Behandeling van het wetsvoorstel Regels met betrekking tot de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba) (31954), het wetsvoorstel Wijziging van de Kieswet in verband met de nieuwe staatsrechtelijke positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba als openbaar lichaam binnen Nederland (31956), het wetsvoorstel Invoering van de regelgeving met betrekking tot de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba) (31957) en 4 andere BES-wetten
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


2009-2010
 28
 
 
 
 BES-wetten
 Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Regels
met betrekking tot de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Wet
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba) (31954);het wetsvoorstel Wijziging van de Kieswet in verband met de nieuwe
staatsrechtelijke positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba als openbaar
lichaam binnen Nederland (31956);het wetsvoorstel
Invoering van de regelgeving met betrekking tot de openbare lichamen Bonaire,
Sint Eustatius en Saba (Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba) (31957);het wetsvoorstel Regels met betrekking
tot de financiële functie van de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba, hun bevoegdheid tot het heffen van belastingen en hun financiële
verhouding met het Rijk (Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustatius en Saba) (31958);het wetsvoorstel Aanpassing
van wetten in verband met de nieuwe staatsrechtelijke positie van Bonaire,
Sint Eustatius en Saba als openbaar lichaam binnen Nederland (Aanpassingswet
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba) (31959);het wetsvoorstel Goedkeuring van verdragen met het oog op het
voornemen deze toe te passen op Bonaire, Sint Eustatius en Saba, en van het
voornemen tot opzegging van verdragen voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba
(32047);het wetsvoorstel Regels inzake de bescherming
van persoonsgegevens van Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Wet bescherming
persoonsgegevens BES) (32161).
 
 Ik heet de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
van harte welkom in de Eerste Kamer. Voorts heet ik welkom de gevolmachtigde
minister van de Nederlandse Antillen, die de beraadslaging vanaf de gastentribune
volgt.
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 De heer
 Van Kappen
 VVD
 
 Voorzitter. Ik zal maar meteen met de deur in huis vallen; de VVD-fractie
heeft met belangstelling kennisgenomen van de voorliggende wetsvoorstellen
voor de inpassing van de BES-eilanden binnen het Nederlandse staatsbestel.
Wij hebben nog wel wat vragen, maar wij zullen deze wetsvoorstellen goedkeuren.
Dat wil echter niet zeggen dat wij onverdeeld enthousiast zijn over het bereikte
resultaat. Dat geldt wat ons betreft overigens voor het gehele proces van
staatkundige vernieuwing, dat uiteindelijk moet leiden tot nieuwe staatkundige
verhoudingen tussen het Europese en Caribische deel van het Koninkrijk.
 De reden voor ons gebrek aan enthousiasme is dat de invoering van de nieuwe
staatkundige structuur naar ons oordeel de verhouding tussen het Europese
en Caribische deel van ons Koninkrijk, die altijd al problematisch is geweest,
niet wezenlijk zal verbeteren. Het gebrek aan culturele, taalkundige en institutionele
samenhang tussen de volkeren van het Koninkrijk, dat de verhoudingen binnen
het Koninkrijk regelmatig op scherp zette, is niet op te lossen met wetgeving
alleen. Ook het nieuwe constitutioneel bestel van het trans-Atlantische Koninkrijk
der Nederlanden lost dit gebrek aan samenhang niet op.
 Het feit dat de BES-eilanden nu onderdeel worden van het Nederlandse staatsbestel
brengt de cultuurverschillen tussen het Europese en Caribische deel van het
Koninkrijk juist extra scherp in beeld, maar nu binnen het land Nederland.
Het leven van de bevolking van de BES-eilanden zal weliswaar in materiële
zin aanzienlijk verbeteren, maar dat zal gepaard gaan met de nodige frustraties
die de inpassing van een kleine entiteit in een veel grotere entiteit met
een sterk afwijkende cultuur nu eenmaal onvermijdelijk met zich meebrengt.
De bevolking van de BES-eilanden begint zich dat nu pas ten volle te realiseren.
Vooral de realisatie dat de inpassing binnen het Nederlandse staatsbestel
niet alleen een verbetering van het voorzieningenniveau met zich meebrengt,
maar dat uiteindelijk, na een overgangstermijn, ook de Nederlandse wetgeving
op het gebied van euthanasie, abortus en het homohuwelijk van kracht wordt
op de BES-eilanden, leidt tot onvrede en onrust onder de bevolking. De recentelijk
met algemene stemmen aangenomen motie in de eilandsraad van Sint-Eustatius
tegen het homohuwelijk, abortus en euthanasie heeft weliswaar geen staatsrechtelijke
betekenis, maar het is wel een duidelijk signaal van deze onvrede en onrust.
Dat baart ons zorgen.
 Daarbij komt dat in de toekomstige situatie de autonome landen Sint-Maarten
en Curaçao de ruimte hebben om zelf te bepalen hoe met deze ethische
vraagstukken om te gaan. De verschillen in wetgeving op dit gebied met de
BES-eilanden kunnen aanleiding zijn voor allerlei ongewenste effecten, die
ik in dit gezelschap niet nader hoef toe te lichten. Laat ik volstaan met
te stellen dat het eens zo verre Nederland, met het inpassen van de BES-eilanden
binnen het Nederlandse staatsbestel, nu een nabije buur wordt van Curaçao,
Aruba en Sint-Maarten. "Nederland" is geen elf uur durende trans-Atlantische
vlucht meer verwijderd, maar slechts een korte lokale vlucht.
 Voorts zal de deconstructie van het land Nederlandse Antillen resulteren
in sterk uiteenlopende voorzieningenniveaus op de diverse eilanden op nagenoeg
"zichtafstand" van elkaar. Hoe ga je daarmee om binnen één Koninkrijk?
Sterker nog, hoe ga je daarmee om binnen het land Nederland, waar na de inpassing
van de BES-eilanden aanzienlijke verschillen zullen bestaan in het voorzieningenniveau
tussen het Europese deel en het Caribische deel van het land?
 Bij het vaststellen van het voorzieningenniveau voor de BES-eilanden gaat
de regering enerzijds uit van de systematiek van de commissie-Havermans, die
als uitgangspunt het voorzieningenniveau van Curaçao hanteert, anderzijds
stelt de regering dat het voorzieningenniveau wel "acceptabel moet zijn binnen
Nederland". Het voorzieningenniveau is echter geen statisch gegeven. Het wordt
enerzijds beïnvloed door de fluctuaties van het voorzieningenniveau op
de omringende Caribische eilanden, en anderzijds door fluctuaties van het
voorzieningenniveau in Nederland. De VVD-fractie heeft in de schriftelijke
voorbereiding gevraagd hoe de regering denkt om te gaan met deze spagaat.
De staatssecretaris heeft hierop geantwoord dat "de beoordeling of een voorzieningenniveau
acceptabel is binnen Nederland na de transitiedatum in alle gevallen bij de
Nederlandse wetgever berust". Dat is, met alle respect, geen
antwoord op onze vraag. Dat deze bevoegdheid bij de Nederlandse wetgever berust,
was ons wel duidelijk. De vraag is hoe je invulling geeft aan deze verantwoordelijkheid;
welke criteria worden daarbij gehanteerd en welke overwegingen spelen daarbij
een rol? Ik hoor graag een antwoord van de staatssecretaris op deze vraag.
 Op de vervolgvraag van de VVD-fractie, of de Nederlandse wetgever telkens
per afzonderlijke wet het voorzieningenniveau op de eilanden moet bijstellen,
of dat dit op een andere wijze wordt geregeld, is door de staatssecretaris
geen antwoord gegeven. Graag hoor ik alsnog een antwoord van de staatssecretaris
op deze vraag.
 Wat ons als een graat in de keel steekt, is de manier waarop de BES-eilanden
in het Nederlandse staatsbestel worden verankerd. De keuze om de BES-eilanden
in te richten als openbaar lichaam in de zin van artikel 134 van de Grondwet
geeft weliswaar de mogelijkheid om de bijzondere positie van de eilanden in
het Nederlandse staatsbestel tot uitdrukking te brengen, maar fraai is de
constructie allerminst. Artikel 134 van de Grondwet is immers niet bedoeld
om een permanente afwijking van de uniforme structuur van de territoriale
decentralisatie mogelijk te maken. Er is dus sprake van een afwijking die
niet zonder wijziging van de Grondwet kan worden doorgevoerd. De regering
onderkent dit, maar wil vooralsnog volstaan met een wijziging van het Statuut,
in afwachting van de definitieve keuze over de status van de eilanden, die
pas na de evaluatieperiode van vijf jaar zal worden gemaakt. De VVD-fractie
heeft weliswaar begrip voor het standpunt van de regering, maar constateert
dat er duidelijk sprake is van een "krabbend anker" in de Grondwet. Aan die
situatie moet zo snel mogelijk een einde worden gemaakt; krabbende ankers
leiden immers maar al te vaak tot het stuurloos op drift raken en zelfs tot
schipbreuk. Door de val van het kabinet zal het echter nog geruime tijd duren
voordat er opnieuw geankerd kan worden in betere grondwettelijke grond. Tot
die tijd rest ons niets anders dan een goede ankerwacht op post te houden.
Ook wij zien in dit stadium geen andere oplossing.
 Overigens vraagt de VVD-fractie zich af welke andere keuzemogelijkheden
er zijn voor de BES-eilanden aan het einde van de evaluatieperiode. Hoewel
ieder eiland formeel het recht heeft om alsnog voor volkenrechtelijke onafhankelijkheid
te kiezen, lijkt ons dit op pragmatische gronden niet meer dan een theoretische
mogelijkheid. Welke andere mogelijkheden zijn er dan? Inpassing van Sint-Eustatius
en Saba in het land Sint-Maarten en voor Bonaire inpassing in het land Curaçao?
Wederom stel ik de vraag hoe realistisch dat is. Een andere status dan openbaar
lichaam in Nederland? Hoe geven we daar invulling aan? Wordt ieder eiland
een aparte gemeente, of worden de drie eilanden samen een overzeese provincie?
Is er eigenlijk wel een realistische andere optie voor de BES-eilanden nadat
de inpassing in het land Nederland een feit is? Ik hoor graag een antwoord
van de staatssecretaris op deze vragen.
 De VVD-fractie worstelt ook met het dilemma dat het Statuut, dat boven
de Grondwet gaat, kan worden gewijzigd met een normale meerderheid, terwijl
een verandering van de Grondwet alleen mogelijk is met een tweederdemeerderheid
in twee lezingen. Wat als na de wijziging van het Statuut de wijziging van
de Grondwet het niet haalt? Deze mogelijkheid is niet uit te sluiten. Er ontstaat
dan een situatie waarbij er sprake is van tegenstrijdigheid tussen de Grondwet
en het Statuut. Wat gaat er dan gebeuren? Graag verneem ik de visie van de
regering op dit punt.
 Het wetsvoorstel inzake de consensusrijkswet tot wijziging van het Statuut
is op dit moment niet aan de orde, maar werpt wat mijn fractie betreft in
dit debat reeds zijn schaduw vooruit. Immers, als het wetsvoorstel tot wijziging
van het Statuut het in deze Kamer niet haalt, zweeft het voorliggende pakket
BES-wetgeving in een staatsrechtelijk vacuüm. Mijn fractie realiseert
zich dat ten volle. Hoe kunnen wij als fractie echter een besluit nemen over
de wijziging van het Statuut als wij geen enkel zicht hebben op de daaraan
gerelateerde voorgenomen wijziging van de Grondwet? Het zal de staatssecretaris
duidelijk zijn dat wij onder de huidige omstandigheden van "slecht zicht"
grote moeite hebben met het wetsvoorstel tot wijziging van het Statuut dat
straks aan de orde komt bij de behandeling van de consensusrijkswetten.
 Al met al denkt de VVD-fractie dat helaas de traditionele spanningen en
conflicten tussen de partners in het Koninkrijk zullen blijven bestaan. Er
is geen sprake van toenadering maar eerder van het benadrukken van de verschillen
en de eigen identiteit. Daar is niets op tegen, als dit maar gepaard gaat
met de gelijktijdige realisatie van een overkoepelende identiteit als staatsburgers
van één Koninkrijk, en daar is nog weinig van te merken. Veel
keus hebben we echter niet. De dekolonisatieresoluties van de VN, in combinatie
met de door de bevolking van de Caribische eilanden gemaakte keuzes, geven
ons weinig ruimte. Zoals gezegd, met wetgeving alleen overbrug je de bestaande
verschillen niet. Wat ontbreekt, is een breed gedragen integrale visie op
de toekomst van het Koninkrijk, die moet resulteren in een nieuw pact ter
vervanging van het huidige Statuut, dat hoe langer hoe meer door veel Europese
Nederlanders en een toenemend aantal Caribische Nederlanders wordt ervaren
als een complex en legalistisch wurgcontract. Die breed gedragen integrale
visie op het Koninkrijk is ons ook toegezegd. Uit het plenaire debat in de
Tweede Kamer over dit onderwerp hebben wij begrepen dat deze visie in januari
2011 zal worden gepresenteerd. Kan de staatssecretaris al aangeven hoe zij
denkt het noodzakelijke brede draagvlak onder de volkeren van het Koninkrijk
voor een dergelijke visie te creëren en te bestendigen? De VVD-fractie
hoopt dat de toegezegde brede visie op het Koninkrijk in ieder geval meer
inhoudt dan een bundel beschouwende essays, en dat het een document wordt
dat een visie bevat op de wijze waarop wij moeten omgaan met de ongemakkelijke
realiteit van de bestaande potentiële breukvlakken of, anders gezegd,
de naden in ons Koninkrijk, naden die worden veroorzaakt door het gebrek aan
culturele, taalkundige en institutionele samenhang. Naden zijn altijd gevaarlijk;
je jasje scheurt ook altijd op de naden als je ze niet dubbel stikt.
 Inmiddels zal men hebben begrepen dat ons gebrek aan enthousiasme en optimisme
niet zozeer te maken heeft met de thans voorliggende wetsvoorstellen. De staatssecretaris
en de talloze betrokken ambtenaren hebben hun werk goed gedaan. Dat is een
welgemeend compliment van onze zijde. Ook de Tweede Kamer heeft haar taak
uitstekend verricht door de resterende scherpe kantjes in de wetgeving weg
te slijpen. Ons gebrek aan enthousiasme doet ook niets af aan het feit dat
wij de keus van de bevolking van de BES-eilanden ten volle
respecteren en dat wij zullen meewerken om zo goed mogelijk invulling te geven
aan die keus. Nee, onze onvrede komt voort uit het feit dat naar onze mening
de ingeslagen koers niet zonder meer zal leiden tot betere verhoudingen tussen
de landen van het Koninkrijk. Om dat te bereiken is onder meer een fundamentele
herziening nodig van het complexe pact tussen het Caribische en Europese deel
van het Koninkrijk.
 Voor wat betreft de inpassing van de BES-eilanden in het Nederlandse staatsbestel
wacht ons nog een zware taak om uiteindelijk te komen tot een harmonische
natie van Europese en Caribische Nederlanders. Het samenlevingscontract moet
op meer gebaseerd zijn dan op wetgeving, een vaag gevoel van historisch opgelegde
lotsverbondenheid en een gebrek aan werkbare alternatieven.
 
 
 
 De heer
 Engels
 D66
 
 Voorzitter. Met veel genoegen neemt de fractie van D66 vandaag deel aan
de plenaire behandeling van de eerste reeks wetsvoorstellen over de herstructurering
van het Koninkrijk.
 Met veel genoegen doen wij dit in de eerste plaats vanwege de historische
betekenis van dit proces. Deze wetgevingsoperatie is uniek en buitengewoon
complex van aard en zal ingrijpende gevolgen hebben voor het Koninkrijk. De
invulling en uitvoering staan bovendien onder voortdurende en grote politieke
druk. De betrokken wetgevende organen staan tot slot onder grote tijdsdruk.
 Graag spreek ik aan het begin van mijn bijdrage uit dat de fractie van
D66 blijvend dit proces van staatkundige hervormingen steunt. Graag ook spreek
ik uit dat wij de grootst mogelijke waardering hebben voor de inzet en het
optreden van de regering, met name ook voor de rol van de eerstverantwoordelijke
staatssecretaris en haar ambtenaren. Deze waardering hebben wij nadrukkelijk
ook voor de politici, bestuurders en ambtenaren aan de overzijde van de oceaan.
 Met veel genoegen nemen wij in de tweede plaats deel aan dit debat vanwege
het vooruitzicht op betere verhoudingen tussen en meer kwaliteit van overheidsbestuur
binnen de landen van het Koninkrijk. Als gevolg van historische, culturele
en geografische verschillen zijn de relaties tussen Nederland en de Caribische
gebiedsdelen in een aantal opzichten kunstmatig. Deze verschillen leggen onmiskenbaar
druk op de onderlinge verhoudingen. De nieuwe structuur kan bijdragen aan
een verbetering van deze situatie. De nieuwe inrichting biedt meer vrijheid
en zelfstandigheid, bijvoorbeeld om vooruitgang en welvaart na te streven.
Meer zelfstandigheid betekent echter ook meer verantwoordelijkheid. Meer verantwoordelijkheid
voor, kortom, democratische en rechtsstatelijke verhoudingen. Op dit punt
is het van belang dat goede afspraken zijn gemaakt over de deugdelijkheid
van bestuur, recht en financiën in de nieuwe landen.
 Met veel genoegen nemen wij in de derde plaats deel aan het debat vanwege
het belang van een goede staatsrechtelijke inkadering van dit proces. AI in
het beleidsdebat over de staatkundige vernieuwing van het Koninkrijk, nu bijna
een jaar geleden, heb ik gewezen op het belang van een in constitutioneelrechtelijke
zin aanvaardbare weerlegging van de ernstige kritiek die in de wetenschap
is geuit op de wijze waarop in dit proces met het Statuut en de Grondwet wordt
omgegaan. Voor de legitimatie van dit bijzondere en ingrijpende hervormingsproces
is het van grote betekenis dat binnen de wetgevende organen helderheid wordt
geschapen over mogelijke spanningen met of tussen Statuut en Grondwet. Deze
constitutionele houdbaarheid weegt voor mijn fractie zwaar. Wij hebben in
dat verband overigens niet de neiging om een formalistische of positivistische
opstelling te kiezen. Het staatsrecht dwingt naar onze mening niet tot een
"theologische" omgang met constitutionele problemen. Onze zorg is, te voorkomen
dat achteraf wordt vastgesteld dat deze belangrijke hervorming van de staatkundige
structuur van het Koninkrijk al te zeer en daarmee op onverantwoorde wijze
via gelegenheidswetgeving tot stand is gebracht. Juist vanwege die zorg hebben
wij de regering nadrukkelijk gevraagd, de bijzondere constructies in de voorliggende
wetsvoorstellen uitvoerig te motiveren en te onderbouwen. Op deze wijze kan
de gedeelde verantwoordelijkheid die wij als wetgevende organen dragen voor
deze bijzondere constitutionele werkwijze op een zo goed mogelijke wijze worden
vormgegeven.
 Mijn fractie heeft in de schriftelijke behandeling met name vragen gesteld
over de hantering van staatsrechtelijke beginselen als democratische legitimatie
en lokale autonomie, en vooral over de constitutionele houdbaarheid van de
voorgestelde wetgeving. Wij danken de regering voor de belangwekkende reacties
op onze inbreng. Op een aantal punten willen wij nog ingaan.
 De D66-fractie onderkent dat een omvangrijk en ingewikkeld wetgevingsprogramma
is ontwikkeld. Wij zien dat met een creatieve en flexibele invoeringssystematiek
de noodzakelijke aanpassing en harmonisatie van bestaande en nieuwe regelgeving
tot stand moet worden gebracht. De gekozen constructies zien ook wij op zichzelf
genomen als acceptabele middelen om flexibel te kunnen inspelen op nieuwe
ontwikkelingen en veranderende omstandigheden en de voortgang van het proces
niet onnodig te belasten.
 In dat licht heeft de regering zich wel gedwongen gezien om pragmatisch
om te gaan met een aantal belangrijke constitutionele beginselen en procedures.
Het is de vraag of dit in alle opzichten op aanvaardbare wijze is gebeurd.
Zo maakt de Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint-Eustatius en Saba,
IBES (31957), het mogelijk dat in het kader van het overnemen van Antilliaanse
wetgeving tijdelijk van formele wetgeving wordt afgeweken of dat deze wordt
gewijzigd bij AMvB of ministeriële regeling. De D66-fractie heeft deze
keuze voor een ruimer gebruik van delegatiebevoegdheden als opmerkelijk aangeduid,
omdat daarmee formeel afbreuk wordt gedaan aan het grondwettelijk in artikel
89 verankerde legaliteitsbeginsel, dat invulling geeft aan wezenlijke uitgangspunten
van democratie en rechtsstaat. De heerschappij van de wet als legitimatiegrondslag
voor het handelen van de regering staat of valt immers met de beslissende
inbreng van de rechtstreeks gekozen Tweede Kamer. Delegatiebepalingen die
de mogelijkheid bieden, zonder parlementaire machtiging af te wijken van de
wet zijn staatsrechtelijk in beginsel niet geoorloofd. Met een dergelijke
aantasting van de "rule of law" kan om die reden dan ook niet lichtvaardig
worden omgegaan.
 Het is goed dat de regering naar aanleiding van onze aarzelingen erkent
dat hier sprake is van strijd met de constitutionele bevoegdheidsverdeling.
Dat maakt in onze ogen de rechtvaardiging voor deze bijzondere
handelwijze sterker. De door de regering aangedragen argumenten om in dit
geval voorrang te geven aan het belang van de tijdige realisering van deze
uitermate noodzakelijke en belangrijke hervorming snijden hout in de ogen
van de D66-fractie. Met de Raad van State en de betrokken commissies uit de
Eerste Kamer heeft de D66-fractie om die reden eerder begrip getoond voor
deze uitzonderlijke procedure. Wij achten de keuze voor de voortgang van het
proces nog steeds verdedigbaar, nu het hier uitdrukkelijk om een tijdelijke
voorziening gaat en achteraf in een wettelijke inkadering zal worden voorzien.
Voor staatsrechtelijk purisme valt veel te zeggen, zeker in gevallen waarin
onze constitutionele regels ondergeschikt worden gemaakt aan partijpolitiek
en opportunistisch machtsdenken. Staatsrechtelijk formalisme echter, dat haaks
staat op de wezenlijke functie van het constitutionele recht, te weten politiek
handelen in de geest van rechtsstatelijke en democratische beginselen, bewijst
de stabiliteit en continuïteit van het staatkundige bestel in dit geval
geen goede dienst.
 Met betrekking tot een tweede constitutioneel probleem is de D66-fractie
verheugd dat de regering haast wil maken met een voorstel tot herziening van
de Grondwet met het oog op het kiesrecht voor de eilandsraden voor de Eerste
Kamer. Graag vraag ik de staatssecretaris of inmiddels vaststaat dat dit voorstel
inderdaad nog vóór het zomerreces de Tweede Kamer bereikt.
 Wat betreft een derde constitutionele vraag stellen wij met tevredenheid
vast dat ook naar het oordeel van de regering artikel 1 van de Grondwet voor
de bewoners van de BES-eilanden onverkort zal gelden en dat zij ook in dat
opzicht volledig Nederlander worden. Voor de duidelijkheid voeg ik aan deze
vaststelling toe, dat wij het op onze beurt met de regering eens zijn dat
een gerechtvaardigd onderscheid ten opzichte van de BES-eilanden kan en mag
worden gemaakt. De bijzondere, sterk van Nederland verschillende omstandigheden
en voorzieningen op de drie eilanden vergen differentiaties in regelgeving
en bestuur, die afwijkende inkleuringen van het gelijkheidsbeginsel, mits
gemotiveerd, acceptabel maken. Gelet op de politieke en wetenschappelijke
gevoeligheden op dit punt vragen wij de staatssecretaris of het goed zou zijn
om na de inwerkingtreding van dit wetgevingsproces aan deze kwestie nog eens
specifiek aandacht te schenken. Wellicht kan worden aangehaakt bij de activiteiten
die thans worden ontplooid ter voorbereiding op de herziening van het Statuut.
Graag horen wij wat de staatssecretaris hiervan vindt.
 Een vierde en laatste constitutionele kwestie betreft de waarborging van
belangrijke, in onze Grondwet besloten beginselen van decentraal bestuur.
Mijn fractie heeft in de schriftelijke voorbereiding gewezen op het probleem
dat de tijdelijke grondwettelijke basis van artikel 134 voor de omvorming
van de BES-eilanden tot Nederlandse openbare lichamen tot gevolg heeft dat,
althans voorlopig, het beginsel van de lokale autonomie en de waarborg voor
een rechtstreeks gekozen eilandsraad voor deze drie gebieden constitutionele
grondslag missen. In het antwoord van de regering klinkt nu door dat op zichzelf
genomen de hantering van de in artikel 134 bedoelde figuur van openbaar lichaam
als tijdelijke oplossing aanvaardbaar kan worden geacht. Mijn fractie onderschrijft
dat. Waar het ons echter om ging, is hoe dit constitutionele tekort tijdens
deze overgangsfase kan worden gecompenseerd. Mijn fractie meent dat onze constitutie,
naast het in artikel 124, lid 1 van de Grondwet gegrondveste beginsel van
de lokale autonomie, dit beginsel tevens waarborgt op grondslag van Europees
Handvest inzake lokale autonomie. Uit de memorie van antwoord blijkt echter
dat het handvest in de visie van de regering op grond van feitelijke omstandigheden
voorlopig niet in werking zal kunnen treden op de drie eilanden.
 De D66-fractie vraagt zich af of dit verstandig en aanvaardbaar is. Het
handvest schept niet alleen waarborgen voor lokale overheden voor de handhaving
van een substantieel autonoom domein. Waar het handvest nadrukkelijk spreekt
over de invulling van de lokale autonomie ten behoeve van de behartiging van
de belangen van de plaatselijke bevolking, kan hieruit ook een norm of een
rechtsplicht voor het lokaal bestuur zelf worden gedestilleerd. In dat licht
valt naar het oordeel van mijn fractie te overwegen, de werking van het handvest
na de inwerkingtreding van wetsvoorstel 32047, anders dan de regering wil,
wel degelijk uit te breiden naar deze drie eilanden. Op die wijze kan worden
voorzien in een – zij het specifieke – constitutionele grondslag
voor het beginsel van de lokale autonomie op de BES-eilanden, en beschikken
de burgers over een waarborg voor deugdelijk lokaal bestuur. Graag vraag ik
de staatssecretaris, op deze suggestie te reageren.
 Na deze constitutionele vraagstukken kom ik nu op twee kwesties van democratische
legitimatie. Met de reactie van de regering op onze vraag naar de afwijkende
benoemingswijze van de gezaghebber kan mijn fractie vrede hebben. Wat ons
betreft, bevindt de thans in Nederland fungerende procedure voor de benoeming
van de burgemeester zich immers ook in een transitiefase – helaas is
hier niemand van het CDA aanwezig om onmiddellijk op te staan, maar ik heb
het dan toch maar gezegd – en kunnen wij de vervolmaking van de aanstellingswijze
van de burgemeester en de gezaghebber binnenkort integraal ter hand nemen.
 Niet geheel overtuigd zijn wij daarentegen door het antwoord van de regering
op onze vraag naar de verhouding tussen bevoegdheden en legitimatie binnen
het ambt van de rijksvertegenwoordiger. Mijn fractie is van oordeel dat er
op staatsrechtelijke gronden sprake behoort te zijn van een zeker evenwicht
in de verhouding tussen de aard en omvang van de bevoegdheden en de aanstellingswijze
van een ambt of orgaan. Hoe zwaarder de bevoegdheden, hoe zwaarder de democratische
grondslag van de aanstellingswijze. Gelet op de positie van de rijksvertegenwoordiger,
die is belast met een aantal substantiële bevoegdheden maar slechts beschikt
over de zwakste vorm van legitimatie, te weten een benoeming, menen wij dat
hier op zichzelf sprake is van een democratisch tekort.
 De regering meent echter dat van een democratisch tekort in het geheel
geen sprake is, nu de Staten-Generaal ten aanzien van het functioneren van
de rijksvertegenwoordiger, die verantwoording schuldig is aan de over aanwijzingsbevoegdheden
beschikkende minister van BZK, de ministeriële verantwoordelijkheid kunnen
activeren. Dit argument heeft echter geen betrekking op de vraag naar democratische
legitimatie, maar op de invulling van politieke controle, al bestaat daartussen
uiteraard wel een verband. Om die reden wilden en willen wij ook geenszins
pleiten voor het scheppen van een relatie met de eilandsraden
of een geheel nieuw rechtstreeks gekozen vertegenwoordigend orgaan. Het democratisch
tekort zit wat ons betreft in de relatie tussen aanstellingswijze en bevoegdheden.
Een rijksvertegenwoordiger in de vorm van een gezaghebbend bestuurlijk orgaan
met zelfstandige bevoegdheden dient over een voldoende legitimerende aanstellingswijze
te beschikken. Indien dat om staatsrechtelijke of politieke redenen niet mogelijk
of wenselijk is – waar in dit geval wel iets voor te zeggen valt –
zou de door de Raad van State voorgestelde figuur van een op grondslag van
de mandaatsverhouding aan de minister van BZK verbonden ambtelijke functionaris
om redenen van systeemconformiteit meer voor de hand liggen. Graag vragen
wij de staatssecretaris, nog eens vanuit dit gezichtspunt op onze vraag te
reageren.
 Ter afsluiting wil ik nog een enkele opmerking maken naar aanleiding van
de zogeheten ABES (31959). De fractie van D66 kan zich geheel vinden in de
door de Tweede Kamer aangenomen amendementen op deze aanpassingswet inzake
abortus, euthanasie en het huwelijk tussen personen van hetzelfde geslacht.
Naar de mening van mijn fractie kunnen deze amendementen worden geplaatst
in het licht van de gedachte dat in de Nederlandse rechtsorde subjectieve
opvattingen over ethische kwesties en over de maatschappelijke normativiteit,
waarvan kan worden aangenomen dat deze niet kunnen worden aangemerkt als behorend
tot het algemeen rechtsbewustzijn, niet in de vorm van een ieder verbindende
voorschriften of als regels van dwingend recht voor alle rechtsgenoten behoren
te gelden. Wij hebben overigens, gelet op de gevoeligheden die op dit punt
leven, zowel op het Binnenhof als op de BES-eilanden, waardering voor de constructieve
wijze waarop de regering de invoering van de in deze amendementen bedoelde
regelingen tegemoet treedt.
 Graag zien wij de reactie van de staatssecretaris op onze inbreng tegemoet.
 
 
 
 De heer
 Ten Hoeve
 OSF
 
 Voorzitter. Ik mag spreken namens alle eenmansfracties in deze Kamer:
de fractie-Yildirim, de fractie van de Partij voor de Dieren en uiteraard
de OSF.
 Ik sluit mij graag aan bij de complimenten die de laatste tijd van alle
kanten gemaakt zijn voor het op tijd realiseren van dit uitgebreide pakket
wetgeving en voor het vooruitzicht en het vaste voornemen om het binnenkort
te laten volgen door wat nog meer nodig is om op 10 oktober de hele staatkundige
reorganisatie klaar te krijgen. Dat zijn complimenten voor de ambtenaren,
die een geweldig stuk werk verzet hebben, voor de collega's in de Tweede Kamer,
die het voorliggende pakket wetgeving uitputtend behandeld hebben, voor de
bestuurders in de Antillen, waarvan de meesten oprecht hun best gedaan hebben
om het project succesvol af te ronden, maar vooral voor de staatssecretaris,
die met heel veel doelgerichtheid maar ook heel veel overleg en met heel veel
inlevingsvermogen en respect voor alle gevoelens en gevoeligheden, maar ook
nu en dan met de noodzakelijke onbuigzaamheid, het zo ver heeft weten te krijgen.
 Ik ga ervan uit dat dit een wetgevingsoperatie is die het Koninkrijk zo
volledig herstructureert dat aangenomen moet worden dat we met die nieuwe
structuur in ieder geval weer tientallen jaren vooruit kunnen, ook al wordt
er uitdrukkelijk van afgezien om nu in deze golf van veranderingen ook de
structuur van het Statuut zelf verder aan te passen. Dat laatste lijkt ons
verstandig, want alles tegelijk aanpakken is onmogelijk.
 Bovendien ligt er nog een aantal vragen over de aard en het functioneren
van het Koninkrijk, waarover eerst nog wel eens met elkaar verder gediscussieerd
moet worden. De waarborgfunctie, het zogenaamde democratisch deficit, de verhouding
tot Europa en zelfs de basisvraag wat het Koninkrijk eigenlijk voor ons betekent.
De staatssecretaris heeft de bedoeling dat daarover nog gediscussieerd en
gestudeerd gaat worden, dus we zijn aan het eind van dit jaar, als de structuur
is opgezet, nog lang niet klaar. Wat nu op stapel staat, komt in ieder geval
tegemoet aan de behoeften: voor Curaçao en Sint-Maarten de landstatus,
voor Bonaire, Sint-Eustatius en Saba, die daarvoor te klein zijn, een vorm
van autonomie binnen de gedecentraliseerde eenheidsstaat Nederland.
 Misschien is bij dit alles wel het belangrijkste de grote aandacht die
het Koninkrijk en de rijksdelen nu eindelijk gekregen hebben en de van alle
delen van het Koninkrijk gebleken bereidheid om nu eens serieus aandacht aan
elkaar te geven, zorg aan elkaar te besteden, en te koersen op een gemeenschappelijke
toekomst. Voor die gemeenschappelijke toekomst is waarschijnlijk het belangrijkste
dat die aandacht, die zorg voor elkaar, ook behouden blijft. Dat betekent
natuurlijk allereerst onze aandacht en zorg, vanuit Europees Nederland, voor
de nieuwe kleine eigen landsdelen in de west en ook voor de drie andere landen
die er straks zullen zijn. Vooral Nederland heeft daarmee wat in te halen
van de afgelopen halve eeuw.
 Die aandacht en zorg vanuit Nederland zullen trouwens nooit helemaal probleemloos
zijn, want goedbedoelde gevoelens slaan bij ons vaak gemakkelijk om in paternalisme
en verabsolutering van het eigen gelijk en van de superioriteit van onze oplossingen.
Dat zoiets individuen en volken uit elkaar kan drijven, is niet uitzonderlijk.
Een Hollander die het beter weet, kan soms ook in Friesland of in Limburg
een grote ergernis zijn. Laten we dus opletten en zorgen dat er geen problemen
komen van arrogante Nederlanders. De staatssecretaris heeft dat altijd weten
te vermijden. Ze heeft ook ongetwijfeld haar karakter mee in dit opzicht.
 De Tweede Kamer heeft er al wel een staaltje van laten zien door op korte
termijn aan de BES-eilanden op te dwingen waar Nederland zelf een tientallen
jaren durend proces voor heeft moeten doormaken. En als het nu om echte mensenrechten
zou gaan, zou dat te rechtvaardigen geweest zijn. Maar het gaat natuurlijk
niet om mensenrechten. Het gaat om keuzes die een maatschappij kan maken,
keuzes om een vorm te geven aan homoseksuele relaties, heel moeilijke keuzes
om om te gaan met ongewenst moederschap of met verlangen naar verlossing uit
lijden. Het ligt voor de hand dat een keuze van de BES-eilanden voor het land
Nederland in principe ook een keuze impliceert voor de keuzes die Nederland
daarin heeft gemaakt, maar om zonder overleg een enorme stap min of meer onmiddellijk
op te dwingen is tactloos en naar mijn stellige overtuiging in strijd met
de positie waar de BES-eilanden binnen Nederland recht op hebben.
 Voor alle Caribische eilanden geldt dat ze fundamenteel hun zelfbeschikkingsrecht
behouden. Ik was gerustgesteld toen dat door de staatssecretaris
ook voor de BES-eilanden uitdrukkelijk bevestigd werd. Dat betekent niet dat
de BES-eilanden eenzijdig aan Nederland willekeurige veranderingen in hun
positie kunnen opdwingen. Het betekent wel dat Nederland uitdrukkelijk rekening
moet blijven houden met het feit dat het hier drie territoria, met hun bevolkingen,
binnen zijn landsgrenzen heeft die niet zomaar gelijk te schakelen zijn met
elk willekeurig ander deel van Nederland.
 Het zal meestal een kwestie van rechtvaardigheid zijn om, eventueel na
een overgangstermijn, de Nederlandse wetten ook van toepassing te laten zijn
op de volken van Bonaire, Sint-Eustatius en Saba. Vaak zal het een zaak van
praktisch belang zijn om dat te doen, maar uiteindelijk gaat het om drie volkeren
die er recht op hebben om als onderdeel van de Nederlandse bevolking maar
ook als afzonderlijke entiteiten daarbinnen beschouwd te worden, zoals ook
in Europa nationale minderheden enerzijds als volwaardige en gewone staatsburgers
behandeld dienen te worden maar waarmee anderzijds ook als collectief, als
afzonderlijke entiteit, rekening moet worden gehouden. De nieuwe tekst van
het Statuut geeft in artikel 1, lid 2, daar ook uitdrukking aan, al zou daar
wat mij betreft ook wel uitdrukkelijker verwezen mogen worden naar de cultuur
en identiteit van de drie eilandvolkeren. Volkeren, zeg ik uitdrukkelijk.
Zelfbeschikkingsrecht komt toe aan volken, niet aan willekeurige groepen mensen!
 Niet alleen de nieuwe tekst van het Statuut geeft uitdrukking aan de bijzondere
positie van de BES-eilanden, dat doet ook het uitdrukkelijke voornemen van
de regering om de autonomie van de eilanden in redelijkheid te respecteren.
In de memorie van antwoord staat: "Afhankelijk van de ambitie en bestuurskracht
van het openbaar lichaam is er met de rijksoverheid te praten over de mate
van lokale beleidsvrijheid." En: "In verband daarmee is afgesproken dat jaarlijks
een bestuurlijk overleg zal plaats vinden tussen Bonaire en de verantwoordelijke
bewindspersoon van BZK. Vergelijkbare afspraken zijn gemaakt met Sint-Eustatius
en Saba."
 Dat daarbij geen garantie gegeven kan worden dat er altijd overeenstemming
bereikt wordt, lijkt uit praktische overwegingen logisch, als maar wel het
uitgangspunt is dat zoveel mogelijk rekening wordt gehouden met de daar levende
behoeften en mogelijkheden voor eigen autonomie. Ik hoop dat de staatssecretaris
het daarmee eens is. De speciale positie van een openbaar lichaam geeft daar
ook alle mogelijkheid toe. Dat de autonomie dan nu nog niet in de Grondwet
gegarandeerd is, is niet onmiddellijk een probleem, maar dat moet op termijn
natuurlijk wel gebeuren. Het is wel al heel belangrijk dat de taakverdeling
die nu komt vast te liggen in volledige overeenstemming met de eilandbesturen
tot stand is gekomen. Misschien kan de staatssecretaris nog eens bevestigen
dat dit inderdaad, en ook bijvoorbeeld voor Bonaire, uitdrukkelijk het geval
is.
 De stringente regelgeving en controle op vooral financieel gebied is natuurlijk
in principe niet in overeenstemming met het uitgangspunt van de autonomie,
maar is als overgangsmaatregel misschien niet onverstandig. Het betekent inderdaad
wel dat het Handvest lokale autonomie hier nog geen betekenis heeft. Ik zie
wat dat betreft niet helemaal het punt van collega Engels. Het wordt nog niet
toegepast en het heeft blijkbaar ook geen directe werking. De regering is
echter wel bereid om naar toepassing toe te werken, begrijp ik uit de memorie
van antwoord. Dat snap ik en daar ben ik het uiteraard volledig mee eens.
Hoe eerder hoe beter.
 Ik begrijp ook wel dat de regering niet onmiddellijk ook het Handvest
regionale en minderheidstalen en het Kaderverdrag inzake de bescherming van
nationale minderheden los wil laten op de BES-eilanden. Dat dit niet zou kunnen,
zoals de memorie van antwoord stelt, komt mij vreemd voor. Alle drie deze
verdragen vinden hun achtergrond en doelstelling blijkens de preambules in
Europa, maar hoeven daar in hun werking niet toe beperkt te worden als deelnemende
staten geheel of gedeeltelijk buiten-Europees zijn. Voor dit moment is het
belangrijkste dat de positie van de eigen talen op de eilanden volledig erkend
en gerespecteerd wordt. Dat is, begrijp ik, het geval.
 Voorzitter. de wetsvoorstellen die wij behandelen leiden er toe dat Nederland
straks drie eilandgebieden groter wordt, met alle materiële en immateriële
zaken die daarbij mee komen. Ik vind dat daarmee aan de eilanden een passend
staatkundig onderkomen wordt geboden. Ik vind dat Nederland hier rijker van
wordt, misschien niet in geld maar wel in heel veel andere dingen. Ik hoop
dat Nederland met wijsheid om zal kunnen gaan met deze nieuwe landgenoten
en hen de ruimte zal bieden om zichzelf te blijven. Ook hoop ik dat wij ze
op 10 oktober eendrachtig en van harte welkom gaan heten. Ik ga er eigenlijk
van uit dat de staatssecretaris dan nog demissionair is. Zij mag dan wat mij
betreft wel als meest gekwalificeerde, de feestrede, de welkomstrede houden.
 
 
 
 De heer
 Laurier
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Mijn fractie sluit zich aan bij de waarderende woorden van
eerdere sprekers over de inzet in dit proces en over de kwaliteit die wordt
geleverd door alle betrokkenen. Dat geldt natuurlijk in het bijzonder de staatssecretaris.
 We praten vandaag over een eerste tranche in wetgeving; er volgen er meer.
Ik heb zelfs de neiging om te zeggen dat dit wel eens de makkelijkste tranche
in het geheel zou kunnen zijn. Er wordt een bijzonder punt gemarkeerd, want
dit is de eerste stap in de richting van 10 oktober. Na 10 oktober
zal het land Nederland een nieuw hoogste punt kennen. Er zal Engels worden
gesproken in delen van Nederland, of Papiamento. De zeeën rond het land
Nederland zullen koraalriffen kennen. Dat is uitermate bijzonder. Het markeert
natuurlijk ook het uiteenvallen van het land de Antillen, een land waarvan
je moet zeggen dat het op termijn niet heeft gewerkt. Daarom zijn we nu ook
bezig met deze herstructurering van het Koninkrijk.
 In het proces zijn verschillen duidelijk geworden tussen de eilanden,
maar ook tussen het Europese deel van Nederland en het Caribische deel van
het Koninkrijk. Daarom is mijn fractie ook heel blij met de toezegging van
de staatssecretaris in het beleidsdebat dat er een aanzet gegeven zal worden
om te bekijken wat ons in het Koninkrijk nu eigenlijk bindt. De staatssecretaris
is daarmee op dit ogenblik aan de gang. In februari volgend jaar zullen we
er verder over spreken. Mijn fractie kijkt daar met grote belangstelling naar
uit.
 Als wordt gezegd dat de BES-eilanden deel gaan uitmaken van Nederland,
dan lijkt het een beetje alsof ze zich in een bestaand geheel voegen en aanpassen
aan alle structuren in Nederland. Dat is natuurlijk niet zo.
Bonaire, Sint-Eustatius en Saba worden geen gemeenten, maar openbare lichamen.
Ze zullen ook geen burgemeester kennen maar een gezaghebber, die op een wat
andere wijze tot stand komt. Ze maken geen onderdeel uit van een provincie
en er is geen commissaris van de Koningin, maar een rijksvertegenwoordiger
met andere bevoegdheden. In het verslag heeft mijn fractie al gevraagd hoe
nu precies de verhouding zal zijn tussen de gezaghebber en de eilandsraden
aan de ene kant en de rijksvertegenwoordiger met een aantal belangrijke controlerende
taken aan de andere kant. Hij moet bijvoorbeeld zijn toestemming geven voor
de benoeming en het ontslag van ambtenaren. Mijn fractie maakt zich wat zorgen
over de samenwerking. De staatssecretaris antwoordt in haar nota naar aanleiding
van het verslag dat zij zich daarover minder zorgen maakt, maar dat een goede
persoonlijke verhouding tussen beide functionarissen natuurlijk zal bijdragen
aan het goed functioneren van het bestuur. Wij willen daarop toch graag een
toelichting hebben. Goede persoonlijke verhoudingen zijn natuurlijk altijd
prettig, maar ze vormen geen criterium dat wordt neergelegd in het bestuur.
 Mijn fractie maakt zich hierover ook zorgen, omdat de situatie op de eilanden
complex is. Men zal moeten leren werken met dualisme. Voor een deel zal er
moeten worden onderhandeld met ministeries over de positie op de eilanden.
Er zijn ook nog een aantal onopgeloste kwesties, zoals de verenigbaarheid
van ambtelijke functies en openbare ambten. Graag wil mijn fractie hierop
een toelichting.
 In het proces is duidelijk geworden dat er een belangrijke discussie woedt
over het voorzieningenniveau dat wij in het Koninkrijk wenselijk achten en
het voorzieningenniveau dat wij in Nederland wenselijk achten. Ook andere
fracties hebben daarover in het verslag vragen gesteld. Bij het voorzieningenniveau
denken we natuurlijk aan jeugdzorg, oudedagsvoorziening en psychiatrische
behandelingen, maar ook aan de onderstand, de Antilliaanse bijstand. Die wordt
gekoppeld aan het niveau van het minimumloon, maar op één punt
maakt mijn fractie zich zorgen. Er is nu afgesproken met minister Donner dat
er een bepaald niveau van onderstand zal zijn – dat is overigens apart
vastgesteld voor ieder eiland – maar dat men gezien de hoogte van dat
niveau mag bijverdienen tot het minimumloon. Dat is een heel bijzondere constructie
in het geheel. Het heeft natuurlijk alles te maken met de levensstandaard
die vanuit de Antilliaanse onderstand kan worden geboden. Klaarblijkelijk
is die te laag, als er tot het minimumloon mag worden bijverdiend. Maar dan
is de grootste zorg van mijn fractie wat er gebeurt met de mensen die niet
kunnen bijverdienen en louter en alleen op de onderstand zijn aangewezen.
Betekent het dat wij dan een voorzieningenniveau accepteren dat ligt beneden
het armoedeniveau? Ik krijg graag een toelichting hierop van de staatssecretaris.
 Een volgend punt vormen de lasten die nu in feite ontstaan voor de nieuwe
delen van ons land. Ze krijgen een vrije uitkering, die loopt via het BES-fonds
en er zijn directe bijdragen vanuit het ministerie. Er zouden daarbij echter
nog wel eens addertjes onder het gras kunnen zitten. De eilanden kunnen vooralsnog
niet lenen voor investeringen. De investeringen zullen dus voor een gedeelte
moeten worden gedaan uit de vrij beschikbare middelen. Tegelijkertijd constateert
de staatssecretaris in de nota naar aanleiding van het verslag dat er nogal
wat achterstallig onderhoud is aan overheidsgebouwen, wegen, scholen en luchthavens.
De vraag is natuurlijk of de ruimte er is om ook op dat niveau de kwaliteitsstandaard
te kunnen bereiken die wij willen. Uiteraard zal er ook een bijdrage moeten
worden geleverd aan de schuldsanering. Een deel van de uitgaven zit vast in
personeel, en de eilanden kennen natuurlijk grote verantwoordelijkheden die
de Nederlandse gemeenten niet kennen. Men heeft voor de bereikbaarheid luchthavens
nodig, men heeft een zeehaven nodig en er zijn enorme natuurgebieden. Vaak
zijn er ook bijzondere monumenten, zoals op Statia de monumenten die herinneren
aan de eerste erkenning van de Verenigde Staten. De lasten liggen ook voor
een gedeelte bij de eilanden.
 Over de luchthavens, die essentieel zijn voor de bereikbaarheid van de
eilanden, schrijft de staatssecretaris: bij een gezonde bedrijfsvoering van
een luchthaven zijn de inkomsten ... ten minste gelijk aan de kosten van de
exploitatie et cetera. Daarmee zegt zij dat de luchthaven kostenneutraal moet
worden gerealiseerd. Is dat zo? Betekent het in feite niet dat hier voor de
eilanden een grote last ligt? Als dat zo is, wat betekent dit dan voor het
vraagstuk van de bereikbaarheid en vooral voor de betaalbaarheid? Voor Sint-Eustatius
en Saba, die toch in hoge mate afhankelijk zijn van Sint-Maarten, zouden de
kosten een belangrijke drempel zijn. Ik krijg daarop graag een toelichting.
Ik zou graag de vraag beantwoord willen zien die wij in het verslag hebben
gesteld: hoe groot is daadwerkelijk de vrije ruimte waar eilanden over kunnen
beschikken?
 Ten slotte spelen er nog een aantal gevoelige kwesties rond abortus, euthanasie
en homohuwelijk. Een amendement op dat punt is in de Tweede Kamer aanvaard.
Dat sluit aan bij het vraagstuk van het voorzieningenniveau; in die zin kunnen
we ons daar dus in vinden. Intussen is er een brief van de minister van VWS
verschenen, waarin met name op het punt van abortus en euthanasie wordt gesteld
dat het toch verstandig is om eerst te inventariseren. Als we namelijk zonder
meer invoeren, zou dat wel eens een aantal negatieve consequenties kunnen
hebben ten opzichte van de huidige praktijk. Ik bedoel "negatief" zoals wij
het in de Nederlandse wetgeving opvatten. Wij hebben daar begrip voor, maar
iets anders is het met het homohuwelijk. In de nota naar aanleiding van het
verslag erkent de staatssecretaris dat er eigenlijk maar beperkte wijzigingen
noodzakelijk zijn om het toe te passen. De staatssecretaris schrijft echter:
"Niettemin hecht de regering ook op dit punt aan een prudente uitvoering van
het amendement." Zij zal samen met een aantal collega's bezien wat er, naast
de noodzakelijke wijziging van de toepassing van wetgeving, verder nodig is
om een zorgvuldige implementatie mogelijk te maken. De staatssecretaris bedoelt
dan in het bijzonder het homohuwelijk. Namens mijn fractie wil ik graag een
toelichting hebben op de vraag wat dat precies betekent in het licht van het
aangenomen amendement. Mijn fractie wacht de beantwoording met belangstelling
af.
 
 
 
 De heer
 Doek
 CDA
 
 Mijn collega Laurier heeft begrip voor een zorgvuldige invoering van de
maatregelen rond abortus en euthanasie. Houdt dat voor de GroenLinks-fractie
in dat, als zou blijken dat de invoering op serieuzeproblemen
stuiten, eventueel de termijn van twee jaar niet is vastgegoten? Kan die eventueel
worden overschreden als dat goed kan worden aangetoond?
 
 
 
 De heer
 Laurier
 GroenLinks
 
 Mijn fractie hecht aan wetgeving rond abortus en euthanasie op grond van
het zelfbeschikkingsrecht van vrouwen, maar ook het zelfbeschikkingsrecht
van mensen. Mijn fractie wil dat dit zorgvuldig en goed wordt uitgevoerd.
Als door een overhaaste invoering, een te snelle invoering, juist praktijken
zouden ontstaan die uit het oogpunt van een verantwoorde werkwijze onwenselijk
worden geacht, dan zijn wij bezig om het paard achter de wagen te spannen.
Dat kan wat mijn fractie betreft nooit de bedoeling zijn.
 
 
 
 De heer
 Doek
 CDA
 
 Voorzitter. Vandaag staat de Eerste Kamer aan het begin van de behandeling
van een omvangrijk wetgevingspakket dat moet leiden tot een belangrijke wijziging
in de samenstelling van het Koninkrijk der Nederlanden. Het resultaat daarvan
is dat het land de Nederlandse Antillen per 10 oktober aanstaande wordt
opgeheven, dat Curaçao en Sint-Maarten een land worden en dat Bonaire,
Sint-Eustatius en Saba onderdeel worden van het Nederlandse staatsbestel.
Het Koninkrijk der Nederlanden zal vanaf dat moment bestaan uit Nederland,
Aruba, Curaçao en Sint-Maarten.
 Voor de CDA-fractie is de staatkundige vormgeving op zich belangrijk,
maar uiteindelijk gaat het om het welzijn van de bevolking op de eilanden.
Daarvoor zijn onzes inziens een goed juridisch systeem, een goede rechtshandhaving,
een goed systeem van volksgezondheid en een goed sociaal systeem van groot
en wezenlijk belang. Randvoorwaarden daarvoor zijn een deugdelijke financiële
huishouding die gepaard gaat met transparantie en toezicht, een adequaat politieapparaat
en een goed onderwijssysteem.
 De CDA-fractie neemt bij de beoordeling van de verschillende wetsvoorstellen
de zojuist genoemde criteria als toetssteen. Daarbij realiseert onze fractie
zich dat de eilanden in Midden-Amerika liggen en dat zij een andere historische
en culturele achtergrond hebben dan Nederland. Het nieuwe artikel 1, lid 2
van het Statuut, zoals dat op 15 april jongstleden door de Tweede Kamer
is aangenomen, geeft dat naar ons oordeel goed weer, hoewel alleen van toepassing
op de BES-eilanden. Het is voor ons van groot belang dat de inwoners van de
eilanden zich in grote meerderheid hebben uitgesproken voor de gekozen nieuwe
samenstelling van het Koninkrijk.
 Het CDA heeft zich altijd zeer verbonden gevoeld met de Antilliaanse eilanden.
Het Wetenschappelijk Instituut voor het CDA heeft op vele manieren bevriende
partijen op de Nederlandse Antillen gesteund en zal dat ook blijven doen.
In het WI-rapport Naar een Salsa op klompen uit 2007 werden belangrijke onderwerpen
aangesneden die van belang zijn voor de nieuwe verhoudingen binnen het Koninkrijk.
Mensen als Barend Biesheuvel, Jan de Koning, de huidige minister van Justitie
en de huidige staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
hebben zich altijd sterk gemaakt voor het bewaren van de warme banden binnen
het Koninkrijk. Het CDA heeft nooit gekozen voor een beleid dat is gericht
op het beëindigen van de koninkrijksrelaties, maar soms klinkt dat wel
door in de toonzetting van diverse andere groeperingen. Het CDA wil immer
investeren in een blijvend, intensief partnerschap op langere termijn. Daarbij
gaat het voor het CDA om meer dan alleen de historische en culturele verbondenheid.
Daarom omarmt onze fractie van harte de motie-Van Bochove op stuk nr. 42,
die is ingediend bij de behandeling van de wijziging van het Statuut op 15 april
in de Tweede Kamer. In die motie wordt opgeroepen tot het formuleren van een
visie op de toekomst van het Koninkrijk. Een dergelijke oproep werd overigens
al eerder door deze Kamer gedaan.
 Ik kom op de vandaag aan de orde zijnde wetsvoorstellen. Allereerst wil
ik de staatssecretaris hartelijk danken voor de uitvoerige beantwoording van
de door onze fractie gestelde vragen. Met name dank ik de staatssecretaris
voor de gedane toezeggingen en bevestigingen.
 Ik vat de toezeggingen kort samen. Ten eerste zal de invoering van het
dualisme in de openbare lichamen vijf jaar na inwerkingtreding van de WolBES
deel uitmaken van de evaluatie. Ten tweede zal ook de Eerste Kamer in het
eerste jaar na inwerkingtreding van deze wet schriftelijk worden geïnformeerd
over de toetsingscriteria die worden gehanteerd bij de evaluatie van de wet
over vijf jaar. Onze fractie constateert met instemming dat de regering de
streefdatum van 10 oktober 2010 nog als haalbaar ziet. Overigens betekent
dat alleen al voor de BES-operatie dat deze Kamer nog tien wetsvoorstellen
tegemoet kan zien. Daarvan moeten er hier, als ik het goed begrepen heb, tenminste
nog drie vóór 10 oktober 2010 worden behandeld. Wellicht
kan de staatssecretaris dat nog even bevestigen. De CDA-fractie zal er alles
aan doen om dat mogelijk te maken. Dit geldt uiteraard ook ten aanzien van
het pakket rijkswetgeving dat zoals gepland op 6 juli aanstaande in deze
Kamer zal worden behandeld en waarover wordt gestemd.
 Ik heb nog enkele opmerkingen over de afzonderlijke wetsvoorstellen. Ik
hoef die niet allemaal meer te bespreken, omdat na de uitvoerige behandeling
in de Tweede Kamer en de nota naar aanleiding van het verslag van deze Kamer,
er niet veel vragen onzerzijds over zijn.
 Ik begin met de WolBES. Een belangrijk aspect van de onderhavige wetsvoorstellen
is dat de eerste vijf tot zes jaar na de invoering van deze wetgeving een
periode van legislatieve terughoudendheid in acht zal worden genomen. In de
nota naar aanleiding van het verslag wordt aangegeven dat de regie hierover
komt te liggen bij het ministerie van Binnenlandse Zaken, bij de minister
of de staatssecretaris. Omdat het niet alleen gaat om terughoudendheid, maar
ook om toetsing aan het nieuwe artikel I, lid 2 van het Statuut en om het
consulteren van de bestuurscolleges omtrent ingrijpende beleidsvoornemens,
acht de CDA-fractie medeondertekening van eventuele wetgeving door de verantwoordelijke
bewindsvrouw of bewindsman van BZK noodzakelijk. Gaarne een reactie van de
staatssecretaris.
 Ik kom op de IBES. Zoals onze fractie al in de bijdrage aan het voorlopig
verslag heeft aangegeven, acht zij de voorgestelde wijziging van wetten en
algemene maatregelen van bestuur bij ministeriële regeling – de
vangnetregeling – te billijken. Het gaat immers om een uiterst complex
wetgevings- en transitieproces. Daarenboven zijn de gestelde voorwaarden,
de beperkte geldingsduur van één jaar en de verplichte onverwijlde indiening van een goedkeuringswet in geval het een wijziging van
een formele wet betrof, onzes inziens voldoende waarborgen om van dit bijzondere
middel gebruik te kunnen maken.
 Het deed onze fractie deugd dat er in een recentelijk bestuurlijk overleg
tussen de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de gedelegeerden
van de eilandgebieden, overeenstemming is bereikt over een homogeen systeem
voor minimumloon en uitkeringen. Dat wil zeggen dat niet de hoogte van het
minimumloon en de uitkeringen in Nederland richtinggevend is, maar dat de
ontwikkeling van uitkeringen op de eilanden wordt gekoppeld aan de ontwikkeling
van het minimumloon op de eilanden.
 Dat er met de nieuw vastgestelde bedragen voor onderstand en een AOV nog
steeds een verschil bestaat tussen deze uitkeringen en het wenselijke niveau
van de behoeften van bestaan, is op zich betreurenswaardig. Daarom is het
goed dat er een gezamenlijke ambitie is afgesproken om tot verbeteringen te
komen. De randvoorwaarden die daarbij zijn vermeld, zoals de economische draagkracht,
evenwichtige sociale verhoudingen en specifieke omstandigheden per eiland,
zijn naar het oordeel van onze fractie een juiste vertaling van het nieuwe
artikel I, lid 2 van het Statuut. De eveneens genoemde randvoorwaarde van
de budgettaire mogelijkheden van Nederland komt onze fractie toch wel erg
zuinig over, gezien het aantal mensen waarover wij spreken. Ik heb de indruk
dat bij de onderhandelingen Financiën meekeek over de schouder, en er
toen werd gezegd: wij moeten ook de budgettaire mogelijkheden van Nederland
in het oog houden. Het lijkt mij allemaal erg zuinig. Ik heb eerder de indruk
dat het niveau van de uitkeringen daar geënt moet worden op de omstandigheden
ter plaatse binnen het kader van het gebied en de geografische omgeving. Dit
behoort niet als randvoorwaarde te worden gesteld voor de BES-eilanden met
nog geen 25.000 inwoners. Dat kan geen financieel probleem voor Nederland
opleveren, ook al zouden wij het niveau nu al veel verhogen. Maar daar gaat
het naar mijn oordeel nu niet over.
 Ik kom op de Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint-Eustatius
en Saba. Onze fractie wil stilstaan bij de verwerking van de overige BES-uitgaven
door Nederland. De aankondiging in de nota naar aanleiding van het verslag
met betrekking tot het instellen van een BES-fonds voor de vrije uitkeringen,
met daarbinnen drie aparte geldstromen, heeft onze fractie met instemming
gelezen. Het bevordert de transparantie en vergemakkelijkt ook de evaluatie
na vijf jaar. Het is met name in verband met de evaluatie na vijf jaar dat
wij ons afvragen of het wel zo verstandig is dat de overige uitgaven die de
andere departementen opnemen in de totale rijksbrede uitgaven, niet worden
gespecificeerd. In het kader van de voorziene evaluatie en de transparantie
is de verwijzing naar de departementale uitgaven voor politie, onderwijs,
etc. voor de Nederlandse gemeenten minder begrijpelijk. De vraag is of de
staatssecretaris een departementale uitsplitsing in het kader van de komende
evaluatie toch niet wenselijk acht. Ik voeg daaraan toe dat dat ook verstandig
is ter voorkoming van indianenverhalen over de bedragen die ernaartoe gaan.
Maak het gewoon duidelijk wat er wordt uitgegeven. Bepaalde algemene zaken
kunnen daarbuiten blijven, maar er zijn een heleboel redelijk specifieke uitgaven
om achterstanden op te heffen. Laten wij dat nou maar gewoon helder presenteren.
 Ik kom op de aanpassingswet. Onze fractie heeft zich in het voorlopig
verslag al uitgesproken over de amendementen inzake abortus, homohuwelijk
en euthanasie. Het blijft voor onze fractie onbegrijpelijk dat een meerderheid
in de Tweede Kamer heeft gemeend deze voor de inwoners van de drie eilanden
zo uiterst gevoelige onderwerpen nu per se al te willen regelen. En dat nog
wel zonder enige vorm van overleg met de eilandsraden en/of hun bestuurders.
Wat is het inlevingsvermogen van de partijen die dit hebben gesteund? Vele
woordvoerders zijn er meerdere malen geweest. Zij kennen de culturele en sociale
omstandigheden. Het was toch beter geweest om het aan te kondigen en te zeggen:
wij willen erover overleggen dat dit op termijn geregeld is? Het heeft ons
verbaasd en teleurgesteld dat het op deze wijze bij amendement is opgenomen.
Wij zijn er natuurlijk niet op tegen dat alles wordt gedaan om vrouwonterende
abortuspraktijken zo snel als mogelijk te beëindigen. Dat is onder meer
een kwestie van volksgezondheid. Dit soort praktijken moet zo snel mogelijk
worden beëindigd, maar doe dat dan in goed overleg met de betrokken bevolking
en op een wijze die rekening houdt met de grote culturele verschillen op dit
punt met Nederland.
 Uit de nota naar aanleiding naar aanleiding van het verslag en de eerdere
brief van de minister van VWS blijkt dat eerst de huidige situatie op het
gebied van abortus en euthanasie in kaart moet worden gebracht om vast te
kunnen stellen welke elementen nog ontbreken om tot een zorgvuldige invoering
van wetten op deze gebieden te komen. Mag ik de staatssecretaris vragen om
deze Kamer tussentijds schriftelijk te informeren over de stand van zaken
van de inventarisatie en de stappen die genomen worden om tot een zo'n prudent
mogelijke invoering te komen?
 Aan het slot van onze inbreng wil ik namens onze fractie de staatssecretaris
complimenteren met de totstandbrenging van dit blok van noodzakelijke wetgeving
om te komen tot een herziening van de staatkundige verhoudingen binnen ons
Koninkrijk. Daarbij betrek ik uitdrukkelijk ook de ambtelijke staf van BZK
en de overige departementen. Dit compliment geldt ook de bestuurders van de
Nederlandse Antillen en de eilandsraden van de BES-eilanden. Zeker mag ook
niet onvermeld blijven de belangrijke rol die de Raad van State heeft gehad
in de diverse stadia van dit complexe wetgevingsproces om te komen tot werkbare
oplossingen. Hier en daar schuurt het misschien, maar wij stemmen ermee in.
Er worden niet elk jaar landen opgeheven, twee nieuwe landen gecreëerd
en drie onderdelen van een op te heffen land ondergebracht in nieuwe openbare
lichamen. De CDA-fractie is ervan overtuigd dat de nieuwe staatkundige verhoudingen
zullen leiden tot een verbetering van de levensomstandigheden van de inwoners
van de eilanden en daarmee van hun welzijn. Ik wacht met belangstelling de
reactie van de staatssecretaris af.
 
 
 
 Mevrouw
 Ten Horn
 SP
 
 Voorzitter. De leden van de SP-fractie willen de staatssecretaris en haar
ambtenaren hartelijk danken voor de heldere en grondige beantwoording van
de vragen die we stelden bij het pakket BES-wetten. Na vele
jaren van praten en overleggen en voorbereiden volgen nu in rap tempo enkele
tientallen wetten die de staatkundige veranderingen voor de Nederlandse Antillen
regelen. Vandaag behandelen we daarvan de eerste set, waarmee Bonaire, Sint-Eustatius
en Saba binnenkort onderdeel van het Nederlandse staatsbestel worden. Op 6 juli
zullen we tien voorstellen van Rijkswet behandelen en dan volgen nog tien
specifieke BES-wetsvoorstellen.
 Het streven is nog steeds om op 10-10-10 de algehele staatkundige verandering
te laten ingaan. Daartoe is besluitvorming op 9 september aanstaande
tijdens de slotrondetafelconferentie voorzien. Komt de zorgvuldigheid van
wetgeving bij een dergelijk rap tempo niet in de knel, zo vragen de leden
van de SP-fractie. Moeten bijvoorbeeld de Veiligheidswet BES, de Wet geldstelsel
BES en de Wet wijziging toelating en uitzetting BES, die absoluut noodzakelijk
zijn, ook voor 9 september door deze Kamer aangenomen zijn? Zo ja, acht
de staatssecretaris dit haalbaar? Ook maakt mijn partij zich flinke zorgen
over de fiscale wetten. Voor de SP is het een voorwaarde dat er een einde
komt aan een ongezonde financiële situatie. Collega Van Raak zei tijdens
de plenaire behandeling van de BES-wetten in de Tweede Kamer dat wij tot nu
toe niet tevreden zijn over de regeling van die financiën en de SP stemde
ook niet in met de consensusrijkswet financieel toezicht. Door de beantwoording
van de vragen van CDA- en VVD-collega's in deze Kamer over lokale belastingen
en de exclusieve economische zones zijn wij nog niet geruster geworden. De
fiscale wetten behoeven dan volgens de staatssecretaris wel niet voor 10-10-10
in de Staatscourant te staan, maar welke behandelingsruimte is er na de zomer
nog voor deze wetten? En hoe snel zullen die wetten alweer worden aangepast,
als we in de memorie van antwoord lezen dat de Wet financiën openbare
lichamen BES die we vandaag behandelen, gewijzigd wordt in de derde aanpassingswet,
die nog bij de Tweede Kamer moet worden ingediend, maar beoogd is per 10-10-10
in werking te treden? Kan de staatssecretaris dit toelichten?
 De resultaten van het feitenonderzoek door het Antilliaanse Openbaar Ministerie
naar de mogelijkheid dat het huidige bestuurscollege van Bonaire niet op reguliere
wijze tot stand zou zijn gekomen, zijn nog niet beschikbaar. Wanneer zijn
die resultaten er wel? Zit de staatssecretaris hier achteraan? Als die resultaten
pas na 9 september komen en als dan onrechtmatigheid mocht blijken, hoeveel
is dan de handtekening van dit bestuurscollege op de slotrondetafelconferentie
nog waard?
 Zal de rijksvertegenwoordiger tijdig genoeg zijn benoemd om de eilandsverordening
waarin staat welke ambtelijke functies op Sint-Eustatius en Saba alsnog verenigbaar
zijn, tijdig goed te keuren in verband met de eerstvolgende verkiezingen van
de eilandsraden? Is er in voorzien hoe dit anders wordt opgelost?
 Met buitengewone belangstelling ziet de SP-fractie uit naar het wetsvoorstel
voor grondwetswijziging met als doel het kiesrecht van de eilandsraden voor
de leden van de Eerste Kamer, alsmede de definitieve status van de drie openbare
lichamen in de Grondwet te regelen. Begrijpen wij het goed dat de staatssecretaris
voornemens is het ontwerp voor het zomerreces op het internet te plaatsen?
Wanneer zal het wetsvoorstel naar verwachting bij de Staten-Generaal worden
ingediend? 
 In het voorstel tot wijziging van het Statuut is opgenomen dat "voor de
BES-eilanden afwijkende maatregelen kunnen worden getroffen met het oog op
de economische en sociale omstandigheden, de grote afstand tot het Europese
deel van Nederland, hun insulaire karakter, kleine oppervlakte en bevolkingsomvang,
geografische omstandigheden, het klimaat en andere factoren waardoor deze
eilanden zich wezenlijk onderscheiden van het Europese deel van Nederland".
De vraag naar de relatie met artikel 1 van de Grondwet, waarin gelijke behandeling
in gelijke gevallen is opgenomen, is al door velen gesteld. De staatssecretaris
zegde het Tweede Kamerlid Remkes in het plenaire debat op 4 maart jongstleden
toe deskundigen naar voornoemde relatie te laten kijken. De leden van de SP-fractie
zien met belangstelling de rapportage hiervan tegemoet. Wanneer is die te
verwachten?
 Dat overeenstemming met de BES-eilandsraden is bereikt over een onderstandsregeling
vinden de leden van de SP-fractie een positief teken. Is er ook in voorzien
dat dergelijke onderwerpen regelmatig worden besproken in koninkrijksverband
ten behoeve van Caribische afstemming, zoals destijds overeengekomen in het
Protocol tussen Aruba en Nederland?
 De limitatieve lijst van artikel1.2 in het Statuut geeft naar de mening
van de leden van de SP-fractie aan dat er tussen de openbare lichamen BES
en andere Nederlandse gemeenten geen onderscheid kan zijn, evenmin als tussen
Nederlandse gemeenten tot nu toe onderling, in het van toepassing zijn van
grondrechten zoals het recht op vrije meningsuiting, het recht op vereniging,
het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer, het recht op onaantastbaarheid
van het lichaam, het recht op brief-, telefoon- en telegraafgeheim of het
recht op vrijheid van onderwijs, zoals in artikel 23 van de Grondwet, en mensenrechten
in het algemeen. In het Slotakkoord is in 2006 overeengekomen dat, waar noodzakelijk,
een overgangstijd in acht zou worden genomen, wat de leden van de SP-fractie
alleszins redelijk vinden. Het is twee jaar voor euthanasie en het huwelijk
van mensen van gelijk geslacht en één jaar voor abortus geworden.
De beantwoording in de memorie van antwoord van onze vraag over het "ook op
de BES-eilanden straks van toepassing worden van nieuwe GGZ-wetgeving voor
gedwongen behandeling" vinden wij wat dat betreft teleurstellend. Ik ben al
vanaf de jaren zeventig bekend met de GGZ-voorzieningen in de Nederlandse
Antillen vanuit de samenwerking met de Medische Faculteit Groningen. In 1998
bezocht ik enkele weken de Antillen als senior inspecteur van de Inspectie
voor de Gezondheidszorg en ik heb de ontwikkelingen sindsdien gevolgd. Vandaar
ook onze vraag met betrekking tot de van toepassing zijnde wetgeving voor
de PAAZ in het ziekenhuis Mariadal te Bonaire, die straks als nieuwe voorziening
volgens mij evengoed, en voor de cliënt zelfs beter, de nieuwe wetgeving
kan toepassen. Kan de staatssecretaris toezeggen dat er alles aan zal worden
gedaan om de aanstaande nieuwe, moderne wet zorg en dwang psychogeriatrische
en verstandelijk gehandicapte cliënten en de wet verplichte GGZ ook van
meet af aan in plaats van de oude wet uit de Nederlandse Antillen op de BES-eilanden
van toepassing te laten zijn?
 Er gaat veel op de BES-eilanden veranderen. De leden van de SP-fractie
vinden dat deze veranderingen vooral ten dienste moeten staan van verbeteringen
voor de bevolkingen van deze eilanden in hun leefsituatie,
in de gezondheidszorg- en onderwijsvoorzieningen en in veiligheid. Zij zien
daarom ook uit naar de aanpassingswet IIb met betrekking tot de onderwijsvoorzieningen,
en naar de toegezegde, rond de zomer te verwachten, regeringsreactie op het
advies van de Raad voor het Landelijke Gebied over de ondersteuning van het
natuurbeleid op de BES-eilanden. Na vijf jaar is een algehele evaluatie voorzien.
De bevolkingen van de BES-eilanden behouden het zelfbeschikkingsrecht om voor
volkenrechtelijke onafhankelijkheid te kiezen. Zij kunnen er dus altijd nog
voor kiezen onafhankelijk zelf verder te gaan, alleen of gezamenlijk, of aansluiting
te zoeken bij het Bovenwindse land Sint-Maarten of de Benedenwindse landen
Curaçao en Aruba. Hebben de leden van de SP-fractie dit laatste goed
begrepen?
 Het Nederlands-Antilliaanse Statenlid Johnson vatte het op 16 april
jongstleden in het plenaire debat aan de overkant voor Saba zo mooi samen:
"Saba is bij Nederland betrokken sinds 1626. De enige wens van Saba is, om
als souvenir van het koloniale verleden van Nederland, een van de kroonjuwelen
te blijven."
 Wij staan voor historische staatkundige veranderingen, waarvan niet alles
in wetgeving gegarandeerd en dichtgeregeld kan worden. De staatssecretaris
heeft meermalen in debatten en schriftelijke behandelingen het belang onderstreept
van goede persoonlijke verhoudingen en goede informatievoorziening en -uitwisseling.
 "BES" is niet alleen een afkorting voor de drie Caribische eilanden Bonaire,
Eustatius en Saba, maar is ook een toonsoort. Mijn vraag aan de staatssecretaris,
eigenlijk een vraag aan ons allen, zowel op de BES-eilanden als in Nederland,
is: hoe harmonieus zetten we de toon voor de BES-eilanden? Als ik de toonsoort
bes gebruik kan het in mineur of majeur, maar er komen in toonsoort bes in
elk geval geen kruizen voor. Wij zien uit naar de beantwoording door de staatssecretaris.
 
 
 
 Mevrouw
 Lagerwerf-Vergunst
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Vandaag bespreken wij het eerste deel van de wetgeving in
het kader van de staatkundige herziening. Deze herziening betreft een unieke
en eenmalige operatie, waarbij niet alleen in staatkundig opzicht grote veranderingen
plaatsvinden, maar waar tegelijkertijd hervormingen in de leefsituatie van
de Antilliaanse bevolking worden bewerkstelligd. Als gevolg van de mogelijkheid
van schuldsanering, gepaard gaande met een verscherpt toezicht op de financiën,
en de verbetering van het openbaar onderwijs worden de eilanden in staat gesteld
te investeren in bijvoorbeeld gezondheidszorg en onderwijs.
 Onze fracties hebben schriftelijk reeds hun waardering uitgesproken voor
allen die zich in dit kader buitengewoon veel inspanningen hebben getroost.
Dat herhaal ik hier graag. Daarbij betrek ik naast de wetgevingsambtenaren
ook heel nadrukkelijk de medewerkers van de griffie van de Eerste Kamer. Uiterlijk
onverstoorbaar hebben zij naast hun reguliere werkzaamheden reizen georganiseerd,
gereorganiseerd en even blijmoedig ook weer geannuleerd. Ik spreek een bijzonder
woord van dank uit voor de snelle actie, toen collega Quik en ik als gevolg
van vertraging van de binnenlandse vlucht van Sint-Maarten naar Curaçao
onze KLM-vlucht misten. Dankzij de griffie kwam ik via Parijs precies op tijd
bij de rechtbank om mijn zitting te beginnen.
 Evenals bij de schriftelijke inbreng zal ik mij vandaag beperken tot de
bij de aanpassingswet aangenomen amendementen over het huwelijk tussen personen
van gelijk geslacht, euthanasie en abortus. Onze fracties hebben grote bezwaren
tegen de wijzigingen die als gevolg van het aannemen van deze amendementen
tot stand zijn gekomen. Ik wil dat vandaag toespitsen op het gegeven dat bij
deze wijzigingen geen rekening is gehouden met de culturele context van de
BES-eilanden – andere Kamerleden hebben dat zojuist ook al aangegeven –
en op de uitvoeringsproblemen die wij voorzien.
 Onze fracties hebben de staatssecretaris gevraagd of er geen patstelling
is ontstaan, gelet op haar eerder ingenomen stelling dat het praktisch niet
te doen is als deze zaken bovenop alle andere aanpassingen komen die de staatkundige
herziening met zich meebrengt. Zij heeft geantwoord dat haar stellingname
betrekking had op eerdere amendementen over deze onderwerpen, waarin werd
aangedrongen op invoering van de wettelijke regeling over voornoemde onderwerpen
op het moment dat de staatkundige verhoudingen worden gerealiseerd. Nu in
de aangepaste vorm van de amendementen sprake is van een voorbereidingsperiode
van één jaar voor het voorstel met betrekking tot invoering
van abortus en van twee jaar voor de twee andere voorstellen, is de staatssecretaris
van mening dat niet gesproken kan worden van een patstelling.
 Het lijkt me niet zinvol om een semantische discussie te voeren over het
woord "patstelling". Ik merk echter wel op dat de staatssecretaris zich bij
de behandeling van de aangepaste amendementen die betrekking hebben op euthanasie
en abortus, in die zin dat in die amendementen werd gesproken over een voorbereidingsperiode
van één jaar, tijdens het debat op 4 maart jongstleden
in de Tweede Kamer toch in min of meer vergelijkbare bewoordingen heeft uitgelaten.
Zij zei destijds het volgende: "Ik hecht eraan om te benadrukken dat ik het
niet passend vind om deze levensbeschouwelijke onderwerpen zonder enige vorm
van discussie te regelen op dezelfde wijze als wij in Nederland hebben gedaan.
Ik heb de vorige keer niet voor niets verwezen naar de discussie, die over
deze onderwerpen in Nederland lange tijd is gevoerd voordat er een regeling
kwam. Ik heb daarmee willen aangeven dat onderwerpen die diep ingrijpen in
de cultuur van, in dit geval, de bewoners van de BES-eilanden, met grote zorgvuldigheid
voorbereid moeten worden."
 Is de staatssecretaris van mening dat de voorgestelde abortus- en euthanasiewetgeving
binnen een termijn van één respectievelijk twee jaar daadwerkelijk
op een zorgvuldige wijze kan worden ingevoerd en uitgevoerd en, zo ja, op
welke wijze kan dit plaatsvinden? Kan zij in dit kader ook een reactie geven
op de op Sint-Eustatius unaniem aangenomen motie tegen deze wetgeving? Hoe
verhoudt deze motie zich tot de in de nota naar aanleiding van het verslag
uitgesproken verwachting van de staatssecretaris dat er, gelet op de tijdsduur
van één respectievelijk twee jaar, enige ruimte is om met de
relevante betrokkenen in overleg te treden over de wijze waarop de invoering
kan plaatsvinden? Kan de staatssecretaris eveneens een reactie geven op het
verzoekschrift van een aantal politieke partijen op Bonaire van 23 maart
jongstleden? In dit verzoekschrift wordt gerefereerd aan het principe dat
afspraken moeten worden nagekomen. Gesteld wordt dat de vertegenwoordigers
van Nederland en van de BES-eilanden die over de constituerende BES-wetgeving
overleg hebben gepleegd, hebben afgesproken dat de drie "gewetenskwesties" –
ik citeer letterlijk – niet aan de bevolking van de BES-eilanden zouden
worden opgedrongen. Dat wil zeggen dat op z'n minst vooroverleg zou worden
gepleegd. Mijn vraag aan de staatssecretaris is of dit klopt. Is die afspraak
indertijd inderdaad gemaakt? In datzelfde verzoekschrift wordt uiteindelijk
de Eerste Kamer verzocht om ervoor te zorgen dat uitsluitend de BES-wetgeving
ten aanzien van de bedoelde drie kwesties opgeschort dient te worden totdat
de bevolking van de BES-eilanden zich hierover vrijelijk bij referendum heeft
kunnen uitspreken. Ik ben heel benieuwd naar de reactie van de staatssecretaris
op het dictum van dit verzoekschrift.
 De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft in zijn brief
van 9 maart jongstleden, die vanmiddag al eerder is geciteerd, gemotiveerd
aangegeven dat invoering van de abortuswetgeving een langere periode vereist
dan één jaar, te weten een periode van drie jaar. In het voorlopig
verslag hebben wij gevraagd op welke wijze wordt gewaarborgd dat na de nu
vastgelegde invoeringstermijn van één jaar wordt voldaan aan
alle criteria die de wet vereist. De staatssecretaris heeft daarop slechts
geantwoord dat een goede inventarisatie van de situatie aldaar van belang
is en dat met deze inventarisatie alvast vooruitlopend op de staatkundige
veranderingen wordt begonnen. Het spijt mij te moeten opmerken dat dit antwoord
eigenlijk nog geen begin van een antwoord is. Ik verzoek de staatssecretaris
dan ook deze vraag alsnog te beantwoorden.
 In dezelfde brief zegt de minister van Volksgezondheid dat voor het aanvragen
van een vergunning, een van de vereiste wettelijke criteria, medewerking van
de eilandbewoners noodzakelijk is. Verwacht de staatssecretaris dat de eilandbewoners
hieraan hun medewerking verlenen? En zo ja, waarop baseert zij deze verwachting?
 In de nota naar aanleiding van het verslag wordt opgemerkt dat de invoering
van een preventieprogramma uiterste zorgvuldigheid en tijd vraagt. Kan de
staatssecretaris zeggen aan welk concreet tijdstip daarbij moet worden gedacht?
Loopt deze invoering parallel aan de invoering van de abortuswetgeving? Hoe
wordt voorkomen dat de abortuspraktijk op de BES-eilanden de praktijk wordt
voor de gehele regio?
 
 
 
 Mevrouw
 Ten Horn
 SP
 
 Ik wil mijn collega van de ChristenUnie graag vragen of zij bekend is
met de uitkomsten van de inventarisatie van de illegale abortus en wat zij
daarvan vindt.
 
 
 
 Mevrouw
 Lagerwerf-Vergunst
 ChristenUnie
 
 Daarmee ben ik inderdaad bekend. Volgens het onderzoek dat op Curaçao
is uitgevoerd, zouden 1500 illegale abortussen plaatsvinden. Eigenlijk is
deze vraag een beetje een schot voor open doel. Dat vind ik vreselijk. Natuurlijk
kan mevrouw Ten Horn niet verwachten dat ik zeg dat wij daar maar niets aan
moeten doen. Mijn laatste vraag heeft dan ook betrekking op een preventieprogramma.
Dit is misschien wel de belangrijkste vraag.
 Voorzitter. Ik wacht de antwoorden met belangstelling af.
 
 
 
 Mevrouw
 Linthorst
 PvdA
 
 Voorzitter. Wij kunnen zeggen dat wij vandaag een historisch moment meemaken,
namelijk de overgang van de eilanden Bonaire, Sint-Eustatius en Saba, de BES-eilanden,
nu een onderdeel van het land Nederlandse Antillen, naar openbare lichamen
als onderdeel van het Nederlands grondgebied.
 Ik kan mij op dit punt aansluiten bij de waardering die door alle andere
partijen is uitgesproken. Ik sluit mij vooral aan bij de waardering voor onze
eigen griffie. Die is af en toe onderbelicht geweest.
 In de schriftelijke voorbereiding, zowel hier als in de Tweede Kamer,
zijn opmerkingen gemaakt over de verschillende posities die de inwoners van
het Caribische deel van Nederland op een aantal punten innemen. Dat geldt
vooral voor de onderstand en de ouderdomsvoorziening. Daarbij is door sommigen
de relatie gelegd met artikel I van de Grondwet: is het acceptabel dat inwoners
in het Caribische deel van Nederland anders worden behandeld dan inwoners
van het Europese deel van Nederland? Mijn fractie wil dit vraagstuk pragmatisch
benaderen. Gelijke behandeling geldt voor gelijke gevallen en het is evident
dat in de omgeving van het Caribische deel van Nederland de levensstandaard
dermate lager ligt dan in het Europese gedeelte van Nederland dat een gelijkstelling
van het voorzieningenniveau op de BES-eilanden aan dat van Nederland zou leiden
tot een, ik zou bijna zeggen, "run" op de eilanden. Wij zijn ervan overtuigd
dat onze Caribische landgenoten de gevolgen daarvan niet willen.
 Tegelijkertijd geeft de geëmotioneerdheid waarmee op deze verschillen
in benadering wordt gereageerd, aan dat er meer aan de hand is. Een verschil
in aanspraak op voorzieningen wordt al snel in verband gebracht met een verschil
in Nederlanderschap. Alsof de inwoners van het Caribische deel van Nederland
"tweederangs", of in ieder geval "een ander soort burgers" zouden zijn dan
de inwoners van het Europese deel. Wij hebben dat ook vorig jaar ervaren rond
het besluit om voor de BES-eilanden niet de euro, maar de dollar in te voeren.
Bewoners van de eilanden hadden het gevoel dat voor het Caribische deel van
Nederland andere – lees: lagere – maatstaven gelden dan voor het
Europese deel. Ook op dit punt was dat absoluut niet de bedoeling. Wij vroegen
ons oprecht af of het verstandig zou zijn om de euro in te voeren in de dollarzone,
waartoe de Nederlandse Antillen feitelijk behoren en waar ook zaken zoals
de pensioenvoorziening in dollars zijn opgebouwd.
 Waar wij ons bij dit soort ervaringen rekenschap van moeten geven, is
dat het niet altijd en niet alleen om feitelijkheden gaat, maar ook om gevoelens,
om beelden. Wij zullen elkaar goed moeten verstaan. Dat is een leerproces.
Persoonlijke contacten kunnen daarbij helpen. Dat hebben wij ook gemerkt toen
wij vorig jaar als een delegatie van de Eerste Kamer een bezoek aan de BES-eilanden
hebben gebracht. In dat verband betreuren wij het dat al anderhalf jaar geen
parlementair overleg heeft plaatsgevonden. Wij zullen het Koninkrijk immers
gezamenlijk vorm moeten geven, en dat geldt in bijzondere mate voor de BES-eilanden.
Wat mijn fractie betreft, zou dat een relatie moeten zijn "for better or worse"
en niet, zoals de titel van het laatste album van zangeres Anouk luidt: "for
bitter or worse".
 Dat daarbij nog een lange weg is te gaan, is mijn fractie duidelijk geworden
uit de commotie die op de BES-eilanden is ontstaan rond de invoering van Nederlandse
wetgeving op het punt van euthanasie, abortus en homohuwelijk. Volgens mij
ben ik de zoveelste die hier een punt van maakt, alleen is mijn punt een ander
punt. Daarbij zijn grote woorden gevallen, zoals "asociale wetgeving", "antisociale
wetgeving" en zelfs "immorele wetten". Ook op dit punt had een persoonlijke
gedachtewisseling wellicht de grootste kou uit de lucht kunnen halen. Met
dit door de Tweede Kamer aangenomen amendement verplichten wij immers niemand
tot het plegen van euthanasie of het aangaan van een homohuwelijk. Maar wij
vinden wel dat huwelijken tussen personen van gelijk geslacht, voor wie dat
wil, op het gehele Nederlandse grondgebied mogelijk moeten zijn. Dat geldt
in nog sterkere mate voor abortus. Wij voeren geen abortus in. Er vinden op
de eilanden in de Nederlandse Antillen abortussen plaats. En als dat zo is,
dan moet dat ook op een veilige manier kunnen gebeuren en niet met de uiterst
risicovolle methoden die in de jaren vijftig ook in Nederland werden gehanteerd.
 Mijn fractie was enigszins verbaasd over het antwoord dat de staatssecretaris
in de schriftelijke voorbereiding heeft gegeven op een vraag van de VVD over
het homohuwelijk. Wij hebben haar antwoord zo geïnterpreteerd dat akten
die binnen het Koninkrijk zijn opgesteld, door alle landen binnen het Koninkrijk
worden erkend, maar dat dit niet geldt voor de rechtsgevolgen. Dit zou betekenen
dat huwelijken tussen personen van gelijk geslacht wel erkend worden in de
andere landen van het Koninkrijk, maar dat dit niet leidt tot een gelijke
behandeling in de sfeer van bijvoorbeeld de ziektekostenverzekering. Wij vragen
ons af wat de erkenning van de akten dan in de praktijk inhoudt. Naar het
oordeel van mijn fractie kun je niet "een beetje getrouwd" zijn. Graag een
reactie van de staatssecretaris.
 Enige zorgen hebben wij over de infrastructuur en dan met name de luchthavens –
daarmee sluit ik aan bij wat de heer Laurier daarover heeft gezegd –
die voor de eilanden van levensbelang zijn. Op onze schriftelijke vragen heeft
de staatssecretaris geantwoord dat de verantwoordelijkheid voor de luchthavens,
inclusief de exploitatie, bij de eilandsbesturen berust en in het geval van
Bonaire bij de luchthaven. De tarieven worden door het eilandsbestuur of de
luchthaven vastgesteld. Bij een gezonde bedrijfsvoering – de heer Laurier
haalde het al aan – zullen de inkomsten dan minimaal gelijk zijn aan
de kosten, inclusief onderhoud en investeringen. Aldus het antwoord. Daar
zitten wat ons betreft een aantal risico's aan. Saba en Sint-Eustatius zijn
voor hun directe voorzieningen, zoals een ziekenhuis, direct afhankelijk van
Sint-Maarten. Als het eilandsbestuur van Sint-Maarten straks de tarieven verhoogt,
kunnen wij daar niets tegen doen, terwijl de inwoners van Saba en Sint-Eustatius
daar groot nadeel van ondervinden. De ervaringen met Aruba, waar de luchthavenbelasting
een veelvoud is van de luchthavenbelasting zoals die binnen het huidige land
Nederlandse Antillen geldt, zouden in die richting kunnen wijzen.
 Voor de wetgeving die wij nu behandelen – het andere deel komt nog
aan de orde – kunnen wij ons moeilijk voorstellen dat Saba, met zijn
1400 inwoners, in staat zal zijn om zelfstandig een vliegveld te exploiteren.
Als het ministerie van Verkeer en Waterstaat hiervoor middelen beschikbaar
stelt, ligt het ook voor de hand om daar transparantie in te betrachten en
de verantwoordelijkheid ook bij dit ministerie te leggen. Ook op dit punt
graag een reactie van de staatssecretaris.
 Een laatste zorg betreft het verkrijgen van het Nederlanderschap. Wie
vijf jaar rechtmatig op één van de eilanden heeft verbleven,
kan het Nederlanderschap aanvragen. Een verblijfsvergunning voor één
van de eilanden is een gewild artikel. Niet zozeer vanwege het verblijf op
de eilanden zelf, maar vooral vanwege de toegang die het na vijf jaar biedt
tot het Nederlandse deel van het Koninkrijk. Er gaan hardnekkige geruchten
dat deze verblijfsvergunningen te koop zijn. Het gaat dan vooral om Zuid-Amerikanen
die banden hebben met criminele netwerken in steden als Amsterdam. Door de
raadsleden en besturen van de eilanden zelf is er verschillende malen op aangedrongen
de termijn van vijf jaar te verhogen tot bijvoorbeeld tien jaar. Tot nu toe
is daar door de Nederlandse regering afwijzend op gereageerd, met name op
grond van het gelijkheidsbeginsel. Maar als wij binnen Nederlands grondgebied
onderscheid mogen maken op het gebied van de hoogte van de bij- of onderstand
omdat de specifieke situatie op de eilanden dat vereist, dan zou dat toch
ook mogelijk moeten zijn op het punt van het verkrijgen van het Nederlanderschap.
 Wij wachten de antwoorden van de staatssecretaris met belangstelling af.
 
 
 De vergadering wordt van 15.09 uur tot 15.48 uur geschorst.
 
 Voorzitter: 
 Dupuis
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Voorzitter. Vandaag bespreken we in de Kamer het eerste pakket van zeven
wetsvoorstellen met betrekking tot Bonaire, Sint-Eustatius en Saba, die ik
hierna zoals inmiddels gebruikelijk is geworden tezamen maar de "BES(-eilanden)"
zal noemen. Het gaat om de volgende wetsvoorstellen: Wet openbare lichamen
BES, Wijziging Kieswet in verband met de nieuwe positie van Bonaire, Sint-Eustatius
en Saba binnen Nederland, Invoeringswet openbare lichamen BES, Wet financiën
openbare lichamen BES, Aanpassingswet openbare lichamen BES, Goedkeuring en
voornemen tot opzegging verdragen BES-eilanden en de Wet bescherming persoonsgegevens
BES. Ik noem ze aan het begin nog maar eens om aan te geven dat we een omvangrijk
pakket met elkaar bespreken.
 Op 9 maart 2010 werd dit eerste pakket BES-wetsvoorstellen door de
Tweede Kamer aanvaard. Precies negen weken later zijn wij hier bijeen om ditzelfde
pakket met elkaar te bespreken. Zoals ik al in de nota naar aanleiding van
het verslag heb gedaan, dank ik de Kamer heel hartelijk voor de voortvarendheid
waarmee dit pakket is opgepakt. Voortvarendheid die nodig is om de beoogde
transitiedatum van 10 oktober 2010 te halen en daarmee te voorkomen dat
bestuur en bevolking op de eilanden hinder ondervinden van een in ontmanteling
verkerend land.
 Om op 10 oktober 2010 daadwerkelijk geschiedenis te schrijven –
een aantal leden wees hierop – is tevens vereist dat alle tien de rijkswetten
die nu in deze Kamer aanhangig zijn, tijdig in het Staatsblad staan. Ook voor deze andere wetsvoorstellen is de plenaire behandeling al geagendeerd,
te weten voor 6 juli aanstaande. Uiteraard onder voorbehoud van een tijdige
en, neem ik aan, adequate beantwoording van de schriftelijke vragen van onze
kant in de richting van de Kamer. Ik zeg toe dat het niet aan ons zal liggen.
Wij zullen ervoor zorg dragen om zo snel en zo inhoudelijk mogelijk te reageren.
Ik ben blij dat de Kamer, met hulp van haar griffie – dit is terecht
gezegd – bij wil dragen aan het halen van de datum van 10 oktober
2010.
 Morgen zal ik in de Tweede Kamer staan voor de behandeling van nog twee
wetsvoorstellen voor de BES-eilanden: Wet geldstelsel BES en Veiligheidswet
BES. Ook deze wetsvoorstellen – op de specifieke vragen van mevrouw
Ten Horn hierover kom ik nog terug – zijn essentieel voor de nieuwe
staatkundige verhoudingen en zullen dus voor 10 oktober in het Staatsblad
moeten staan. Voor deze twee wetsvoorstellen doe ik een beroep op de Kamer
om het verslag op zijn minst nog voor het zomerreces uit te brengen, zodat
de regering tijdens het zomerreces kan reageren en de plenaire behandeling
direct na het zomerreces kan plaatsvinden. Daarmee kan, nog net op tijd, een
afronding plaatsvinden van de behandeling van de noodzakelijke wetgeving.
 Ik kom terug op het pakket BES-wetsvoorstellen dat vandaag voor behandeling
voorligt. Verschillende woordvoerders hebben gewezen op de zorgvuldige behandeling
door de Tweede Kamer, zowel schriftelijk als mondeling. Dit was voor hen reden
om hier te volstaan met een aantal aanvullende vragen.
 De behandeling in de Tweede Kamer van de wetsvoorstellen is niet zonder
slag of stoot gegaan. Het zal deze Kamer niet zijn ontgaan dat de aanvaarding
door de Tweede Kamer van de amendementen op het terrein van het huwelijk tussen
personen van gelijk geslacht, abortus en euthanasie tot commotie op de eilanden
heeft geleid. De eilandsraad van Sint-Eustatius heeft, zoals bekend, een motie
aanvaard over deze drie onderwerpen. Onlangs heeft de Tweede Kamer hierover
vragen gesteld. Ik zal op dit onderwerp nog uitgebreid terugkomen in mijn
reactie op de Aanpassingswet BES (ABES), het laatste onderwerp dat ik vanmiddag
wil behandelen.
 Een ander amendement dat besproken is in de Tweede Kamer en waarover ook
deze Kamer heeft gesproken, betreft de wijziging van de Kieswet inzake het
kiesrecht van de eilandsraden voor de Eerste Kamer. Van de kant van deze Kamer
zijn daarover geen concrete vragen gesteld en in de Tweede Kamer is er uitgebreid
over gesproken. Dit punt wil ik daarom nu bij het ingaan op de verschillende
wetsvoorstellen achterwege laten.
 Ik wil allereerst ingaan op een aantal algemene vragen die door verschillende
leden zijn gesteld. Daarna loop ik de verschillende wetsvoorstellen en de
daarover gestelde concrete vragen langs. Ik begin de beantwoording van de
algemene vragen met een vraag van mevrouw Ten Horn. Zij vroeg of de zorgvuldigheid
en het tempo van de wetgeving niet in gevaar komen. Met de ambtelijke voorbereiding
van de wetgeving is al in 2002 begonnen. Ik ben het eens met alle leden die
hebben gezegd dat daar ontzettend hard aan is gewerkt door ambtenaren aan
deze en aan de overzijde van de oceaan. Ik heb niet de indruk dat de zorgvuldigheid
van de wetgeving in gevaar is gekomen door de huidige snelheid van het traject.
Dat geldt in ieder geval voor de wetsvoorstellen die nu bij de Eerste Kamer
voorliggen. Voor zover er foutjes zijn gemaakt in de nu voorliggende omvangrijke
eerste aanpassingswet BES – dat kan, juist door de omvang van het pakket,
en dat hebben wij ook steeds onder ogen gezien – worden die fouten in
de tweede aanpassingswet BES en in de derde aanpassingswet BES hersteld. Wij
proberen juist gezien de omvang van het pakket heel goed te blijven kijken
wat er is gedaan, zodat wij indien nodig zaken kunnen herpakken en herstellen
tijdens het proces. Ik denk dat de zorgvuldigheid niet lijdt onder de snelheid
van het traject dat wij hierin doorlopen.
 Er zijn meer algemene vragen gesteld. Mevrouw Ten Horn vroeg naar de Veiligheidswet
BES en de Wet geldstelsel BES en de heer Doek wilde weten hoe dat nu eigenlijk
loopt. Ik ben al kort ingegaan op hoe ik daarnaar kijk. Morgen worden de Veiligheidswet
BES en de Wet geldstelsel BES over de invoering van de dollar in de Tweede
Kamer behandeld. Morgen zal naar alle waarschijnlijkheid ook de commissie
voor NAAZ van de Tweede Kamer besluiten – ik ga daar natuurlijk niet
over, maar voor zover ik weet is het zo – om de verdere procedure met
betrekking tot de Wet toelating en uitzetting BES ter hand te nemen. Deze
drie wetsvoorstellen hoeven niet voor 9 september 2010 in het Staatsblad
te staan. Dat was de concrete vraag van mevrouw Ten Horn en van de heer Doek.
Wel is het nodig dat deze wetten uiterlijk 28 september 2010 –
dat is iets later – door de Eerste Kamer worden aanvaard, willen ze
op 10 oktober van kracht zijn. Ze moeten 10 oktober 2010 van kracht
zijn, dat is terecht gezegd, maar daar zit dus iets meer tijd in. Ik heb in
het algemene deel al gezegd dat ik zeer erkentelijk zou zijn als de Eerste
Kamer nog voor de zomer verslag uitbracht, zodat plenaire behandeling ergens
in september zou kunnen plaatsvinden.
 De heer Van Kappen vroeg nog eens nadrukkelijk naar het creëren van
draagvlak bij andere landen, kijkend naar de visie op het Koninkrijk. Hij
stelde in zijn algemene inleiding dat hij hetgeen wij nu doen belangrijk vindt
en dat wij er ook voor staan dat dit gebeurt. Toch vindt hij ook dat wij ervoor
moeten zorgen dat we bouwen aan de band in het Koninkrijk, want die verbetert
niet per se met deze wetgeving. Daar heeft hij gelijk in. Wij hebben er ook
in het beleidsdebat over gediscussieerd dat het van belang is dat wij, alvorens
tot een gezamenlijke visie te komen in het Koninkrijk, eerst zelf bepalen –
hier en ook in de Tweede Kamer – wat de standpunten zijn in de verschillende
landen en hoe we met elkaar naar de toekomst kijken.
 Uiteraard is het van belang om bij de visie ook de meningen en gevoelens
te betrekken die in de andere landen leven. Daarom hebben wij in april –
ik kon er helaas niet bij zijn in verband met de aswolk – een symposium
op Curaçao gehouden. Wij hadden daarvoor al twee symposia gehouden
in Nederland en we zijn van plan om in juni of begin juli nog twee symposia
op Aruba en Sint-Maarten te houden. Al die symposia zien wij als bouwstenen
voor die toekomstvisie van het Koninkrijk. Alle informatie over de gehouden
symposia is te vinden op de website van het Ministerie van BZK onder de kop
"Symposia Toekomst van het Koninkrijk". Op die website zijn ook papers te
vinden van wetenschappers en onorthodoxe denkers – dat moet de heer
Engels toch deugd doen – uit alle landen binnen het Koninkrijk. Wij
hebben hen gevraagd om mee te denken over de toekomstvisie. Wij zijn ook voornemens
om nog een consultatieronde te houden onder een aantal stakeholders.
Daarna zullen de belangrijkste thema's die naar voren zijn gekomen –
ik heb goed geluisterd, ook naar wat in deze Kamer is gezegd– uitgewerkt
worden door een aantal werkgroepen. Dat moet dan resulteren in onze visie
op de toekomst van het Koninkrijk. Zo ben ik het van plan, en als de Eerste
Kamer daar ook aan mee wil doen, hoor ik graag haar reactie daarop.
 
 
 
 Mevrouw
 Ten Horn
 SP
 
 Een heel korte vraag. Zal de waarborgfunctie in het document over de visie
daadwerkelijk een aparte paragraaf worden?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Dat heb ik de Kamer toegezegd en daar zullen wij apart aandacht aan besteden.
Er is niets afgedaan aan de toezegging die ik heb gedaan. Daarover is overigens
ook uitgebreid gesproken in de Tweede Kamer.
 Dan kom ik op de vragen die over de Grondwet zijn gesteld. De heer Van
Kappen is ermee begonnen, maar de heer Engels is er ook uitgebreid op ingegaan.
Ik dacht dat de heer Van Kappen met name vroeg hoe een besluit kan worden
genomen over Statuutswijziging zonder dat duidelijk is hoe die Grondwet er
uit zal komen te zien. Wat als het Statuut wel wordt gewijzigd, maar de daarbij
horende wijziging van de Grondwet uiteindelijk niet wordt aanvaard? Ik heb
steeds volgehouden dat een Grondwetswijziging niet nodig is om de BES-eilanden
tot het staatsbestel van Nederland te laten toetreden. Dat geldt zeker nu
de Eilandsraden nog niet zullen deelnemen aan de verkiezingen voor de Eerste
Kamer, want dat hebben we nu gewijzigd. De Statuutswijziging op zichzelf is
al voldoende. De toetreding van de BES-eilanden tot de Nederlandse rechtsorde
is dan een feit.
 Ik heb goede hoop dat de wijziging van de Grondwet wel gerealiseerd kan
worden. Ik zal er alles aan doen om dit proces met de instemming van de vereiste
meerderheden van beide Kamers te voltooien. Daarbij kan het helpen dat tijdens
de voorbereiding het voorontwerp herziening van de Grondwet op internet wordt
geplaatst. Dat zeg ik met name tegen de heer Engels. Wij zullen de Grondwetswijziging
nog niet kunnen indienen, maar wij zullen er wel voor kunnen zorgen dat de
Kamer kan zien wat wij van plan zijn, voordat de Kamer op 6 juli de Consensusrijkswetten
gaat bespreken. Ik denk dat er daardoor ook meer draagvlak kan worden gecreëerd
voor de Statuutswijziging, althans dat zou mijn visie zijn.
 Mocht onverhoopt een wijziging niet worden aangenomen, dan zou het een
oplossing kunnen zijn dat de BES-eilanden de status van gemeenten krijgen.
Ik vermoed echter dat beide Kamers met de regering liever een positieve keuze
maken voor het voorstel. Door de plaatsing op internet van het voorontwerp
voor de behandeling van de Statuutswijziging, is er goed zicht op wat er gebeurt.
Wij proberen het voorontwerp rond de zomer klaar te hebben. Het gaat naar
de BES-eilanden voor consultatie en moet daarna nog naar de Raad van State.
Dan pas kan het worden ingediend. Het voorstel wordt voorbereid met de zorgvuldigheid
die hoort bij een Grondwetswijziging, maar met meer snelheid dan wij oorspronkelijk
van plan waren, ook naar aanleiding van wat er in de Tweede Kamer aan de orde
is geweest.
 
 
 
 De heer
 Van Kappen
 VVD
 
 Voorzitter. Ik heb een vraag ter verduidelijking. Ik hoor de staatssecretaris
zeggen dat zij eigenlijk een Grondwetswijziging niet nodig vindt en dat de
wijziging van het Statuut voldoende is. Dat heb ik toch correct begrepen?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Zeker.
 
 
 
 De heer
 Van Kappen
 VVD
 
 Als dus de Grondwetswijziging niet doorgaat, dan blijven we voor het krabbende
anker van artikel 134 GW liggen? Is dat correct?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Ik heb gezegd dat ik altijd heb beweerd dat een Grondwetswijziging niet
noodzakelijk was, maar dat we naar aanleiding van wat er is besproken, ook
in de Tweede Kamer, hebben afgesproken om een Grondwetswijziging wel in procedure
te nemen. In die zin zullen we dat ook aan de Eerste Kamer laten zien rondom
de zomer.
 
 
 
 De heer
 Van Kappen
 VVD
 
 Ik begrijp dat, maar ik wil even iets duidelijk krijgen. Als die Grondwetswijziging
er niet door zou komen ...
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Dan blijft dit bestaan.
 
 
 
 De heer
 Van Kappen
 VVD
 
 ... dan blijven we dus ankeren in artikel 134 GW.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Ja.
 
 
 
 De heer
 Van Kappen
 VVD
 
 Dank u wel.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Mevrouw Ten Horn heeft een vraag gesteld over artikel 1 van het Statuut
en de afwijkingsgronden. Met het oog op de grondwetswijziging wordt op dit
moment een studie gemaakt van de afwijkingsgronden in relatie tot de Grondwet,
en de relatie daarvan met het artikel rondom het Statuut. Wij bezien bij de
voorbereiding dus heel nadrukkelijk ook het gelijkheidsbeginsel.
 De heer Doek heeft een vraag gesteld over de ondertekening. Er zal sprake
zijn van een periode van legislatieve terughoudendheid na de transitie. De
Kamer weet dat wij eraan hechten om in die periode legislatief relatief terughoudend
te zijn. De heer Doek vroeg of het feit dat de minister of staatssecretaris
van BZK de regie heeft tijdens deze periode van terughoudendheid, betekent
dat de BES-wetsvoorstellen mede ondertekend moeten worden, en dat zij moeten
worden getoetst tegen de achtergrond van het nieuwe artikel 1, lid 2 van het
Statuut. Het antwoord daarop is als volgt. Voor zover het specifieke BES-wetgeving
betreft, dus wetgeving die alleen van toepassing zal zijn op de BES-eilanden,
zal de verantwoordelijke minister of staatssecretaris van BZK deze wetgeving
inderdaad medeondertekenen. Deze medeondertekening zal gepaard gaan met een
toets, waarbij wordt gevraagd of specifieke maatregelen voor de BES-eilanden
gerechtvaardigd zijn. Wat steeds aan de orde moet zijn, is immers de vraag
of de maatregelen ook nodig zijn voor de BES-eilanden. Zoals de woordvoerders
weten, is daarover ook overleg nodig met de BES-eilanden. Ik vind het echter
te ver gaan als de bewindspersoon van BZK ook nieuwe Nederlandse wetgeving
van andere ministers moet meeondertekenen, dus wetgeving die mede van toepassing
moet worden op de BES-eilanden. Ik weet niet of de heer Doek daarop doelt.
Ik zou dat zelf een stap ver vinden gaan. Als de wetgeving
specifiek is gericht op de BES-eilanden, lijkt meeondertekenen mij heel redelijk.
Het lijkt mij echter wat te ver gaan om alle wetgeving mee te laten ondertekenen
door de verantwoordelijke bewindspersoon van BZK.
 
 
 
 De heer
 Doek
 CDA
 
 Daar gaat het wel om. Het lijkt zo klaar als een klontje dat wordt ondertekend
bij wetgeving die specifieke van toepassing is op de BES-eilanden. Ik ben
er echter juist bang voor dat bij de enorme brij wetgeving die normaal over
ons wordt uitgestort, departementen dingen regelen waarbij later ineens blijkt
dat het ook van toepassing is op de BES-eilanden. Wellicht blijkt dan achteraf
dat als men dat van tevoren zorgvuldig had bekeken, de toetsing had moeten
plaatsvinden aan artikel 1, lid 2 van het Statuut. Verder blijkt dan wellicht
achteraf dat overlegd had moeten worden met de gedelegeerde aldaar, zoals
is afgesproken. Ik zeg dit met name tegen de achtergrond van het feit dat
wij hebben afgesproken dat wij een rustige legislatieve periode van een jaar
of vijf zouden ingaan. Wij moeten daarop ook als parlement een beetje controle
kunnen houden. Wij moeten kunnen zien dat de verantwoordelijke bewindsvrouw
of -man daarover haar of zijn oordeel heeft gegeven. Daarom lijkt meeondertekenen
ons juist een prima garantiemiddel.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Er kan niet zomaar van alles worden ingevoerd op de BES-eilanden. Wij
kijken daarnaar heel nadrukkelijk. Er moet over worden overlegd. Besluiten
die in de ministerraad worden genomen, zijn bovendien altijd collegiale besluiten.
Men kijkt dus ook mee; dat hebben wij nadrukkelijk afgesproken. Ik heb er
echter wel wat vragen bij als wordt voorgesteld om alle wetgeving van andere
departementen mee te ondertekenen. Die vragen heb ik niet als het om ondertekening
van de specifieke in te voeren wetgeving gaat, ook als die wetgeving andere
beleidsterreinen betreft; dat moet helder zijn.
 Mevrouw Ten Horn heeft nog een vraag gesteld over de fiscale wetgeving.
Zij maakt zich zorgen over de fiscale wetten en zij heeft nadrukkelijk gezegd
dat men zich daarover ook in de Tweede Kamer zorgen maakt. Dat is mij niet
onbekend. De regeling hoeft inderdaad niet op 10 oktober 2010 in het
Staatsblad te staan. Er is behandelingsruimte. Die hebben wij gecreëerd
door met een nota van wijziging mogelijk te maken dat de fiscale wetten voor
de BES-eilanden na de verkiezingen van de Tweede Kamer kunnen worden behandeld.
Er is daarvoor dus meer tijd. Dat is onder andere op specifiek verzoek van
de Tweede Kamer gebeurd. Ik zeg erbij dat dit verzoek niet alleen van de SP-fractie
aldaar kwam, maar van meer fracties. Men wilde namelijk de tijd hebben om
amendementen voor te bereiden. Wij hebben dat nu mogelijk gemaakt door meer
tijd te creëren voor de behandeling. Het nieuwe fiscale stelsel hoeft
pas eind 2010 te worden afgerond om op 1 januari in werking te treden.
Wij hebben voor de overgang de overgangsmaatregel toegevoegd aan de Wet geldstelsel
BES, die morgen in de Tweede Kamer wordt behandeld. Daarmee is mijns inziens
genoeg tijd gecreëerd om er echt serieus naar te kijken. Dat is in ieder
geval ook de opvatting van de Tweede Kamer. Uiteindelijk gaat echter ook de
Eerste Kamer over haar eigen agenda.
 
 
 
 Mevrouw
 Ten Horn
 SP
 
 Betekent dit heel concreet dat alle fiscale wetgeving met betrekking tot
de BES-eilanden vóór het kerstreces door de Kamers moet zijn,
zoals dit ook geldt voor onze "normale" belastingwetgeving?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Ja, net zoals dat geldt voor alles wat in Nederland in moet gaan op 1 januari.
 Onder anderen mevrouw Ten Horn heeft een algemene vraag gesteld over het
onderzoek naar de staat van het bestuur en de betrouwbaarheid van bestuurders
op Bonaire. Men heeft ook heel specifiek gevraagd of de staatssecretaris daar
achteraan zit. Het antwoord op de laatste vraag is ja. Op dit moment is bij
mij echter nog niet bekend wanneer de resultaten van het onderzoek beschikbaar
komen. Het onderzoek wordt door het OM gedaan. Ik kan de Kamer wel melden
dat het onderzoek naar de strafbare feiten op Bonaire onlangs is geïntensiveerd.
Er zijn ook extra rechercheurs op het onderzoek gezet. Ik heb regelmatig contact
met de gouverneur. Zoals de woordvoerders weten, heb ik de gouverneur op de
Nederlandse Antillen gevraagd om voor mij deze kwestie te volgen. Het is echter
uiteraard primair de verantwoordelijkheid van de Antilliaanse regering om
dit tot een goed einde te brengen.
 Het gaat hierbij om een strafrechtelijke kwestie. Het huidige bestuurscollege
van Bonaire is staatsrechtelijk gezien op een juiste wijze tot stand gekomen;
dat heb ik altijd gezegd en daarover kan geen misverstand zijn. Ik kreeg een
beetje de indruk dat mevrouw Ten Horn dacht dat er in staatsrechtelijke zin
iets niet in orde zou zijn. In staatsrechtelijke zin is er niets mis. Het
gaat hierbij om een strafrechtelijk onderzoek. Daarover heb ik gerapporteerd.
Volgens de Eilandenregeling Nederlandse Antillen, de ERNA, worden de gedeputeerden
door de eilandsraad gekozen. Dat is keurig gebeurd volgens de normale en gebruikelijke
procedure. Het huidige bestuurscollege steunt op een meerderheid in de eilandsraad
van Bonaire. De handtekening van dit college onder een akkoord van de slot-RTC
is derhalve rechtmatig. Het gaat er immers om of er een meerderheid is in
de eilandsraad van Bonaire. Zo is dit geregeld. Ik voeg eraan toe dat het
huidige bestuurscollege weer meedoet aan het staatkundigehervormingsproces.
Het is bekend dat onlangs door de commissaris op de BES-eilanden, de heer
Henk Kamp, een akkoord is gesloten met het bestuurscollege van Bonaire. Daarmee
volgt dat college weer alles wat in het traject is afgesproken. Het is positief
om dat hier te kunnen melden.
 Ik kom op de behandeling van de Wet openbare lichamen Bonaire, Sint-Eustatius
en Saba. Met deze WolBES worden de openbare lichamen Bonaire, Sint-Eustatius
en Saba ingesteld. De status van de openbare lichamen markeert de bijzondere
positie die deze eilanden innemen. Ik hoorde dat niet alle leden van de Kamer
deze openbare lichamen hetzelfde waarderen. Er is sprake van een apart rechtsgebied
waarbij voor het Europese deel van Nederland afwijken rechtsregels gelden.
De eilanden verschillen in betekenende mate van gemeenten. Het is dus noodzakelijk
om op een aantal onderdelen af te wijken van de wetgeving die door gemeenten
wordt verzorgd. Dat gebeurt in de WolBES. Ik vind zelf de manier waarop deze
openbare lichamen zijn vormgegeven echt een vondst, juist omdat het mogelijk
wordt gemaakt om maatwerk te leveren voor deze drie kleine eilanden die ver
weg zijn gelegen.
 Een belangrijk verschil tussen enerzijds Bonaire, Sint-Eustatius en Saba,
en anderzijds een gemeente, is inderdaad het feit dat de eilanden geen onderdeel
zijn van een provincie. Hierdoor vallen de eilanden direct onder het Rijk.
Gelet op de grote afstand tussen Nederland en de eilanden, is het gewenst
dat er een bestuurlijke schakel en een toezichthouder is tussen het Rijk en
de openbare lichamen. Om deze reden is in de WolBES de functie van rijksvertegenwoordiger
opgenomen. Deze rijksvertegenwoordiger is verantwoording verschuldigd aan
de minister van BZK. Voor de taken die hij of zij uitvoert voor andere ministeries
is hij verantwoording verschuldigd aan de betrokken minister op dat departement.
Zo is dat geregeld.
 Een belangrijke wijziging die in de Tweede Kamer is aangebracht, betreft
de mogelijkheid om bij eilandsverordening ambtelijke functies aan te wijzen
die mogen worden gecombineerd met de functie van eilandsraadslid. De indieners
van het aangenomen amendement op stuk nr. 19 vinden het onwenselijk dat een
ambtelijke functie in dienst van het eilandbestuur kan worden gecombineerd
met een politiek ambt op het eiland. Daarom schrapt het amendement deze mogelijkheid
voor Bonaire. Voor Sint-Eustatius en Saba is de mogelijkheid blijven bestaan
vanwege de geringe bevolkingsomvang op deze eilanden. In de nota naar aanleiding
van het verslag staat abusievelijk dat Bonaire, Sint-Eustatius en Saba een
aanvang moeten maken met de eilandsverordening die de ambtelijke functies
aanwijst. Hierover is door deze Kamer niet gesproken, maar het lijkt mij toch
goed om dit punt hier recht te zetten. Hier zijn natuurlijk alleen Sint-Eustatius
en Saba bedoeld.
 Ik kom op de vragen die in relatie staan tot de WolBES. De heer Van Kappen
en mevrouw Ten Horn zijn nog eens nadrukkelijk op het zelfbeschikkingsrecht
ingegaan. Kunnen de BES-eilanden altijd nog voor onafhankelijkheid kiezen,
alleen of gezamenlijk, of aansluiting zoeken bij het bovenwindse land Sint-Maarten
of het benedenwindse Curaçao of Aruba? Het antwoord is ja. De BES-eilanden
kunnen, nadat ze onderdeel zijn geworden van het staatsbestel van Nederland,
in de toekomst volkenrechtelijk onafhankelijk worden. Ik zie in beginsel ook
geen bezwaar als de eilanden zich in de toekomst aansluiten bij een van de
andere landen in het Koninkrijk. Dat is een optie die wij overigens niet met
elkaar hebben besproken. Op dit moment lijkt het mij ook geen al te reële
optie. Wij zijn nu immers bezig met de ontmanteling van de Nederlandse Antillen,
omdat de vijf eilanden niet meer met elkaar in één verband verder
wilden gaan. Het is echter een mogelijke keuze. Ik wil er nog wel op wijzen
dat ook in de nieuwe verhouding er altijd samenwerking zal plaatsvinden op
verschillende terreinen, zoals de rechtspraak, het Openbaar Ministerie en
de politie. Wij komen daar nog met elkaar over te spreken. Het kan dus op
zichzelf als een reële keuze worden gezien, maar het is wel een keuze
die inderdaad daar moet worden gemaakt. Wij maken die keus niet. Wij gaan
nu met elkaar voor deze keus.
 De heer Van Kappen vroeg specifiek of er voor de BES-eilanden wel een
andere optie is dan de optie openbaar lichaam. Wij hebben daarover zonet al
even gesproken. Na de evaluatie zal dit worden bezien. Zoals ik heb geschreven
in de brief aan de Tweede Kamer van 17 januari jongstleden, de schriftelijke
beantwoording in het kader van het wetgevingsoverleg, is het gemeentemodel
dan waarschijnlijk de enige optie binnen het Nederlandse staatsbestel. Ik
zie er in ieder geval zelf geen andere naast die van openbaar lichaam. Het
provinciemodel lijkt mij niet voor de hand te liggen, gezien de kleinschaligheid
van de eilanden en de aard en taken van de eilandbesturen zoals wij die hebben
vormgegeven. De enige andere reële optie die ik op dat moment binnen
het Nederlands staatsbestel zie, is dus het worden van gemeente.
 Mevrouw Ten Horn vroeg specifiek of de rijksvertegenwoordiger op tijd
zal zijn benoemd om de eilandsverordening betreffende de verenigbaarheid van
ambtelijke functies waarover ik zo-even sprak, goed te keuren. Ik zal binnenkort
de procedure voor de benoeming van de rijksvertegenwoordiger ter hand nemen.
Hij of zij kan uiteraard pas per 10-10 worden benoemd. Het gaat erom dat de
eilandsraad de betreffende eilandsverordening uiterlijk vier maanden voor
de dag van de kandidaatstelling, dus voor 18 september, heeft vastgesteld.
Zo staat het in artikel 14, lid 5 van de WolBES. Dat de goedkeuring door de
rijksvertegenwoordiger pas enige tijd daarna kan plaatsvinden is niet bezwaarlijk
en staat aan de geldigheid van de eilandsverordening niet in de weg. Als de
eilandsverordening tijdig wordt vastgesteld en vervolgens door de rijksvertegenwoordiger
wordt goedgekeurd, kunnen ook na de verkiezing van maart 2011 op Sint-Eustatius
en Saba bepaalde ambtelijke functies worden verenigd met het lidmaatschap
van de eilandsraad. Het is dus wel degelijk in procedurele zin goed mogelijk
om dit allemaal netjes af te handelen.
 De heer Engels vroeg om te reageren op zijn betoog inzake de aanstellingswijze
van de rijksvertegenwoordiger. Op de benoeming van burgemeesters zal ik niet
ingaan. Op dit punt is de heer Engels bijzonder consistent. In deze Kamer
hebben minister Ter Horst en ik eerder soortgelijke discussies met hem gevoerd,
die altijd gingen over het ambt van burgemeester. Zoals ik eerder tegenover
de heer Engels heb uitgesproken, onderschrijf ik wel het principe dat hoe
zwaarder de bevoegdheden zijn, hoe belangrijker de democratische legitimatie
is. Naar ik meen kwam de essentie van zijn betoog daarop neer. Wij verschillen
echter ten principale van mening over de waardering van de kroonbenoeming.
Wij kunnen een vergelijking trekken met de positionering van de burgemeester,
wiens bevoegdheden inzake openbare orde en veiligheid de laatste jaren zijn
toegenomen. De kroonbenoeming verschaft hem juist een onafhankelijke en onpartijdige
positie, die voor de functievervulling van grote waarde is. Op dezelfde manier
kijk ik naar de benoeming van de rijksvertegenwoordiger.
 Anders dan de heer Engels ben ik echter van mening dat ook de mate van
politieke controle wel degelijk een belangrijke rechtvaardiging is voor de
gekozen constructie. Ik kan hem zeggen dat deze discussie uitvoerig heeft
gespeeld bij de voorbereiding van dit wetsvoorstel. Alles afwegende is daarbij
gekozen voor de figuur van een door de Kroon benoemd bestuursorgaan met zelfstandige
bevoegdheden. Wel is naar aanleiding van het advies van de Raad van State
het voorstel aangepast. Een expliciete verantwoordingsplicht van de rijksvertegenwoordiger
aan de minister alsmede een aanwijzingsbevoegdheid van de minister in de richting
van de rijksvertegenwoordiger zijn toegevoegd naar aanleiding van het advies
van de Raad van State. De figuur van de ambtelijke vertegenwoordiger zou naar
mijn idee ook in de verhoudingen binnen het Koninkrijk en op
de eilanden onvoldoende gezag hebben gehad. Dat argument heb ik hier niet
zo nadrukkelijk gehoord, maar dit is voor ons, gezien de Caribische context,
wel degelijk mede een belangrijk element geweest om het zo te doen. Ik kan
mij dan ook niet goed voorstellen dat die mandaatconstructie in de toekomst
opnieuw zal worden overwogen.
 De heer Laurier stelde een vraag over de relatie en de samenwerking tussen
de rijksvertegenwoordiger en de openbare lichamen. Elke toezichthouder wordt
door degene op wie hij toezicht uitoefent soms met argwaan bekeken; zo is
het toch een beetje. Naar mijn idee is het ook geen ongezonde relatie als
er een beetje argwanend naar toezichthouders wordt gekeken. Daarin verschillen
naar mijn idee de openbare lichamen niet van gemeenten in hun relatie tot
de provincie. Het toezicht op de eilanden is, zoals bekend, wel intensiever.
Daar was en is ook aanleiding voor en daarover hebben wij in deze Kamer regelmatig
met elkaar gesproken. Men kan denken aan de praktijken rondom de benoeming
en de bevordering van eilandsambtenaren of aan de rechtmatigheid van de besluitvorming.
Op bepaalde terreinen heeft de rijksvertegenwoordiger dan ook specifiek toezichthoudende
bevoegdheden, die weliswaar ingrijpend zijn voor de lokale autonomie maar
wel noodzakelijk worden geacht. Uiteraard zal dit stelsel, evenals de praktijk
van de functievervulling, bij de evaluatie over vijf jaar worden betrokken.
 Een goede samenwerking van de rijksvertegenwoordiger met de openbare lichamen
is natuurlijk wel van belang voor de functievervulling. De rijksvertegenwoordiger
heeft dan ook een goede informatiepositie nodig. Hiertoe zal hij onder andere
met enige regelmaat ambtsbezoeken moeten brengen aan de openbare lichamen,
net zoals commissaris Kamp dit overigens op dit moment doet. In het bijzonder
is zijn relatie met de gezaghebber van belang. Deze neemt, zoals men in het
wetsvoorstel heeft kunnen lezen, op onderdelen evenzeer een toezichthoudende
positie in. Zij moeten elkaar over en weer kunnen vertrouwen. Dat heb ik bedoeld
te zeggen met de tekst in de nota naar aanleiding van het verslag. De rijksvertegenwoordiger
mag niet omstreden zijn. Daarom worden de bestuurscolleges ook gehoord bij
de voorgenomen benoeming. Streng doch rechtvaardig, distantie en betrokkenheid:
om zulke kenmerken gaat het. Deze typeringen zijn ook op de rijksvertegenwoordiger
en op zijn of haar functievervulling van toepassing.
 Ik ben mij zeer bewust van de context waarin de rijksvertegenwoordiger
zijn werk in de nieuwe staatkundige verhouding zal moeten verrichten. Zo-even
sprak ik over het opstarten van de benoemingsprocedure. Vanzelfsprekend zal
ik ook bij de benoeming zwaar toetsen of de sollicitanten aan deze combinatie
van eigenschappen kunnen voldoen. Juist in de Caribische context is dat naar
mijn idee van groot belang. Dit is alles wat ik over de WolBES wil zeggen,
voorzitter.
 Over de IBES en de kieswet BES zijn geen vragen gesteld, noch over de
wet goedkeuring verdragen en de wet bescherming persoonsgegevens BES. Dat
betekent dat ik nu naar de wet financiën BES ga.
 Ik ben mij er zeer van bewust, mede door de vragen die zijn gesteld door
de leden van deze Kamer, dat de financiën van Bonaire, Sint-Eustatius
en Saba de terechte belangstelling hebben van de Eerste Kamerleden. Ik denk
dat ook na het vaststellen van deze wet het laatste woord nog niet zal zijn
gesproken over de financiën van de BES-eilanden. Het is goed om dat nu
al te zeggen. Net zoals bij de WolBES moet er een kader zijn om over de financiën
te spreken. De wet financiën BES biedt dat kader. Ik constateer dat diverse
leden bijzondere aandacht vragen voor meer duidelijkheid op financieel terrein.
Dit gaat dan om duidelijkheid over de specifieke invulling van het lokale
belastinggebied, over de departementale uitgaven en de transparantie daarvan,
over de verdeling van taken tussen openbare lichamen en het Rijk en over de
daaruit voortkomende vrije uitkeringen. Op een aantal van die punten zal ik
ingaan.
 Mevrouw Ten Horn vraagt of ik kan toelichten welke wijziging in de wet
financiën BES zal worden voorgesteld in de ABES 3. Zij merkt op dat er
blijkbaar alweer een wijziging aankomt. In de ABES 3 zullen inderdaad enkele
voorstellen tot wijziging van de wet financiën BES worden opgenomen.
In de eerste plaats zal worden voorgesteld om de vrije uitkeringen aan de
openbare lichamen afzonderlijk te positioneren door het instellen van een
BES-fonds. De heer Doek sprak hier al over. Ik denk dat het alleen maar goed
is dat dit gebeurt. Op dit moment is in het wetsvoorstel bepaald dat de drie
vrije uitkeringen elk afzonderlijk zullen worden opgenomen in de begroting
van het ministerie van BZK. Door ze op te nemen in een apart fonds worden
de vrije uitkeringen aan de openbare lichamen als afzonderlijke begrotingspost
herkenbaar en zijn ze dus net als het Gemeentefonds zichtbaar voor de Staten-Generaal
op de reguliere begrotingsmomenten.
 In de tweede plaats is er een technische aanpassing van de bevoegdheid
tot het heffen van motorrijtuigenbelasting nodig. Op mijn verzoek is de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten bezig met het voorbereiden van een modelverordening
die de openbare lichamen kunnen gebruiken bij het vaststellen van hun eigen
belastingverordeningen. Daarbij bleek dat de manier waarop de bevoegdheid
tot het heffen van motorrijtuigenbelasting in de wet financiën BES is
geregeld, onvoldoende is toegesneden op de wijze van heffen die op de Antillen
gebruikelijk is. Daarom wordt een aanpassing voorbereid. Dat heeft dus echt
een zuiver technische achtergrond; het is geen inhoudelijke maar een technische
wijziging, die geen enkel beleidsmatig gevolg heeft. Er zullen een aantal
formele bepalingen over heffing en invordering worden aangepast.
 In de derde plaats moet nog een keer worden gekeken naar de afstemming
tussen de regeling van de heffing van de landelijke vastgoedbelasting in de
belastingwet BES en de lokale grondbelasting in de wet financiën BES.
Deze wijzigingen zijn in de ABES 3 terug te vinden.
 Ik heb al iets gezegd over de transparantie, namelijk waarom wij kiezen
voor die fondsen. De heer Doek vraagt in dit kader naar het zichtbaar maken
van de departementale uitgaven. Hij wil weten of het mogelijk is, die departementale
uitgaven apart te specificeren om redenen van transparantie. Op zich deel
ik deze transparantie, de wens om zo veel mogelijk transparant te laten zien
wat er gebeurt. Ik heb de Tweede Kamer op 29 maart 2010 per brief geïnformeerd
over de jaarlijkse uitgaven door de departementen na 2010. Ik krijg de indruk
dat de Eerste Kamer deze brief wellicht niet heeft gekregen, dus ik zal ervoor
zorgen dat zij deze alsnog ontvangt. Zoals al eerder in de schriftelijke beantwoording
is aangegeven, is er inderdaad voor gekozen om de BES-uitgaven op te nemen
in de totale, rijksbrede, uitgaven. We hebben de bedragen aangegeven die worden toegevoegd aan de verschillende begrotingen, maar uiteindelijk
zal het niet zo gemakkelijk zichtbaar zijn. Dat betreft politie. Er is inderdaad
een "politie-BES", zoals toegelicht in de nota naar aanleiding van het verslag.
Ik weet niet of het zinnig is om zulke kleine bedragen zo specifiek op de
begrotingen zichtbaar te maken. Daar gaat het immers uiteindelijk om. Daarom
hebben we in deze brief de omvang aangegeven. Het is uiteraard wel technisch
mogelijk om het te doen, maar het is een enorme klus en we hebben nu al werk
genoeg om alles voor elkaar te krijgen. Ik weet niet of het verstandig is
om er nu aan te beginnen.
 
 
 
 De heer
 Doek
 CDA
 
 Ik begrijp wat de staatssecretaris zegt. Maar toch. Ik lees tot mijn vreugde
dat er 4 miljoen Antilliaanse guldens besteed mogen worden, ik dacht door
het ministerie van Verkeer en Waterstaat ter verbetering van de haven op Saba.
Het gaat om dat soort, toch majeure, bedragen, die ook van belang zijn voor
de perceptie van het belang van hetgeen Nederland doet voor de BES-eilanden.
Op andere departementen zullen er ook grote uitgaven worden gedaan ten behoeve
van de BES-eilanden. Als je alle scholen op Bonaire moet vernieuwen, bijvoorbeeld,
gaat het om een behoorlijk bedrag. Ik begrijp overigens dat het geen behoorlijk
bedrag is op de complete begroting van OCW. Daar is het het zestiende cijfer
achter de komma. Daar gaat het in dit geval echter helemaal niet om. Het gaat
erom dat wij de bevolking aldaar het gevoel geven dat het niet om niets gaat
in Antilliaanse guldens en straks in dollars, en het gaat erom dat we dat
ook duidelijk maken aan de Nederlandse bevolking. Die heeft er vaak heel rare
beelden bij. Je zou kunnen zeggen dat je juist beelden oproept door het transparant
te maken of dat je het daarom maar in de grote getallen weg moet houden. Ik
denk dat het beter is om er de komende vijf jaar heel transparant mee om te
gaan. Ik roep de staatssecretaris op om de andere departementen te vragen
om in hun begrotingsstukken een kort hoofdstukje te wijden aan de vraag of
ze de komende jaren zeer specifieke uitkeringen doen om de BES-eilanden op
het niveau te krijgen waarop we ze graag zouden willen zien, bijvoorbeeld
uitgaven voor het aanpassen van gevangenissen. Het lijkt me verstandig om
dit te doen, zodat we het ook straks bij de evaluatie in beeld te kunnen brengen.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 We zijn op dit moment niet van plan om het zo te doen. Dat zeg ik nog
maar een keer. Ik wil er best nog eens naar kijken, maar het is een omvangrijke
interdepartementale operatie. Gezien de omvang is het de vraag of je het moet
doen. Ik begrijp wel wat de heer Doek zegt. Ik ben het trouwens heel nadrukkelijk
met hem eens dat het twee kanten op kan werken. Er wordt soms gezegd dat er
miljarden naar de Antillen worden gestuurd. Dat is gewoon expliciet niet aan
de orde. Door transparantie kun je zien dat het niet een dergelijke omvang
heeft. Ik zie de voor- en nadelen dus wel. De heer Doek vraagt of ik het nog
een keer wil bespreken. Ik wil zelf liever het evaluatiemoment, dat we toch
al hebben over vijf jaar, benutten om er dan op terug te kijken. Primair reagerend
op wat hij zegt, vind ik het handiger om dan te kijken wat er is gebeurd.
 
 
 
 De heer
 Doek
 CDA
 
 Maar dan wil ik niet horen: we hebben het opgenomen in de rijksbrede uitgaven
en kunnen er dus helemaal niets meer over zeggen.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Nee, dat kan dan inderdaad niet.
 
 
 
 De heer
 Doek
 CDA
 
 Zou de staatssecretaris daarom in de brief waarin zij uitlegt welke criteria
zij zal hanteren bij de evaluatie nog wat aandacht kunnen schenken aan dit
punt?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Oké, dat zou ik kunnen doen.
 
 
 
 De heer
 Doek
 CDA
 
 Zo kunnen we elkaar wellicht daarin vinden.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Ik wil wel in de brief die ik toch moet schrijven over de criteria voor
de evaluatie, bezien hoe we ook aandacht kunnen besteden aan de financiële
kanten.
 
 
 
 De heer
 Van Kappen
 VVD
 
 Ik heb een korte vraag. Veel uitgaven zitten als het ware verstopt in
de begrotingen van andere departementen. Is het mogelijk dat het ministerie
van BZK daarvan een samenvatting maakt, bijvoorbeeld bij de voorjaarsnota
of op andere relevante momenten? Dit is een vraag uit luiheid: het zou het
voor ons een heel stuk eenvoudiger maken als wij niet alle begrotingen van
alle departementen hoeven door te spitten.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Dat is dezelfde vraag als die van de heer Doek. Wij hebben bij brief aangegeven
om welke bedragen het gaat. Ik zorg dat uw Kamer die brief krijgt. Het gaat
om transparantie. Dat begrijp ik op zich wel. Ik schrijf nog een brief over
de criteria. Daarin kom ik terug op de vraag hoe we aan die twee dingen tegemoet
kunnen komen zonder, heel ingewikkeld, twee heel kleine artikelen in de verschillende
begrotingen op te nemen.
 De heer Doek vroeg hoe wij de specifieke uitkeringen verantwoorden. Daar
willen we juist ook vanaf. De manier waarop dat gebeurt, is zo detaillistisch
dat we dat eigenlijk niet meer willen. We willen ook af van allerlei kleine
begrotingsartikelen. Het is dus de vraag of je het moet doen. Ik wil echter
nadenken over de vraag hoe we de transparantie verder kunnen vormgeven.
 De heer Laurier heeft een vraag gesteld over de vrije uitkering en het
achterstallig onderhoud. Ook de BES-eilanden zullen moeten leren te reserveren
voor regulier onderhoud. We zijn al een eind gekomen: van een schoenendoosadministratie
naar een normale administratie. Nu moeten ook reserveringen voor regulier
onderhoud worden opgenomen in de begrotingen. We hebben afgesproken dat voor
achterstallig onderhoud de ministeries zo nodig moeten bijspringen. Een voorbeeld
is de landingsbaan van Bonaire, het opknappen waarvan Verkeer en Waterstaat
gaat zorgen. Ik ben op dit moment met de eilanden in overleg over het maken
van een meerjarenonderhoudsplan. Op basis daarvan ga ik beoordelen of wij
een bijdrage moeten leveren aan het onderhoud. We brengen het dus in kaart.
 De heer Laurier en mevrouw Linthorst vragen op welke wijze de eilanden
in de toekomst investeringen kunnen realiseren. Ze kunnen immers niet zoals
Nederlandse gemeenten geld lenen. Hoeveel ruimte is daarvoor? Hoe zal worden
omgegaan met het beheer van de luchthavens op de eilanden? De luchthavens
zijn toch van vitaal belang – absoluut – en drukken
die niet te veel op de eilandelijke begrotingen? Met het bestuurscollege van
Bonaire is overeenstemming bereikt over de hoogte van de vrije uitkering.
Ik verwacht dat dit bedrag op korte termijn ook voor Saba en Sint-Eustatius
kan worden vastgesteld. De bedragen van de drie respectievelijke vrije uitkeringen
bieden de eilanden een bescheiden extra financiële ruimte ten opzichte
van hun huidige begroting.
 Echter, andere ontwikkelingen, zoals het versterken van de Diensten Financiën
en de invoering van het dualisme, zullen extra investeringen behoeven. Om
een goed integraal beeld te krijgen van de toekomstige financiële positie
van de eilanden, heb ik een van mijn kwartiermakers gevraagd om in overleg
met de eilandsbesturen de eilandelijke begrotingen door te lichten. Dat gebeurt.
Deze doorlichting kan aanleiding vormen om een aanvullend geldbedrag beschikbaar
te stellen. Dat betreft naast meerjarenonderhoud ook een aantal andere zaken.
 Een van de uitgangspunten in het transitieproces voor de BES-eilanden
is dat de geldende Nederlands-Antilliaanse wet- en regelgeving zo veel mogelijk
wordt gehandhaafd. Op dit moment is het beheer van de vliegvelden bij de eilanden
belegd. De minister van Verkeer en Waterstaat en ik zien geen concrete aanleiding
om hierin iets te veranderen. Het gaat om taken die men had en waar men aan
hecht. Daarom hebben we geschreven dat de luchthavens bij een gezonde bedrijfsvoering
in staat zijn om voldoende middelen te genereren voor de exploitatie, bijvoorbeeld
door middel van de luchthaventarieven die lokaal bepaald worden.
 De luchthavens spelen een belangrijke rol in het lokale toerisme en de
lokale economie. Het verdient dan ook voorkeur om het beheer hiervan, net
zoals in de huidige situatie, te bezien in deze bredere lokale context. Wel
zal ik in het jaarlijkse bestuurlijk overleg met de eilanden onder meer de
taakverdeling en de financiën bespreken. Mochten zich in de toekomst
financiële problemen voordoen als gevolg van het lokale beheer van vliegvelden,
dan kan dat aan de orde worden gesteld, net zoals we in Nederland bestuurlijk
overleg over financiële verhoudingen voeren.
 Tot slot wijs ik erop dat de rijksoverheid, vooruitlopend op de transitiedatum,
grote betrokkenheid heeft getoond bij de vliegvelden op de BES-eilanden. Ik
noemde zo-even al de start- en landingsbaan op Bonaire. Er wordt ook gekeken
naar Saba. En bijvoorbeeld ook de kosten van medisch transport, dat bijna
ook alleen maar vliegend mogelijk is, komen ten laste van het zorgkantoor.
We onderzoeken dus wel degelijk hoe we kunnen bijdragen aan de kosten, zodat
die niet te zwaar worden voor de eilandsbesturen.
 
 
 
 Mevrouw
 Linthorst
 PvdA
 
 De staatssecretaris laat twee vragen bij mij open. De eerste betreft de
aanleiding voor de herziening. De Kamer een halfjaar tot drie kwart jaar geleden
een wetsvoorstel over regionale luchthavens behandeld. Toen is besloten –
dat was ook het voorstel van de minister – dat luchthavens met een bovenregionaal
belang rechtstreeks onder het Rijk vallen. Als ik eerlijk ben, vind ik dat
de luchthavens van met name de BES-eilanden aan dat criterium voldoen. Dat
zijn namelijk geen luchthavens die van belang zijn voor het lokale toerisme
of de lokale economie, ze zijn van levensbelang voor de eilandbewoners. 
 De tweede betreft de tarieven. Die moeten worden vastgesteld om een dekkende
exploitatie mogelijk te maken. Ik houd mijn hart vast, want ik zie wat er
op Aruba gebeurt. Daar wordt $60 gevraagd, terwijl het tarief voor interregionaal
verkeer binnen de Nederlandse Antillen € 2 bedraagt. Dat zijn nogal
wat verhogingen! Als die worden doorberekend aan Saba en Sint-Eustatius als
Sint-Maarten straks land is ... Ik wil graag iets meer garanties.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Aruba is natuurlijk een land.
 
 
 
 Mevrouw
 Linthorst
 PvdA
 
 Sint-Maarten wordt straks een land en mag zelfstandig zijn luchthaventarieven
heffen. Saba en Sint-Eustatius zijn absoluut van Sint-Maarten afhankelijk.
Dan hebben we een probleem. Dat probleem steekt natuurlijk pas straks de kop
op, maar ik wil er nu alvast een voorschot op nemen.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Het is terecht dat u dat probleem hier aankaart en dat we er rekening
mee houden. In de gesprekken over de takenverdeling zijn we zo dicht mogelijk
gebleven bij de huidige takenverdeling, aangepast aan de nieuwe verhoudingen.
Daarom is het beheer van de luchthavens bij de eilandbesturen gebleven. Wil
dat nu zeggen dat wij ons daar helemaal niet mee bemoeien? Nee, dat is ook
niet zo. Wij bemoeien ons er wel degelijk mee. Ik heb de Kamer een aantal
voorbeelden gegeven. We hebben normaal bestuurlijk overleg over de financiële
situatie. Dat is ook afgesproken. Ook dat is een aanknopingspunt om met elkaar
te spreken. Is het goed? Hebben we het goed gedaan? Kan men het ook dragen?
 Sint-Maarten is een zelfstandig land. Daar moeten afspraken mee gemaakt
worden door Saba en Sint-Eustatius. Op een aantal terreinen worden service
level agreements gesloten met Sint-Maarten. Wij kunnen daar wel degelijk ons
steentje aan bijdragen. Op dit moment hebben we ervoor gekozen, de taakverdeling
niet te veranderen. Dat lijkt mij ook goed. Dat wil niet zeggen dat we geen
oog hebben voor de gevolgen. We zullen de eilandsbesturen daar ook bij helpen.
Ik zal dit punt ook nog een keer met de minister van Verkeer en Waterstaat
bespreken.
 Het is anders dan in de nota over de regionale luchtvaart staat. Ik ben
het ermee eens dat het gaat om bovenlokaal belang. Het is een levensader voor
de eilandbewoners. Dat maakt dat we er specifieke aandacht voor moeten hebben.
Ik vind het echter ver gaan om de taakverdeling te veranderen. Dat sluit niet
uit dat we daar in de toekomst nog een keer op uitkomen. De taakverdelingsafspraken
zijn overigens in onderling overleg vastgelegd. We hebben ook afgesproken
dat naar aanleiding van de taakverdelingsafspraken de financiën worden
geregeld.
 Ik ga verder met de aanpassingswet BES. Dat is het meest omvangrijke,
of misschien spectaculaire, wetsvoorstel van de afgelopen kabinetsperiode.
Het voorstel hangt nauw samen met de invoeringswet BES en bevat in hoofdzaak
de aanpassing van de in oorsprong Antilliaanse regelgeving aan de nieuwe staatkundige
structuur. Het grootste deel van de aanpassingswet – het is een omvangrijk
stuk – heeft een juridisch-technisch karakter, maar waar nodig zijn
er ook meer beleidsmatige keuzes in verwerkt. Zo wordt het huidige Antilliaanse
Wetboek van Strafrecht, dat sterk is verouderd maar na de transitie wel van
toepassing blijft als Wetboek van Strafrecht BES, op een aantal punten gemoderniseerd.
In aanvulling op het voorstel dat we nu bespreken, volgen nog drie algemene
aanpassingswetten, die echter niet op alle onderdelen al per 10 oktober
2010 al in werking hoeven te treden. Dit geldt onder meer voor de aanpassing
van de onderwijswetgeving, die wordt opgenomen in de tweede aanpassingswet
BES-B en die binnenkort bij de Tweede Kamer zal worden ingediend.
 Ook de regelgeving met betrekking tot de ambtenarenpensioenen en in het
verlengde daarvan de Pensioenwet BES zullen nog nader worden gewijzigd. Dat
was eerder niet mogelijk, vanwege de vele onduidelijkheden die aanvankelijk
nog op dit terrein bestonden. De derde aanpassingswet BES, die deze onderwerpen
regelt, zal eveneens op korte termijn bij de Tweede Kamer worden ingediend.
Het akkoord dat de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op 18 april
met de BES-eilanden heeft bereikt, betreft behalve de onderstand ook de verhoging
van de AOW-leeftijd tot 65 jaar en de gefaseerde invoering daarvan. Ook die
zal worden verwerkt in de derde aanpassingswet.
 Bij de behandeling in de Tweede Kamer is het wetsvoorstel op drie onderwerpen
op ethische terreinen geamendeerd. Het betreft amendementen van de leden Remkes,
Van Gent en Leerdam over abortus, en van Remkes en Van Gent over euthanasie
en huwelijk tussen personen van gelijk geslacht. De aanvaarding van deze drie
amendementen heeft op de BES-eilanden tot negatieve reacties geleid; dat is
door alle sprekers aangehaald. In ben me bewust van de gevoeligheid van deze
onderwerpen op de BES-eilanden en ik ben blij dat de Kamer heeft afgezien
van de invoering van de wettelijke regelingen over deze onderwerpen op het
moment van transitie. Het voorstel met betrekking tot abortus heeft een invoeringstermijn
van één jaar na de transitie. Voor voorstellen met betrekking
tot euthanasie en met betrekking tot huwelijk tussen personen van gelijk geslacht
geldt dat ze na twee jaar in werking zullen treden. Hierdoor is er enige ruimte
voor gewenning, het geven van voorlichting en voorbereiding van de invoering
en uitvoering van deze regelingen. Deze drie onderwerpen zullen aan de orde
komen bij het eerste bezoek dat ik aan de BES-eilanden breng. Ik kom aan het
eind van mijn verhaal over de aanpassingswet BES terug op de specifieke vragen
hierover. Tegen de heer Doek wil ik wel alvast het volgende zeggen. Hij vroeg
of ik bereid ben de Kamer schriftelijk te informeren over de voortgang van
het traject en over de manier waarop ik het ter hand neem. Ik zal dat inderdaad
op een zo prudent mogelijke manier doen en ik zal de Kamer erover informeren.
 Er was nog een aantal concrete vragen over de aanpassingswet BES. De heer
Ten Hoeve vroeg of ik kon bevestigen dat er ook met Bonaire een akkoord is
over de taakverdeling. Het antwoord is ja. Het is op 22 april afgesproken.
 Mevrouw Ten Horn stelde een specifieke vraag over de ggz-wetgeving. Ik
ken haar passie op dat terrein. Zij vroeg of we al meteen met de nieuwe wet
zouden gaan werken. Dat is niet zo. De wet tot regeling van het toezicht op
de krankzinnigen zal gaan gelden op de BES op het tijdstip van transitie.
Zo staat het aangegeven. De wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk
gehandicapte cliënten en de wet verplichte ggz waren ten tijde van het
opstellen van de BES-wetgeving wel in een vergevorderd stadium. We bekijken
nu hoe en op welke termijn deze regelgeving ook op de BES-eilanden zal kunnen
gaan gelden. Ik kan op dit moment echter geen moment toezeggen waarop dat
kan. Ik ben het wel met mevrouw Ten Horn eens dat het belangrijk is om ernaar
te kijken. Het toezicht zal dus wel al op dezelfde manier gaan gelden; dat
heeft mevrouw Ten Horn ongetwijfeld gezien.
 Er waren ook vragen over de beoordeling van het voorzieningenniveau BES
door Nederland in de toekomst. De heer Van Kappen vroeg hoe de regering wil
omgaan met de ogenschijnlijke spagaat met betrekking tot het voorzieningenniveau.
Er wordt zowel gesproken van het niveau-Havermans als van een binnen Nederland
acceptabel voorzieningenniveau. Hoe gaat het met die criteria? Bij het voorzieningenniveau
is geen sprake van een spagaat. Het niveau-Havermans is gebruikt als startpunt.
Hierop kunnen beargumenteerde uitzonderingen worden gemaakt indien het leidt
tot een binnen Nederland onacceptabel voorzieningenniveau. Zo zou ik het willen
zeggen. Bij de beoordeling van het voorzieningenniveau wordt in het bijzonder
gekeken naar de door de eilandbestuurders benoemde prioritaire beleidsterreinen
onderwijs, volksgezondheid, veiligheid en jeugd en gezin. Om die reden heeft
de regering al voor de transitiedatum, dus voor de jaren 2009 en 2010, extra
middelen uitgetrokken om in die terreinen te investeren. Dat was dus voordat
wij onze verantwoordelijkheid moesten nemen. Ik heb de Kamer daarover ook
geïnformeerd.
 Er zijn geen vaste criteria om te beoordelen of een voorzieningenniveau
acceptabel is. Dat zal per geval en per eiland moeten worden bezien. De drie
eilanden verschillen immers ook sterk onderling. De prijzen zijn bijvoorbeeld
verschillend. Op Saba moet veel meer geïmporteerd worden dan op andere
eilanden, maar dit weet de Kamer net zo goed als ik. De wetgever zal per wet
kunnen beoordelen welke gevolgen een afzonderlijke wet heeft voor het voorzieningenniveau.
Verder heb ik afgesproken om jaarlijks een bestuurlijk overleg met de eilanden
te voeren, waarin ook het voorzieningenniveau kan worden besproken. De rijksoverheid
is natuurlijk ook structureel op de eilanden aanwezig, in de vorm van de ministeries
en de rijksvertegenwoordiger. Die voert ook regulier overleg met de eilandbestuurders.
Bij de beoordeling van het voorzieningenniveau voor de BES zijn er verschillen
tussen Nederlandse gemeenten en de BES-eilanden. De wettelijke instrumenten
om het te bepalen zijn niettemin vergelijkbaar met die voor gemeenten. De
Gemeentewet functioneert al decennialang prima en ik zie geen aanleiding om
te veronderstellen dat deze wet voor de BES-eilanden niet toereikend zou zijn.
 Ik kom bij de vraag van de heer Laurier over het bijverdienen tot het
minimumloon en de hoogte van de uitkeringen. Die hangt daar natuurlijk mee
samen. Ik ben het eens met degenen die hebben gezegd dat je alles naar aard
en schaal ter plekke goed moet bekijken. Tussen de minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid en de eilandbestuurders is een onderstandniveau afgesproken
dat hoger is dan het huidige onderstandniveau op de BES-eilanden. Hoe functioneert
dat? Door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de BES-bestuurders
is onderkend dat het niveau dat nu is vastgelegd in het Besluit
onderstand BES niet het gewenste eindniveau is. Dat is besproken. Vastgesteld
is dat het minimumloonniveau dat noodzakelijk is om niet onder de armoedegrens
te komen, niet goed te bepalen is. De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
en de BES-bestuurders zijn zich van dat probleem bewust. Het probleem kan
niet heel snel worden opgelost. Daarom is er door het ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid voor gekozen om eerst de BES-arbeidsmarkt te verbeteren,
zodat uitkeringsafhankelijkheid wordt voorkomen.
 Er is ook een bepaald niveau afgesproken voor de onderstand. Voor 60-plussers
wordt een AOV-toeslag voorzien in de derde aanpassingswet BES, ter verbetering
van de koopkracht van ouderen. Die is als specifiek probleem onderkend. Het
niveau was voor ouderen echt te laag; ik heb de Kamer daarover in verschillende
instanties horen spreken. Daarnaast wordt een aantal projecten opgestart voor
alleenstaande moeders om zorg, onderwijs en werken beter te kunnen combineren.
Dit zijn allemaal maatregelen gericht op de voorkoming van armoede. Volgens
mij wordt met dit pakket een goede start gemaakt voor de verbetering van het
voorzieningenniveau en het leefniveau van de mensen op de BES-eilanden, juist
aan de onderkant van de samenleving. Het niveau van de onderstand ligt 10%
tot 25% hoger dan het was.
 Niet alles wat wij kennen in het kader van de Wet werk en bijstand en
het toezicht etc. wordt ingevoerd, juist om het beter toe te snijden op de
aard en de schaal van de eilanden. De afspraak die minister Donner heeft gemaakt
met de eilandbestuurders is een verbetering voor de bevolking. Er wordt gewerkt
aan een pakket om de arbeidsmarkt te verbeteren. De AOV wordt door de toeslag
verbeterd. Daarmee ligt er een heel goed beginpunt. Sociale Zaken zal dat
steeds jaarlijks in overleg met de bestuurders bespreken. Op de manier waarop
het is afgesproken, kan daar ook een soort groeimodel inzitten.
 Mevrouw Ten Horn vroeg of erin is voorzien dat de onderstandsregeling
regelmatig wordt besproken in koninkrijksverband. Ja, die wordt regelmatig
besproken. Dat gebeurt ook in de regionale context, juist omdat het naar aard
en schaal binnen de regionale context moet passen. Niemand kan zijn ogen ervoor
sluiten dat het moet passen in de Caribische context en die van de andere
eilanden.
 Ik kom op de ethische vragen. Mevrouw Linthorst sprak over de erkenning
van huwelijksakten tussen personen van gelijk geslacht. Zij vroeg hoe dat
is geregeld. Als gevolg van een uitspraak van het Gemeenschappelijk Hof is
er geen vanzelfsprekende en integrale aanvaarding van alle rechtsgevolgen
van een huwelijk tussen personen van gelijk geslacht op Aruba en het land
de Nederlandse Antillen. Het burgerlijk wetboek van die landen voorziet evenmin
uitdrukkelijk in het toekennen van alle rechtsgevolgen. Daarover hebben wij
met elkaar voortdurend discussies gevoerd in de afgelopen jaren. De regeling
daarvan is bovendien een autonome bevoegdheid van de landen zelf. Voor de
BES-eilanden worden deze gevolgen wel geregeld in het wetsvoorstel ABES-II,
dat bij de Tweede Kamer aanhangig is. Wij hadden ons sowieso al voorgenomen
om de totale gelijkberechtiging en de gelijke rechtsgevolgen te regelen bij
de invoering van deze wetgeving. 
 Ik zoek naar een mogelijke oplossing met de andere landen, Aruba en nu
nog de Nederlandse Antillen. Die zie ik in de vorm van een onderlinge regeling
op basis van artikel 40 van het Statuut. Ik heb de Tweede Kamer daarover al
eens geïnformeerd, maar dat kan ik voor mevrouw Linthorst nog wel een
keer aangeven. Daarbij moet wel worden gezegd dat de andere landen, Aruba
en de Antillen en volgens mij ook Curaçao en Sint-Maarten, hiervoor
weinig animo hebben.
 
 
 
 Mevrouw
 Linthorst
 PvdA
 
 Kan de staatssecretaris misschien uitleggen wat het de facto inhoudt dat
de akten worden erkend? Bij ons thuis zouden wij zeggen: als de rechtsgevolgen
niet worden erkend, dan wordt de akte dus ook niet erkend.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Er wordt ingeschreven, maar de rechtsgevolgen worden er niet aan toegekend.
Dat moest namelijk autonoom worden geregeld in die landen. Dat gaan wij dus
wel regelen voor de BES-eilanden.
 
 
 
 Mevrouw
 Linthorst
 PvdA
 
 Binnen het Koninkrijk worden de akten dus niet door de andere landen erkend?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Die akten worden erkend in de zin van dat ze worden ingeschreven. Het
is echter een autonome aangelegenheid van Aruba en straks Curaçao en
Sint-Maarten, maar nu van de Nederlandse Antillen, om de rechtsgevolgen toe
te kennen. Ik ben het met mevrouw Linthorst eens dat dit niet in orde is.
Daarom gaan wij dit voor de BES-eilanden in de ABES-II wel regelen. Dat willen
wij sowieso, omdat je volgens mij namelijk met echte erkenning ook de rechtsgevolgen
moet toekennen. Wij kunnen dat echter niet voor die landen regelen, want wij
gaan daar niet over.
 
 
 
 Mevrouw
 Linthorst
 PvdA
 
 Ik wil hier gezegd hebben dat ik dit opmerkelijk vind. Wij hebben ook
wel eens het nodige te verhapstukken met onze rijksgenoten over toelatingseisen
die wij stellen. Het gaat dan niet om wat je formeel vindt, maar om de feitelijke
rechtsgevolgen die je daaraan toekent. Daarom moeten wij daarin helder zijn
en moet het over en weer gelden binnen het Koninkrijk.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Het betreft landen binnen het Koninkrijk die autonome regelingen kunnen
maken op dat punt. Ondanks dat ik het grotendeels eens ben met hetgeen mevrouw
Linthorst zegt, streven wij ernaar om dit in een onderlinge regeling vorm
te geven. Dat kunnen wij doen. Wij kunnen het wel regelen voor de BES-eilanden
en dat doen wij ook. Dat horen wij ook te doen.
 
 
 
 De heer
 Van Kappen
 VVD
 
 Dit hele verhaal steekt mij een beetje als een graat in de keel. Wij hebben
straks dus te maken met een situatie waarin eilanden die op zichtafstand van
elkaar liggen, op dit gebied totaal verschillende wetgeving hebben. Ik heb
daarover in mijn plenaire bijdrage ook al iets gezegd. Dat brengt toch allerlei
ongewenst verkeer tussen die eilanden op gang? Ik begreep wel dat het autonome
landen zijn, maar zo creëren wij een heel rare situatie.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 De heer Van Kappen zegt zelf al dat het autonome landen zijn, die eigen
regelingen mogen treffen. Wij kunnen op z'n minst deze punten bespreekbaar
maken. Dat heeft wel degelijk te maken met eigen waarden en normen en de overdracht
daarvan. De Tweede Kamer heeft mij namelijk herhaaldelijk gevraagd om deze
punten te bespreken. Dat heb ik ook steeds gedaan, maar het blijft een autonome
bevoegdheid van de landen zelf om eigen regelingen te treffen. Daar kunnen
wij niet in treden, wat wij daarvan ook vinden. Wij kunnen het ook niet voor
hen regelen, want dat moeten zij zelf doen.
 
 
 
 De heer
 Van Kappen
 VVD
 
 Ik begrijp wat de staatssecretaris zegt. Het gaat hierbij om een van de
vreemde constructies waarmee wij straks te maken krijgen. Wij zijn wel allemaal
Nederlands staatsburger, maar afhankelijk van waar je met dat Nederlandse
paspoort neerstrijkt, zijn de rechtsgevolgen wat betreft het homohuwelijk
totaal verschillend. Dat gebeurt allemaal in gebieden die op zichtafstand
van elkaar liggen. Met een Nederlands paspoort kun je hier en daar neerstrijken
en krijg je te maken met verschillende regimes. Ik begrijp dat het zo in elkaar
zit, maar ik wil toch even gezegd hebben dat wij dit een hoogst merkwaardige
situatie vinden.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Ik neem daar kennis van. Net zoals wij in Nederland niet altijd alles
zo willen regelen als in een ander land, geldt dat hierbij ook. Dat is de
vormgeving die wij hebben gekozen.
 
 
 
 De heer
 Doek
 CDA
 
 De reactie van mijn collega's bevreemdt mij. Stelt u zich eens voor dat
Aruba een bepaalde regeling maakt en zegt: waarom doen de Nederlanders dat
ook niet? Dan zou u zeggen: waar bemoei je je mee? Nu het andersom is, blijkbaar
omdat wij 16 miljoen mensen hebben en zij maar 100.000, moet dat allemaal
gelijkgeschakeld zijn. Dat geldt ook voor de grensverschillen. Als iemand
met een homohuwelijksakte naar Duitsland gaat, dan wordt die ook niet erkend.
Als je in Zevenaar woont is dat dichterbij dan de afstand tussen Sint-Maarten
en Curaçao of Bonaire en Curaçao. We leven nu eenmaal in een
internationale wereld en wij kunnen niet allemaal vanuit deze zaal de wereld
regeren. Het feit dat wij allemaal Nederlander zijn begrijpen wij ook, maar
volgens mijn fractie moet dat ook een groot begrip voor elkaars positie inhouden.
 
 
 
 Mevrouw
 Linthorst
 PvdA
 
 De heer Doek mist het punt. Het gaat mij er niet om dat wij allemaal dezelfde
regelingen moeten treffen. Als de rechtsgevolgen van een akte echter niet
worden erkend, zeg dan gewoon: wij erkennen die akte niet. Ga dan niet het
verhaal ophangen dat binnen het Koninkrijk wederzijds alle akten worden erkend,
terwijl dat in feite symbolisch is omdat die akten helemaal niet worden erkend.
Wees dan niet hypocriet en zeg: wij erkennen jullie akten niet, daar hebben
wij binnen het Koninkrijk verschillende regelingen voor. Dan ben je tenminste
helder.
 
 
 
 De heer
 Ten Hoeve
 OSF
 
 Ik wil graag een informatieve vraag stellen. Hoe ver reikt dat eigenlijk?
Een eerste gevolg van een huwelijk is bijvoorbeeld een erfrechtelijk gevolg.
Wordt dat soort gevolgen daar ook niet herkend of gaat het alleen maar om
min of meer zakelijke afgeleiden, zoals deelnemen in ziektekostenverzekeringen?
Hoe ver reikt dit eigenlijk?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Ik zal daar straks op terugkomen.
 Ik kom op de zorg die ook door de heer Ten Hoeve is aangekaart over het
invoeren van de wetgeving op het terrein van abortus, euthanasie en het huwelijk
tussen personen van gelijk geslacht op de BES-eilanden. Een keuze van de BES-eilanden
voor het land Nederland impliceert in principe ook een keuze voor de keuzes
die Nederland hierin uiteindelijk heeft gemaakt. Ik had graag gezien dat de
eilanden iets meer tijd hadden gekregen om deze wetgeving in te voeren. De
termijnen van één en twee jaar zijn vastgesteld naar aanleiding
van de stemming in de Tweede Kamer. Wij moeten de beschikbare tijd zo goed
mogelijk gebruiken. Om die reden heb ik de Kamer in de nota naar aanleiding
van het verslag geïnformeerd over het volgende: reeds vóór
de staatkundige veranderingen wordt door het ministerie van VWS begonnen met
een inventarisatie van de situatie op het terrein van abortus.
 De heer Laurier stelde vragen over het huwelijk tussen personen van gelijk
geslacht. Ook in dezen wil ik prudent handelen. Ik denk aan de benodigde aanwezigheid
van ambtenaren van de burgerlijke stand. De heer Laurier leek te denken dat
het met een administratieve handeling geregeld zou kunnen worden, maar er
moeten meer dingen geregeld worden. Je moet ambtenaren hebben om zo'n huwelijk
te sluiten. Wat euthanasie en abortus betreft lijkt het mij ook noodzakelijk
om op voorhand uitgebreid in overleg te treden met artsen en andere belanghebbenden
en organisaties.
 Ik ben mij ervan bewust dat op het terrein van deze drie kwesties in de
komende periode veel gedaan moet worden. Het begint met de inventarisatie
van de situatie, maar er zullen ook gesprekken met elkaar moeten worden gevoerd.
Het is gewoon nodig dat wij met elkaar contact hebben om aan te geven waar
het uiteindelijk om gaat. Ik heb al gezegd dat ik de Kamer erover zal informeren.
Ik hoop kort na de zomer mede namens de minister van VWS een eerste rapportage
te kunnen sturen over de regelingen rondom abortus. Dit moet zo snel mogelijk
gebeuren, maar het is wel degelijk nodig om goed het gesprek te zoeken met
de eilandsbestuurders. Dat is ook de reden waarom ik de amendementen had ontraden.
Er lag al een motie-Van Gent in de Tweede Kamer. Ik heb daarop gezegd dat
ik het gesprek wilde gaan voeren, waarbij ik ervoor pleitte mij de tijd daarvoor
te geven. Als wij wetgeving gaan invoeren, moeten wij het gesprek zoeken.
Het onderwerp van het homohuwelijk had ik al eens besproken, maar abortus
en euthanasie waren nog nooit met de eilandsbestuurders besproken. Wij moeten
dus op zijn minst een zorgvuldige voorbereidingstermijn hanteren om uiteindelijk
tot invoering te kunnen komen.
 Mevrouw Lagerwerf heeft een zevental vragen gesteld over abortus. Onder
meer vroeg zij of een zorgvuldige invoering binnen de vastgestelde termijn
mogelijk was. De Wet afbreking zwangerschap en de Wet toetsing verzoek levensbeëindiging
op verzoek en hulp bij zelfdoding stellen zorgvuldigheidseisen ten aanzien
van het handelen. Het spreekt voor zich dat een infrastructuur moet worden
ontwikkeld die de zorgvuldigheid waarborgt. Ik denk aan deskundigheidsbevordering,
opleiding in verschillende disciplines, ontwikkeling van voorzieningen,
informatie aan hulpverleners ter plaatse, enz. Het kan, maar het is krap binnen
de termijn.
 Hoe verhoudt de motie van Sint-Eustatius zich tot mijn uitspraak dat er
enige ruimte moet zijn? Ik heb al aangegeven hoe ik naar de ruimte kijk. Ik
had zelf meer tijd voor de invoering voor ogen. Bij de eerste evaluatie over
vijf jaar wilde ik deze elementen invoeren. Dat zou meer recht doen aan de
historie van Nederland op dit terrein – wij hebben er jarenlang aan
gewerkt – en het hoefde wat ons betreft niet per se in de eerste tranche
van voorstellen meegenomen te worden. Ik zal ook met het bestuur van Sint-Eustatius
gaan spreken, net zoals de mensen van VWS dat zullen gaan doen. De Wet afbreking
zwangerschap stelt dat een abortus niet strafbaar is wanneer de ingreep door
een arts en een kliniek met een vergunning wordt verricht. Dat betekent dat
een rechtspersoon aan de minister een vergunning moet aanvragen om een kliniek
te exploiteren. Overeenkomstig de procedure zal de inspectie het verzoek moeten
toetsen en moeten bekijken of het verzoek voldoet aan de in de wet gestelde
eisen. Zo ja, dan kan een vergunning worden verleend. Dat impliceert dat een
eventuele kliniek aan de hoge kwaliteitseisen van de klinieken in Nederland
moet voldoen. Het initiatief ligt de facto dus bij een rechtspersoon die het
verzoek om een vergunning zal doen.
 
 
 
 Mevrouw
 Lagerwerf-Vergunst
 ChristenUnie
 
 Gelet op de negatieve geluiden is het de vraag of er daadwerkelijk een
rechtspersoon zal komen met zo'n verzoek. Dat is natuurlijk een moeilijke
vraag.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Dat is inderdaad een lastige vraag. Verwacht ik dat wij medewerking zullen
krijgen? Ik heb het gesprek over de amendementen nog niet geopend. Vanwege
de aswolk kon ik niet naar de eilanden vliegen. Er zijn negatieve uitwassen.
Zie het rapport over Curaçao. Wij hebben nu te maken met gedoogsituaties
bij artsen. Er moet een breed draagvlak zijn om dit uiteindelijk goed tot
stand te brengen. Wij zullen ons best doen. De regering heeft aangegeven dat
zij de termijn kort, zo niet te kort vond. De werkelijkheid is echter duidelijk.
Wij zullen op een zorgvuldige wijze inventariseren en er dan alles aan doen
om het op een zo goed mogelijk geaccepteerde manier ingevoerd te krijgen.
Ik zal de Kamer daarover, zoals eerder toegezegd, informeren. De Kamer kan
het dus volgen.
 Het gaat niet om een plicht, maar om een recht dat wordt ingevoerd. Het
lijkt mij goed om dat hier nog eens nadrukkelijk naar voren te brengen. Er
is een recht om gebruik te maken van het aanbod dat er op de gestelde momenten
ligt. Er is geen plicht voor artsen om op een verzoek om abortus of levensbeëindiging
in te gaan. Er is vrijheid om op grond van gewetensbezwaren niet op het verzoek
in te gaan. Wel zal de arts dan aan de patiënt duidelijk moeten maken
dat hij een verzoek om levensbeëindiging nooit in overweging zal nemen.
Hij moet de patiënt dan wel verwijzen naar een arts die daartoe wel bereid
is. Ik kan er op dit moment niet meer over zeggen, omdat wij net aan dit traject
begonnen zijn. Het gaat niet om het invoeren van een wet en het aannemen van
het amendement. Namens de minister van VWS die dat ook schriftelijk heeft
vastgelegd, heb ik in de Tweede Kamer betoogd dat het gaat om het opzetten
van de infrastructuur voor de zorg die daarbij hoort. Daarvoor is de nodige
tijd nodig. Op dit moment brengen wij dat in kaart. Wij zullen er in ieder
geval voor zorgen dat voldaan wordt aan de zorgvuldigheidseisen en de afgesproken
kwaliteitsstandaard.
 Mevrouw Lagerwerf vroeg bovendien hoe voorkomen kan worden dat de hele
regio gebruik gaat maken van de mogelijkheid tot abortus op de BES-eilanden.
Ook in Nederland worden niet-ingezetenen behandeld. Het is niet denkbeeldig
dat ook vrouwen die geen ingezetenen zijn van de BES-eilanden, zich voor een
abortus zullen aanmelden. Als het verzoek voldoet aan de in de wet gestelde
zorgvuldigheidseisen – er moet voorlichting worden gegeven, het verzoek
moet vrijwillig zijn, er mag geen twijfel bestaan en alternatieven voor een
abortus moeten zijn bekeken – kan de abortus worden verricht. De kosten
zijn dan voor de betreffende vrouw. Dat is net zo geregeld als in Nederland.
 Vervolgens vroeg mevrouw Lagerwerf naar het preventiebeleid. Volgens mij
is dat een van de belangrijkste dingen. Wij moeten immers zien te voorkomen
dat wij in een situatie terechtkomen waarin een abortus nodig is. Het allerbelangrijkste
is dat wij het preventiebeleid zo goed mogelijk vormgeven. Dat zal totaal
vergelijkbaar zijn met Nederland. Het moet namelijk een goed, gericht preventiebeleid
zijn. Globaal genomen moeten wij er zo snel mogelijk voor zorgen dat informatie
over seksualiteit, anticonceptie, lespakketten voor scholen, informatiemateriaal
bij hulpverleners en alle andere zaken die er in de Nederlandse situatie bij
horen, op de BES-eilanden ruim beschikbaar en goed bereikbaar zijn.
 
 
 
 Mevrouw
 Lagerwerf-Vergunst
 ChristenUnie
 
 Neemt de staatssecretaris het aspect van de preventie ook mee in de rapportages
aan de Kamer?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Dat zal ik zeker doen. Welke vorm dat krijgt en hoe wij dat opzetten zal
ik in de rapportage meenemen.
 Dan ga ik in op vraag van mevrouw Linthorst over de Rijkswet op het Nederlanderschap.
Zij vroeg zich af waarom de termijn van vijf jaar waarbinnen het Nederlanderschap
kan worden verkregen, niet kan worden verhoogd naar bijvoorbeeld tien jaar.
Wij zien geen aanleiding tot het verhogen van de verblijfstermijn, die relevant
is voor het verkrijgen van het Nederlanderschap door naturalisatie. Iemand
die naturaliseert moet voldoen aan de naturalisatietoets. Daarbij wordt hij
getoetst op de kennis van de taal op het eiland van hoofdverblijf en de kennis
van de maatschappij van het Koninkrijk. Ingevolge het voorstel 31813 moet
hij ook de Nederlandse taal beheersen. Deze eis zal ertoe leiden dat slechts
een beperkt aantal mensen het Nederlanderschap zal verkrijgen, nog daargelaten
dat het beginsel van gelijke behandeling geldt. Dat betekent dat het verlengen
van de vereiste verblijfstermijn geen toegevoegde waarde heeft. Het voordeel
van een extra taalexamen boven het verlengen van het vereiste verblijf is
dat met de verblijfstermijn veel gemakkelijker valt te frauderen dan met het
af te leggen examen.
 
 
 
 Mevrouw
 Linthorst
 PvdA
 
 Ik heb een informatieve vraag. Komen er aanvullende eisen bovenop de eisen
die nu gelden binnen het Koninkrijk? Wat mij namelijk verbaast, is dat de
mensen op de eilanden zelf de eis van verlenging naar voren schuiven. Zij
zeggen zelf dat het Nederlanderschap veel te makkelijk te krijgen is.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Wij willen geen onderscheid maken met Nederland, maar het juist gelijk
houden. Mevrouw Linthorst zegt dat wij op andere terreinen wel onderscheid
maken en vraagt zich af waarom wij dat hierbij niet ook doen. Op dit terrein
willen wij echter geen onderscheid maken omdat wij de toets goed genoeg vinden.
 Voorzitter. Volgens mij zijn hiermee alle vragen beantwoord over de ABES.
 
 
 Kan de staatssecretaris aangeven hoe ver zij inmiddels is? Inmiddels heeft
zij anderhalf uur nodig gehad. Dat is evenveel tijd als de Kamer nodig had.
Het is gebruikelijk dat de staatssecretaris iets korter antwoordt.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Ik ben helemaal klaar.
 
 
 Dan krijgt de heer Engels nog even het woord.
 
 
 
 De heer
 Engels
 D66
 
 Ik mis het antwoord op mijn vraag over de uitbreiding van de werking van
het Handvest naar de drie eilanden om een constitutionele basis te verschaffen
voor lokale autonomie.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Op dit moment kan dat niet. Het is precies zoals de heer Ten Hoeve zei:
wij werken ernaartoe dat dit zal gaan gebeuren, maar op dit moment kan het
niet. Wij zullen het dus wel gaan doen.
 
 
 
 De heer
 Engels
 D66
 
 Dat heb ik begrepen. Dat punt is ook de volgende keer aan de orde als
wij spreken over de Rijkswet aanpassing verdragen. Volgens de memorie van
antwoord is de regering op dit moment van mening dat wij voorlopig nog helemaal
niet moeten denken aan de uitbreiding van de werking van het Handvest.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Nee, wij hebben gezegd dat de wet op dit moment niet is aangepast en er
niet op toegesneden is. Dat is de reden om het niet te doen. Wij werken wel
toe naar de inwerkingtreding. Wij kunnen echter niet alles tegelijk doen.
 
 
 
 Mevrouw
 Lagerwerf-Vergunst
 ChristenUnie
 
 De staatssecretaris is vergeten mijn specifieke vraag naar het verzoekschrift
van een aantal politieke partijen op Bonaire te beantwoorden.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Zo'n afspraak is er niet. Het ging om een afspraak over de invoering van
de euthanasie- en abortuswetgeving. In principe hebben wij niet zo'n afspraak.
De afspraak is dat wij de wetgeving geleidelijk zullen invoeren en dat wij
met elkaar daarover overleg zullen hebben. Dit overleg is echter niet met
de afzonderlijke politieke partijen, maar met de colleges van de gedeputeerden
en de eilandsraden. Dat zijn de normale bestuurlijke gesprekspartners. Er
is echter nooit een afspraak gemaakt dat wij dit niet zouden invoeren. Sterker
nog: ik heb er op de voorlichtingsbijeenkomsten op de eilanden, in grote sporthallen,
ook op Bonaire waar men het er niet mee eens was, nooit onduidelijkheid over
laten bestaan dat de invoering van het homohuwelijk en van de euthanasie-
en abortuswetgeving niet het eerste is waar wij aan zouden beginnen, maar
dat men er op moest rekenen dat het na vijf jaar ingevoerd zou worden. Wij
hebben alleen gezegd dat de invoering daarvan niet bij het eerste pakket zou
zitten.
 Voorzitter. Ik heb geprobeerd zo veel mogelijk alle concrete vragen te
beantwoorden. Het is wel een historisch iets waar wij mee bezig zijn; wij
zijn bezig met de opheffing van een land en het maken van twee nieuwe landen –
daarover komen wij straks bij de consensusrijkswetten en het Statuut wat uitgebreider
met elkaar te spreken – en drie openbare lichamen binnen het Nederlands
staatsbestel maar op 9000 km hiervandaan gelegen. Wij doen dit staatkundige
traject niet omdat wij het zo leuk vinden om de staatkunde te wijzigen maar
omdat het uiteindelijk wat moet betekenen voor de burgers op de eilanden.
Ik denk dat wij met het pakket dat hier vandaag wordt behandeld, hiervoor
een goede basis hebben gelegd en dat het echt wat betekent voor de levensstandaard
van de mensen op de eilanden.
 Ik bedank de Kamer nogmaals voor haar medewerking om het zo snel te behandelen.
 
 
 Ik dank de staatssecretaris voor de beantwoording van de vragen in eerste
termijn. Wij gaan thans over tot de tweede termijn.
 
 
 
 De heer
 Van Kappen
 VVD
 
 Voorzitter. Ik wil beginnen met de staatssecretaris te bedanken voor haar
uitgebreide toelichting en beantwoording van onze vragen. Ik moet wel vaststellen
dat de mening van de staatssecretaris en die van de VVD-fractie wat betreft
de noodzaak van grondwetswijziging niet met elkaar sporen. De staatssecretaris
stelt dat een grondwetswijziging wenselijk maar niet noodzakelijk is. Wij
zijn van mening dat er sprake is van een stelselbreuk van zodanige importantie
dat een grondwetswijziging wel degelijk noodzakelijk is. Maar goed, laten
wij constateren dat wij daar niet gelijk over denken.
 In het verlengde daarvan ligt natuurlijk ook dat als de grondwetswijziging
niet doorgaat, wij wat betreft de verankering in de Grondwet ankeren op artikel
134, zoals de staatssecretaris stelt. Ik denk dat wij het met z'n allen eens
zijn dat dit artikel nooit bedoeld is voor een permanent gebruik. Het is echt
een artikel dat is opgesteld voor een tijdelijke situatie. Wij kunnen daarmee
leven. Als nu echter het perspectief wordt geschetst dat dit ook voor de toekomst
het ankerpunt wordt, dan hebben wij daar toch grote problemen mee.
 Recentelijk heb ik een nieuw internetabonnement moeten nemen. Mijn mailbox
plofte namelijk uit elkaar en mijn internetprovider zei dat ik een duurder
abonnement moest nemen. Mijn mailbox was volledig volgestroomd met allerlei
mails van gewone, normale burgers van onze BES-eilanden. Ik lees deze mails
altijd wat nauwkeuriger dan mails van politici. Wat mij opviel, was het enorme
wantrouwen dat uit deze mails sprak tegenover de intenties en de goede bedoelingen
van Nederland. Dat onderstreept het feit dat wij behalve wetgeving ook echt
wat moeten doen om elkaar beter te begrijpen. Er is nog heel wat zendingswerk
te doen, zeker op de BES-eilanden, maar ook in Nederland. Ik wil dit toch
nog een keer onder de aandacht van de staatssecretaris brengen. Hebben wij
daar nou concrete plannen voor of laten wij het allemaal maar
weer gebeuren? De misverstanden stapelen zich op.
 In het verlengde hiervan ga ik in op de ethische kwesties, een van de
oorzaken van mijn ontplofte mailbox. Ik heb er toch behoefte aan om ons standpunt
te verduidelijken. Mevrouw Linthorst heeft het al gezegd: wij hebben best
respect voor de religieuze, maatschappelijke of levensbeschouwelijke overtuiging
van mensen. Wij importeren niet abortus, euthanasie en het homohuwelijk. Wij
stellen dat niet verplicht, maar wij laten mensen wel een keuze. Dat is toch
de essentie van een vrije samenleving. Het kunnen kiezen tussen goed en kwaad
geeft toch de betekenis aan goed en kwaad? Als je niet kunt kiezen, wat heeft
het dan voor betekenis? Daar spreekt waarschijnlijk een enorm cultuurverschil
uit. Ik denk dat wij dat toch een keer goed moeten uitleggen. Uit al die mails
krijg ik namelijk het idee dat een groot aantal medelanders op de BES-eilanden
echt denkt dat wij onze verderfelijke normen en waarden aan hen verplicht
stellen.
 Er is gesproken over de vliegvelden. Het vliegveld Bonaire is een internationaal
vliegveld. Het ligt binnen Nederland en het zal dus moeten voldoen, denk ik,
aan de Nederlandse en de Europese veiligheidsnormen. Kan Bonaire dat wel betalen?
Dat is namelijk een vrij kostbare grap. Zo niet, hoe wordt dit dan betaald?
Gaan wij dat betalen?
 Heb ik het goed begrepen dat wij het voorzieningenniveau steeds per aparte
wet gaan bijstellen?
 
 
 
 De heer
 Engels
 D66
 
 Mevrouw de voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor haar beantwoording.
Een aantal zaken is verder verhelderd. Daarvoor onze dank. Er rest nog een
enkel punt.
 Ik ga eerst in op de rijksvertegenwoordiger. De staatssecretaris heeft
twee argumenten genoemd voor de positionering die nu is voorgesteld. Het eerste
is dat de kroonbenoeming nu juist extra legitimatie verschaft, net als bij
de burgemeester. Ik laat dit argument nu maar even voor wat het is. Dat bewaar
ik voor een volgende discussie. Wat mij betreft blijft dat de vraag.
 Het andere argument is wel interessant. De staatssecretaris zei dat de
figuur die de Raad van State heeft bedacht, namelijk een gemandateerde ambtelijke
figuur, te weinig gezag zou opleveren. Dat is zeker voorstelbaar. Dat wil
ik de staatssecretaris wel toegeven. Het punt waar ik mee blijf zitten, is
dat de rijksvertegenwoordiger hoe je het ook wendt of keert, een heel indirecte
positie heeft. Zowel de bevoegdheden als de verantwoordelijkheden zijn in
feite verbonden aan de positie van de minister van Binnenlandse Zaken, en
mogelijk ook nog aan die van andere ministers. Dat blijft een niet-systeemconforme
oplossing. Daarvoor kiezen wij in dit verband wel meer, dus daar hoeven wij
niet meteen zenuwachtig van te worden, maar als zo'n rijksvertegenwoordiger
zo is "opgehangen" aan de minister, blijft het wel de vraag in hoeverre je
dan nog met recht kunt spreken van een gezaghebbend bestuurlijk orgaan met
zelfstandige bevoegdheden. Dat wringt dan ergens toch. Het ligt dan ook niet
voor de hand dat je kunt volhouden dat dit echt nog een gezaghebbend bestuurlijk
orgaan is met zelfstandige bevoegdheden. Mijn fractie wil dit punt verder
laten rusten. Wij wachten de praktijk af, zoals bij veel zaken. Het gaat ook
hier immers slechts om een tijdelijke invulling.
 De staatssecretaris heeft gezegd dat de regering zal toewerken naar het
handvest. Dat is uiteraard positief. Ik vat dat op als: zodra op 6 juli
is gesproken over de andere tranche van wetgeving; dan is ook het voorstel
van rijkswet over de verdragen aangenomen. Ik heb net nog even gelezen wat
in de memorie van antwoord staat. Ik moet dan toch vaststellen dat daar wordt
gezegd dat het voorshands niet opportuun is om daar überhaupt aan te
denken en dat nog zal worden bezien wanneer de werking van het handvest eventueel
kan worden uitgebreid naar de BES-eilanden. Dat klinkt toch wat strenger dan
wat de staatssecretaris nu zegt. Ik hoop dat de staatssecretaris zegt dat
zij dit wat streng in de memorie van antwoord heeft opgeschreven, maar dat
zij gelet op het debat bereid is om wat meer haast te maken met de uitbreiding
van de werking van het handvest als de toepasselijke wetgeving is gepasseerd.
Ik vraag het maar, je weet het niet.
 Mijn laatste punt gaat over de ABES en de kwestie van de levensbeschouwelijke
regelgeving. Ik ben het eens met de staatssecretaris dat het hierbij gaat
om de invoering van individuele rechten. Ik wil er niet veel meer over zeggen;
ik weet dat het gevoelig ligt. Niemand is verplicht om deze regelgeving toe
te passen. Mevrouw Linthorst heeft dat heel goed gezegd en de heer Van Kappen
zei het ook. Daar ben ik het geheel mee eens. Dat betekent dat er overal in
het Koninkrijk de vrijheid moet zijn om al of niet op basis van deze wetgeving
keuzes te maken. Mag worden aangenomen dat de termijnen voor de invoering
van deze regelgeving zoals opgenomen in de amendementen, en nu deel uitmakend
van de ABES, inderdaad zullen worden gehaald, nog even los van de onderzoeken
naar de infrastructuur en andere omstandigheden? Dat is wel van belang. Je
hebt immers het wetgevingstraject en je hebt de infrastructuur en de voorbereidingen
voor de toepassing van de wetgeving. De problemen bij de mogelijke toepassing
zouden naar mijn idee niet mogen belemmeren noch verhinderen dat de afgesproken
termijnen voor de invoering van de regeling niet kunnen worden gehaald. Ik
zag de staatssecretaris knikken, maar ik hoor het zo meteen graag nader.
 
 
 
 De heer
 Ten Hoeve
 OSF
 
 Voorzitter. In eerste termijn heb ik niet erg veel concrete vragen gesteld,
dus ik ben ook niet met veel concrete vragen blijven zitten, zeker niet na
het uitgebreide exposé van de staatssecretaris, waarvoor ik haar dank.
Ik wil op drie punten kort ingaan.
 Ik ga eerst in op de opmerking van de heren Van Kappen en Engels en in
eerste instantie ook van mevrouw Linthorst. Natuurlijk wordt mensen met de
drie ethische amendementen geen keuzes opgedrongen. Iedereen blijft vrij in
zijn keuze. De keuzes die mensen kunnen maken worden normaal gesproken wel
beperkt door de maatschappelijke keuzes die in wetgeving mogelijk worden gemaakt.
Als een homohuwelijk wettelijk niet mogelijk wordt gemaakt, kan die keuze
niet worden gemaakt. Het scheppen van die wettelijke mogelijkheden is een
maatschappelijke keuze. Wij hebben de eilanden wel onverhoeds onze maatschappelijke
keuzes opgedrongen. Zij waren er zich vast van bewust dat zij daar op den
duur aan zouden moeten geloven, maar wij hebben het hun nu
wel heel onverhoeds opgedrongen. Dat lijkt mij toch wat hier fout is gegaan.
 Mijn tweede punt heeft hier in wezen mee te maken. De heer Doek bracht
in eerste termijn naar voren dat het misschien nuttig is om toch vast te houden
aan het medeondertekenen van alle wetgeving die voor de BES-eilanden gaat
gelden door de voor koninkrijksaangelegenheden verantwoordelijke bewindsman
of bewindsvrouw van BZK. Dat lijkt mij uiteindelijk geen slecht idee, omdat
dit inderdaad de mogelijkheid geeft om alle wetgeving die wordt losgelaten,
ook op de BES-eilanden, te checken op de vraag "moet dit nu wel?". Dat is
in overeenstemming met mijn uitgangspunt: houd alles in de gaten. Het worden
nu uitdrukkelijk aparte onderdelen van onze maatschappij, met hun eigen rechten
als collectief. Check dat maar elke keer; ik ben daar niet op tegen.
 Op mijn laatste punt zal de staatssecretaris ongetwijfeld nog terugkomen.
Ik werd geïntrigeerd door het idee dat de erkenning van onze huwelijksakten
niet in alle opzichten alle rechtsgevolgen met zich meebrengt. Ik kan mij
bijna niet voorstellen dat het daarbij om de meest essentiële rechtsgevolgen
gaat. Het zou interessant zijn om te kijken waar rechtsgevolgen wel optreden
en waar niet. Daar ben ik wel benieuwd naar.
 
 
 
 De heer
 Laurier
 GroenLinks
 
 Voorzitter, via u dank ik de staatssecretaris voor de uitgebreide beantwoording
van de vragen. Ik heb nog een aantal korte punten. Wij kijken uit naar het
proces van de gezamenlijke visie op het Koninkrijk. Ik neem dan ook de uitnodiging
aan om mee te denken.
 De staatssecretaris sprak over de verhouding tussen de toezichthouder
en de gezaghebber: meestal is er wel wat argwaan ten opzichte van een toezichthouder.
Zij trok een vergelijking met de verhouding tussen een provincie en gemeenten.
Gemeenten kijken ook heel specifiek naar een provincie. Ik had juist begrepen
dat die gezaghebber een rijksvertegenwoordiger is, zodat een parallel met
de verhouding tussen provincie en gemeenten niet getrokken zou moeten worden.
Dat klopt ook. Een provincie heeft meer relaties met gemeenten dan louter
het toezichthouder zijn. Niettemin begrijpen wij het antwoord. Het zal voor
een deel in de praktijk moeten ontstaan. De staatssecretaris zei: over vijf
jaar evalueren we het. Het is echter een figuur waarmee wij geen ervaring
hebben. Mocht er toch schuring ontstaan over hoe de bevoegdheden ten opzichte
van elkaar zijn gepositioneerd, dan neem ik aan dat eerder kan worden bezien
wat moet worden gedaan om zaken te verbeteren.
 Mijn volgende punt heeft betrekking op de vrije uitkering via het BES-fonds.
Eigenlijk was mijn vraag: hoe vrij is nu die uitkering? Veel dingen liggen
a priori vast. Naar schatting 80% van de uitkeringen bestaat uit personeelsuitgaven,
waarin nauwelijks kan worden gesneden. Verder is er nog de schuldsanering
en het probleem van het achterstallig onderhoud. Ik miste een duidelijk antwoord
van de staatssecretaris hierop. Er zitten al veel verplichtingen in de begrotingen.
Het gaat mij niet om tienden van procenten, maar hoe hoog schat de staatssecretaris
het percentage van de uitkering in dat daadwerkelijk vrij besteedbaar is?
Het gaat om geld waarmee men extra kan investeren in bijvoorbeeld de kwaliteit
van de gezondheidszorg of de jeugdzorg, afhankelijk van de lokale prioriteiten.
Het is van belang om te weten hoe groot die vrije ruimte in feite is.
 Ik blijf mij zorgen maken over de luchthavens. Ik heb begrepen dat de
taakverdeling blijft zoals die is. Als luchthavens een dergelijk belangrijke
positie innemen voor de lokale gemeenschappen, moeten ook hogere overheden
zich daarvoor verantwoordelijk voelen. Niet alleen in termen van het stellen
van regels aan veiligheid, vergunningen en dat soort zaken; het gaat echt
om meer.
 Dan het punt van de acceptabele voorzieningen. Wij hebben het gehad over
de onderstand. Uit het antwoord van de staatssecretaris heb ik begrepen dat
zij erkent dat het niveau van de onderstand te laag is om een kwaliteit van
leven te hebben zoals wij die in Nederland kennen. Ik begrijp overigens dat
er straks verschillen moeten zijn tussen het Caribische deel van Nederland
en Nederland zelf. Strikt gekeken naar de levensstandaard op de BES-eilanden,
is het onderstandsniveau feitelijk te laag. Dat is ook gezegd. Het is een
stukje verhoogd, maar eigenlijk moeten wij kijken naar hoe het in de toekomst
verder moet. Klaarblijkelijk zijn er onderhandelingen geweest met minister
Donner en daarbij gebeurde iets interessants. Hij zei: dat kunnen we nog niet
helemaal bepalen, want wij moeten eerst de arbeidsmarkt verkennen en bezien
hoe die versterkt kan worden. We praten over een samenleving op Saba met 1400
inwoners; dat kan geen gigantische arbeidsmarkt zijn. Statia heeft pakweg
3000 inwoners; dat kan geen gigantische arbeidsmarkt zijn. Bonaire heeft iets
meer dan 11.000 inwoners; dat kan geen gigantische arbeidsmarkt zijn. Het
verbaast mij dus echt hogelijk dat dit als voorwaarde wordt gesteld voor het
creëren van een basisniveau om te kunnen leven als je de pech hebt om
buiten die arbeidsmarkt te vallen. Moeten wij daarop wachten om dit op niveau
te brengen?
 Mijn laatste punt is het homohuwelijk. Anderen hebben voor mij al daarover
gesproken. Eén argument van de staatssecretaris verbaasde mij: het
gaat niet alleen om administratieve aanpassingen, je moet ook ambtenaren vinden
die de wet willen uitvoeren. Dat is toch wel een verbazingwekkend argument.
Ik krijg graag van de staatssecretaris de verzekering dat de ambtenaren op
Saba, Sint-Eustatius en Bonaire, die straks onderdeel van Nederland worden,
loyaal de Nederlandse wetten uitvoeren.
 
 
 
 De heer
 Doek
 CDA
 
 Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris hartelijk voor haar heldere uiteenzetting
en antwoorden op verschillende vragen. Voor mij blijven er nog twee dingen
over waarop ik nog even wil terugkomen.
 Ik was blij dat de heer Ten Hoeve al terugkwam op de medeondertekening.
We noteren dat die van toepassing is op specifieke BES-wetgeving. Ik wil echter
de volgende argumenten toch nog in overweging geven. Tegen de achtergrond
van de beperkte ambtelijke capaciteit op de drie BES-eilanden lijkt het me
ook als geste naar hen toe belangrijk om te weten dat bijvoorbeeld een Nederlandse
onderwijswet ook op hen van toepassing wordt. Dit kan een signalering zijn
in de richting van het ambtelijke apparaat en de bestuurderen van de drie
eilanden, maar tegelijkertijd een signalering naar ons als controlerende parlementariërs
hier: wacht, let even op. De staatssecretaris kan wel zeggen
dat het allemaal via de ministerraad gaat, maar daar komt heel veel langs.
Het moet de zorgplicht van dit ministerie, van deze staatssecretaris zijn
om de toegezegde terughoudende opstelling voor de komende vijf, zes jaar te
zekeren. Ik krijg graag van haar een toezegging op dat punt. Dat kan in de
vorm van medeondertekening, maar wellicht valt het ook op een andere wijze
te regelen. De staatssecretaris kan eventueel nog in een brief terugkomen
bij de Kamer op hoe zij dat vorm wil geven. Enige vorm op dat terrein lijkt
mij op zijn plaats in het licht van de zorg die ik heb uitgesproken.
 Bij de uitsplitsing van de departementale geldstromen verwijst de staatssecretaris
naar de brief van 29 maart. Die zal ik nog eens goed doorlezen. Ik noteer
dat de staatssecretaris dit zal meenemen in de criteria voor de evaluatie
over vijf, zes jaar. Die brief over de criteria komt natuurlijk al binnen
een jaar.
 Ik dank de staatssecretaris voor de toezegging om ons regelmatig schriftelijk
te informeren over de stand van zaken en de stappen die worden gezet om te
komen tot een zorgvuldige invoering en uitvoering van de amendementen. Die
zijn weliswaar tegen de zin van mijn fractie aangenomen, maar dat zij zo.
 
 
 
 Mevrouw
 Ten Horn
 SP
 
 Voorzitter. Ik wil de staatssecretaris hartelijk bedanken voor de beantwoording.
Ik heb drie blokjes vragen. Blok één gaat over data en tempo's,
blok twee over een paar noten en – als we het toch al over muziek hebben –
blok drie over de toonsoort.
 Ik begin bij het tempo. Als ik het goed begrepen heb, gaan wij na vandaag
in twee blokken verder, enerzijds met wetgeving die op 6 juli aan de
orde is en waarvoor het ontwerp van de Grondwetswijziging het belangrijkst
is. De staatssecretaris heeft gezegd dat die wijziging op internet gezet wordt.
Het zou erg prettig zijn als ze ons kon toezeggen dat zij ons informeert wanneer
het op internet staat, zodat wij dat kunnen meenemen in het debat van 6 juli.
Anderzijds gaat het om de Wet veiligheid en de Wet geldstelsel BES, die beide
morgen aan de orde zullen zijn aan de overkant, en over de Wet toelating en
uitzetting BES. Ik heb begrepen dat die drie wetsvoorstellen voor 28 september
in deze Kamer behandeld moeten zijn. In concreto betekent dit dat ze hier
14 september behandeld moeten zijn, met Prinsjesdag daarna. Hoe gaan
wij om met de Wet toelating en uitzetting BES, als we niet in staat worden
gesteld om voor het zomerreces een verslag te maken? Wanneer gaan wij dan überhaupt
voort met de memorie van antwoord? De Eilandsverordening is gelukkig niet
onderhevig aan goedkeuring van de rijksvertegenwoordiger voor 18 september,
maar Saba en Eustatius weten heel goed dat verenigbaarheid van functies niet
anders mogelijk is dan wanneer zij voor 18 september de Eilandsverordening
maken.
 Dan kom ik bij blokje twee, de noten. Ik ben blij dat de staatssecretaris
het belangrijk zegt te vinden, naar de nieuwe wetgeving op het gebied van
gedwongen hulpverlening in de ggz te kijken. Ons gaat het in dit geval niet
zo zeer om de exacte gelijkschakeling van wetgeving hier en in de BES. Ons
gaat het om iets anders. Als er op dit punt sprake is van humanisering van
de behandeling en van een betere inachtneming van de rechten van de mens,
dan menen wij dat dit evenzeer en zo gauw mogelijk van toepassing zou moeten
zijn op de "BES-gemeenten". Kan de staatssecretaris een manier vinden om met
de collega's van het ministerie van VWS te bezien hoe dit zo snel mogelijk
kan? Die wetten zijn nog in de maak, althans ze zijn net ingediend bij de
Tweede Kamer, dus het zal nog wel even duren, maar wij willen graag dat ze
dan ook heel snel op de BES van toepassing zijn. Punt twee bij het kraken
van noten betreft de abortuswetgeving. Ik begreep dat collega Lagerwerf zich
zorgen maakte of er wel een rechtspersoon is die dat op zich neemt. Misschien
is de abortusboot dan toch wel een oplossing, dacht ik, als het niet op een
andere manier kan.
 Wat de toonsoort betreft, ben ik blij dat er afspraken gemaakt worden
over het voorzieningenniveau. Het is ook positief dat er gekeken wordt naar
een afstemming. Kan de staatssecretaris in de komende jaren aan beide Kamers
rapportages sturen over de afstemming die in de Cariben regelmatig gaat plaatsvinden?
Dan kunnen wij in de periode tussen nu en over vijf jaar langzamerhand zien
hoe zich een en ander ontwikkelt. Na vijf jaar vindt er een algehele evaluatie
plaats. Ik acht het heel belangrijk – dat geven meer partijen aan –
dat we meer aandacht besteden aan de samenwerking in het Koninkrijk. Betere
samenwerking in het Koninkrijk is ook belangrijk, zodat de BES-eilanden de
optimale opties nog open kunnen laten voor de evaluatie en de conclusies die
zij daar uiteindelijk aan zullen verbinden. Wat dat betreft, concludeer ik
dat wij gaan voor een "BES majeure" en deze wetten kunnen aannemen.
 
 
 
 Mevrouw
 Lagerwerf-Vergunst
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Alvorens ik begin, moet ik een verzuim goed maken. Ik ben
vergeten te vermelden dat ik ook namens de SGP-fractie spreek. Bij dezen.
 Ik bedank net als mijn voorgangers de staatssecretaris voor de beantwoording
van de vragen. Ik heb in eerste termijn gezegd dat ik heel bewust heb ingestoken
bij de wijze waarop deze wetgeving tot stand is gekomen en bij de uitvoering.
Nu mevrouw Linthorst en andere sprekers in hun eerste termijn toch iets over
de inhoud van de wetten hebben gezegd, met name over het punt van de keuzevrijheid,
voel ik mij geroepen om hierop te reageren. Ik heb met name gesproken over
de abortuswetgeving. Bij abortus is er namelijk in de visie van de fracties
van de CU en van de SGP sprake van een derde die geen keuze heeft en dat is
de ongeboren vrucht. Dat raakt mij diep en dat wil ik toch gezegd hebben.
 In het onderhandelingsproces met de BES-eilanden is steeds aan de orde
geweest dat niet zomaar alle Nederlandse wetgeving op de BES-eilanden van
toepassing kan worden verklaard. Hiermee zou rekening worden gehouden door
zowel in staatkundige zin als in materiële zin te voorzien in aparte
wetgeving die voor de nabije toekomst op deze eilanden van kracht zal zijn.
Volgens onze fracties zou dit proces gebeuren in goed overleg met de eilanden
en daarbij zou rekening worden gehouden met onder andere hun eigenheden, schaalgrootte
en cultuur. De staatssecretaris heeft ook in deze Kamer weer bevestigd dat
dit ook haar oorspronkelijke insteek was en dat wij inderdaad, zoals zij zelf
zegt, te doen hebben met de feitelijkheid dat de wetgeving nu voorligt zoals
die voorligt. Volgens onze fracties wordt hiermee behoorlijk inbreuk gemaakt
op het principe dat de opneming van de eilanden in het land
Nederland een tweezijdig proces behoort te zijn. Onzes inziens zet dit de
verhoudingen onnodig op scherp. Dat betreuren wij. De aanpassingswet met het
nummer 31959 zal dan ook de steun van onze fracties moeten ontberen.
 
 
 
 Mevrouw
 Linthorst
 PvdA
 
 Voorzitter. Ook ik dank de staatssecretaris voor haar beantwoording, al
waren haar antwoorden niet altijd wat ik had gehoopt.
 Ik heb nog vier puntjes. Wat de luchthaven betreft, blijf ik het een beetje
mal vinden dat de luchthaven Twente niet onder Enschede of zelfs onder de
regio Twente kan vallen, maar onder het Rijk, terwijl Saba onder het eilandsbestuur
valt. Ik begrijp dat het niet anders is, maar ik heb wel een verzoek. Wil
de staatssecretaris in de komende vijf jaar goed monitoren wat er gebeurt
met de luchthaventarieven? Dan kunnen wij het bij de evaluatie meenemen als
daarin inderdaad een wijziging optreedt. Mijn tweede punt is het staatsburgerschap.
Ook dat vind ik niet helemaal bevredigend. Twee of drie jaar geleden –
ik weet echt niet meer wanneer, maar het was tijdens een Parlementair Overleg
Koninkrijksrelaties hier in Nederland – is hier met alle eilanden, inclusief
Aruba, indringend gesproken over de noodzaak om tot strengere criteria te
komen. Het hoeven van mij geen tien jaar te zijn in plaats van vijf jaar.
Het gaat erom dat op de eilanden wordt gezegd dat de criteria te licht zijn
en dat met name mensen met veel geld ook op een andere manier aan een verblijfsvergunning
kunnen komen. Wil de staatssecretaris in de komende jaren bijhouden hoe veel
verblijfsvergunningen er worden aangevraagd voor de eilanden en wat de bewegingen
zijn in het aantal aanvragen?
 Mijn derde punt richt ik over het hoofd van de staatssecretaris heen via
de pers – er zit hier pers, dat gebeurt niet vaak – aan de bevolking
van de eilanden. Er is net gesproken over keuzevrijheid ten aanzien van abortus.
Als ik heel eerlijk ben, gaat het mij niet om de keuzevrijheid, met dank voor
alle steun die daarvoor door de collega's werd uitgedrukt. Ik denk dat geen
enkele vrouw en geen enkel meisje lichtvaardig en luchthartig tot een abortus
besluit. Een vrouw die of een meisje dat gebruik maakt van abortus is vaak
in wanhoop. Het is een noodsprong. Natuurlijk is preventie en voorlichting
van heel groot belang. Ze moeten ook zo snel mogelijk beginnen. Als een vrouw
of een meisje echter geen andere uitweg ziet dan de toevlucht nemen tot abortus,
laten wij er dan in ieder geval voor zorgen dat die abortus op een veilige
manier wordt uitgevoerd, zodat de vrouw of het meisje er zelf niet ook het
leven bij laat. Daarbij is immers helemaal niemand gebaat.
 Ik kom op mijn laatste punt. Uit de behandeling hier is denk ik wel duidelijk
geworden dat geen van de partijen zich tegen deze wetgeving zal verzetten.
Mij rest daarom slechts één laatste opmerking: bon bini!
 
 
 Wij zijn gekomen aan de tweede termijn van de regering. Ik merk op dat
de Kamer 28 minuten nodig heeft gehad voor haar tweede termijn. Dat heeft
betekenis voor de termijn van de staatssecretaris. Aan haar is het woord.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Voorzitter. Het is nu zeven minuten voor zes. Ik begrijp dat ik om zes
uur klaar moet zijn. We gaan het proberen. Ik zal de vragen zo veel mogelijk
beantwoorden in de volgorde zoals die door de sprekers zijn gesteld.
 De heer Van Kappen heeft de keuze voor artikel 134 een "krabbend-ankerpunt"
genoemd. Of het dat is, hangt af van de vraag hoe je ernaar kijkt. Als de
BES-eilanden te zijner tijd gemeenten worden, hoeft de Grondwet uiteraard
niet te worden gewijzigd. Als zij openbaar lichaam willen blijven, dan moet
die Grondwet inderdaad wel worden gewijzigd, vanwege het kiesrecht voor de
Eerste Kamer en voor de definitieve regeling van de status. Daarover hebben
wij uitgebreid gesproken in de Tweede Kamer. Ik heb altijd gezegd dat het
voor het kiesrecht inderdaad nodig is om de Grondwet te wijzigen. Voor de
opneming in het Nederlands staatsbestel is het niet nodig, maar wel wenselijk.
Daarover denken wij dus niet hetzelfde. Ik meen namelijk dat dit niet nodig
is en de heer Van Kappen meent dat het wel nodig is. Ik denk wel dat het wénselijk
is om hiervoor de Grondwet te wijzigen. Dat heb ik ook in de Tweede Kamer
gezegd. De heer Van Kappen en ik verschillen dus mijns inziens niet enorm
van mening op dit punt.
 Ik zal de Kamer aangeven wanneer de tekst voor consultatie op het internet
staat. Op die manier kan de Kamer deze tekst betrekken bij de voorbereiding
van de wetgeving.
 De heer Van Kappen stelde dat wij elkaar beter moeten begrijpen. Daarmee
ben ik het eens. Ik ben in mijn eerste termijn op dit punt niet heel expliciet
ingegaan, hoewel ik er wel een paar zinnen aan heb gewijd. De heer Van Kappen
vroeg of ik plannen op dit punt heb. Ook zei hij dat hij in zijn mailbox heeft
gezien dat er veelal sprake is van wantrouwen, of op z'n minst van onbegrip
en onvoldoende kennis. Mijns inziens is er niet altijd sprake van wantrouwen.
Ik zie dergelijke mailtjes ook veel langskomen en ik spreek veel met mensen
op de eilanden. Het is niet altijd wantrouwen, maar het is soms een kwestie
van te weinig kennis van elkaars posities en situaties. Dat geldt zowel voor
de ethische kwesties als voor andere stellingen.
 Wat doen wij op dit punt? Wij besteden veel aandacht aan voorlichting
en communicatie. De Kamer weet dat ik helemaal in het begin zelf een aantal
malen voorlichting heb gegeven, ofschoon ik vond dat dit niet mijn taak was,
maar een taak van de eilandsbestuurders zelf. De regering geeft immers ook
niet zelf in iedere gemeenten in Nederland voorlichting. Omdat ik echter vond
dat er te weinig aandacht aan werd besteed, hebben wij dit toen wel gedaan.
Op dit moment doet onze commissaris dit ook, nu vaak samen met de eilandsbestuurders.
Met mevrouw Linthorst vind ik het bovendien belangrijk dat er parlementair
contact is. Voortdurend moeten wij elkaar duidelijk maken hoe wij in kwesties
staan. Ik ben het dus op dit punt erg met de heer Van Kappen eens, maar ik
zie nu aan de voorzitter dat dit te lang duurt. Toch vind ik dat de heer Van
Kappen gelijk heeft als hij zegt dat wij daarin ook zelf moeten investeren.
Als wij zeggen: "bon bini", welkom hier in Nederland, dan moeten wij ook zelf
investeren in het over en weer creëren van begrip. Wij mogen echter ook
verwachten van de mensen op de eilanden dat zij daarvoor openstaan. Dit is
altijd een tweezijdige zaak en een zaak van wederzijds respect.
Wij moeten respect hebben voor elkaars houding en verantwoordelijkheden. Ik
ben het er dus erg mee eens dat daaraan aandacht moet worden besteed.
 De heer Van Kappen heeft ook een vraag gesteld over het voorzieningenniveau.
Dit hoeft niet altijd en per se bij wet geregeld te worden. Sommige van deze
zaken hoeven in Nederland ook niet bij wet te worden geregeld. Voor het verhogen
van de vrije uitkering is bijvoorbeeld geen wetgeving nodig; daarover moet
een afspraak worden gemaakt. Veelal zal er bij voorzieningen echter wel sprake
zijn van wetgeving, maar dus niet altijd. Gelukkig is niet voor alles wetgeving
nodig.
 De heer Van Kappen heeft ook nog gevraagd of Bonaire het vliegveld kan
betalen. Dit punt heeft ook mevrouw Linthorst ook nog aangehaald. Bij een
gezonde bedrijfsvoering moeten luchthavens in staat zijn om voldoende middelen
te genereren voor exploitatie. Ik zal wel in een jaarlijks bestuurlijk overleg
met de eilanden de taakverdeling en de financiën bespreken. Tegelijkertijd
kunnen wij dan wat nadrukkelijker het punt meenemen dat mevrouw Linthorst
opperde, namelijk de vraag of dit blijvend een taak moet zijn voor de eilanden,
gezien de aard en de schaal van deze eilanden. Ik heb wel begrip voor die
vraag, maar dit is zo afgesproken. Wij moeten niet onderschatten hoe gevoelig
dit type zaken ligt. Het was en is een taak van de eilanden. Daardoor ligt
het gevoelig als zo'n taak wordt weggehaald. Toen wij het in de gesprekken
hadden over de taakverdeling, is het daarover uiteraard voortdurend gegaan.
Vooruitlopend op de transitie hebben wij wel grote betrokkenheid getoond bij
de vliegvelden. De hele renovatie van de start- en landingsbaan op Bonaire
wordt door Nederland gefinancierd. Het vliegveld moet overigens ook aan de
internationale normen voldoen, dus niet alleen aan de Nederlandse. BZK investeert
bijvoorbeeld ook in de brandweer en de brandveiligheid. Ook dat is nodig.
 Ik voel er niet voor om nogmaals de discussie met de heer Engels in te
gaan over de rijksvertegenwoordiger en de relatie met de burgemeester. Ik
neem er kennis van dat hij zegt: ik leg me er voor nu bij neer en wij volgen
wel hoe het in de praktijk functioneert. Ik had uiteraard tegen de heer Engels
nog kunnen zeggen: waarom hebt u niet gesproken over de gezaghebber die wordt
benoemd? Dat laat ik voor nu ook maar voor wat het is.
 Ik meen dat ik de vragen over het Europees Handvest al had beantwoord,
maar omdat de heer Engels ze nog een keer heeft gesteld, zal ik er iets uitgebreider
op ingaan. In de nota naar aanleiding van het verslag staat al dat er op dit
moment goede redenen zijn om niet alle onderdelen van het Europees Handvest
toe te passen op de BES-eilanden. Ik denk bijvoorbeeld aan de bevoegdheid
voor de openbare lichamen om zelfstandig leningen af te sluiten. Dat is op
dit moment mijns inziens echt niet gewenst. Een uitbreiding van het Europees
Handvest naar de BES-eilanden is daarom nu nog niet aan de orde. Ik zeg met
nadruk "nu nog niet". In de toekomst zullen de verschillen tussen de BES-eilanden
en de Nederlandse gemeenten steeds kleiner worden, zeker als wij successievelijk
zaken invoeren. In dat proces kan dan worden bezien of het Europese Handvest
zich verdraagt met de nationale wetgeving voor de BES-eilanden. Mijns inziens
is de evaluatie over vijf jaar daarvoor inderdaad het mooiste moment. Tussentijds
zullen wij hiernaar echter ook goed kijken. Wat de heer Ten Hoeve opmerkte
klopt; wij zullen naar de toepassing van het Europese Handvest toewerken.
De Kamer kan volgen hoe wij dat gaan doen.
 De heer Engels heeft nog eens duidelijk gemaakt hoe hij ten opzichte van
de ethische kwesties staat. Voor dit moment neem ik daarvan kennis. In mijn
eerste termijn heb ik hierover uitgebreid gesproken.
 De heer Ten Hoeve vraag nogmaals waar de rechtsgevolgen van het huwelijk
in werking treden, en waar niet. Uit de jurisprudentie van het hof volgt dat
huwelijksakten in alle delen van het Koninkrijk gelijke rechtskracht hebben.
Uit de uitspraak van het Gemeenschappelijk Hof van Justitie in 2009 volgt
dat er geen recht is op medeverzekering in een specifieke publiekrechtelijke
ziektekostenverzekering voor de vrouwelijke echtgenoot van de hoofdverzekerde
vrouw. De heer Ten Hoeve vroeg zich af wat de erkenning van akte dan nog inhoudt
in brede zin. In ieder geval moeten de privaatrechtelijke gevolgen, de rechten
en plichten die het BW aan het huwelijk verbindt, worden erkend. Zo kan ook
een getrouwd stel van gelijk geslacht bijvoorbeeld niet in een ander land
voor een tweede keer huwen. Die gevolgen moeten worden erkend.
 De heer Ten Hoeve stelde voorts een vraag over de medeondertekening, hetzelfde
punt als de heer Doek nadrukkelijk inbracht. Laat ik in mijn antwoord de punten
van de heer Doek tegelijk meenemen. De manier waarop ik naar dit wetgevingstraject
kijk, is de volgende. Een wetgevingsprocedure moet altijd een zorgvuldige
procedure zijn. Er moet sprake zijn van goede interdepartementale samenwerking.
Alles komt langs een ambtelijk voorportaal, alles komt langs de ministerraad,
alles gaat langs de Raad van State en alles gaat langs de Tweede en Eerste
Kamer. Mijn idee is steeds geweest dat het dan, afgezien van wat specifiek
op de BES-eilanden van toepassing is, niet aan onze aandacht kan ontsnappen
als er iets gebeurt. Ik ben best bereid om daarover een brief te sturen. Dat
vroeg de heer Doek specifiek. Hij vroeg om hierover na te denken en dat ook
interdepartementaal af te stemmen. Misschien moeten wij het ministerraadformulier
aanpassen. Dat zou een goede optie kunnen zijn.
 Wetgeving wordt ook niet per ongeluk van toepassing op de BES-eilanden,
zo voeg ik eraan toe. Wij moeten namelijk expliciet bepalen of iets van toepassing
wordt. Daarover moet dus altijd overleg zijn met de bestuurders. Dat is geregeld
in de IBES. Wij zien het dus nadrukkelijk. Zelf denk ik dat er dus waarborgen
genoeg zijn, maar ik ben bereid om daarnaar nog eens te kijken.
 De heer Laurier kwam terug op het punt van de gezamenlijke visie. Ik heb
niets toe te voegen aan wat ik in eerste termijn hierover heb gezegd. Een
specifiek punt van de heer Laurier betrof de vrije uitkering. Hoe vrij is
die eigenlijk, zo vroeg hij. Het bedrag van de vrije uitkering en het bedrag
van de lokale inkomsten, datgene wat men aan belasting mag heffen, is op basis
van de overeengekomen taakverdeling tussen de BES-eilanden en Nederland voldoende
om de aan de BES-eilanden toebedeelde taken uit te voeren. De BES-eilanden
kunnen natuurlijk hun inkomsten verhogen, indien er behoefte is aan extra
voorzieningen. Dat is dan aan de eilandsraad. De vrije uitkering is in principe
echt vrij besteedbaar, net zoals de Gemeentefondsuitkering. De gemeenteraden
mogen daarin keuzes maken, en de eilandsraden op de eilanden mogen dat natuurlijk
ook. Zij kunnen binnen de vrije uitkering eigen keuzes maken om geld te realloceren
en ik denk dat zij dat ook naar eer en geweten zullen doen. Ook voeren wij
met hen, net als met de Nederlandse gemeenten, jaarlijks bestuurlijk
overleg over de financiën. Wij zullen dat dan ook goed kunnen volgen.
 Naar aanleiding van mijn antwoord in eerste termijn stelde de heer Laurier
met betrekking tot de ethische kwesties alleen een vraag over het homohuwelijk.
Ik bracht als argument de vraag in of de ambtenaren op de BES-eilanden loyaal
de huwelijkswetgeving zullen uitvoeren, en dat vond hij vreemd. Dit is echter
wel een van de redenen waarom wij voorbereidingstijd nodig hebben om het te
organiseren. Wij moeten natuurlijk ook ambtenaren voor die taak vinden, zodat
men die taak kan uitvoeren. Ik kan wel zeggen dat ik mijn uiterste best zal
doen om dat voor elkaar te krijgen en te regelen. Nu is er echter geen sprake
van huwelijkssluiting van mensen van gelijk geslacht. Dat moeten wij dus invoeren
en regelen en dat moeten wij op een goede manier doen.
 
 
 
 De heer
 Laurier
 GroenLinks
 
 Ik begrijp dat de staatssecretaris overgaat tot de vragen van iemand anders.
Als ik mij mijn opmerkingen in tweede termijn goed herinner, heb ik ook een
vraag gesteld over de onderstand.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Inderdaad. Een van de argumenten die ik heb ingebracht, betrof de relatie
met de arbeidsmarkt. Ik heb gezegd dat wij de onderstand zullen vaststellen.
Die wordt 10% tot 25% beter. Wij zijn het er met de eilandsbestuurders
over eens dat wij de onderstand op dit niveau zullen vaststellen. Wij moeten
wel degelijk ook naar de relatie met de arbeidsmarkt kijken; dat is geen gek
fenomeen. Maar ik zou zeggen: wees blij dat wij het eens zijn over een beter
niveau dan wat er tot op heden is geweest, en zie het als een instapniveau
in het groeimodel dat wij met elkaar voor ogen hebben. Zo zien wij het namelijk
nadrukkelijk.
 
 
 
 De heer
 Laurier
 GroenLinks
 
 Ik citeer toch maar even uit het verslag: "De minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid en de bestuurscolleges zijn zich ervan bewust dat er een
verschil bestaat tussen de vastgestelde uitkeringen en het wenselijk niveau
van de behoeften van bestaan." Dat vind ik nogal een constatering. Je zegt
daarmee namelijk dat het niveau eigenlijk onder je normen ligt. Dat er al
een verbetering is opgetreden, is natuurlijk prachtig, maar hier staat dat
wij er nog niet zijn. Mijn vraag is dan: hoe lang duurt het voordat dit niveau,
natuurlijk naar Caribische standaarden, wel feitelijk is bereikt? Ernaar verwijzen
dat eerst de arbeidsmarkt moet worden verkend, terwijl het gaat om eilanden
met een relatief kleine bevolking, komt mij uiterst merkwaardig en vertragend
voor.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Dat was niet de enige verwijzing van de heer Laurier, maar hij haalt dit
nu aan. Overigens kun je dit ook gewoon anders lezen: wij zijn het erover
eens dat het wenselijk is dat het uiteindelijk beter wordt. Dat is ook de
afspraak die wij hebben gemaakt met de bestuurders van de eilanden. Wij zullen
met elkaar werken aan een verbetering van het niveau van de voorzieningen
op een breed terrein. Daarbij moet ook naar allerlei andere zaken worden gekeken.
Als je bijvoorbeeld een goede en algemene ziektekostenverzekering invoert,
betekent dat wel degelijk ook iets voor de mensen in de onderstand. Je moet
dus naar het terrein in volle breedte kijken. Wij zijn het erover eens dat
het een groeimodel is, waarvan wij vinden dat het in Nederland acceptabel
is. Ik zou zeggen: laten wij ook eens onze zegeningen tellen. De mensen zelf
vinden het namelijk goed. Dit punt werd terecht door een aantal Kamerleden
aangehaald. Misschien hebben wij soms een andere beoordeling, maar de mensen
zelf vinden het goed en zien het als een stap in de goede richting. Ik denk
het belangrijk is om dit nog een keer te zeggen.
 Ik meen de vragen van de heer Doek te hebben beantwoord. De toezeggingen
doe ik natuurlijk gestand. Mevrouw Ten Horn vroeg of ik samen met de minister
van VWS kan bezien wanneer de wetgeving met betrekking tot de dwangverpleging
uiteindelijk in werking kan treden. Dat zal ik doen. Op dit moment kan ik
nog geen antwoord geven op de vraag wanneer dat zal zijn. Zoals mevrouw Ten
Horn zei, ligt dit net in de Tweede Kamer. Zij zal hierover echter ongetwijfeld
worden geïnformeerd.
 Mevrouw Ten Horn vroeg ook hoe wij met de WTU-BES moeten omgaan als er
geen verslag van de Eerste Kamer is voor het zomerreces. Het wetsvoorstel
ligt op dit moment in de Tweede Kamer. De wet moet op de transitiedatum van
kracht worden; anders zitten wij met een aangepaste vreemdelingenwet voor
de BES-eilanden en dat levert problemen op. Wij moeten dus proberen om dit
voor elkaar te krijgen. Wij zullen er alles aan doen om zelf zo veel mogelijk
snelheid te maken. In dit geval ben ik natuurlijk ook van de medewerking van
deze Kamer afhankelijk, maar vooral van die van de overzijde. Daarom richt
ik deze boodschap over de hoofden van de leden heen ook maar aan de overkant.
 Wat betreft de toonsoort ben ik altijd voor majeur en positief. Je moet
een begin hebben. Zo kijk ik ernaar. Dit is een begin.
 Mevrouw Lagerwerf heeft haar stellingen nog eens naar voren gebracht.
Ik dacht dat zij ook namens de SGP zou spreken. Ik heb niet zo veel toe te
voegen aan mijn eerdere antwoorden. Ik respecteer natuurlijk haar stelling
op dit terrein.
 De vraag van mevrouw Linthorst over de luchthaven is al beantwoord. Zij
heeft ook een vraag gesteld over het bijhouden van het aantal vergunningen
die worden verleend. Wij zullen dat gewoon doen en de Kamer daarover informeren.
Dan kan iedereen volgen wat er gebeurt en kunnen we daarover met elkaar spreken.
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 Ik dank de staatssecretaris voor haar beantwoording van de vragen in tweede
termijn.
 Ik kom tot afhandeling van de wetsvoorstellen. Dat zal per wetsvoorstel
gebeuren.
 
 
 Het wetsvoorstel Regels met betrekking tot de openbare lichamen Bonaire,
Sint Eustatius en Saba (Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba)
(31954) wordt zonder stemming aangenomen.
 
 
 Het wetsvoorstel Wijziging van de Kieswet in verband met de nieuwe staatsrechtelijke
positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba als openbaar lichaam binnen Nederland
(31956) wordt zonder stemming aangenomen.
 
 
 Het wetsvoorstel Invoering van de regelgeving met betrekking tot de openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba) (31957) wordt zonder stemming aangenomen.
 
 
 Het wetsvoorstel Regels met betrekking tot de financiële functie
van de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba, hun bevoegdheid
tot het heffen van belastingen en hun financiële verhouding met het Rijk
(Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba) (31958)
wordt zonder stemming aangenomen.
 
 
 Het wetsvoorstel Aanpassing van wetten in verband met de nieuwe staatsrechtelijke
positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba als openbaar lichaam binnen Nederland
(Aanpassingswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba) (31959)
wordt zonder stemming aangenomen.
 
 
 De aanwezige leden van de fracties van de ChristenUnie en de SGP wordt
conform artikel 121 van het Reglement van Orde aantekening verleend, dat zij
geacht willen worden zich niet met het wetsvoorstel Aanpassing van wetten
in verband met de nieuwe staatsrechtelijke positie van Bonaire, Sint Eustatius
en Saba als openbaar lichaam binnen Nederland (Aanpassingswet openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba) (31959) te hebben kunnen verenigen.
 
 
 Het wetsvoorstel Goedkeuring van verdragen met het oog op het voornemen
deze toe te passen op Bonaire, Sint Eustatius en Saba, en van het voornemen
tot opzegging van verdragen voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba (32047) wordt
zonder stemming aangenomen.
 
 
 Het wetsvoorstel Regels inzake de bescherming van persoonsgegevens van
Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Wet bescherming persoonsgegevens BES) (32161)
wordt zonder stemming aangenomen.
 
 
 Sluiting 18.15 uur