Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs in verband met de verkleining van de groepsgrootte voor de 4- tot en met 7-jarige leerlingen van basisscholen (26513)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 242-254

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

14-12-1999

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 7, pagina 242-254

30-11-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26513Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (dinsdag 30 november 1999)Pagina 201-201
Lijst van besluiten (dinsdag 30 november 1999)Pagina 254-254
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet personenvervoer voor het taxivervoer (deregulering taxivervoer) (25910)Pagina 202-215
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Woningwet (verbetering van het toezicht op woningcorporaties en aanpassing van de bepalingen over het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting aan de Aanwijzingen voor de regelgeving die betrekking hebben op zelfstandige bestuursorganen) (26326); - Wet arbeidsvoorwaarden grensoverschrijdende arbeid (26524); - en 6 andere wetsvoorstellenPagina 201-202
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 30 november 1999)Pagina 254-255
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs in verband met de verkleining van de groepsgrootte voor de 4- tot en met 7-jarige leerlingen van basisscholen (26513)Pagina 215-225
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs in verband met de verkleining van de groepsgrootte voor de 4- tot en met 7-jarige leerlingen van basisscholen (26513)Pagina 242-254
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet personenvervoer voor het taxivervoer (deregulering taxivervoer) (25910)Pagina 225-241

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 69 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs in verband
met de verkleining van de groepsgrootte voor de 4- tot en met 7-jarige leerlingen
van basisscholen (26513).De beraadslaging wordt hervat.Staatssecretaris Adelmund:Voorzitter! Allereerst wens ik mevrouw Van den Hul en mevrouw Dupuis geluk
met hun maidenspeech. Dit is een begin van een aantal prachtige jaren waarin
zij zeer veel over onderwijs kunnen zeggen. Ik hoop ook dat wij hier over
dat onderwerp prachtige debatten hebben.Ik weet dat deze Kamer een groot deel van de informatie moet missen, omdat
de voortgangscontroles hier niet beschikbaar komen over de verkleining van
de groepsgrootte. Vanavond komt dan ook een aantal zaken aan de orde waarvan
sommige leden wel op de hoogte zijn, omdat zij meelezen met de Tweede Kamer.
Zoals gezegd, hoop ik desalniettemin dat wij prachtige jaren tegemoet gaan,
waarin wij onderwerpen kunnen delen die cruciaal zijn voor het onderwijsveld
en het kind in de klas.Ik dank de woordvoerders voor hun inbreng en voor hun steun aan dit wetsvoorstel.
Ik heb geen van de leden hier horen zeggen: doet u de klassenverkleining wat
mij betreft maar niet. Het is dus heel duidelijk dat iedereen hecht aan klassenverkleining.
Wel zijn er enkele heel nadrukkelijke vragen gesteld en nog wat flinke zorgen
verwoord betreffende het lerarentekort, het verschil tussen onder- en bovenbouw,
de oormerking en de deregulering, alsook de beleidsbrief. Toch wil ik nu alvast
zeggen dat ik zo blij ben dat wij nu gaan investeren in het onderwijs, wat
heel lang niet aan de orde is geweest. In het afgelopen regeerakkoord zijn
mega-investeringen terzake voorgenomen. De scholen en de ouders hebben ook
om deze investeringen gevraagd. Ik denk hierbij aan de onderzoeken die al
een aantal jaren achtereen zijn uitgevoerd.Vooral in samenhang gaat het om een kwaliteitsdriehoek: lerarenbeleid,
verkleining van groepsgrootte en ICT-beleid. Ik ben het met iedereen eens
die hier heeft gezegd dat de klassenverkleining weliswaar een prachtige, noodzakelijke
voorwaarde is, wat ook uit de onderzoeken blijkt, maar dat het geen voldoende
voorwaarde is voor kwaliteit in het onderwijs. Inderdaad is daar veel meer
voor nodig, onder andere de zojuist genoemde driehoek. Ik noem nog kwaliteitsmaatregelen,
zoals de leerlijnen en de leerlingvolgsystemen. Het is bekend dat er nog een
uitgebreid debat komt naar aanleiding van het advies van de Onderwijsraad
over de leerstandaarden. Dit geldt ook voor de wijze van toezicht. Immers,
bij dit soort ingrijpende maatregelen is toezicht nodig op alles wat er uit
de maatschappelijke rijkdom voor onderwijs vrij wordt gemaakt. Ook is er een
nota over variëteit en waarborg en de rol van de inspectie.Natuurlijk heeft iedereen zeer terecht gesproken over de geconstateerde
tekorten en de klassenverkleining, want dit vraagstuk staat in het hart van
dit beleid. Als er niet voldoende leraren zijn, loopt de verkleining van de
groepsgrootte spaak. Verkleining van de groepsgrootte is dus alleen maar mogelijk,
als meer mensen voor het onderwijs kiezen. Het is ook bekend dat dit debat
al lang speelt. In feite is dit een prisoners dilemma: de aanstaande leraren
kiezen zeer nadrukkelijk voor groepen die te hanteren zijn, of dat nu is door
meer handen in de klas of door het numeriek verkleinen van de groepen. Dit
wordt door de leraren zelf naar voren gebracht. Wij hebben een kwalitatief
beleid ingezet met onderwijs op maat: de leerling moet bediend worden in die
zin dat het leerproces zelf meer gedifferentieerd moet worden, dus meer maatwerk.
Het feit dat er te weinig maatwerk in de klas is, noemt iedereen ook de zwakte
van het Nederlandse onderwijs. Dit staat ook in de rapporten van de inspectie.
Er zijn dus kleinere klassen nodig.Ik herhaal dat de vraag over de oorzaak van de werkdruk direct door de
leraren als volgt beantwoord wordt: dat komt door de groepsgrootte. Ik weet
dat veel intellectuelen twijfelen aan het effect van de verkleining van de
groepsgrootte. De woordvoerders hebben hun namen genoemd. Natuurlijk kan daaraan
als enkelvoudige variabele getwijfeld worden. Het helpt ook niet om alleen
maar de groepen kleiner te maken. Het werkt echter wel, als dit wordt ingebed
in het kwaliteitsbeleid aangaande de arbeidsomstandigheden en de arbeidsvoorwaarden
van de leraren. Tegelijkertijd moeten er een aantal onderwijsinhoudelijke
vraagstukken opgepakt worden, zoals onderwijs op maat. Dit alles moet tot
de gewenste kwaliteit leiden.Wij hebben dus eigenlijk niet de luxe om deze maatregel te temporiseren
in verband met het lerarentekort; laat ik daar heel duidelijk over zijn. Velen
overwegen om het onderwijs in te gaan. Wij hebben allerlei maatregelen genomen,
bijvoorbeeld in Maatwerk voor morgen en voor zij-instromers en onbevoegden.
Wij hebben in de vorige periode alle herintreders aangeschreven, die nu in
groten getale aan het werk zijn. Je ziet bij al deze mensen steeds de wens
terugkomen dat de groep te managen is door de leraar. Het klinkt akelig, het
is een term uit het bedrijfsleven, maar het komt daar wel op neer. De instroomgroepen
in de onderbouw, waar kleuters het hele jaar door binnenkomen, zijn zeker
in de randen van de grote steden veel te groot. Voor ouders, leerlingen en
leerkrachten is het daar direct duidelijk dat het nodig is dat de groepen
kleiner worden.Er zijn ook budgetten naar scholen gegaan waarover zij zelf besluiten
konden nemen, zoals bij de gewichtenregeling. Wat kiest een school dan als
eerste maatregel? Groepsgrootteverkleining. Wat speelde er deze zomer in Bokhoven?
Daar ging het om een vrijwillige ouderbijdrage ten behoeve van een extra docent.
De school daar had de klassen al op voorhand verkleind. Dat is een antwoord
op de vraag of de scholen wel aan de maatregel van klassenverkleining hechten
en of het beleid daarvoor wel goed is voorbereid. Je ziet in enquêtes
onder onderwijsgevenden en in de inspectierapporten, zoals Onderwijs op maat,
voortdurend het beeld terugkomen dat de problemen heel ongelijksoortig zijn
geworden en dat alle maatschappelijke problemen op kindervoeten de klas binnenkomen.
Daar zijn maatregelen voor nodig, onder andere verkleining van klassen, naast
invoering van de computer, lerarenbeleid en wat dies meer zij. Langs heel verschillende lijnen wordt er gewerkt aan kwaliteitsverbetering.
In de voortgangsrapportages over klassenverkleining pakken wij steeds alle
maatregelen samen. Wij reflecteren daarin dus niet alleen op de vraag of de
klas kleiner wordt en of er meer handen in de klas komen. Wij hebben grote
ruimte gegeven om de budgetten in te zetten. Een school hoeft dus niet het
aantal kinderen in de klas te verlagen, maar kan ook kiezen voor meer handen
in de klas, bijvoorbeeld door het inzetten van onderwijsassistenten. De school
kan er ook voor kiezen, het geld voor een deel te besteden aan het middenmanagement,
het management voor de onderbouw. In de voorstellen zit dus enige vrijheid
voor de scholen om het geld te besteden.In verband met de oormerking is er gesproken over de beleidsbrief. Hierover
is ook gesproken tijdens de algemene beschouwingen in deze Kamer en wij zullen
er uitvoerig over spreken in verband met de begroting, waaraan de beleidsbrief
is toegevoegd. Ik lees deze heel anders dan alleen als dereguleringsbrief.
Deregulering vind ik een middel, geen doel. De kwaliteit van het onderwijs
is een doel. In de beleidsbrief zie je heel uitgebalanceerd twee politieke
stromingen samenkomen: vormen van deregulering moeten in dienst staan van
de doelen die wij binnen het onderwijs willen dienen. Hierover bestaat volledige
overeenstemming tussen minister Hermans en mij. De Kamer krijgt nog de gelegenheid
om de afstand tussen ons te meten op het moment dat wij hier de begroting
bespreken. De voorbereiding van die brief hebben wij ingezet kort nadat wij
op het departement kwamen. Wij hebben mensen uit alle sectoren bij elkaar
gezet en daaruit is deze brief voortgekomen. Ik ben er heel benieuwd naar
hoe de Kamer hem zal beoordelen. Het lijkt mij echter niet juist dat de beleidsbrief
alleen wordt opgevat als een voornemen tot deregulering. De bestuursfilosofie
die wij erin hebben neergelegd, kan soms vormen van regulering meebrengen.
Het is in balans gebracht. Of de overheid moet reguleren dan wel dereguleren,
hangt sterk af van het doel dat gediend moet worden. Het doel is nooit deregulering.
Deregulering kan wel sterk in het licht van kwaliteitsbeleid staan, zeker
in de onderwijssector. Ik kan mij heel veel zaken voorstellen die chagrijn
opleveren en die ik graag zal dereguleren. Er zijn echter ook zaken waarvoor
naar mijn mening regulering aan de orde kan zijn.Er is in verband met de oormerking gesproken over de onderbouw en de bovenbouw.
In de Tweede Kamer is dit op een heel andere wijze gebeurd dan in deze Kamer.
Daar was het beeld echt anders, zoals men heeft kunnen lezen in het verslag.
Natuurlijk bestond ook in de Tweede Kamer de wens om de maatregel uit te breiden
tot de bovenbouw. Ter linkerzijde werd die vraag helemaal direct gesteld.
De bedragen die gemoeid zijn met de maatregel voor de onderbouw, zijn gigantisch.
Je moet gewoon ergens beginnen. Als wij onderbouw en bovenbouw koppelen, heeft
de maatregel een minder substantieel effect voor meer handen in de klas, onderwijsassistenten
en ondersteuning van management of voor een numerieke vermindering van leerlingen
in de klas. Het gaat er dus om of je tot een geconcentreerde inzet zou kunnen
komen. U weet ook dat er rapporten lagen die aangaven, dat de leerwinst het
grootst zou zijn bij een inzet in de onderbouw.Natuurlijk waren er tegelijkertijd vragen of dit weer niet allemaal tot
gedetailleerde legitimatieprocessen zou leiden. De heer Witteveen heeft ernaar
gevraagd. De vraag was ook: komt er weer een heel stel formulieren bij en
wordt dat weer een soort extra tijdsbesteding voor het management om er verantwoording
over af te leggen? Ik moet u zeggen dat de wijze waarop scholen hier verantwoording
over moeten afleggen, zeer ruimhartig is opgepakt. Het zal hun geen extra
regellast bezorgen, want men weet wie er werkt in de onderbouw en wie er werkt
in de bovenbouw; de benodigde informatie is op de school aanwezig en de instellingsaccountant
en eventueel de departementale accountants kunnen gewoon die gegevens opvragen
en controleren. Dat is een heel beperkte administratieve last. Het zijn gegevens
die al lang bekend zijn binnen de scholen; men weet precies wie waar werkt.
Het is geen extra verantwoordingsplicht; het is echt vereenvoudigd.Tegelijkertijd is er gevraagd of de scholen ook kunnen afwijken van de
oormerking. U heeft er allemaal zoveel tijd aan besteed dat ik toch ook even
nadrukkelijk op deze vraag inga. Er kunnen zich natuurlijk situaties voordoen
waarbij de school absoluut niet uit de voeten kan met de oormerking. Op dit
moment hebben wij geen zicht op die omstandigheden, maar we hebben wel een
mogelijkheid ingebouwd in de wet. Er is namelijk een mogelijkheid gecreëerd
om met een algemene maatregel van bestuur voorwaarden te formuleren. Eerst
willen we graag concrete ervaring opdoen met de oormerking en vervolgens,
zo zich problemen voordoen, kunnen we op grond van die concrete ervaring een
algemene maatregel van bestuur formuleren. U weet dat dit veel minder tijd
vergt dan een uitzondering maken of anderszins een wetswijziging doorvoeren.
Ook een aanpassing van een algemene maatregel van bestuur gaat snel. Dit biedt
als instrument derhalve de meeste flexibiliteit.Mevrouw Dupuis (VVD):Mijnheer de voorzitter! Zou ik aan de staatssecretaris mogen vragen aan
welke inhoud van zo'n AMvB zij denkt? Kan de staatssecretaris dit een beetje
concreter maken, want ik vind het zo toch wel erg vaag blijven.Staatssecretaris Adelmund:Het is niet zonder reden zo vaag. Dat is, omdat de maatregelen die we
zouden moeten nemen, ons nu niet bekend zijn. Op dit moment hebben we alleen
onderzoeken die zeggen: zet dat geld alstublieft in de onderbouw in, want
daar kunt u de meeste leerwinst boeken. We hebben maximaal de ruimte opgerekt
voor scholen wat betreft de legitimatieplicht. Niet anders dan wat men nu
registreert, moet men vervolgens registreren. En ik moet u zeggen dat de scholen
applaudisseren bij deze maatregel. De ouders en de leerlingen doen dit ook,
want het is merkbaar of je een kind thuis krijgt die in een groep van 35 leerlingen
zit of eentje die in een groep van 20 leerlingen zit of waar meer handen in
de klas zijn. Reken maar! Men ziet dus uit naar die middelen. Deze zijn tot
nu toe alleen in huisvesting gestopt: het is nog nooit concreet naar de scholen
toe gegaan, maar dat gaat vanaf dit jaar gebeuren.Vervolgens kan ik mogelijkerwijs tegen problemen aanlopen die scholen
hebben om het daar in te zetten. Het kan bijvoorbeeld zijn dat scholen die
maatregelen allemaal al op eigen kosten hebben genomen. Ik kan
het niet overzien op dit moment of die situatie zich voordoet. Het is niet
de bedoeling dat die scholen het dan weer inleveren; het is de bedoeling dat
zij het dan anders kunnen inzetten. Ik kan u echter zo'n situatie voorspellen.
De zwarte scholen hebben op dit moment heel vaak de groepen verkleind. Wat
men met dit geld gaat doen, is waarschijnlijk datgene gaan aanpassen in die
scholen waar we eigenlijk ook het gewichtengeld voor geven. Misschien kan
daar dan veel meer gebeuren aan taal, taal, taal, taal. Dan kan men met die
budgetten op zo'n manier omgaan, dat men het oorspronkelijke budget van die
gewichtenregeling inzet voor taal, taal, taal, taal; en dat men dit budget
gebruikt om de klassen te verkleinen, omdat men zegt dat dát een noodzakelijke
voorwaarde is in de zwarte scholen.Mevrouw Dupuis (VVD):Betekent dat, mijnheer de voorzitter, dat de staatssecretaris zegt dat
er inderdaad bij de scholen een zekere ruimte zit om, als zij niet op het
punt van de klassenverkleining nog wat wensen, het aan andere speerpunten
van kwaliteitsverbetering te besteden? Is dat inderdaad wat de staatssecretaris
op dit moment concreet aangeeft? Dat lijkt mij namelijk cruciaal voor het
hele debat.Staatssecretaris Adelmund:Wat ik u concreet aangeef, is dat dit budget is vrijgemaakt om de groepen
te verkleinen in de onderbouw of om meer handen in de klas te krijgen in de
onderbouw of om het management te ondersteunen ten aanzien van de onderbouw.
Men kan er dus veel zaken mee doen, maar gericht op de onderbouw. Ik zeg u
ook dat zo een school dat anders wil besteden, als er zich knelpunten voordoen,
ik een algemene maatregel van bestuur kan uitvaardigen. Die is snel en efficiënt;
dat is een heel snelle weg, als zich die problemen voordoen. Op dit moment
is niet te voorspellen of die problemen zich gaan voordoen, maar er wordt
voortdurend gemonitord: het zal snel duidelijk worden, als dat het geval is.De heer Van Vugt vroeg waarom is gekozen voor een gemiddelde van 20 leerlingen
en niet voor een maximum. Hij gaf het voorbeeld van 10 leerlingen versus 30
leerlingen. Het gemiddelde geeft alleen maar de norm aan voor de financiering
van de scholen. De scholen krijgen een budget, waarmee zij in principe alle
onderbouwgroepen uit 20 leerlingen kunnen laten bestaan. Zij kunnen evenwel
ook voor andere maatregelen kiezen. Dat staat in hetgeen de scholen is aangeleverd.
Zij worden op dit punt ruim geïnformeerd. Men heeft dus veel ruimte bij
het maken van eigen keuzes. Men kan bijvoorbeeld onderwijsassistenten aantrekken.
Daarmee verkleint men het aantal leerlingen niet numeriek, maar daarmee heeft
men wel meer handen in de klas. Nogmaals, het gaat hierbij nadrukkelijk om
de onderbouw en de scholen hebben vrijheid bij uitvoering van de maatregel.
Zou bij de maatregel een maximum gelden, dan zou dat de vrijheid van de scholen
onnodig beperken. De scholen zou ik graag zo snel mogelijk in staat stellen
wijsheid te betrachten met de middelen die nu ten behoeve van de onderbouw
extra zijn uitgetrokken. Het zijn prachtige middelen.De heer Witteveen stelde een vraag over de wijze van toekenning op scholen
met een onder-, midden- en bovenbouw. Ook met deze scholen is rekening gehouden.
Montessori- en Jenaplanscholen werken vaak met een middenbouw. Die scholen
hoeven voor het verkrijgen van de middelen niet af te wijken van de wettelijke
regels. Daarover ging de vraag van de heer Witteveen met name. De regels zitten
echt niet zo in elkaar dat dit nodig is. Er is zeer lang over nagedacht. De
middelen zijn niet geoormerkt voor de 4- tot en met 7-jarige leerlingen. Het
criterium is uitsluitend relevant voor het vaststellen van de omvang van de
geoormerkte formatie. De oormerking zelf heeft betrekking op de verplichte
inzet voor de eerste vier leerjaren en daarbij kan het om een deel van de
middenbouw gaan. Dus als je een remedial teacher in een middenbouwklas met
kinderen uit de groepen 3, 4 en 5 hebt, kun je de middelen voor twee derde
inzetten voor de groepen 3 en 4. Dat is niet in strijd met de wet. Je omzeilt
de wet daarmee niet op een creatieve manier, maar je maakt dan gewoon gebruik
van de ruimte die de scholen geboden wordt.Er is op allerlei manieren gesproken over het probleem van voldoende leraren.
Ik heb al gezegd dat het hier een prisoners dilemma betreft of een kip en
ei-kwestie. Er zal zeer veel moeten verbeteren wat de arbeidsomstandigheden
en de arbeidsvoorwaarden van leraren betreft. Er doet zich hier hetzelfde
voor als datgene wat men elders kan waarnemen. Als er een ruimer voorraad
is aan werknemers, wordt er op een andere manier met hen omgesprongen dan
wanneer er krapte is. Pas nu wordt zuinig omgegaan met leraren. Er is lang
een overschot aan leraren geweest. De arbeidsmarkt was op een gegeven moment
verzadigd en er waren voor iedere leraar wel weer andere te vinden. Er kwamen
grote groepen. De geachte afgevaardigde van GroenLinks gaf aan, dat er mensen
waren die wel de opleiding voor leraar volgden, maar vervolgens op een geheel
ander werkterrein aan de slag gingen. Dat waren lange tijd de kenmerken van
de arbeidsmarkt van de leraar. Op dit moment zijn ze schaars. Het duurt altijd
even voordat de varkenscyclus – geen woord van mij, laat dat duidelijk
zijn; het is verzonnen op het Centraal bureau voor de statistiek – weer
wordt afgedempt. Heel lang blijft dus het beeld bestaan: als je naar die opleiding
gaat, word je werkloos. Pas nu zie je dat er weer een enorme toestroom naar
de PABO's is. Daaruit blijkt dat het effect van de varkenscyclus weg is. Er
wordt weer volop ingeschreven voor deze opleiding en vervolgens gaat men ook
daadwerkelijk dit werk doen.Mevrouw Schoondergang refereerde nog even aan een onderzoek van het Sociaal
en cultureel planbureau waaruit zou blijken dat maar 60% van de PABO-leerlingen
na het doorlopen van die opleiding ook in het onderwijs aan het werk gaat.
Dit is dus niet zo. Inmiddels gaat 95% in deze sector aan het werk. Dat heeft
natuurlijk te maken met de omslag die de arbeidsmarkt op dit moment doormaakt.
Eerder was het zo dat een groot deel geen werk in de onderwijssector kon vinden.
Ook uit de leeftijdsopbouw binnen de onderwijssector blijkt, dat een hele
generatie wordt gemist. In een bepaalde periode was er namelijk sprake van
verzadiging van de onderwijsarbeidsmarkt. In zo'n situatie gaan veel mensen
met de opleiding iets anders doen. Dat leidt ertoe dat die opleidingen geen
mensen meer trekken, maar nu doen ze dat weer wel. Ook gaat
nu bijna 95% van de PABO-leerlingen in het onderwijs aan de slag.De tendens blijkt ook bij het career centre voor onderwijs. Zoals men
weet, zijn mogelijke herintreders die via het ABP te achterhalen waren aangeschreven.
Ongeveer 10.000 vrouwen waren bereid om te herintreden. Daarbij blijkt wel
een heel ander profiel. Deze vrouwen kiezen met name voor de onderbouw. Mevrouw
Dupuis zei, dat velen niet in de onderbouw willen werken, maar dat is dus
bij deze groep helemaal niet aan de orde. Deze groep wil juist wel in de onderbouw
werken. Er zijn nu 1500 herintreders aan een baan geholpen. Tegelijkertijd
neemt eenzelfde groep deel aan de opfriscursus.Tegelijkertijd moeten extra maatregelen voor deze groepen worden genomen.
Deze groepen hebben namelijk zeer grote behoefte aan kinderopvang en zij willen
ook in deeltijd werken. Deze sector kent al heel veel deeltijdwerkers. Hierover
stelde mevrouw Schoondergang een vraag. De sector krijgt nu nog meer deeltijdwerkers
in dienst en nog meer mensen die afhankelijk zijn van kinderopvang. Het is
all in the game. Met deze aspecten krijg je te maken als je een dergelijke
groep nadrukkelijk werft voor het onderwijs.Bij de algemene politieke beschouwingen is in een kwartiertje, waarin
sprake was van vrij winkelen, nadrukkelijk gesproken over de arbeidsvoorwaarden.
Toen is door iedereen onderwijs in het wagentje gestopt. Onder andere is 30
mln. extra apart gezet voor het oplossen van de knelpunten op de arbeidsmarkt.
Dat geld wordt verdeeld onder PO, VO en BVE. Uit de nota Maatwerk blijkt,
dat voor de langere termijn maatregelen zijn voorzien die zich nadrukkelijk
richten op kwaliteitsverbetering, personeelsbeleid en modernisering op het
gebied van de arbeidsvoorwaarden. We zitten nu midden in dat proces.De heer Veling heeft nadrukkelijk gevraagd, of ik bezig ben te temporiseren.
Zoals ik al heb gezegd, zit ik in een prisoners dilemma. Ik kan niet nu temporiseren,
omdat het beeld van het beroep heel snel ingrijpend moet wijzigen. Bij de
campagne hebben wij nadrukkelijk gekozen voor de leuze "elke dag anders".
Positiever hebben wij het niet willen maken, omdat bij onderzoek heel nadrukkelijk
bleek, welk beeld men van onderwijs heeft, namelijk zwaar werk, ofte wel werk
waar je flink van slijt. Wij moeten dus een aantal extra voorwaarden vervullen,
willen wij dat beeld van het werk veranderen.De heer Veling (RPF/GPV):Dat dilemma begrijp ik. Maar het is altijd beter om bewust te kiezen voor
temporiseren, dan in feite te constateren dat die temporisering plaatsvindt,
maar dan niet geregisseerd en ongelijk. Hebt u er vertrouwen in dat het niet
op een fiasco uitloopt?Staatssecretaris Adelmund:Ik heb het idee dat deze maatregel juist veel elan zal inhouden voor de
scholen. Het is een heel concrete verbetering. "Meer handen in de klas" is
een heel concrete verbetering. Geef collega's collega's! Op de scholen is
de vraag die mensen stellen, of wij hun meer collega's kunnen geven. Ik zal
graag meewerken aan dat proces, dat cruciaal is in het regeerakkoord. Als
er onvoldoende voorwaarden zijn om dat te realiseren, zal onze krachtsinspanning
er allereerst op gericht zijn om wel voldoende voorwaarden te realiseren,
in plaats van het temporiseren of afblazen van maatregelen die verbeterde
kwaliteit van het onderwijs met zich meebrengen. Wij moeten die neerwaartse
spiraal doorbreken, waarvoor een aantal maatregelen tegelijkertijd benodigd
zijn.Voorzitter! De instroom in de PABO's is de afgelopen 2 jaar met 50% gestegen.
Dat gaat dus heel snel. Zoals bekend voerden wij voor de zomer zelfs nog een
discussie over een aantal instellingen die een numerus fixus wilden gaan instellen.
Gelukkig is dat niet doorgegaan, maar zo groot was de toeloop. Het beeld dat
daarover nu bestaat is, dat je daar leuk aan het werk kunt. Je bent in ieder
geval zeker van werk en, indien gewenst, omscholing. Ik zie mensen na de pensionering
teruggaan naar het onderwijs. Er gebeurt op dit moment van alles binnen het
onderwijs om mensen maar te binden.Voorzitter! Ik ben al ingegaan op mensen die zijn geïnteresseerd
in de onderbouw. Het is eerder een belemmering dat zoveel mensen zijn geïnteresseerd
in de onderbouw. Er zijn heel veel scholen die graag de grote groepen herintreders
breder zouden willen inzetten dan alleen in de onderbouw. Zij kiezen er op
dit moment voor om te beginnen in de onderbouw; wie weet nemen zij daarna
de groepen daarboven. In het profiel van nogal wat werkzoekenden binnen de
onderwijssector staat de onderbouw dus eerder bovenaan. Dat heeft te maken
met beelden die men heeft van die prachtige 10-, 11- en 12-jarigen. Dat beeld
is zeker iedere dag anders en ontzettend leuk. Maar veel mensen, zeker zij
die van buiten het onderwijs komen, hebben een beeld van vervroegde puberteit
en de last die men van die groepen zou kunnen hebben. En natuurlijk de uitdaging!Voorzitter! Over de deregulering is gevraagd, of die spoort met andere
zaken die zijn neergelegd. Er is een flink aantal zaken voorgelegd aan de
Onderwijsraad voor advies, die allemaal dit soort onderwerpen betreffen. Ik
zie uit naar al die adviezen. Er zijn verschillende debatten te voeren. Over
"Variëteit en waarborg" ligt een advies van Onderwijsraad; dit onderwerp
heeft nadrukkelijk met dit vraagstuk te maken. Het gaat om de condities die
je schept voor deregulering. Over de leerstandaarden ligt er een advies, waarvan
ik kan voorspellen dat daarover een "dik" debat volgt. Over de samenwerkingsschool,
van kleur verschieten en zeggenschapsverhoudingen komen adviezen van de Onderwijsraad,
waarover nog debatten zullen worden gehouden. De Kamer kan ons de komende
jaren nog heel vaak de nieren proeven over het dereguleringsvraagstuk, vooral
als de weg waarlangs kwaliteit kan worden gevonden. De minister en ik staan
dat voor, zij het als middel. Wij willen de scholen alle ruimte geven. Tijdens
het debat in de Tweede Kamer werd gerefereerd aan het feit, dat dit geacht
werd een liberaal gedachtegoed te zijn. Ik kan mij niet voorstellen –
om één keer vanuit mijn politieke achtergrond te spreken –
dat de sociaal-democratie tegen initiatiefrijke scholen zou zijn. Juist vanuit
het gedachtegoed van actieve burgers en een actieve overheid past het dereguleringsvraagstuk
uitstekend bij de sociaal-democratie. Zoals bekend sta ik hier niet voor de
sociaal-democratie, maar ik wil het toch even zeggen, want ik zag het de Kamerleden
in stilte al denken! Wij hebben gesleuteld en gesleuteld aan die brief, omdat
het een bijzonder vraagstuk is, dat dwars door de sectoren in
het onderwijs heenliep. Deze week krijgen wij nog een debat in de Kamer over
het dereguleringsvraagstuk, en over de wijze waarop dat gestalte krijgt in
het onderwijs. Voorzover ik weet is dat aanstaande donderdag.De voorzitter:Ik kan mij niet herinneren dat dat aanstaande donderdag is.Staatssecretaris Adelmund:Dan is het op 8 en 9 december.De voorzitter:In de Tweede Kamer.Staatssecretaris Adelmund:Inderdaad, ik moet eigenlijk over de overzijde van het Binnenhof spreken.In de beleidsbrief is met nadruk aangegeven op welke wijze wij gestalte
willen geven aan onze bestuursfilosofie. Elk gezelschap dat wij in onderwijsland
ontmoeten, vragen wij naar de "chagrijnregels". Dan blijkt dat veel van die
regels voor anderen reden tot grote vreugde zijn. Chagrijn en vreugde houden
elkaar redelijk in balans. Dat merken wij heel goed op het moment dat wij
zo'n regel willen afschaffen, want dan blijken velen eraan te hechten. Er
zullen nog veel debatten over dit onderwerp gevoerd worden. Veel van deze
vraagstukken hebben te maken met het arbeidsvoorwaardenbeleid. Het aanpakken
daarvan is een grote uitdaging.Wij streven naar initiatiefrijke scholen met veel maatschappelijke betrokkenheid.
Duizenden vrijwilligers vormen de besturen van onderwijsinstellingen en geven
op die wijze hun maatschappelijke verantwoordelijkheid vorm. Scholen krijgen
meer vrijheid en afhankelijk van de problematiek zullen scholen hun verantwoordelijkheid
invullen.De onderzoeken naar de groepsgrootteverkleining zijn gericht op de onderbouw.
Dit was ook in de Tweede Kamer de invalshoek. Het gaat erom dat een taalbasis
wordt gelegd. De middelen daarvoor moeten geoormerkt worden.De AMvB inzake de ontheffing kan al geslagen worden, maar ik wil eerst
afwachten op welke wijze de scholen de vrijheid van de besteding aanwenden.Mevrouw Schoondergang vroeg zich af of het niet beter is, middelen vrij
te spelen ten behoeve van de onderwijsachterstand van specifieke groepen.
De scholen die zij op oog heeft, hebben heel vaak de extra gewichtenmiddelen
al gebruikt om de groepen te verkleinen. Met het geld dat zij op grond van
dit wetsvoorstel zullen ontvangen, krijgen zij extra mogelijkheden om andere
problemen aan te pakken, zoals het bestrijden van taalachterstand. Het is
goed om deze maatregelen algemeen over de scholen te spreiden. Aan de randen
van grote steden komen scholen voor met grote groepen: veel witte kinderen,
overvolle klassen.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):De gewichtengelden mogen niet ingezet worden om een voorschool te beginnen.
Voor bijvoorbeeld allochtone kinderen van twee en drie jaar is het van groot
belang dat zij op het gebied van het Nederlands worden bijgespijkerd voor
zij naar school gaan. Het wetsvoorstel heeft betrekking op kinderen van 4
t/m 7 jaar. Kunt u geen opening bieden om een voorschool op te richten?Staatssecretaris Adelmund:Gelukkig is die opening er al. Als gevolg van het debat over het nut van
de voorschool is er geld vrijgemaakt. Samen met mevrouw Vliegenthart wil ik
deze middelen verdelen over alle risicowijken waar grote behoefte is aan zo'n
school. Het beleid krijgt succes door een combinatie van factoren, zoals voorschool,
groepsgrootteverkleining en extra taalonderwijs. Tegelijkertijd wordt een
plan voor ontwikkeld voor de onderwijskansscholen. Deze maatregel wordt generiek
ingezet omdat zich veel problemen voordoen op scholen in kinderrijke buurten
die niet via extra middelen de klassen hebben kunnen verkleinen.Mevrouw Van den Hul-Omta (CDA):Voorzitter! Nu de staatssecretaris reageert op de mogelijkheden voor voorschoolse
opvang, vraag ik haar op welke wijze dit financieel wordt uitgewerkt. Er is
nu sprake van een andere verbreding dan aanvankelijk de bedoeling was.Staatssecretaris Adelmund:Dat kan ik mij voorstellen, maar dat raakt dit onderwerp niet. De voorschool
betreft een ander voorstel. Ik ben overigens opgelucht dat daarvoor middelen
zijn.Ik kom op de adviezen van de Onderwijsraad. In ieder advies kwam de vraag
terug of groepsgrootteverkleining – in eigen woorden – geen zondegeld
is. De rapporten spreken elkaar tegen. Ik ben het met iedereen eens die zegt
dat de verkleining op zichzelf onvoldoende voorwaarde is voor kwaliteit en
dat er meer kwaliteitsaspecten aan de orde moeten zijn, wil het effect worden
behaald dat is bedoeld door de adviescommissie-Van Eijndhoven. De conclusie
van die commissie is dat de groepsgrootte relevant is voor de kwaliteit. Het
gaat echter niet alleen om wetenschappelijke bewijsvoering. In alle reacties
uit het veld op het rapport van de commissie Evaluatie basisonderwijs komt
duidelijk naar voren dat leraren aangeven dat grote groepen het zwaarst wegen
bij de werkdruk. De inspectie stelt dat differentiëren nodig is, maar
dat is niet mogelijk als groepen groot blijven. Het is geen garantie voor
kwaliteit, maar wel een van de maatregelen die nodig zijn om kwaliteit te
bereiken.De heer Veling (RPF/GPV):Grote klassen geven een hoge werkdruk en dat is niet goed. Dat staat echter
los van de vraag of kleinere klassen werkelijk de kwaliteit van het onderwijs
ten goede komen. De staatssecretaris noemt ook twee perspectieven. De Onderwijsraad
heeft er nadrukkelijk op gewezen dat de verkleining van klassen op zichzelf
zelfs een averechts effect kan hebben, omdat men zich minder druk maakt om
het gebruikmaken van toetsen en het registreren van vorderingen. Men kent
elkaar wel. Er moet meer gebeuren. Weliswaar is de formatietoewijzing strikt
gereguleerd, maar voor het overige wordt het compleet aan de scholen overgelaten.
Naar mijn mening is dat onevenwichtig.Staatssecretaris Adelmund:Het is opvallend dat een aantal leden heeft uitgesproken dat veel aan
de scholen overgelaten zou kunnen worden. Ik ben daar ook voor, omdat scholen
daardoor initiatiefrijk zullen opereren, ook ten aanzien van de kwaliteit.
Vervolgens zal er nog gedebatteerd worden over variëteit en maatwerk,
inspectie en over leerstandaarden. Ik voorspel dat er dan nog wel een en ander
los zal komen. Ik heb aan het begin van mijn speech al gezegd dat de klassenverkleining
een noodzake lijke, maar op zich niet voldoende voorwaarde is.
Er zijn andere maatregelen nodig, maar dat geldt ook voor het lerarenbeleid.
Je kunt nog zulke goede arbeidsvoorwaarden scheppen, als niet tegelijkertijd
het onderwijsproces wordt veranderd, levert dat geen voldoende kwaliteitsgarantie
voor het onderwijs. Ook computers leveren geen geïsoleerde kwaliteitsimpuls
op. De drie door mij genoemde zaken moeten op elkaar betrokken worden. Pas
dan kan er een kwaliteitsbeleid ontstaan.De heer Schuyer heeft gevraagd op welke wijze modellen ontwikkeld kunnen
worden voor de wijze waarop de formatie effectief kan worden ingezet. Dit
is inmiddels door het PMPO gedaan. Er zijn varianten aangereikt om de extra
formatie in te zetten, bijvoorbeeld aanvullende takenpakketten, nieuwe functies
in de onderbouw, het aanstellen van een onderbouwcoördinator en een taal-
of rekencoördinator. Al die modellen zijn uitgewerkt. De gevraagde modellen
zijn er dus, gespreid naar school.De heer Schuyer sprak zich ook uit tegen een vroegtijdige selectie van
kinderen in de kleuterjaren. Iedere maatregel kan natuurlijk zodanig worden
ingezet dat er ongewenste resultaten ontstaan. Dat geldt ook voor computers
in de klas en voor welke kwaliteitsimpuls dan ook. Het gaat erom dat de maatregel
zo werkt dat de voorwaarden voor een ononderbroken ontwikkeling worden verbeterd.
Dat ben ik helemaal met de heer Schuyer eens. Kleinere groepen in combinatie
met leerlijnen en leerlingvolgsystemen bieden de mogelijkheid om kinderen
beter voor te bereiden op aanvankelijk lees- en rekenonderwijs in groep 3.
Meestal breekt er rond het najaar in groep 3 een lichte paniek bij de onderwijzer
uit als het lezen of schrijven nog niet onder de knie is. Dat zou een veel
vloeiender lijn moeten zijn, zonder dat het effect optreedt dat de heer Schuyer
aangeeft, namelijk een vroegtijdige selectie van kinderen in de kleuterjaren.Er werd gevraagd of er is voorzien in een evaluatie. Ja, de inspectie
meet jaarlijks de voortgang, zowel in de inzet van de middelen als in de kwaliteitsverbetering.
Deze rapporten zijn allemaal openbaar.Mevrouw Schoondergang vroeg of ik genoeg heb aan 20 mln. en of dit bedrag
structureel is. Op de laatste vraag kan ik "ja" antwoorden. En of het genoeg
is, ja, voor een sobere en doelmatige bekostiging wel. Ik kan mij voorstellen
dat er meer leven is dan dat, maar wij zijn nog bezig.Zij vroeg ook hoe de regelgeving vanuit andere departementen kan worden
meegenomen in het jaarlijks vast te stellen programma van eisen voor de materiële
bekostiging van scholen. Er is afgesproken om een vijfjaarlijkse inhoudelijke
vaststelling en een jaarlijkse prijsbijstelling te maken. Dit systeem is in
1997 ingevoerd en ter voorbereiding van een nieuwe vijfjaarlijkse periode
zullen de programma's van eisen worden geëvalueerd. Daarmee worden de
geschetste eisen met betrekking tot veiligheid en de Arbowetgeving van een
extra sterretje voorzien.Ik kom op de huisvestingsmiddelen en de wijze waarop de gemeenten die
inzetten. Het is bekend dat gemeenten een zorgplicht hebben voor de onderwijshuisvesting.
Dit was een mooi voorbeeld van beleid, want bij de groepsgrootteverkleining
is tegelijkertijd een budget gevoegd voor de huisvesting. Het is dus één
op één geregeld. Er is inmiddels een monitor beschikbaar en
deze zal binnenkort uitgebreid worden besproken in de Kamer aan de overzijde.
Als een school in 2000 een nieuw lokaal nodig heeft en in 2002 weer één,
dan is het goedkoper om twee lokalen te bouwen. Momenteel bepalen gemeenten
in overleg met schoolbesturen de prioriteitsvolgorde: waar moet met de bouw
worden begonnen en waar niet. In de monitor die nu bij de Tweede Kamer ligt,
is te zien dat de VNG een handreiking heeft uitgebracht, maar ook dat er volop
wordt gebouwd. Ik moet eerlijkheidshalve zeggen dat er meer wordt gebouwd
dan toen het huisvestingsbudget centraal werd uitgegeven.Mevrouw Dupuis vroeg of de klassenverkleining onontkoombaar is. Het antwoord
is simpel: ja, er is geen weg terug. Er is veel enthousiasme in het onderwijs
en het zou een grote teleurstelling zijn als wij een stap terug zouden doen
doordat de verkleining niet door zou gaan. Als er één factor
direct uit de werkdrukonderzoeken naar voren komt, is het wel het voortdurende
proces van desillusionering: je denkt dat je iets krijgt, maar het komt toch
niet. Dit moet dus gewoon doorgaan en het enthousiasme moet vastgehouden worden.
In de komende jaren moet dit benut worden om tot daadwerkelijke kwaliteitsverbetering
te komen. Dat betrek ik zeer nadrukkelijk bij de driehoek lerarenbeleid, computers
in de klas en de groepsgrootteverkleining, samen met de wijze van toezicht
houden via zelftesten en toetsen, een andere rol van de inspectie en intercollegiaal
overleg dat tot stand moet komen in de moderne arbeidsorganisatie van het
onderwijs, want het is een moderne organisatie en dat moet het ook blijven,
of worden waar het dat nog niet is. Pas als aan deze voorwaarden is voldaan,
is sprake van een kwaliteitstoets over de gehele linie en kan nooit meer één
maatregel los worden gezien van de andere, want de kwaliteit kan alleen maar
tot stand komen door de maatregelen op elkaar te betrekken.De voorzitter:Ik dank de staatssecretaris voor haar bijdrage in eerste termijn. Zij
verontschuldigt zich voor het woord "varkenscyclus". Ik wijs haar erop dat
deze verontschuldiging niet nodig is, omdat het in de economische wetenschap
een zeer gangbaar begrip is. Ik begrijp dat er nog behoefte is aan een laatste
interruptie.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Ik heb nog een vraag gesteld die de staatssecretaris niet heeft beantwoord,
maar misschien heb ik niet goed opgelet. Zijn er voornemens voor een structurele
salarisverbetering voor de leerkrachten?Staatssecretaris Adelmund:Ik kan mij deze vraag heel goed voorstellen. Onderhandelingen verlopen
echter altijd met een bepaalde dynamiek. Ik weet heel zeker dat alles wat
ik hier toezeg, aan de onderhandelingstafel niet meer aan de orde is omdat
het al is weggegeven. Wij kunnen dus niet vooruitlopen op de onderhandelingen
over de arbeidsvoorwaarden, die binnenkort formeel zullen starten. De nadrukkelijke
inzet van de heer Hermans en mij – hierover hebben wij van gedachten
gewisseld – is het onderwijs voorzien van de juiste voorwaarden. Dat
geldt voor de arbeidsorganisatie onderwijs in materiële zin. Is er bijvoorbeeld
een plek om te overleggen? Kunnen mensen ergens eten of moeten hooggekwalificeerde
werknemers op de gang eten uit een plastic zakje? Al dat soort
zaken hebben wij zelf aan de orde gesteld als zaken die verbeterd moeten worden.
Ik denk dus aan de wijze waarop de schoolorganisatie plaatsvindt en de wijze
waarop de voorwaarden voor de leraren worden gecreëerd. Tegelijkertijd
wordt gedebatteerd over de vraag of wij met de ziektewetgelden en de WAO-gelden
niet anders kunnen omgaan. Als wij een beter beleid inzetten voor de leraren,
kan er minder ziekte en uitval zijn. Al dat soort beleid moet op gang komen.
Dat hebben wij al op papier gezet, maar dat moet nog concreet op gang komen.
Dat is zo lang niet gebeurd omdat er nog zoveel waren. Pas nu er krapte is,
zal het beleid een enorme versnelling krijgen en ik werk daar van harte aan
mee.Dan de varkenscyclus. Ik wist dat, maar men associeert dat soort woorden
met mij. Ik gaf even aan dat het geen woord van mij is.De vergadering wordt van 21.14 uur tot 21.20 uur geschorst.Mevrouw Van den Hul-Omta (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ik dank mevrouw de staatssecretaris voor haar
goede wensen voor de toekomst. Ook ik verwacht prachtige jaren. Zij heeft
gezegd dat wij gaan investeren. Daarbij geldt echter vooral de vraag hoe wij
gaan investeren. Ik proef in de beantwoording van vandaag een verdediging
van een aantal zaken, zoals de oormerking. Op dat punt maak ik dan ook nog
een aantal opmerkingen en stel ik vooral een enkele vraag.Hoewel de klassenverkleining maar een van meerdere operaties is, heb ik
vandaag toch alleen kritische kanttekeningen willen plaatsen bij deze operatie
en dan vooral over de rigoureuze oormerking. Ook de huisvesting van scholen
is een majeure operatie. Tevens is het verkrijgen van meer goed opgeleide
leraren een kwestie van belang. Deze laatste twee operaties, beiden evenzeer
van belang als die van de klassenverkleining, zijn op andere momenten aan
de orde. Bij een te vroeg combineren van deze operaties komen wij geen stap
verder met wat er in het onderwijs moet gebeuren. Overigens is bij elk van
de drie operaties vertrouwen in de professionaliteit van de scholen nodig.
Het gaat om sterke scholen, die verantwoordelijk zijn. Die zijn volgens de
staatssecretaris ook enthousiast over de klassenverkleining. Het enthousiasme
ontbreekt echter een beetje bij de wijze van invulling, zo hoor ik in het
veld. Mede daarom zijn er vandaag zoveel kritische kanttekeningen bij de oormerking
geplaatst.Uitgaande van sterke scholen, dan past daarbij niet de rigide oormerking
waarvan nu sprake is. Het gaat immers om een kwaliteitsimpuls die zijn beste
uitwerking zal hebben bij het geconcentreerd inzetten in de laagste klassen.
Dat zullen sterke, professionele scholen dan ook sowieso zoveel mogelijk proberen
te doen. Daarop worden zij door de ouders en dus door de markt afgerekend.
Waarom zou dit dan ook niet zonder oormerking goed komen? Maar ook is waar,
dat alle klassen meer handen nodig hebben.De rigide oormerking die vandaag wordt voorgesteld, die bovendien leidt
tot meer administratieve rompslomp voor scholen die al onder grote druk staan,
kan uiteindelijk leiden tot het niet besteden van de middelen. Daarom is dit
voor mijn fractie een buitengewoon zwaar punt van kritiek. Daarom ook heb
ik de staatssecretaris gevraagd, linksom of rechtsom iets van die rigiditeit
weg te nemen, bijvoorbeeld door toe te zeggen dat de ontheffingsmogelijkheden
die het wetsvoorstel biedt, onder andere in artikel 121, onderdeel F, waarin
gesteld wordt dat bij AMvB kan worden afgeweken, zullen worden benut en dienaangaande
een grote mate van soepelheid te willen betrachten, zodat van het niet benutten
van deze middelen van de kwaliteitsimpuls geen sprake hoeft te zijn.De staatssecretaris heeft gezegd concrete ervaringen nodig te hebben alvorens
tot een AMvB te komen. Begrijp ik dat de door mij gevraagde toezegging om
soepelheid te betrachten afhankelijk is van deze ervaringen? Kan de staatssecretaris
zeggen hoeveel tijd nodig is om de ervaringen op te doen en hoeveel scholen
daarnaar gevraagd moeten worden? Ik zou de toezegging van de staatssecretaris
immers graag willen horen als maatwerk. Ik herhaal deze vraag in tweede termijn,
omdat ik zonder enige toezegging mijn fractie maar moeilijk mee zal kunnen
krijgen met instemming met het wetsvoorstel.Tot slot wil ik hier gezegd hebben dat ik blij ben met een extra impuls
voor het voorschoolse traject. Ik heb begrepen dat de staatssecretaris samen
met haar collega, mevrouw Vliegenthart, daarmee bezig is. Daarvoor zijn extra
middelen beschikbaar, die niet ten laste komen van het budget waarover wij
vandaag spreken.De heer Veling (RPF/GPV):Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor de beantwoording van de vragen.
Ik ben met de staatssecretaris en anderen blij met geld voor het onderwijs.
Ik ben ervan overtuigd dat het goed wordt besteed.Ik ben het met de staatssecretaris eens dat dereguleren natuurlijk geen
doel op zichzelf is. Dit is niet het moment om daar uitvoerig over te spreken,
maar ik wil er wel wat over zeggen. Dereguleren heeft zin wanneer regels rigide
zijn, bureaucratisch zijn en geen differentiatie toelaten. Dereguleren is
niet bedoeld om scholen niet langer verantwoording te vragen voor wat zij
aan het doen zijn. In zoverre heeft de staatssecretaris gelijk dat dereguleren
nooit een doel is. Waarom het mij ging, is dat als je scholen serieus neemt
je ze serieus neemt als partner. Dan stel je ze middelen ter beschikking en
ga je ze vragen daarmee zinnige dingen te doen. Ik heb daarnet betoogd dat
er iets onevenwichtigs zit in het enerzijds volstrekt oormerken van middelen
en anderzijds het betrekken daarin van wat iedereen roept, namelijk het noodzakelijk
beleid dat pas echt tot kwaliteitsverbetering leidt. Ik pleit niet voor dat
ook reguleren, net zo min als ik zeg dat je als overheid helemaal niets moet
regelen rond de bestemming van de middelen voor klassenverkleining. Ik pleit
voor een benadering van scholen als volwassen, zelfstandige partners die hun
eigen plan maken en die daar de middelen voor moeten krijgen. Dan kan met
het vele geld dat wordt uitgegeven – het betreft een majeure operatie –
iets goeds gebeuren, niet alleen voor docenten die natuurlijk graag kleinere
klassen willen hebben, maar ook met het oog op het leren van de leerlingen.Ik begrijp dat het perspectief op de algemene maatregel van bestuur met de mogelijkheid om uitzonderingen te maken iets verschoven is. Ik
wil dit in aansluiting op wat mevrouw Van den Hul zei wat preciezer aangeven.
In de memorie van antwoord schrijft de staatssecretaris: "Ik verwacht derhalve
niet dat scholen door deze oormerking in de problemen zullen komen. Absolute
zekerheid daarover kan echter niet worden gegeven. Uitsluitend voor die gevallen
waarin zou blijken dat scholen als gevolg van de oormerking tegen onvoorziene
en redelijkerwijs niet te voorkomen problemen aanlopen, kunnen bij algemene
maatregel van bestuur uitzonderingen op de oormerking worden gemaakt." Dit
is een buitengewoon zuinige formulering. Deze heeft betrekking op rare, formatieve
zaken waardoor het volstrekt onmogelijk is om te voldoen aan de voorwaarden.
Ik begrijp dat de staatssecretaris openstaat voor de mogelijkheid om in die
algemene maatregel van bestuur ook knelpunten van onderwijskundige en schoolorganisatorische
aard te betrekken in haar overwegingen. Dat lijkt mij een goede zaak, niet
om daarmee iets af te doen aan het doel waarvoor deze middelen worden ingezet,
maar om scholen als volwassen partners die hun eigen overwegingen hebben tegemoet
te kunnen komen.De heer Schuyer (D66):Voorzitter! Als ouders een vogeltje houden, als de kinderen oud genoeg
zijn om dat eigenlijk geen goede zaak te vinden en avond aan avond zeuren
dat het deurtje van het kooitje nu maar open moet worden gezet en als die
ouders dat uiteindelijk doen, naar bed gaan en 's morgens zien dat het vogeltje
toch nog in het kooitje zit, zeggen zij: zie je wel, het heeft helemaal geen
behoefte aan die vrijheid. Deze parabel kwam mij in gedachten naar aanleiding
van een opmerking die de staatssecretaris een beetje en passant maakte, namelijk
dat zij scholen bezocht en dan rijk in discussie kwam met mensen die de ene
regel wilden schrappen en andere mensen die deze regel wilden handhaven. Als
je een jaar of twintig initiatiefrijkheid van scholen een goede zaak vindt,
mits ze maar doen wat je zegt, komt aan het eind de conclusie dat elk initiatief
in die scholen gesmoord is. Dat is op dit ogenblik toch echt een beetje het
geval. Vandaar dat in de Kamer iedere keer opnieuw, niet alleen vandaag, het
nadrukkelijke verzoek wordt gedaan om de deregulering ter hand te nemen, zelfs
als dat in het veld hier en daar niet gewenst wordt. Het is een kwestie van
gewenning.Ik heb eerder al gezegd, dat wat het optreden van de bewindslieden sympathiek
maakt is, dat zij absoluut de hakken niet in het zand zetten. Zij hebben oog
voor de noden en opvattingen in het veld. Zij gaan niet uit van een van tevoren
bedacht concept. Dat is in deze periode toch iets nieuws voor het Nederlandse
onderwijs. Dat is nog nooit gebeurd, zeker niet de laatste twintig jaar. In
die zin vat ik de behoefte aan de algemene maatregel van bestuur op. De staatssecretaris
zet zich in om van die algemene maatregel van bestuur gebruik te maken om
de mogelijkheden van de wet – laat ik het maar heel kort door de bocht
zeggen – te verruimen, waar de wetstekst zelf die wat inperkt. Op zichzelf
vind ik dat goed. Ik sluit mij aan bij mevrouw Van den Hul. Op welk moment
doet zoiets zich voor? Is het genoeg als er één school klaagt?
Moeten er twintig scholen ergens over klagen? Dat aspect kan hier een rol
spelen.In eerste termijn heb ik gezegd, dat ik vrees dat maatregelen in het Nederlandse
onderwijs elke keer weer de selectie bevorderen in plaats van ze af te remmen.
Ik weet wel dat dit wetsvoorstel daar niet zo betrekking op heeft. Op zichzelf
is er geen relatie met de groepsgrootte. De staatssecretaris heeft echter
bij herhaling gezegd, dat er rond die groepsgrootte discussies zijn, over
leerlijnen, over toetsingen, over voorschools leren enz. Mijn vrees is dat
zodra het aspect leren naar voren komt en er kwaliteitsdoelen of minimumeisen
worden gesteld, dat op een gegeven ogenblik ook moet worden getoetst. Dat
is onontkoombaar. Het is ook spannend. Maar kijk toch uit dat je dat niet
te vroeg in het onderwijs introduceert!Ik ben tevreden over het antwoord van de staatssecretaris over de modellen.
Eén model ben ik nergens tegengekomen. Ik ben erdoor geïnspireerd
tijdens een bezoek in Israël, waar in eenzelfde mate de problematiek
voor heel kleine kinderen geldt. Er is daar een omvangrijke, zeer diverse
immigratie. Nederland kent als immigratieland die grote diversiteit eveneens.
In Israël heeft men een model waarin men kinderen uit de acht groepen
waarover wij het nu hebben als zij moeite hebben met taal of met rekenen eens
even in een apart groepje zet. Daar zitten kinderen uit alle groepen in, van
groep 1 tot groep 8. Gedurende enkele maanden krijgen zij speciale aandacht
voor één aspect van het onderwijs. Voor de rest van de tijd
keren zij gewoon terug in de groep waar zij horen. Na een bepaalde periode
probeert men de kinderen het desbetreffende vak weer in hun eigen groep te
geven.Het voordeel van dit systeem is dat de groei van Weer samen naar school
wordt tegengegaan. Eén element daarvan, het afremmen van de toestroom
naar het speciaal onderwijs, is toch eigenlijk niet helemaal geslaagd. Ik
zal de staatssecretaris haar vreugde over de voorschoolse opvang niet ontnemen.
Het mag allemaal van mij, maar ik voorspel dat daar straks ook vragen worden
gesteld, over de aansluiting van de voorschoolse opvang op de eerste klas
van de basisschool. Dat is nu precies waar wij niet naartoe moeten. Het eindpunt
is dan dat de schuld bij de conceptie komt te liggen.Ik ben er blij om dat de staatssecretaris zegt dat er geen weg terug is.
De onderwijswoordvoerders in de Kamer zijn unaniem van oordeel, dat het goed
is dat er wordt geïnvesteerd in het onderwijs. Maar zo'n opmerking moet
toch altijd gepaard gaan met de opmerking dat het nu kan, in de huidige overvloed,
maar dat er bij een inkrimpende economie ongetwijfeld weer discussie over
zal ontstaan of de groepsgrootte toch niet weer wat anders zou kunnen. Wij
hebben het namelijk over 1,2 mld.; dat is niet niks.Tot slot. De staatssecretaris heeft bij herhaling gesproken over haar
trits lerarenbeleid, ICT en groepsgrootte; wij komen hier ongetwijfeld nog
in een beleidsdebat over te spreken. ICT is wel helder, maar met name over
dat lerarenbeleid is veel te zeggen, want daarbij kun je heel veel kanten
op. Ik zou hierover toch nog willen opmerken dat ik in deze trits de hele
problematiek van de leermiddelen mis. Die zou best eens aan de orde kunnen
komen. Om een voorbeeld te noemen, de introductie van de nieuwe spelling is
nog altijd een probleem bij de vernieuwing van de leermiddelen op de basisscholen. Er is dus ook op dat terrein nog wel enig werk te doen.Mevrouw Dupuis (VVD):Mijnheer de voorzitter! Bij het begin van haar betoog leek het erop alsof
de staatssecretaris in een andere wereld leeft dan de leden van onze fractie.
Zij sprak van vrolijke leraren die verrukt zijn over hun vak en die geen enkele
twijfel hebben over hun positie. Voorwaar, een volstrekt ander beeld dan het
beeld dat onze fractie door allerlei berichten uit het veld heeft gekregen.
En ik moet er nog bij zeggen dat het beeld dat de staatssecretaris schetste,
eigenlijk door geen van de fracties zo ervaren is. Heeft zij wellicht niet
een al te zonnig beeld hiervan?Wij hebben in de Handelingen van de Tweede Kamer kunnen lezen dat het
oormerken de kern van het wetsvoorstel is. Wel, ik constateer dat de staatssecretaris
dit aanzienlijk relativeert en ik zou hiervan graag nog een bevestiging horen.
Ik constateer dat de sociaal-democratie in de visie van de staatssecretaris
van initiatiefrijke scholen houdt. Dit geldt a fortiori voor het liberalisme,
dus als dit juist is, zijn wij het geheel eens. Wij hopen dan ook dat de staatssecretaris
initiatieven van scholen op alle mogelijke manieren zal stimuleren en dat
zij de scholen niet klem zal zetten met oormerken.Verder stel ik vast dat de staatssecretaris spreekt van "de vrijheid van
scholen om allerlei maatregelen te nemen ten aanzien van de onderbouw". Met
andere woorden, zij zal het oormerken soepel hanteren. Ook hiervan zou ik
graag een bevestiging horen.Bovendien stel ik vast dat de staatssecretaris hecht aan een ruimhartig
beleid dat ook na evaluatie door middel van AMvB's kan worden bijgesteld,
en dat nog wel op een snelle en slagvaardige manier.Voorzitter! Als de staatssecretaris deze drie constateringen kan bevestigen,
zal de fractie van de VVD zich niet langer tegen deze wet verzetten.De heer Van Vugt (SP):Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor haar antwoorden. De fractie
van de SP zal zich zeker niet tegen dit wetsvoorstel verzetten. In tegenspraak
met het beeld dat de minister van Verkeer en Waterstaat heeft geschetst, wil
de SP-fractie zich ook nog wel eens vóór een wetsvoorstel uitspreken.
Gelukkig maar! En bij dit wetsvoorstel is het ook zeer terecht, want het is
gewoon een goed wetsvoorstel. Ik vind het heel goed dat de overheid er werk
van maakt, het probleem van de klassenverkleining aan te pakken, en dat zij
wil investeren in de kwaliteit van het onderwijs. Die investeringen zijn broodnodig.
Ik zou de uitdrukking "mega-investeringen" van de staatssecretaris niet zozeer
overnemen. De politiek en vooral de economie bieden ruimte voor meer investeringen.
Daar hebben wij het vandaag niet over en ik wil geen getuigenispolitiek bedrijven.Ik beperk mij dan ook tot het onderhavige wetsvoorstel. Ik vind het een
goed wetsvoorstel. Het is lovenswaardig dat er ook middelen komen voor de
voorschool en de voorschoolse opvang. Dat is mijns inziens het middel bij
uitstek in de strijd tegen de onderwijsachterstanden. Dus alle lof voor de
huidige aanpak.Hoe zal de staatssecretaris in de AMvB de oormerking van middelen uitwerken?
Hoe ziet zij in dit verband de vrijheid van scholen om die naar eigen inzicht
te besteden?De heer Witteveen (PvdA):Mijnheer de voorzitter! De staatssecretaris heeft naar aanleiding van
deze wet een exposé gehouden over haar visie op verbetering van kwaliteit
via het kwaliteitsbeleid. Zij deed dat duidelijk op basis van haar sociaal-democratische
achtergrond. Dat sprak mij aan, want het zijn niet alleen de scholen die daarin
zelf moeten optreden en de ouders die de school in pacht hebben, maar er is
ook wel degelijk een publieke verantwoordelijkheid voor de kwaliteit. De staatssecretaris
is bereid om die verantwoordelijkheid te nemen. Misschien spreekt deze gedachte
collega Dupuis wat minder aan, maar die kon mij wel degelijk bekoren. De staatssecretaris
sprak bovendien met bezieling en dat is een schaars goed in de politiek.Op enkele punten kom ik terug, omdat ik zeker wil weten dat ik de staatssecretaris
goed heb begrepen. Allereerst is dat de werkdruk. Op de vraag of er extra
regellast zou ontstaan, was het antwoord: nee, want de gegevens zijn binnen
de school bekend; dat is een kwestie van eenvoudige administratie. Ik hoop
dat, maar toch wil ik mijn suggestie herhalen om niet alleen de onderwijsorganisaties
om hun mening hierover te vragen, maar vooral ook de schoolleiders zelf. Immers,
alleen zij kunnen op grond van hun specifieke situatie beoordelen of de regellast
echt gering is of niet.In verband met het oormerken wil ik nog iets zeggen over de stijl van
wetgeving. Ik kon het als jurist namelijk niet laten om de wetstekst en de
memorie van toelichting te lezen, maar dat moet je, als het over het onderwijsrecht
gaat, misschien wel niet doen. Daarbij kreeg ik een heel erg letterknechterige
indruk; ik dacht ook direct: dit is typisch een ouderwets product uit de Zoetermeerse
wetgevingsfabriek. Het was voor mij een enorme opluchting om de staatssecretaris
te horen zeggen dat voor haar de wetgeving moet staan in het teken van het
kwaliteitsbeleid. Zij sprak ook over de AMvB; bovendien zei zij dat er zorgvuldig
wordt gekeken naar de noden en behoeften van de praktijk. Dit heeft mij weliswaar
overtuigd, maar toch had dat volgens mij in eerste instantie al beter opgeschreven
kunnen worden.Deze gedachte wordt sterker bij het punt over de besteding van gelden
voor scholen met een middenbouw. De wet spreekt in dat verband over leerlingen
van 4 tot en met 7 jaar. In de loop van de toelichting wordt echter duidelijk
dat het daar niet om gaat, maar om de eerste vier leerjaren. Ik neem het graag
onmiddellijk van de staatssecretaris aan, als zij zegt dat hierover zeer goed
is nagedacht. Dat had echter toch wel door een goede wetgevingsjurist beter
kunnen worden opgeschreven? Ik constateer dat nu gebleken is dat onder "vier
leerjaren" voor scholen met een middenbouw ook het vijfde leerjaar valt. Als
ik de staatssecretaris goed begrijp, vindt zij dat ook scholen met een middenbouw
op gelijke basis en in volle omvang moeten kunnen meedoen met het kwaliteitsbeleid
dat zij als sociaal-democraat voorstaat.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor haar enthousiasme
en enthousiaste en betrokken beantwoording van onze inbreng in eerste termijn.
Mijn fractiegenoot verwoordde dat als volgt: zij is de verpersoonlijking van
het enthousiasme van de wil. Dit vond ik te mooi om u dat te onthouden.Er is al gesproken over de ambtelijke taal van de ambtelijke instelling.
Die blijkt anders te zijn dan de verwoording door de staatssecretaris naar
aanleiding van allerlei opmerkingen van onze zijde, die ook ingegeven zijn
door de ambtelijke taal in de memorie van antwoord.De staatssecretaris geeft er blijk van dat zij openstaat voor discussie
en zij is op de discussie ingegaan. Een van de resultaten hiervan houdt verband
met het centrale probleem van de oormerking, dat niet door mij maar door anderen
aan de orde is gesteld. Iedereen is er in tweede termijn al op ingegaan dat
er ervaring moet worden opgedaan en dat er een algemene maatregel van bestuur
mogelijk is als deze op grond van die ervaring nodig is. De eerste vraag die
dan bij mij opwelt, is wie bepaalt of dat nodig is. Anderen hebben het al
in andere bewoordingen gevraagd. Ik ben er benieuwd naar wat de staatssecretaris
hierop antwoordt.Ik heb er met genoegen kennis van genomen dat de staatssecretaris gezegd
heeft dat de ouders betrokken zijn bij de voorschool voor allochtone kinderen
met een taalachterstand. De heer Schuyer van D66 en anderen waren er sceptisch
over, maar de voorschool is iets totaal anders dan voorschoolse opvang. Het
zijn twee volstrekt verschillende zaken. Laten wij deze dus in hemelsnaam
niet door elkaar halen. De heer Schuyer zei al: als het geen succes wordt,
zal het wel aan de conceptie liggen. Het concept van de voorschool is een
uitstekend instrument om kinderen een achterstand, vooral op het gebied van
taal, te laten inhalen, waardoor zij die achterstand niet hun hele schooltijd
als ballast meeslepen. Ik ben er dus erg blij om dat de staatssecretaris in
samenwerking met staatssecretaris Vliegenthart voortvarend hiermee aan de
slag gaat.Ik ben er ook erg blij om dat de staatssecretaris gezegd heeft dat de
achterstandscholen, vaak zwarte scholen, flexibel met het geoormerkte geld
kunnen omgaan. De 1.9-scholen hebben inderdaad vaak al kleinere klassen. Zij
kunnen dit geld gebruiken om de klassen te verkleinen, en het geld dat zij
eerder hiervoor hadden ingezet, weer gebruiken voor andere doelen om gericht
achterstanden te bestrijden. Ik ben er erg gelukkig mee dat de staatssecretaris
dit zo uitgesproken heeft.De staatssecretaris heeft allerlei positieve dingen gezegd over het aantal
leerkrachten, dat waarschijnlijk voldoende zal zijn. Met het aantal herintreders
gaat het de goede kant op en het aantal instromers wordt steeds groter. Ik
heb met genoegen gehoord dat nu 95% van de afgestudeerden van de PABO voor
en in de klas gaat staan. Ik heb nog wel een vraag aan de staatssecretaris.
Stel dat er onverhoopt toch niet voldoende leerkrachten zijn om de klassenverkleining
door te voeren. Wat gebeurt er dan met het beschikbare geld? Misschien kan
de staatssecretaris zeggen waar het geld dan blijft. Komt het ten goede aan
de scholen of vloeit het terug naar degene die het verstrekt heeft?Ik ben tevreden over het antwoord van de staatssecretaris dat de beheertaken
structureel opgenomen worden in het programma van eisen. Op de vraag of het
bedrag groot genoeg is, antwoordde zij met de mooie formulering dat het bij
sobere en doelmatige aanwending voldoende moet zijn. Ik proef hieruit dat
het fijn zou zijn als er wat meer geld voor beschikbaar kwam. Maar goed, dat
is op dit moment niet aan de orde.Ten slotte kom ik bij de vraag die ik gesteld heb over de herijking van
het programma van eisen. Als ik de staatssecretaris goed begrepen heb, wordt
dit vijfjaarlijks bijgesteld en is het in 1997 voor de laatste keer gedaan.
De eisen die aan de scholen worden gesteld op het gebied van veiligheid, milieu
en de Arbowet, worden van een sterretje voorzien, zoals de staatssecretaris
het formuleerde. Als ik hieruit mag afleiden dat deze in het programma van
eisen worden opgenomen, ben ik tevreden. Dit zal, als ik goed reken, in 2002
gebeuren. Ik ga ervan uit dat de staatssecretaris met andere ministeries in
gesprek is over de eisen. Die komen dus bij haar terecht.Ik dank de staatssecretaris voor de beantwoording en voor de openingen
die zij gegeven heeft.Staatssecretaris Adelmund:Voorzitter! Grote soepelheid betrachten bij de ontheffing om te voorkomen
dat er geld niet besteed zou worden – zowel de laatste spreekster als
de eerste hebben beide problemen aan de orde gesteld. Daarbij was ook aan
de orde hoeveel tijd er nodig is om vast te stellen welke omstandigheden aanleiding
zouden geven tot ontheffing. Dat is een vraag die door meerdere inbrengen
heen speelde. Ik zei u al dat de inspectie de effecten van de oormerking op
de voet volgt. Als veel scholen knelpunten melden, dan kan binnen een jaar
een AMvB worden geslagen en op dat moment kunnen uitzonderingen mogelijk worden
gemaakt. Ik ga nu met deze wet in zee, omdat ik die uitzonderingen niet kan
voorspellen. Ik kan nu niet voorspellen waar de scholen in de knel zouden
komen.Ik heb een Tweede-Kamerbehandeling aan de orde gehad, waarbij men in grote
meerderheid zei: de onderzoeken geven de onderbouw aan en het moet ook naar
de onderbouw. In die zin verschilt het debat hier ietwat van het debat in
de Tweede Kamer. Ik zou dus graag met u zien of het geld goed besteed wordt.
Ik heb mijns inziens geen risico te lopen in de zin dat het geld niet besteed
zou worden, want scholen kunnen op verschillende manieren het geld inzetten.
Als men geen beschikbare leraar vindt, dan kan men meer handen in de klas
inzetten of men kan het op dat moment op andere manieren inzetten. Het zit
allemaal in de maatregelen die nu naar de scholen toe gaan, dat men het op
andere wijze kan toepassen. Ik vrees dus niet voor scholen die zeggen: wat
moeten we met deze rijkdom, want we kunnen het aan de straatstenen niet kwijt.
Ik denk dat veel scholen wegen zullen vinden, ook in de mogelijkheden die
wij aanbieden, het geld te besteden om óf meer handen in de klas te
hebben, óf op een andere manier met de beschikbare leerkrachten om
te gaan.Wanneer blijkt uit de inspectierapportage dat het zo is dat scholen de
wijze waarop het nu vorm wordt gegeven, als een knelpunt ervaren, met nadruk
op de onderbouw – ik heb dat de CDA-woordvoerster heel nadrukkelijk
horen zeggen; het blijkt ook uit de onderzoeken, want daar is de
grootste leerwinst te boeken – dan zal dat zonder meer leiden tot een
AMvB. Alleen kan ik niet voorspellen welke situaties zich daar voor zouden
doen. Ik heb af te wachten of de inspectie mij dat soort zaken meldt, en vervolgens
ben ik de eerste die z'n oren zal aanzetten en dan zal ik u voorstellen doen.Ik ben inderdaad van plan heel nadrukkelijk om te gaan met het veld vanuit
vertrouwen in de professionaliteit van het veld. Sterke scholen willen graag
ruimte om budgetten aan te wenden. Ik heb dat hier ook nadrukkelijk geproefd.
Maar het is ook zo dat, wanneer dit type grote budgetten naar de scholen toe
gaat, je een verantwoordelijkheid in die zin hebt dat het gaat om publieke
middelen, middelen die besteed dienen te worden op een wijze waarover je politieke
consensus bereikt hebt. Er ligt een regeerakkoord en er ligt een besluitvoornemen
om dit tot stand te gaan te brengen. Daar is jaren over gesproken. Ik heb
een heel historisch overzicht bij me – dat wil ik u graag op dit late
uur besparen – over hoe lang er al in consensus gewerkt wordt aan het
concreet nemen van deze maatregelen.Het laatste wat we willen, is administratieve rompslomp, zo werd opgemerkt.
Inderdaad, ik zei u al dat het voor de scholen geen administratieve rompslomp
betekent. Het is gewoon datgene wat men al neerschrijft, namelijk hoevelen
er in de bovenbouw werken en hoevelen er werken in de onderbouw. Dat moet
al voor de eigen accountant beschikbaar hebben. Op het moment dat zij in een
steekproef zitten, in een inspectierapportage of bij de accountant van OCW,
moet men alleen die gegevens hebben die men altijd al heeft. Het is dus geen
extra administratieve druk. Het is geen rompslomp.Ten aanzien van de vraag, door de eerste woordvoerster gesteld, of ook
voorschools onder deze middelen valt, zeg ik nog een keer dat ik daarbij alleen
inging op een vraag van de woordvoerster van GroenLinks. Het zijn namelijk
andere budgetten. Dit budget is voor de groepsgrootteverkleining; voorschools
is een ander budget.Allen hebben gevraagd, wanneer die AMvB komt. Nu ligt de wet er, nu is
het budget er, het gaat naar de scholen, we monitoren dat en er zit inspectieonderzoek
op – of er een AMvB komt, kan ik niet voorspellen. Ik zal daar zeer
ruim naar luisteren. We hebben ons voortdurend opgesteld, zowel de heer Hermans,
als ik, in de zin van: wij zullen luisteren naar het veld. Dat zal ook gebeuren
en vervolgens zullen wij onze conclusies trekken.Mevrouw Van den Hul-Omta (CDA):Voorzitter! Stel dat er scholen zijn die meer problemen hebben met bijvoorbeeld
groep 5 in de bovenbouw dan met de onderbouw. Waar heeft deze school dan de
kwaliteitsimpuls nodig? Zijn ook dit soort problemen aan te merken als problemen
waarom het bij dit wetsontwerp gaat?Staatssecretaris Adelmund:Ik maak uit uw vragen in dit debat op, dat u dit beleid ook wilt laten
gelden voor de bovenbouw. De wens is in het gehele veld te horen. Kan deze
maatregel overal tegelijk en in de aangegeven reikwijdte worden toegepast?
Dat kan niet. Wij hebben gekozen voor de onderbouw. Daar beginnen wij. Er
is een nieuw regeerakkoord nodig en een nieuw kabinet van welke samenstelling
dan ook om dit type maatregelen met deze reikwijdte ook voor de bovenbouw
te laten gelden. In hetgeen de Kamer is aangeboden is een keus gemaakt. Ik
wijs er evenwel op dat rekening gehouden kan worden met de wensen van de scholen.
Een school zou bijvoorbeeld heel precies kunnen aangeven, waarom het beter
is het geld bij haar anders te besteden. Hier gaat het echter nadrukkelijk
om een maatregel voor de onderbouw en zij moet zo worden uitgevoerd, dat ook
te meten valt wat het effect ervan is. Je zou de maatregel al bij de aanvang
voor de gehele school kunnen laten gelden en kunnen zeggen: u krijgt een budget
en doet u daar maar iets mee, op welke manier dan ook, bijvoorbeeld om meer
handen in de klas te krijgen. Dit dus niet het voorstel dat nu voor ons ligt.
Ik sta evenwel open voor de wensen van de school en kan met een algemene maatregel
van bestuur iets doen wanneer scholen extra problemen signaleren. Mijn fantasie
schiet tekort om te kunnen voorspellen welk type problemen zich voor kan doen.
Ik wacht af wat er gebeurt. Onderzoeken geven voortdurend aan: het geld zal
worden besteed voor maatregelen in de onderbouw, want iedereen ziet dat daar
het meeste leerwinst is te behalen.Voortdurend hebben wij aan verschillende betrokkenen gevraagd wat er zou
kunnen gebeuren. Ik kan mij maar één situatie voor de geest
halen die zich voor zou kunnen doen. Stel dat je gehandicapte leerlingen in
het kader van Weer samen naar school in een bepaalde groep hebt en dat die
groep zich niet in de onderbouw bevindt. Je hebt voor die leerlingen wel speciale
budgetten, maar het kan voorkomen dat de school iets extra's wil doen. Wellicht
is in zo'n situatie sprake van de mogelijkheid waarop wordt gedoeld. Ik heb
nog geen school over deze situatie horen spreken, maar het is de enige die
ik nu kan verzinnen. Wij zullen in zo'n geval luisteren naar de wensen van
de scholen en de inspectie zal daarover rapporteren. Nu gaat het evenwel om
meetbare effecten in de onderbouw. Wij denken daarbij dus niet aan het alleen
numeriek verlagen van de klasomvang. Laat dat duidelijk zijn. Er zijn veel
meer maatregelen mogelijk. Men kan ook werken aan meer handen in de klas of
aan verbetering van het management voor de onderbouw in de vorm van het aantrekken
van personen.Voorzitter! Er is het voorbeeld geven van het vogeltje in een kooitje
waarvan het deurtje openstaat. Ik vond het een heel mooi voorbeeld. Ik ben
ook zo'n vrijheidsdenker en geef wel eens het voorbeeld van de viskom. Stel
dat je de vis die in die kom zit in de sloot gooit, blijft die vis dan ook
in een heel klein rondje draaien of gaat die vis echt verder de sloot in?
In ieder geval ben ik er altijd zeer voor iedereen en alles de ruimte geven.
Laat dat duidelijk zijn. De heer Schuyer vroeg zich af of je mensen ook kunt
laten wennen aan vormen van vrijheid en aan vormen van initiatief nemen als
eerder dat nemen van initiatief belemmerd is, dus als ze eerder zijn afgerekend
op regels in plaats van op initiatiefkracht. Ik meen dat binnen het onderwijs
zelf wel degelijk sprake is van een omslag. Deze ideeën komen ook niet
zomaar aan de orde. Het is ook de kracht van het onderwijs zelf, dat deze
maatregelen zo opgeschreven zijn. Er zijn natuurlijk heel veel initiatiefrijke
scholen. Daar komt natuurlijk het geloof in de kracht van de scholen vandaan
Er zijn zelfs vrolijke scholen. Er zijn mensen die met heel veel plezier hun
werk doen. Die mensen vind je met name waar heel moeilijke omstandigheden
zijn. Ik denk in dit verband aan de werkdrukonderzoeken. Welke leraren hebben
het het meest naar hun zin? Die leraren die te maken hebben met leerbare leerlingen.
Je veronderstelt dat dat alleen de leraren in het VWO zijn. Opvallend in het
onderzoek was, dat dat ook de praktijkdocenten in het VBO zijn. Zij hebben
ook leerbare leerlingen. Als je praktische lessen geeft aan leerlingen die
die lessen graag volgen, heb je leerbare leerlingen en loopt alles ook heel
goed. Er zijn onderzoeken waaruit blijkt waar het goed gaat in het onderwijs.
Ik zou graag op de wijze waarop we eerder hebben gecommuniceerd en met inachtneming
van onze bestuursfilosofie de komende jaren nader bezien op welke wijze je
een beter evenwicht kunt krijgen. Niemand heeft dat nu gezegd, maar in debatten
komt het voor dat men ons verwijt dat wij problemen over de schutting gooien.
Met dat over de schutting gooien wordt gedoeld op het decentraliseren van
onmacht, maar dat is het laatste wat wij willen. Ik wil balans tussen datgene
waarmee je de initiatiefkracht van scholen vergroot en datgene waarmee je
overheid verantwoordelijk houdt voor een aantal ontwikkelingen.De heer Schuyer heeft gesproken over de selectie. Ik kan mij de argwaan
van de heer Schuyer heel goed voorstellen. Ik heb de debatten gehoord waarin
werd gesproken over leerplichtvervroeging na twee jaar. Wat is het stadium
daarvoor? Inderdaad is de vraag: zouden we nog verder kunnen gaan? Stel dat
wij verdergaan, dat niet lukt wat wij willen en dat taalachterstand blijft
bestaan. Wat moet je dan nog verzinnen? Dan kom je toch bij de aangegeven
conceptie uit. Waar of niet? Dat zijn vraagstukken die ik liever niet op deze
wijze zou willen oplossen. Ik ben dus zeer gelukkig met het feit dat wij de
voorschoolse opvang krijgen. Er is trouwens voortdurend een debat over de
verlengde schooldag. Je hebt de voorschoolse opvang, de tussenschoolse opvang,
de naschoolse opvang, de buitenschoolse opvang en de vroegschoolse opvang.
Ik zou graag willen dat mogelijkheden worden gecreëerd, zodat mensen
daaraan kunnen deelnemen. Laat de mensen vooral kunnen kiezen op het moment
dat het aanbod er is, dan blijken er namelijk direct wachtlijsten te ontstaan.
Het beeld dat alles geregeld moet worden via een plicht, blijkt dus in werkelijkheid
nauwelijks aanwezig.Voorzitter! De heer Schuyer heeft gevraagd of er een weg terug is bij
economische krimp. Ik heb de heer Duisenberg nog nooit optimistisch gehoord,
maar zelfs hij is tegenwoordig optimistisch over de economische groei. Ik
hoop van harte dat wij vooralsnog een weg hebben af te leggen waarin weer
echt wordt geïnvesteerd in onderwijs. Dat is heel hard nodig.Voorzitter! Ik ben het eens met de vraag van de heer Schuyer of ICT als
leermiddel niet direct moet worden ingekaderd in de leermiddelendiscussie.
Dat is in dit debat niet aan de orde, maar ik zou het graag willen ondersteunen.
De computers zijn een leermiddel, evenals goede aardrijkskundeboeken. Als
Duitsland daarin nog steeds met de Muur wordt weergegeven, is dat een probleem.
Dat geldt ook voor de nieuwe spelling en de euro. Als wij niet extra investeren,
rekenen wij straks nog in kwartjes, in plaats van in euro's! In die zin zijn
wij nog lang niet klaar.Voorzitter! Mevrouw Dupuis vroeg naar de initiatiefrijke scholen. Zij
vroeg naar mijn politieke kleur. Ik sta hier namens het kabinet, maar ik wil
haar nog eens bevestigen dat ik sociaal-democrate ben. Initiatiefrijke scholen,
gekenmerkt door keuzevrijheid en de kracht van het initiatief, staan in het
hart van diezelfde sociaal-democratie. Over de vrijheid van scholen heb ik
uitgebreid gesproken. Die vrijheid is in die zin gebonden, dat nadrukkelijk
in regeerakkoord en wetsvoorstel is gekozen voor investeringen in de onderbouw,
met een nadrukkelijk open oor voor datgene wat de inspectie ons meldt. Het
moet nadrukkelijk daar gebeuren, omdat daar de meeste leerwinst wordt verwacht,
met zeer veel ruimte aan de scholen, zonder regellast, om dat te besteden.
Ik wil graag de vraag om een ruimhartig beleid, ook met betrekking tot AMvB's,
onderstrepen. Ik kan mij niet voorstellen dat wij goed beleid maken zonder
naar de scholen te luisteren. Het gaat om wat daar speelt, en om hoe wij dat
kunnen onderlijnen met de regels die wij hier afspreken.Voorzitter! Ik ben het natuurlijk eens met de heer Van Vugt dat nog meer
middelen mogelijk zouden moeten zijn. Maar daarvoor wordt op dit moment niet
gekozen. Er zijn naast de investeringen in het regeerakkoord extra investeringen
afgesproken in de laatste algemene politieke beschouwingen, mede dankzij de
partij van de heer Van Vugt. Ik verwacht dat, als de economische groei doorzet,
dit nog een aantal keren aan de orde zal zijn. Ik kan mij niet voorstellen
dat wij anders de problemen en uitdagingen kunnen aanpakken.Voorzitter! De vraag over de AMvB is besproken: luisteren naar het veld,
maar ook laten meten of de investeringen ter grootte van ruim 1 mld. daar
terechtkomen waar dat de bedoeling is. Ik denk dat iedereen die afrekening,
onder woorden gebracht door de heer Witteveen, zo verwacht. Scholen, ouders
en publieke verantwoordelijken samen voor kwaliteit.Voorzitter! De groep schoolleiders is de groep waarmee wij het meeste
in gesprek zijn. Een eenvoudige administratie is nadrukkelijk aan de orde.
Wij zijn in het kader van de deregulering opnieuw aan het verkennen, welke
vorm van informatieplicht er is, aan wie en op welk moment. De heer Witteveen
vroeg, hoe teksten vorm worden gegeven door juristen. Het is altijd een wondermooi
vak, zeker dat waarmee wij onze dagen vullen. Wij kijken voortdurend of daarin
een stukje van de waarheid wordt gevangen. Hier gebeurt dat in ieder geval,
namelijk de vraag hoe extra kan worden ingezet in de onderbouw. Het laatste
wat je moet doen, is het zo opschrijven dat het verlangen wordt doodgedrukt.
In de memorie van toelichting en de diverse stukken staat duidelijk dat dat
niet de bedoeling is. Het gaat erom, het enthousiasme en de betrokkenheid
van de onderwijsgevenden te vergroten. Daarvoor is dit type maatregelen nodig.Mevrouw Schoondergang is teruggekomen op de voorschool. Zij weet dat die
voorziening onder een ander budget valt. De middelen voor onderwijskansscholen
kunnen flexibel worden ingezet. Nu wordt het gehele budget vaak gebruikt voor
klassenverkleining en dergelijke. Met het extra budget dat ter beschikking
van alle scholen komt, kan men opnieuw de besteding ervan afwegen, bijvoorbeeld
voor extra taalonderwijs of verkleining van de klassen.Als er geen leerkracht beschikbaar is, kan het geld worden gebruikt voor
de inzet van onderwijsassistenten. In de grote steden heeft men daar zeer
positieve ervaringen mee. Deze assistenten werken altijd onder begeleiding
van een leerkracht, maar op deze wijze komen er wel meer handen in de klas.
Tegelijkertijd wordt een traject gestart om onderwijsassistenten op het niveau
van de leerkracht te brengen. Er wordt een soort schakel tussen MBO en HBO
ontwikkeld, omdat een groot deel van de assistenten toevalligerwijs via het
MBO in het onderwijs terechtkomt. Als men in het onderwijs zit en daar ervaring
opdoet, kan men straks versneld een opleiding volgen. Wellicht is het op termijn
mogelijk dat men het niveau van de leraar bereikt. Wij hopen van harte dat
de arbeidsmarkt op deze wijze zal functioneren.Bij de herijking van het programma van eisen zullen zeker de elementen
veiligheid, milieu en Arbowet aan de orde komen. Ik ben ook zeer benieuwd
wat die herijking ons oplevert.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.Sluiting 22.08 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19992000-242-254.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl