Behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling van West-Overijssel (26657)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 1536-1548

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

13-07-2000

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 33, pagina 1536-1548

27-06-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26657Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 27 juni 2000)Pagina 1594-1594
Lijst van besluiten (dinsdag 27 juni 2000)Pagina 1593-1594
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling van West-Overijssel (26657)Pagina 1550-1566
Behandeling van het wetsvoorstel Intrekking van de Wet op de studiefinanciering en vervanging door de Wet studiefinanciering 2000 (Wet studiefinanciering 2000) (26873)Pagina 1566-1593
Behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling van West-Overijssel (26657)Pagina 1536-1548
Presentie en opening (dinsdag 27 juni 2000)Pagina 1529-1529
Behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling in de Over-Betuwe (26903)Pagina 1529-1536
Behandeling van de Notitie overgangsrecht in de sociale zekerheid (25900, nr. 87)Pagina 1548-1550

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 69 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Gemeentelijke
herindeling van West-Overijssel (26657).De beraadslaging wordt geopend.De heer Pastoor (CDA):Mijnheer de voorzitter! Bij de behandeling van de gemeentelijke herindeling
van West-Overijssel ten overstaan van minister De Vries lijkt het de CDA-fractie
gepast, te beginnen met de minister geluk te wensen met de nieuwe functie
die hij aanvaardde in het her in te delen gebied. Op 3 juni werd de minister
benoemd tot havenmeester d'honneur van de stad Blokzijl, nadat hij cum laude
geslaagd was voor het in het openbaar daarvoor afgenomen examen. Het enthousiasme
waarmee de minister ter plekke over Blokzijl sprak, rechtvaardigt de veronderstelling
dat zijn studie over Blokzijl – en stellig ook over Vollenhove, waar
hij later op de middag was – hem tot andere gedachten heeft gebracht
over de schaalgrootte in West-Overijssel.Herindeling, herverkaveling van gemeenten is een ingrijpende beslissing,
die zeker niet alleen bestuurders van gemeenten aangaat, maar die in de eerste
plaats de bewoners raakt van de gebieden waar het om gaat. Het is dan ook
goed dat zo'n beslissing slechts bij wet genomen kan worden. Een van de zorgvuldigheidseisen
voor wetgeving die verandering in het openbaar bestuur regelt, is het in de
wet en in de memorie van toelichting aanreiken van argumenten die de voorgenomen
beslissing schragen. Kijken wij naar het aan de orde zijnde voorstel voor
gemeentelijke herindeling van West-Overijssel, dan kan niet anders geconcludeerd
worden dan dat een exacte argumentatie slechts spaarzaam is gegeven. Het is
de minister bekend dat de fractie van het CDA de argumenten voor of tegen
herindeling zoekt op een drietal fronten: de resultaten van knelpuntenanalyses,
het draagvlak onder de bevolking inclusief het al dan niet van onderop groeien
van een herindelingsvoorstel en het toekomstperspectief voor de nieuwe gemeente
of, anders gezegd, de meerwaarde.Mag ik eerst met de minister stilstaan bij de analyse van knelpunten?
In het aan de orde zijnde voorstel ontbreekt deze vrijwel volledig. Tijdens
de behandeling in de Tweede Kamer, waar enkele fracties stelling hebben genomen
tegen dan wel vragen hebben gesteld over het ontbreken van een knelpuntenanalyse,
heeft de toenmalige minister slechts geantwoord dat een knelpuntenbenadering
in het verleden thuishoort. Maar er gloort hoop: de huidige minister schrijft
in zijn memorie van antwoord veel behoedzamer dat sinds het loslaten in 1995
van het getalscriterium het beleid minder is gericht op (incidentele) knelpunten
en meer is gebaseerd op algemeen bestuurlijk-organisatorische argumenten.
Knelpuntencriteria kunnen, aldus de minister, in voorkomende gevallen wel
een rol spelen. Ik citeer de minister: "Ik zou de verschillen in visie en
benadering tussen het indertijd vastgelegde beleid en het huidige herindelingsbeleid
dan ook enigszins willen relativeren."Hoe dat ook zij, het voorliggende wetsontwerp kent geen knelpuntenanalyse
als grondslag voor en ter argumentatie van het voorstel. Met de minister zou
ik willen zeggen dat zijn nieuwe beleid, het "voldoen aan eisen van basiskwaliteit",
niet ver afligt van dat volgens hem oude beleid van knelpuntenanalyse. Het
voldoen aan basiskwaliteit betekent dat gemeenten moeten voldoen aan een viertal
elementen. De memorie van antwoord somt ze nog eens op; ik zal ze niet herhalen,
maar spreek wel uit dat ook onze fractie alle vier de uitgangspunten noodzakelijke
elementen voor een goed openbaar bestuur op gemeentelijk niveau acht. Waarom
is in het voorstel die noodzaak van basiskwaliteit dan niet van geval tot
geval, van gemeente tot gemeente, als graadmeter, als peilstok gebruikt en
als argument gehanteerd?Ik wil ook nog iets zeggen over een ander in de stukken opduikend herindelingscriterium
dat de minister hanteert. De minister kiest voor robuuste gemeenten. Bij de
schriftelijke voorbereiding van het wetsvoorstel hebben wij vragen gesteld
om erachter te komen wat daaronder verstaan moet worden. Robuust van omvang,
robuust qua inwonertal of wellicht zodanig stevig gebouwd – dat is de
betekenis die Van Dale geeft – dat er geen knelpunten
van welke aard dan ook zouden kunnen voorkomen? De minister antwoordt dat
"robuust" "sterk en krachtig" is, met een verwijzing naar de eerdergenoemde
eisen van basiskwaliteit. Het is jammer dat ook dit keuzebegrip – dat
overigens op zichzelf niet uitmunt door scherpte – niet nader van gemeente
tot gemeente is onderbouwd.Het ontbreken van scherp geformuleerde en omlijnde afwegingen van op te
heffen gemeente tot op te heffen gemeente en van nieuw te vormen gemeente
tot nieuw te vormen gemeente maakt de beoordeling van de noodzaak en de wenselijkheid
van de voorgestelde herindeling lastig. Op grond van onze drie uitgangspunten
die ik aan het begin van mijn betoog noemde, durven wij desondanks te concluderen
dat een deel van de voostellen op onze instemming kan rekenen.Afgezien van onze zojuist geschetste algemene bedenkingen hebben wij op
twee punten meer specifieke bezwaren. In de eerste plaats betreft dat de huidige
gemeente Avereest, die ruim 15.000 inwoners heeft. Ook Staphorst heeft zo'n
inwonertal, terwijl Ommen ruim 16.000 inwoners telt. Staphorst blijft zelfstandig.
Ommen gaat op basis van een aangenomen amendement zelfstandig verder. Ons
zeer bewust van het gegeven dat inwonertallen niet alleen zaligmakend zijn
voor een beslissing of een gemeente zonder meer zelfstandig kan blijven, blijft
voor ons de vraag waarom buurgemeenten zo verschillende benaderd worden. Wij
vroegen bij de schriftelijke voorbereiding of Avereest wellicht niet voldoende
basiskwaliteit heeft en Staphorst wel. De minister heeft op die vraag geen
echt antwoord gegeven. Hij laat alleen weten dat Staphorst een dusdanige sociaal-economische
structuur en ontwikkelingsperspectief heeft dat zelfstandig voortbestaan te
rechtvaardigen is. Is dat anders of zoveel anders met Avereest? Wij zien ons
in deze vraag bevestigd, omdat de minister in de memorie van antwoord schrijft
dat alle gemeenten in ons land in principe gelijkelijk in staat moeten zijn,
de hun toegevallen taken en verantwoordelijkheden zelfstandig waar te maken.Onze tweede bedenking richt zich op de inrichting van de Kop van Overijssel.
Wij menen dat samenvoeging van de drie gemeenten Steenwijk, Brederwiede en
IJsselham niet een voor de hand liggende oplossing is. Om te beginnen, is
er in het grootste gedeelte van het gebied geen draagvlak bij de bevolking
voor een zo grote gemeente. Ik haal slechts het raadplegend referendum in
Brederwiede aan en verwijs in dat verband ook nog eens naar artikel 5 van
het in 1990 ook door Nederland ondertekende Europees handvest inzake lokale
autonomie. Daarin is helder verwoord dat wijzigingen van de plaatselijke gebiedsgrenzen
niet aangebracht worden zonder vooraf de desbetreffende plaatselijke gemeenschappen
te raadplegen. Welnu, als dat gebeurt, mag het toch mede beschouwd worden
als een handvat voor de besluitvorming.Verder zien wij in het desbetreffende gebied nog altijd de naweeën
van de laatste ingrijpende herindeling van 1973, waarbij de gemeenten Brederwiede
en IJsselham ontstonden. Een evaluatie van die herindeling heeft nog steeds
niet plaatsgevonden. Een nog grotere herindeling daaroverheen is naar ons
oordeel op dit moment een brug te ver.De samenhang in het nieuwe grote gebied pleit slechts tegen samenvoeging
van de drie gemeenten. De echte samenhang inzake de voor die regio belangrijke
aandachtsgebieden als gebiedsgericht beleid, natuur, landbouw en recreatie
betreft de gemeenten Brederwiede en IJsselham.Ten aanzien van de plaats van de kern Steenwijk schrijft de vorige minister
aanvankelijk dat er sprake is van een dusdanige samenhang in het gebied dat
de versterking van het bestuur via herindeling positief tegemoet gezien kan
worden. Dit wordt onderbouwd door de stelling dat alle hoofdwegen in de nieuwe
gemeente naar Steenwijk leiden en dat de diverse busverbindingen in een radiaal
patroon op Steenwijk zijn gericht. In de pas verschenen memorie van antwoord
wordt in reactie op onze vragen daarover erkend dat in de nieuwe gemeente
"de kernen niet allemaal volledig op Steenwijk zijn georiënteerd". Dat
is wel een heel voorzichtige benadering voor een volledig, respectievelijk
slechts zeer ten dele niet georiënteerd zijn op Steenwijk van een groot
aantal kernen in de nieuwe gemeente.Dat alles overwegende menen wij dat het onverstandig is op dit moment
de drie gemeenten in de Kop tot een samen te voegen. Die operatie lijkt nu
onvoldoende perspectief voor de toekomst te bieden en dat is toch een van
onze beoordelingscriteria.Wij menen dat intensieve samenwerking in dit gebied voorshands betere
vruchten kan afwerpen, maar met die gedachte zijn wij niet origineel. Het
was de provincie Overijssel die in zijn herindelingsvarianten hiermee de spits
afbeet. Bij de behandeling van het herindelingsplan in de Tweede Kamer diende
de CDA-fractie een amendement terzake in. Wij weten uit de beantwoording in
de Tweede Kamer en uit de recente memorie van antwoord dat de Minister geen
voorstander is van wat ik kortheidshalve als de vierde bestuurslaag wil omschrijven.
Wij delen in beginsel zijn stellingname op dit punt. Ook wij zijn van oordeel
dat het ongewenst is dat beslissingen in het openbaar bestuur zich kunnen
afspelen in een circuit dat niet voldoende democratisch gelegitimeerd is.
Dat neemt niet weg dat wij een voorstel om voor dit gebied – waar tenslotte
door de vorige herindeling de sterke kleinschaligheid in het openbaar bestuur
al teruggebracht werd tot drie gemeenten – een proefgebied met een experimenteerartikel
en een heldere structuur, zoals in de Tweede Kamer besproken, als oplossing
voor dit gebied meer voor de hand vinden liggen dan een samenvoeging. Hiermee
bevinden wij ons in goed gezelschap in die zin dat de vorig jaar ingestelde
Stuurgroep krachtige gemeenten in haar rapport "Gemeenten meer dan lokaal
bestuur" van april 2000 naast eventuele schaalvergroting inzet op duurzame,
effectieve en versterkte niet vrijblijvende samenwerking tussen gemeenten.Voorzitter! Wij wachten het antwoord van de minister met belangstelling
af.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Waarom moet West-Overijssel worden heringedeeld? Waarom dit
wetsvoorstel? Er zijn geen knelpunten en er zijn geen ruimtelijke problemen
in het gebied. Overeenkomstig de Wet Arhi is door het provinciebestuur van
 Overijssel de procedure in gang gezet. In het provinciaal
beleidsplan 1995-1999 was het voornemen tot schaalvergroting van de gemeenten
in Overijssel opgenomen. Geheel in overeenstemming met het landelijk beleid
was ook in de provincie de motivering voor gemeentelijke herindeling verschoven
van oplossen van knelpunten naar het algemene uitgangspunt van vergroting
van de gemeentelijke schaal. Gemeentelijke herindeling wordt zo van een "middel
tot het oplossen van geconstateerde problemen" een doel op zich. Schaalvergroting!
Een toverwoord ter oplossing van alle problemen.De regering heeft het provinciale voorstel integraal overgenomen. Zij
rechtvaardigt dat door te verwijzen naar het feit dat de provinciale bestuurslaag
dichter bij de bevolking staat dan de landelijke en dat zij de besluitvorming
van het provinciaal bestuur eerbiedigt. De regering laat echter onbelicht
dat het provinciaal bestuur zich in zijn beleid al heeft gericht naar het
landelijk beleidskader. Resultaat van dit politieke "een-tweetje" is dat de
meest betrokken bestuurslaag – gemeenten zijn het lijdend voorwerp –
bij gemeentelijke herindeling buitenspel wordt gezet. Natuurlijk hebben gemeentebesturen
en leden van de bevolking, georganiseerd en individueel, hun inbreng geleverd
en hun bezwaren naar voren gebracht, zowel op provinciaal als op landelijk
niveau.De vorige minister heeft bij behandeling in de Tweede Kamer de provincie
een compliment gemaakt voor de zorgvuldige voorbereiding. En ook deze minister
concludeert in de memorie van antwoord "dat inspraak zin heeft gehad". Daarover
wordt echter verschillend geoordeeld. Hoe betrokken besturen en inwoners daarover
dachten, hebben de zeven gemeenten – Avereest, Brederwiede, Genemuiden,
Gramsbergen, Heino, Wijhe en IJsselham – ons duidelijk gemaakt op twee
bijeenkomsten. Daarop hoorden wij wel iets anders dan de reactie van de minister
in de memorie van antwoord dat "het duidelijk is dat voorstellen tot gemeentelijke
herindeling niet altijd op steun van alle betrokkenen mogen rekenen". Hun
opvatting over de herindeling werd samengevat in drie woorden: ondemocratisch,
ondoordacht en ongefundeerd.Er is algemeen grote bezorgdheid over de kloof tussen overheid en burger.
Er is bezorgdheid over de dalende opkomst bij verkiezingen. Er wordt gezocht
naar oorzaken en naar maatregelen om die kloof op te heffen. Ook volgens deze
minister moet de burger meer worden betrokken bij het gemeentebestuur. Dat
gemeentebesturen en actiegroepen zich gezamenlijk verzetten tegen deze herindeling
is een uiting van de huidige betrokkenheid van burgers bij hun gemeente. Juist
in gemeenten waar die betrokkenheid er is, wordt deze door schaalvergroting
sterk verminderd en is het vertrouwen in de politiek tot het nulpunt gedaald.
Vandaar waarschijnlijk dat een vraag van mijn fractie "of een van boven opgelegde
gemeentelijke herindeling bijdraagt aan een verkleining van de gesignaleerde
kloof tussen burger en bestuurders" niet is beantwoord.Voorzitter! Ik kom tot de beoordeling van de fractie van GroenLinks van
dit wetsvoorstel. In de memorie van antwoord rekent de minister onze fractie
tot degenen die uitgaan van een knelpuntenbenadering. Wij beperken ons echter
niet tot knelpunten, zoals ook al bleek uit onze bijdrage aan de schriftelijke
voorbereiding. Mijn fractie heeft geen meerwaarde kunnen ontdekken in het
voorstel én er zijn ons geen knelpunten bekend die schaalvergroting
rechtvaardigen.Hoezeer ook de argumenten voor herindeling de laatste tijd veranderd zijn,
twee criteria blijven overeind, namelijk draagvlak en bestuurskracht. Mijn
fractie constateert dat het draagvlak voor deze herindeling zowel bij bestuurders
als bevolking ontbreekt. De minister gaat ervan uit dat vergroting van bestuurskracht
wordt bereikt door schaalvergroting. Is dat geen wishful thinking? Bestuurskrachtig
is een beleid dat gedragen wordt door en herkenbaar is voor de bevolking,
waarbij betrokkenheid en korte lijnen essentieel zijn.Mijn fractie gaat ervan uit dat de bewijslast voor verandering berust
bij degene die de verandering nastreeft. Er moeten doorslaggevende argumenten
worden aangedragen om goed functionerende gemeenten op te heffen. Het spijt
mij te moeten zeggen, maar ook de memorie van antwoord verschaft hierover
geen duidelijkheid. Volgens dit stuk is het herindelingsbeleid gebaseerd op
algemeen bestuurlijk-organisatorische elementen.In de loop der jaren zijn de argumenten om tot herindeling over te gaan
verschoven. Van de concreetheid van vastgestelde problemen – knelpuntenbenadering –
naar een vage notie van basiskwaliteit om slagvaardig in te kunnen spelen
op maatschappelijke ontwikkelingen. Er is sprake van een aantal voorwaarden
waaraan de basiskwaliteit van gemeenten moet voldoen. Volgens de memorie van
antwoord zijn dit: - het samen met en ten behoeve van inwoners
en de vele maatschappelijke organisaties realiseren en instandhouden van een
veilige, leefbare en geordende woonomgeving;- het bieden van uitzicht
en zingeving aan groepen van burgers via belangrijke basisvoorzieningen zoals
sociale zorg, onderwijs, jeugdbeleid en sociaal economisch beleid;- het bieden van een klantgerichte en dienstverlenende organisatie aan de
inwoners, bijvoorbeeld terzake van vergunningen, rijbewijs, vuilophaal;- het hebben van een voldoende omvang – ruimtelijk, organisatorisch,
financieel, draagvlak etc. – om ook in de komende decennia een volwaardige
speler te zijn in het publieke domein, dat zeggen competent om ook bij verdere
decentralisatie nieuwe taken aan te kunnen.Alle gemeenten in het gebied voldoen aan de eerste drie voorwaarden. Dat
zal ook de minister moeten beamen. De grond voor deze herindeling is dus gelegen
in het vierde punt, namelijk een voldoende omvang om ook bij verdere decentralisatie
nieuwe taken aan te kunnen. En daar zit hem nou net de kneep. Die bepaling
is zo geformuleerd dat je er alle kanten mee op kunt. Er wordt gezinspeeld
op een verdere decentralisatie, terwijl de discussie over taken en bevoegdheden
van de huidige drie bestuurslagen nog moet worden gevoerd. De onderliggende
maar niet uitgesproken gedachte is dat alleen een grotere gemeente die eventuele
decentralisatie aankan. De gewenste gemeentegrootte is echter steeds verschillend.
De grootte doet er kennelijk niet toe, als de bestaande gemeente maar groter
wordt, terwijl de relatie tussen goed functioneren en grootte helemaal niet
vaststaat. Er zijn genoeg grotere gemeenten die niet goed functioneren. Er
worden nu gemeenten opgeheven voor het geval dat...In de memorie van antwoord staat dat maatwerk en differentiatie een belangrijke
rol spelen bij beslissingen over herindelingsvoorstellen. Ik heb geen maatwerk
en ook geen differentiatie kunnen ontdekken in deze herindeling. Ik heb andere
ideeën over maatwerk. Een dergelijke uniforme confectie zou mij niet
bevallen. Ik vraag mij af hoe de minister over dit maatwerk denkt.Ik ben het met de minister eens dat binnengemeentelijke decentralisatie
een lokale zaak moet blijven zonder inmenging van de rijksoverheid. Elk goed
functionerend gemeentebestuur zou wijkgericht moeten werken, zeker in grote
steden. Het is echter veelbetekenend dat bij voorgestelde schaalvergroting
binnengemeentelijke decentralisatie zo in de belangstelling staat. Juist van
die gemeenten waar de lijnen kort zijn en waar binnengemeentelijke decentralisatie
dus niet nodig is, wordt voorgesteld om de schaal te vergroten. Zou het aandringen
op binnengemeentelijke decentralisatie tot doel hebben, de schadelijke effecten
van schaalvergroting weer teniet te doen? Zo blijven wij aan de gang.Voorzitter! Zoals gezegd, kan mijn fractie geen meerwaarde ontdekken in
het voorstel. De uitwisseling van argumenten tot nu toe is helaas onbevredigend.
Alle vragen die schriftelijk zijn gesteld, worden of met algemeenheden beantwoord
of "weg gerelativeerd". Ook met de memorie van antwoord in de hand is niet
uit te leggen dat, nu Staphorst en Ommen zelfstandig blijven, een vergelijkbare
gemeente als Avereest moet worden ingedeeld bij Gramsbergen en Hardenberg.Het sterk bindende element van het Zwarte Water wordt als argument genoemd
om Genemuiden, Hasselt en Zwartsluis samen te voegen. Dan kan ik de minister,
in relatie met een water, nog wel een paar gemeenten aan de hand doen. Wat
de kop van Overijssel betreft, wordt de grote mate van maatschappelijke samenhang
en maatschappelijke gedeelde problematiek opgevoerd. Het gezegde "beter een
goede buur dan een verre vriend", zal in de toekomst waarschijnlijk niet meer
worden gebruikt, want goede buren bestaan dan niet meer.De minister heeft het over de zorg voor natuur en landschap in dit gebied.
Het is inderdaad een prachtig gebied met twee grote natuurgebieden: de Wieden
en de Weerribben. Voor die gebieden is een gebiedsgericht beleid ontwikkeld.
Dit beleid is voor 90% opgedragen aan de gemeenten Brederwiede en IJsselham.
Deze gemeenten staan de komende 10 à 15 jaar voor de taak om samen
met provincie en Rijk uitvoering te geven aan het gebiedsgerichte beleid met
grote sociaal-economische consequenties voor het gebied. Een gemeentelijke
herindeling is zowel organisatorisch als sociaal een ingrijpend proces. Ik
ga ervan uit dat de zorg van de minister voor natuur en landschap gemeend
is, maar ziet hij dan niet dat die twee processen elkaar negatief kunnen beïnvloeden?Volgens de minister is het feit dat je na een herindeling nooit meer iets
hoort, hoe groot de beroering voor de herindeling ook was, het bewijs dat
eerdere herindelingen als geslaagd mogen worden beschouwd. Ook uit Drenthe
zijn geen bijzondere signalen ontvangen die twijfel zouden kunnen doen rijzen
aan het nut van die herindeling, zo staat in de memorie van antwoord.Opmerkingen over financiële moeilijkheden van de nieuw gevormde gemeente
De Wolden – een fusie van drie voorheen financieel gezonde gemeenten –
worden afgedaan met de mededeling dat de gemeente in staat moet zijn, een
sluitende begroting te presenteren. Ik vraag mij af waarop de antenne van
de minister en zijn ministerie is afgesteld. Kennelijk vangt hij geen enkel
signaal op.Voorzitter! Ik rond af. Gemeentelijke herindeling als theoretisch beleid,
waarbij algemene uitgangspunten worden gehanteerd, heeft weinig meer te maken
met de praktijk. De vraag of gemeenten goed functioneren en in een regio goed
samenwerken, wordt irrelevant. Zo'n herindelingsbeleid werkt demotiverend
en vervreemdend en doet het beeld van "de politiek" geen goed.Regio's gaan steeds vaker over tot structurele niet vrijblijvende samenwerking
in plaats van gemeentelijke herindeling. Omvang en aard van de problemen bepalen
wie er samenwerken. Geslaagde voorbeelden zijn de samenwerking rondom Amsterdam
en het samenwerkingsverband tussen de provincies Groningen en Drenthe en twaalf
gemeenten. In provinciale staten van Noord-Brabant is door een groot aantal
fracties een initiatiefvoorstel ingediend voor een soortgelijk samenwerkingsverband
in de stadsregio Eindhoven-Helmond in plaats van de door gedeputeerde staten
voorgestelde gemeentelijke herindeling. Dat voorstel is gisteravond verworpen.Het is evident dat op veel terreinen maatschappelijke activiteiten zich
afspelen op regionaal niveau. Het is even evident dat ons openbaar bestuur
daarop niet is toegesneden; het zo bekende regionale gat. Wat vindt de minister
ervan dat een toenemend aantal regio's binnen bestaande wetgeving de zaak
in eigen hand neemt om via structurele samenwerking een oplossing te vinden
voor hun regionale problematiek en grootstedelijke ruimtenood? De regering
volgt al jaren zonder links of rechts te kijken het eenmaal ingeslagen pad
van gemeentelijke schaalvergroting Zij doet dit zonder de alternatieven te
bestuderen die werkelijk de regionale problematiek kunnen oplossen, zoals
praktijkvoorbeelden aantonen.Bovendien is het merkwaardig dat pas nu, na tientallen jaren van herindeling,
het instrument kwaliteitsmonitor herindeling wordt ontwikkeld. Dat instrument
is pas in 2001 operationeel en de resultaten van die monitor zijn pas jaren
later bruikbaar. Met het huidige tempo is er dan geen stukje Nederland overgeslagen
met misschien een enkel bedrijfsongeval, zoals de gang van zaken rondom Bathmen.
Of zou die kwaliteitsmonitor dienen als uitgangspunt voor de volgende ronde
herindelingen? Er is toch wel rekening gehouden met de noodzakelijke uitgangspunten
van een evaluatie, zoals het tevoren formuleren van criteria waaraan kan worden
getoetst en, misschien wel het belangrijkste, het vastleggen van de uitgangssituatie?Tot slot geef ik de minister in overweging om de methode van de derde
woensdag van mei – al meteen gehaktdag genoemd – toe te passen
op het vraagstuk van de regionale problematiek. Daarbij zijn de volgende drie
vragen aan de orde. Wat wil je bereiken? Hoe wil je dat doel bereiken; langs
welke weg en wat zijn mogelijke instrumenten? Is het doel bereikt?De heer Van Heukelum (VVD):Mijnheer de voorzitter! Tijdens het beleidsdebat Binnenlandse Zaken dat
wij ruim een maand geleden met de minister voerden, heeft hij ons met betrekking
tot het thema gemeentelijke herindeling, min of meer de les gelezen door te
stellen dat hij het geen goede zaak achtte dat Eerste-Kamerleden nogmaals
op handen en voeten door het gebied kruipen en het vervolgens beter denken
te weten dan de provincies. Mijn fractie is het in die zin met de minister
eens dat wij ons niet in alle details van de herindelingvoorstellen moeten
verdiepen. Het provinciebestuur van Overijssel heeft voor alle her in te delen
gemeenten een aantal varianten beschreven. Wij zullen niet op handen en voeten
door al deze varianten heen kruipen en zo mogelijk nog nieuwe bedenken. Dat
achten wij inderdaad niet de taak van deze Kamer.Wij zien onze taak toch wel wat breder dan de minister bij de behandeling
van het wetsvoorstel Herindeling van een deel van Twente in de Tweede Kamer
heeft gesteld. De Staatscourant van donderdag 22 juni jongstleden citeerde
in dezen de minister als volgt: "De Eerste Kamer is er om te kijken of de
procedure goed is geweest en of er zorgvuldig is gehandeld."Voorzitter! Wij komen met de minister nog te spreken over de rol en positie
van deze Kamer. Wij zullen daarom nu niet met de minister op dit thema in
discussie gaan. Ik kan de minister wel meedelen dat wij het wetsvoorstel niet
uitsluitend zullen beoordelen op procedurele aspecten en zorgvuldigheid. Wij
zullen het wetsvoorstel zeker ook op zijn inhoud beoordelen, zonder ons in
details te verliezen.Voorzitter! Bij de bestudering van het aan de orde zijnde wetsvoorstel
heb ik herhaaldelijk gedacht dat het vroeger veel eenvoudiger was. Mijn kinderen
wijzen mij erop dat je oud wordt als je dat zegt. Daar hebben zij misschien
ook wel gelijk in. Tot 1986/1987 gold min of meer het getalscriterium. Je
kon discussiëren over 1000 inwoners meer of minder, maar er was een redelijk
concreet houvast bij de beoordeling van herindelingvoorstellen. Rond 1986/1987
zijn door de regering nieuwe uitgangspunten geformuleerd die neerkwamen op
een knelpuntenbenadering. Wat gecompliceerder, maar de voorstellen waren toetsbaar.
In 1995 werd door de regering geconstateerd dat deze knelpuntenbenadering
onvoldoende richting gaf aan de bestuurlijk-organisatorische oplossing, met
name ten aanzien van centrumgemeenten. In september 1995 kwam het kabinetsstandpunt
inzake de vernieuwing van de bestuurlijke organisatie uit, waarvan het Beleidskader
gemeentelijke herindeling onderdeel uitmaakte. Dit beleidskader is volgens
een brief van de minister van 27 november 1998 nog steeds van toepassing bij
het te voeren herindelingsbeleid. En met dit beleidskader zijn wij alle de
oude zekerheden kwijt. Geen getalscriterium meer, geen knelpunten analyse
meer, maar een uit zeven punten bestaand beleidskader, waarmee je naar de
mening van mijn fractie veel, zo niet alle kanten uit kunt.Maatwerk en differentiatie zijn kernbegrippen in het huidige herindelingsbeleid.
Dat klinkt heel goed, en dat is ook wel, maar het betekent wel dat wij geen
harde criteria hebben waaraan wij de voorstellen kunnen toetsen. Daarvoor
is het huidige beleidskader te multi-interpretabel. Dat betekent dus dat wij
overtuigd moeten worden door de kracht van argumenten. Voor mijn fractie moeten
die argumenten stevig onderbouwd en consistent zijn. En naar de mening van
mijn fractie schort er nogal wat aan de onderbouwing van de argumenten bij
diverse voorstellen van het aan de orde zijnde wetsvoorstel.De regering schrijft in de nota naar aanleiding van het verslag aan de
Tweede Kamer: "De regering hanteert als belangrijk argument voor herindeling
of, gegeven de problemen en opgaven waarvoor het lokaal bestuur nu en in de
toekomst gesteld staat, een gemeente voldoende bestuurskrachtig is en in staat
is het gemeentelijk takenpakket uit te voeren."Als dit een belangrijk argument is, is het dan niet alleszins logisch
dat gemeenten vragen welke problemen en opgaven de regering nu en in de toekomst
voor die gemeenten ziet en waarom de regering de huidige gemeente niet bestuurskrachtig
genoeg vindt. Roept de regering door dit soort uitspraken niet zelf de vraag
naar het benoemen van knelpunten op? Is het dan niet onbegrijpelijk, maar
ook inconsistent als de regering in dezelfde nota naar aanleiding van het
verslag stelt: "Het benoemen van knelpunten acht de regering minder relevant."
Hetzelfde geldt voor de uitspraak van de regering in de memorie van antwoord
op het voorlopig verslag van deze Kamer: "Het rijksbeleid is er dan ook op
gericht belemmeringen in het bestuurlijk functioneren van gemeenten te voorkomen
en – waar zij zijn – op te lossen." En als gemeenten dan vervolgens
vragen "Regering, welke belemmeringen ziet u en wilt u eventueel voorkomen?",
dan is de reactie van de regering ongeveer als volgt. - Het provinciebestuur
van Overijssel acht Heino te klein om de komende jaren zelfstandig te kunnen
voortbestaan.- In het licht van een voortgaande verzwaring van het
gemeentelijk takenpakket in de toekomst, is het ongewenst dat de gemeenten
Hasselt, Genemuiden en Zwartsluis zelfstandig blijven voortbestaan. De beperkte
omvang van de drie gemeenten speelt bij deze afweging geen rol.Voorzitter! Dat vinden wij geen antwoord op de gestelde vragen. Bovendien,
hoezo geen getalscriteria meer? In beide genoemde gevallen speelt het getalscriterium
blijkbaar wel een belangrijke rol. Maar bij de voorgestelde samenvoeging van
Avereest ( ruim 15.000 inwoners), Hardenberg (35.000 inwoners), Gramsbergen
(6500 inwoners) en (toen nog) Ommen (19.000 inwoners) – let wel, drie
van de vier gemeenten hebben een inwonertal van boven de 15.000 – stelt
de regering: "De verwachting is dat de gemeenten op de duur onvoldoende in
staat zullen zijn een breed en samenhangend pakket uit te oefenen." En dan
komt het: "Het inwonertal is daarbij niet het enige criterium." Dat, voorzitter,
is toch wel opmerkelijk. Bij kleine gemeenten is het inwonertal een nadeel,
maar bij grotere gemeenten is het geen voordeel!Voorzitter! Het feit dat in dit wetsvoorstel een aantal herindelingvoorstellen
gezamenlijk gepresenteerd wordt, brengt met zich dat we per gemeente de argumenten
kunnen beoordelen, maar ze ook met elkaar kunnen vergelijken. Mijn fractie
kan zich niet aan de indruk onttrekken dat het wetsvoorstel met betrekking
tot de argumentatie de nodige inconsistentie bevat. In dit verband
de volgende vragen, die ook al door collega's zijn gesteld. - Waarom
is Staphorst met 15.000 inwoners wel sterk genoeg om zelfstandig te blijven
en waarom is Genemuiden weliswaar met minder (9000) inwoners, maar wel met
een vergelijkbare sociaal-economische en maatschappelijke structuur dat niet?- Waarom is de nieuwe gemeente Olst/Wijhe met 17.000 inwoners wel
een krachtige plattelandsgemeente en is Avereest met 15.000 inwoners niet
sterk genoeg om zelfstandig te blijven?- Waarom moet de regiofunctie
van Steenwijk versterkt worden met Brederwiede en IJsselham, terwijl Steenwijk
niet of nauwelijks een regiofunctie vervult ten opzichte van Brederwiede en
IJsselham?- Waarom is de nieuwe gemeente Hardenberg met 56.000 inwoners
nodig om de toekomstige taken aan te kunnen en zijn andere gemeenten met minder
dan de helft van dit aantal inwoners daartoe al in staat?Voorzitter! Aan het begin van mijn betoog heb ik aangegeven dat mijn fractie
er geen behoefte aan heeft om nogmaals op handen en voeten door het gebied
heen te kruipen. Ook wij zien het nut en de wenselijkheid van een aantal van
de voorgestelde herindelingen wel degelijk in. Maar wij vinden wel, dat die
herindelingsvoorstellen goed onderbouwd moeten zijn en dat de argumentatie
voor de voorstellen de nodige consistentie dient te bevatten. Het heeft er
naar onze mening de schijn van dat argumenten her en der in het wetsvoorstel
gelegenheidsargumenten zijn. Ik wil graag horen of de minister deze indruk
van ons kan wegnemen.Als gemeenten heringedeeld worden, ook tegen hun zin, hebben ze er dan
geen recht op ook de argumenten voor die beslissing te vernemen? In dit verband
betreurt mijn fractie het dat de minister consistent weigert knelpunten te
benoemen. De knelpuntenbenadering is als beleidskader losgelaten, maar dat
betekent toch niet dat het verboden is knelpunten te benoemen?In de memorie van toelichting op het wetsvoorstel schrijft de regering:
"In gemeenten in het landelijk gebied doen zich problemen voor ten aanzien
van het bestuur, het ambtelijk apparaat, de leefbaarheid en de uitoefening
van het takenpakket." Dat zijn vier algemene, maar wel zware knelpunten. Waarom
worden die niet, zo mogelijk per gemeente, concreet gemaakt? Wij begrijpen
dit weigeren van de minister eerlijk gezegd ook niet, voorzitter. Want in
de opdracht die de Stuurgroep krachtige gemeenten bij haar instelling van
de minister kreeg, stond onder meer: "De stuurgroep inventariseert de knelpunten
in relatie tot de te verwachten ontwikkelingen." Waarom daar wel, en hier
niet, zo vragen wij. Als de minister in de memorie van antwoord op vragen
van de CDA-fractie stelt, dat een relatie met het voormalig knelpuntenbeleid
er niet is, dan vinden wij dat antwoord niet echt relevant. De stuurgroep
had als opdracht een knelpuntenanalyse te doen. En we herhalen onze vraag:
Waarom daar wel en hier niet?Voorzitter! Ik kom tot een afronding. Wij hebben eerder vanmorgen het
wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling Over-Betuwe behandeld. Mijn fractie
heeft bij dat wetsvoorstel noch schriftelijk noch mondeling een inbreng geleverd.
Dat had in dit geval niet te maken met een omissie van onze kant. Dat was,
omdat we ons uitstekend konden vinden in de voorstellen, en wel met name vanwege
het feit dat deze voorstellen echt van onderaf (van de gemeenten) zijn gekomen.
Mijn fractie realiseert zich daarbij heel goed, dat deze ideale totstandkoming
van nieuwe gemeenten niet altijd haalbaar is. Was het maar waar! Het is ook
niet zo, dat mijn fractie per definitie tegen van boven opgelegde herindelingen
is, zoals bij dit wetsvoorstel het geval is. Veel gemeenten in dit land, ook
in West-Overijssel, kunnen een voorbeeld nemen aan de constructieve wijze
waarop gemeenten in Over-Betuwe met schaalvergroting zijn omgegaan. Maar mijn
fractie heeft de stellige indruk – ik herhaal het nog maar eens een
keer – dat het voorliggende wetsvoorstel niet consistent is in zijn
redenering en argumentatie en niet of onvoldoende ingaat op al dan niet aanwezige
knelpunten. Het is met name op deze twee punten dat mijn fractie de nodige
moeite heeft met het voorliggende wetsvoorstel. Wij willen dan ook met name
op deze twee punten een antwoord van de regering.Voorzitter! Wij wachten dan ook met meer dan gewone belangstelling het
antwoord van de regering af.De heer Rabbinge (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Gemeentelijke herindeling lijkt steeds te leiden
tot grote verschillen van opvatting tussen degenen die willen herindelen en
degenen die zich afvragen of er moet worden doorgegaan met dit proces. De
redenen om tot herindeling over te gaan, zijn gelegen in het creëren
van een zodanige omvang van gemeenten dat ze voldoen aan eisen van basiskwaliteit,
nodig om slagvaardig te kunnen inspelen op maatschappelijke ontwikkelingen.
Die basiskwaliteit, waarop ook mevrouw Schoondergang inging, wordt vaak, zoals
ook in de memorie van antwoord is gebeurd, omschreven met de volgende kenmerken. - Het samen en ten behoeve van inwoners en maatschappelijke organisaties
realiseren en instandhouden van een veilige, leefbare en geordende woonomgeving.- Het garanderen van belangrijke basisvoorzieningen als sociale zorg,
onderwijs, jeugdbeleid en sociaal-economisch beleid.- Het bieden
van betrouwbare en goede dienstverlenende organisaties, zoals voor vergunningen,
paspoorten, rijbewijzen en vuilophaal.- Het hebben van voldoende
omvang, zowel organisatorisch, financieel als ruimtelijk, om ook in de komende
decennia een volwaardige speler te zijn in het publieke domein.Die criteria lijken zeer duidelijk en helder, doch de interpretatie ervan
vergt nogal het een en ander en de operationalisering blijkt aanleiding te
geven tot veel discussie. Dat is ook het geval bij het voorliggende wetsvoorstel.
Ik ga daar nader op in, maar vermeld nu reeds dat mijn fractie de voorstellen
zal ondersteunen en alleen kritiek heeft gehouden op een aantal punten waarop
in de memorie van antwoord niet adequaat is geantwoord. Zo wordt op de vraag
naar concrete voorstellen over hoe gestalte kan worden gegeven aan binnengemeentelijke
decentralisatie zonder dat de problemen die herindeling noodzakelijk maakten
opnieuw worden ingevoerd, geantwoord met verwijzing naar een aantal essays
en een aantal zinsneden waarin de eigen verantwoordelijkheid van de gemeentebesturen wordt benadrukt. Een standpunt van de regering,
omkleed met argumenten, wordt niet gegeven.Eenzelfde reactie wordt gegeven op het verzoek na te gaan of er lessen
te trekken zijn uit de herindeling die in de provincie Drenthe heeft plaatsgevonden.
Ook daar wordt volstaan met een verwijzing, terwijl toch mede op grond van
signalen uit een aantal gemeenten over de hoogte van de gemeentelijke last,
wel een serieus specifiek antwoord had kunnen worden gegeven. Een verwijzing
naar het generieke onderzoek "Gemeenten in ontwikkeling" is dan niet toereikend.Het zou verstandig geweest zijn om de argumenten die bij discussies over
herindeling van gemeenten worden gehanteerd, nog eens in dit concrete geval
uit te werken. Dat heeft niet of nauwelijks plaatsgevonden. Volstaan is met
een aantal algemene waarheden en een aantal gepostuleerde opvattingen. Dat
veroorzaakt op verschillende plaatsen irritatie en geeft aanleiding tot de
verzuchting dat Den Haag top down, gesteund door het provinciaal bestuur,
beslissingen neemt die de burger niet kan begrijpen. Net als de VVD-fractie
waren wij niet van plan door het gebied te kruipen om alles nog eens dunnetjes
over te doen, maar wij hebben natuurlijk – dat is ook de rol van de
Eerste Kamer – geluisterd naar velen die om de kans vroegen hun bezwaren
of problemen uiteen te zetten. In de vele contacten die mijn fractie de afgelopen
weken in het gebied heeft gehad, is weer eens gebleken hoe weinig begrip er
op sommige plekken leeft. Vele beschouwingen en bezwaren waren vooral gericht
op de onduidelijke redengeving en de tekortschietende argumenten. Ook ontstond
de indruk, dat er tegenstrijdige redenaties in de voorstellen zitten. Dat
geldt, zoals daarnet al een paar keer is gezegd, voor de getalscriteria, maar
ook voor de argumentatie rond het sociaal-maatschappelijk draagvlak en de
wijze waarop het proces is verlopen.Mijn fractie wil de minister vragen nog eens in te gaan op die onduidelijkheid
rond het getalscriterium van 15.000 tot 18.000 en de toepassing daarvan in
Noordoost-Overijssel en Salland. De redenatie rond de zelfstandigheid van
Staphorst en de wijze waarop de varianten in Noordoost-Overijssel en Noordwest-Overijssel
met de betrokken gemeenten zijn besproken en uitgewerkt, willen we graag nog
eens toegelicht zien. Zeker na de waarderende woorden die mijn fractiegenoot
Witteveen en anderen in deze Kamer hebben uitgesproken bij het zojuist behandelde
wetsvoorstel over de gemeentelijke herindeling in de Over-Betuwe en over de
provinciale regie aldaar, is het van belang nader te bezien hoe het proces
in Overijssel verlopen is. Waarom heeft de provincie bijvoorbeeld niet het
voorstel in stukken, vergelijkbaar met de omvang van Over-Betuwe, geknipt,
zodat we nu niet met een te omvangrijk voorstel hoefden te worden geconfronteerd,
waarvan slechts een klein gedeelte problemen oplevert? Hoe is met de varianten
in de verschillende deelgebieden omgegaan en gewerkt door commissies?Die procesbegeleiding is van zeer groot belang om het adagium van de verschillende
bestuurslagen door Thorbecke verwoord als "wederzijds elkaar beperkende organen
die in vrijheid tot besluiten komen" overeind te houden en het hiërarchische
denken op rijksniveau en provinciaal niveau te doorbreken. Door de lokale
bestuursorganen wordt vaak de rijksoverheid en ook de provinciale overheid
als te hiërarchisch gezien of, zoals de insprekers het uitdrukken: "Uit
gouden aren schiep God de Sallander en de Twentenaren, en uit het kaf en de
resten schiep hij de plannenmakers uit het Westen." Onbegrip en indolentie
moeten plaatsmaken voor wederzijds respect en begrip. Daar rust een belangrijke
taak voor de provinciale overheid, daarin geruggensteund door de regering.
Hoe werkt de minister daaraan?Wat betreft de verschillende deelgebieden in het wetsvoorstel is er sprake
van grote instemming met de voorgestelde herindeling rond Zwolle, die ter
wille van de expansie en taakstelling van de provinciehoofdstad zeer noodzakelijk
is. De samenvoeging van Kampen en IJsselmuiden heeft eveneens grote instemming,
omdat daarmee een gemeente met perspectief ontstaat, waarbij bovendien de
grote instemming van alle betrokkenen zeer wordt toegejuicht. Dat is historisch
gesproken wel eens anders geweest en de redenen daarvoor hadden tot begin
vorige eeuw met de lage gemeentelijke belastingen in Kampen te maken. Het
Kamper Eiland met de koeboeren maakte het de gemeente Kampen mogelijk niet
zo'n hoge onroerendezaakbelasting op te leggen aan de grootburgers van Kampen.
Men moest IJsselmuiden er toen dus niet bij hebben.Ook de samenvoeging van Genemuiden, Hasselt en Zwartsluis lijkt een logische.
De bezwaren vanuit één specifieke invalshoek in Genemuiden acht
mijn fractie niet overtuigend en ook zeker niet in lijn met de noodzaak tot
schaalvergroting in het licht van het voorgaande. Mijn fractie acht het van
belang bij de invoering van deze herindeling goed acht te slaan op de zo noodzakelijke
samenhang in de nieuwe gemeente. De in onze ogen voor het goed kunnen functioneren
nodige schaalvergroting vergt veel aandacht voor het respecteren van de identiteit
van de verschillende samenstellende dorpen.De herindeling in Salland heeft eveneens onze instemming, doch we verzoeken
de minister na te gaan hoe aan de mogelijke financiële gevolgen van de
herindeling van Wijhe en Olst en het daarmee openbreken van bestaande samenwerkingsverbanden
tegemoet kan worden gekomen. Dat is van des temeer belang omdat moet worden
voorkomen dat de samenstellende gemeenten financieel nadeel gaan ondervinden
van een herindeling die tot grotere doelmatigheid, doeltreffendheid en sterkere
bestuurskracht moet leiden. De ongerustheid over de vermindering van samenhang
en de verhoging van gemeentelijke lasten moet worden weggenomen.Met de minister is mijn fractie het eens dat de samenvoeging van Raalte
en Heino noodzakelijk is om in het publieke domein straks goed te kunnen functioneren.
Ook hier is het van belang de discussie goed te voeren en te investeren in
de binnengemeentelijke samenhang. Dat lijkt goed mogelijk, zo is wel gebleken
in verschillende gesprekken, doch het moet wel gebeuren.In Noordwest-Overijssel wordt één grote gemeente voorgesteld,
die naar het oordeel van mijn fractie al bij de herindelingsvoorstellen in
1973 had moeten worden bekeken. De afwezigheid van een goede evaluatie van
die herindeling in 1973 en de manier waarop nu met de betrokkenheid van de
verschillende gemeenten is omgegaan, heeft een hypotheek gelegd
op de nieuw voorgestelde gemeente. Dat had kunnen worden voorkomen en er dient
alles aan te worden gedaan om een sterk lokaal bestuur te ontwikkelen voor
Noordwest-Overijssel met z'n belangrijke toeristisch-recreatieve en natuurdoelstelling.In de ogen van mijn fractie zijn er vrijwel alleen echte problemen bij
de gemeentelijke herindeling in Oost-Overijssel. De voorstellen om te komen
tot een zogenaamde 4 in 1 variant had de uitgesproken voorkeur van de PvdA,
doch als gevolg van amendering in de Tweede Kamer is de zogenaamde 3+1 variant
ontstaan, waardoor de vreemde situatie ontstaat dat Ommen met circa 16.000
inwoners en een beroepsbevolking die qua samenstelling niet afwijkt van die
van de andere gemeenten, zelfstandig blijft. Avereest dat circa 15.000 inwoners
telt, wordt geacht beter af te zijn als deze gemeente wordt opgenomen in de
gemeente Hardenberg. De redenatie voor deze variant is onduidelijk, hetgeen
ook blijkt uit het standpunt van het provinciaal bestuur van Overijssel. De
4 in 1 variant of de 2+2 variant (Hardenberg en Gramsbergen; Ommen en Avereest)
of de 2+1+1 variant (Hardenberg en Gramsbergen; Ommen; Avereest) waren alle
beter dan de 3+1 variant. Mijn fractie dringt er bij de minister op aan om
te bezien hoe hij op dit onderdeel van het wetsvoorstel een zodanige voorziening
kan treffen, dat niet een suboptimale oplossing ontstaat.Mijnheer de voorzitter! Het voorliggende wetsvoorstel had blijkens mijn
betoog inhoudelijk en procesmatig beter kunnen zijn. Het is jammer dat de
minister deze kritiek na de loftuitingen over de Over-Betuwe in ontvangst
moet nemen, doch het past naar de opvatting van mijn fractie bij de rol van
de Eerste Kamer dat veel aandacht wordt geschonken aan met name de culturele
benadering van deze voorstellen. De interactiviteit van het beleid, het letten
op processen waar waarden worden gecreëerd en het bewaken van de omgangsvormen
en goede stijlregels tussen en binnen bestuursorganen, zijn voor het openbaar
bestuur van groot belang. Daar moet de Eerste Kamer op letten en dat zijn
ook de redenen voor de kritische kanttekeningen van mijn fractie bij dit wetsvoorstel.Dat mag naar de opvatting van mijn fractie niet leiden tot het op de lange
baan schuiven van dit wetsvoorstel. Er moet nu worden beslist. De vele gesprekken
die mijn fractie in het gebied voerde, hebben ons duidelijk gemaakt dat er
weliswaar verschillen van opvatting bestaan over de noodzaak van gemeentelijke
herindeling en de voorliggende voorstellen, doch dat behoudens het probleem
in Noordoost-Overijssel de gekozen varianten een duidelijke verbetering zullen
betekenen voor het lokale bestuur. Die versterking van het lokale bestuur
acht mijn fractie zeer gewenst, omdat daar de basis en de kracht van onze
democratie moet worden gevonden.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! Sprekend namens de SGP- en de RPF/GPV-fracties zou ik bij
de behandeling van dit wetsvoorstel het volgende willen opmerken.Bij brief van 18 mei jongstleden aan de voorzitter van deze Kamer werden
wij er door de nieuw aangetreden minister van Binnenlandse Zaken aan herinnerd,
dat het de wens van de regering was (en is naar ik vermoed), dat de behandeling
van een zevental wetsvoorstellen tot gemeentelijke herindeling uiterlijk op
12 september a.s. zou zijn afgerond, zulks gelet op de te houden tussentijdse
raadsverkiezingen voor de nieuw te vormen gemeenten en de daarmee samenhangende
wettelijke termijnen. Eén van die voorstellen betrof de gemeentelijke
herindeling van West-Overijssel.Voorzitter! Wanneer het resultaat van de behandeling van dit voorstel
vandaag in deze Kamer voor de regering positief mocht zijn, betekent dat dat
het aantal betreffende zelfstandige gemeenten in West-Overijssel van twintig
naar tien zal worden teruggebracht. Zo-even is het wetsvoorstel tot gemeentelijke
herindeling van de Over-Betuwe aanvaard. Door dat voorstel verliezen zes gemeenten
hun zelfstandigheid. Daarvoor in de plaats komen er twee terug. Deze reeks
zal, naar onze fracties vrezen, nog een meervoudig vervolg krijgen. Ik spreek
nu maar niet over de gevolgen in dit opzicht, wanneer de eerdergenoemde planning
voor dit vergaderjaar wordt afgewikkeld zoals de regering dat wenst. De stroom
gemeentelijke herindelingsvoorstellen lijkt niet tot een eind te komen. Om
slechts één voorbeeld te noemen, provinciale staten van Gelderland
hebben woensdag jongstleden besloten tot opheffing en samenvoeging van een
drietal andere gemeenten in het Betuwse: Kesteren, Dodewaard en Echteld. Zo
gaat het maar door, jaar in, jaar uit.Voorzitter! Toen in 1851 de Gemeentewet werd ingevoerd, telde Nederland
1209 gemeenten. Daar waren erg kleine gemeenten bij die maar weinig inwoners
hadden. De gemeente Tempel, gelegen in de nabijheid van Berkel en Rodenrijs,
had zelfs helemaal geen inwoners en is in 1855 dan ook opgeheven. Een halve
eeuw later, begin 1900 dus, waren er nog 1121 gemeenten, zodat er toen dus
88 waren verdwenen. Zoals bekend is het aantal gemeenten de laatste decennia
vele malen sneller afgenomen. In januari 2000 waren er nog maar 537 over.
Die ontwikkeling roept de vraag op waar het einde zal zijn. Hoeveel gemeenten
zullen we over pakweg een halve eeuw nog in ons land hebben? Nog enkele tientallen?
Eén van de huidige beleidslijnen is dat een heringedeelde gemeente
in principe tenminste 25 jaar "vooruit" moet kunnen. Maar waar blijkt dat
soms grif van die beleidslijn wordt afgeweken, is de zojuist door mij gestelde
vraag temeer gerechtvaardigd. Ik noem in dat kader de herindeling in de provincie
Utrecht, waarbij Woerden en Harmelen worden samengevoegd, terwijl Woerden
nog maar kortgeleden bij een herindeling betrokken is geweest. Om dichter
bij huis, bij het voorliggende voorstel, te blijven, noem ik de voorgenomen
vorming van IJsselham waarvan de huidige, 25 jaar geleden ook al heringedeelde
gemeente Brederwiede deel gaat uitmaken. Zo zijn er meer voorbeelden te noemen.
Met andere woorden, de 25-jaarsgrens is ook geen garantie.Voorzitter! Sprekend over Brederwiede, kom ik bij het thans aan de orde
zijnde wetsvoorstel. De grote vraag daarbij voor onze fracties is, of en,
zo ja, in hoeverre het zinvol is om ons in deze fase van de behandeling, na
de behandeling in de Tweede Kamer en de schriftelijke voorbereiding in deze
Kamer, te begeven in de zoveelste ronde van argumentatie en contra-argumentatie.
Het valt nauwelijks voor te stellen, dat in dit stadium van
behandeling nog echt nieuwe en voor één van beide partijen,
regering en parlement, overtuigende argumenten naar voren gebracht zullen
worden. Ook van de zijde van onze fracties zijn de argumenten tegen grootschalige
herindeling reeds bij diverse gelegenheden en bij herhaling naar voren gebracht.
Daaraan valt nauwelijks iets nieuws van onze kant toe te voegen voorzover
het algemene uitgangspunten voor gemeentelijke herindeling betreft, en daarvan
bedient de regering zich sterk in dit voorstel. Onze bezwaren zijn de regering
bekend. Onze Tweede-Kamerfracties hebben hun bezwaren, op basis van argumenten,
bij de Tweede-Kamerbehandeling van dit voorstel nogmaals naar voren gebracht.
De vraag is ook of het nog wel om de argumenten op zichzelf gaat, of dat het
veel meer een kwestie is van inzichten en overtuigingen en – vooral –
van weging van argumenten. De waarde die en het gewicht dat aan argumenten
worden toegekend, zijn tenslotte doorslaggevend voor een eindoordeel.Voorzitter! Ook wat het onderhavige voorstel betreft, overheerst bij mij
de indruk dat de argumentatie van de regering wisselt al naar gelang de tegenargumenten
die in het veld worden gebracht. Andere sprekers voor mij hebben dit vanochtend
al veel breedvoeriger betoogd. Het beeld van een ijsschotsen-springende drenkeling
komt soms naar boven. Uit het gebied, en dan uiteraard vanuit de gemeenten
zich niet overtuigd achten van de noodzaak en wenselijkheid van deze herindeling,
komt het verwijt richting de regering van gelegenheidsargumentatie tegenover
de onderscheiden gemeenten. Zij bedoelen waarschijnlijk dat zij vinden, dat
de regering haar argumenten niet voldoende overtuigend heeft kunnen toelichten.
Argumenten worden wel herhaald, maar niet toegelicht, zo luidt een breed gehoorde
klacht. Waarschijnlijk is het grote probleem dat abstract geformuleerde doelstellingen
en argumenten niet "landen" in de concrete situatie van de diverse gemeentelijke
samenlevingen. Deze patstelling in de argumentatie leidt er tevens toe, dat
de bevolking in het gebied, in het bijzonder die van de zeven bezwaarmakende
gemeenten, zich niet serieus genomen voelt, noch door de regering, noch door
de meerderheid van de Tweede Kamer. Dat verwijt richt zich trouwens allereerst
tegen de provincie Overijssel, zowel wat betreft de conceptontwerpregeling
van gedeputeerde staten als wat betreft de ontwerpregeling die op 29 oktober
1997 door provinciale staten is vastgesteld. De regering mag dan in de memorie
van toelichting haar waardering uitspreken voor de zorgvuldigheid en de voortvarendheid
die de provincie Overijssel bij deze herindelingsprocedure heeft betracht,
vanuit het gebied verneemt men echter de klacht dat de provincie wel hoort,
maar niet luistert.Voorzitter! Daarmee ben ik in feite reeds gekomen bij het aspect van het
maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak voor dit voorstel. Het draagvlak
is, zoals ik bekend mag veronderstellen, voor onze fracties niet het allesbeslissende
argument, maar verdient in het geheel van afwegingen wel nadrukkelijk onze
en ieders aandacht. Dit aspect is wellicht ook van niet de geringste betekenis
voor het welslagen van een gemeentelijke herindeling met het oog op de toekomst.
Wat het draagvlak onder de bevolking betreft, wijzen de gehouden peilingen
overduidelijk in één richting, die van het "nee". Dat geldt
ten minste voor de zeven (van de twintig) gemeenten die bezwaren hebben en
houden tegen het voorstel. Het opvallende daarbij is dat in deze gemeenten,
wat betreft de verwoording van hun bezwaren, bevolking en bestuurders zij
aan zij staan. De conclusie kan dan ook geen andere zijn dan dat, wat deze
gemeenten betreft, zowel het maatschappelijk als het bestuurlijk draagvlak
ontbreekt. In het bijzonder wanneer het draagvlak bij de burgers, de bewoners
van het gebied overduidelijk ontbreekt, zou ons dat reden tot bezinning moeten
zijn.Onder anderen mevrouw Schoondergang heeft vanmorgen al opgemerkt, dat
er hier in "Den Haag" allerlei dingen worden bedacht om de burgers meer bij
de politiek en bij het bestuur te betrekken: vormen van een districtenstelsel,
een gekozen burgemeester en diverse varianten van een referendum. Maar het
merkwaardige is en blijft, dat wanneer de burgers op grote schaal blijk geven
van betrokkenheid bij plannen voor gemeentelijke herindeling en deze massaal
afwijzen – wat gelet op de uitslagen van referendumachtige enquêtes
bij de herindeling van West-Overijssel duidelijk het geval is – die
blijken van betrokkenheid in "Den Haag" heel gemakkelijk ter zijde worden
gelegd en worden afgedaan als niet terzake doende emoties.Naar onze mening maakt één en ander de landelijke politiek
er niet geloofwaardiger op. Een bestuurder uit het gebied vroeg zich tijdens
een hoorzitting die ik meemaakte openlijk af of de regententijd was teruggekeerd.We hebben begrepen dat de regering mogelijkerwijs een sterke impuls wil
geven aan het idee en de vormgeving van de binnengemeentelijke decentralisatie.
Op ons komt dat over als een doekje voor het bloeden. Men zit daar in de nu
nog zelfstandige gemeenten bepaald niet op te wachten en dat is niet zo vreemd
voor wie de mentaliteit van de bevolking enigermate kent.Ik heb er geen behoefte aan om in eerste instantie en wellicht ook later
in te gaan op onze bedenkingen ten aanzien van de onderscheiden voorstellen
tot herindeling van de gemeenten waarover wij in het voorlopig verslag al
vragen hebben gesteld, die ook zijn beantwoord, temeer niet omdat het ons
onmogelijk is om ook maar iets aan het totale voorstel te veranderen. En ook
al zouden één of twee gemeenten alsnog door de regering uit
het voorstel worden gelicht – een wellicht hypothetische situatie –
dan zouden onze bedenkingen wat betreft de overige gemeenten in stand blijven.
Onze opstelling betekent echter ook weer niet dat wij tegen alle onderdelen
van het voorstel bezwaren hebben. Ik denk dat ik ze niet eens hoef te noemen.
Maar wij kunnen niet over de afzonderlijke onderdelen stemmen. Daarom rest
ons weinig anders dan een eindoordeel.Ik geef dat niet dan nadat ik nog heb opgemerkt, dat wij per saldo geen
heil van de herindeling verwachten voor de meeste van de nu nog zelfstandige
gemeenten, door de streeksgewijze, te grootschalige aanpak. Wij voelen ons
daarin door het onderzoek waarover de heer Koppenjan, een bestuurskundige
van de Technische Universiteit Delft, in Bestuurswetenschappen van mei/juni
1999 heeft gepubliceerd, gesteund. Ik citeer nu een paar zinnen
van zijn conclusie, die mij leerzaam lijken voor de evaluatie van de herindelingen
die hebben plaatsgevonden:"Uit het recente onderzoek naar effecten van gemeentelijke herindeling
ontstaat het beeld dat deze processen weliswaar tot vermindering van de kwetsbaarheid
van de ambtelijke organisatie en tot ambtelijke professionalisering leiden,
maar dat er weinig andere positieve effecten zijn. Bovendien zijn belangrijke
inspanningen nodig om de positieve effecten te realiseren en nadelige te mitigeren.
Opmerkelijk is dat de positieve effecten op het terrein van de interne organisatie
liggen, zonder dat sprake van verbeterde beleidsprestaties is."Ik begon mijn bijdrage met het noemen van de brief van de minister van
18 mei jongstleden. Ik eindig met de verwijzing naar de brief van de provincie
Overijssel aan de fractievoorzitters van de Kamer van 14 juni jongstleden.
Daarin wordt erop aangedrongen de behandeling van het voorstel nog vóór
het aanstaande zomerreces af te ronden, want de gemeenten in West-Overijssel
hebben er recht op dat over hun bestuurlijke positie spoedig een definitieve
beslissing wordt genomen. De ontwerpvoorstellen die door provinciale staten
van Overijssel zijn vastgesteld dateren immers reeds van om en nabij drie
jaar geleden.Dit is één van de weinige punten waarover vrijwel alle betrokken
partijen eensgezind zijn. Het moge ook duidelijk zijn op welke inhoudelijke
beslissing regering, provincie en een aantal gemeenten hopen: niet alleen
op een duidelijke beslissing, maar ook op een duidelijk inhoudelijke beslissing.
Ook de bezwaarmakende gemeenten dringen aan op spoedige duidelijkheid. Voor
hen zal echter gelden dat een duidelijke beslissing ten faveure van hun zelfstandig
voortbestaan op meer bijval zal kunnen rekenen dan een beslissing zonder meer.De heer Terlouw (D66):Mijnheer de voorzitter! Het wetsvoorstel waarover wij vandaag spreken
plaatst ons voor een aanzienlijk dilemma, het dilemma van een eenvoudige democraat.
Daarmee bedoel ik iemand die vindt, dat democratische spelregels eenvoudig,
toetsbaar en begrijpelijk horen te zijn, iemand die tegelijkertijd beseft
dat dit niet altijd kan en dat er ook ingewikkelder, voor de langere termijn
geldende regels zijn. Beide elementen spelen een rol bij dit wetsvoorstel.Ons uitgangspunt is natuurlijk, dat er drie bestuurslagen zijn die zo
zelfstandig mogelijk moeten zijn. Dat betekent dat als een hogere overheid
vindt dat zij moet ingrijpen, dat alleen maar kan op grond van krachtige argumenten.
De vraag die vele sprekers voor mij hebben gesteld en die ik ook stel is,
of die krachtige argumenten er zijn. Er moet ook alleen maar worden ingegrepen
als een uiterste poging is gedaan om draagvlak te verwerven voor het voorstel,
omdat het belangrijk en ingrijpend is voor de burgers van de gemeenten waar
het om gaat.Nu beseffen wij natuurlijk tegelijkertijd dat een volledig draagvlak nooit
helemaal te verwerven is. Dat geldt vooral als het gaat om centrumgemeenten,
die belangrijke, kostbare voorzieningen hebben, waarvan gebruik wordt gemaakt
door omliggende gemeenten. Bij die omliggende gemeenten vind je dan natuurlijk
niet altijd het draagvlak dat er in de grote gemeente wel is. Dat soort dingen
moet de hogere overheid meewegen. Bij dit voorstel is dat feitelijk nauwelijks
aan de orde. Het gaat hier voor het grootste deel om plattelandsgemeenten;
overigens een buitengewoon Nederlands woord: plattelandsgemeenten.Wat zijn de argumenten voor deze herindeling in West-Overijssel? Die zijn
moeilijk te vinden. Het aantal argumenten is omgekeerd evenredig aan de dikte
van de stapel die de laatste tijd op mijn bureau heeft gelegen, waaruit wij
dan wijs moeten worden en waaruit wij de argumenten moeten peuren. Zijn er
knelpunten? Ja, misschien over 25 of 30 jaar, zoals in de Tweede Kamer werd
gezegd. In sommige gemeenten zijn geen fulltime wethouders en dat kan een
nadeel zijn, ofschoon dat ook weer niet zo zeker is. Er is concurrentie tussen
gemeenten. Die is soms misschien ongewenst, maar soms ook weer wel gewenst.
De voorbereiding heeft al zoveel tijd en inspanning gekost. Er moet toch eens
een beslissing worden genomen. Dat soort argumenten vind je dan. Ik vond de
voorganger van de minister in het debat in de Tweede Kamer niet erg overtuigend
in zijn pogingen om aan te tonen waarom het zo nodig is, van 17 gemeenten
er 7 te maken.Het draagvlak is hier al veelvuldig genoemd. Een aantal gemeenten is en
blijft faliekant tegen: Brederwiede, Avereest, Heino, Genemuiden enz. Ik ben
pas een jaar lid van deze Kamer, maar ik heb al twee keer vanaf deze plaats
gezegd, dat ik het bijzonder onaangenaam vind als je één wetsvoorstel
krijgt waar zoveel verschillende dingen in staan, zodat wij niet in staat
zijn om te zeggen waarmee wij akkoord gaan en waarmee niet. Natuurlijk moet
de samenhang in zo'n gebied in acht worden genomen. Dat kan echter heel goed
met verschillende wetsvoorstellen die één pakket vormen. Ik
pleit er nog eens voor dat dit in de toekomst gebeurt. Wordt daarmee dan een
verkapt recht van amendement voor de Eerste Kamer ingevoerd? Nee, dat vind
ik helemaal niet. Ik zie niet in waarom je niet Olst en Wijhe wel zou kunnen
samenvoegen en Kampen en IJsselmuiden niet. Ik vind dat de Eerste Kamer daarover
mede een beslissing moet kunnen nemen. In deze situatie is dat niet het geval.
Het is voor ons haast niet te doen om zo'n wetsontwerp dan redelijk te beoordelen.De heer Pastoor zei, dat het CDA drie afwegingspunten heeft, namelijk
of er een knelpuntenanalyse is, of er een draagvlak is en wat het betekent
voor de toekomst. Met de heer Pastoor zeg ik, dat die knelpuntenanalyse er
niet is. Die heb ik niet gevonden. Het draagvlak is beslist ook onvoldoende.Is het dan nodig voor de toekomst? Er is iets voor te zeggen dat je bezig
bent om de toekomst voor te bereiden. De commissaris van de koningin in Overijssel
belde mij gisteren nog indringend op. Hij merkte op dat hij ook een democraat
is en dat voor hem geldt, dat als de gemeenten niet voldoende kracht hebben
voor de toekomst, de centralistische tendensen die altijd optreden als er
een zekere bestuurlijke zwakte ontstaat, te sterk zullen worden voor die gemeenten.
Dus is het beter om ze te wapenen. Daar is iets voor te zeggen. Dat is in
ieder geval een argumentatie.Je kunt je afvragen of het niet beter is om de tijd te nemen die er nog
is. Als er nog 20 of 25 jaar zijn te gaan voordat knelpunten zich werkelijk
manifesteren, waarom dan die jaren niet gebruiken om de bereidheid tot fusie,
zoals in de Over-Betuwe, waarover wij hebben gesproken, langzamerhand te laten
groeien? Waarom dan zo'n haast, als die tijd er is? Gemeenten die massaal
tegen zijn zou je kunnen dwingen, maar dan moet je zeker weten dat het niet
verantwoord is om het anders te doen, vindt een eenvoudige democraat. Dat
was één kant van de zaak.Aan de andere kant is een voorstel van het provinciaal bestuur van Overijssel
integraal overgenomen. Het provinciaal bestuur van Overijssel kent die gemeenten
natuurlijk per definitie beter dan wij. Het provinciaal bestuur van Overijssel
doet dat ook niet lichtvaardig. Het weet beter wat de werkelijke kracht van
die gemeenten is. Er is ook nog het regeerakkoord, mede ondertekend door de
partij waarvan ik lid ben, dat zegt dat wij in het algemeen de democratisch
gekozen besturen van de provincies zullen volgen. Ik kan begrijpen dat het
kabinet de voorstellen van de provincie Overijssel heeft overgenomen, vanuit
de zienswijze die in het regeerakkoord is verwoord.Mijnheer de voorzitter! Ik heb er grote aarzeling over om de afzonderlijke
voorstellen door te nemen. Ik sluit mij graag aan bij de kritische vragen
die bijvoorbeeld de heer Van Heukelum daarover heeft gesteld, vooral over
het ook in mijn ogen volstrekt willekeurig gehanteerde getalscriterium. Iedere
Nederlander heeft op het ogenblik zijn eigen opstelling voor het nationale
voetbalteam. Ieder parlementslid moet echter niet zijn eigen indeling voor
West-Overijssel hebben. Dat werkt niet. Wij moeten uitgaan van de goede bedoelingen
van degenen die het eerst aangewezen zijn om zo'n voorstel te maken.Wat moeten wij wel doen? Wij moeten kijken of de wetgeving zorgvuldig
is en of er geen sprake is van willekeur. Wie een beetje van een afstand naar
het debat in de Tweede Kamer kijkt, krijgt toch de indruk dat er wordt gekwartet.
"Geef mij een zelfstandig Ommen, dan krijg jij een zelfstandig Staphorst."
Dit is een beetje oneerbiedig. Zo gaat het natuurlijk niet echt. Ik bedoel
ermee dat als er jaren is gedaan over een voorstel voor gemeentelijke herindeling,
aangenomen mag worden dat door degenen die in dat gebied zijn een zorgvuldige
planologische, sociologische, economische en culturele analyse wordt gemaakt.
Wat is het beste voor het gebied? Hoe kunnen wij het het best doen? Daarbij
past heel slecht een amendering in het debat in de Tweede Kamer waarbij de
indeling plotseling anders wordt, tenzij er even zorgvuldig andere analyses
zijn gemaakt.Is de noodzaak aangetoond? Is de noodzaak zo groot dat de massale weerstand
van sommige gemeenten kan worden genegeerd? Kunnen wij tegen zo'n voorstel
stemmen als er zoveel goede elementen in zitten? Neem Brederwiede. Daar is
27 jaar goed gewerkt. Vollenhove als centrum. Dat is natuurlijk geen wereldstad,
maar daarnaast is Brederwiede eerder georiënteerd op Emmeloord dan op
Steenwijk. Landinrichting vindt plaats in vruchtbare samenwerking met IJsselham.
Er is een consultatief referendum geweest, na een redelijk objectieve voorlichtingscampagne.
De opkomst was 67%, waarvan 87,13% tegen de samenvoeging met Steenwijk en
IJsselham stemde. Op grond van welke doorslaggevende argumenten kunnen wij
dit pakket van gegevens uit Brederwiede negeren? Een van de sprekers voor
mij heeft al gerefereerd aan artikel 5 van het Europese handvest, waarin een
pleidooi voor het referendum wordt gehouden bij wijziging van gebiedsgrenzen
waar dat wettelijk is toegestaan. Ik neem aan dat het de bedoeling is om je
daar dan ook iets van aan te trekken.Mijnheer de voorzitter! Er zijn goede, nauwelijks omstreden voorstellen
bij, er zijn goede, wel bestreden voorstellen bij en er zijn moeilijk te verdedigen
voorstellen bij. Daar ligt dan het dilemma voor iemand die houdt van eenvoudige,
begrijpelijke, democratische procedures. Met de heer Van Heukelum wacht ik
met meer dan gewone belangstelling af hoe de minister het voorstel verdedigt.
Daarna zullen wij onze afweging maken.De heer Bierman (OSF):Voorzitter! Gemeentelijke herindelingen kunnen ook goed verlopen. Dat
is bij de Over-Betuwe gebleken. Ik sluit mij aan bij degenen die daar pluimen
voor hebben uitgedeeld, hoewel het natuurlijk altijd nog weer beter kan. Wij
blijven altijd gissen naar de mate van vrijwilligheid van de partijen die
bij welke operatie dan ook is gebleken. Een gemeente ziet kansen en ziet bedreigingen
en weegt dan wat haar te doen staat.Ik zal mij tot de grote lijnen beperken, zoals het hier hoort. Wij zijn
wel in het gebied geweest, maar hebben geen knelpunten kunnen constateren.
Dat gebeurde ook niet tijdens de schriftelijke voorbereiding. Er zijn eigenlijk
geen ruimtelijke ordeningsproblemen, geen financiële problemen en er
zijn geen bestuurscrises geweest. Wat is dan de reden om nog te herindelen?
Is dat het zaaien van een gezonde onrust, teneinde op de toekomst voorbereid
te raken? Is dat het provoceren tot meer bestuurskracht? Is de omvang toch
te gering? Als dat zo is, waarom dan voor de ene gemeente wel en de andere
niet? Of heeft het allemaal te maken met een optie voor de toekomst? Daarvoor
zie ik dan geen toekomstanalyse. Dat is des te verontrustender omdat ik nu
zie, dat hier een operatie plaats heeft die in het verlengde van het heden
komt te liggen. De toekomst zal er dus wel uitzien zoals dat nu al lijkt.
Er komt van alles meer. Er komen meer bedrijfsterreinen. Er zal ruimtenood
zijn. De omvang van de bevolking zal toenemen. Er zal van alles gebeuren in
de richting van meer van 't zelfde.Dat is op dit moment nu juist aan het kantelen. Ik ga er niet te veel
op in, maar wij ontgroenen en wij vergrijzen. De omvang van de bevolking neemt
weliswaar toe, maar de vraag naar accommodatie die daaruit voortvloeit vraagt
straks, met het heengaan van de naoorlogse geboortegolf, een heel andere context.
Dat betekent dat wij dan van alles te veel zouden kunnen hebben, zeker als
wij doorgaan op het oude pad. Het zou van voortschrijdend inzicht getuigen
als wij nu omzichtig waren. Er zijn op dit moment geen problemen, laten wij
ze dan ook niet maken. Moet de overheid niet als de oplosser van problemen
de geschiedenis ingaan, maar als de maker van problemen, die er niet zouden
zijn geweest als de overheid ze niet zelf had gemaakt?Ik begrijp dat alle inconsistenties zouden kunnen worden afgedekt met
het argument van maatwerk. Je kunt meten met meer maten verwarren met maatwerk.
Ikzelf heb de neiging om te zeggen dat, als er maatwerk gevraagd
wordt en bepleit wordt, de besluitvorming in de Eerste Kamer die maten moet
verdragen. Ik sluit mij aan bij enkele vorige sprekers, dat het mij erg heeft
verdriet dat er één pakket op tafel ligt. Dat kan ik alleen
maar afwijzen, omdat ik op basis van inconsistenties van allerlei zaken grote
twijfels heb gekregen. Ik zou er ook een aantal uit kunnen kiezen waar ik
voor had kunnen zijn.Ik ben op dat idee gekomen naar aanleiding van Twente, waar een belangrijk
element uit is gelicht. Hadden wij maar meer wetjes in een gezamenlijk pakket
op tafel gehad. Wij zouden Twente hebben kunnen afstemmen. Op een aantal andere
terreinen zou ondertussen toch voortgang zijn geboekt. Bij het verder op maat
brengen van gemeenten is dit een heel duidelijk punt. Ik nodig de minister
uit om voortaan waar mogelijk – voor de Over-Betuwe is het in feite
ook gelukt – zo'n pakket in afzonderlijke wetjes uit te voeren en aan
ons voor te leggen. Dan kan ik tenminste ook stemmen voor datgene waar ik
voor ben. Nu kan dat niet.Er blijft voor mij maar één ding over. Ik zie dat er geen
problemen zijn. Ik merk dat er eigenlijk bestuurskracht genoeg is. Als er
een tekort aan bestuurskracht was, waren er nu ook problemen geweest, zou
ik zeggen. Als de bestuurskracht toereikend is, blijft alleen het criterium
draagvlak over. Een toekomst waarop je je haaks voorbereidt zie ik al niet
zitten. Het draagvlak voor alle voorstellen is, dat wij gemeenten het recht
bieden op het maken van hun eigen fouten. Dat moet dan maar. Als de nadelen
van zelfstandigheid vervolgens via gemeentelijke samenwerking weer worden
gerepareerd en ooit het besef begint te groeien, dat sommige problemen beter
zijn op te lossen door in elkaar op te gaan, moet dat traject via inkeer ook
maar.Ik constateer vervolgens, dat de kloof tussen bestuurder en bestuurde
er niet kleiner en eerder groter op wordt als wij hiermee doorgaan. In het
toekomstperspectief dat ik zojuist heb geschetst, zal die kloof nog wel iets
toenemen. Op de hoorzitting die wij in Wijhe hadden hebben wij als het belangrijkste
punt gehoord de dreiging van het verlies aan legitimatie voor de overheid,
voor het openbaar bestuur, in haar geheel. Als ik dat doordenk, kan dat resulteren
in een lagere opkomst bij verkiezingen, of een nog lagere opkomst bij verkiezingen.
Degenen die zich nu nog inspannen voor het niet herindelen zullen dan verbitterd
met hun rug naar ons toe gaan staan. Wellicht – dat is dan een positievere
kant – ontstaat er een nog steviger lokale oriëntatie. Beide zaken,
een lagere opkomst bij verkiezingen en een lokale oriëntatie, spelen
mij duidelijk in de kaart. Mijn achterban, samenwerkend in een onafhankelijke
fractie, heeft daarvan grote voordelen. De minister zal zich wel afvragen
waarom ik niet voor het wetsvoorstel ben, want daarmee creëer ik optimale
voorwaarden voor een grote fractie in de Eerste Kamer.Dat ik dat evenwel niet doe, geeft aan dat ik hier niet sta vanwege het
machtspolitieke belang van mijn groepering, maar juist om de kwaliteit van
de publieke zaak met kracht te bepleiten. Ik pleit tegen mijn eigen belangen
in, maar wel voor een kwalitatief beter openbaar bestuur. Dit moet de minister
toch te denken geven.Tot slot vraag ik de minister of de gang van zaken voor hem niet een reden
is om de herbezinning op gemeentelijke herindeling, waarop al eerder is aangedrongen,
op korte termijn te doen plaatsvinden. Het moet toch mogelijk zijn om beter
toetsbare criteria aan te reiken dan nu voorliggen? Wij kunnen dit wetsvoorstel
dan nog als een erfenis zien. Ik kan mij ook voorstellen dat je gemeentelijke
samenwerking als een oplossing voor een heleboel problemen gaat zien en wellicht
als een tussentraject voor herindelingen waaraan je op den duur niet kunt
ontkomen. De minister kan mij misschien nog van het tegendeel overtuigen,
maar mijn oordeel is op dit moment, dat wij met een administratief-bureaucratische
operatie te maken hebben, die mogelijk haaks staat op toekomstige ontwikkelingen.
In zo'n geval heb ik de neiging om een voorzichtig bestuurder te zijn en te
zeggen: bij twijfel niet doen.De heer Ruers (SP):Mijnheer de voorzitter! Ik kan mij om te beginnen volledig aansluiten
bij hetgeen mijn partijgenoot Poppe aan de overzijde, in de Tweede Kamer,
heeft gezegd. Hij was heel duidelijk. Wij zien niets in dit voorstel. Ik meen
dat ik hiermee ook volstrekt duidelijk ben.Ik had eerlijk gezegd gehoopt, dat er bij de behandeling van het voorstel
in de Eerste Kamer nog argumentatie zou komen waarom de regering toch aan
het voorstel vasthoudt. Die heb ik gemist. Ik kan een heleboel herhalen van
wat anderen voor mij gezegd hebben, maar dat zal ik niet doen. Ik heb met
interesse de analyse in drie punten van de heer Pastoor gehoord. Ik kan hem
geheel volgen. Hij zegt dat de knelpuntenanalyse ontbreekt. Dat zou een visie
op de gang van zaken in het verleden zijn geweest. Het draagvlak in het heden,
en ook voor de toekomst, ontbreekt beslist ook. Dat moet voor de regering
een reden zijn om eens goed over haar voorstel na te denken. Het meest gehanteerde
argument van de regering is de meerwaarde van het toekomstperspectief. Anderen
hebben daarover al het nodige gezegd. Ik zou vooral het verhaal van mevrouw
Schoondergang kunnen citeren. Dat vond ik uitstekend. Het is een prima weergave.De heer Van Heukelum heeft de regering vervolgens na een analyse een aantal
vragen gesteld. Hij zegt dat er geen heldere criteria meer zijn. Ik hoor graag
de reactie van de regering daarop. Het gaat hier om iets dat heel ingrijpend
is voor de lokale democratie. Laten wij wel wezen: zonder draagvlak kan een
dergelijk voorstel naar mijn mening in redelijkheid niet worden doorgezet.
Uiteindelijk is het de vraag of het bestuur er is voor de burgers of dat de
burgers er zijn voor het bestuur. Naar mijn idee is nog steeds het eerste
het geval, maar je krijgt bij dit voorstel toch het gevoelen dat het andersom
is, dat de burgers maar bijzaak zijn en dat van hogerhand op een bureaucratische
manier iets wordt ingevuld, dat totaal niet aansluit bij het beleven van de
lokale democratie. Dat is voor mijn benadering eigenlijk het kernpunt van
zo'n herindelingsvoorstel. De lokale democratie hangt samen met de betrokkenheid
van de burgers en heeft alles te maken met de menselijke maat. Dat moet het
uitgangspunt voor de overheid zijn om te beslissen of er wordt heringedeeld
of niet. Natuurlijk zijn wij niet altijd tegen of altijd voor herindeling.
Het hangt van de omstandigheden af, maar in deze situatie zie je heel duidelijk
dat er eigenlijk geen argumenten zijn om door te gaan. De overheid moet dan
 nogal wat in huis hebben om het draagvlak, de lokale democratie,
de betrokkenheid en de menselijke maat, minder te laten wegen dan een bureaucratische
herindeling.Ik heb in dit verband enigszins verbaasd kennis genomen van de mededeling
van de fractie van de Partij van de Arbeid dat men het voorstel steunt. Toen
ik het voorlopig verslag van de Kamer las, had ik de indruk dat de fractie
van de Partij van de Arbeid de bezwaren tegen dit voorstel duidelijk zag.
Ik citeer nog even wat in dat verslag is gezegd."De leden van de PvdA-fractie constateerden dat de meeste problemen zich
voordoen bij de samenvoeging van de kleine gemeenten. Hoewel misschien niet
alle argumenten van de kleine gemeenten tegen de herindeling steekhoudend
zijn, waren deze leden van mening dat op zijn minst kan worden geconcludeerd
dat de samenvoeging van gemeenten in bepaalde gevallen uiterst problematisch
is. Mede daarom achtten zij het van groot belang dat de regering de noodzaak
van de herindeling duidelijk aantoont en helder onderbouwt. De leden van de
PvdA-fractie moesten tot hun spijt vaststellen dat de regering juist op dit
punt vaak blijft steken in algemeenheden en vage argumenten."De heer Rabbinge (PvdA):Ik zal hier niet uitgebreid op ingaan, want wij wachten het oordeel van
de minister even af. Het is wat prematuur om alleen uit dit verslag het oordeel
van de PvdA-fractie af te leiden. Ik heb zojuist duidelijk aangegeven, dat
er op een aantal punten ook bij mijn fractie nogal wat kritiek is. Als je
vaststelt dat het merendeel, zeg 80% van wat er ligt, volledig de instemming
heeft van niet alleen mijn fractie, maar ook de mensen in het gebied, kom
je in een dilemma. Om die reden wilden wij het voorstel graag in stukken knippen.
Dat is jammer genoeg niet gebeurd, maar de minister zal daarop nog reageren.De heer Ruers (SP):Ja, ik begrijp het, maar er zijn meer mensen met een dilemma, een probleem
dat wij hier wel vaker hebben, maar het is dan de kunst om toch te beslissen.
En ik heb begrepen dat de PvdA-fractie waarschijnlijk zal beslissen zoals
ik net heb gezegd.Voorzitter! Ik ga nog even verder met het citaat. "Zo wordt het tegenargument
dat zich op het moment in relatief kleine gemeenten, zoals Heino, geen bestuurlijke
knelpunten voordoen" – waarvan akte, zou ik zeggen – "van tafel
geveegd met de opmerking dat het niet gaat om de concrete knelpunten die nu
spelen, maar om de bestuurskracht van de gemeenten in de toekomst, zonder
dat daarbij duidelijk wordt gemaakt om welke toekomstige taken het precies
gaat." Het is een zeer scherpe analyse van de PvdA-fractie met precies de
goede vragen die ook door anderen zijn verwoord en dan verwacht je toch dat
de regering daar in het antwoord op ingaat, maar dat gebeurt niet. Zij gaat
met dezelfde blabla door maar vervolgens zegt de PvdA-fractie hier dat het
er wel naar uitziet dat zij voor gaat stemmen. Ik kan het niet volgen, voorzitter,
maar ik wacht graag het antwoord van de regering af.De beraadslaging wordt geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19992000-1536-1548.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl