Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Ambtenarenwet en enkele andere wetten in verband met goed ambtelijk handelen, goed werkgeverschap en algemene regels over integriteit (29436)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 3452-3467

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

14-03-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 53, pagina 3452-3467

01-03-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29436Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (dinsdag 1 maart 2005)Pagina 3443-3447
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over administratieve lasten, te weten: - de motie-Aptroot over bepaling van vervallen arbeidsplaatsen en aanwending van vrijkomende middelen (29515, nr. 51); - de motie-Aptroot over beperking van uitvraag van gegevens voor statistieken (29515, nr. 52, herdruk); - de motie-Koopmans/Smeets over het inzichtelijk maken van belemmeringen voor vermindering van administratievelastendruk (29515, nr. 53)Pagina 3447-3447
Vragen van het lid Kant aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de chaos in de ziekenzorg als gevolg van kabinetsmaatregelen (Mondelinge vragenuur)Pagina 3431-3434
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over Vergoeding doorgifte publieke omroep, te weten de motie-Örgü/Atsma over extra kosten voor doorgifte en auteursrechten van publieke-omroepprogramma's (29800 VIII, nr. 172)Pagina 3449-3450
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de uitzetting van asielzoekers naar Congo, te weten: - de gewijzigde motie-Lambrechts c.s. over de ontheffingsclausule ten aanzien van de vertrouwelijkheid van gegevens, verstrekt door de asielzoeker in het gehoor (19637, nr. 897); - de motie-Vos over het voorkomen dat asielgerelateerde gegevens in handen komen van de Congolese autoriteiten (19637, nr. 896); - de motie-De Wit over een onderzoek naar de status en taken van de Congolese Direction Général de Migration (DGM) (19637, nr. 898) en één andere motie (nr. 899)Pagina 3448-3449
Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van de begroting van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer voor het jaar 2005 (29800 XI), te weten de motie-Sterk/Koopmans over het rijkstoezicht op gemeenten door de VROM-inspectie (29800 XI, nr. 54, herdruk)Pagina 3450-3450
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 1 maart 2005)Pagina 3472-3473
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over verpleeghuiszorg, te weten: - de motie-Nawijn/Wilders over het in de toekomst structureel organiseren van de verpleeghuiszorg (29800 XVI, nr. 123); - de motie-Kant/Tonkens over het per direct instellen van een noodfonds voor individuele verpleeghuizen (29800 XVI, nr. 124); - de motie-Kant/Tonkens over het uitwerken van een bureaucratie-brigade (29800 XVI, nr. 125) en vijf andere moties (de nrs. 126 t/m 128, 131 en 132)Pagina 3447-3448
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over milieucriminaliteit, te weten: - de motie-Van Velzen/Vos over de intentie tot het houden van een parlementair onderzoek naar handhaving van milieuwetgeving en voedselveiligheid in de veevoersector (22343, nr. 105); - de motie-Tichelaar c.s. over openbaarmaking van namen van veroordeelde overtreders van de Kaderwet diervoeders (22343, nr. 106); - de motie-Vos c.s. over vervanging van de negatieflijst verboden grondstoffen door een positieflijst toegestane ingrediënten (22343, nr. 107)Pagina 3447-3447
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over de kerncentrale Borssele, te weten de motie-Duyvendak over onderzoek van de Rekenkamer naar de vraag of de regering alles heeft gedaan om te komen tot sluiting tegen zo laag mogelijke kosten (30000, nr. 2)Pagina 3450-3450
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet stedelijke vernieuwing (wijziging samenstelling budget, wijziging aanvraagprocedures, nadere regels met betrekking tot intergemeentelijke afstemming en enkele andere wijzigingen (29619)Pagina 3467-3472
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Ambtenarenwet en enkele andere wetten in verband met goed ambtelijk handelen, goed werkgeverschap en algemene regels over integriteit (29436)Pagina 3452-3467
Presentie en opening (dinsdag 1 maart 2005)Pagina 3431-3431
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 2 februari 2005 over de Wet werk en bijstandPagina 3450-3452
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over grondrechten in een pluriforme samenleving, te weten: - de motie-Eerdmans over de algemene vlaginstructie (29614, nr. 4); - de motie-Klaas de Vries c.s. over kennis en begrip van onze grondrechten (29614, nr. 5)Pagina 3449-3449
Vragen van het lid Vergeer aan de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over zijn uitspraken dat universiteiten andere prioriteiten zouden moeten stellen (Mondelinge vragenuur)Pagina 3441-3443
Vragen van het lid Karimi aan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking over de verslechterde situatie in Darfur (Mondelinge vragenuur)Pagina 3437-3441
Vragen van het lid Haverkamp aan de minister van Justitie over de gewapende overval op het beveiligde gedeelte van Schiphol (Mondelinge vragenuur)Pagina 3434-3437
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de campagne referendum Europese grondwet, te weten: - de motie-Duyvendak c.s. over de reservering van gelden voor campagneactiviteiten (29993, nr. 3); - de motie-Van Bommel over Nederlandstalige exemplaren van het Verdrag inzake de Europese grondwet (29993, nr. 4)Pagina 3449-3449

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 143 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Ambtenarenwet en enkele andere wetten in verband met goed ambtelijk
handelen, goed werkgeverschap en algemene regels over integriteit (29436).De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):Voorzitter. Ik wijs er vooraf op dat ik begin met een citaat; dit om te
voorkomen dat de minister misschien, onbedoeld, zou schrikken. "Veel ambtenaren
wantrouwen collega's", zo kopte Binnenlands Bestuur op 17 december 2004.
Dat was een verontrustende kop. Wie de enquête echter leest, ziet dat
dit wantrouwen onder collega's op z'n minst in het perspectief van de gestelde
vragen moet worden gelezen. Er wordt namelijk hoofdzakelijk gevraagd naar
indrukken van respondenten ten aanzien van vermoedens van gesjoemel. Dat betreft
al een behoorlijk aantal slagen om de arm ten opzichte van de kop. Met deze
constatering wil ik de uitkomst van de enquête niet bagatelliseren,
maar wel zou ik ervoor willen pleiten dat opiniemakers en beleidsverantwoordelijken
het thema integriteit in het openbaar bestuur bespreken vanuit de intentie
integriteitsbeleid een optimale kans te geven. Daarmee is integer handelen
nog niet gegarandeerd, maar de weg er naar toe wordt in ieder geval aantrekkelijker.
Koppen als "Veel ambtenaren wantrouwen collega's" nodigen ambtenaren niet
uit om op de werkvloer eens met elkaar te spreken over de vraag: wat zijn
de grenzen en de mogelijkheden van het integriteitsbeleid? Zij hebben eerder tot gevolg dat ambtenaren zeggen: als het zo zit, zul je
mij er niet meer over horen.Met het voor ons liggende wetsvoorstel wordt een aantal basisinstrumenten
aangereikt om integer handelen vanzelfsprekend te laten worden, voor de ambtenaar
zelf, maar ook voor zijn of haar collega's. Je wordt op de noodzaak van integer
handelen al geattendeerd bij de indiensttreding door het afleggen van de eed
of de gelofte. Al eerder heb ik namens de CDA-fractie daartoe een voorstel
gedaan en ik dank de minister dat de mogelijkheid in het wetsvoorstel is opgenomen.
Wat is nu zo bijzonder aan het afleggen van de eed? zou je je kunnen afvragen.
Ik meen dat eenieder die het ooit heeft meegemaakt, waar dan ook, weet dat
dat afleggen van de eed of het doen van de gelofte niet even tussen neus en
lippen gebeurt. Het is een duidelijk afgebakend moment, waarbij letterlijk
en soms ook figuurlijk wordt stilgestaan. Voor de procedure in bijvoorbeeld
dit huis wordt apart tijd vrijgemaakt. Zelfs voor de bloemen achteraf is ruimschoots
de tijd. Wij vinden het namelijk bijzonder als iemand de eed of de gelofte
aflegt. Bij het in dienst treden van ambtenaren kan dat eenzelfde effect hebben.
Je begint niet zomaar aan een nieuwe baan, maar je belooft iets. Je zegt iets
toe en je zegt iets over de manier waarop je in je werk wilt staan. Dat is
heel belangrijk.Op zichzelf lijkt het mij dan ook heel verstandig dat bij de voorbereiding
op de nieuwe functie aan de hand van de tekst van de af te leggen eed het
aspect integriteit nog eens wordt geaccentueerd. Daarmee wordt helder neergezet
dat van jou persoonlijk wordt gevraagd om bij je functioneren een aantal principes
hoog te houden.De gedragscode die met dit wetsvoorstel verplicht wordt gesteld is bij
de meeste gemeenten en provincies al ingevoerd. Het simpele invoeren van een
gedragscode garandeert echter niet dat allen die daaronder vallen zich correct
gedragen. Wanneer het stuk met de gedragscode in de kast wordt gelegd en er
pas weer uit wordt gehaald als het volgens dit wetsvoorstel verplichte jaarlijkse
verslag moet worden opgesteld, zal geen ambtenaar de behoefte voelen eens
na te denken over de vraag of zijn of haar gedragingen zich op de juiste manier
verhouden tot de normering van de gedragscode. Integriteit is meer dan het
opstellen van regels.Terughoudendheid bij het opstellen van regelgeving in het licht van het
te bereiken resultaat vraagt om voortdurende afweging en om het beantwoorden
van de vraag of de regelgeving zinvol is en wat de toegevoegde waarde ervan
is. Dit wetsvoorstel schrijft een aantal regels voor. Daarmee zegt het niets
over het te bereiken effect en eigenlijk is dat niet zo verwonderlijk. Als
je dus de regels invoert, ze toepast en vervolgens jaarlijks een keurig verslag
opstelt, doe je het goed. Maar wat is eigenlijk de toegevoegde waarde van
de informatieplicht in de voor te schrijven vorm? Met het wetsvoorstel krijgt
de ondernemingsraad in het geheel een rol toebedeeld. Welke zal dat zijn?
Is er een kans dat die meer wordt dan slechts een formele rol?De attitude en de gevoeligheid voor integer handelen zijn belangrijker
dan de papieren vormgeving. Is het daarom niet wenselijker dat het bevoegd
gezag in overleg met de organisatie een op de eigen organisatie toegesneden
instrument ontwikkelt waarbij zowel de middelen als de doelstelling van integriteitsbevorderend
werken aan de orde zijn?Ik kom nog even terug op de enquête van Binnenlands Bestuur. Daaruit
valt op te maken dat de betrokkenheid van de medewerkers bij integriteitsbeleid
en bewustwording verbeterd kan worden. Wil het thema wezenlijk gezicht en
uitstraling krijgen, dan kan een soort ideeënbus of een jaarlijkse ontmoetingsdag
met thema's als integriteit en "Hoe gedraag je je correct?" minstens zo effectief
blijken te zijn als een jaarverslag dat opgesteld wordt door de afdeling integriteit
en dat in de OR en eventueel de gemeenteraad of provinciale staten aan de
orde komt. Over wie gaat dat verslag nog en wie voelt zich daarbij betrokken?Als je de enquête goed leest, blijkt dat integriteit geen item op
de werkvloer is. Het zou mijn fractie een lief ding waard zijn, wanneer integriteit
wel een item op de werkvloer wordt. Daarom stelt de CDA-fractie voor om de
artikelen die betrekking hebben op het verplichte jaarverslag te wijzigen
en het aan het bevoegd gezag over te laten welke vorm in de eigen situatie
het meest doeltreffend wordt geacht. Bij voorkeur gebeurt dat in overleg met
de organisatie, opdat ideeën die daar borrelen minstens een keer per
jaar gericht een kans kunnen krijgen. Laat de gemeenteraad, provinciale staten,
de Kamer samen met het bevoegd gezag een manier vinden om het onderwerp bespreekbaar
te maken. Voor mijn part maak je daar een verslag van en bied je dat nog aan,
maar dan heb je in ieder geval effectief bereikt dat er op de werkvloer aandacht
aan wordt besteed.De heer Boelhouwer (PvdA):Naar mijn beste weten is op dit moment in de meeste overheids-CAO's al
geregeld dat integriteit een onderdeel is van het jaargesprek dat iedere ambtenaar
met zijn direct leidinggevende heeft. Wat wilt u nog meer? Dat moment is er
al. De zelfs individueel aangesproken ambtenaar is iedere keer aan de orde
in dat jaargesprek. Wat vraagt u nu precies nog meer? Dat is mij niet helemaal
duidelijk.Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):Het is aan de orde in het jaarlijkse functioneringsgesprek, maar dat is
tussen de werknemer en de werkgever of wie er dan ook namens de laatste optreedt.
Dat is heel individueel. Het is geen item dat je op de werkvloer in discussies
met meerdere collega's aan de orde stelt. Ik baseer mij op de uitkomst van
de enquête: wij hebben het er wel over, het staat hier en het staat
daar. Ik wil bevorderen dat het met collega's wordt besproken en dat in de
groep de grenzen worden afgetast: er ligt een verzoek van een partij waarmee
onze afdeling te maken heeft; kan ik dat wel of niet doen?Het hoeft niet altijd een publiek debat te zijn. Vertegenwoordigende organen
leggen publiek verantwoording af. Maar het verkennen en bespreekbaar maken
van integriteit – wat is nog integer, wat valt er binnen de gedragscode
en wat niet – vereist soms ruimte: niet onder alle publieke schijnwerpers,
maar tussen collega's onderling. Ik stel mij voor dat het bevoegd gezag samen
met de organisatie een keer per jaar zo'n moment creëert om zaken op
een vertrouwde manier aan de orde te stellen waarvan ambtenaren vermoeden
dat ze misschien niet goed zijn. Soms zijn ambtenaren daar heel creatief in.
Geef daar de ruimte voor. Dat lijkt mij effectiever dan het
uitsluitend en alleen verplicht stellen van een jaarverslag dat naar de OR
gaat.Ik heb een amendement voorbereid en ingediend om het aan het bevoegd gezag
en de organisatie over te laten op welke wijze zij het integriteitsbeleid
jaarlijks aan de orde willen stellen. Ik heb daarbij de gedragscode genoemd.
Het gaat mij erom dat er ook aandacht in de organisatie wordt gevraagd voor
de codificatie daarvan: wat betekent dat voor ons; wat betekent dat voor mijn
functioneren? Transparantie is natuurlijk nodig, maar de weg naar integriteitsbewustzijn
moet in de organisatie momenten hebben voor de zoektocht wat nog wel en wat
nog niet binnen de gedragscode past. Als wij dat als beleid kunnen entameren
en de betrokkenen ook betrokken laten worden, dan zijn wij met het integriteitsbeleid
op een goede weg.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Het voorliggende wetsvoorstel inzake integriteit in de ambtelijke
organisatie, dus de integriteit van ambtelijk handelen, is van grote betekenis.
Het staat in nauw verband met het door het kabinet hoog genoteerde thema van
waarden en normen. Het is een heel concrete zichtbare uitwerking ervan. Er
wordt wel eens gevraagd waar het debat over normen en waarden nu eigenlijk
over gaat. Ik vind dit een voorbeeld van een manier waarop het thema handen
en voeten kan krijgen. Het hanteren van morele uitgangspunten en het dienovereenkomstig
handelen zijn voor iedereen altijd en overal van groot belang, zeker als het
handelen van directe betekenis is voor anderen. Dat geldt zeker voor de overheid.
Toepassing en handhaving van een goed ontwikkeld integriteitsbeleid met betrekking
tot het ambtelijk handelen is daarom van cruciale betekenis. De overheid neemt
als gezagsdragende instantie een bijzondere positie in, die eens te meer bijzondere
aandacht voor het integriteitsvraagstuk rechtvaardigt.De SGP-fractie heeft veel waardering voor de keuze van de regering om
het integriteitsbeleid een integraal onderdeel te maken van het ambtelijk
beleid, waarover ook steeds verantwoording moet worden afgelegd. De beoogde
structurele inbedding is een noodzakelijke voorwaarde voor het handhaven van
integer handelen. De feitelijke gang van zaken staat of valt met het al dan
niet aanwezig zijn van een integriteitscultuur. Het mag niet alleen een kwestie
zijn van het opstellen van een mooi handboek. Nee, het gaat erom dat het op
de werkvloer een vanzelfsprekend en blijvend onderdeel is van het beleid.Ik denk terug aan de parlementaire enquête Bouwnijverheid. De helft
van het aantal woordvoerders bij dit debat was lid van die enquêtecommissie.
Daarbij kwam onder meer naar voren wat er terechtkwam van het integriteitsbeleid.
Hoe werd de grens van een flesje wijn gehanteerd? Hoe open werd erover gesproken?
Welke regels golden? Enerzijds kwam naar voren dat het integriteitsbeleid
steviger in de structuur verankerd moest worden. Anderzijds moest er voor
blijvende aandacht worden gezorgd. De concentratie moet niet alleen op het
proces gericht zijn; het mag niet alleen een papieren kwestie zijn. Wij willen
niet beknibbelen op verantwoordingsplichten, een suggestie die naar voren
komt uit het amendement op stuk nr. 10.Het wetsvoorstel voorziet in een verplichte eedaflegging voor rijks-,
provincie-, gemeente- en waterschapsambtenaren. Wij juichen dat toe. Het afleggen
van de eed of belofte onderstreept de bijzondere status en de bijzondere verantwoordelijkheid
van ambtenaren. Dat bijzondere dient nadrukkelijk aandacht te krijgen, zodat
ambtenaren zich goed bewust zijn van hun bijzondere positie.In de visie van mijn fractie is een ceremonieel gebeuren om deze gebeurtenis
heen van groot belang. De bijzondere betekenis van de gebeurtenis wordt daarmee
benadrukt. Wij moeten er wat van maken qua aankleding en inkleding. Anders
wordt het gemakkelijk als een formaliteit ervaren. Het is overigens niet vanzelfsprekend
dat het mondeling gebeurt. In 1949 is er door de minister een brief aan de
gemeenten rondgezonden om zoveel mogelijk te beperken dat de aflegging van
de eed schriftelijk plaatsvindt. Zelfs dat zou in theorie gekund hebben. Dat
is bepaald niet de bedoeling. Nogmaals, wij pleiten voor een ceremoniële
inkleding ervan.Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):De heer Van der Staaij merkte op dat hij het amendement op stuk nr. 10
beschouwt als beknibbelen op de verantwoordingsplicht. Tegelijkertijd wil
hij het begrip "formaliteit" vermijden. Het amendement is er juist op gericht
om die formaliteit zoveel mogelijk te vermijden. Het moet aan
de organisatie worden gelaten om te bepalen hoe de eedaflegging geschiedt.
Daarover moet dan wel verantwoording worden afgelegd. Een verplichte vorm
kan juist een formaliteit worden.De heer Van der Staaij (SGP):Ik begrijp uw intentie en daaraan wil ik recht doen. Aangezien het de
suggestie kan wekken dat toch wordt beknibbeld op de verantwoordingsplicht,
vind ik het juist in het geheel van deze regels van belang dat het stevig
verankerd is. Wij zullen de verdere discussie daarover met open mind aanhoren,
maar ik wil wel gezegd hebben in welke richting het niet moet gaan.Een tweede aspect rond de regeling van de eed/belofte is de formulering.
Wat komt er precies in te staan? Er wordt gekozen voor een benadering die
veel vrijheid geeft om tegemoet te komen aan de cultuur van de organisatie.
Ik ben bezorgd dat dit tot een zekere wildgroei kan leiden. De D66-fractie
heeft in de schriftelijke gedachtewisseling gevraagd of de trouw aan de koning
in de formulering hoort. Komt bij de ene gemeente de trouw aan de koning er
wel in en bij de andere niet? Zo kan men andere onderdelen ook nalopen. Is
dat wenselijk? Is dat tegemoetkomen aan de cultuur van een organisatie? Zou
het niet ten minste wenselijk zijn dat bijvoorbeeld IPO en VNG voor de provincie-
en gemeenteambtenaren tot een zekere standaardisering komen?Ik ga ervan uit dat de formulering die wordt gekozen altijd zal aansluiten
op bestaande verplichtingen die ambtenaren hebben en dat het niet de bedoeling
kan zijn om de vrijheid van ambtenaren met bepaalde formuleringen in te perken.Aansluitend hierop geldt de behoefte aan uniformiteit en het voorkomen
van wildgroei mijns inziens nog sterker voor de manier waarop de eed of belofte
wordt afgelegd, de bekrachtigingsformules. Het kan niet de bedoeling zijn
hier allerhande alternatieve formules toe te staan, zodat diversificatie ontstaat.
Al bij de Eedswet van 1911, die nog steeds bestaat, heeft de nationale wetgever
de formuleringen aan zich getrokken. In provincie- en gemeentewetten met betrekking
tot de verschillende publieke ambtsdragers wordt altijd nadrukkelijk aangesloten
bij de woorden voor de eed: zo waarlijk helpe mij God almachtig, en voor de
belofte: dat verklaar en beloof ik. Kan de minister bevestigen dat het niet
de bedoeling is dat daar ook allerlei alternatieve formuleringen voor komen,
maar dat wordt aangesloten bij het bestaande wettelijke kader?De minister geeft in de nota naar aanleiding van het verslag aan dat het
afleggen van de eed of belofte vrij snel na de aanstelling zou moeten plaatsvinden.
De VVD-fractie heeft eerder de vraag aan de orde gesteld waarom het afleggen
van de eed of belofte niet zou samenvallen met het moment van aanstelling.
De regering vindt dat niet wenselijk, omdat dan het risico bestaat dat het
een formaliteit wordt in het kader van de aanstellingsprocedure. Dat is een
vreemd argument. Zo staat in de Gemeentewet dat gemeenteraadsleden de eed
moeten afleggen, alvorens zij hun functie kunnen uitoefenen. In de Grondwet
staat dat dit bij ministers en staatssecretarissen plaatsvindt bij de aanvaarding
van het ambt. Waarom geldt in de bestaande bepalingen dat het een voorwaarde
is voor het uitoefenen van de functie en vindt men hier dat het moment waarop
het gebeurt er niet veel toe doet, als het maar vrij snel na het aantreden
is?Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter. Dit wetsvoorstel is van belang en het is goed dat wij het
behandelen. Ik herinner de minister aan de woordenwisseling die wij eind december
hadden tijdens een mondeling vragenuur. Die ging over een onderzoek van Binnenlands
Bestuur, waaraan ook mevrouw De Pater-van der Meer refereerde. Mijn fractie
vond opzienbarend dat 41% van de ambtenaren twijfelt aan de integriteit van
collega's en dat 21% zelfs twijfelt aan de integriteit van leidinggevenden.
Dat vind ik een schokkend cijfer. Een derde van de ambtenaren zegt integriteitsschendingen
die zij mogelijk vaststellen niet te zullen melden. Daarbij is met name de
angst voor de eigen positie van belang. Hoe men ook denkt over dit onderzoek,
wij vinden de resultaten ervan alarmerend. Is het voorliggende voorstel afdoende
om die situatie te keren en tot een geloofwaardig integriteitsbeleid te komen? De minister zei indertijd al dat er een goed wetsvoorstel van hem lag
en dat de discussie aan de hand daarvan verder gevoerd kon worden. Welnu,
dat doen wij vandaag. Bij mijn fractie bestaat echter de zorg dat dit vooral
een papieren tijger is. In hoeverre gaat hierdoor in werkelijkheid iets veranderen?
Het moet niet alleen op papier gaan leven, maar het moet ook tussen de oren
komen te zitten en in de organisaties tot een andere cultuur leiden. Verder
moet het leiden tot scherp toezicht, handhaving en, waar nodig, sancties.
De commissie Bouwnijverheid – de heer Van der Staaij refereerde daar
net al aan – heeft namelijk vastgesteld dat het in diverse van de onderzochte
organisaties op papier wel aardig leek, maar dat het in de praktijk keer op
keer onvoldoende functioneerde. Er waren altijd wel weer redenen om van het
beleid, zoals het op papier stond, af te wijken. Voor mensen was onduidelijk
hoe het functioneerde. Er was onvoldoende toezicht op de handhaving ervan.
Kortom, er was nogal wat aan de hand.Wij vinden het van belang dat een aantal dingen in het wetsvoorstel geregeld
wordt. Wij ondersteunen van harte dat de plicht gaat bestaan om een integriteitsbeleid
te voeren. Het is van groot belang dat daar ook jaarlijks over gerapporteerd
dient te worden. In die zin hebben wij twijfels over het amendement van mevrouw
De Pater. Het lijkt ons van belang dat in ieder geval het niveau van verantwoording
in de wet wordt vastgelegd. Verder vinden wij het van belang dat de gedragscode
verplicht wordt. Daarnaast lijken de zaken die nog in AMvB's geregeld moeten
worden, ons cruciaal. Het verplicht afleggen van de eed of belofte kan volgens
mij echt een stimulerende werking hebben binnen de organisatie. Ook de melding
en registratie van nevenwerkzaamheden, openbaarmaking ervan en de melding
van financiële belangen zijn volgens mij belangrijke zaken. Op dit punt
kijken wij met belangstelling naar het amendement van de heer De Wit. Wij
vragen ons namelijk af of het niet scherper en helderder moet dan het nu is
geregeld. Overigens is het voor ons de vraag of er op deze punten niet een
voorhangprocedure moet worden ingevoerd. Ik heb gezien dat de heer De Wit
ook op dat punt het een en ander regelt in zijn amendement.Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):Mevrouw Vos heeft twijfels over mijn amendement. In het amendement zit
nadrukkelijk een jaarlijkse verantwoordingsplicht. Volgens mij is het echter
beter om de organisatie te laten bepalen in welke vorm dat moet gebeuren,
dan daar een wettelijke voorschrift voor op te nemen. Mevrouw Vos zei net
zelf al dat het erom gaat dat het tussen de oren komt te zitten. Daar gaat
het mij ook om en daarom wil ik dat de organisatie er ieder jaar over nadenkt
hoe zij dat moet doen.Mevrouw Vos (GroenLinks):Het is goed dat u daarop wijst. Het gaat mijn fractie erom dat het jaarlijks
en in openbaarheid gebeurt. Voor iedereen moet helder worden wat er in een
jaar terechtgekomen is van het integriteitsbeleid in een organisatie. Ik kan
mij er wel in vinden dat de vormgeving meer aan de organisatie wordt overgelaten,
maar een minimumeis is dat het ieder jaar en in volle openbaarheid gebeurt.Ik kom op een aantal punten waarop volgens mijn fractie enige verbetering
nodig is. De minister laat het toezicht wel heel erg over aan het hogere management
binnen een organisatie. Dat blijkt ook uit de memorie van toelichting. De
minister heeft op zichzelf opvattingen over datgene wat er in het beleid kan
worden geregeld, maar zegt vervolgens dat het management het maar moet regelen
binnen de organisatie. Wij vragen ons af of dat wel verstandig is. Zou het
niet goed zijn om in het wetsvoorstel vast te leggen dat een aantal onderwerpen
onderdeel dient te zijn van het integriteitsbeleid, zoals dat opgesteld gaat
worden? Het lijkt ons dat aan elk integriteitsbeleid minimaal een risicoanalyse
ten grondslag moet liggen waaruit blijkt waar de kwetsbaarheid van een organisatie
en die van specifieke functies zitten. De minister wijst hier wel op, maar
het wordt niet geregeld in het wetsvoorstel. Is het niet verstandig om voor
te schrijven dat dit onderdeel dient te zijn van een integriteitsbeleid? De
minister noemt heldere functieomschrijvingen, functieroulatie, het vermijden
van solofuncties en het bevorderen van werken in teamverband belangwekkende
onderwerpen, maar laat het verder aan het management van een organisatie over
om daar invulling aan te geven. Is het geen zaak om in de wettekst op te nemen
dat die punten onderdeel dienen te zijn van een integriteitsbeleid? Hetzelfde
geldt voor de wijze waarop het toezicht wordt geregeld en de aanpak van de
aantastingen van de integriteit vorm krijgt. Waarom worden deze aandachtspunten
niet in de wet opgenomen? Zij moeten minimaal onderdeel van het integriteitsbeleid
zijn. Wij zijn bang dat het straks vooral bij veel goede bedoelingen blijft
en dat het uiteindelijk een vrij zweverig karakter krijgt, met een hoog new-agegehalte.
Ik ben ervan overtuigd dat dit ook niet de bedoeling van de minister is.Terecht wordt een procedure voorgeschreven voor degenen die meldingen
willen doen van schendingen van de integriteit. Het is uitstekend dat organisaties
een duidelijke procedure moeten opstellen. In het wetsvoorstel staat dat men
zijn baan of zijn arbeidsrechtelijke positie niet op het spel zet als men
het maar netjes doet en te goeder trouw handelt. De vraag is of dit niet te
veel onzekerheden met zich brengt voor de klokkenluider. Stel dat men het
niet helemaal volgens de procedure doet, waar kan men dan in beroep gaan als
geoordeeld wordt er niet juist is gehandeld? Elke organisatie moet een onafhankelijke
vertrouwenspersoon hebben die toezicht houdt op de procedure en waar de melder
van de integriteitschending terecht kan. In het wetsvoorstel is dat niet helder
geregeld. Het moet uitgesloten zijn dat de meerdere van de betrokkene de klacht
moet beoordelen. Als de meerdere van oordeel is dat het niet volgens de regels
is gegaan, kan hij sancties opleggen. Wij hebben een amendement ingediend
waarin wordt voorgesteld om in de wet op te nemen dat een onafhankelijke vertrouwenspersoon
wordt aangesteld die belast is met de uitvoering van de procedure voor het
melden van integriteitschendingen.De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is eindverantwoordelijk
voor het toezicht op het functioneren van het integriteitsbeleid binnen de
rijksoverheid. De minister zal een bureau voor integriteit oprichten dat daarbij
ondersteuning kan bieden. Daarnaast is er ook een rijkscommissaris voor de
integriteit nodig, die buiten het departement om op grond van signalen eigen
onderzoek kan starten. Deze commissaris kan het beleid toetsen en zonodig
het apparaat doorlichten. Deze functie is min of meer analoog aan die van
de ombudsman. Wil de minister deze suggestie in overweging nemen?De heer De Wit (SP):In het amendement wordt naar onderdeel f van artikel 125quinquies verwezen.
In dat onderdeel staat dat er een procedure komt betreffende alle onderdelen
van het eerste lid, vast te stellen bij AMvB. Moet de onafhankelijke functionaris
onderdeel uitmaken van de procedure of moet deze juist beoordelen of de procedure
goed wordt gevolgd?Mevrouw Vos (GroenLinks):Wij dachten vooral aan iemand die een rol speelt in de procedure, dus
degene bij wie de klacht wordt neergelegd. Hij ziet er tevens op toe dat de
procedure op een nette manier wordt uitgevoerd. Uw vraag is echter terecht.
Het lijkt mij zaak om daar nog eens precies naar te kijken.De heer Luchtenveld (VVD):Voorzitter. Bij diverse gelegenheden heeft mijn fractie en hebben ook
andere fracties geconstateerd dat het integriteitsbeleid voortdurend op de
politieke agenda moet blijven. Wij mogen hier niet één keer
over spreken ervan uitgaande dat de zaak vervolgens goed is geregeld. Het
moet voortdurend blijven leven, niet door steeds nieuwe regelingen te stapelen,
want daar zijn wij geen voorstander van, maar doordat het tussen de oren zit
van degenen die in de organisatie handelen. Alleen dan ontstaat er een houding,
een cultuur waarin integer handelen vanzelfsprekend is en het overgrote deel
van de ambtelijke medewerkers zich aan de integriteitsgedragslijn zal houden.Het is ook een kwestie van normen en waarden, meer dan alleen volledig
dichtgetimmerde regelgeving. Het is goed dat er begeleidende regels worden
geformuleerd en regelingen die niet aan integer handelen of het melden van
niet integer handelen in de weg staan. Daarom hebben wij ook meegewerkt aan
de klokkenluidersregeling, die in 2003 in het Staatsblad is verschenen. Kan
de minister aangeven of daar in de praktijk veel gebruik van
wordt gemaakt? De eerste berichten bij begrotingsbehandelingen waren dat daar
nog maar mager een beroep op wordt gedaan. Wij zijn geïnteresseerd in
hoeverre daar nu meer gebruik van wordt gemaakt. Wellicht moet op een andere
wijze duidelijk worden gemaakt dat klachten over mogelijk niet integer handelen
de nodige aandacht krijgen.Collega Griffith en ondergetekende hebben onlangs schriftelijke vragen
gesteld over een vermindering van het aantal keren dat de rijksrecherche werd
ingeschakeld voor onderzoeken naar mogelijk vermeend niet integer of zelfs
strafbaar gedrag binnen de overheidsorganisatie. Dat signaal verontrustte
ons. Het kan zijn dat die cultuur wel goed is doorgedrongen, maar wij zijn
daar niet zeker van. Er zijn nog steeds te veel signalen. Ik denk aan de bouwfraude
en de signalen hedenmiddag in deze Kamer over pasjes bij Schiphol. Het is
de vraag of het aannemelijk is dat er zo integer wordt gehandeld dat je niet
verontrust hoeft te zijn als er minder onderzoek of minder meldingen zijn.
De vraag is hoe daar in de praktijk handen en voeten aan wordt gegeven. Wij
hebben hierover de nodige zorg en denken dat hieraan blijvend aandacht moet
worden gegeven, omdat er relatief veel niet integer handelen aan de orde kan
zijn. De overgrote meerderheid van de overheidsorganisatie werkt hard en heeft
zeker een integere geest. Wij moeten zeker niet alles over één
kam scheren, maar elk incident is er een te veel. Dat geldt ook voor de decentrale
overheden, die overigens primair zelf verantwoordelijk zijn voor het integriteitsbeleid.
Het is goed dat men ook daar de nodige aandacht aan dit beleid geeft.Ten aanzien van de vertrouwenspersoon hebben wij in het verslag enkele
vragen gesteld. Ik wacht de beantwoording van de minister even af om na te
gaan of wij amendementen zullen steunen. Voor het overige hebben wij niet
de behoefte om zelf amendementen in te dienen. Wat ons betreft, is het goed
als de regeling op niet al te lange termijn in het Staatsblad verschijnt.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. Het moet mij van het hart dat de aanloop naar de behandeling
van dit wetsvoorstel wel erg lang is geweest. Dat is geen verwijt in de richting
van de minister. Zijn wetsvoorstel ligt namelijk al een jaar bij de Kamer.
De Kamer moet dit zichzelf aantrekken. Het is niet te hopen dat het trage
verloop van behandeling van dit wetsvoorstel illustratief is voor de wijze
waarop het onderwerp bij de overheid leeft. Als ik mijn collega's hoor spreken,
is dat in ieder geval bij hen niet het geval.Mijn fractie, de fractie van de ChristenUnie, heeft nooit onder stoelen
of banken gestoken dat het onderwerp integriteit van het openbaar bestuur,
waaronder dit wetsvoorstel valt, voor haar van groot belang is. Dat heeft
alles te maken met de hoogheid van het ambt van de overheid. Het wetsvoorstel
heeft in dat opzicht onze hartelijke steun. Dat laat onverlet dat ik een aantal
vragen heb over een aantal onderdelen. Dat betreft in het bijzonder ook de
voorstellen over de eed en de belofte. Die vinden wij een te open karakter
hebben.De fractie van de ChristenUnie is blij dat het wetsvoorstel uitgaat van
een bredere invulling van het begrip integriteit. Vaak wordt bij integriteitsbeleid
ingezet op naleving van voorschriften en regels. Dat hoort er zeker bij. Van
even groot belang is het versterken van de morele competentie van ambtenaren
en het koppelen van het begrip integriteit aan verantwoordelijkheden en de
kwaliteit en de effectiviteit van dienstverlening. Ik las ergens treffend
de opmerking dat een integere ambtenaar nog niet direct een goed ambtenaar
is. Iemand die geen verkeersregels overtreedt, rijdt namelijk nog niet automatisch
de goede route. In dat opzicht is het van groot belang dat de regering goed
inzet op "goed ambtenaarschap". Dat hoort er heel nadrukkelijk bij. Dat heeft
in dat opzicht ook onze steun.Ik heb bij de behandeling van de nota over integriteit van het openbaar
bestuur en de politie, in september 2003, het hoofdlijnendebat dus in de aanloop
naar dit wetsvoorstel, namens mijn fractie gevraagd of de overheid kan waarmaken
wat zij op het gebied van integriteitsbeleid voorstaat. Dat is een vraag die
ons voortdurend bezig moet blijven houden. Wij zetten zwaar in, ook als je
kijkt naar wat er in het wetsvoorstel allemaal wordt geregeld. Ik ben daar
echter nog niet helemaal gerust op. Hoewel wij in de afgelopen jaren flinke
stappen vooruit hebben gezet als het om integriteitsbeleid gaat, is er in
algemene zin gesproken bij de overheid nog steeds geen sprake van voldragen
integriteitsmanagement. Dit wetsvoorstel kan daartoe een bijdrage leveren.
Uiteindelijk staat of valt alles bij de innerlijke motivatie van degene die
in de praktijk van het overheidswerk een en ander invulling moet geven. Ik
hoor graag van de minister hoe hij op dit moment de situatie taxeert. Het
is goed als hij daarbij de uitkomsten van het lezerspanel van Binnenlands
Bestuur meeneemt. Dat geldt ook voor de constatering van de rijksrecherche
dat gemeenten ondanks meer aandacht voor integriteitsbeleid en ondanks de
wettelijke verplichting nog steeds te weinig aangifte doen van integriteitschendingen.Kan de minister ook aangeven hoe met de in dit wetsvoorstel opgenomen
maatregelen voorkomen kan worden dat integriteitsbeleid te veel van bovenaf
wordt opgelegd? Kan de minister aangeven op welke wijze dit wetsvoorstel voldoende
borgt dat het integriteitsbeleid geïntegreerd wordt in het primaire proces
en verankerd wordt in de cultuur en de structuur van de overheidsorganisatie?
Dat is immers wat wij willen en moeten bereiken. Als dat onvoldoende is geregeld,
is het risico heel groot aanwezig dat veel van de voorgenomen maatregelen
die onze hartelijke steun hebben, bijvoorbeeld een gedragscode, in de praktijk
tot dode letters verworden. Mede daarom heeft mijn fractie in dit opzicht
eerder voorgesteld om de Algemene Rekenkamer een rol te geven bij het toezicht
op het integriteitsbeleid bij de rijksoverheid. Vreemde ogen dwingen, nietwaar?
De minister heeft die suggestie niet opgepakt. Hij verwees naar de integriteitsaudits
van de departementale auditdiensten. Toen wij daar in 2003 over spraken, waren
die nog nauwelijks van de grond gekomen. Inmiddels is er een heel jaar ervaring
mee opgedaan. Volgens ons hoeft het elkaar niet te bijten. Het kan elkaar
aanvullen. Mijn fractie is benieuwd wat de uitkomsten van die audits waren
in het jaar 2004.Ik vraag aandacht voor de invoering van de eed of de belofte voor ambtenaren.
Wij zijn daar altijd voorstander van geweest. Wij steunen ook
het voornemen van de minister om de eed of belofte verplicht te stellen. Dat
is een heel goede zaak. Wij begrijpen echter niet dat hij voorstelt om binnen
de overheidsorganisaties het bevoegd gezag het formulier van de eed- of beloftebepaling
vast te laten stellen. Onze vraag is of een vaste, overal geldende tekst niet
veel meer zeggingskracht heeft dan de enorme variëteit aan teksten die
straks in de praktijk kan ontstaan. Is het risico niet groot dat de geboden
mogelijkheid voor variatie in eedsteksten afbreuk doet aan de beoogde ernst
van de eedsaflegging? Ik sluit mij aan bij de vraag van de heer Van der Staaij,
namelijk of de minister er niet samen met VNG en IPO uit had kunnen komen.
Ik sluit mij ook aan bij wat de heer Van der Staaij heeft gevraagd over de
bekrachtigingsformule waarmee een eed of belofte wordt afgesloten. Ligt dat
ook open en kan er ruimte worden geboden voor nieuwe varianten? Het lijkt
ons beter dat de minister aansluit bij het gewoonterecht, namelijk de hoofdregel
die in 1911 in de wetgeving is vastgelegd. Ik hoop ook dat dit de bedoeling
is. In 1971 is de hoofdregel aangevuld met de optie "dat verklaar en beloof
ik". In sommige gemeenten ontwikkelt men op dit punt echter allerlei variaties.
Amsterdam is hiervan het meest in het oog springende voorbeeld. Zo heb ik
een variant gezien "zo waarlijk helpe mij Allah de erbarmer, de barmhartige".
Daarmee wordt tegemoet gekomen aan de islamitische werknemers. Zo zou je er
nog een heel aantal kunnen verzinnen. Het zou wel ver gaan als met dit wetsvoorstel
op dat punt ruimte werd gecreëerd. Die ruimte is er voor politieke ambtsdragers
niet, ondanks het feit dat wij daarover in het verleden in de Kamer zeer diepgaand
met elkaar hebben gedebatteerd. Ik wil graag meer duidelijkheid op dit punt.De heer De Wit (SP):Voorzitter. Integriteit is een belangrijk onderwerp, zeker in het openbaar
bestuur. Het onderwerp wordt steeds belangrijker, gelet op wat er de afgelopen
jaren aan schendingen van integriteit naar voren is gekomen, bijvoorbeeld
in het kader van de enquête over de bouwfraude, maar ook in talloze
berichten die daarna zijn verschenen. Mijn fractie hecht buitengewoon veel
waarde aan de integriteit van het openbaar bestuur. Wij vinden het een onderwerp
dat ook juist in het bestuur zou moeten gaan leven. Het zou een onderwerp
moeten zijn waar iedereen ook daadwerkelijk mee bezig is. Daarom is het een
goede zaak dat er nu een wetsvoorstel voorligt tot wijziging van de Ambtenarenwet,
waarbij expliciet een aantal zaken wordt geregeld in de gedragscode, te weten
de eed en de belofte, de nevenwerkzaamheden, de financiële belangen,
de belangenverstrengeling en een regeling voor mensen die zaken naar voren
brengen waarvan zij vinden dat die niet deugen. Ik heb het nu over de klokkenluidersregeling,
ter bescherming van mensen die zaken aan de orde stellen.Wij spreken over een code op basis van de Ambtenarenwet. Uit de onderliggende
stukken, waaronder het rapport van het ministerie van 9 juli 2004, blijkt
dat er al een reeks codes bestaat. Het is echter opvallend dat, blijkens de
nota naar aanleiding van het verslag, bij een groot gedeelte van de gemeenten,
namelijk ongeveer een derde, een code ontbreekt. Wij zijn inmiddels een jaar
verder, en mijn vraag aan de minister is hoe het daar nu mee staat. In het
rapport van 9 juli 2004 staat ook dat er sprake is van een code voor
politieke ambtsdragers en voor bestuurders. Kan de minister zeggen hoe ver
wij nu zijn met de implementatie van de codes voor bestuurders en politieke
ambtsdragers? Het papier is geduldig en de vraag is, of een en ander verder
gaat dan het papier. Ook ik ontkom er niet aan om te wijzen op hetgeen nog
niet zo lang geleden in het blad Binnenlands Bestuur is onthuld, namelijk
dat er bij een groot deel van de ambtenaren sprake is van vermoedens van integriteitsschendingen,
zowel door collega's als door leidinggevenden. Er zou sprake zijn van sjoemelen
met uren en declaraties en van bijklussen. Wij kunnen op basis van dat onderzoek
constateren dat een derde gedeelte wijst op een cultuur van het toedekken
van integriteitsschendingen, respectievelijk van het niet willen melden van
niet-integer gedrag. Eenderde gedeelte zegt niet op de hoogte te zijn van
een klokkenluidersregeling. Dat is merkwaardig gezien de schaal waarop de
gedragscode ingang heeft gevonden. Een derde van de respondenten zegt weinig
vertrouwen te hebben in de code. Dat is het meest recente dat wij hierover
weten. Dit is de praktijk. De vraag is hoe wij die gaan veranderen en hoe
wij ervoor gaan zorgen dat het beleid inhoud krijgt. De grote fraudes zijn
juist de afgelopen jaren naar boven gekomen. Het is de vraag of door nu een
aantal dingen expliciet te regelen een slag kan worden gemaakt zodat er daadwerkelijk
dingen veranderen en het een tweede natuur wordt van mensen dat zij zich bewust
zijn van de positie die zij innemen. Het is daarbij een absolute voorwaarde
dat er sprake is van integer handelen.Ik heb twee aanvullingen op het voorstel dat nu voorligt. Ik heb twee
amendementen ingediend. Het eerste amendement zou kunnen worden aangeduid
met het motto "spreken is fout, zwijgen is fout". Dit motto is met name van
belang in verband de cultuur in het ambtelijk apparaat van het wegkijken en
het niet noemen van dingen die mis zijn. Het zou een goede gang van zaken
zijn als een ambtenaar die op de hoogte is van praktijken die niet deugen,
een ambtenaar die wordt gevraagd om bepaalde passages weg te laten uit rapporten
omdat het traject in de Kamer dan makkelijker wordt of een ambtenaar die op
de hoogte is van andere integriteitsschendingen verplicht wordt om te spreken
en niet verder zwijgen. De werknemer die dat doet, moet worden beschermd.In mijn amendement is imperatief geformuleerd dat er een verplichting
komt om misstanden die men vermoedt te melden en dat degene die dat te goeder
trouw doet, wordt beschermd. Dat heeft het voordeel dat de leidinggevende
niet tegen een ambtenaar kan zeggen dat hij bepaalde dingen moet doen. Als
de ambtenaar het idee heeft dat er sprake is van integriteitsschending kan
hij met een beroep op de wet zeggen dat hij het niet doet omdat het op een
bepaalde manier is geregeld en dat hij het zal melden. Er hoeft dan niet zo
krampachtig te worden gedaan over klokkenluidersregelingen omdat iemand het
recht en de plicht heeft om dingen te melden. Daar kan dan vanuit de hiërarchie
geen sanctie op komen omdat diegene niet meer doet dan zijn plicht. Die meldingsplicht
is naar mijn opvatting een belangrijk punt dat meer inhoud
kan geven aan het levend maken van de gedragscode en het aan de kaak stellen
van misstanden die worden gesignaleerd.Het tweede amendement betreft de kwestie van de nevenfuncties en die van
de financiële belangen. Er wordt in het wetsvoorstel aangegeven dat die
in een aantal gevallen openbaar moeten worden gemaakt en moeten worden geregistreerd.
Het uitgangspunt dat ik heb neergelegd in mijn motie, is dat de nevenfuncties
en de financiële belangen van een ieder openbaar dienen te zijn. Dat
betekent dat nooit meer de vraag hoeft te worden gesteld of een functie moet
worden gemeld of niet en of er sprake is van mogelijke belangenverstrengeling
tussen de functie en de functie die elders wordt vervuld. Het kan geen kwaad
als alle functies in het openbaar worden vastgelegd. Het is in elk geval een
grote zekerheid voor de ambtenaar en voor zijn organisatie als duidelijk is
welke nevenfuncties iemand vervult. Datzelfde geldt voor de financiële
belangen van mensen. Daarom heb ik dit in het amendement voorgesteld.De heer Luchtenveld (VVD):Betekent uw voorstel dat een portier van een departement moet melden dat
hij lid is van de tennisvereniging en dat hij wat aandelen heeft in een kleine
omvang?De heer De Wit (SP):Het lidmaatschap van een tennisvereniging zou ik niet direct als een functie
beschouwen. Mijn redenering is heel simpel: baat het niet, dan schaadt het
niet. Het is een heel simpele zaak. Als iemand een functie vervult en een
formulier krijgt voorgelegd met de vraag of hij nevenfuncties heeft, kan dat
geregistreerd worden en weet je dat in ieder geval. Het probleem op dit moment
is, dat wij in de gehele ambtelijke wereld zien dat mensen nevenfuncties vervullen
die in het verlengde van hun dagelijkse functie liggen. Die openbaarheid is
dus wat mij betreft absoluut noodzakelijk. Het is heel simpel. Je vult een
lijst in en je hoeft die alleen maar bij te houden zodra er iets verandert.
Dat kan dus het probleem niet zijn. Zo'n lijst biedt de zekerheid dat geen
belangenverstrengeling mogelijk is en dat er zicht op is.De minister heeft in de nota naar aanleiding van het verslag meermalen
een beroep gedaan op het zelfreinigend vermogen van de lokale en de regionale
overheden bij het aanpakken van de integriteit. Mijn fractie heeft een voorbeeld
aan de hand van een ambtenaar bij een provincie die kwalijke praktijken rond
onroerend goed blootlegde in de provincie. Het had te maken met ongeoorloofd
bouwen in een bepaald gebied, het afspreken van bepaalde prijzen en ambtenaren
die in de fout gaan. Eén ambtenaar stelt het aan de orde en vervolgens
zien wij het bekende beeld dat de ambtenaar die het aan de grote klok hangt,
ontslag krijgt en dat het probleem niet wordt opgelost. Sterker nog, alle
pogingen die worden ondernomen binnen de provincie om het te doen, stranden.
Dan is natuurlijk de vraag wat de minister daar nu van vindt. Ik hoef geen
antwoord op het concrete voorbeeld, maar het is een bestaand voorbeeld. Kun
je nu zeggen dat het zelfreinigend vermogen wel werkt? Ik zou zeggen dat het
niet werkt. Je ziet namelijk dat degene die aan de bel trekt, het slachtoffer
wordt en dat het probleem op die manier niet kan worden opgelost. Moet er
in dat opzicht bij de onderscheiden organen niet veel meer durf zijn om op
te treden in dit soort situaties, ook al zou dat ten koste gaan van degenen
die dit soort praktijken uitoefenen? Het ligt ook veel meer voor de hand dat
je degenen die deze praktijken uitoefenen, aanpakt. Dat moet je onderzoeken
en daartegen moet je maatregelen nemen in plaats van aan de andere kant degene
die het aan de orde stelt, te pakken.De aanpak van dit soort problemen in het algemeen is ook nog een punt.
Van meer kanten is vandaag gewezen op het voorbeeld van de bouwfraude, op
de vraag hoe wordt opgetreden tegen ambtenaren die in de fout zijn gegaan,
op mogelijke beschuldigingen van corruptie en het smeren en fêteren.
Op dit punt zien wij een teleurstellende ontwikkeling, met name bij de aanpak
van de bouwfraude. Juist daar zien wij dat het Openbaar Ministerie heel terughoudend
is geweest om degenen die in de fout zijn gegaan, aan te pakken, om daaraan
prioriteit te geven en om daadwerkelijk iets te doen aan de situatie die wij
daar zijn tegengekomen. In het rapport dat het ministerie van VROM nog niet
zo lang geleden heeft gepubliceerd over de milieucriminaliteit, een inventarisatie
van de milieucriminaliteit, staat zelfs met zoveel woorden dat de overheid,
wanneer zij als bedrijf deelneemt in de milieuproblematiek, zelf ook in de
fout gaat. Welke prioriteit heeft de aanpak van dit soort problemen? Het heeft
te maken met het serieus nemen van de integriteit. Hoe hoog is de prioriteit
bij de overheid? Geef je wanneer dit maar halfwas gebeurt, niet het signaal
dat er niets gebeurt als je gelukt hebt en dat je voor de rechter moet komen
als je pech hebt? Hoe serieus wil de minister deze punten aanpakken? Zie zo'n
provincie en zie wat er gebeurt op het landelijk niveau, wat bij de bouwfraude
is onthuld. Ook ik verwijs graag naar de rijksrecherche. In zo'n 60% van de
gemeenten die naar aanleiding van hetgeen naar voren is gekomen over wat mis
is, een onderzoek heeft ingesteld, blijkt inderdaad wat aan de hand te zijn.
Zouden wij de plicht om onderzoek te laten doen door de politie of door de
rijksrecherche en de politie in dit soort zaken niet veel meer moeten benadrukken?
Voelt de minister er wat voor om erop te wijzen dat dit op zo'n manier moet
en dat dit ook de beste garantie is voor de aanpak van het probleem? Immers,
daardoor kun je in ieder geval zien: wat is er aan de hand geweest, wat gaan
wij daarmee doen, hoe treedt het Openbaar Ministerie op en is er al of niet
sprake van een vervolging?Ten slotte stel ik de minister de vraag wat zijn mening is over de resultaten
van het integriteitsbureau in Amsterdam. Als je kijkt naar de meldingen rond
misstanden in de periode 1991 tot 2003, dan zie je dat die voor een groot
gedeelte op het conto geschreven kunnen worden van dat integriteitsbureau
in Amsterdam. Hoe kijkt de minister aan tegen het op veel grotere schaal door
gemeenten instellen van zo'n integriteitsbureau en tegen het wellicht ook
op landelijk niveau instellen daarvan? Is het niet de moeite waard om daar
een keer naar te kijken? Graag hoor ik daar het oordeel van de minister over.De heer Boelhouwer (PvdA):Voorzitter. Sinds de bekende rede van minister Ien Dales in 1992, waarin
zij de integriteit van het openbaar bestuur uitdrukkelijk aan de
orde stelde, wordt er nagedacht over het implementeren van integriteitsbeleid
in het kader van de Ambtenarenwet en daaraan verwante wetten. In de afgelopen
jaren is daar ook in overheidssferen terecht heel veel aandacht aan gegeven.
Dit moment van bespreking van de wijziging van de Ambtenarenwet is een volgende
fase in dit hele proces waarin de integriteit weer nadrukkelijk aan de orde
is en nadrukkelijker van belang wordt gemaakt voor organisaties. Het is goed
dat wij daar veel aandacht aan besteden. Het is ook goed dat er in deze Kamer
brede instemming is met de voorliggende wijzigingen. Er is niemand die integriteit
en de aanpak ervan als zodanig niet nodig of overbodig vindt. Integendeel,
het is helder dat dit beleid breed in de Kamer wordt gesteund en dat is goed.Tijdens het algemeen overleg dat wij hierover hadden, heeft minister Remkes
het onder andere gehad over politieagenten die in hun vrije tijd al dan niet
naar coffeeshops moesten. Dat was een beetje jammer, want hij pikte daarmee
handig de publiciteit weg van de bespreking van het onderwerp. Aan de andere
kant zie je, als je de memorie van antwoord leest, dat dit onderwerp eigenlijk
helemaal niet in deze wet aan de orde is, domweg omdat dit op een andere manier,
via regelingen in de organisatie zelf, geregeld moet worden. Het is dus een
beetje jammer – dat kan ik nu wel zeggen – dat dit voorbeeld indertijd
gebruikt is, omdat daarmee integriteit en de bespreking ervan verengd werden
op een wijze die bij deze wet feitelijk niet eens meer aan de orde is.De PvdA-fractie kan instemmen met de voorgestelde wetswijzigingen, maar
ik wijs daarbij wel op het volgende. Er is de afgelopen maanden een aantal
kwesties geweest rond integriteit, zoals het onvermogen om onterecht toegekende
bonussen bij diverse ministeries terug te vorderen, omdat daarvoor de juridische
basis ontbrak. Ik wil daar twee dingen over zeggen. In de eerste plaats is
ieder moment, ook al ontbreekt de juridische basis, een goed moment voor op
z'n minst een moreel appel op de betrokkenen, die kennelijk juridisch weg
konden komen maar naar ons gevoel wel degelijk aanspreekbaar zouden moeten
zijn. Ik vraag de minister dan ook dit moment te gebruiken om op z'n minst
dat morele appel te doen op betrokkenen. Overigens heb ik het gevoel dat als
de juridische basis er niet is, deze er ook met dit wetsvoorstel niet ligt.
Wat vindt de minister hiervan? Heeft dat naar zijn gevoel niet zoveel met
integriteit te maken? Ik verwacht dat de minister zal antwoorden dat dit wel
degelijk alles met integriteit te maken heeft. Ik wijs er evenwel op dat dat
juridische gat met deze wet niet wordt gevuld. Hoe gaan wij met dit aspect
in de toekomst om? Graag krijg ik hierop een antwoord van de minister.Ik vind het ook belangrijk dat wij dit soort kwesties, die zich in de
marge van het geheel zullen voordoen, blijven monitoren. De kwestie van de
salarissen in het onderwijs zal heus niet het enige "incident" blijken te
zijn. De komende jaren zullen wij met veel meer van dit soort kwesties te
maken krijgen. Ik zou het dan ook goed vinden als door het ministerie ten
behoeve van de Kamer wordt gemonitord hoe een dergelijk aspect zich verhoudt
tot deze wetgeving en of zoiets tot aanscherping van de regels moet leiden.
Ik pleit dus niet voor incidentenpolitiek, maar vraag of deze incidenten niet
zorgen voor een basis om bij komende wetgeving een structurele aanpassing
aan te brengen.Sommige onderwerpen zijn nu niet aan de orde. Zij zullen door de commissie-Dijkstal
geregeld worden. Ik noem de kwestie van het aandelenbezit van politieke ambtsdragers.
Die is bij deze wetgeving uitdrukkelijk niet aan de orde, maar ik kan mij
voorstellen dat, zeker nu de gekozen burgemeester in aantocht is, het van
het grootste belang is dat duidelijk wordt welke belangen een politieke ambtsdrager
bij diverse bedrijven heeft en welke posities hij of zij daarbij inneemt.
De openbaarmaking van het aandelenbezit zou zeker in de voorstellen van de
commissie-Dijkstal aan de orde moeten komen. Zeker voor bepaalde ambtenaren
op bepaalde posities bij het ministerie geldt die openbaarmaking al. De heer
De Wit pleit er zelfs voor om de kring waarvoor die openbaarmaking geldt uit
te breiden. Daar sta ik niet onsympathiek tegenover.De minister heeft het probleem van de informatieparadox. Ambtenaren hebben
als taak de verantwoordelijke bewindspersoon zodanig te informeren dat hij
of zij de ministeriële verantwoordelijkheid kan dragen. Dat betekent
dat ambtenaren continu moeten kunnen inschatten welke informatie wel en welke
informatie niet relevant is. Dat geldt voor de mensen van onder tot boven
in de organisatie. BZK heeft daarover in een eerdere notitie het volgende
gezegd: Over het algemeen kan gesteld worden dat ambtenaren die zonder dwingende
reden verzuimen zaken intern aan de orde te stellen en naar buiten treden,
plichtsverzuim plegen. Het is daarom goed dat de minister nog eens aangeeft
hoe hij deze wet als instrument kan gebruiken en hoe hij hiermee zodanige
kaders kan scheppen dat bepaalde informatie daadwerkelijk de bovenkant van
de organisatie bereikt. Dat heeft misschien niet rechtstreeks alles met integriteit
te maken, maar naar ons gevoel komt het daar zo dicht bij dat het goed is
dat daarover door de minister bij dit wetgevingsproces uitdrukkelijk iets
wordt gezegd.Het integriteitsbureau van de gemeente Amsterdam functioneert naar onze
indruk uitermate goed. Je kunt er met meldingen terecht, zij organiseren trainingen
van hoog tot laag – ambtenaren en politici zijn er uitdrukkelijk bij
betrokken – en zij doen onderzoek. Kan dat model met deze wet zonder
meer overal, op ministeries en bij andere overheden, worden geïmplementeerd
of zijn er toch nog belemmeringen? Ik hoor graag van de minister of de integriteitscommissie
voor rijksambtenaren onder deze wet dezelfde status en dezelfde positie heeft
of in ieder geval kan krijgen als het integriteitsbureau in Amsterdam.De vergadering wordt van 17.25 uur tot 17.40 uur geschorst.Minister Remkes:Mijnheer de voorzitter. Ik dank de leden voor hun inbreng bij dit wetsvoorstel,
dat al geruime tijd bij de Kamer lag. Het is plezierig dat het vandaag full-dressed
kan worden behandeld. Voor een deel liggen externe omstandigheden aan de vertraging
ten grondslag.Sinds een aantal jaren zijn wij aan de slag met de intensivering van het
integriteitsbeleid voor de openbare sector. Zo werd in 2003 een wijziging
van de Ambtenarenwet in verband met integriteit gerealiseerd. Die wijziging
regelde de openbaarmaking van nevenwerkzaamheden, de meldplicht van financiële
belangen, een verplichting voor overheden om een meldprocedure voor vermoedens
van misstanden op te stellen, de zogenaamde klokkenluidersregeling, die overigens
dit jaar wordt geëvalueerd, alsmede een rechtsbeschermingsbepaling voor
degene die te goeder trouw melding van een misstand maakt. Verder heb ik de
Kamer door middel van mijn nota Integriteitsbeleid openbaar bestuur en politie
in april 2003 geïnformeerd. Over deze nota heeft een algemeen overleg
plaatsgehad. De realisering van een aantal van de concrete beleidsvoornemens
van de nota is momenteel in voorbereiding, terwijl enkele beleidsvoornemens
al gerealiseerd zijn.Er zijn in onze samenleving bepaalde functies waarvan je kunt zeggen dat
men min of meer 24 uur in dienst is. Politiemensen behoren tot die categorie.
Ook het gedrag in privétijd speelt dan een rol. In het kader van het
integriteitsbeleid moet het onderdeel van normerend gedrag van de overheid
zijn om daarover uitspraken te doen. De Raad van Hoofdcommissarissen is op
dit ogenblik volop bezig om over een aanscherping van het integriteitsbeleid
te praten. Binnenkort zullen wij er een gesprek over hebben.Er zijn inmiddels twee integriteitsinstrumenten ter beschikking gesteld:
het handboek integriteitsonderzoek en de handreiking vertrouwenspersoon integriteit.
De inventarisatie van het integriteitsbeleid binnen het openbaar bestuur en
de politie is afgerond. Het rapport is in juli 2004 aan de Kamer gezonden
en het kabinet zal nog met een standpunt komen over de uitkomsten van de inventarisatie.Verder is sinds vorig jaar de specifieke website www.integriteitoverheid.nl
in de lucht. Op het departement wordt gewerkt aan de oprichting van een bureau
integriteitsbevordering voor de openbare sector. Dat jongetje gaat BIOS heten.
Het bureau zal medio 2005 operationeel zijn. Het krijgt een belangrijke taak
in het stimuleren en ondersteunen van overheden om integriteitsbeleid te voeren.Op het departement wordt ook gewerkt aan het ontwikkelen van protocollen
voor het houden van integriteitsonderzoeken en de bestuurlijke afhandeling
daarvan. De protocollen zullen medio 2005 gereed zijn en ter beschikking worden
gesteld van de overheden.Als laatste, maar zeker niet minst belangrijke concrete beleidsvoornemen
is er het voorstel tot wijziging van de Ambtenarenwet in verband met goed
ambtelijk handelen, dat nu aan de orde is. Bij de ontwikkeling van integriteitsbeleid
gaat het om het vinden van de juiste balans tussen maatregelen van onderop
en sturing van bovenaf. Sinds de tweede helft van de negentiger jaren is de
sturingsnoodzaak van bovenaf groter geworden. Het kabinet meent dat deze aanpak
nog steeds de juiste is. Het beleid, waarbij ook gebruik wordt gemaakt van
wetgeving, dient te worden voortgezet. Het integriteitsbeleid krijgt met de
totstandkoming van deze wet weer een krachtige impuls. Ik geef onmiddellijk
toe dat men natuurlijk met elkaar van mening kan verschillen over de vraag
wat centraal wettelijk moet worden geregeld en welke ruimte bijvoorbeeld aan
de medeoverheden wordt geboden. Als zaken centraal worden geregeld, moet men
echter niet altijd de illusie hebben dat het dan ook beter gaat. Ik zeg mede
tegen mevrouw Vos dat een nadeel van die aanpak is dat het dan soms op de
automatische piloot gaat. In sommige situaties is het beter de discussie over
bepaalde onderwerpen heel dicht bij de werkvloer en op de werkvloer te voeren,
zodat daar invulling aan wordt gegeven vanuit de eigen overtuiging. Ik ben
dus nog niet overtuigd door het pleidooi om nu meer zaken centraal wettelijk
te regelen.De noodzaak voor deze impuls is ook gebleken uit een aantal onderzoeken
dat vorig jaar is verschenen, waaruit kan worden afgeleid dat er nog voldoende
ruimte is – nu gebruik ik een understatement – voor verbetering
van het gevoerde integriteitsbeleid. Ik denk aan de uitkomsten van de BZK-inventarisatie,
het onderzoek van de VU naar het voorkomen van fraude en corruptie binnen
Nederlandse gemeenten en de lezersenquête van het blad Binnenlands Bestuur.
Ik kom daarop straks in waarderende zin terug.Een ander uitgevoerd onderzoek is dat van de Algemene Rekenkamer naar
het integriteitsbeleid van de ministeries en enkele RWT's. Dit is een nulmeting.
Het is nog te vroeg om daaraan al conclusies te verbinden, aangezien het rapport
eerst op 21 april aanstaande formeel aan de Kamer wordt aangeboden. Er
is gezegd dat ik een dergelijk onderzoek altijd heb afgehouden. De Rekenkamer
is op dit terrein dus wel terdege actief.Met dit wetsvoorstel worden de volgende wijzigingen in de Ambtenarenwet
doorgevoerd. Overheidswerkgevers zijn verplicht een integriteitsbeleid te
voeren dat is gericht op het bevorderen van goed ambtelijk handelen. Verder
moet ervoor worden gezorgd dat het integriteitsbeleid een vast onderdeel is
van het personeelsbeleid. Er is een aantal instrumenten dat daartoe kan dienen.
Mevrouw De Pater-van der Meer heeft daaraan nog wat voorbeelden toegevoegd.
Er is niet alleen het jaarlijkse functioneringsgesprek, maar ook het normale
werkoverleg dat op de werkvloer wordt gevoerd. Dat zijn uitstekende voertuigen
om het integriteitsbeleid ook bij mensen tussen de oren te krijgen. Daarnaast
krijgen overheidswerkgevers de opdracht om voor hun gezagsbereik een gedragscode
voor goed ambtelijk handelen tot stand te brengen. Over het gevoerde beleid
en over de naleving van de gedragscode moeten overheidswerkgevers eenmaal
per jaar schriftelijk de OR en het democratisch vertegenwoordigend orgaan
informeren. Zo wordt verantwoording afgelegd over de wijze waarop het integriteitsbeleid
binnen de organisatie gestalte wordt gegeven. Je kunt discussiëren over
de vraag of in de verticale lijn meer moet worden geïnspecteerd, maar
naar mijn stellige overtuiging is het minstens zo effectief als er voldoende
waarborgen worden geschapen voor horizontaal toezicht. Op gemeentelijk niveau
gaat het primair over de gemeenteraad. Wij hebben het ook over provinciale
staten en over een instituut zoals de ondernemingsraad. Ik kom hierop naar
aanleiding van het amendement van mevrouw De Pater terug.Het wetsvoorstel bevat een verplichting voor ambtenaren om bij aanstelling
een eed of een belofte af te leggen. Voor een aantal sectoren gold deze verplichting
al, maar met dit wetsvoorstel zal deze verplichting voor alle ambtenaren gaan
gelden. In de memorie van toelichting wordt beschreven op welke wijze overheden
de verplichtingen uit dit wetsvoorstel handen en voeten kunnen
geven. Het ligt in mijn bedoeling om met het dit jaar op te richten bureau
integriteitsbevordering voor de openbare sector een herkenbaar aanspreekpunt
te creëren dat overheden concrete handreikingen kan doen. Ook hier geldt
het motto: helpen en aanjagen.Wet- en regelgeving op integriteitsgebied is belangrijk, want daarmee
worden kaders gesteld. Wij moeten ons goed realiseren dat dit tegelijkertijd
onvoldoende is voor het waarborgen van een integere overheidsorganisatie waar
ook nog eens een extra hoog integriteitsniveau is vereist vanwege het bijzondere
karakter van deze sector, die uitsluitend het publieke belang behoort te dienen.
Aangezien integriteit de belangrijkste voorwaarde is voor het vertrouwen tussen
burgers en de openbare sector, ben ik van mening dat het tot de verantwoordelijkheid
van elk overheidsorgaan behoort om het integriteitsbeleid optimaal vorm te
geven. Daarvoor zijn regels nodig, om daarmee heldere ijkpunten aan te geven.
Die regels zijn wat mij betreft niet zozeer doelstelling. Zij zijn wat mij
betreft in de eerste plaats van belang als voertuig om het besef levend te
houden en als voertuig om ook het culturele proces gaande te houden. Het is
verstandig dat de overheden die hiermee worden geconfronteerd die instrumenten
als zodanig hanteren.Mevrouw Vos heeft gevraagd of dit niet vooral een papieren tijger is.
Als je daar op die manier mee omspringt, er dus verder niets mee doet en het
uitsluitend als formaliteit behandelt, is de kans groot dat het een papieren
tijger wordt, maar overheden hebben de morele verplichting om daar op een
andere wijze mee om te springen. In het huidige dualistisch bestel hebben
gemeenteraden en de staten een belangrijke aanjaagfunctie ten opzichte van
hun colleges om dat beleid op dat niveau daadwerkelijk handen en voeten te
geven.Vanzelfsprekend wordt daarbij van de leidinggevenden een belangrijke rol
verlangd waarop zij rechtstreeks aanspreekbaar dienen te zijn. Zij hebben
in hun organisatie een voorbeeldfunctie. Op het gebied van integriteit dienen
zij in eigen handelen roomser te zijn dan de paus. Daarnaast dienen zij het
integriteitsbeleid actief uit te dragen en regelmatig aan de orde te stellen.
Een integere manager is bovendien bereid om een open interne communicatie
in de organisatie te bevorderen, want dat is een belangrijke voorwaarde voor
het voorkomen van integriteitsaantastingen. Een integere manager moet kunnen
luisteren en openstaan voor kritiek. Incidenten op het gebied van integriteit
moeten voortvarend worden aangepakt en niet met geheimzinnigheid worden omgeven.
De integere leidinggevende inspireert zijn omgeving door onkreukbaarheid,
betrouwbaarheid, rechtvaardigheid, objectiviteit en openheid. Hij zorgt ervoor
dat de medewerkers integriteit tussen de oren hebben zitten en getraind zijn
op omgang met dilemma's op het vlak van integriteit. Niet alleen de leidinggevende
is aan zet. Ik verwacht ook van de ondernemingsraden een actieve opstelling.
Ik hoop dat zij de verkregen informatierechten ten volle zullen benutten om
het integriteitsbeleid levend te houden en de bestuurder van de organisatie
waar nodig aan te spreken. Zoals de Kamer uit mijn woorden kan afleiden, behoort
tot het vormgeven van integriteitsbeleid beslist ook het investeren in zaken
die meer aan de cultuurkant van de organisatie liggen, zoals bewustwording,
morele oordeelsvorming en het organiseren van collegiaal beraad als forum
waarin dilemma's worden besproken. Het Bureau Integriteitsbevordering zal
zich ook toeleggen op het ontwikkelen van instrumenten voor deze vaak als
wat zachter aangeduide cultuurelementen.De heer De Wit (SP):In de enquête bouwfraude is een ambtenaar gehoord over integriteitsbeleid.
Die sprak van een uur op maandagmorgen in de kantine, waarin iemand wat vertelde.
Vervolgens ging iedereen gewoon weer aan het werk. Het goede voorbeeld is
buitengewoon belangrijk, zeker in dit soort kwesties. Hoe kan de minister
al die integere managers de integriteit als het ware in de organisatie laten
doorsijpelen? Het moet iets worden dat mensen naleven. Hoe moet dat?Minister Remkes:Daarover heb ik zojuist iets gezegd. In het genoemde voorbeeld is het
ervaren als een pure formaliteit, onder het motto "zij dronken een glas, deden
een plas en alles bleef zoals het was". Die methode is dus niet de goede.
In de betreffende organisatie moet gezocht worden naar effectievere methoden.
Ik zeg daarbij dat medewerkers die dit zien of ervaren zelf ook hun verantwoordelijkheid
kunnen nemen. Dat geldt ook voor de ondernemingsraad. Die heeft wat mij betreft
hierin een zekere verantwoordelijkheid.Het Bureau Integriteitsbevordering is de eerste stap naar een meer integrale
benadering van kwaliteit van de overheidsorganisatie en verbetering van het
presteren van de overheid. Op dit terrein, dat ook wel aangeduid wordt als
"good governance", hebben wij al een aantal vorderingen gemaakt. Het gaat
om zaken zoals benchmarking, medewerkertevredenheidsonderzoek en stakeholder-onderzoeken.
Op andere gebieden, zoals kwaliteitshandvesten, zijn wij minder ver. Daar
wordt op dit ogenblik hard aan gewerkt. Ik ben bezig daarover na te denken.
Ik heb nog geen definitieve conclusies getrokken. Het streven is uiteindelijk
naar een soort code-Tabaksblat voor de overheid te komen. Ik zou graag na
het zomerreces met de Kamer over een plan van aanpak in het kader van "good
governance" willen spreken.Mevrouw De Pater heeft al wat relativerende opmerkingen gemaakt over het
lezerspanel in Binnenlands Bestuur. Zelf heb ik het artikel met gemengde gevoelens
gelezen. Aan de ene kant vervult het mij met zorg. De zaak mag dus niet worden
gebagatelliseerd. Toch wil ik er ook wel een paar kanttekeningen bij plaatsen,
want voordat wij het weten gaat die werkelijkheid een eigen leven leiden.
De eerste constatering is dat de uitkomsten voor het overgrote deel betrekking
hebben op gemeenten en slechts in zeer beperkte mate op andere sectoren. Zij
geven geen eenduidig overall beeld van de totale overheid. In de tweede plaats
geeft het onderzoek percepties weer, en geen harde feiten. Ik ben het dan
ook eens met hoogleraar Huberts, die zegt dat er op basis van deze enquête
geen wetenschappelijke conclusies zijn te trekken. Desalniettemin wijst het
overall beeld dat uit deze enquête naar voren komt in dezelfde richting
als de door mij begin dit jaar uitgevoerde inventarisatie van het integriteitsbeleid
binnen het openbaar bestuur en de politie. Ook daaruit blijkt dat er met name
bij de kleinere gemeenten en waterschap pen nog veel winst
valt te behalen ten aanzien van het gevoerde beleid. Het desbetreffende rapport
is naar de Kamer gestuurd en er wordt binnen de verschillende sectoren hard
aan de zaak gewerkt.Met name de heren Slob en Van der Staaij hebben vragen gesteld over de
eed. De heer Slob vroeg of een vaste, algemeen geldende tekst voor de eed
niet verreweg de voorkeur heeft en of de bekrachtigingsformule nu ook open
ligt. Welnu, aan de formule "dat verklaar en beloof ik" zal niets veranderen.
Daarin zit ook niet de gevoeligheid. De gevoeligheid ligt natuurlijk in de
bekrachtigingsformule "zo waarlijk helpe mij God almachtig". Decentrale overheden
hebben op dat gebied nu een zekere vrijheid. Voor de medewerkers bij het Rijk
ligt de formulering echter vast. Ik heb niet het voornemen om daar op korte
termijn iets aan te veranderen. Er ligt een brief bij de Kamer over de politieke
ambtsdragers, of er komt binnenkort een brief daarover. In elk geval is er
vrij recentelijk iets over geschreven. Dit vloeit voort uit een oude discussie,
die nog onder Paars II is geëntameerd en waarop nog een nadere reactie
moest worden gegeven. Wij kunnen ervoor kiezen de bestaande formulering in
cement te gieten. Toch denk ik dat dit niet de goede keuze zou zijn. Er is
gerefereerd aan het beleid van de gemeente Amsterdam. Ik ben daar zelf geweest
en heb een uitstekende indruk opgedaan. Daar loopt een discussie over de vormgeving
van de formulering. Eerder heb ik het gehad over het ontwikkelen van instrumenten
en het belang om een en ander bij de mensen tussen de oren te krijgen. In
dat verband kan de discussie over de formulering, mits iedereen daarbij wordt
betrokken, natuurlijk ook een instrument zijn om het gewenste culturele effect
te bereiken. Ik voel er niet voor om aan waterschappen, provincies en gemeenten
voor eeuwig en altijd de bestaande vaste formule voor te schrijven, zeker
niet wat de algemene tekst betreft. In Amsterdam gaat het ook om die algemene
tekst. Het staat mij niet meer precies bij of er in Amsterdam ook wordt gediscussieerd
over de bekrachtigingsformule, maar ik sluit dat niet uit.De heer Slob (ChristenUnie):Ik heb de tekst van Amsterdam bij mij. Het is een stevig en gedragen stuk.
Men heeft er drie filosofen aan gezet en er is heel veel over gediscussieerd.
Er zijn tien punten geformuleerd voor het algemene gedeelte en er is wat betreft
de bekrachtigingsformule wel ruimte geboden om verwijzingen naar andere godsdiensten
mogelijk te maken. Men is daarmee dus aan de slag gegaan. Ik heb in mijn eerste
termijn een voorbeeld gegeven dat in Amsterdam op papier is gezet.Minister Remkes:Daar hoeft toch niet op voorhand bezwaar tegen te zijn? Moeten wij dat
vanuit Den Haag allemaal dicteren? Als men in Amsterdam gezamenlijk deze conclusie
trekt, wat is daar dan tegen?De heer Slob (ChristenUnie):Het is niet onlogisch dat er in de Kamer wordt gesproken over de wijze
waarop de eed of de belofte voor politieke ambtsdragers en ambtenaren moet
worden geregeld. Er moet een discussie worden gevoerd over wat wij wenselijk
vinden en wat wij graag in de praktijk zouden willen zien. Het kan niet zo
zijn dat er via een achterdeur allerlei ruimte wordt geboden als die discussie
nog niet heeft plaatsgevonden.Minister Remkes:Ik plaats de politieke ambtsdragers apart omdat daar nog wat bijzondere
aspecten aan zitten. Ik ben niet voornemens om op korte termijn de bekrachtigingsformule
voor het Rijk aan te passen. Ik wil de medeoverheden graag enige ruimte geven
om tot een eigenstandige invulling te komen. Ik heb bij de begrotingsbehandeling
BZK al gezegd dat ik decentralist ten voeten uit ben, ook al wordt nog wel
eens anders beweerd. Dat zal zich moeten bewijzen juist in dit soort discussies.De heer Van der Staaij (SGP):Wat betreft de algemene tekst kan ik mij iets voorstellen bij wat de minister
zegt. Het is echter niet erg logisch dat de wijze van bekrachtiging anders
is dan in de Gemeentewet en de Provinciewet is geregeld. Het zou een raar
onderscheid zijn als een raadslid bepaalde keuzes mag maken, maar dat de regels
voor gemeenteambtenaren heel anders zijn. Dat is één argument.
Een tweede is dat juist de wijze van bekrachtiging tot nu toe in de rechtscultuur
altijd iets is geweest van de nationale wetgever. De Eedswet die al is genoemd,
duidt daar ook op. Daarnaast is in de verschillende organieke wetten altijd
nadrukkelijk die bekrachtigingsformule genoemd.Minister Remkes:Ik stel voor om deze discussie verder te voeren in het kader van de discussie
waar ik aan refereerde en de briefwisseling die de Kamer of al heeft of zal
krijgen over de formule voor politieke ambtsdragers. Dat is volgens mij een
uitstekende gelegenheid om eens wat dieper te boren. Er wordt een beargumenteerde
redenering bij gegeven.De heer Van der Staaij (SGP):Is het vooruitlopend op die discussie niet wenselijk dat de tot nu toe
bestaande praktijk zich richt naar de bestaande formules "zo waarlijk helpe
mij God almachtig" en "dat verklaar en beloof ik"?Minister Remkes:Ik voel er niet voor om gemeenten te verbieden om daar zelf een nadere
invulling aan te geven. Het gaat mij om twee dingen. Het eerste is de inhoud
van wat er wordt beweerd. De heer Slob heeft net gezegd dat er met de inhoud,
even los van de bekrachtigingsformule, op zich niets mis is. Zo heb ik het
tenminste begrepen. Het tweede is de discussie over dit soort thema's als
voertuig naar het culturele proces. Een dichtgeslagen formule van rijkszijde
is daarbij niet dienstig.De heer Van der Staaij (SGP):Die vaste formule is tot nu toe wel het uitgangspunt. Die bestaat. Het
is niet iets nieuws dat wij nu verzinnen. Het is toch logisch dat die wordt
gehandhaafd en dat pas na een discussie eventueel tot aanpassing wordt gekomen?
Zou u het wenselijk vinden dat iemand die raadslid wordt of wethouder en die
wil zweren bij een tekst met verwijzing naar Allah dat niet kan en een gemeenteambtenaar
dat wel zou kunnen? Dat is toch ook heel raar?Minister Remkes:Daarom zei ik zojuist dat er voor politieke ambtsdragers nog iets anders
aan de orde is. Daarom verwees ik voor die discussie ook naar die gelegenheid.
Ik wil de discussie ook het liefst bij die gelegenheid voeren. Wij kunnen
dan altijd op basis daarvan bekijken of een wijziging of nadere
voorschriften voor de gemeenten wenselijk zijn. Ik voel er niet voor om de
processen die in sommige gemeenten gaande zijn, met Amsterdam als meest evidente
bijvoorbeeld, in de kiem te smoren. Dat doe je dan namelijk.De heer Slob (ChristenUnie):Het gaat mij toch wel om de zorgvuldigheid van besluitvorming op dit punt,
als de minister zegt dat wij er later over moeten discussiëren en dat
hij dan met een bredere onderbouwing komt. Nu is de enige onderbouwing die
hij geeft, de vraag wat erop tegen is. Het is moeilijk discussiëren op
die manier. Er zit heel veel aan vast. Wij praten over een situatie die in
de loop der tijd is ontstaan, waarbij mijn fractie er heel veel waarde aan
hecht dat het op deze wijze verankerd is. Dan moet je niet zeggen dat wij
er later over zullen praten, maar intussen nu wel de deur openzetten.Minister Remkes:Als de heer Slob mij op dit moment om een principieel standpunt vraagt,
laat ik het dan zo zeggen: ik vind ten principale dat gemeentebesturen de
ruimte moeten hebben waar het gaat om de medewerkers.Mevrouw Vos stelde de vraag of niet te veel wordt overgelaten aan het
hoger management en of niet zaken als risicoanalyse, functiewisseling en dergelijke
in de wet als verplicht onderdeel van het integriteitsbeleid moeten worden
aangemerkt. Zaken als risicoanalyse en functiescheiding zijn zaken die onderdeel
uitmaken en uit dienen te maken van het te voeren integriteitsbeleid. In de
jaarlijkse rapportage zullen deze zaken een plaats krijgen. Zij komen aan
de orde in de jaarlijkse verantwoordingsronde op het niveau van de verantwoordelijke
bestuurslaag. Het hoger management legt dus wel verantwoording af.Zoals gezegd maakt de risicoanalyse een wezenlijk onderdeel uit van het
te voeren beleid. Het staat ook op pagina 9 van de memorie van toelichting
aangegeven. In 2003 heb ik het Handboek Integriteitsonderzoek, dat een risicoanalyse
is, aan alle bestuursorganen toegezonden en de aanbeveling gedaan om het toe
te passen.Mevrouw Vos stelde ook de vraag of ter bescherming van de klokkenluider
een onafhankelijke vertrouwenspersoon nodig is. Op dat punt is ook een amendement
ingediend. De huidige regeling kent een vertrouwenspersoon die juridisch beschermd
is. Een volledig onafhankelijke vertrouwenspersoon zal wel lastig zijn voor
kleine organisaties, bijvoorbeeld kleine gemeenten. Ik heb tot op dit moment
nog geen klachten rond de huidige vertrouwenspersonen gekregen. Ik heb zojuist
gezegd dat ik de evaluatie van de regeling, die medio dit jaar zal plaatsvinden,
wil afwachten. Ik zal er dan op terugkomen. Als er aanleiding is tot de instelling
van een dergelijke vertrouwenspersoon, zullen wij dat serieus overwegen. Er
moet dan echter wel echt aanleiding voor zijn.De heer Luchtenveld vroeg in dat verband of er nog steeds zo weinig gebruik
van de klokkenluiderregeling wordt gemaakt. Het houdt inderdaad nog niet over.
Bij de CIR zijn de afgelopen jaren de volgende meldingen ontvangen. In 2002
waren er twee meldingen. In beide gevallen ging het om Defensiezaken. In 2003
waren er zeven; drie keer Rijk, drie keer Defensie en een keer bij een provincie.
In 2004 waren er vier meldingen, alle betrekking hebbend op de sector Rijk.
Bij de zojuist genoemde evaluatie zal ongetwijfeld ook dat gebruik een heel
belangrijk onderdeel zijn, zodat wij erop terug kunnen komen. En wellicht
ten overvloede, aanvaarding van het amendement-Vos wordt om de redenen die
ik zojuist heb aangegeven, op dit moment ontraden. Ik zeg niet dat ik er principieel
tegen ben; dat speelt wat mij betreft geen rol. Wel wil ik graag de goede
volgorde der dingen hebben en die hebben wij op dit ogenblik nog niet.Mevrouw Vos vraagt om de aanstelling van een rijkscommissaris. Bij het
integriteitsbeleid en de handhaving daarvan zijn verschillende functionarissen
en verschillende instanties betrokken. In de eerste plaats is dat het bevoegd
gezag van de desbetreffende dienst. In de tweede plaats – daar spraken
wij zo-even over – betreft het de vertrouwenspersoon ter zake van integriteit.
Verder kunnen ambtenaren terecht bij een onafhankelijke integriteitscommissie.
Daarnaast kan men in de naaste toekomst terecht bij het door mij op te richten
Bureau Integriteitsbevordering. Ik kan voorts melden – dat heb ik in
feite zojuist gezegd – dat de Algemene Rekenkamer op dit ogenblik ook
onderzoek doet. Als ik dat allemaal overzie, ben ik niet toe aan de conclusie
dat er nog een functionaris bij moet komen. Ik zie daar op dit moment dan
ook niet de toegevoegde waarde van.Met betrekking tot het amendement van de heer De Wit op stuk nr. 8, inzake
de wettelijke meldingsplicht, merk ik op dat ik voorlopig geen noodzaak zie
om dit in de formele wet te regelen. Het is namelijk in de lagere regelgeving
onder de Ambtenarenwet al geregeld.De heer De Wit (SP):Begrijp ik de minister goed dat het in de lagere regels al een verplichting
is?Minister Remkes:Ja.De heer De Wit (SP):Dat betekent dat gemeenten, provincies, waterschappen enz. dit wel geregeld
hebben?Minister Remkes:Men heeft mij gemeld dat in de lagere regelgeving onder de Ambtenarenwet
die meldingsplicht is geregeld. Ik ben echter bereid om in de richting van
de heer De Wit dit nog even precies na te gaan op de punten: waar, hoe en
in hoeverre.De heer De Wit (SP):Als dat zo zou zijn, is het dan niet vanzelfsprekend dat u het op rijksniveau
regelt?Minister Remkes:Die vraag zullen wij bij die gelegenheid ook beantwoorden.De heer De Wit (SP):Wanneer kunnen wij dat antwoord tegemoet zien?De heer Boelhouwer (PvdA):Vóór de stemmingen!Minister Remkes:Vanzelfsprekend; mosterd bij de maaltijd en niet erna.Voorzitter. Ik kom bij het amendement van de heer De Wit op stuk nr. 9,
betreffende de ongeclausuleerde openbaarmaking van financiële belangen
en nevenwerkzaamheden. Het bleek bij de interruptie van, ik meen, de heer
Luchtenveld al dat mij dit allemaal veel te ver gaat. Waar wat mij betreft
over te praten zou zijn, is over de groep topambtenaren. Om echter dit hele
circus voor het totale apparaat te organiseren, is iets waarvan
ik denk dat wij daar niet aan moeten beginnen. Immers, ook hier geldt dat
je mijns inziens aan risico-inschatting moet doen. Ten aanzien van het voorbeeld
van de portier dat de heer Luchtenveld gaf, kan iedereen op zijn klompen aanvoelen
dat de risico-inschatting daar aanmerkelijk anders ligt dan bij een topambtenaar.
Ik wijs overigens op het volgende; de heer Boelhouwer heeft daar een opmerking
over gemaakt. Als het gaat om het aandelenbezit van politieke ambtsdragers
of van functionarissen op sommige departementen, dan gelden daar, afhankelijk
van welke verantwoordelijkheid men heeft, wel degelijk strenge regels voor.De heer De Wit (SP):Wat betreft het voorbeeld van de portier mag ik misschien verwijzen naar
wat er vanmiddag bij het mondelinge vragenuur aan de orde was: de mogelijkheid
van gesjoemel met pasjes, met toegangsbewijzen en dat soort dingen. Ik denk
dat het juist bij een portier ook van belang zou kunnen zijn, zeker in de
huidige tijd, om te weten wat voor nevenfuncties hij heeft. Dit om in gevallen
waarin er conflicten kunnen ontstaan, al meteen te kunnen optreden.Minister Remkes:Ik meen dat het daarbij om totaal andere risico's gaat. Je hebt het dan
niet primair over de risico's die voortvloeien uit het hebben van nevenfuncties.De heer De Wit (SP):Maar je zou kunnen denken dat risico's bij een lagere functie niet voor
de hand liggen. Daar ben ik echter niet zo zeker van. Nogmaals, je schaadt
niets met een regeling als voorgesteld. Je krijgt daarmee wel zekerheid over
het handelen van mensen en op die manier kun je voorkomen dat er strijdigheid
van functies ontstaat, dat er belangenverstrengeling optreedt enzovoorts.Minister Remkes:Niet voor niets heb ik over de topambtenaar gezegd wat ik gezegd heb.
Ik ben van het soort mensen dat liever met een kogel schiet dan met hagel,
omdat dat de trefzekerheid kan vergroten. Verder vind ik het van belang dat
er een efficiënt systeem komt. U gaf trouwens zelf al aan dat je met
het bedoelde systeem alle mutaties zou moeten verwerken. Laten wij nu niet
de fout maken en hierbij uitsluitend praten over betaalde nevenfuncties. Integriteitsschendingen
kunnen heel goed voorkomen bij de onbetaalde nevenfuncties. Het gaat dus om
het totale systeem. Voor 120.000 rijksmedewerkers zou je dus een gigantisch
bureaucratisch circus optuigen. Ik wil dat wij de zaak nuchter blijven bezien.
Verder wijs ik erop dat ik bereid ben om hierover een discussie op basis van
de voorstellen van de commissie-Dijkstal te voeren. In dat licht lijkt mij
dat je een dergelijk bureaucratisch systeem niet nodig hebt.De heer De Wit (SP):U sprak over topambtenaren. U zou zich dus kunnen voorstellen dat topambtenaren
nevenfuncties hebben. Betekent dit dat u wilt overwegen om nu op de aangegeven
manier te handelen? Of zegt u: ik wil aanzien hoe de gang van zaken is met
de huidige regeling van de wet en geen functies noemen?Minister Remkes:De commissie-Dijkstal zal de totale positie in aanmerking nemen. Daarom
hoort deze discussie allereerst daar gevoerd te worden. Ik verwees dan ook
naar deze commissie. In het licht van de bevindingen van die commissie zal
ik op dit onderwerp terugkomen.Voorzitter. Mevrouw De Pater heeft een amendement ingediend over de toegevoegde
waarde van de informatieplicht aan de ondernemingsraad. Zij heeft daarover
ook een vraag gesteld. Zojuist heb ik daarover al iets gezegd. Voor de ondernemingsraad
is een goede informatiepositie van belang. Dat is inherent aan het werk van
die raad. Die informatiepositie beschouw ik als een bijdrage aan het culturele
proces en het levend houden van de discussie. Daarom hecht ik aan de plaats
van de ondernemingsraad. Die gedachte is niet ingegeven door de overweging
dat je hier alles gedetailleerd moet voorschrijven. Wel is deze informatieplicht
een voertuig voor de cultuurslag die wij willen maken. Dat is de reden waarom
ik aanneming van het amendement van mevrouw De Pater ontraad.Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):U zei dat u, hoewel het tegenovergestelde wordt beweerd, een decentralist
bent. Dat gegeven heeft juist voor mijn amendement gezorgd: laten wij hier
niet bepalen hoe het bevoegd gezag op andere niveaus vorm moet geven aan de
verantwoordingsplicht. De verantwoordingsplicht staat voor mij niet ter discussie,
maar laat de mensen op de andere niveaus de nadere bepalingen maken. Dat geldt
ook voor de ondernemingsraad. Die keren dat ik iets wilde regelen via de ondernemingsraad,
werd gezegd: dan is het niet meer van de werkvloer. Dat vind ik doodzonde.Minister Remkes:Ik ben bereid met u de discussie aan te gaan over de vraag wat centraal
in de Wet op de ondernemingsraden moet worden geregeld. Dat moeten wij dan
wel buiten deze zaal doen, want de Wet op de ondernemingsraden is niet mijn
eerste verantwoordelijkheid. Zolang de huidige wet geldt, ligt het voor de
hand om de ondernemingsraad in dit kader in beeld te brengen. Op een ander
moment en op een andere plek wil ik echter graag met u spreken over de Wet
op de ondernemingsraden.Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):Dat is de grap nu juist, want dat hoef ik niet. Ik wil graag de discussie
hier voeren: wat wij voorschrijven verplicht niet andere democratische organen
en hun bevoegd gezag.Minister Remkes:Nogmaals, zolang wij het centraal vormgegeven instrument van de ondernemingsraad
hebben, ligt het voor de hand om in het kader van dat horizontale proces ook
de ondernemingsraad hierin een plaats te geven.De heer Van der Staaij heeft gevraagd hoe de minister aankijkt tegen de
inkleding, het ceremonieel rond het afleggen van de eed of belofte. Zal dat
de nodige aandacht moeten krijgen? Het antwoord is wat mij betreft ja.U vroeg naar de individuele mogelijkheid om de eed of belofte zo kort
mogelijk na indiensttreding af te leggen: waarom is dat anders bij gemeenteraden,
de Kamer of de staten? Volgens mij is dat een heel praktische overweging.
Bij de installatie van de raad gebeurt dit in één keer. Zeker
in grotere organisaties is het volgens mij veel praktischer dat er periodiek
een gemeenschappelijk moment voor wordt gevonden, juist om er het ceremoniële
cachet aan te kunnen geven. Een andere betekenis moet u er
volgens mij niet aan toekennen.De heer Slob vroeg naar de uitkomsten van de integriteitsaudits in 2004.
In 2003 is een aanvang gemaakt met het houden van integriteitsaudits bij vier
departementen. Vanaf 2004 worden die bij alle ministeries gehouden. De uitkomsten
worden teruggekoppeld naar de afdeling Toezicht auditbeleid van het ministerie
van Financiën. Ik heb de gegevens hierover op dit moment nog niet paraat
en zal de Kamer deze informatie schriftelijk doen toekomen.De voorzitter:Ik zie sommigen "neen" schudden op mijn niet uitgesproken vraag over een
tweede termijn, anderen "ja" voor een naar ik aanneem korte tweede termijn.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. Ik wil de minister bedanken voor zijn beantwoording in eerste
termijn en ook voor zijn toezegging dat een aantal zaken verder uitgewerkt
naar de Kamer zullen terugkomen. Ik wil in tweede termijn nog aandacht vragen
voor twee punten.Ik heb in eerste termijn gevraagd of de Algemene Rekenkamer een rol krijgt
in het kader van de toets op de werking van het gevoerde integriteitsbeleid.
De minister zegt dat de Rekenkamer er in de praktijk al mee bezig is. Ik wil
toch refereren aan de nota naar aanleiding van het verslag, waarin deze vraag
ook is gesteld. De minister geeft aan dat het geen onlogische gedachte is,
maar verwijst naar het model dat in het wetsvoorstel is neergelegd, waarbij
verantwoording wordt afgelegd aan de ondernemingsraad en het desbetreffende
democratisch gekozen vertegenwoordigende orgaan. In het kader van de planning-
en controlcyclus verwijst hij naar de departementale auditdiensten, die de
werking van het beleid, waaronder de gedragscodes, onder de loep nemen. Dat
is op zichzelf prima, maar volgens ons kan de Algemene Rekenkamer er nog een
rol naast krijgen. Dat zet nog meer druk op de zaak. Volgens mij zou dat de
scherpte bij de leidinggevenden om hier ook echt werk van te maken alleen
maar ten goede kunnen komen. Wij hebben kort gediscussieerd over de eed of de belofte en de ruimte
die de minister aan decentrale overheden wil geven om daar in wijsheid ruim
mee om te gaan. De heer Van der Staaij en ik voelen ons daar niet senang bij.
Ik vraag mij af hoe dit zich verhoudt met de Eedswet uit 1911. Daarin staan
bepalingen waar men aan gebonden is. In dat opzicht kan een vreemde situatie
ontstaan. Politieke ambtsdragers zijn heel nadrukkelijk gebonden aan de formulering
die wij vanaf 1911 kennen – zo waarlijk helpe mij God almachtig –
en de formulering die er vanaf 1971 bij is gekomen: dat verklaar en beloof
ik. Ambtenaren zou dan de ruimte worden geboden om eventueel andere formuleringen
uit te spreken. Dat lijkt ons echt onwenselijk. De discussie wordt door de
minister doorgeschoven naar een ander moment, maar in dit wetsvoorstel wordt
ruimte geboden. Als de minister persisteert bij die ruimte, zullen de heer
Van der Staaij en ik met een amendement komen om de Kamer daarover een uitspraak
te vragen. Het is voor ons niet zomaar een zaak. De eed is nadrukkelijk verbonden
aan de visie die wij hebben op het functioneren van de overheid, van de Staat.
Wij hechten daar zeer grote waarde aan. Wijzigingen op dit punt kunnen niet
zomaar even worden doorgevoerd.De heer De Wit (SP):Voorzitter. Ik noteer dat de minister vóór de stemming nog
zal komen met een reactie op het amendement op stuk nr. 8 over de meldplicht.Wat het amendement op stuk nr. 9 over de registratie betreft, ben ik niet
zo somber als de minister. De zekerheid moet prevaleren boven de mogelijke
administratieve lasten. In dat opzicht gaat het om het aanleggen en aanwenden
van een systeem. Ik zie daar weinig problemen in.De minister zegt terecht dat het erom gaat dat mensen het goede voorbeeld
geven, dat managers uitleggen waar het om gaat, dat op een creatieve manier
moet worden geprobeerd om het op de werkvloer levend te krijgen. Hoe kijkt
de minister hiertegen aan? Hoe moet de overheid dat doen als er dingen fout
gaan? Ik vind dat de overheid dan doortastend moet optreden, dat zij ook daar
het goede voorbeeld moet geven. In het ernstigste geval moet het OM doortastend
optreden.Ik heb het integriteitsbureau van de gemeente Amsterdam aan de orde gesteld.
In hoeverre acht de minister het nuttig om dat in zoveel mogelijk gemeenten
navolging te laten vinden? Er worden goede resultaten geboekt.De minister is niet ingegaan op de rol van de rijksrecherche en de politie
als gemeenten of lagere overheden menen dingen te constateren die mis zijn.
Is het niet beter om nu te benadrukken dat dan systematisch onderzoek zal
worden verricht?De heer Boelhouwer (PvdA):Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn uitvoerige beantwoording. Een
aantal vragen is echter niet beantwoord. Zo heb ik gewezen op de salariskwestie
die bij het ministerie van OCW heeft gespeeld. Juridisch ontbrak de basis
voor een ingreep. Ik heb de minister uitgenodigd in ieder geval een moreel
appèl te doen. Ik heb ook gevraagd of met deze wet het juridisch kader
wel is gegeven en, zo niet, wat daar dan in toekomst voor komt kijken. Verder
heb ik gevraagd om een aantal incidenten, zo die zich de komende tijd nog
zullen voordoen, mee te monitoren om te bezien of in de toekomst verdere verbetering
van de nu voorliggende wet aan de orde kan zijn.Minister Remkes:Voorzitter. Ik wijs erop dat de Algemene Rekenmaker onafhankelijk en autonoom
is om die zaken aan te pakken. Ik heb aangegeven dat de Rekenkamer een nulmeting
heeft uitgevoerd bij de departementen en dus wel terdege op dit terrein actief
is. Mijns inziens komt dat heel dicht bij de vraag van de heer Slob.Naar aanleiding van de decentrale overheden, de Eedswet 1911 en de aankondiging
van het amendement merk ik het volgende op. De Kamer moet nog een brief krijgen
om kort aan te duiden welk verschil er in technisch opzicht is tussen de politieke
ambtsdragers en betrokkenen bij deze zaak, want dat lijkt mij goed. Er is
een bepaald verschil. Zoals ik het amendement nu zie, moet ik aanneming ervan
ontraden. Als sprake is van geconstateerde misstanden, dient aangifte te worden
gedaan en dient dit te worden vervolgd. Ik wil daarover geen enkel misverstand
laten bestaan. Dat dient de houding van de werkgever te zijn, naast het nemen
van arbeidsvoorwaardelijke maatregelen. De benadering hangt natuurlijk altijd
enigszins af van de aard en omstandigheden van de misstand, maar moet redelijk
straf en strak zijn. Als dat onvoldoende gebeurt en leidinggevenden dus de
indruk wekken dat binnen een organisatie zaken door de vingers worden gezien,
kan dat bijdragen tot het verdere bederf in die organisatie. Daarin dient
zeer eenduidig te worden opgetreden.Iedere gemeente kan nu het voorbeeld van Amsterdam volgen. De omvang van
de gemeente maakt in de ene situatie meer mogelijk dan in de andere situatie,
maar ik heb bij enkele gelegenheden al aangegeven dat ik vind dat Amsterdam
op de goede weg is. Ik wil dat in deze Kamer gaarne herhalen. Ik kan iedereen
aanraden om dit in de geest van Amsterdam ook op deze wijze aan te pakken.De heer Boelhouwer stelde een vraag over de salariskwestie bij het ministerie
van OCW. Er ligt een uitgebreide brief van mij bij de Kamer met een nadere
inventarisatie en een nog nadere inventarisatie, waarin op deze problematiek
wordt ingegaan. Ik heb na het AO over de commissie-Dijkstal en alles wat hiermee
samenhing, begrepen dat de Kamer de behoefte heeft om hier binnenkort nog
nader bij stil te staan op basis van de brieven. Ik ben volledig beschikbaar
voor die gedachtewisseling. Dat lijkt mij ook een goede gelegenheid om specifieker
in te gaan op de vragen van de heer Boelhouwer. Wordt de juridische basis
nu gecreëerd? Nee. Deze wet ziet op andere zaken. Overigens is er rijksbreed
een veelkleurig beeld van oorzaken en omstandigheden. Niet in alle gevallen
is een moreel appèl op zijn plaats. Je kunt er heel moeilijk algemene
uitspraken over doen.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor om volgende week te stemmen.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt enige minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20042005-3452-3467.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl