Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet in verband met het afschaffen van het raadplegend burgemeestersreferendum (31393)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2008-2009, pag. 1766-1781

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

15-12-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

nr. 22, pagina 1766-1781

11-11-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31393Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Vragen van het lid Van der Ham aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over problemen met private fondsen voor kunst (mondelinge vragenuur)Pagina 1717-1719
Vragen van het lid Cramer aan de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de situatie rond de wilde zwijnen bij de A28 (mondelinge vragenuur)Pagina 1719-1722
Presentie en opening (dinsdag 11 november 2008)Pagina 1711-1711
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2009 (31700 XVI), te weten de motie-Van Gerven over handhaving van het verbod op winstuitkering in de zorg (31700 XVI, nr. 36), de motie-Van Gerven over financiële problemen die ontstaan door de zorgpremie wanneer kinderen 18 jaar worden (31700 XVI, nr. 37), de motie-Van Gerven over verkleining van de gezondheidsverschillen (31700 XVI, nr. 38) en een aantal andere motiesPagina 1732-1735
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Een horizonbepaling met betrekking tot participatieplaatsen (Wet horizonbepaling participatieplaatsen) (31548)Pagina 1738-1738
Vragen van het lid Teeven aan de minister van Justitie over het ten onrechte vrijkomen van een voortvluchtige jeugd-tbs'er (mondelinge vragenuur)Pagina 1714-1717
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet in verband met het afschaffen van het raadplegend burgemeestersreferendum (31393)Pagina 1766-1781
Behandeling van de brief van het Presidium over adviesaanvraag aan de Sociaal Economische Raad over de uitwerking van motie 24036, nr. 358, inzake marktwerking (24036, nr. 361)Pagina 1738-1739
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over AOW tijdens detentie, te weten de motie-De Roon over een wettelijke verplichting om vermogensbestanddelen en inkomsten van verdachten vroegtijdig in beslag te nemen (31700 VI, nr. 34)Pagina 1727-1727
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Regels met betrekking tot participatieplaatsen en loonkostensubsidies (Wet stimulering arbeidsparticipatie) (31577), en over de motie-Van Hijum/Spekman over het gericht en selectief inzetten van loonkostensubsidie (31577, nr. 16)Pagina 1737-1738
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet financiering sociale verzekeringen en enige andere wetten in verband met de invoering van een premiekorting voor het in dienst nemen van uitkeringsgerechtigden van 50 jaar en ouder en het in dienst houden van werknemers van 62 jaar en ouder (31707), en over de motie-Van Hijum/Tichelaar over het effect van de premiekorting op het arbeidsmarktperspectief voor ouderen (31707, nr. 14) en de motie-Ulenbelt over aanhouding van het wetsvoorstel over de invoering van een premiekorting (31707, nr. 15)Pagina 1738-1738
Vragen van het lid Gerkens aan de minister van Justitie over internethandel van gestolen creditcardgegevens (mondelinge vragenuur)Pagina 1711-1714
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 30 oktober 2008 over de beveiliging van militaire objectenPagina 1739-1741
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van de begroting van Jeugd en Gezin (XVII) voor het jaar 2009 (31700 XVII)Pagina 1741-1766
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Bundeling van het WWB-werkdeel, budgetten voor inburgeringsvoorzieningen en de middelen voor volwasseneneducatie (Wet participatiebudget) (31567), en over de motie-Spies/Spekman over 50 mln. uit het educatiebudget voor taal en rekenen in het mbo (31567, nr. 20)Pagina 1736-1737
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 11 november 2008)Pagina 1722-1727
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de Staat van de Europese Unie (31702), te weten de motie-Ormel c.s. over het uitdragen van de Europese Unie als samenwerkingsverband van soevereine staten (31702, nr. 3), de motie-Ormel c.s. over beperking van de export van kinderbijslag (31702, nr. 4), de motie-Van Bommel over een verplicht register voor lobbyisten (31702, nr. 5) en een aantal andere motiesPagina 1735-1736
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over orgaandonatie, te weten de motie-Ormel/Gill'ard over subsidie voor donorwervingscampagnes via derde partijen (28140, nr. 52), de motie-Gill'ard over een wettelijke plicht tot het maken van een keuze inzake orgaandonatie (28140, nr. 53), de motie-Van Gerven c.s. over invoering van een systeem van actieve donorregistratie (28140, nr. 54) en een aantal andere motiesPagina 1729-1731
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 11 november 2008)Pagina 1781-1785
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2009 (31700 VI), te weten de motie-De Wit over een fonds waaruit de overheid schadevergoedingen aan ondernemers kan voorschieten (31700 VI, nr. 37), de motie-Van Velzen c.s. over ondersteuning van het project huisbewaring gedetineerden (31700 VI, nr. 39), de motie-Van Velzen/Azough over oormerking van het budget voor nazorg voor ex-gedetineerden (31700 VI, nr. 40), de motie-Van Haersma Buma/Arib over een extra inspanning ten behoeve van terugkeer naar Irak (31700 VI, nr. 42) en een aantal andere motiesPagina 1727-1729
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over het onderdeel Sport van de begroting van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2009, te weten de motie-Leijten/Langkamp over een actieplan buurtsport (31700 XVI, nr. 15), de motie-Leijten/Langkamp over het lottodeel van de basisinfrastructuur van de sport (31700 XVI, nr. 16), de motie-Leijten/Van Raak over een eenduidig overheidsbudget voor de Olympische Spelen (31700 XVI, nr. 17) en 3 andere motiesPagina 1731-1731

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 78 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Gemeentewet in verband met het afschaffen van het raadplegend burgemeestersreferendum
(31393).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Schinkelshoek (CDA):Voorzitter. Ik kan het kort houden. De CDA-fractie kan zich helemaal vinden
in dit wetsvoorstel, dat een einde maakt aan een vorm van schijndemocratie.
Een burgemeestersreferendum was wellicht nog te verdedigen als opstapje naar
de gekozen burgemeester, maar nadat dit perspectief achter de horizon is verdwenen –
tot onze vreugde overigens – vervalt elke grond aan volksstemmingen
als deze. Alleen daarom al is het een vanzelfsprekend voorstel.De geringe en vooral ook dalende opkomst bij burgemeestersverkiezingen –
bij de laatste twee, in Utrecht en Eindhoven, werd niet eens de drempel gehaald –
laat zien dat kiezers het ware karakter onderkennen. Er valt bar weinig te
kiezen. De burgemeester is in Nederland, anders dan in veel buitenlanden,
geen politicus, geen superwethouder of zoiets. Hij kan geen beleidsprogramma
presenteren, hij kan geen verkiezingsbeloften doen. Het politieke primaat
ligt bij de wethouders, die in samenspraak met de gemeenteraad, het hoofd
van de gemeente, de koers bepalen. Ja, dat is de typisch Nederlandse vorm
van lokale democratie.De burgemeester heeft binnen dat bestel een onafhankelijke, onpartijdige
positie. Hij is schakel, soms zelfs scharnier. Die onafhankelijkheid is zijn
kracht. Daaraan ontleent hij zijn gezag. Burgemeestersreferenda schaadden
die positie meer dan dat zij er goed aan deden. Zij creëerden verwachtingen
die niet zijn in te lossen. Zij creëerden een kloof.Daarom is het goed dat het burgemeestersreferendum gaat verdwijnen en
dat het ook niet aan gemeenten wordt overgelaten of er eentje moet komen.
Voor die suggestie, in de stukken gedaan door de PvdA, voelt de CDA-fractie
niets. Zo maak je er een rommeltje van, en wat misschien wel minstens zo erg
is, zo creëren wij onhelderheid over wat een burgemeester moet zijn:
politicus of bestuurder. Zo doe je afbreuk aan zijn gezag, aan het ambt.Het is tegen die achtergrond dat wij precies van de minister willen weten
hoe veel speelruimte gemeenteraden hebben om burgers te betrekken bij benoemingsprocedures.
Burgers laten meedenken over het profiel, discussieavonden organiseren, misschien
wel een enquête, wat kan er wel en wat niet? Wat is nu de "referendumachtige
constructie" – de woorden zijn van de minister – die niet
door de beugel kan? Wanneer komt, anders gezegd, het moment dat de commissaris
van de Koningin ingrijpt? Graag heldere wijn. Wij moeten voorkomen dat wij
straks onverhoopt allerlei verwarde en vervelende discussies krijgen, die
alleen maar schadelijk zijn voor het burgemeestersambt.De heer Van der Ham (D66):U spreekt over de positie van de burgemeester, die in het klassieke model
van Nederland een onpartijdige functie heeft. Toch is aan die bevoegdheid
van de burgemeester in de afgelopen jaren wel heel wat veranderd. Hij heeft
nu bijvoorbeeld – daar is onlangs nog in de Eerste Kamer gesproken –
bevoegdheden in het kader van de Wet tijdelijk huisverbod. Dat is nogal een
rol die de burgemeester wordt toegedicht, maar zonder democratische legitimatie.
Knaagt dat bij de CDA-fractie, los van de vraag of zij vervolgens zou kiezen
voor een gekozen burgemeester? Ziet u die scheefgroei binnen de rol van de
burgemeester in het gemeentelijk domein? Dit vraag ik de weledelgestrenge
geachte afgevaardigde.De heer Schinkelshoek (CDA):Ik zeg de geachte afgevaardigde, de heer Van der Ham, hartelijk dank voor
zijn vraag. De correcte aanspreektitel is overigens zijne hoogedelgestrenge,
als de heer Van der Ham daar prijs op stelt. Hij stelt een terechte vraag,
maar die is niet van vandaag of gisteren. Ook al onder het oude, Thorbeckiaanse stelsel hadden burgemeesters eigenstandige bevoegdheden, die
zij altijd binnen het college uitoefenden in de context van de gemeenteraden.
De heer Van der Ham heeft gelijk dat dit de laatste jaren eerder meer dan
minder wordt. Naar het oordeel van mijn fractie geeft dat eens te meer aan
hoe belangrijk het is dat je die onafhankelijke, bovenpartijdige positie van
de burgemeester handhaaft. Ik veronderstel dat de opinie van D66 nog steeds
de gekozen burgemeester is, hetgeen leidt tot een politisering. Ik denk echter
dat het uiteindelijk averechts werkt en dat het terugslaat op het ambt van
de burgemeester, juist bij de uitoefening van de extra bevoegdheden waar de
heer Van der Ham op doelt.De heer Van der Ham (D66):Het zijn nogal keuzes die een burgemeester moet maken. De heer Schinkelshoek
vindt toch ook, net als D66, dat dit soort belangrijke keuzes democratisch
gelegitimeerd moeten worden? De benoeming van de burgemeester door de Kroon,
die wij nog steeds hebben, is natuurlijk wel een beetje uitgehold met de voordracht
van de gemeenteraad, maar de democratische legitimatie is nog altijd een lastig
punt. De heer Schinkelshoek zegt terecht dat de bevoegdheden van een burgemeester
toenemen. Waar ligt nu precies voor de CDA-fractie de grens? Waar moeten de
bevoegdheden ophouden, want anders moeten wij naar een andere benoemings-
of verkiezingsconstructie gaan.De heer Schinkelshoek (CDA):Burgemeesters opereren niet in het luchtledige. Burgemeesters hebben van
oudsher altijd geopereerd in de context van het college, en met name ook in
een verantwoordingspositie ten opzichte van de raad. Het is niet voor niets
dat de Gemeentewet van oudsher bepaalt dat de raad het politieke primaat uitoefent.
Met andere woorden: het is niks nieuws. Ik ben van mening dat het, juist met
de verschuiving van bevoegdheden richting de burgemeester, des te meer van
belang is dat burgemeesters hun rol kunnen spelen, die hun van oudsher toekomt.
Dit is aan de orde in die oude vertrouwde politieke context, waarbij de raad
het hoofd van de gemeente is en blijft en waarbij wethouders meer dan ooit
politieke verantwoordelijkheid kunnen dragen.De heer Van der Ham (D66):Nogmaals: waar ligt de grens? Welke grens moeten wij niet overgaan, want
dan raken de bevoegdheden uit verhouding?De heer Schinkelshoek (CDA):Dit zijn vragen waar in redelijkheid geen antwoord op gegeven kan worden.
Dit zijn als-vragen: wanneer gebeurt dit bij dat. Ik denk dat je steeds moet
afwegen welke bevoegdheden een burgemeester, met name de door de Kroon benoemde
burgemeester, in redelijkheid kan uitoefenen. Nogmaals, zij opereren niet
in het luchtledige, maar altijd in de politieke context van de raad en het
college. Ik vind dat die het opperste politieke gezag in een gemeente uitoefenen.De heer Heijnen (PvdA):Ik heb met belangstelling geluisterd naar de overwegingen van de heer
Schinkelshoek voor zijn opstelling. Ik heb de behoefte om een van die overwegingen
te weerspreken, of in ieder geval verduidelijkt te krijgen. Hoorde ik het
goed dat hij zei dat burgemeestersreferenda leiden tot te hoog gespannen verwachtingen
en dus tot een grotere kloof tussen burger en politiek, in het bijzonder de
burgemeester? De heer Schinkelshoek kan toch niet volhouden dat bij de burgemeesters
van Best, van Vlaardingen, van Utrecht of van Eindhoven sprake is van een
grotere kloof, omdat zij door een referendum op die stoel terecht zijn gekomen?De heer Schinkelshoek (CDA):De heer Heijnen heeft mij niet helemaal goed begrepen. Ik heb geprobeerd
uit te leggen dat de gekozen burgemeester bij de bevolking de verwachting
oproept dat er iets te kiezen valt, dat het een wezenlijk verschil maakt of
je kiest voor burgemeester A van uw partij of dat je kiest voor burgemeester
B, die kennelijk ook van uw partij is. Dat is in de praktijk niet het geval.
Je suggereert meer dan je in de praktijk waarmaakt en door meer te suggereren,
creëer je die kloof waar ik het over had.De heer Heijnen (PvdA):Ik ben blij dat ik kan vaststellen dat de heer Schinkelshoek niet van
mening is dat de kloof in Utrecht, Eindhoven, Best, Leiden en in Vlaar­dingen
groter is dan elders.De heer Schinkelshoek (CDA):Neen, ik heb van meet af aan gezegd dat een burgemeestersreferendum een
onding is, omdat die verwachtingen creëert die niet waar te maken zijn.
Dat creëert een kloof.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Vandaag behandelen wij een staaltje van bestuurlijke vernieuwing
dat de SGP-fractie wel aanspreekt. Na diverse fiasco's bij het houden van
een burgemeestersreferendum is duidelijk geworden dat de burger niet warm
loopt voor een keuze tussen mensen die zich ten opzichte van elkaar inhoudelijk
eigenlijk niet kunnen profileren. Het burgemeestersreferendum was ooit bedoeld
als een opstapje naar de gekozen burgemeester. Nu de gekozen burgemeester
tot onze vreugde van de baan is, ligt het voor de hand dat tevens een eind
wordt gemaakt aan dit ambivalente opstapje. Met tevredenheid constateren wij
dat er ook geen voornemens zijn om de aanstellingswijze van de burgemeester
verder te wijzigen.Met dit wetsvoorstel voert de minister de motie over dit thema uit die
wij vorig jaar mede hebben ingediend bij de begroting van BZK. Eigenlijk kan
ik eenvoudigweg zeggen: dank voor de snelle en zorgvuldige uitvoering van
deze motie. Wij kunnen ons logischerwijze helemaal vinden in dit wetsvoorstel.
Wij delen de opvatting dat de kroonbenoeming niet moet worden vermengd met
elementen die de indruk wekken dat er een verkiezing plaatsvindt. Allerlei
nadelen van de gehouden burgemeestersreferenda zijn zo-even al genoemd, en
eerder zijn ze in de stukken gewisseld. De openbaarheid van de sollicitatieprocedure
heeft in de praktijk kwalitatief goede kandidaten afgeschrikt. Een belangrijk
probleem is verder dat gebleken is dat kandidaten niet in staat zijn om een
geloofwaardige inhoudelijke campagne te voeren. Gemakkelijk worden verwachtingen
gewekt die niet kunnen worden waargemaakt. Ook eigen beleidsprogramma's behoren
niet echt tot de mogelijkheden. Een kandidaat-burgemeester die bepaalde beloften
doet in de campagne, heeft vervolgens veelal geen mogelijkheden om die beloften
waar te maken; hij kan zelfs een gemeenteraad tegenover zich vinden met een
heel andere visie. Dit kan ook zorgen voor mandaten die met
elkaar strijden. In de praktijk is duidelijk gebleken dat de profilering van
kandidaten in een referendum op gespannen voet staat met de onafhankelijke
en onpartijdige positie van de burgemeester in ons staatsbestel. Zo'n referendum
vraagt om politisering van een ambt dat daarvoor juist niet is bedoeld. Wij
hechten ook zeer veel waarde aan de huidige onafhankelijke rol van de burgemeesters
in hun ambt. Zij vervullen daarbij een waardevolle rol in het lokale bestuur,
juist ook doordat zij vanuit hun positie min of meer boven de partijen staan.Er is niet zozeer een verandering in de aanstellingswijze als wel in de
taak en de rol van de burgemeester. Dat laatste is natuurlijk wel een actuele
ontwikkeling; zo-even werd daarop al gedoeld in de interrupties van de heer
Van der Ham. Ik denk dat het ook terecht is dat een tijdje geleden vanuit
de Eerste Kamer het debat daarover is geëntameerd. Wij zien de burgemeester
op allerlei terreinen nieuwe bevoegdheden en taken krijgen, jeugdzorg, veiligheid
enzovoorts. Hoe zit het daar nu mee? Inderdaad, ook de uitbreiding van het
takenpakket van burgemeesters moet op zorgvuldige wijze wijze gebeuren, met
een soort totaalbeeld van wat dit betekent voor het ambt als zodanig. Ik vind
overigens niet dat er een soort verantwoordingsschat zou kleven aan nieuwe
taken en bevoegdheden. Wij hebben het dan immers over formeel-wettelijke toekenning
van bevoegdheden, waartegenover bovendien, zodra het gaat om individuele gevallen,
ook vaak de rechterlijke toetsing staat. Het is dus niet zo dat er een soort
grijs gat ontstaat door nieuwe bevoegdheden.Tot slot, wij zijn blij dat de regering met dit wetsvoorstel ook duidelijk
uitspreekt dat er geen ruimte is voor gemeenten om alsnog op allerlei andere
manieren een uitspraak van de bevolking te vragen over individuele kandidaten.
Dat moet op een nette manier, ook formeel-wettelijk in de Gemeentewet, geregeld
worden. Wij gaan ervan uit dat daarop in de praktijk ook nauwlettend wordt
toegezien. Het zal wellicht ook zo zijn dat het ontbreken van financiering
van burgemeestersreferenda in samenhang met de bekende debacles die hebben
plaatsgevonden, al voldoende waarborgen zijn om te voorkomen dat gemeenten
nog met dergelijke projecten zouden willen langskomen.De heer Van der Ham (D66):Voorzitter. D66 is voorstander van het afschaffen van het burgemeestersreferendum.
Nu het perspectief van de rechtstreeks door de bevolking gekozen burgemeester
onder dit kabinet definitief achter de horizon is verdwenen, kunnen wij geen
ander standpunt innemen dan dit. Het burgemeestersreferendum was voor D66
altijd bedoeld als opstapje naar de direct door de bevolking gekozen burgemeester.
Dat was ook precies de bedoeling toen dit burgemeestersreferendum werd bedacht.
De nota van wijziging die minister Peper in 1999 aan de Kamer zond, had precies
die strekking.Het toenmalige wetsvoorstel droeg de sporen van alle drie de coalitiepartijen
op dat moment, de VVD met de kroonbenoeming, de PvdA met de door de raad gekozen
burgemeester; ook D66 kon zich erin vinden, omdat het vooruitliep op een definitieve
regeling. Zoals de D66-woordvoerder van dat moment, mevrouw Olga Scheltema-de
Nie, het verwoordde: "het raadplegend burgemeestersreferendum is wat
D66 betreft een tussenstap totdat de Grondwetsherziening een feit is".
De grondwetsherziening is al geruime tijd van tafel. Dit kabinet wenst burgers
geen directe zeggenschap te geven. Het dieptepunt was de burgemeesterslezing
door minister Ter Horst vorig jaar. Laten wij dan ook ophouden met een fictie
van zeggenschap. Deze geeft de democratie maar een slechte naam. De eerste
burgemeestersreferenda, in Best, Vlaardingen en Leiden, waren nog redelijk
succesvol. De voorselectie door de raad van twee PvdA-kandidaten in zowel
Utrecht als Eindhoven heeft het gevoel versterkt dat kiezers in deze opzet
niet echt wat te kiezen hadden. Kiezers willen de "real deal". Zij
willen serieus worden genomen. Op deze manier hoeft toenemend cynisme over
de politiek geen verwondering te wekken. Sommige politieke partijen hebben
uit deze ervaringen de conclusie getrokken dat burgers überhaupt niet
betrokken willen worden bij de lokale democratie en bij de keuze van wie daarin
de voornaamste positie vervult. Zo'n conclusie vind ik naïef, misschien
zelfs kwaadaardig naïef. Zij miskent bovendien de sterk veranderde positie
van de burgemeester in de lokale politiek.Op dit moment wordt de burgemeester de facto wel gekozen, maar door de
gemeenteraad. Deze keuze wordt grondwettelijk gemaakt doordat deze keuze met
een benoeming door de Kroon officieel wordt afgehecht. Democratisch gezien
is dit een verbetering ten opzichte van de zuivere kroonbenoeming, maar voor
de rest schuurt het aan alle kanten. De achterkamertjes van het Binnenhof
zijn immers verruild voor de achterkamertjes van de gemeenteraden. Beide achterkamertjes
blijken soms ook nog te communiceren. In Leeuwarden bijvoorbeeld ging de raad
bij de procedure voor de nieuwe burgemeester voorbij aan het advies van de
vertrouwenscommissie. Ferd Crone, destijds Kamerlid voor de PvdA-fractie,
werd bij de minister voorgedragen, al stond hij bij de vertrouwenscommissie
op de derde plaats. De Partij van de Arbeid is de grootste partij in Leeuwarden
en dacht via een omweg toch nog haar zin te krijgen. Ik zeg erbij dat dit
voorbeeld in Leeuwarden niet typisch is voor alle voordrachten door gemeenteraden,
maar het kan nog steeds en het communiceert via de door de gemeenteraad benoemde
burgemeesters. De kroonafhechting functioneert toch niet altijd even democratisch.Zelfs zonder inmenging van Den Haag is de voordracht voor de gemeenteraad
ook vaak nog problematisch. Neem nou de geheimhoudingsplicht. De leden van
de vertrouwenscommissie zijn gebonden aan een geheimhoudingsplicht van 75
jaar. Dat is langer dan de geheimhouding van het rapport-Beel over de Greet
Hofmans-affaire duurde. Dit rapport werd vanmiddag openbaar gemaakt. Leden
van de vertrouwenscommissie mogen aan hun kiezers niet eens verantwoording
afleggen over de vraag op wie zij gestemd hebben. Zij schenden deze geheimhoudingsplicht
op straffe van een boete van maximaal € 18.500. Dat is democratie
anno 2008. Dit verzuchtte overigens ook een Rotterdamse fractievoorzitter
na alles wat er in zijn gemeente was voorgevallen.Het kabinet lijkt geen antwoord te hebben op de vraag wat de criteria
voor burgemeestersbenoemingen zijn. Het CDA meent recht te hebben op tenminste één
grote stad. De PvdA meent recht te hebben op alle grote steden. De verontwaardiging
over de benoeming van staatssecretaris Aboutaleb in Rotterdam
was daarvan een aardig voorbeeld. Is de afspiegeling van de politieke verhoudingen
nog steeds bepalend?Welk waterbedeffect gaat optreden, nu landelijk gestuurde partijpolitieke
benoemingen vanuit Den Haag naar de gemeente steeds meer gaan wegvallen? Is
het juist dat er een grote druk ontstaat om bijvoorbeeld het CDA meer commissarissen
van de koningin te geven? Is het juist dat het CDA de volgende eurocommissaris
claimt, ter compensatie van het ontbreken van een CDA-burgemeester in de grote
steden?Wat is ons alternatief? D66 pleit voor rechtstreekse invloed van burgers
op de aanstelling van hun burgemeester, zoals in vrijwel alle andere Europese
landen het geval is. Dit is een democratisch recht. Mensen geven aan dat zij
invulling willen geven aan dit recht. Uit opinieonderzoeken blijkt dit al
jaren. De direct gekozen burgemeester zou meer taken en bevoegdheden moeten
krijgen. Hij is een lokale regeringsleider. Dit betekent onder andere grotere
betrokkenheid bij de opstelling van een coalitieakkoord, meer invloed op de
vorming en samenstelling van het college, verantwoordelijkheid voor de portefeuilleverdeling
binnen het college en meer zeggenschap over het ambtelijk apparaat. Zo kan
er een slagvaardiger lokaal bestuur komen dat aanspreekbaar en afrekenbaar
is voor de burgers van de gemeente. Burgers zouden op deze wijze meer macht
kunnen krijgen bij de machtsvorming binnen de gemeente.De argumenten voor zo'n echt gekozen burgemeester winnen alleen maar aan
kracht. De burgemeester krijgt steeds meer wettelijke bestuurlijke bevoegdheden
toebedeeld. Ik wijs in dit verband op de Wet tijdelijk huisverbod, waarover
ik zojuist al met mijn weledelgestrikte collega Schinkelshoek sprak. Maar
die bevoegdheden worden dus niet met een democratische legitimiteit gecompenseerd
of versterkt.Wij hadden dit kunnen veranderen. In 2005 lag de tweede lezing van de
Grondwetswijziging in de Eerste Kamer voor. Deze had tot doel om de Kroonbenoeming
uit de Grondwet te schrappen en zou de basis kunnen hebben gelegd voor een
werkelijke modernisering. Maar de SP, GroenLinks en de PvdA stemden in de
Eerste Kamer tegen deze Grondwetswijziging. Was dat politiek opportunisme,
was het kinnesinne? Ik zie de vertegenwoordiger van de SP knikken. Ik denk
dat dit het geval was, want het schrappen van de Kroonbenoeming uit de Grondwet
maakte deel uit van het verkiezingsprogramma van zijn partij. Maar goed, dit
alles rust in de schoot van de geschiedenis.Hierdoor blijft de rol van de burgemeester in de lokale politiek beperkt.De heer Van Raak (SP):Voorzitter. Volgens mij werd ik aangesproken. Neen, ik heb destijds in
de Eerste Kamer tegen het uit de Grondwet halen van de Kroonbenoeming gestemd,
omdat wij door D66 voor het blok werden gezet. Als ik toen "ja"
had gezegd, hadden wij nu een rechtstreeks gekozen burgemeester gehad, die
maar een heel kleine minderheid van deze Kamer zou willen.De heer Van der Ham (D66):Ik constateer alleen maar wat er ook toen in het verkiezingsprogramma
van de SP stond. In de Tweede Kamer stemde de SP overigens voor die deconstitutionaliseringterwijl
zij dat in de Eerste Kamer niet deed. Ik constateer ook, dat in het verkiezingsprogramma
van de SP stond om dat uit de Grondwet te halen maar dat de SP dat uiteindelijk
in de Eerste Kamer niet heeft gedaan. Ik moet ook constateren, dat alles wat
u wilt rond die burgemeester, bijvoorbeeld het door de raad kiezen zonder
inmenging van Den Haag nu niet officieel geregeld kan worden omdat u toen
in de Eerste Kamer – ik spreek u inderdaad direct aan – niet de
moed had om u te houden aan uw verkiezingsprogramma en mee te stemmen met
uw Tweede Kamerfractie die dat wel durfde.De heer Van Raak (SP):Voorzitter. Als ik toen "ja" had gezegd, was "mijn"
burgemeester – de door de gemeenteraad gekozen burgemeester –
die ook de problemen van D66 oplost, er nooit gekomen. Ik ben er heel trots
op dat ik toen "neen" heb gezegd, want het geeft ons nu de mogelijkheid
om het fatsoenlijk te regelen. Ik zal dat straks ook aan de regering vragen,
namelijk om te onderzoeken of wij een door de gemeenteraad gekozen burgemeester
kunnen hebben. Dan kunnen wij een burgemeester krijgen die de Kamer wil en
die ook de mensen willen. Anders hadden wij met het gedrocht van D66 opgescheept
gezeten.De heer Van der Ham (D66):Als je de gemeenteraad daarin leidend wil laten zijn, zal je toch eerst
de Grondwet moeten wijzigen. De SP heeft toen een historische kans laten liggen.
Op heel veel punten is de SP een aartsconservatieve partij. Op dit punt ook.
Die mensen die voor de SP, GroenLinks en de PvdA in de Tweede Kamer zaten,
neem ik niets kwalijk maar degenen in de Eerste Kamer hebben hun conservatisme
laten blijken. U was er daar eentje van. U was toen lid van de Eerste Kamer
en u hebt een historische kans laten liggen. U bent een waarlijk conservatief
politicus, echt reactionair wat dat betreft.De voorzitter:Nou, zo kan die wel!De heer Van Raak (SP):Ik merk dat de kinnesinne niet bij ons zat maar bij D66. Als u met slechte
ideeën komt, moet u niet raar staan te kijken als u wordt tegengehouden.De heer Van der Ham (D66):Voor wat u wilde, moest u ook de Kroonbenoeming opheffen.De heer Van der Staaij (SGP):Ik vind dat het wel meevalt met het conservatieve gehalte van de SP, maar
dat is een andere discussie. Ik zou het met de heer Van der Ham willen hebben
over het onderwerp dat vandaag op de agenda staat, namelijk het burgemeestersreferendum.
Dat is er uiteindelijk gekomen – zoals de heer Van der Ham zelf ook
al aangaf – door de wens van D66 maar daarvoor was er eigenlijk nooit
echt een draagvlak in de Kamer. Dat heeft D66 in de achterkamertjes geregeld.
Is dit er geen voorbeeld van dat dit soort dingen via achterkamertjes dus
niet werkt, dat ook in de toekomst moet worden gekeken waar nu echt een parlementair
draagvlak voor bestaat en alleen dan met wijzigingen moet worden gekomen?De heer Van der Ham (D66):Ik heb zojuist ook voor de geschiedenis aangegeven hoe dat compromis destijds
tot stand kwam. Het was een compromis tussen de VVD, de PvdA en D66. Iedereen
zag er op dat moment een voordeel in maar met elkaar was het
een opstapje naar de direct gekozen burgemeester, zoals wij die voorstaan.
Dat is ons niet gelukt. Wat dat betreft, zal elke fractie in deze Kamer proberen
ervoor te zorgen dat zij meerderheden krijgt voor haar standpunten. In ons
bestel moeten wij er nu eenmaal voor zorgen dat het conserverend vermogen
van ons staatsrecht wordt doorbroken. Dat is heel lastig, zo leert de geschiedenis
van D66 met dit onderwerp. Daar hebben wij natuurlijk ook onze conclusies
uit getrokken. Als wij op dit punt iets willen veranderen, dan zullen wij
daar in deze Kamer en in de Eerste Kamer een tweederde meerderheid voor moeten
zien te krijgen. Dat is ongelooflijk lastig. De heer Van der Staaij is in
dat opzicht niet altijd coöperatief geweest. Dit alles rust echter in
de schoot van de geschiedenis.De rol van de burgemeester in de lokale politiek blijft hierdoor beperkt.
Hoewel hij er zonder democratische legitimatie een aantal belangrijke bevoegdheden
bij krijgt en door steeds meer bewoners wordt gezien als het hoofd van de
uitvoerende macht, wordt hij ook beknot in het daaraan handen en voeten aan
te geven. Want wat kan hij beloven? Wat kan hij waarmaken? Het gaat dan alleen
maar om een beauty contest, over een verschil in toon of over wie het vriendelijkst
uit zijn ogen kijkt. Dan bepaalt de gemeenteraad ook nog eens welke twee kandidaten
er überhaupt campagne mogen voeren.Zelfs als beauty contest volstaat het huidige burgemeestersreferendum
niet meer. Een burgemeesterskandidaat op campagne te sturen waardoor zijn
staatsrechtelijke, rechtsstatelijke en democratische tekortkomingen, uitstulpingen,
misvormingen en vergroeiingen alleen nog maar scheller in het zicht komen,
is geen beauty contest te noemen. Dan wordt het een beetje onbehoorlijk, macaber
en potsierlijk. Waar dit toe leidt, werd vorig treffend verwoord door de burgemeester
van Vlaardingen, de heer Bruinsma, die het burgemeestersreferendum daar ooit
won. Hij had één inhoudelijke verkiezingsbelofte gedaan. Er
zou een jongerencentrum komen, maar vorig jaar stond het er nog steeds niet.
Zijn reactie was: "ik moet nu helaas zeggen dat ik er niet over ga".
Het is erg jammer, maar het lijkt ons niet goed om deze situatie te laten
voortduren. Daarom zijn wij voor de afschaffing van het burgemeestersreferendum.D66 wilde het burgemeestersreferendum als tussenstap op weg naar de echt
gekozen burgemeester. Dan gaat het om een burgemeester met bevoegdheden: sturingskracht
bij het opstellen van een coalitieakkoord, invloed op de vorming en de samenstelling
van het college, verantwoordelijkheid voor de portefeuilleverdeling binnen
het college en zeggenschap over het ambtelijk apparaat. Wij wilden dat deze
burgemeesters rechtstreeks door de kiezers konden worden gekozen en afgerekend.
Wij wilden dat iedereen zich verkiesbaar kon stellen voor de functie; mensen
van elke politieke partij, maar ook personen zonder partijpolitieke achtergrond.
Als de politieke verhoudingen het nu zo willen, dan wachten wij onze tijd
wel af.De heer Van Raak (SP):Voorzitter. Onze democratie staat of valt met het vertrouwen van mensen.
De burgemeestersreferenda hebben dat vertrouwen bepaald geen goed gedaan.
Wij moeten van onze democratie geen poppenkast maken, zo zeg ik ook tegen
D66. In januari van dit jaar konden de inwoners van Eindhoven kiezen tussen
twee PvdA-bestuurders. In oktober vorig jaar konden de inwoners van Utrecht
kiezen tussen, wel ja, twee PvdA-bestuurders. Daar zou ik ook niet bepaald
enthousiast van worden. De inwoners van Eindhoven en Utrecht lieten zich niet
voor de gek houden en bleven dan ook massaal thuis. In november vorig jaar
droeg de Tweede Kamer de regering op om de burgemeestersreferenda af te schaffen.
De motie van de heer Van der Staaij sprak uit, de subsidie daarvoor stop te
zetten. Vandaag gaan wij die opdracht uitvoeren. Weinig gemeenten hebben gebruikgemaakt
van het burgemeestersreferendum. Waar dat wel gebeurde, hebben meestal maar
weinig kiezers de moeite genomen om hun stem uit te brengen. Als je mensen
om een keuze vraagt, dan moet er ook echt iets te kiezen zijn. Ook als een
referendum wordt gehouden tussen burgemeesterkandidaten met een verschillende
politieke achtergrond is een inhoudelijke keuze moeilijk. Burgemeesterskandidaten
kunnen geen politiek programma presenteren. Zij kunnen geen beloften doen,
maar moeten dat wel en zij kunnen niet door de bevolking worden afgerekend.Als je spelregels van het bestuur wilt veranderen, heb je een tweederde
meerderheid nodig. Dat is een heel goede zaak. Dat moet vooral niet door één
partij gedaan worden. Dan krijgen wij namelijk burgemeesters die niemand wil.
De SP is voor een door de gemeenteraad gekozen burgemeester. Dat lost een
aantal problemen op. De burgemeester krijgt een bredere taak. Als hij door
de gemeenteraad is gekozen, kan hij beter ter verantwoording worden geroepen.
Dan is zo iets als de geheimhouding in de vertrouwenscommissie – de
D66-fractie wees al op 75 jaar geheimhouding – ook niet meer nodig.
De burgemeester wordt dan gewoon gekozen en dan is het duidelijk hoe de verhoudingen
liggen. Wij kunnen dan ook een einde maken aan de landelijke banencarrousel
van hier een CDA'er, daar een PvdA'er en elders weer een VVD'er moet worden
benoemd. Laat hem gewoon door de gemeenteraad kiezen.De SP-fractie heeft de staatssecretaris gevraagd naar haar visie op de
staat van de dualisering. Ik vraag de staatssecretaris via de minister of
zij bereid is om daarin ook in te gaan op de haalbaarheid en de uitvoerbaarheid
van deze vorm van een gekozen burgemeester.De voorzitter:Het woord is aan de heer Anker. Ik zie dat hem dit verrast, maar de heer
Van Raak was razend snel.De heer Anker (ChristenUnie):Ik ben gisteren de gehele dag met de heer Van Raak in debat geweest. Hij
was toen zo lang van stof dat ik dacht, nog wel een glaasje water te kunnen
halen.De voorzitter:Wilt u hier een persoonlijk feit van maken? Ik doe dat dan onmiddellijk!De heer Anker (ChristenUnie):Ik vind dit wel heel veel vuurwerk.Voorzitter. Het voorliggende wetsvoorstel is het slotakkoord van een tien
jaar durende discussie over de invoering van de gekozen burgemeester. Maar
liefst acht – het is een beetje een gok – wetsvoorstellen heeft
de Kamer behandeld, om nog maar niet te spreken over de verschillende
hoofdlijnennotities over de gekozen burgemeester en een nieuw kiesstelsel.
De huidige mogelijkheid van een raadplegend referendum over twee door de raad
geselecteerde kandidaten heeft in de praktijk alleen maar tot ergernis en
valse verwachtingen geleid. Het was vlees nog vis. Had men destijds echt willen
kiezen voor een direct gekozen burgemeester, dan had de kandidaatstelling
daadwerkelijk open moeten zijn. De fractie van de ChristenUnie is daarvan
om verschillende redenen geen voorstander, dat moge bekend zijn.De ChristenUnie-fractie pleit voor een sterke, daadkrachtige en aansprekende
burgemeester die boven de partijen kan staan, die een echte burgervader kan
zijn voor alle burgers. Met een steeds groter wordende rol op het gebied van
openbare orde is het belangrijk dat hij een groot draagvlak heeft, zowel in
het college als in de raad. Onze samenleving heeft burgemeesters nodig die
optreden als primus inter pares tussen bevolkingsgroepen van verschillende
afkomst, politieke kleur en religie. Zijn draagvlak moet dan ook zo groot
mogelijk zijn, maar ook zijn onafhankelijkheid.De ChristenUnie-fractie is van mening dat dit profiel het best gewaarborgd
wordt door de Kroonbenoeming en heeft geen behoefte aan een rechtstreeks gekozen
burgemeester. Dat leidt alleen maar tot een schimmig systeem van botsende
mandaten en bevoegdheden. De benoemingsprocedure is bovendien al gedemocratiseerd
met de introductie van de voordracht door de raad. Dat vergt van de te benoemen
burgervader al de nodige elasticiteit tussen partijpolitiek en onafhankelijkheid.
Wij hebben dat gezien bij de procedure rond de benoeming van de nieuwe Rotterdamse
burgemeester. Daarmee is het maximale middel ingezet om ervoor te zorgen dat
de burgers die burgemeester krijgen die het best bij hun dorp of stad past,
zodat het goede van de Kroonbenoeming behouden blijft. Het heeft ons in Rotterdam
wel gestoord dat bij de burgemeestersbenoeming de grens van de geheimhoudingsplicht
door enkele raadsleden is opgezocht. Daarmee wordt schade berokkend aan de
te benoemen burgemeester en aan het draagvlak dat hij moet hebben om een burgervader
voor alle burgers te zijn. Dit optreden maakt zelfs een door de raad voorgedragen
burgemeester kwetsbaar. Dit is niet wenselijk. Ik kan mij voorstellen dat
de minister zich daaraan ook heeft gestoord.Kortom, de ChristenUnie-fractie is blij met het voorliggende voorstel.
Wat ons betreft, zijn wij voorlopig klaar met de discussie, zodat rust en
duidelijkheid wordt gecreëerd voor de gemeenten. Het is van belang dat
de minister nu goed aan de gemeenten duidelijk maakt dat er geen enkele ruimte
meer is om een referendum te houden. Wat gaat de minister daaraan doen?De heer Brinkman (PVV):Voorzitter. Het referendum heeft gefaald, daarover kunnen wij het allemaal
wel eens zijn. Ligt dat aan de intenties van dat referendum, aan de desinteresse
bij de burger of aan de gebrekkige doorzettingsmacht van de raad? Aan geen
van alle. Het burgemeestersreferendum is een geweldig initiatief als opstapje
naar de gekozen burgemeester, maar was vanaf het begin al gedoemd tot mislukken.
De grote regentenpartijen waren bang om hun lucratieve baantjes te verliezen
en hebben het, naar de beleving van de PVV-fractie, onderhuids getorpedeerd.
Sinds de invoering van het referendum zijn er meer dan driehonderd burgemeesters
benoemd en slechts in acht gevallen is een referendum gehouden. Tja, het was
een facultatief referendum. Op grond van die acht referenda beslist het kabinet
om het raadplegend referendum in de prullenbak te gooien.Het failliet van het referendum is niet de schuld van de ongeïnteresseerde
burgers, zoals het kabinet beweert. Het is de schuld van de politieke elite,
die eigenlijk nooit veel zin heeft gehad om de kans te lopen dat hij haar
politieke vriendjes niet de baantjes kon toeschuiven. Wij zijn samen met Georgië
het enige land in Europa waar nog burgemeesters in achterkamertjes door handjeklap
worden benoemd. Zelfs in het corrupte Roemenië kiezen de burgers hun
eigen burgemeester. Dit zijn Antilliaanse toestanden waar men op de eilanden
nog wat van kan leren. Er worden allerlei redenen aangedragen waarom het referendum
heeft gefaald. De kandidaat-burgemeesters kunnen zich niet profileren. De
keuze is door tussenkomst van de raad te beperkt, er is te weinig belangstelling
et cetera, et cetera.De grote partijen moeten zich wat de PVV betreft, de ogen uit de kop schamen.
Waar halen zij het lef vandaan om de burger de schuld te geven van het mislukken
van deze referenda. Mijn fractie vindt het echt bespottelijk om in Utrecht
en Eindhoven de burger te laten kiezen uit PvdA'ers en dan bij een lage opkomst
te roepen dat het systeem niet werkt. De burger heeft gewoon het idee dat
er niets te kiezen valt en heeft misschien geen zin om opnieuw een PvdA'er
op die post te kiezen, en dus blijven zij simpel weg.Ook in Rotterdam had de burger de hoop dat er een burgemeestersreferendum
zou komen. De stad van Pim Fortuyn; daar waar de hoop op een betere democratie,
de democratie voor de burger is herboren. Dit burgemeestersreferendum kregen
zij daar niet. Wat zij kregen, was een nieuwe Ajax-burgemeester met een dubbele
nationaliteit en dus de schijn van een dubbele loyaliteit. Volgens sommige
Rotterdammers zelfs een driedubbele loyaliteit: een Marokkaanse Amsterdammer
in Rotterdam. Rabat aan de Maas is nu officieel. Ik citeer hierbij graag mijn
fractievoorzitter: een Marokkaan als burgemeester van de tweede stad van Nederland
is net zo gek als een Nederlander als burgemeester van Mekka. Zo is het en
niet anders.Hoe succesvol had het raadplegend burgemeestersreferendum kunnen zijn
indien men in Rotterdam had kunnen kiezen tussen Aboutaleb, Leers en Van Sluis?
Ik begrijp dat het kabinet dit niet aandurfde. Een dergelijk referendum was
namelijk echt een prachtig succes geworden. Graag een reactie.De heer Heijnen (PvdA):Ik ben benieuwd wat de reactie van de PVV zou zijn geweest als zo'n referendum,
dat wat mij betreft had gekund, maar niet wat de meerderheid van de raad betreft,
ertoe had geleid dat iemand met een andere nationaliteit, een dubbele nationaliteit
of wie dan ook, zou zijn gekozen? Had u dan ook zulke grote woorden gebruikt
of had u de uitslag van de kiezer gerespecteerd?De heer Brinkman (PVV):Wij hadden uiteraard de uitslag van de kiezer gerespecteerd, maar op onze
opstelling over de dubbele nationaliteit kom ik in mijn volgende
alinea terug, want daar zijn wij uiteraard op tegen.De PVV is van mening dat iemand met een dubbele nationaliteit nooit burgemeester
kan worden in Nederland, mijnheer Heijne. Het kan niet zo zijn dat de burgemeester
loyaliteit heeft ten opzichte van Nederland en mogelijk ook ten opzichte van
een ander land. Ik zeg: mogelijk ook ten opzichte van een ander land. Al nemen
wij hierbij alleen maar het feit dat die andere landen vaak grondwettelijke
eisen stellen aan die persoon met die dubbele nationaliteit. Als het onder
het Marokkaans recht niet mogelijk is om afstand te doen van die nationaliteit,
dan zeggen wij: dat is pech hebben, dan moet u terug naar Marokko om daar
de wet te wijzigen.De PVV laat zich niet de wet voorschrijven door andere mogendheden, dat
moge duidelijk zijn. Nederland bepaalt zelf wel welke wet het hanteert en,
voorzitter, dat is de Nederlandse en niet de Marokkaanse. Is de minister bereid
om wetgeving voor te bereiden of om met een ander plan te komen om te voorkomen
dat wij straks in Nederland burgemeesters hebben met naast de Nederlandse
ook de meest andere exotische paspoorten?Het is ook vreemd dat in Nederland de grote politieke partijen in de gemeenteraad
uitmaken wie er uiteindelijk burgemeester kan worden. In de huidige situatie
zijn burgemeesters altijd lid van een politieke partij. In totaal zijn in
Nederland maar 310.000 personen lid van een politieke partij. Meer dan 85%
van de Nederlandse burgemeesters zijn lid van de PvdA, het CDA of de VVD.
Deze drie partijen verdelen de burgemeestersposten onder vriendjes en vriendinnetjes
zonder dat de burger daar controle, direct of indirect, op heeft; een democratie
onwaardig. Deze drie regentenpartijen hebben gezamenlijk ongeveer 156.000
leden. Dat betekent dat slechts 1% van het Nederlandse volk kans heeft
om burgemeester te worden; 1% en 99% niet. Ik kan niet duidelijker
aangeven dat de grote partijen natuurlijk baat hebben bij het afschaffen van
dit raadplegend burgemeestersreferendum.Voorzitter. Ik sluit af.De PVV is groot voorstander van de gekozen burgemeester. Helaas zullen
wij dat met de huidige samenstelling van deze Kamer niet redden. Ziet het
kabinet niet in dat het zich met dit burgemeestersreferendum compleet belachelijk
maakt indien het dit facultatief raadplegend – dit zijn al twee voorbehouden –
burgemeestersreferendum na het benoemen van ruim 300 burgemeesters waarvoor
acht referenda zijn gehouden, in de prullenbak gooit? Ik refereer nogmaals
aan onze democratische voorbeeldfunctie in Europa. Wij zijn met Georgië
het enige land dat op generlei wijze een vorm van gekozen burgemeester heeft.
Dit zou onze eer gewoon te na moeten zijn. Zijn wij een democratie? Ik stel
het kabinet voor om deze wetswijziging niet door te voeren totdat wij minimaal
tien referenda hebben gehouden, waarin het volk heeft kunnen kiezen uit minstens
drie kandidaten van verschillende partijen. Dit zou de eerstvolgende tien
burgemeestersbenoemingen moeten betreffen. Vervolgens zou een onafhankelijke
instantie deze referenda moeten evalueren. Wat vindt de minister van dit voorstel
voor een opstapje om uiteindelijk te komen tot de gekozen burgemeester?De heer Anker (ChristenUnie):Ik heb lang getwijfeld of ik zou interrumperen. Ik doe het toch, maar
laat al het vreselijks dat de heer Brinkman over de nieuwe burgemeester van
Rotterdam heeft gezegd, liggen. Wat is zijn vertrouwen in de gemeenteraad?
Ik heb zelf een tijdje in een gemeenteraad gezeten die behoorlijk wat burgemeesters
heeft versleten, namelijk in Zaanstad. Wij moesten telkens de keuze maken:
wel of geen referendum. Wij hebben daar altijd open en eerlijk over gesproken
en ruim over gedebatteerd. Uiteindelijk heeft de gemeenteraad besloten, geen
referendum te houden. De gemeenteraad had ook kunnen besluiten, dat wel te
doen. Een groot aantal gemeenten heeft dat ook besloten. Want vindt de heer
Brinkman van het feit dat een groot aantal gemeenteraden heeft gezegd geen
behoefte te hebben aan een referendum en dat zij er zelfs niet veel heil in
zien? Met zijn voorstel grijpt de heer Brinkman in, in wat gemeenteraden moeten
doen. Dat vind ik nog vreemder, dat de Kamer zegt hoe gemeenteraden hun burgemeester
moeten benoemen.De heer Brinkman (PVV):Ik ben een groot voorstander van een gekozen burgemeester. Ik wil het
enige pad daar naar toe doorzetten en het burgemeestersreferendum houden als
opstapje. Natuurlijk kiezen burgers om vele redenen een politiek partij in
de gemeenteraad. Ik kom even uw kant uit met mijn vertrouwen in de gemeenteraad.
Burgers hebben vele redenen om op een partij te stemmen. Het kan heel goed
zijn dat er een andere reden is om op een burgemeester te stemmen die mogelijk
zelfs van een totaal andere politieke kleur is of misschien helemaal geen
lid is van een politieke partij. Ik vind dat iedere burger in elk dorp in
elk gehucht op een burgemeester moet kunnen stemmen, al is hij geen lid van
een politiek partij. Daar gaat het om. De politiek moet niet altijd greep
blijven houden op de burgemeester.De heer Anker (ChristenUnie):Waar het echt mank gaat, is dat u hier zegt dat in achterkamertjes burgemeesters
worden verdeeld.De heer Brinkman (PVV):Dat is ook zo.De heer Anker (ChristenUnie):Ik zit in een kleine fractie, dus ik voel mij vrij om te veronderstellen
dat dit meevalt.De heer Brinkman (PVV):Het is dus wel zo.De heer Anker (ChristenUnie):Dat is dan uw woord tegen het woord van vele anderen. Het gaat om de gemeenteraad.
U gaat helemaal voorbij aan de gemeenteraad en zegt dat benoemingen hier worden
besloten en de gemeenteraad daar geen rol in speelt. Volgens mij is dat niet
waar. Als je alleen al kijkt naar de moeite die een burgemeester soms heeft
met zijn gemeenteraad, blijkt daaruit dat de gemeenteraad zijn controlerende
rol op een fantastische manier kan vervullen.De heer Brinkman (PVV):Mijnheer Anker, u loopt hier nu bijna twee jaar rond. U hebt in de gemeenteraad
als wethouder gewerkt.De voorzitter:U spreekt elkaar rechtstreeks aan. Het is echt de bedoeling dat u dat
via mij doet.De heer Brinkman (PVV):Mevrouw de voorzitter, de heer Anker loopt hier al twee jaar rond en hij
is meen ik wethouder geweest in een gemeente.De voorzitter:Dat had hij wel gewild; hij was raadslid.De heer Brinkman (PVV):Misschien wordt hij ooit wethouder. Hij moet hebben gezien – ik
heb het althans gezien – dat in de drie grote partijen die ik zojuist
heb genoemd een politiek spel wordt gespeeld om te bekijken wie men naar voren
zal schuiven bij de volgende burgemeestersbenoemingen en wie daarin een kans
zal maken. Dat wordt onderling bedisseld. Heeft de heer Anker dat niet gezien?
Ik heb het wel gezien. Misschien dat ik iets beter kijk. Het gebeurt gewoon.
Het is de achterkamertjespolitiek en daar is de PVV wars van.De heer Heijnen (PvdA):Voorzitter. Ik denk dat in deze Kamer al genoeg gesproken is over het
verschil in opvatting tussen de overgrote meerderheid van de Kamer en de PVV
over gelijke rechten voor iedere burger in dit land, ook op het uitoefenen
van politieke of bestuurlijke functies. Er is een groot democratisch tekort
in dit land. De kans dat een burger burgemeester wordt, is groter dan de kans
dat iemand lid kan worden van de PVV, want de PVV heeft geen leden.De heer Brinkman (PVV):Ik kan u vertellen dat onze aanhang waarschijnlijk zo groeit dat wij bij
de volgende verkiezingen groter worden dan de PvdA. Wij zullen eens kijken
waarbij zij het meeste baat hebben.De heer Heijnen (PvdA):Maar zij hebben niets te vertellen.De heer Brinkman (PVV):Dat moet de heer Heijnen niet zeggen. Bij de volgende verkiezingen zal
blijken of mensen wel of niet op ons stemmen om ons programma. De heer Heijnen
kan zeggen wat hij wil, maar als wij niet goed ons best doen voor onze achterban,
worden wij afgeserveerd en blijven wij met twee zetels zitten bij de volgende
verkiezingen. Dat doen wij niet. Wij hebben een goede achterban. Wij luisteren
naar onze achterban. Wij hebben een goed programma en wij zullen de volgende
verkiezingen hopelijk vele malen groter worden dan de partij van de heer Heijnen,
de PvdA.De heer Heijnen (PvdA):Ik kan niet anders dan constateren dat de PVV wel een heel smalle opvatting
heeft over democratie. Er is geen invloed van de burgers mogelijk op de vertegenwoordigers
van de PVV of op hun programma, anders dan achteraf.De heer Brinkman (PVV):De PvdA pretendeert een van de progressieve partijen te zijn in dit land;
volgens de heer Van der Ham kennelijk samen met de SP. De PvdA behoort echter
tot het meest conservatieve smaldeel in dit hele huis wat de manier van democratie
bedrijven betreft. Democratie is niet alleen een politieke partij die zodanig
is ingedeeld als de regering verlangt, het betekent ook luisteren naar de
mensen, het land ingaan, met je achterban praten, het internet opgaan, met
mensen praten, kijken wat zij willen en proberen om dat hier in Den Haag gedaan
te krijgen. Als je niet luistert, word je bij de volgende verkiezingen afgeserveerd.
Ik kan u verzekeren dat dit bij ons niet zal gebeuren en hopelijk worden wij
groter dan de partij van de heer Heijnen.De heer Heijnen (PvdA):Mevrouw de voorzitter. De Partij van de Arbeid meent dat wat goed is voor
het land, goed is voor een gemeente. Wij vinden dus dat gelijk met de gemeenteraadsverkiezingen
een burgemeester kan worden gekozen, hetzij doordat een van de mensen op de
lijsten door de gemeenteraad tot het burgemeestersambt wordt benoemd, hetzij
omdat de raad iemand van buiten tot burgemeester benoemt, zoals wij dat ook
doen als het gaat om de premier van dit land. Dat is onze opvatting. Op basis
daarvan zouden wij af willen van de kroonbenoeming.In het coalitieakkoord is echter niet gekozen voor die weg. De Partij
van de Arbeid kan zich goed vinden in het coalitieakkoord en zeker in de uitwerking
op dit punt. Er staat immers klip en klaar dat de gemeenteraden de voordracht
doen voor de burgemeester en dat daarvan slechts om heel zwaarwichtige redenen
kan worden afgeweken.In die context moeten wij het voorliggende voorstel beoordelen dat ertoe
strekt om de mogelijkheid van het burgemeestersreferendum af te schaffen en
dat is niet gemakkelijk. Naast de nadelen die door mijn collega-afgevaardigden
zijn genoemd, zijn er ook voordelen. Ik denk dat meer dan 100.000 burgers
in dit land de moeite hebben genomen om in acht gemeenten hun voorkeur uit
te spreken voor de ene of de andere kandidaat. Ik meen dat de legitimiteit
van door een referendum gekozen burgemeesters groter is dan die van benoemde
burgemeesters. Burgers kennen vanaf dag één hun burgemeester
als aan zijn verkiezing een campagne voorafgegaan is. Het komt enigszins tegemoet
aan het gevoel van geëmancipeerde burgers dat zij invloed uitoefenen
op wie hun burgemeester wordt. Het komt ook tegemoet aan de gedachte dat je
decentrale overheden zelf laat beslissen over de inrichting van het proces
om te komen tot een voordracht.Nogmaals, er zijn ook nadelen. Een aantal woordvoerders heeft ze genoemd,
ik zal ze niet herhalen. Wij zijn echter niet doof voor de wrevel bij de burgers
als zij moeten kiezen tussen twee kandidaten van dezelfde partij, welke partij
dat ook is. Wij herkennen die wrevel en wij zien ook de lage opkomst in Utrecht.
Een burgemeester heeft natuurlijk beperkte bevoegdheden en hij loopt het risico
dat hij in een campagne meer verwachtingen wekt dan hij kan waarmaken. Wat
ons betreft is het dus een moeilijke afweging. Wij zouden graag zien dat wij
in een komende periode tot afspraken kunnen komen. Wij willen op weg naar
een door de raad gekozen burgemeester, tegelijk met de gemeenteraadsverkiezingen.
Intussen doen wij het zoals wij het nu doen. Uiterlijk bij de stemmingen zullen
wij aangeven hoe wij tegen dit wetsvoorstel aankijken.De heer Van Raak (SP):Ik ben blij dat de PvdA nog steeds voor de door de gemeenteraad gekozen
burgemeester is. Dat zijn wij ook. Misschien kunnen wij samen aan de minister
vragen of zij aan de staatssecretaris wil vragen om daarop haar visie te geven
in de Staat van de dualisering. De heer Heijnen begon met de loftrompet te
steken over het burgemeestersreferendum. Maar waarom heeft de PvdA de keuze
gemaakt om twee keer – bij de laatste twee referenda, in Eindhoven en
Utrecht – PvdA-bestuurders aan de mensen voor te leggen? Waarom heeft
de PvdA dat gedaan? Daarmee weet zij toch dat het referendum
de nek wordt omgedraaid en dat de kiezers niet serieus worden genomen?De heer Heijnen (PvdA):Ik ben ontzettend blij dat de heer Van Raak deze vraag stelt. Deze vraag
stelt mij in de gelegenheid om het misverstand dat bij een aantal leden van
deze Kamer leeft weg te nemen, dat de PvdA, het CDA of de VVD – die
partijen worden het meest genoemd – ook maar enige invloed zouden uitoefenen
op de selectie zoals die plaatsvindt in gemeenteraden. Deze selectie vindt
niet alleen door die drie partijen plaats, maar vaak door tien à elf
partijen, die allemaal zijn vertegenwoordigd in een vertrouwenscommissie.
Niets is dus minder waar. De heer Van Raak moet zijn vraag stellen aan de
gemeenteraad van Utrecht en aan de gemeenteraad van Eindhoven. Hij moet zijn
vraag niet stellen aan Pierre Heijnen, namens de PvdA-fractie in deze Kamer,
die niets meer en niets minder doet dan mensen wijzen op een vacature. Ik
hoop dat de SP dat ook een keer zal doen.De heer Van Raak (SP):Wij doen in ieder geval niet mee aan déze banencarrousel. Straks
gaat dat met de door de gemeenteraad gekozen burgemeester allemaal anders
worden. Waarom heeft de PvdA in Eindhoven of in Utrecht daarvoor gekozen?
Waarom heeft de gemeenteraad in deze steden daarvoor gekozen? Dat is toch
niet zo mooi?De heer Heijnen (PvdA):Ik kan die vraag niet voor de PvdA-fractie in Eindhoven of Utrecht beantwoorden.
Dat kunnen ze veel beter zelf. Voorts hebben beide fracties geen meerderheid
in hun raad. De vraag van de heer Van Raak moet dus echt aan die raden worden
gesteld. Als hij mij vraagt of ik gelukkig ben met het feit dat het in beide
gevallen om twee mensen van dezelfde partij ging, dan zeg ik: nee, dat ben
ik niet, omdat dit het gevoel versterkt bij mensen dat zo'n referendum maar
een beperkte betekenis heeft, en omdat zij graag politieke voorkeuren tot
uiting zouden willen brengen in de verkiezing van een burgemeester.De heer Schinkelshoek (CDA):Ik begrijp dat de heer Heijnen en zijn fractie ons nog enige tijd in spanning
zullen houden over de vraag of zij voor dit voorstel zullen stemmen. Dat wachten
wij uiteraard af. Bij de schriftelijke voorbereiding heeft de heer Heijnen
voorgesteld om een besluit over het houden van een burgemeestersreferendum
aan de gemeenteraden over te laten. Dan zouden wij in gemeente A wel en in
gemeente B geen burgemeestersreferendum krijgen. Speelt deze afweging voor
de heer Heijnen een rol, of ziet hij van dit vermeende tussenvoorstel af?De heer Heijnen (PvdA):De huidige wet schrijft niet voor dat er een referendum moet plaatsvinden,
maar biedt gemeenteraden daarvoor de gelegenheid. Het is juist dat wij aarzelen
om zo'n instrument af te nemen van een gemeenteraad die zelf zijn voordrachtproces
kan inrichten en die daaraan de ene keer met wat meer en de andere keer met
wat minder geluk gestalte heeft gegeven. Je moet wel goede argumenten hebben
voordat je zo'n instrument afneemt. Dat laat onverlet dat wanneer wij in meerderheid
in deze Kamer zouden besluiten om deze wijziging te aanvaarden, het niet voor
de hand ligt dat ik gemeenten zou oproepen om zich daar niets van aan te trekken
en om toch een referendum te organiseren.De heer Schinkelshoek (CDA):Kan de heer Heijnen iets meer inzicht geven in hoe de afweging zal uitvallen.
Wat geeft bij de PvdA-fractie de doorslag om voor of tegen dit voorstel te
stemmen?De heer Heijnen (PvdA):Er zijn van die debatten die je ingaat met een standpunt, waarbij je weet
wat er uitkomt. Dit is een iets ander debat. Ik heb de relativiteit geduid
door te zeggen wat wij werkelijk vinden van de burgemeesterskwestie. In de
huidige situatie bestaat de mogelijkheid tot een referendum. Daarbij zijn
er argumenten voor en tegen. Ik meen dat het niet heel veel uitmaakt op welke
kant wij het dubbeltje precies laten vallen, mede gelet op de opstelling van
het overgrote deel van de partijen vandaag.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter. De VVD is voorstander van een echte kroonbenoeming of een
echt door het volk gekozen burgemeester, van het ene systeem of het andere
systeem. Dat is niet alleen een kwestie van de aanstellingswijze van de burgemeester;
het gaat om twee heel verschillende functionarissen. Er zitten aan de direct
door het volk gekozen burgemeester nadrukkelijk voorwaarden, die wij in het
debat en in de onderhandelingen in de vorige kabinetsperiode altijd naar voren
hebben gebracht. Het zijn immers twee verschillende functies. De ene is een
boven de partijen staande burgemeester in een niet politieke functie. De andere,
de gekozen burgemeester, is de eerste politicus van de stad. Deze moet met
een eigen programma de campagne in gaan, doorzettingsmacht hebben om dat programma
waar te maken en dus invloed hebben op de vorming van zijn college en op de
top van de ambtelijke organisatie. Zo ontstaat een geheel andere functie.
Wij hebben in alle discussies – en ik heb er heel veel gevoerd de afgelopen
jaren – nadrukkelijk gezegd: denk eraan dat je het ambt niet onveranderd
kan laten als je de aanstellingswijze zo drastisch wijzigt. Volgens de VVD
is het burgemeestersreferendum dan ook geen stap in de richting van de gekozen
burgemeester, want er moet veel meer veranderd worden als je echt wilt kunnen
kiezen.De burgers hadden dat goed door, want er viel meestal niets te kiezen.
Het is niet alleen in Eindhoven en Utrecht niet goed gegaan, maar ook in Delfzijl.
En in Zoetermeer werd ook het opkomstpercentage niet gehaald. Dus in vier
van de acht gevallen is het niet goed gegaan. Wij hebben kunnen leren van
die ervaring. De fout die wij met zijn allen hebben gemaakt, is dat wij elementen
van het ene systeem hebben proberen te implementeren in het andere. Wij wilden
elementen van een directe democratie implementeren in een systeem van vertegenwoordigende
democratie, zonder dat wij voldoende met elkaar hadden gedebatteerd over de
vraag hoe daarbij het ambt zou moeten wijzigen. Na alles wat wij hebben meegemaakt,
is ook helder dat het in deze situatie verstandig is om dit raadgevend referendum
af te schaffen.Toch zijn wij er daarmee nog niet. Het is immers gemakkelijk om iets af
te schaffen maar dan moet je wel kijken wat je overhoudt. Op dit moment hebben
wij niet meer een echte kroonbenoeming. De invloed van de gemeenteraad
is zo groot geworden dat de Kroon in de laatste vijf jaar geen enkele beslissing
heeft genomen die afweek van de voordracht van de gemeenteraad. Dat leidt
niet in alle gevallen tot een evenwichtig benoemingsbeleid.De minister kan wel vinden en zeggen dat te weinig vrouwen worden benoemd,
maar zij gaat daar niet over. Wij kunnen wel vinden dat er een politieke onevenwichtigheid
is, bijvoorbeeld bij de steden met meer dan 100.000 inwoners, maar wij gaan
daar niet over. Wij zien eigenlijk een vleugellamme minister die zich alleen
maar bezig kan houden met "management by speech". Je kunt wel vertellen
wat je vindt, maar uiteindelijk heb je geen invloed.Voorzitter. Wij zouden ons kunnen voorstellen dat wij toch nog eens goed
nadenken over het systeem van de Kroonbenoeming. Ik herhaal dat met ons te
praten valt over een systeem van een gekozen burgemeester. Waar eigenlijk
niet over te praten valt, is een systeem van een door de raad gekozen burgemeester.
Daar hebben wij steeds heel sterk afstand van genomen.Ik zou mij kunnen voorstellen dat wij met een aantal kleine wijzigingen
al een heel eind verder zouden kunnen komen. Bijvoorbeeld zou ik mij kunnen
voorstellen dat wij een dubbele besloten voordracht hebben door of de vertrouwenscommissie,
of de gemeenteraad, waardoor er meer besluitvormingsruimte komt voor de minister
casu quo het kabinet, en waarbij ook de Kroon de ruimte krijgt die de Kroon
behoort te hebben. Daarbij mag, wat ons betreft, de gemeenteraad nog steeds
een belangrijke adviserende taak hebben. Er is echter ook een aantal daar
bovenstaande afwegingen, waardoor het verstandig is dat er op landelijk niveau
wat sturing wordt gegeven. Ik zou het op prijs stellen als ook van de kant
van de minister daar eens wat vrijelijk over gefantaseerd wordt, al realiseer
ik mij dat – zoals zo vaak – het regeerakkoord erg verstikkend
werkt, omdat de formuleringen die daarin staan, niet veel ruimte bieden. Ik
heb echter ook begrepen van de collega's dat zij zorgen hebben over een aantal
ontwikkelingen als het gaat over het benoemingenbeleid.De heer Schinkelshoek (CDA):Voorzitter. Ik denk dat wij de heer Van Beek dank mogen zeggen voor het
college waarop hij ons vergast over twee modellen van burgemeesters, de politicus
en de bestuurder. Ik ben zo benieuwd waar zijn partij nu voor staat. Kiest
de VVD voor de burgemeester die wij nu hebben en die door de Kroon benoemd
is, dus het model van de burgemeester als bestuurder? Of kiest de VVD voor
de politicus, de rechtstreeks door de bevolking gekozen burgemeester? Of is
het de VVD om het even?De heer Van Beek (VVD):Wij hebben in ons verkiezingsprogramma staan – en ik denk dat u
dat weet – dat wij voorstander zijn van, en bereid om mee te werken
aan, de invoering van een direct door het volk gekozen burgemeester. Dat kan
dan echter niet alleen gaan om de aanstellingswijze, maar om een wijziging
van het hele bestuur van de lagere overheid. Dan moeten alle consequenties
daarvan worden aanvaard. Wij hebben steeds gezegd: als je die stap niet wilt,
kunt of durft te zetten, dan kiezen wij voor het handhaven van de echte Kroonbenoeming,
omdat wij erg ongelukkig zijn met de elementen die in de verschillende systemen
niet thuishoren.De voorzitter:Wil de geachte afgevaardigde Schinkelshoek nog een vraag stellen?De heer Schinkelshoek (CDA):Dank u wel, mevrouw de president. Het is van tweeën een. Zou u, mijnheer
Van Beek, het één liever willen dan het ander? Of zegt u: nee,
laten wij dit nu maar houden, en als het dan toch moet, dan moet het maar
helemaal over?De heer Van Beek (VVD):Wij hebben ons in ons verkiezingsprogramma uitgesproken voor de direct
door het volk gekozen burgemeester. Klip en klaar.De heer Schinkelshoek (CDA):Helder. Dan weten wij op dat punt wat wij aan elkaar hebben.De voorzitter:Dank u wel. Ik begreep dat hare excellentie de minister meteen kan antwoorden?
Wij zijn hier heel plechtig vandaag.Minister Ter Horst:Voorzitter. De geachte afgevaardigde Schinkelshoek heeft toch grote invloed
hier in de Kamer, dat is maar weer duidelijk. Word ik weer eens als excellentie
aangesproken. Dank u wel, geachte voorzitter.Voorzitter. Een aantal geachte afgevaardigden uit de Kamer heeft op voortreffelijke
wijze de argumenten verwoord voor afschaffing van het burgemeestersreferendum,
dus ik wou dat maar niet over gaan doen. De kern van de opvatting van het
kabinet is dat als je de burger laat kiezen, dan moet er ook echt iets te
kiezen zijn. Iets kiezen kan niet alleen gaan om twee verschillende mensen
uit verschillende politieke partijen. Het zou dan ook daadwerkelijk moeten
gaan om de opvattingen die de kandidaten hebben en om de mogelijkheden die
zij hebben om, als zij eenmaal burgemeester zijn, daadwerkelijk beleid uit
te voeren. Dat is op dit moment niet het geval. Een dergelijk type burgemeester
kennen wij niet. Dat leidt ertoe dat er in de ogen van het kabinet niets te
kiezen is. Het kabinet kiest nadrukkelijk niet voor die variant, maar voor
de door de Kroon benoemde variant, met een bindende voordracht van de gemeenteraad.
De afschaffing van het burgemeestersreferendum wil niet zeggen dat dit alleen
maar negatieve zaken met zich heeft meegebracht. Ik ben het ook wel met de
heer Heijnen eens dat het voordeel ervan is dat de burgemeester de stad goed
kent en dat de inwoners van de stad de burgemeester beter leren kennen. Ik
stel daar tegenover dat er ook andere mogelijkheden zijn om dat te doen, ook
zonder referendum. Er staat de burgemeester niets in de weg om op eenzelfde
wijze als in Utrecht en Eindhoven is gebeurd kennis te maken met de stad.
Dat het vaak niet gebeurt is iets anders.De heer Van Beek (VVD):De minister gebruikte de term "bindende voordracht". Die voordracht
kennen wij niet in dit land. Er staat wel een passage over in het regeerakkoord,
maar niet in de wet. Ik acht het staatsrechtelijk ook volstrekt onjuist om
aan de Kroon een bindende voordracht te laten doen. Ik vind dat de Kroon als
een heel bijzonder orgaan altijd keuzevrijheid moet hebben.Minister Ter Horst:Dat ben ik met u eens, maar ik citeerde het coalitieakkoord en daar staat
dit in. De manier waarop het kabinet dit heeft uitgewerkt – dat kunt u ook terugzien in mijn beleid – komt erop neer dat de aanbeveling
van de gemeenteraad, dan wel van provinciale staten, voor mij leidend is,
tenzij er zeer zwaarwegende redenen zijn om daarvan af te wijken. Zo gaat
het in de praktijk.De heer Van der Ham (D66):Hoe zat het dan in Leeuwarden? In mijn bijdrage heb ik gerefereerd aan
de benoeming in Leeuwarden, waar de uiteindelijk door de Kroon benoemde kandidaat
op nummer drie stond, met dus twee kandidaten daarboven. Toen bent u uitdrukkelijk
wel van de voordracht afgeweken.Minister Ter Horst:Nee, geen enkele keer ben ik afgeweken van de aanbeveling van de gemeenteraad.De heer Van der Ham (D66):Dus dat is geen enkele keer in de afgelopen twee jaar gebeurd?Minister Ter Horst:Nee, en de jaren daarvoor ook niet.De heer Schinkelshoek heeft gevraagd welke ruimte gemeenten nog hebben
als de Kamer dit wetsvoorstel in meerderheid steunt om de bevolking bij de
burgemeestersbenoeming te betrekken. Die mogelijkheid hebben zij. De heer
Schinkelshoek noemde ze zelf al, namelijk de burgers vragen om een bijdrage
te leveren aan het profiel. Dat gebeurt ook in veel gemeenten. Er wordt aan
burgers gevraagd wat voor soort burgemeester zij willen hebben. Dat kan men
heel breed of heel smal opzetten. De informatie die daaruit naar voren komt,
kan gebruikt worden voor de profielschets. De burgers kunnen niet een bijdrage
leveren aan de keuze van individuele kandidaten, dus de inbreng beperkt zich
tot de profielschets.De benoemingsprocedure is in de wet ook uitputtend geregeld. Dat betekent
dat als het referendum uit de wet is geschrapt, ook niet meer een op dat referendum
gelijkende procedure kan worden gevolgd. Er kan dus niet meer aan de bevolking
een oordeel worden gevraagd over de kandidaten die hebben gesolliciteerd.
Er kan dus ook niet een andere procedure worden gevolgd dan de wettelijke.De heer Schinkelshoek (CDA):Ik begrijp dat zo'n referendumachtige situatie – ik haal uw eigen
woorden aan uit het verslag – verbiedt een oordeel te vragen over personen.
Zou bijvoorbeeld wel een enquête of een verkiezing kunnen worden gehouden
over de politieke kleur, het geslacht of een andere eigenschap die aan de
burgemeester worden toegedicht?Minister Ter Horst:Vooraf. Als de procedure eenmaal gestart is, kunnen niet door anderen
dan de gemeenteraad keuzes worden gemaakt. Of dat nu keuzes zijn tussen individuele
personen of op basis van geslacht, politieke kleur of iets anders die een
handwijzing zouden kunnen zijn naar de daadwerkelijke keuze die door de gemeenteraad
wordt gemaakt, dat kan niet, want dat betekent dat je in die procedure mensen
betrekt die daar eigenlijk geen deel van uitmaken. Je hoort kandidaten tevoren
op de hoogte te stellen van de procedure, die vastligt in de wet. Maar het
kan heel goed dat een gemeenteraad vooraf, ter opstelling van het profiel,
aan de inwoners van een stad vraagt of ze liever een vrouw of een man als
burgemeester hebben.De heer Schinkelshoek (CDA):En de uiterste sluitings­termijn waarop de gemeenteraad, de bevolking
al dan niet gehoord, zo iets kan bepalen, is de dag waarop de sollicitatieprocedure
sluit.Minister Ter Horst:Ik zou zeggen: het moment waarop de formele procedure start, namelijk
op het moment dat de vacature in de Staatscourant verschijnt.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter. Los van het feit dat de vraag of je liever een man of vrouw
hebt, naar mijn indruk strijdig is met de Grondwet...Minister Ter Horst:De vraag niet.De heer Van Beek (VVD):Maar het antwoord wel. In de situatie van herindelinggemeenten was het
zo dat, voordat de procedure bestond...Minister Ter Horst:Het burgemeestersreferendum?De heer Van Beek (VVD):Ja... tussen het moment van de gemeenteraadsverkiezingen en de installatie
van de nieuwe raad per 1 januari, de benoemingsprocedure werd afgerond.
Daardoor kon per 1 januari een start worden gemaakt met een echt benoemde
burgemeester en niet met een waarnemer. Door de introductie van het systeem
van de referenda, waarbij de nieuwe raad moest kiezen tussen de lange of de
korte procedure, ontstond de situatie dat er steeds voor een half jaar een
waarnemer moest worden benoemd. Kunnen wij nu terug naar de oude situatie?Minister Ter Horst:Als wat de heer Van Beek stelt juist is...De heer Van Beek (VVD):Dat is zo.Minister Ter Horst:Ik neem dat aan. Ervan uitgaand dat de procedure is verlengd, vanwege
de mogelijkheid van een burgemeestersreferendum, is het logisch dat, als die
mogelijkheid niet meer bestaat, je tot een verkorte procedure komt. Ik zal
nog nagaan of dit klopt, maar de logica lijkt mij evident.De heren Schinkelshoek en Anker hebben gevraagd wat er gebeurt als een
gemeente straks toch tot een burgemeestersreferendum zou besluiten. Dan kan
een aantal zaken gebeuren. Het is aan de Commissaris van de Koningin om de
gemeenteraad erop te wijzen dat men dingen doet die men niet zou moeten doen.
De minister kan ook ingrijpen, bijvoorbeeld door de vacature niet open te
stellen als een en ander plaatsvindt voordat de vacature is opengesteld. De
minister kan ook besluiten de procedure verder door de Commissaris van de
Koningin te laten voeren en niet door de gemeenteraad. In het uiterste geval
kan een raadsbesluit worden vernietigd. Er zijn dus mogelijkheden om, als
de gemeenteraad zich op een manier gedraagt die zich niet verhoudt tot de
wet, daadwerkelijk in te grijpen.Het interruptiedebatje tussen de heren Schinkelshoek en Van der Ham had
betrekking op de democratische legitimatie van de burgemeester. De heer Van
der Ham stelde dat de burgemeester er nieuwe taken bij krijgt en dat het in
dat kader van groot belang is dat sprake is van democratische legitimatie.
Ik begrijp die redenering, maar ik wijs erop dat, waar er formeel geen democratische legitimatie is, in alle gemeenten een burgemeester alleen maar
kan functioneren als hij of zij het vertrouwen van de raad heeft. Als een
burgemeester iets doet, of dat nu te maken heeft met het voorbeeld dat de
heer Van der Ham gaf, ingrijpen bij huiselijk geweld of ingrijpen vanwege
de openbare orde, waarbij hij of zij het vertrouwen van de raad verspeelt,
dan stapt zo'n burgemeester op. Ik zie veel situaties langskomen, maar eigenlijk
is dat nooit een probleem. Wanneer de burgemeester het vertrouwen van de raad
verliest, komt het eigenlijk nooit voor dat hij of zij blijft zitten. In de
praktijk leidt dit niet tot problemen.De heer Van Raak (SP):Eigenlijk is het zo dat de gemeenteraad bepaalt wie de burgemeester is,
maar niet helemaal. Als er ruzie is tussen de burgemeester en de gemeenteraad,
is het eigenlijk zo dat de gemeenteraad de burgemeester naar huis stuurt,
maar niet helemaal. Kunnen wij dat "maar niet helemaal" weglaten
en het gewoon netjes regelen met een door de gemeenteraad gekozen burgemeester?Minister Ter Horst:Ik weet dat dit uw opvatting is, mijnheer Van Raak. U staat daarin overigens
niet helemaal alleen. De opvatting van het kabinet is echter een andere. Nogmaals,
het kabinet is voorstander van de kroonbenoeming, nadat de raad een aanbeveling
heeft gedaan die voor de minister en voor het kabinet buitengewoon leidend
is in de keuze die het kabinet maakt.De heer Van der Ham (D66):U hebt natuurlijk gelijk dat de gemeenteraad altijd de burgemeester kan
corrigeren. In de manier om kwesties van de openbare orde aan te pakken, zijn
bestuurders echter nogal verschillend. De een heeft de opvatting dat het op
deze manier moet worden aangepakt, de ander wil het op die manier doen. Dat
weet u als bestuurder ook. Het punt is dat de gemeenteraad meestal alleen
maar reactief kan zijn. Er gebeurt wat, de burgemeester doet het op zijn of
haar manier, en de gemeenteraad reageert. Er is geen aanvang van een burgemeestersambt
waarbij zijn of haar suggestie hoe om te gaan met dit soort moeilijke vraagstukken,
bediscussieerd wordt. Dat gebeurt hooguit bij een gesprek met de vertrouwenscommissie,
en daarbij blijft het. Het wordt helemaal niet breder gedeeld met bijvoorbeeld
de gemeenteraad. Er zijn geen hoorzittingen daarvoor. Ook burgers met veel
ideeën daarover hebben er geen inspraak in. Het is waar dat een burgemeester
uiteindelijk achteraf gecorrigeerd wordt, maar bij de aanvang van zijn of
haar beleid is daarvoor geen moment ingebouwd. Dat maakt het toch wel problematisch,
zeker naarmate de burgemeester meer invloed en macht krijgt.De voorzitter:U houdt nu bijna een hele tweede termijn.Minister Ter Horst:De heer Van der Ham gaf het zelf eigenlijk al aan: dat gesprek vindt natuurlijk
wel plaats. Dat gesprek vindt namelijk plaats doordat er sollicitatiegesprekken
zijn. Vaak is dat er niet één, maar zijn het er twee. Daarin
zetten de kandidaten, op de vraag van de vertrouwenscommissie, uiteen hoe
zij met bepaalde situaties zouden omgaan. Dat anderen daarvan dan geen weet
hebben, is juist, maar dat vloeit voort uit de keuze voor een vertrouwelijke
procedure, waaraan volgens mij grote voordelen zitten. Het debat wordt echter
absoluut gevoerd. Ik denk dat de grote winst van de huidige situatie ten opzichte
van het verleden is dat de procedure echt volstrekt open is. De heer Heijnen
heeft daarover iets gezegd. Ik ben blij dat ook in Nederland steeds meer het
besef doordringt dat de achterkamertjespolitiek in Den Haag, waarover in het
verleden wel eens gesproken is, echt absoluut tot het verleden behoort. Het
is een open kwestie. Mensen solliciteren gewoon, al dan niet nadat door leden
van de Kamer is gesuggereerd dat het wellicht iets voor hen zou zijn. Vanaf
dat moment is er een open procedure en is het helemaal aan de vertrouwenscommissie
om de beste kandidaat te kiezen. Dat is grote winst ten opzichte van de wijze
waarop het vroeger ging. Ik denk dat de heer Van der Ham dat ook vindt.De heer Van der Ham (D66):In zo'n discussie nemen acht mensen in een vertrouwenscommissie naar mijn
mening wel heel veel verantwoordelijkheid voor zo belangrijk beleid, maar
dat is dan de keuze. Als de burgemeester eenmaal is benoemd, is er natuurlijk
nog wel een probleem. Er zijn opeens gemeenteraadsverkiezingen. Stel, de kiezers
spreken zich uit voor een andere politieke kleur in de gemeenteraad. Dan zit
diezelfde figuur, de uitvoerende macht van de burgemeester, met zijn of haar
insteek voor de handhaving van de openbare orde, er nog steeds. Dat ziet u
toch ook wel als een spanning?Minister Ter Horst:Waarom vormt het een spanning dat iemand die het al jaren doet, daar blijft
zitten?De heer Van der Ham (D66):Als de positie van de burgers een andere is, en als dit zijn weerslag
heeft in een gemeenteraad die er qua kleur anders uit ziet, dan zit er nog
steeds een bestuurder in het hart van B&W die deze keuze heeft gemaakt.
Er is dus alleen achteraf, als hij of zij het beleid uitoefent, controle van
de gemeenteraad, en niet bij aanvang van een nieuw college.Minister Ter Horst:Je moet daarin een keuze maken. De keuze die u maakt is overigens helder.
De ene variant is dat je iemand kiest die beleidsvrijheid heeft en dus echt
in staat is om keuzen te maken binnen de gemeente. In de variant van de Partij
van de Arbeid zoals die door de heer Heijnen naar voren is gebracht, zou dat
bijvoorbeeld de numero uno van de lijst kunnen zijn. Dan maak je het dus helemaal
politiek, zoals het in de stadsdeelraden in Amsterdam gebeurt. Dat is een
mogelijke variant. De andere variant is iemand die door de Kroon is benoemd
en die boven de partijen staat. Er zijn mensen die daarover heel enthousiast
zijn, juist omdat die burgemeester minder een politiek profiel heeft, boven
de partijen staat en als het spannend wordt in de gemeente de bemiddelende
rol kan spelen. Zo iemand kan in de variant die de heer Van der Ham noemt,
namelijk bij een nieuwe gemeenteraad, heel goed blijven zitten. Er zijn gemeenten
met een burgemeester die lid is van een partij waarvan niemand in de gemeenteraad
lid is. Ook dat levert geen problemen op. Dit is natuurlijk heel bijzonder.
De bestuurder in de burgemeester maakt dit mogelijk.De heer Van der Ham vroeg of landelijke partijpolitieke machtsverhoudingen
een criterium bij benoemingen vormen. Nee, dat gebeurt op geen enkele wijze.
Dit is ook niet de bedoeling. Centraal staat de aanbeveling
van de gemeenteraad. Die is van groot gewicht. Bij de minister en bij de vertrouwenscommissie
spelen de machtsverhoudingen dus vaak geen rol. De vertrouwenscommissie mag
dit meewegen, maar ik zie ook benoemingen die ik echt bijzonder vind, omdat
deze de machtsverhoudingen binnen de gemeenteraad niet weerspiegelen. Dan
is de burgemeester op andere gronden gekozen dan het lidmaatschap van een
politieke partijDe voorzitter:Mijnheer Van der Ham, ik zou zo graag een beetje structuur in de vergadering
houden. Is een vraag van u vergeten? Dan hebt u daarvoor de tweede termijn.Minister Ter Horst:Nou, dat is wel streng. Ik hoor dat de heer Van der Ham een antwoord wilde
op zijn vraag over een waterbed. Dat zoeken wij straks even op. Bedoelde hij
een achterkamertjeswaterbed? Nou ja, als hij zo kijkt, ga ik daarop geen antwoord
geven.De heer Van Raak heeft gevraagd of in de Staat van de dualisering waarmee
de staatssecretaris komt, gereflecteerd kan worden op de door de raad benoemde
burgemeester. Dit lijkt mij geen goed idee. In de eerste plaats gaat de Staat
van de dualisering in op de huidige state of the art. Hij geeft dus geen bespiegeling
over wat in de toekomst mogelijk is, maar beschrijft hoe het nu gaat. Mijn
staatssecretaris en ik zouden verwachtingen kunnen creëren die wij niet
kunnen waarmaken. Dit kabinet heeft bij zijn aanvang een duidelijke keuze
gemaakt. Het is niet te verwachten dat het er anders over zal gaan denken.
Bovendien is zo ongeveer alles wat te bedenken is over de door de raad of
door wie dan ook gekozen burgemeester in Nederland wel een keertje opgeschreven.
Het is allemaal dus wel bekend. Het is echt een kwestie van politieke keuzes.
Die keuzes heeft dit kabinet gemaakt.De heer Anker heeft gevraagd hoe ik aankijk tegen de gang van zaken rondom
het lekken van de vertrouwenscommissie in Rotterdam, althans het lekken over
de benoemingsprocedure in Rotterdam, door wie dan ook. Het is buitengewoon
vervelend dat dit gebeurd is, ook voor de kandidaten, met name voor degenen
die het niet zijn geworden, maar wier namen toch bekend zijn geworden. Er
loopt op dit moment een onderzoek van de gemeente Rotterdam naar de gebeurtenissen.
Ik wil de resultaten van dit onderzoek afwachten.De heer Brinkman heeft een betoog gehouden over een aantal kwesties. Hij
heeft gevraagd of ik bereid ben om wetgeving te entameren die verhindert dat
mensen met een dubbele nationaliteit burgemeester kunnen worden. De heer Brinkman
kent het antwoord op die vraag, namelijk dat ik daartoe niet bereid ben. Wij
hebben het in Nederland zo geregeld, dat er voor mensen met een dubbele nationaliteit
geen enkele wettelijke belemmering is om burgemeester te worden. De enige
eis die wij stellen, behalve de kwaliteitseis natuurlijk, is het Nederlanderschap.
Bij de aanstaande burgemeester van Rotterdam is dit het geval. Ik heb er alle
vertrouwen in dat de toekomstige burgemeester van Rotterdam de woorden van
de heer Brinkman zal logenstraffen.De heer Van Beek vroeg of de wet zo gewijzigd kan worden, dat de namen
van beide kandidaten geheim zijn. In feite vraagt de heer Van Beek wat wij
overhouden nu wij dit afschaffen. Net als de heer Van Raak deed, vraagt de
heer Van Beek hiermee toch weer naar toekomstige modaliteiten. Ik wil daar
niet te veel over zeggen, omdat dit verwachtingen schept die dit kabinet in
ieder geval niet kan waarmaken. Dit geldt ook voor de mogelijkheid die de
heer Van Beek oppert, namelijk dat er twee namen vertrouwelijk worden aangeboden
aan de minister, zodat de keuze die hij daarin kan maken groot is. Dit verhoudt
zich niet tot de afspraak die in het coalitieakkoord is gemaakt. Ik kan er
dus niet positief over zijn. De heer Van Beek spreekt over een vleugellamme
minister. Dit is niet iets dat goed bij mij past, maar is wel een consequentie
van de gemaakte keuze. Ik betreur het ook dat ik bij de burgemeestersbenoeming
niet directer kan sturen op meer vrouwen en op mensen met een andere culturele
achtergrond. Dat komt natuurlijk ook omdat elke vertrouwenscommissie haar
eigen keuze maakt. Dan is er niemand die naar het totale resultaat kijkt.
Ik probeer dat wel te doen. Wij treffen ook allerlei stimulerende maatregelen
om het burgemeesterscorps diverser te maken maar ik moet dat inderdaad via
de indirecte weg doen.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter. Ik deel dat laatste argument van de minister. Om die reden
probeerde ik te kijken of wij wat betreft de zorgen die wij beiden hebben
een stapje voorwaarts kunnen maken. Ik kan mij voorstellen dat een aantal
suggesties die ik gedaan heb – met elke betere suggestie ga ik akkoord –
ook passend zouden zijn als je de randen van het regeerakkoord opzoekt. Ik
ben daar altijd toe bereid, maar ik sta daar wat gemakkelijker tegenover.Minister Ter Horst:Dat begrijp ik goed, maar de heer Van Beek zal ook begrijpen dat ik hem
daarin niet zo heel erg kan steunen. Nogmaals, de tekst van het coalitieakkoord
is daar redelijk strikt in en geeft de minister geen ruimte tot een andere
voordracht te komen dan de aanbeveling van de gemeenteraad. Het verschil tussen
man of vrouw is wel heel belangrijk maar of het in dezen zwaarwegend genoeg
kan worden, denk ik niet.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter. Als de gemeenteraad een dubbele voordracht doet, kan de minister
zich keurig aan die formulering houden.Minister Ter Horst:Maar de term "bindende voordracht" geeft wel aan dat het kabinet
van mening is dat de gemeenteraad in feite een persoon voordraagt en dat de
minister die voordracht volgt. Ik ben het overigens met u eens dat deze formulering
in strijd is met de Kroonbenoeming. Een dubbele voordracht bestaat, maar dat
is om een andere reden. Ik kan de heer Van Beek niet van dienst zijn.Voorzitter. Ik ben op alle punten ingegaan die naar voren zijn gebracht.De voorzitter:Dank u zeer. Ik begrijp dat er bij de heer Van der Ham behoefte bestaat
aan een tweede termijn. Gaat het over dat waterbed?De heer Van der Ham (D66):Voorzitter. Voordat de kijkers thuis denken dat wij het over achterkamertjes
met waterbedden gaan hebben, wilde ik het verplaatsingseffect
van politieke carrousels aan de orde stellen. Er kan nu opeens niet meer gestuurd
worden op burgemeestersposten, zodat het naar commissarissen van de Koningin
gaat, andere adviesraden of straks naar een Eurocommissaris. Kan de minister
daar vast een inkijkje in geven? Daar ging dat waterbed over in dat achterkamertje.
Voorzitter, u begrijpt het! Ik zie het.Ik vind het belangrijk om in de tweede termijn te zeggen dat de opinie
van een groot deel van de Nederlanders en eigenlijk toch wel de meerderheid
van de Nederlanders nog steeds is dat er een gekozen burgemeester zou moeten
komen. Nu vind ik opiniepeilingen niet altijd even goede raadgevers, want
het zijn dagkoersen. D66 zal ze niet vaak in het debat aanhalen. Maar die
dagkoers, een meerderheid voor een direct gekozen burgemeester, is wel vrij
stabiel en dat is zij al heel erg lang. Ook bij een 21-minutenonderzoek van
een aantal jaren geleden bleek dat maar weer. Wat dat betreft, hoop ik toch
echt dat over een aantal jaren toch weer het debat zal oplaaien om dat te
veranderen en de Grondwet aan te passen om een echt gekozen burgemeester in
Nederland te krijgen. Dat zou aansluiten bij de wens van de meerderheid van
de Nederlandse bevolking. Ik vind het heel spijtig dat wij daar de afgelopen
decennia niet toe zijn gekomen, omdat politieke partijen – met name
de PvdA maar vooral het CDA en ook de SP – niet boven de eigen opvattingen
durfden uit te stijgen en de ingesleten verhoudingen durfden aan te passen.De heer Van Beek (VVD):Ik heb vanavond al vijfentwintig keer gedacht, zal ik wel of zal ik niet
interrumperen. Wij hebben de voorzitter beloofd dat wij weinig zouden interrumperen,
maar ik vind het allemaal wel ontzettend arrogant. Wij kunnen toch met enig
respect over elkaars opvattingen praten? Ik ben het niet eens met het CDA
en al helemaal niet met de PvdA, maar zij houden wel een consistent verhaal.
Mijnheer Van der Ham, ik heb ook respect voor uw opvattingen. Ik vind het
nodig om toch iets te zeggen over de manier waarop u erover praat en de manier
waarop u ons allemaal ergens neerzet.De heer Van der Ham (D66):Ik mag toch iets vinden van de discussies die wij de afgelopen tien jaar
over dit onderwerp hebben gehad? Zelfs binnen een kabinetsperiode zijn partijen
van standpunt veranderd. Ik spreek nu niet de VVD aan. Die partij heeft er
een interne discussie over gehad en sindsdien heeft zij er een consistente
opvatting over. Ik kijk naar de positie van het CDA en de positie van de PvdA
in de Eerste en de Tweede Kamer. Ik kijk naar de positie van de SP in de Eerste
en de Tweede Kamer. Daar kan ik niet veel chocola van maken. Nu komt de heer
Van Raak natuurlijk weer naar voren.De heer Van Raak (SP):U spreekt mij aan! U zegt dat de SP niet in staat is om boven zichzelf
uit te stijgen in deze discussie. Volgens mij hebben wij altijd hetzelfde
standpunt gehad. Wij zijn voor een door de gemeenteraad gekozen burgemeester,
altijd en overal. U verwijst naar de spelletjes van D66 om eerst de benoeming
van de burgemeester uit de Grondwet te halen, waarvoor een tweederde meerderheid
nodig is. Vervolgens wilde D66 via een gewone meerderheid – die D66
als compromis in een kabinet had bedisseld – de rechtstreeks gekozen
burgemeester invoeren. Daar is de SP altijd op tegen geweest. Als u de SP
vraagt om boven zichzelf uit te stijgen, dan betekent dat kennelijk dat wij
met de spelletjes van D66 mee moeten doen. Dat zal ik echter niet nooit doen.
Ik sta voor de door de gemeenteraad gekozen burgemeester. Daar heb ik altijd
voor gestaan en daar zal ik altijd voor blijven staan. De politieke spelletjes
van D66 laat ik graag aan u over.De heer Van der Ham (D66):Het gaat over het veranderen van de benoemingswijze van de burgemeester.
Daar heb je allereerst een grondwetswijziging voor nodig. Daar doelde ik op
toen ik zei dat mensen, dat partijen boven zichzelf moesten uitstijgen, los
van de uitkomst overigens. Het kan leiden tot een via de raad gekozen burgemeester
of tot een door de VVD en D66 gewenste directe verkiezing. Het is een feit
dat wij de afgelopen jaren nooit de Grondwet hebben kunnen wijzigen vanwege
allerlei intriges. Ik het gezien hoe het bij de PvdA, GroenLinks en de SP
is gegaan. Die partijen hebben in de Eerste Kamer anders gestemd dan in de
Tweede Kamer. Waar heeft dat nu precies aan gelegen? Ik denk dat u op dat
moment boven uzelf had kunnen uitstijgen. Dan waren wij een stuk verder geweest.
In dat geval hadden wij altijd nog over de verdere invulling kunnen spreken.
Dat is niet gebeurd en dat spijt mij. Dat vind ik heel jammer.De heer Van Raak (SP):Wij hebben het in Nederland zo geregeld dat je, als je de spelregels van
de politiek wilt veranderen, daarvoor een tweederde meerderheid nodig hebt.
Dat is een goede regel. Als je ieders steun nodig hebt, dus 100%, kun
je nooit iets veranderen. Als je het per toevallige meerderheid doet, dan
heb je geen stabiel politiek systeem. D66 wilde van die tweederde de helft
maken. Dat is spelen met de democratie. Op een gegeven moment werd duidelijk
dat er geen open discussie meer mogelijk was als de door de Kroon benoemde
burgemeester uit de Grondwet werd gehaald. D66 had bedisseld dat het zijn
meninkje kon doordrukken. Dan is het mijn taak om daar "nee" tegen
te zeggen. U was politieke spelletjes aan het spelen en dat heb ik voorkomen.
Nu hoop ik dat er een echte, goede discussie mogelijk is over een door de
gemeenteraad gekozen burgemeester. Die moet er dan wel komen met tweederde
steun. Anders mogen wij hier de spelregels van de politiek niet veranderen.De heer Van der Ham (D66):Voorzitter. Via de interruptie van de heer Van Raak reageer ik op de opmerking
van de heer Van Beek. Ik denk dat er sprake is van een misverstand. Ik vind
het een probleem dat er toen een potentiële grote meerderheid in de Tweede
Kamer was – tweederde – om de Grondwet te wijzigen, om ervoor
te zorgen dat er ruimte kwam voor een debat over de invulling van de gekozen
burgemeester. Een deel wilde dat via rechtstreekse verkiezing, een deel wilde
dat via de gemeenteraad. Er waren zelfs partijen in de Eerste Kamer die in
de ene gemeente de burgemeester wel rechtstreeks wilde laten kiezen en in
de andere niet. Zo lagen toen de verhoudingen. Dat weet ik nog heel goed,
mijnheer Van Raak. Daar ging het over. Ik vind het jammer dat de politiek
in Tweede en Eerste Kamer niet in staat is om die grote meerderheid te organiseren.
Uiteindelijke is het geëindigd met het elkaar afvangen van partijpolitieke
vliegen. Dat vind ik heel erg jammer.De voorzitter:Ik vind het zelf heel jammer dat wij ons in dit soort termen over ons
eigen werk uitdrukken, maar dat is voor uw eigen verantwoordelijkheid.De heer Schinkelshoek (CDA):Voorzitter, u neemt mij zoals zo vaak de woorden uit de mond. Ik gun de
heer Van der Ham natuurlijk zijn eigen karikatuur, maar laten wij niet denigrerend
over anderen spreken. Het CDA heeft van meet af aan principieel gekozen voor
de door de Kroon benoemde burgemeester. Natuurlijk doe je in het politieke
handwerk hier en daar concessies, maar dat geeft de heer Van der Ham echt
niet het recht om ons weg te zetten op de arrogante wijze die volgens mij
het debat ontsiert. De heer Van Beek heeft daarover terecht een opmerking
gemaakt. De heer Van der Ham heeft opvattingen. Hij staat daarvoor. Hij pleit
daarvoor. Als één partij al veertig jaar lang hetzelfde standpunt
vertegenwoordigt – over conservatisme gesproken – dan is dat zijn
partij. Laten wij in dat debat rustig en zakelijk afwegingen maken. Er kleven
voor- en nadelen aan de verschillende modellen en daarover kunnen wij zakelijk
spreken. Volgens mij vormt de heer Van der Ham geleidelijk aan meer een probleem,
een blokkade, dan dat hij bijdraagt aan de oplossing van dit probleem.De heer Van der Ham (D66):Ik heb al in reactie op de heer Van Beek gezegd dat er geen misverstand
moet bestaan waarover ik mijn klacht uit, namelijk dat wij een tweederde meerderheid
hadden voor het veranderen van de Grondwet en dat dit er uiteindelijk niet
van is gekomen, waardoor die discussie sowieso voor de komende tien jaar weer
vastligt. Dat is mijn grote probleem.De voorzitter:Mijnheer Van der Ham, u maakt uw betoog af.De heer Van der Ham (D66):Ik heb nog twee vragen over de vertrouwenscommissie. De heer Van Raak
sprak ook over die 75 jaar geheimhouding. Kan daarin verandering komen? Is
er geen enkele manier waarop je ervoor kan zorgen dat je enigszins verantwoording
kunt afleggen voor de keuze die je daarin hebt gemaakt?Er is door andere sprekers al gerefereerd aan het debat in de Eerste Kamer
naar aanleiding van de motie-Engels, die in de Eerste Kamer is aangenomen.
Het ging daarbij over de verhouding van de legitimatie van de burgemeester
ten opzicht van de toename van zijn bevoegdheden. Kan de minister daarover
nog iets zeggen, daar dit ook in de Eerste Kamer als problematisch wordt gezien?De heer Heijnen (PvdA):Voorzitter. Ik heb er in de tweede termijn toch behoefte aan om vast te
stellen dat D66 zijn onvermogen om gedurende veertien jaar regeringsverantwoordelijkheid
dit punt te regelen, dat voor de partij toch een kroonjuweel was, probeert
neer te leggen bij de andere partijen, maar dat terzijde.De heer Van der Ham (D66):Met alle respect, maar mijn partij streefde iets na. Zij wilde daarvoor
een meerderheid krijgen. Op basis van dat standpunt, namelijk de grondwetswijziging,
kreeg zij steun van de PvdA-fractie. In de Eerste Kamer werden wij in de steek
gelaten, terwijl de PvdA-fractie in de Tweede Kamer grote protesten daartegen
had. Het is dan toch niet gek dat ik dat hier uitspreek?De voorzitter:Ik stel voor dat wij nu naar de toekomst gaan.De heer Heijnen (PvdA):Ik benoem alleen vanuit welke achtergrond de heer Van der Ham al die klappen
uitdeelt, al die oorvijgen geeft.De voorzitter:Wij gaan niet allemaal oude koeien uit de sloot halen.De heer Heijnen (PvdA):Ik moet vaststellen dat de Kamer het in grote meerderheid eens is met
de opvatting die in het coalitieakkoord is neergelegd, namelijk om de raden
te laten bepalen wie hun burgemeester wordt. Wat dat betreft heb ik een vraag
naar aanleiding van de toezegging van de minister aan de heer Van Beek. Om
alle misverstand weg te nemen, ook na herindelingen kiezen de nieuwe gemeenteraden
de kandidaat die zij op nummer één zetten op de voordracht aan
de minister. Een verkorte procedure kan er toch niet toe leiden dat men een
burgemeester krijgt voor wie de nieuwe raad niet zelf heeft gekozen? Dan moet
men maar iets langer met een waarnemer werken.De heer Van Beek (VVD):Het spijt mij echt, maar zo liep de procedure niet. Het waren de lijsttrekkers
van de nieuwe raad die een dag na de uitslag van de verkiezingen de vertrouwenscommissie
vormden en de selectie verrichtten. De Kroon heeft dit nog voor de jaarwisseling
afgerond. De nieuwe raad kiest dus de burgemeester.De heer Heijnen (PvdA):Dan is dat misverstand bij dezen verholpen. Ik wil nog eenmaal voor alle
duidelijkheid stellen dat het nu inderdaad mogelijk is dat gemeenteraden alleen
mannen, alleen vrouwen, alleen mensen met wel of niet een andere culturele
achtergrond of alleen mensen van een bepaalde politieke partij kiezen. Dat
is nu de consequentie van wat wij in deze kabinetsperiode doen. Dat is de
consequentie van het leggen van de verantwoordelijkheid bij gemeenteraden.
Alleen bij het aandragen van kandidaten kunnen wij proberen de pluriformiteit
van de Nederlandse bevolking ook in dit ambt tot uitdrukking te krijgen. Daarvoor
prijs ik de minister.Minister Ter Horst:Voorzitter. De heer Van der Ham heeft gevraagd naar de verplaatsingseffecten.
Het antwoord op deze vraag is "nee". Het feit dat er meer burgemeesters
zouden komen van één politieke kleur betekent niet dat er dan
meer commissarissen van de Koningin komen van een andere politieke kleur.
Die twee zaken staan los van elkaar.De heer Van der Ham heeft gesproken over de bevolking die haar burgemeester
wil kiezen. Ik heb dat mooie ambt een aantal jaren mogen uitoefenen. Ik ben
ervan overtuigd dat mensen een goede burgemeester willen. Dat is het allerbelangrijkste.
De heer Van der Ham zal alle onderzoeken kennen. Daaruit blijkt dat het vertrouwen
in de burgemeester groot is, vaak groter dan in andere vertegenwoordigende
direct gekozen organen – ik spreek niet over de Kamer –
dus groter dan in het kabinet. Dit alles op basis van het systeem dat wij
kennen. Nogmaals, ik ga ervan uit dat de inwoners van Nederland een goede
burgemeester willen hebben. Dat is volgens mij belangrijker dan dat zij hem
zelf kunnen kiezen.De heer Van der Ham heeft gevraagd naar de termijn van 75 jaar. Ik kan
hem één lichtpuntje geven. Op basis van de Archiefwet mogen
veel stukken al na 50 jaar openbaar worden gemaakt; iets minder dan een mensenleven.
De geheimhoudingsplicht in het Wetboek van Strafrecht betreft een termijn
van 75 jaar. De heer Van der Ham stelde dat mensen daardoor geen verantwoording
meer kunnen afleggen voor hun keuze. Nee, dat kunnen zij niet, maar zij kunnen
dat wel aan de gemeenteraad doen. De vertrouwenscommissie legt verantwoording
af aan de op dat moment zittende gemeenteraad. Zij kunnen inderdaad niet aan
anderen verantwoording afleggen voor hun keuze. Het is maar de vraag of men
dat aan een grotere groep dan aan de gemeenteraad zou moeten doen.Voorzitter. Hiermee ben ik ingegaan op de vragen die mij in tweede termijn
zijn gesteld.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik dank de minister voor haar antwoorden en de leden voor hun bijdrage
aan het debat.De stemming over het wetsvoorstel zal volgende week dinsdag plaatsvinden.Sluiting 22.22 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20082009-1766-1781.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl