wel, daarmee geef ik toch aan dat onze
fractie de sociale partners zoveel mogelijk de kans heeft gegeven om de laagste
loonschalen in te voeren? U heeft zelf ook de betekenis daarvan aangegeven.
Vandaar dat mij deze reactie verbaast.De heer De Jong (CDA):Wij hebben zojuist een rapportje van het ministerie gekregen waarin het
"doorzakeffect" alweer prachtig zichtbaar is. Zullen wij een weddenschap afsluiten
over de reactie van de minister?De heer Klein Molekamp (VVD):Wat mij in uw reactie verbaast, is dat u aan de ene kant zo nadrukkelijk
wijst op het belang van het invullen van banen aan de kant van het minimumloon,
terwijl u aan de andere kant, als ik zeg dat de praktijk veel minder overeenkomt
met onze ambities en dat wij er druk op moeten zetten opdat wij de zaak in
juni volgend jaar kunnen afronden, daaraan geen enkele steun verleent. Dat
ene verhaal staat volstrekt haaks op het andere.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Ik moet zeggen dat ik u steeds minder goed begrijp. Het is heel goed mogelijk
dat wij verschillend denken over algemeen verbindend verklaren, ik weet het
eigenlijk wel zeker. Maar u gebruikt zo'n eigenaardig argument. U zegt dat
de laagste loonschalen nu in CAO's zijn opgenomen. Dat vinden wij allebei
mooi. Vervolgens stelt u vast dat die laagste loonschalen zeer summier gevuld
worden. Dat vinden wij beiden jammer, maar dat heeft toch niets met algemeen
verbinden verklaren te maken? De overheid heeft geen andere middelen dan politieke
druk en overtuigingskracht om daar iets aan te doen.De heer Klein Molekamp (VVD):Misschien verschillen wij inderdaad van mening, maar ik neem aan dat dit
niet geldt voor het uitwerken en naleven van het regeerakkoord.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Waarom zegt u dit?De heer Klein Molekamp (VVD):Omdat er in het regeerakkoord ook een passage over het algemeen verbindend
verklaren staat.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):U gaat geheel langs mijn vraag heen.De voorzitter:Het lijkt mij het best dat de heer Klein Molekamp zijn antwoord afmaakt
op de interruptie van mevrouw Kalsbeek. Daarin moeten geen subinterrupties
sluipen.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Die lokt hij uit en u nu ook.De voorzitter:Nee, ik lok helemaal niets uit. Ik geef de heer Klein Molekamp het woord.De heer Klein Molekamp (VVD):Voorzitter! Bovendien hebben wij in 1994 bij de begrotingsbehandeling
gezegd dat de laagste loonschalen zoveel mogelijk ingevuld moeten worden.
Uit de huidige cijfers blijkt weliswaar dat die bij 31 van de 51 CAO's in
ieder geval op papier ingevoerd zijn, maar dat er nog heel veel schort aan
de daadwerkelijke invulling. Wij hebben dit in het debat van 1994 dan ook
als toetssteen gebruikt voor het al dan niet AVV'en. Dan zegt u: dat is toch
geen verantwoordelijkheid van de overheid? Maar het is toch de overheid die
uiteindelijk iets algemeen verbindend verklaart (AVV) en dat zijn toch niet
de sociale partners?Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):U begrijpt mijn punt niet. Natuurlijk is AVV de verantwoordelijkheid van
de overheid, maar nu is de regel dat er algemeen verbindend wordt verklaard.
Vervolgens willen wij beiden, alsook het kabinet, dat de laagste loonschalen
ingevoerd worden, dus in de CAO worden opgenomen. Vervolgens moeten de werknemers
in de laagste loonschalen opgenomen worden. Welnu, dit gaat langzaam; wij
willen graag dat er meer komen. Het AVV'en doet er echter niets aan toe of
af; dat maakt dus geen werknemer meer in de laagste loonschalen.
En dat is mijn punt.De heer Bakker (D66):Ik denk dat het toch nogal wat uitmaakt hoe de schalen niet ingevuld worden.
Als bijvoorbeeld in een CAO het minimumloon is gerevitaliseerd, dus dat er
vanaf dat niveau banen kunnen ontstaan, en als blijkt dat dit in de vrije
praktijk niet gebeurt, dan ben je vrij gauw uitgepraat. Er zijn echter ook
nogal wat afspraken gemaakt waarbij de mate waarin die in de praktijk worden
ingevuld, heel sterk afhankelijk is van werkgevers en werknemers. Bovendien
bieden die schalen vaak niet structureel ruimte om arbeidsplaatsen in te vullen
onder de bestaande laagste loonschalen, bijvoorbeeld omdat zij voor de duur
van een halfjaar zijn of een opstapschaal zijn. Dus dit soort afspraken zijn
niet echt serieus in het kader van wat wij wilden en van het regeerakkoord.De voorzitter:Ik stel mij voor dat de heer Klein Molekamp op beide interrupties reageert
en vervolgens zijn betoog vervolgt.De heer Klein Molekamp (VVD):Voorzitter! In 1994 hebben wij zowel bij het regeerakkoord als bij de
begrotingsbehandeling in de Kamer aangedrongen op het daadwerkelijk realiseren
van de banen aan de onderkant. Wij meenden namelijk ook dat een aantal werkloze
mensen weer aan de slag moesten. Welnu, de sociale partners zijn daarmee aan
de slag gegaan en zij hebben loonschalen ingevoerd: 31 van de 51. Als dat
papieren loonschalen blijken te zijn, is dat toch totaal niet overeenkomstig
de bedoeling van het regeerakkoord en overeenkomstig hetgeen wij in 1994 bij
de begrotingsbehandeling hebben afgesproken? Het gaat uiteindelijk toch niet
om de papieren afspraken? Het gaat er ons om dat mensen daadwerkelijk aan
de slag komen. Volgens mij moeten dat er veel meer zijn dan nu het geval is.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Daarmee ben ik het eens, maar wat heeft dat nu met AVV'en te maken? Dat
is echt helemaal niets!De heer Klein Molekamp (VVD):Ik heb het linksom geprobeerd en rechtsom; bovendien heeft de heer Bakker
getracht het uit te leggen.De heer Bakker (D66):Mag ik het nog eens door het midden proberen uit te leggen?De voorzitter:Als u het maar kort doet, want als blijkt dat het langs twee kanten niet
kan, is de kans groot dat het op de derde manier ook niet lukt.De heer Bakker (D66):Het gaat om een helder punt. Op het moment dat er op de markt op het niveau
van het minimumloon, vlak daarboven en nog een beetje verder daarboven functies
kunnen ontstaan in die zin dat werkgevers kunnen besluiten om iemand op dat
niveau in dienst te nemen, maar als dat niet gebeurt, is er niet zoveel aan
de hand. Maar de vraag is natuurlijk of het hele vraagstuk niet zozeer weerstand
oproept van werkgevers- en werknemersorganisaties en of de vormgeving van
de laagste loonschalen niet zozeer beperkend is, dat er in de praktijk om
die reden niks van terechtkomt. En dan gaat het wel degelijk om het algemeen
verbindend verklaren. Immers, dan is de toets aan de orde of er serieus werk
is gemaakt van het afbreken van tariefmuren aan de onderkant van de arbeidsmarkt.
En dat is dus het punt.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik hoop dat het punt duidelijk is. Ik hoop – maar dat heeft mevrouw
Kalsbeek me al gezegd – dat de tekst van het regeerakkoord ook voor
haar uitgangspunt is, zoals het dat voor de heer Bakker en voor mij is."Werk, werk en nog eens werk" was de basis van het VVD-verkiezingsprogramma
en is de basis voor het regeerakkoord. De VVD zal daarvoor blijven knokken,
omdat zij dat de beste en meest effectieve vorm van sociaal beleid vindt.
Mijn collega Van der Stoel zal hier verder nog op ingaan.Mevrouw Van der Stoel (VVD):Mijnheer de voorzitter! Voor deze inbreng koos de VVD-fractie als invalshoek
de vraag welk overheidshandelen toetreding tot de arbeidsmarkt belemmert.
Anders gezegd, draagt de overheid naast de individueel gemaakte keuze bij
aan de armoedeval? Bij zijn aantreden koos dit kabinet tot leidend motto "werk,
werk, werk". Een verstandige, maar zeker ook broodnodige keuze. De werkloosheid
leek immers onveranderlijk hardnekkig. Daar zijn uiteenlopende oorzaken voor
aan te geven. Ik noem er een paar.Dat is de verandering van het karakter van de werkgelegenheid van agrarisch
en industrieel naar een economie waarin zakelijke en persoonlijke dienstverlening
en informatica een vlucht nemen. Er zijn meer potentiële toetreders tot
de arbeidsmarkt. De sociale zekerheid werkt als vangnet en niet als trampoline
om terug te springen op de arbeidsmarkt. Het via een betaalde baan een zelfstandig
bestaan opbouwen was geen gemeengoed. Overheidsbeleid werkte remmend op toetreding
tot de arbeidsmarkt.Deze factoren brachten het kabinet er niet toe om bij de pakken te gaan
neerzitten en dat is niet zonder resultaat gebleven. Toch heerst er niet alom
een gevoel van tevredenheid, ook niet bij de VVD-fractie. Er staan immers
nog teveel mensen aan de zijlijn van het speelveld. Vrijwel iedereen is er
inmiddels van overtuigd dat niet meedoen op de arbeidsmarkt mensen afhankelijk
maakt van overheid of partner. Kortom, buiten de arbeidsmarkt staan, leidt
tot ongewenste sociale en economische gevolgen. In het Handelsblad van 30
november schrijft prof. Schuyt: Er is vermoedelijk veel meer sprake van welzijnstekorten
dan van welvaartstekorten. Niet de armoede, maar sociale overbodigheid is
Nederlands grootste probleem.Dan rijst niet alleen bij de VVD-fractie onmiddellijk de vraag hoe het
komt dat ondanks het succesvolle beleid niet nog meer mensen aan de bak komen.
Zou het kunnen dat ondanks de vernieuwing in beleid en uitvoering er nog te
ontginnen regelgeving wacht op een doortastende aanpak? Laat ik eens een aantal
feiten op een rijtje zetten.De bijstandswet maakt bijverdienen mogelijk. Kwijtscheldingsbeleid verlicht
de lasten. Toch maakt niet iedereen gebruik van de geboden mogelijkheid, uit
gêne of onwetendheid. Helaas komt er nu de mogelijkheid bij om mensen
niet langer als individu, maar als categorie te behandelen. De gemeenteraad
van Nederweert biedt wel een zeer op sinterklaas geïnspireerd cadeau
aan. Minima van boven de 50 mogen gratis naar de dierenarts, met hun huisdier wel te verstaan. Ik hoor gaarne het oordeel van het kabinet
over zo'n voorstel. De trampoline hangt hier als vangnet.De sociale werkvoorziening houdt teveel mensen binnen de beschutte werkplek
die niet tot de doelgroep behoren. Van doorstroming naar marktplaatsen is
nauwelijks sprake. Vangnet dus en geen trampoline.In het VVD-verkiezingsprogramma wordt gekozen voor gesubsidieerde banen.
Daar heeft de PvdA ons niet toe hoeven te verleiden, wat de heer Wallage afgelopen
zondag in het programma Buitenhof suggereerde. Hoewel wij ons realiseren dat
voor een aantal mensen terugkeer op de reguliere arbeidsmarkt niet of nauwelijks
zal plaatsvinden, koos en kiest de VVD er niet voor om de banenpool als eindstation
voor de overgrote meerderheid van de deelnemers te beschouwen. Slechts 5%
stroomt landelijk uit. Alweer een slappe trampoline? Hopelijk maakt het wetsvoorstel
WIW daar een einde aan.Over de lage loonschalen is inmiddels al uitgebreid gediscussieerd. Huursubsidies
werden verhoogd en dit houdt mensen vast in eenzijdig samengestelde buurten.
Een vangnet dus. Ik begrijp dat de PvdA-fractie daar nog een schepje bovenop
wil doen.Aan kinderopvang bestaat nog steeds een tekort. Flexibele werkuren bestaan
nauwelijks en inflexibele regels in CAO's remmen toetreding tot de arbeidsmarkt
af. Er bestaat nog steeds discriminatie naar afkomst en leeftijd. Het houdt
mensen afhankelijk van een uitkering. De Arbeidstijdenwet levert knelpunten
op in de praktijk. Boven de 50-jarige leeftijd daalt arbeidsmarktdeelname
drastisch. Scholing is niet aangepast aan het veranderende karakter van de
arbeidsmarkt. Er bestaat bijvoorbeeld een tekort aan informatici en bouwvakkers.
Instroom kan bij veel scholingsinstellingen alleen op gezette tijden en het
O en O-fonds kent een onderuitputting. De arbeidsmarktdeelname van vrouwen
is nog steeds te laag. Waar zijn de herintreedsters eigenlijk gebleven als
doelgroep? Er bestaan nog steeds beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen;
over ontmoediging gesproken. De conclusie luidt: zo wordt de armoedeval opengezet.Daarom moeten Kamer en kabinet niet alleen in de spiegel kijken, maar
ook bereid zijn het mes te zetten in deze realiteit. De VVD-fractie doet hiertoe
een aantal voorstellen. Om uitstroom uit de bijstand te bevorderen kan ervoor
gekozen worden, onder zekere voorwaarden, aanschaf van werkmateriaal, materiaal
dat je nodig hebt op je werk, en werkkleding uit de bijzondere bijstand te
vergoeden. Het gaat dan om de terugkeer naar de arbeidsmarkt.De uitstroom uit de WSW kan gestimuleerd worden door de reïntegratiemaatregelen,
bijvoorbeeld uit de PEMBA, in te zetten en de sociale werkvoorziening zelf
de begeleiding op zich te laten nemen van de werknemer bij uitplaatsing. Gesubsidieerde
banen moeten niet voor de meerderheid van de mensen het eindstation zijn.
Er dienen afspraken te worden gemaakt met bedrijven over de doorstroom. In
de beveiligingsbranche gebeurt dat.Wie zoekt er eigenlijk de mensen voor de NV Werk, die over veel banen
beschikt maar niet over de mensen? Toch zijn er in Amsterdam 80.000 werklozen.
De banen die de NV Werk heeft, blijven onvervuld. Wat doen RBA en GSD eigenlijk?
Praat de minister met hen over de behaalde resultaten? In ieder geval moet
het duidelijk zijn dat er voor de VVD geen sprake kan zijn van vrijblijvendheid.Zou in de komende nota over de armoedeval aandacht besteed kunnen worden
aan de gedachte om bij toenemend loon de ondersteuningsmaatregelen in de vorm
van kortingen, kwijtschelding, huursubsidie, toegankelijkheid tot sociaal-culturele
voorzieningen en dergelijke, in een glijdende schaal te laten afnemen?Is het kabinet bereid de sociale partners te bewegen tot flexibeler CAO's,
opdat overwerk en flexibele werktijden geen belemmering meer vormen voor kinderopvang?Voorzitter! Vanmorgen trof ik de brief van het kabinet aan, waarin het
verslag doet van het gesprek met de sociale partners over de Wet BEAA, een
wet tot bevordering van evenredige arbeidskansen voor allochtonen. Uit dat
verslag valt op te maken dat er zich een kentering heeft voorgedaan bij de
sociale partners. Men trekt zich de hogere werkloosheid onder allochtonen
aan. Ik heb een enkele vraag bij die brief. Betekent het nu ook dat alle BAM'ers,
zoals zij in het jargon heten, in alle regio's weer aan de slag kunnen voor
het werk waarvoor zij oorspronkelijk op die plaats zijn gekomen? De VVD-fractie
gaat ervan uit dat met dezelfde fijngevoeligheid waarmee de sociale partners
zich tot voor kort tégen de wet verzetten, dezen zich nu luid en duidelijk
gaan inzetten vóór het succesvol uitvoeren van de gemaakte afspraken.Ik wil nog een reactie geven op opmerkingen van de heer Rosenmöller.
Ik neem aan dat de discussie die zich tussen hem en mevrouw Kalsbeek afspeelde,
betekende dat ook de VVD-fractie een uitnodiging krijgt voor de discussie
over gehandicapten en over de bijstand.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Ik zou bijna zeggen: met alle plezier!Alleen, mevrouw Van der Stoel, tot nu toe was het niet duidelijk of niet
duidelijk genoeg, ook uit contacten tussen de diverse fracties, dat de VVD-fractie
er een voorstander van is om, ook via wetgeving, discriminatie op grond van
een handicap onmogelijk te maken. Ik vind het winst als u zichzelf aanbiedt
voor dat initiatief. Wij doen het dus niet meer via de Algemene wet gelijke
behandeling, maar dat is een juridische kwestie. De politieke kwestie ligt
hier inderdaad op tafel. Als u zegt dat u graag meewerkt aan antidiscriminatiewetgeving
voor gehandicapten, dan kan ik u zeggen dat wij dit zeer graag met u en met
zoveel mogelijk collega's zouden willen doen.Mevrouw Van der Stoel (VVD):Voorzitter! Fractiegenoot Henk van Hoof heeft zich voor de zoveelste keer
uitgesproken tegen discriminatie van gehandicapten. Hij heeft ook laten weten,
bereid te zijn om te zoeken naar het meest effectieve instrument om dat daadwerkelijk
tegen te gaan. De lering die wij immers uit ervaring trekken – ik verwijs
naar de WAGW – is dat het mooi op papier staat maar dat het in de praktijk
niet werkt. Ik zou niet bij voorbaat de mogelijkheid willen uitsluiten –
ik zeg dit als degene die namens de VVD met de Wet gelijke behandeling heeft
te maken – om bij de evaluatie van de Wet gelijke behandeling te bekijken
of wij daar geen mogelijkheden hebben. Nu de discussie over dit doel, de bestrijding
van discriminatie van gehandicapten, zo breed in de Kamer wordt gevoerd, sluit ik niet uit dat er heel creatieve ideeën naar voren zullen
komen om dit daadwerkelijk voor elkaar te krijgen. Daar gaat het om en niet
om een mooie wet op papier.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Daar zijn wij het dan over eens. Ik heb in mijn interruptie
natuurlijk niet willen suggereren dat mevrouw Van der Stoel voor discriminatie
van gehandicapten was. Indien u het zo had opgevat, dan is dat verkeerd. Het
ging er mij om dat ik van collega Van Hoof nog nooit in de debatten die wij
met elkaar hebben, begrepen heb dat hij ook het instrument wetgeving daarop
van toepassing wil verklaren. Die brug is nu gemaakt en wij gaan er met elkaar
mee aan de slag.Mevrouw Van der Stoel (VVD):Nogmaals, wij willen niet bij voorbaat instrumenten uitsluiten, maar het
gaat ons erom wat het meest effectieve middel is om het doel te bereiken waarover
wij het Kamerbreed eens zijn.Voorzitter! Zouden instituten voor taalscholing niet afgerekend kunnen
worden op het verband tussen aantallen cursisten en behaalde staatsexamens?
Hoe is het mogelijk dat bij een school voor volwasseneneducatie wel twaalf
startklassen zijn en maar één eindexamenklas? Als er 500 uur
staat voor het examen, moet het toch mogelijk zijn om verscheidene keren per
jaar examens te laten afnemen? Het gaat er toch om dat mensen geschoold op
de arbeidsmarkt kunnen opereren in de Nederlandse taal en niet om ze binnen
de school te houden?Welke resultaten zijn behaald in banen met de loonkostensubsidie? Zou
bij onderuitputting dit geld niet ingezet kunnen worden ten behoeve van langdurig
werklozen boven de 50 jaar? Dan doe je concreet iets tegen leeftijdsdiscriminatie.
Hoe staat het kabinet tegenover de gedachte loonruimte in te ruilen voor flexibele
scholing om langdurig verblijf op de arbeidsmarkt te stimuleren? Er is en
er komt nog meer geld voor fysieke infrastructuur, maar zonder werknemers
in de bouw verandert er niets. Voelt de minister ervoor een campagne onder
allochtonen te voeren om hen daarvoor te interesseren, samen met de sociale
partners?De loontechnische dienst meldt dat er nog steeds inkomensverschillen bestaan
tussen mannen en vrouwen voor hetzelfde werk. In Opzij van deze maand staat
een verhaal over de moeite die het kost om hierin verandering te krijgen.
Wil het kabinet een oordeel geven over de mogelijkheid om in de toekomst klachten
te kunnen indienen bij de Commissie gelijke behandeling, vervolgens de commissie
de mogelijkheid te bieden om de informatie te halen bij de werkgever om te
zien of de klacht al dan niet terecht is, waarna de commissie een bindend
oordeel kan uitspreken? En als de werkgever het daarmee niet eens is, staat
voor hem of haar de weg naar de rechter open. Dat lijkt ons een effectievere
procedure dan die welke nu beschreven staat.Voorzitter! Ik heb nog een specifiek punt in verband met sociale zekerheid
en het wetsvoorstel partnerregistratie. Het kabinet wil, volgens dit wetsvoorstel,
samenwonenden gelijk blijven behandelen met gehuwden en geregistreerden, terwijl
hun contract geen derdenwerking heeft. Daarmee wordt het voor uitvoerders
niet eenvoudig om een weg te kiezen conform de wetten uit de lappendeken die
is ontstaan in de loop der jaren. Is het kabinet bereid, nu in de afgelopen
periode de socialezekerheidswetgeving en belastingwetgeving nogal veranderen,
opnieuw te bezien of zijn standpunt uit 1992 niet aan herbezinning toe is?In de nota Emancipatie in uitvoering stelt de minister terecht dat het
niet zozeer schort aan een analyse van het emancipatievraagstuk aan eerder
vastgestelde doelstellingen, maar dat het aankomt op de uitvoering. In november
1995 schreef de minister de Kamer dan ook dat de voor 1996 geplande evaluatie
van het emancipatiebeleid een verdergaand inzicht kan bieden in de concrete
resultaten van het integrale emancipatiebeleid.Inmiddels ligt bij de begrotingsbehandeling de beleidsbrief emancipatie
1997 ter bespreking voor, maar de VVD-fractie heeft een heldere evaluatie
van het beleid, zoals uitgestippeld in het beleidsplan, gemist. De drie projectgroepen
die zich hebben beziggehouden met de speerpunten van het emancipatiebeleid
tot 1995, hebben alle rapport uitgebracht. De VVD-fractie betreurt het dat
deze rapporten niet zijn geëvalueerd, noch zijn voorzien van een beleidsreactie
ten behoeve van de Tweede Kamer.Thans stelt de minister weer nieuwe speerpunten voor. Voor 1997 en verder
zal de aandacht uitgaan naar de meerwaarde van maatschappelijke diversiteit.
De projectgroep beeldvorming stelt dat de maatschappelijke structuur en cultuur
zich moeten aanpassen aan de veelkleurigheid van mensen die deel uitmaken
van onze samenleving. Het kabinet concludeert hierbij dat optimaal gebruikgemaakt
moet worden van die maatschappelijke diversiteit en dat dat de kwaliteit van
de samenleving verrijkt. De VVD-fractie is het hier 100% mee eens, maar heeft
deze projectgroep duidelijke aanbevelingen gedaan? Wat zijn de concrete doelstellingen
voor de komende periode?Wij hebben de commissie dagindeling gekregen, die creatieve oplossingen
gaat ontwikkelen voor het afstemmen van de tijden voor betaald werk, onderwijs,
kinderopvang, openbare diensten, enz. Eerlijk gezegd kan elke werkende vrouw
met kleine kinderen, een man met een baan en nog schoonfamilie in een halfuur
uitleggen wat er moet veranderen. Daar is weinig creativiteit voor nodig.
De werkelijkheid is weerbarstig. Kijk naar de winkelsluitingstijden. Wat voor
de ene burger ideaal zou zijn, is voor de ander belemmerend en voor een derde
niet haalbaar. Ik noem een paar punten: openbaar vervoer dat zeer frequent
rijdt – wie betaalt dat? – overblijven op school, flexibele kinderopvang,
veilige verkeersroutes, zodat kinderen zelf naar het sportveld kunnen, want
in de grote steden ligt dat meestal niet naast het winkelcentrum. Zo'n commissie
is niet iets waar vrouwen op zitten te wachten. De minister kan beter proberen
om één probleem op te lossen, bijvoorbeeld dat van het overblijven
en de flexibele kinderopvang, in plaats van de zoveelste inventarisatie te
laten uitvoeren van iets wat iedereen eigenlijk al weet.Wat de emancipatieondersteuningsstructuur betreft sluiten wij ons aan
bij de vragen van mevrouw Van Nieuwenhoven. Uitgangspunt voor de VVD is in
ieder geval dat de emancipatieondersteuningsstructuur faciliterend is en niet
een doel op zichzelf. Het zijn de organisaties en de leden daarvan die de
thema's bepalen en niet een geïnstitutionaliseerd bureau. Bij subsidiëring
is het ons uitgangspunt dat de organisaties en hun leden moeten
kunnen functioneren met behulp van een basissubsidie. De tijd van zelf postzegels
plakken en brieven kopiëren is echt voorbij.Ik vat samen. Er moet zicht blijven bestaan op de doelstellingen en zeker
ook op de resultaten. Hoe gaat de minister daaraan vormgeven? Met het verdwijnen
van de Emancipatieraad verdwijnt ook een deel van de "national machinery",
zoals dat tegenwoordig heet, van het kabinet. Hoe gaat de minister de deskundigheid
op het emancipatieterrein in de nabije toekomst vormgeven en hoe geeft het
kabinet de national machinery gestalte?De (algemene) beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 13.13 uur tot 14.00 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-2837-2866.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl