Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 17 juli 1998 totstandgekomen Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof (27484, R1669)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 3987-3996

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

05-03-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 54, pagina 3987-3996

22-02-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27484Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen over twee moties, ingediend in het debat over AMA's, te weten: - de motie-Kamp over terugdringing van de toestroom van AMA's (19637, nr. 563); - de motie-Rouvoet/Van der Staaij over aanvullende maatregelen (19637, nr. 564)Pagina 3987-3987
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 22 februari 2001)Pagina 4002-4003
Stemmingen over twee moties, ingediend in het debat over economie en ontwikkeling, te weten: - de motie-Karimi/Dijksma over een nadere praktische uitwerking van de nota en doorlichting van het bestaande instrumentarium (27467, nr. 2); - de motie-Van Ardenne-van der Hoeven over doorlichting van het lopende bedrijfslevenprogramma (27467, nr. 3)Pagina 3987-3987
Stemmingen over vier moties, ingediend in het debat over clustering van de vakken in de basisvorming, te weten: - motie-Cornielje c.s. over bevoegdheden zonder scholing (26733, 7); - motie-Lambrechts c.s. over vakkencombinaties (26733, 8); - motie-Mosterd c.s. over een extra beloning als stimulans (26733, 9); - motie-Rabbae over scholingsplannen voor individuele leraren (26733, 10)Pagina 3986-3986
Stemming over een motie, ingediend in het debat over clusterbommen, te weten de motie-Van Bommel over een moratorium op clusterbommen (27400 V, nr. 52)Pagina 3987-3987
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Waterstaatswet 1900 in verband met de instelling van de Commissie van advies inzake de waterstaatswetgeving (27492)Pagina 3986-3986
Herstemmingover de motie-Kamp over strafrechtelijke vervolging en afhandeling asielaanvragen (19637, nr. 561), ingediend bij het debat over het rapport Asielzoekers crimineler?Pagina 3985-3985
Stemmingen over drie moties, ingediend in het debat over het frequentiebeleid, te weten: - de motie-Wagenaar c.s. over continuering van bestaande zenders (24095, nr. 63); - de motie-Atsma over een alternatief voor de frequentieveiling (24095, nr. 64); - de motie-Halsema over verlenging van de implementatietermijn (24095, nr. 65)Pagina 3987-3987
Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van de op 11 oktober 1999 te Pretoria totstandgekomen Overeenkomst inzake handel, ontwikkeling en samenwerking tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, enerzijds, en de Republiek Zuid-Afrika, anderzijds (Trb. 2000, 45) (27154)Pagina 3957-3962
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers (pensioenopbouw, waarde-overdracht en waarde-overname alsmede enige andere onderwerpen) (26043), over: - de motie-Duijkers c.s. over verkenning van modernisering van het pensioenstelsel (26043, nr. 23); - de motie-Luchtenveld c.s. over een recht op outplacement (26043, nr. 24); - en twee andere moties (26043, nrs. 25 en 26)Pagina 3985-3986
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers en de Waterschapswet met betrekking tot gedeputeerden, wethouders en waterschapsbestuurders (27220)Pagina 3983-3983
Presentie en opening (donderdag 22 februari 2001)Pagina 3957-3957
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 17 juli 1998 totstandgekomen Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof (27484, R1669)Pagina 3987-3996
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de Geneesmiddelenvoorziening en de Wet op de economische delicten in verband met de aanwijzing als economisch delict van illegale handel in de geneesmiddelen, zulks mede ter verbetering van de bestrijding van doping in de sport (27261)Pagina 3996-4002
Regeling van werkzaamheden (donderdag 22 februari 2001)Pagina 3982-3983
Voortzetting van de stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Meststoffenwet (27276): - motie-Waalkens over mestconcentraten (27276, nr. 15); - motie-Van der Vlies c.s. over de excretienormen (27276, nr. 17); - motie-Oplaat over een onnodige stapeling van regelgeving (27276, nr. 18)Pagina 3983-3985
Behandeling van het wetsvoorstel: - Wijziging van de Wet toezicht effectenverkeer 1995 in verband met de toetsing van gekwalificeerde deelnemingen in effectenbeurzen (27599); - Aanpassing onderwijswetgeving aan derde tranche Awb (27265)Pagina 3957-3957
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Vreemdelingenwet 2000 (27585)Pagina 3987-3987
Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 17 juli 1998 totstandgekomen Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof (27484, R1669)Pagina 3962-3982

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 67 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is voortzetting van de behandeling van: het
wetsvoorstel Goedkeuring van het op 17 juli 1998 totstandgekomen Statuut van
Rome inzake het Internationaal Strafhof (27484, R1669).De algemene beraadslaging wordt hervat.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! De wereld bloedt uit duizend wonden. De verwoestende gevolgen van de zonde openbaren zich wel bijzonder in oorlogen en
gewelddadige conflicten, met alle verschrikkelijke gevolgen van dien. Als
wij letten op de eeuw die achter ons ligt, moeten wij concluderen dat er vermoedelijk
nooit een eeuw is geweest waarin zoveel bloed is gevloeid in inter- en intrastatelijke
conflicten. Nooit eerder was er daarom zo'n schreeuw om recht als in de twintigste
eeuw; recht waar betrokken staten zelf lang niet altijd garant voor bleken
te staan.Tegen de achtergrond van deze zwarte bladzijden uit de geschiedenis zal
de SGP-fractie haar oordeel geven over het Statuut van het Internationaal
Strafhof, waarvan de goedkeuringswet nu ter bespreking voorligt. Als betrokken
staten de misdadigers niet berechten, is het toch een groot voorrecht als
er nog wegen zijn waarlangs het recht zijn beloop kan hebben. Ervaringen uit
het verleden tonen aan dat er instanties zijn die een onmisbare rol spelen
in het berechten van misdadigers. Wat langer geleden de Tokio- en Neurenbergtribunalen
en meer recent het Joegoslavië- en Rwandatribunaal zijn voor zichzelf
sprekende voorbeelden. Overigens is er terecht door de regering op gewezen
dat deze tribunalen een ad-hockarakter hadden en dat het in het licht daarvan
voordelen heeft om een permanent Strafhof op te richten dat, wanneer daartoe
de noodzaak aanwezig is, zijn werk kan doen in het berechten van deze misdadigers.Overigens mogen de staten die partij worden bij het Statuut, en het Strafhof
zelf als het ware met een schone lei beginnen, hoe men daar ook over mag denken.
Op grond van het beginsel "nullum crimen sine lege" zal het Strafhof zich
alleen bezighouden met misdrijven die na inwerkingtreding van het Hof begaan
zijn. In dat opzicht vormen de zwarte bladzijden waar ik het zojuist over
had, voor het Strafhof een gesloten boek.Dat Nederland aan de totstandkoming van het Strafhof een bijdrage geleverd
heeft en nog gaat leveren, is naar onze mening geheel op zijn plaats. Onze
Grondwet stipuleert in artikel 90 dat de overheid bijdraagt aan de bevordering
van de internationale rechtsorde. De SGP-fractie interpreteert dit echter
niet als een opdracht om op basis van ongefundeerd vertrouwen in menselijke
bondgenootschappen en internationale organisaties een soort wereldvrede te
realiseren, maar als een noodzaak voor overheden om ook in internationaal
verband zoveel mogelijk te zorgen voor publieke gerechtigheid en recht te
herstellen waar dat gebroken is, ook op het internationale vlak. Een visie
zoals ik de heer Van Oven hoorde weergeven, namelijk van een maakbare samenleving
op wereldschaal, is in ieder geval niet de visie van de SGP-fractie. Dat neemt
niet weg dat wij vinden, zoals ik al zei, dat ook onze overheid tot taak heeft,
de internationale publieke gerechtigheid te bevorderen, waar dat maar enigszins
mogelijk is. Voor ons is een essentiële notie voor het Strafhof dat het
zijn basis vindt in in verdragsvorm deelnemende en samenwerkende soevereine
staten, die er zelf voor gekozen hebben om bevoegdheden toe te kennen aan
dit Strafhof, en ook dat het Strafhof een complementair karakter heeft.Voor Nederland is een bijzondere verantwoordelijkheid weggelegd, omdat
het Strafhof in Den Haag zal zetelen. Ik kom op dit laatste later in mijn
bijdrage nog terug. Ik zal nu op slechts enkele van de vele aspecten van het
Statuut nader ingaan. Vooraf dank ik de minister voor zijn uitgebreide schriftelijke
beantwoording van onze vragen. Die beantwoording was in het algemeen zeer
bevredigend.Ik begin met een belangrijk punt dat ook door andere woordvoerders aan
de orde is gesteld, namelijk de verhouding tot de Grondwet. Het gebeurt niet
vaak, zo is al aangehaald, maar de goedkeuring van het onderhavige verdragsrecht
moet naar het oordeel van de regering met tweederde meerderheid geschieden
omdat er onduidelijkheid is over enkele grondwettelijke aspecten. Het opdragen
van een bevoegdheid tot rechtspraak aan een volkenrechtelijke organisatie
is als zodanig niet in strijd met de Grondwet. Artikel 92 regelt de mogelijkheid
daartoe. De SGP-fractie kan zich verder vinden in de analyse in de memorie
van toelichting wat artikel 15, tweede lid, en artikel 17 betreft. Op die
punten vinden wij dat het Statuut niet aan deze rechten in de weg staat. Daarom
is er op dat punt geen twijfel over de verhouding van dit verdrag tot de Grondwet.Anders ligt dat met artikel 27 van het Statuut en de verhouding tot artikel
71 van de Grondwet. Artikel 27 van het Statuut ontneemt strafrechtelijke immuniteit
aan staatshoofden, leden van regeringen en aan volksvertegenwoordigers. Daarmee
gaat het veel verder dan het Nederlandse strafrecht. Immers, in Nederland
geldt vrijheid van meningsuiting bij openbare beraadslagingen door de Staten-Generaal.
Volgens artikel 71 kan men niet strafrechterlijk of civielrechtelijke vervolgd
worden voor hetgeen met daar heeft gezegd. Nu wijst de regering op het feit,
dat het recht op vrijheid van meningsuiting bij deze openbare beraadslagingen
niet onbeperkt is. De reglementen van orde van de Eerste en Tweede Kamer voorzien
inderdaad in sanctiemogelijkheden, maar de sancties in bedoelde reglementen
zijn niet strafrechtelijk, maar zien naar mij lijkt meer op het bewaren van
de orde bij de beraadslagingen. Naar onze mening is op dit punt het Statuut
strijdig met de Grondwet. Het Statuut schept een strafrechtelijke figuur die
zelfs op Grondwettelijk niveau voor bewindspersonen en gezagsdragers in Nederland
niet bestaat. Aangezien verdragsrecht prevaleert boven nationaal recht, wordt
de betekenis van artikel 71 Grondwet duidelijk ingeperkt. Mijn fractie is
dus met de regering van mening, dat het op dit punt verstandig is de procedure
van de gekwalificeerde meerderheid toe te passen.Voorzitter! Ook een vraag is of er spanning is tussen artikel 27 van het
Statuut en artikel 42 van de Grondwet. De regering heeft er misschien toe
bijgedragen dat er op dit punt onhelderheid bestaat. In de schriftelijke voorbereiding
en met name in de memorie van toelichting tref ik passages aan waarvan de
strekking mijn fractie niet zonder meer wil delen. Zo stelt de regering dat
de koning geen zelfstandige staatsrechtelijke bevoegdheden heeft en dat hij
een representatief staatshoofd is. Ik zou die formulering niet zonder meer
voor mijn rekening nemen. Van groot belang is hier in aanmerking te nemen
hoe wij de koning zien: de koning in constitutionele zin of de koning als
natuurlijk persoon. Dat moet heel helder onderscheiden worden. Dat is juist
hier zeer van belang. We kennen in Nederland immers de staatsrechtelijke figuur
van de constitutionele koning. Terecht zegt de regering dat het internationale
recht niet de figuur heeft die wij in Nederland kennen, de
figuur van een koning die wat de uitoefening van bevoegdheden betreft geheel
afgedekt wordt door de ministeriële verantwoordelijkheid. Het is toch
evident dat de koning als natuurlijk persoon voor de op grond van het Statuut
strafbaar gestelde misdrijven wel door het Strafhof vervolgbaar is, maar niet
wanneer hij bij het uitoefenen van de staatsrechtelijke bevoegdheden heeft
gehandeld als constitutionele koning. Kortom, hierover is discussie mogelijk,
maar het is zeer de vraag of dat niet een zuiver theoretische discussie wordt.
Dat zal zij overigens, naar wij mogen hopen, altijd wel blijven. Echter, om
alle twijfel uit te sluiten vinden wij dat het op zijn minst verstandig is
dat de procedure van de gekwalificeerde meerderheid wordt gevolgd.Voorzitter! Ik kom dan te spreken over de misdrijven waarover het Hof
rechtsmacht heeft. Op zichzelf is de SGP-fractie positief over de zeer concrete
en uitgebreide opsomming van de misdrijven waarover het Hof rechtsmacht heeft.
De artikelen 6 tot 8 bieden de nodige duidelijkheid. Wel vinden wij de aanvangszin
van artikel 7, eerste lid, ietwat beperkt geformuleerd. Ik citeer: "... indien
gepleegd als onderdeel van een wijdverbreide of stelselmatige aanval gericht
tegen een burgerbevolking, met kennis van de aanval". Er zijn tal van voorbeelden,
ook naar aanleiding van de oorlog op de Balkan, waarbij je je kunt afvragen
of deze omschrijving voldoende helderheid biedt. Er zijn misdrijven tegen
de menselijkheid die geen deel uitmaken een wijd verbreide en stelselmatige
aanvallen. Het gaat hier om een cumulatieve eis. Misschien zijn de acties
ook niet gericht tegen een burgerbevolking als zodanig, maar tegen een etnische
groep. Als de formulering inderdaad met opzet een beperkt karakter heeft,
zou zij verbetering behoeven, hoewel wij die in dit kader natuurlijk niet
kunnen bereiken.Begrijpelijk is het ontbreken van een definitie van het misdrijf agressie.
Daarover is ook in de schriftelijke voorbereiding gesproken. Vooral Rusland
heeft aangedronken op een bepaling over dit misdrijf. Het is moeilijk voorstelbaar
dat hierover consensus zou ontstaan, laat staan dat duidelijk is hoe de berechting
in haar werk zou moeten gaan. Je zou kunnen denken aan het recente bombardement
van de VS en Groot-Brittannië op Bagdad. In Russische ogen was inderdaad
sprake van agressie. In de ogen van de Amerikanen en de Engelsen was het eerder
een reactie op agressie en in ieder geval een noodzakelijke veiligheidsmaatregel.
Stel dat op dit punt consensus zou bestaan en men zou vinden dat het hier
inderdaad om agressie gaat, wie zou dan door het Strafhof berecht moeten worden?
Minister-president Blair? De nieuwe president George Bush? Ik vermoed dat
de voorbereidende commissie met de definitie van dit misdrijf nog wel een
poosje zoet zou zijn. Mijn fractie is van mening dat het Strafhof genoeg heeft
aan de drie misdrijven die uitdrukkelijk genoemd zijn: genocide, oorlogsmisdrijven
en misdrijven tegen de menselijkheid. Een gemeenschappelijk kenmerk van deze
misdrijven is, dat zij rechtstreeks op groepen mensen gericht zijn en hun
grote schade aandoen, mogelijk zelfs de dood tot gevolg hebbend. Dat kenmerk
is niet altijd verbonden aan het misdrijf agressie, dat misschien een veel
politieker karakter heeft.Voorzitter! Ik heb nog een aantal opmerkingen over de opsomming. Er kunnen
vragen rijzen over terrorisme. De heer Hoekema heeft daarover al vragen gesteld.
Ik sluit me daarbij aan. Als het gaat over artikel 8, vragen wij ons af waarom
het gebruik van massavernietigingswapens niet in de lijst is opgenomen. Een
ander punt dat ons ook zeer aan het hart gaat, is dat de gedwongen abortussen
in China volgens ons ook onder deze kwalificaties behoren te zijn geplaatst.
Collega Van Middelkoop sprak daar ook over.Mijn fractie is van mening dat, gelet op de aard en de ernst van de misdrijven
waar het hier om gaat, de doodstraf zonder meer op zijn plaats zou zijn. Ik
wijs ook op de gang van zaken na de Tweede Wereldoorlog, toen deze straf,
hoe zwaar en ingrijpend ook, ons inziens terecht is opgelegd. Gezien de aard
van de misdrijven waar het hier om gaat, zou dat ook nu zonder meer op zijn
plaats zijn.De heer Van Oven (PvdA):Betekent dit voor de heer Van den Berg dat de doodstraf ten gevolge van
het complementariteitsbeginsel in de Nederlandse rechtsorde moet worden overgenomen?De heer Van den Berg (SGP):Ik Van den Bergwil daarover geen enkele onduidelijkheid laten bestaan.
Het is volstrekt helder dat de SGP-fractie er consistent voor gepleit heeft
dat de doodstraf tot de rechtmatige straffen zou moeten behoren. Zeker als
wij het hebben over oorlogsstrafrecht en de misdrijven waar wij het nu over
hebben, is dat zonder meer evident. Dat is een constante in
de benadering van mijn fractie geweest. De heer Van Oven weet dat.De heer Van Oven (PvdA):Wilt u dat dan beperken tot misdrijven die worden bestreken door het Statuut,
of wilt u dat als een algemene straf in Nederland invoeren, ruim 140 jaar
nadat dit is afgeschaft?De heer Van den Berg (SGP):Dat is een vraag naar de bekende weg. De discussie is nu niet aan de orde,
maar mijn fractie heeft het steeds buitengewoon betreurd en ook bestreden
dat onze Grondwet de doodstraf uitsluit. De Grondwet is daar volstrekt helder
in; wij praten dus over een punt dat in de Nederlandse juridische context
niet aan de orde is.Onze fractie is positief over de reikwijdte van de jurisdictie van het
Strafhof: de staat waarvan de persoon die van het misdrijf wordt beschuldigd
onderdaan is (actief nationaliteitsbeginsel) of de staat op wiens grondgebied
het misdrijf begaan is, moet partij zijn bij het Statuut. Is geen van beide
partij, dan nog is het mogelijk dat een staat in een individueel geval de
rechtsmacht van het Hof aanvaardt. De Veiligheidsraad kan op grond van artikel
13 het hele stelsel van "state consent" doorbreken door zelf naar de aanklager
te stappen. De SGP-fractie kan er wel enig begrip voor opbrengen dat de VS
over artikel 12 gestruikeld zijn om reden dat het actieve nationaliteitsbeginsel
ook Amerikaanse militairen in den vreemde kan raken. Het zou ook onze eigen
militairen kunnen betreffen. Wij kunnen in schimmige situaties terechtkomen,
zoals wij uit ons eigen verleden ook weten, waarbij militairen van een vredesmacht
door het land op wiens grondgebied de operatie plaatsvindt, beticht kunnen
worden van misdrijven in de zin van het Statuut. Op dat punt zijn gemengde
gevoelens wel begrijpelijk. Wij hopen overigens wel dat de ondertekening van
het Statuut door ex-president Clinton een meer dan symbolisch karakter zal
hebben. Wij hebben de indruk dat de regering-Bush geen prioriteit zal maken
van ratificatie van het Statuut. Wat is volgens de regering nodig om de VS
alsnog over de streep te trekken? Worden daartoe ook pogingen aangewend?Ik kom dan op de uitoefening van de rechtsmacht. De positie van de aanklager
is belangrijk. Hij moet onafhankelijk zijn. Het Statuut biedt daarvoor de
nodige waarborgen. De aanklager mag zelf – na goedkeuring van het verzoek
door de Kamer van vooronderzoek – een onderzoek starten, maar ook mag
een staat die partij is bij het Statuut of de Veiligheidsraad de aanklager
verzoeken om een onderzoek. Hijzelf beslist echter. Wij zijn er blij mee dat
voor het aangeven van een misdrijf door de Veiligheidsraad geen unanimiteit
van de vijf permanente leden vereist is. Dat zou in de praktijk kunnen gaan
functioneren als een onoverkomelijke blokkade. Alleen voor het omgekeerde,
het opschorten van onderzoek, is unanimiteit vereist. Op zichzelf bezien is
de Veiligheidsraad dus op afstand geplaatst, en dat vinden wij goed. Wij moeten
wel afwachten of en in welke mate verdragsstaten en de Veiligheidsraad vanwege
politieke verhoudingen gebruik zullen maken van hun bevoegdheid om aangifte
te doen bij de aanklager. De onafhankelijke aanklager zal in de praktijk wel
de belangrijkste initiatiefrol vervullen.Een belangrijk element van het Strafhof is de complementariteit ervan.
Het Hof heeft in principe geen taak te vervullen wanneer de nationale jurisdictie
haar werk naar behoren doet. Heeft de staat zelf al een onderzoek gestart
of is zij met berechting bezig, dan kan het Strafhof de zaak laten rusten.
Wanneer de staat die terzake rechtsmacht heeft, echter niet bij machte of
niet in staat is om het onderzoek of de vervolging uit te voeren, dan is het
Strafhof volgens artikel 17 van het Statuut in principe ontvankelijk om het
onderzoek of de vervolging aan zich te trekken. In het verslag heeft mijn
fractie reeds opgemerkt dat zij er niet al te veel vertrouwen in heeft dat
alle staten die partij zullen worden, ook daadwerkelijk in staat en bij machte
zullen zijn om onderzoek te doen en tot vervolging over te gaan. Nederland
is in dit opzicht een braaf land. Wij vinden ook dat dit hoort. Nederland
past dus keurig zijn wetgeving aan het Statuut aan, zoals de notitie van minister
Korthals laat zien. Het is onze verwachting dat er genoeg staten zullen zijn
die hier niet even grondig invulling aan zullen of kunnen geven, maar het
aan moeten of zullen laten komen op een actieve opstelling van de aanklager.
Dat de geest van het Statuut meewerkende partijen veronderstelt, moge zo zijn,
maar onze verwachtingen kunnen niet al te hoog gespannen zijn, zeker niet
als het gaat om landen die een gebrekkig rechtssysteem of een corrupte democratie
hebben. Van zulke landen kun je doorgaans niet verwachten dat ze voldoen aan
de eisen die het Statuut impliciet stelt. En, zoals Van der Wilt terecht in
RM Themis van oktober 2000 stelde: onwil en onmacht liggen vaak in elkaars
verlengde.In het verslag hebben wij ons afgevraagd of het niet bereid of het niet
bij machte zijn van een staat die partij is bij het Statuut, niet met zich
zal brengen dat een dergelijke staat niet wil, kan of zal meewerken bij een
verzoek van het Strafhof om aanhouding en overdracht van een verdachte. Zeker
aangezien oorlogsmisdrijven, misdrijven tegen de menselijkheid en genocide
vaak plaatsvinden in landen met staatsapparaten die niet in staat of niet
bij machte zijn om hun eigen rechtsmacht adequaat te hanteren, kan dit een
serieuze belemmering vormen voor het opereren van het Strafhof. Het antwoord
van de regering, namelijk dat de staat waar het misdrijf begaan is, niet hoeft
samen te vallen met de staat van bewaring, doet aan dit risico niets af. Ik
hoop dat de regering beseft dat hier sprake is van een serieus probleem.Voorzitter! Ik wil ook nog iets zeggen over de overgangsbepaling. Wij
betreuren de inhoud van artikel 124. Het Strafhof kan gedurende de eerste
zeven jaar dat staten partij zijn en een verklaring ex artikel 124 afgelegd
hebben, niet optreden tegen door onderdanen begane of op het grondgebied begane
misdrijven in de zin van het Statuut. Wij vinden dat daar een slecht signaal
van uitgaat. Het heeft weinig zin om over artikel 124 een interpretatieve
verklaring af te leggen, omdat staten de keus hebben van dit artikel gebruik
te maken of niet. Ik neem echter aan dat de regering haar afkeuring zal uitspreken
over de inhoud en het eventuele gebruik van dit artikel. Wellicht wil zij
diplomatieke inspanningen plegen om staten die een verklaring ex artikel 124
willen afleggen, tot een heroverweging van dit voornemen te brengen. Het zou
immers absoluut een verkeerd signaal zijn, wanneer staten als
Frankrijk ten aanzien van artikel 8 een voorbehoud van zeven jaar maken.Ik kom op de positie van Nederland en in het bijzonder Den Haag, dat een
bijzondere rol heeft gekregen. Evenals de tribunalen voor Rwanda en Joegoslavië
zal immers ook het Internationaal Strafhof hier gaan zetelen. Dat brengt voor
ons wel een extra verantwoordelijkheid mee. Nederland zal adequate veiligheidsmaatregelen
moeten treffen en in de stad Den Haag zullen te allen tijde goede voorzieningen
aanwezig moeten zijn om de veiligheid te garanderen van aanklager, verdachten
en getuigen en een ieder die met het Strafhof te doen heeft. Het is immers
goed denkbaar dat spanningen rond een bepaald proces dat door het Strafhof
aangespannen wordt, hun vertaling krijgen in mogelijk ernstige incidenten
in de omgeving van het tribunaal. Wij hebben hier enige ervaring mee en vertrouwen
dit dan ook graag toe aan de desbetreffende autoriteiten. Ik wil echter nog
wel aandacht vragen voor de personele en financiële consequenties van
de komst van het Strafhof voor politie en justitie. Ik neem aan dat de minister
van Justitie hierop zal willen ingaan en hier ook serieus rekening mee zal
willen houden. Het zal immers een extra belasting zijn, met name voor de politie
in deze regio.Verder heeft Nederland als gastland de verantwoordelijkheid voor het verschaffen
van voorlopige hechtenis en een restverantwoordelijkheid voor definitieve
hechtenis, wanneer betrokken staten daarvoor niet willen zorgen. Wij denken
wel dat het verstandig is dat de regering zich zal inspannen om definitieve
hechtenis zoveel mogelijk te laten plaatsvinden in de bij de misdrijven betrokken
landen en daarvoor met die landen de nodige regelingen te treffen. We zijn
het ermee eens dat Nederland alleen in uitzonderlijke gevallen aangewezen
kan zijn om detentiecapaciteit af te staan.Mijn laatste punt is de aanpassing van het Nederlandse strafrecht. Wij
vinden het een goede zaak dat met het oog op de verwachte inwerkingtreding
van het Strafhof in 2002 de regering met voortvarendheid bezig is met de voorbereiding
van de uitvoeringswetgeving. We hebben uit de notitie van minister Korthals
begrepen dat dit voorjaar de wetgeving reeds aan de Raad van State ter beoordeling
zal worden voorgelegd. Ligt dit alles nog steeds op schema? In dit verband
is ook belangrijk de vervanging van de Wet oorlogsstrafrecht door een nieuwe
wet waarin niet alleen oorlogsmisdrijven, maar ook misdrijven tegen de menselijkheid
opgenomen zullen worden. Ten aanzien van genocide hoopt de SGP-fractie dat
de regering niet zal kiezen voor handhaving van het passieve nationaliteitsbeginsel,
maar juist voor het onbeperkte actieve nationaliteitsbeginsel. En sowieso
is het wenselijk dat ten aanzien van alle misdrijven uit het Statuut in die
nieuwe wet universele jurisdictie gevestigd wordt, zodat alle misdrijven die
vallen onder het Statuut in principe in Nederland vervolgbaar zijn.Voorzitter! Ik rond af. Er zijn wetsvoorstellen die je met meer vreugde
kunt behandelen dan de Goedkeuringswet voor het Statuut van het Internationaal
Strafhof, zeker wanneer in de overweging in de preambule staat: indachtig
het feit dat in de loop van deze eeuw miljoenen kinderen, vrouwen en mannen
het slachtoffer zijn geweest van onvoorstelbare wreedheden die het geweten
van de mensheid hevig schokken. Dat appel op het geweten spreekt ons aan.
Dat geweten roept enerzijds overheden op om schendingen van het recht te straffen,
maar anderzijds wijst het ons ook op de gevolgen van de zonde en de noodzaak
en mogelijkheid om definitief recht en blijvende vrede alleen te verwachten
in Jezus Christus, de rechtvaardige Vredevorst.De heer Vos (VVD):Mevrouw de voorzitter! De VVD heeft zeer veel waardering voor de totstandkoming
van het Internationaal Strafhof. Het geeft ook een gepast gevoel van trots
dat dat Hof in Den Haag zal worden gevestigd. Het motto van de heer Gali uit
1995, "Den Haag, de juridische hoofdstad van de wereld", krijgt steeds meer
invulling. Plaatsing in Den Haag zal uiteraard extra zorg voor de veiligheid
met zich brengen, maar noblesse oblige; dat moet Den Haag, samen met de regering
oplossen.Voordat ik aandacht zal besteden aan het Statuut hecht ik eraan om eerst
opmerkingen van algemene aard te plaatsen. Het is belangrijk dat het Hof goed
zal functioneren en gezag zal verwerven. In dat kader past enige zorg over
de positie van de Verenigde Staten ten opzichte van het Hof. Er is een handtekening
geplaatst, maar het is gans onzeker hoe de huidige Amerikaanse regering verder
invulling zal geven aan die handtekening. Het zou zeer te betreuren zijn als
de VS langdurig voor de drempel blijft staan. Het risico bestaat dat dat afbreuk
doet aan de effectiviteit en met name het gezag van het Hof. Het is mooi dat
er een hof komt, maar een hof zonder gezag is geen hof. Belangrijk is dat
het Hof in voorkomende gevallen daadwerkelijk kan doorpakken. Daarbij past
ook dat een staatshoofd als eindverantwoordelijke kan worden gedaagd. Ik verzoek
de regering nog eens helder te bevestigen dat ook voor een staatshoofd de
mogelijkheid bestaat om voor het gerechtshof gedaagd te worden en dat hij
zich dan niet op immuniteit kan beroepen. Het is dan ook verstandig dat de
regering in deze kwestie om een gekwalificeerde meerderheid in de Kamer vraagt.
De rol van de aanklager is eveneens van eminent belang. De VVD ziet de getrapte
slagvaardigheid van de aanklager, namelijk onder controle van het Hof, als
een voorlopig werkbaar compromis.In de schriftelijke voorbereiding van de Goedkeuringswet is uitgebreid
stilgestaan bij de uitleg en de totstandkoming van het Statuut. Voor de VVD
is het belangrijk dat het Statuut straks goed werkt. In mijn nader betoog
wil ik met name vanuit een praktisch oogpunt bij een aantal onderdelen van
het Statuut stilstaan. Het Statuut heeft misschien enigszins het aanzien gekregen
van een slagveld tussen common law en civil law, ofte wel de Anglosaksische
benadering en de continentale benadering. De Anglosaksische benadering is
naar mijn inschatting met de overwinning gaan strijken. In de literatuur wordt
opgemerkt dat het Statuut is geredigeerd door common law-juristen die zich
niet goed kunnen voorstellen dat er ook nog andere rechtstradities bestaan.
Ik wijs in dit verband met name op bronnen als prof. Strijards. Voornoemde
typering lijkt mij aanneme lijk. Ik wil stilstaan bij een aantal
knelpunten.Het Statuut maakt geen onderscheid tussen formeel en materieel strafrecht.
De meeste aandacht is besteed aan onderwerpen met een procesrechtelijke inslag.
Het valt moeilijk te begrijpen dat het Statuut niets zegt over onvolkomen
delictsvormen, zoals de deelneming en het daderschap. Dezelfde verbazing geldt
voor het feit dat het Statuut niets zegt over strafuitsluiting en vervolgingsgronden,
waaronder de begrenzing van de leeftijd, noodzakelijk voor strafrechtelijke
aansprakelijkheid. In hoeverre ziet de regering dit als tekortkomingen? Hoe
moet bijvoorbeeld worden gehandeld met kindsoldaten die misdrijven tegen de
menselijkheid hebben gepleegd? Er is immers geen sprake van een begrenzing
in de leeftijd. Ik heb begrepen dat de "rules of the court" een flexibel instrument
zullen vormen om de eventuele "gaten" in het Statuut te dichten. De rules
voorzien ook in het bewijsrecht. De rules kunnen zelfs voorzien in de mogelijkheid
tot instelling van een rechter van instructie en in de mogelijkheid voor een
civiele partij om zich te doen horen als beledigde partij. Deze onderwerpen
zijn zeer belangrijk. Een goedkeuringsprocedure door de lidstaten is daarvoor
noodzakelijk. Ik verzoek de regering daarom nog eens nader stil te staan bij
de betekenis en de totstandkoming van deze rules en de rol van het parlement
daarbij.Een kwetsbaar punt is de wijze waarop het Hof zal moeten omgaan met de
bewijsvergaring door nationale autoriteiten. Het Hof heeft geen eigen "penal
enforcement power". Via rechtshulpverzoeken – bedelend – dienen
de bewijsmiddelen te worden bijeengeschraapt. Het Hof zal in het merendeel
van de gevallen moeten terugvallen op de bewijsvergaringen door nationale
autoriteiten. Het laat zich raden dat die bron lang niet altijd ideaal is.
Hoe moet bijvoorbeeld worden gehandeld indien een regering in een bepaald
land om haar moverende redenen geen belang heeft om het Hof echt adequaat
te informeren? Zal men niet de neiging hebben om net zoveel mee te werken
als men redelijkerwijs gehouden is, maar net niet genoeg? Zullen de autoriteiten
niet de neiging hebben om slechts mondjesmaat mee te werken, maar wel zo veel
dat het Hof geen reden heeft om ingrijpender maatregelen te treffen? Staat
de effectiviteit van het Hof hierdoor niet zwaar onder druk?Een ander punt betreft het feit dat het procesrecht voor het Hof uitgaat
van een fundamenteel verschil tussen een "plea" en een "fight". De gerechtelijke
erkentenis – "ik heb het gedaan" – vestigt een onweerlegbaar rechtsvermoeden
van schuld. Veel civil law-landen kennen die erkentenis niet, althans niet
de bewijsrechtelijk doorslaggevende betekenis daarvan. In Nederland geldt
voor de goede orde zelfs het wettelijk tegendeel. In gevolge artikel 341 Wetboek
van Strafvordering kan de rechter niet uitsluitend het bewijs baseren op de
enkele opgave van een verdachte. Het Statuut biedt in dit verband onvoldoende
helderheid. Hoe moet worden gekeken naar het onschuldvermoeden in geval de
verdachte schuld heeft gepleit? Moet de rechter dan toch ambtshalve controleren
of het bewijs voldoende is? Heeft het Statuut ook effecten op de Nederlandse
regelgeving? Zal artikel 341 Wetboek van Strafvordering worden gewijzigd?Ik wil ook nog enige woorden wijden aan de mogelijkheid voor verstekvonnissen,
voor die gevallen waarin de verdachte onvindbaar is of weigert te komen. De
gang van zaken bij het Joegoslaviëtribunaal geldt daarvoor als voorbeeld.
Het kost toch heel wat inspanning om de verdachte in Den Haag te krijgen.
Nu is mij bekend dat in common law-landen een verstekprocedure in misdrijfzaken
niet mogelijk is. In civil law-landen, waar wij toe behoren, is het daarentegen
geen enkel probleem. Het Statuut volgt de common law-benadering. Daarvan uitgaande
bestaat de overtuiging dat verstekprocedures niet in overeenstemming zijn
met "due process", de proceswaarborgen. Bij het Joegoslaviëtribunaal
is het zelfs niet mogelijk dat de beschuldigde, indien hij niet is verschenen,
het recht toekomt zich door een procesgemachtigde te doen horen en op de tenlastelegging
eventuele verweren te doen voeren. Dat de situatie in Nederland anders is,
blijkt onder meer uit het proces-Bouterse, waar uitsluitend de advocaat ter
zitting verschenen is, die ook namens de verdachte het woord heeft gevoerd.
Het EVRM heeft dat inmiddels ook mogelijk gemaakt. Vanuit ons Nederlandse
perspectief is het daarom nogal overdreven dat een veroordeling bij verstek
onverenigbaar zou zijn met de normen van "due process".Bij de VVD-fractie leeft de veronderstelling dat het ontbreken van een
verstekmogelijkheid – dan heb je ook geen ingewikkelde arrestatieteams
nodig – afbreuk kan doen aan de effectiviteit van het Hof. Het is zeer
jammer dat die mogelijkheid niet in enige vorm aanwezig is. Hoe staat de regering
daartegenover?Een ander praktisch probleem lijkt het ontbreken van de mogelijkheid tot
inschakeling van een rechter-commissaris, die in de fase van het vooronderzoek
ook rekening houdt met de rechten van de verdediging. Zo'n rechter-commissaris
zou ook de mogelijkheid moeten hebben tot het houden van getuigenverhoren,
hier in Den Haag en op locatie. Hoe staat de regering daartegenover?Met name de complementariteit zal het uitgangspunt zijn voor de rechtsmachtuitoefening
door het Hof. Het juridisch primaat in strafrechtelijke zin zal bij de staten
blijven. Het Hof zal, wil het tot strafvorderlijke actie overgaan, afhankelijk
zijn van de nationale politiële en justitiële autoriteiten. Functioneren
die niet, dan pas is het Hof aan zet. Het is niet onaannemelijk dat zich in
dat verband veel problemen blijven voordoen. Het valt immers te verwachten,
niet alleen wat betreft de bewijsvoering maar ook wat betreft de procesvoering,
dat staten in een overgangsperiode – te denken valt aan Joegoslavië –
slechts zeer mondjesmaat zullen meewerken of een procedure zullen voeren waar
vanuit onze civil law-benadering kritiek op bestaat. Hoe gaat het Hof daar
in zo'n geval mee om? Het Hof heeft nu geen duidelijke handvatten om te zeggen
dat het genoeg is en dat het land dat in feite inadequaat doet. Het is een
wat glijdende waardering.Mijns inziens lijkt het niet helder op welke gronden het Hof zal vaststellen
dat de nationale staten niet in staat zijn, effectief op te treden tegen zeer
ernstige delicten. Verwacht de regering nu een rekkelijke, dan wel een precieze
benadering door het Hof? Zal het Hof snel zeggen dat het de zaak overneemt,
of zal het de zaak zo lang mogelijk bij het land in kwestie laten?Bij dezen wil ik ook aandacht besteden aan de grondwettelijke aspecten
van de goedkeuring van het Statuut. Tussen de Raad van State en de regering
heeft zich in dit verband een interessante discussie ontsponnen. De Raad van
State heeft over een met artikel 121 van het Statuut vergelijkbare verdragsbepaling
opgemerkt dat, indien de goedkeuring van de wijziging niet op tijd is verkregen,
dat tot gevolg kan hebben dat Nederland wordt gebonden zonder voorafgaande
goedkeuring door de Staten-Generaal, ingevolge artikel 91 van de Grondwet.
De regering stelt zich op het standpunt dat de Vergadering van Partijen aangemerkt
kan worden als een orgaan van een volkenrechtelijke organisatie in de zin
van artikel 92 van de Grondwet. Bovendien heeft de regering verwezen naar
eerdere voorbeelden. Het moge juist zijn dat de Vergadering van Partijen een
orgaan is in de zin zoals door de regering is aangevoerd, maar het blijft
onwenselijk dat internationale verdragen of wijzigingen daarop tot stand komen
zonder dat het parlement daar goedkeuring aan heeft verleend. Zijn er voorbeelden
van verdragswijzigingen die in werking zijn getreden zonder bekrachtiging
door het Nederlandse parlement? Waar zijn daarbij dan de checks and balances
gebleven?Tot besluit wil ik nog enkele woorden besteden aan de eventuele rol van
de Nederlandse rechter voorafgaande aan de overdracht van een verdachte aan
het Strafhof. Ik moet bekennen dat dit korte moment voor de Nederlandse rechter
mij buitengewoon fascineert. De regering verwijst naar het Nederlands recht
ter legitimatie voor bijvoorbeeld vragen over voorlopige hechtenis. Het is
mij niet geheel duidelijk of de regering de risico's van dat moment op de
juiste waarde schat. Stel bijvoorbeeld dat een verdachte na aankomst op Schiphol
direct klaagt over zijn aanhouding en stelt dat hem nimmer de cautie is gegeven,
en ook zegt dat hij asiel aanvraagt. Wat is dan de rol van de Nederlandse
rechter? Bovendien zou ik mij kunnen voorstellen dat in een dergelijk geval
opnieuw de complementariteitsvraag gaat spelen. Als de verdachte de Nederlandse
rechter geïnteresseerd heeft gekregen, moet het Hof dan opnieuw gaan
beoordelen of de Nederlandse rechter de zaak ook zelf kan afdoen? Misschien
kan het voor de verdachte voordeliger zijn om de zaak in Nederland te laten
dienen in plaats van voor het Hof. Dat is mogelijk als straks het "strafbaarheidsgat"
in de Wet oorlogsstrafrecht wordt gedicht en ook Nederland universele jurisdictie
heeft gecreëerd en daardoor rechtsmacht kan uitoefenen over misdrijven
tegen de menselijkheid. Is er dan straks een soort van schoonheidswedstrijd
tussen de Nederlandse rechter en het Strafhof?De heer Van Oven (PvdA):In 1998, toen gediscussieerd werd over de mogelijkheden voor het verdrag,
is de vraag aan de orde gekomen of zou moeten worden geprobeerd om het Statuut
zo inhoudelijk mogelijk te doen zijn, met de kans dat er minder staten zouden
meedoen, dan wel of wat water bij de wijn gedaan zou moeten worden in de hoop
zoveel mogelijk staten te laten meedoen. De heer Van den Doel heeft zich toen
namens de VVD-fractie op het laatste standpunt gesteld. Bent u nu tevreden
op dit punt, of zou u liever een nog wat meer verwaterd Statuut hebben gehad
met het oog op ratificatie door de Verenigde Staten?De heer Vos (VVD):Wij zijn zeer tevreden met de totstandkoming van het Strafhof als zodanig.
Op dit moment is dat het maximaal haalbare. Wij moeten ons echter wel afvragen
wat het gezag van het Hof zou worden als zo'n belangrijke staat als de Verenigde
Staten hier niet aan zou meedoen. Het kan niet anders dan dat in dat geval
het Hof aan gezag zou inboeten. Het is dan ook zeer belangrijk dat de Verenigde
Staten uiteindelijk niet alleen een handtekening plaatsen, maar zich ook echt
betrokken voelen bij het Hof. Voorzover ik ze gelezen heb, zijn de voortekenen
daarvoor niet echt slecht. Ik doe een beroep op de regering om sterke betrokkenheid
tot uiting te laten komen, teneinde waar mogelijk een bijdrage te leveren
om de Verenigde Staten binnen boord te houden of verder binnen boord te krijgen.De heer Van Oven (PvdA):U bent er dus niet voor om over zeven jaar de inhoud van het Statuut wat
verder te verwateren, teneinde de Verenigde Staten binnen te halen?De heer Vos (VVD):Het is wel erg vroeg om daar nu al over te spreken. Ik heb een aantal
vergelijkingen gemaakt tussen common law en civil law, omdat ik mij wel wijzigingen
kan voorstellen, vooral waar het gaat om de praktische werking van het Hof.
Aan verwatering denk ik op dit moment niet.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! De vestiging van een permanent Internationaal Strafhof na
jarenlange discussies daarover is een belangrijke mijlpaal in het streven
naar een internationale rechtsorde die recht doet aan de fundamentele mensenrechten.
Wij zijn niet blij over het feit dat er jarenlang over moest worden gediscussieerd,
maar wel over de uitkomst van de discussie. Het boekje van prof. Strijards
opent met de zin: "Een processie heeft altijd de snelheid van de deelnemer
met de houten poot." Laten wij blij zijn dat er een processie is gehouden,
want anders hadden wij er vandaag niet over kunnen discussiëren.De CDA-fractie is ook verheugd dat het Strafhof in Den Haag zal worden
gevestigd, waardoor Den Haag verder invulling kan geven aan haar positie als
juridische hoofdstad van de wereld. Mijn fractie zal dan ook met genoegen
in dat kader aan het Statuut inzake het Internationaal Strafhof haar goedkeuring
verlenen. Wij zijn van mening dat met de vestiging van dit Hof een belangrijke
stap wordt gezet ter voorkoming en bestraffing van oorlogsmisdaden, genocide
en misdrijven tegen de menselijkheid. Als er meer zekerheid bestaat dat het
plegen van de meest afschuwelijke schendingen van mensenrechten bestraft kan
worden, zal daar een zekere preventieve werking van uitgaan. Ik ben het dan
ook niet eens met hetgeen de heer Van Middelkoop heeft gezegd over de zogenaamde
"veilige" plekken. Aan dictatoren mag geen immuniteitspositie worden verleend.
Als wij de Pinochets van de toekomst willen voorkomen, zal er sprake moeten
zijn van een preventieve werking. Daarin passen geen "veilige" plekken. Dat
laat onverlet dat ik erg veel begrip heb voor de situatie waarin een land
als Chili indertijd verkeerde. De enige mogelijkheid om te komen tot een democratiseringsproces,
tot een afscheid van de dictatuur, was een nationale verlening van de immuniteit.
Mede gelet op de taak die een Internationaal Strafhof op dit punt zal moeten
uitvoeren, kan er echter geen sprake zijn van een situatie
waarin het Hof de immuniteit overneemt als dat op nationaal niveau ergens
geregeld wordt.Daarnaast komt de vestiging van een Internationaal Strafhof ook overeen
met ons rechtsgevoel dat het plegen van zulke misdaden bestraft moet worden.
Die straffen moeten ook wat de zwaarte van de straf betreft overeenkomen met
ons rechtsgevoel en in dit verband moet ik zeggen dat het bij ons op onoverkomelijke
bezwaren zou stuiten als het Strafhof op Nederlands grondgebied de doodstraf
uitspreekt. Mijn fractie meent dat het uitspreken van de doodstraf in strijd
is met onze Grondwet. Hoe afschuwelijk de misdaden ook kunnen zijn die vervolgd
en berecht zullen worden door het Strafhof, toch meen ik dat de doodstraf
niet mag worden uitgesproken.Ten aanzien van het daadwerkelijk vervolgen en straffen zal er ook sprake
moeten zijn van een sterke arm. Collega Van Oven heeft de noodzaak daarvan
treffend beschreven. Het is noodzakelijk dat de mensen die berechting verdienen
worden opgepakt. Met mensen als Mladic en Karadzic zijn er op dit punt grote
problemen, terwijl de mogelijkheden van het Joegoslaviëtribunaal veel
verder gaan dan die van het Strafhof. Wil er echt sprake zijn van een preventieve
werking, dan zal dit punt een vervolg moeten krijgen. Hoe oordeelt de minister
hierover?Voorzitter! De effectiviteit van de vervolgbaarheid komt met name in het
gedrang als een land het Statuut niet heeft ondertekend. In dit verband is
het verheugend dat de VS en Israël besloten hebben het Statuut te ondertekenen,
ondanks het feit dat deze landen tijdens de Rome-conferentie ertegen hebben
gestemd. Verschillende sprekers hebben hun aarzelingen over de positie van
beide landen verwoord, maar ik denk dat het vooral goed is dat die landen
uiteindelijk toch ondertekend hebben. Het is een eerste stap in de richting
van het onderkennen van de rechtsmacht, het verlenen van medewerking en een
mogelijke ratificatie in die landen.De regering stelt dat het niet ondertekenen van het Statuut van het Internationaal
Strafhof de inwoners van zulk een land niet vrijwaart van de rechtsmacht van
het Strafhof. Zij kan echter niet ontkennen dat er dan beperkingen gelden.
Het belangrijkste middel om inwoners van die landen – met name indien
de misdrijven tegen de menselijkheid gepleegd zijn in een intern conflict –
toch te laten vallen onder de rechtsmacht van het Hof is namelijk de mogelijkheid
dat situaties aan het Hof worden voorgelegd door de Veiligheidsraad. Het Hof
kan dan vervolging instellen tegen verdachten uit landen die geen partij zijn
bij het Statuut. Hoe schat de regering de feitelijke effectuering van deze
mogelijkheid in, temeer daar een van de belangrijke landen die het Statuut
niet heeft ondertekend, China, ook een van de permanente leden van de Veiligheidsraad
is? Dat land kan zijn inwoners vrijwaren van de rechtsmacht van het Strafhof,
tenzij deze betrokken zijn bij oorlogsmisdaden of misdrijven tegen de menselijkheid
in landen die het Statuut wel hebben ondertekend.Daarnaast is het ook zeer de vraag in hoeverre de Veiligheidsraad, waar
China lid van is, daadwerkelijk een situatie aan het Hof zal voorleggen nu
een van de permanente leden het Statuut niet heeft ondertekend. De regering
stelt dat alle permanente leden van de Veiligheidsraad door gebruikmaking
van hun veto kunnen bewerkstelligen dat de Veiligheidsraad geen gebruik maakt
van de mogelijkheid een situatie aan het Strafhof voor te leggen, en dat de
positie van China geen andere is dan die van de andere permanente leden. Het
cruciale verschil zit evenwel nu juist in de ondertekening. Door het Statuut
niet te ondertekenen geeft China aan dat het in wezen niets ziet in dat Strafhof.
Het land zal derhalve veel eerder gebruikmaken van een veto dan andere permanente
leden die wel hun handtekening hebben gezet. De kans dat een land gebruikmaakt
van het veto ten aanzien van de voorliggende situatie is aanmerkelijk groter
indien een land het Statuut niet heeft ondertekend. Naar mijn mening wordt
deze stelling door de regering onvoldoende erkend in de beantwoording. Als
de regering dit punt niet onderkent of niet wenst te onderkennen dan steekt
zij de kop in het zand. Er zullen concrete pogingen ondernomen moeten worden
om te bewerkstelligen dat China alsnog overgaat tot ondertekening van het
Statuut.In dit verband is het buitengewoon vreemd dat er eigenlijk geen inzage
is in de precieze redenen van China om niet te ondertekenen, want die moeten
als eerste bekend zijn om China alsnog tot ondertekening te bewegen. Ook is
inzage noodzakelijk om zicht te hebben op de feitelijke mogelijkheden en onmogelijkheden
om door middel van een initiatief van de Veiligheidsraad een situatie aan
het Hof voor te leggen ingeval een land het Statuut niet heeft ondertekend.
Welke stappen worden er in internationaal verband gezet om China alsnog te
bewegen tot ondertekening? Ik denk in dit verband overigens niet, zo zeg ik
in de richting van collega Van Oven, aan een verwatering van de tekstinhoud
van het Statuut.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Heeft de heer Verhagen een bijzondere reden om deze vraag te stellen?
Het meest voor de hand liggende antwoord is immers dat China met zijn opvattingen
over rechtssoevereiniteit en statelijke soevereiniteit, nog los van de omvang
van het land, nooit de rechtsmacht van het Hof zal accepteren.De heer Verhagen (CDA):In de eerste plaats ben ik van mening dat je van permanente leden van
de Veiligheidsraad wel een en ander mag verwachten, zeker ook op het punt
van de internationale rechtsmacht. Ik vind daarom dat er op China een klemmender
beroep gedaan kan worden dan op andere landen die niet hebben ondertekend,
juist vanwege de plichten die het land op grond van zijn permanente lidmaatschap
heeft. In de tweede plaats heeft de regering in haar beantwoording expliciet
gezegd dat er geen inzage is in de precieze redenen van China om niet te ondertekenen.
Ik vind dat gezien het jarenlang onderhandelen buitengewoon opmerkelijk. Bij
landen als Israël of de Verenigde Staten was er wel inzage in de bezwaren.
Om in onderhandelingen tot resultaten te komen, moet je weten waar de knelpunten
zitten. Als die inzage er niet is, weet je zeker dat het niet tot oplossingen
komt.De heer Van Oven (PvdA):Voorzitter! Wellicht herinnert de heer Verhagen zich dat de commissie
voor Buitenlandse Zaken onder zijn voorzitterschap in dit huis
de Chinese eerste minister heeft ontvangen. Dat gebeurde ongeveer zeven maanden
geleden. Ik heb de eerste minister toen de vraag gesteld of en, zo ja, wanneer
door China dat Statuut zou worden getekend. Het antwoord was toen dat erop
werd gestudeerd.De heer Verhagen (CDA):Misschien geeft u nu al het antwoord dat de minister zal geven, maar ik
verwacht juist van hem en van de diplomatie die hij onder zijn hoede heeft,
dat men erachter komt waarop nu precies wordt gestudeerd. Het is één
van de taken van de diplomatie en van buitenlands beleid om te voorkomen dat
men voor voldongen feiten wordt geplaatst. Men dient eraan te werken dat datgene
wordt gerealiseerd wat men wenselijk acht in het kader van de internationale
rechtsorde.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):De zaak is sowieso gerechtvaardigd door de argumenten die u geeft, maar
ik wijs erop dat China onlangs het BUPO-verdrag heeft ondertekend. Daar past
heel wel bij dat men het verdrag inzake het Strafhof ondertekend. Misschien
moeten wij een motie indienen om de minister te vragen om naar China af te
reizen om daarover opheldering te vragen...De heer Verhagen (CDA):Ik wacht het met spanning af en ik ben blij dat u mij alsnog gelijk geeft.
Het mooie van het debat is dat men met argumenten anderen kan overtuigen van
de terechtheid van bepaalde vragen.Voorzitter! De volgende beperking die te betreuren valt, is het gegeven
dat het misdrijf agressie niet valt onder de jurisdictie van het Strafhof,
temeer daar op z'n vroegst pas zeven jaar na de inwerkingtreding van het Statuut,
tijdens de eerste herzieningsconferentie, de mogelijkheid bestaat om een bepaling
betreffende het misdrijf agressie op te nemen. De belangrijkste reden voor
het niet opnemen van zo'n bepaling lag in het gegeven dat de standpunten over
de definitie van het misdrijf agressie ver uiteen lagen. Ware het dan niet
te verkiezen, zo vraag ik de minister, om de minst vergaande bepaling op te
nemen, in afwachting van de mogelijkheid om de verdergaande bepaling op te
nemen bij de herzieningsconferentie? Nu hebben wij niets. Ook ten aanzien
van andere bepalingen is de lijn gekozen: wellicht is dit niet helemaal ideaal,
maar het is het meest haalbare; bij de herzieningsconferentie kan een en ander
worden aangescherpt. Waarom is deze lijn niet gevolgd ten aanzien van het
misdrijf agressie?De antwoorden van de regering op vragen over het terrorisme geven mij
de indruk dat men doet alsof terrorisme van een mindere orde zou zijn. Terrorisme
en drugs worden op één lijn gesteld. Blijkbaar zijn het niet
de misdrijven waaraan wordt gedacht als het over dit Hof gaat. Mede gelet
op de situatie die wij in Zeist hebben gehad in verband met de kwestie Lockerbie,
zou ik van de minister willen vernemen waarom wij ons niet scharen achter
degenen die menen dat terrorisme wel degelijk zou moeten worden opgenomen
in het Statuut. Ik wacht de antwoorden van de minister op de vragen die de
fractie van D66 heeft gesteld over het opnemen van drugs, af. Ik zou mij een
uitvoerige discussie over het Nederlandse drugsbeleid kunnen voorstellen.
Ik vind niet dat dit helemaal past in het kader van dit Hof. Verder heeft
het mij wat verbaasd dat juist de fractie van D66 op dit punt de discussie
heeft gestart.De kanttekeningen die ik heb geplaatst over mogelijkheden, onmogelijkheden
en beperkingen, laten onverlet dat door de instelling van dit Hof ernstige
misdrijven tegen de menselijkheid zullen worden vervolgd die tot op heden
onbestraft bleven. Dit is voor mijn fractie een reden temeer om de daadwerkelijke
oprichting van dit Hof te verwelkomen.Vervolgens vraag ik aandacht voor de mogelijke spanning tussen het Statuut
en de Grondwet, zulks in relatie met het staatshoofd. Aan het Strafhof ligt
het zogeheten complementariteitsbeginsel ten grondslag. Eerst indien een staat
niet in staat of bereid is om vervolging terzake van de bedoelde delicten
in te stellen, kan het Strafhof zijn rechtsmacht over een bepaald geval uitoefenen.
Het is dus in de eerste plaats aan de betrokken staten om de in een bepaalde
situatie gepleegde misdrijven te berechten. Pas in tweede instantie is het
aan het Strafhof. Terecht staat in de preambule dat het de plicht is van elke
staat om zijn rechtsmacht in strafzaken uit te oefenen over degenen die verantwoordelijk
zijn voor internationale misdrijven. Hiermee samenhangend kan naar het oordeel
van de regering een staat zich niet beroepen op het bestaan van het Strafhof
om zich aan een berechting van de misdrijven te onttrekken. Het complementariteitsbeginsel
brengt derhalve met zich, dat de staten zich maximaal moeten inspannen om
de misdrijven die zijn vastgelegd in het Statuut zelf te onderzoeken en te
berechten.In dit verband is het relevant dat in artikel 27 van het Statuut is bepaald,
dat aan staatshoofden geen immuniteit toekomt. Ook al is de fractie van het
CDA het volstrekt eens met de regering, dat het binnen de Nederlandse staatsrechtelijke
verhoudingen praktisch ondenkbaar is dat het staatshoofd zich schuldig zou
maken aan de in het Statuut strafbaar gestelde misdrijven, dan nog is het
de vraag of Nederland zich houdt aan de gevraagde maximale inspanningen om
zo nodig de misdrijven zelf te onderzoeken en te berechten, temeer daar vervolgbaarheid
in theoretische zin niet is uit te sluiten. De fractie van het CDA wil dan
ook een nadere reactie van de regering, want de spanning tussen artikel 27
van het Statuut en artikel 42, tweede lid, van de Grondwet, op het punt van
de volkenrechtelijke immuniteit van de persoon van de koning, is naar mijn
mening niet weggenomen als wij de plichten van de Nederlandse Staat op grond
van het complementariteitsbeginsel daarbij in ogenschouw nemen. Dezelfde spanning
zie ik bij artikel 71. Het gaat niet sec erom of wij hier door middel van
een twee derde meerderheid bij aanvaarding van het Statuut een deel van de
spanning met de Grondwet wegnemen. Juist het complementariteitsbeginsel van
de Nederlandse Staat vraagt veel meer.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Ik heb een vraag van analytische aard, zonder dat ik van de heer Verhagen
vraag een positie in te nemen. Zou het op grond van deze redenering mogelijk
zijn, dat iets moet worden afgedaan aan de onschendbaarheid van het staatshoofd
op grond van artikel 42 van de Grondwet, om de nationale rechtsmacht te vestigen
over de personen waarover wij praten?De heer Verhagen (CDA):Ik heb al gezegd, dat ik meen dat het in de Nederlandse staatkundige verhoudingen
vrijwel ondenkbaar is dat het staatshoofd zich schuldig zou maken aan de in
het Statuut strafbaar gestelde misdrijven. Waar wij tegen moeten waken is
dat een ander land zich beroept op de vertaling in Nederland, om daarmee een
excuus te hebben om de meest vreselijke misdaden begaan door het staatshoofd
van land X niet te vervolgen. Wij moeten hoe dan ook de indruk vermijden,
dat wij wel voor immuniteit van staatshoofden zijn. Nogmaals, in de Nederlandse
verhoudingen zou het ondenkbaar zijn, maar ik kan tal van landen noemen waar
juist de staatshoofden zich schuldig gemaakt hebben aan de meest afgrijselijke
misdaden. De heren Van Middelkoop en Van den Berg hebben terecht stilgestaan
bij de positie van de Japanse keizer. Ik kan ook een aantal Afrikaanse landen
noemen waar staatshoofden zich schuldig gemaakt hebben aan afgrijselijke misdaden,
die juist door het Hof aangepakt zouden moeten worden. Indien die landen afzien
van de implementatie van artikel 27 van het Statuut, met een beroep op de
situatie in Nederland, dan hebben wij echt een probleem. Dat probleem doet
zich dan niet zozeer hier voor. Wij moeten bereid zijn om de discussie over
de spanning die de eisen die het Statuut ons stelt met zich brengen aan te
gaan.Collega Van Oven heeft terecht stilgestaan bij de eisen die het complementariteitsbeginsel
stelt aan Nederland. Hij heeft ook terechte vragen gesteld over de positie
van het openbaar ministerie in Arnhem. Eerder hebben wij daarover gediscussieerd
naar aanleiding van de positie van mensen die hier asiel aanvragen en zich
schuldig hebben gemaakt aan oorlogsmisdaden, bijvoorbeeld in Afghanistan.
In de werkwijze van het OM Arnhem zal een soortgelijke situatie ontstaan.
Hebben wij voldoende capaciteit en middelen om waar te maken wat wij nu moeten
doen?Ik sluit mij ook aan bij de vragen over het complementariteitsbeginsel
in relatie tot de tijd die een land krijgt om tot vervolging over te gaan.
Met andere woorden, na welke tijd neemt het Internationale Hof hoe dan ook
zijn eigen verantwoordelijkheid op dit punt?Welke mogelijke gevolgen zullen er voor Nederland zijn bij de tenuitvoerlegging
van straffen? Straffen zullen in Nederland ten uitvoer worden gelegd indien
het aangewezen land weigert, een veroordeelde op te nemen; welke gevolgen
zal dit hebben voor de penitentiaire capaciteit in Nederland? Tot dusverre
heeft alleen Spanje zich bereid verklaard, veroordeelden op te nemen.Ik ga ervan uit dat het Zetelverdrag aan de Kamer zal worden voorgelegd.Ik verwacht dat de huisvesting van het Strafhof in Den Haag op korte termijn
geregeld zal worden, opdat dit bij de inwerkingtreding van het Statuut ook
daadwerkelijk over huisvesting in Den Haag zal kunnen beschikken. Ik heb begrepen
dat er inmiddels een coördinator aangesteld is die voortvarendheid te
werk zal gaan.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Enig overleg hedenmiddag heeft opgeleverd dat de regering na het reces
zal antwoorden.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20002001-3987-3996.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl