Algemene financiële beschouwingen (26200), en de behandeling van de wetsvoorstellen:  * Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 1999 (26200 IXA);  * Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 1999 (26200 IXB);Goedkeuring van het op 18 juli 1995 te 's-Gravenhage tot stand gekomen Protocol tot wijziging van de Overeenkomst tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Republiek Malta tot het vermijden van dubbele belasting en het voorkomen van het ontgaan van belasting met betrekking tot belastingen naar het inkomen en naar het vermogen, met Protocol, ondertekend te 's-Gravenhage op 18 mei 1977 (24610);*L * Wijziging van de Muntwet 1987 (26120);  * en zeven andere wetsvoorstellen (26124; 26147; 26148; 26245; 26249; 26260; 26272; 26281)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 259-295

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

24-12-1998

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 12, pagina 259-295

14-12-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26200 IXBToon alle publicaties in het hoofddossier

 
 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26148Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26200-IXAToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26281Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26272Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26260Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26249Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26245Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26124Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26120Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26147Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26200-IXBToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24610Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen over de wetsvoorstellen: * Wijziging van de Opiumwet om onderscheid te kunnen maken tussen Opiumwetmiddelen bij het geven van regels voor het voorschrijven van Opiumwetmiddelen op recept (25737); * Wijziging van de Wet Justitie-subsidies in verband met het opnemen van een tijdelijke grondslag voor de subsidiëring van de reclassering (26218).Pagina 259-259
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (maandag 14 december 1998)Pagina 296-297
Algemene financiële beschouwingen (26200), en de behandeling van de wetsvoorstellen: * Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 1999 (26200 IXA); * Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 1999 (26200 IXB);Goedkeuring van het op 18 juli 1995 te 's-Gravenhage tot stand gekomen Protocol tot wijziging van de Overeenkomst tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Republiek Malta tot het vermijden van dubbele belasting en het voorkomen van het ontgaan van belasting met betrekking tot belastingen naar het inkomen en naar het vermogen, met Protocol, ondertekend te 's-Gravenhage op 18 mei 1977 (24610);*L * Wijziging van de Muntwet 1987 (26120); * en zeven andere wetsvoorstellen (26124; 26147; 26148; 26245; 26249; 26260; 26272; 26281)Pagina 259-295
Presentie en opening (maandag 14 december 1998)Pagina 259-259
Lijst van besluiten (maandag 14 december 1998)Pagina 295-296

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 175 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde zijn:de Algemene financiële beschouwingen
(26200), en de behandeling van de wetsvoorstellen:Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale
Schuld (IXA) voor het jaar 1999 (26200 IXA);Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 1999 (26200
IXB);Goedkeuring van het op 18 juli 1995 te 's-Gravenhage
tot stand gekomen Protocol tot wijziging van de Overeenkomst tussen het Koninkrijk
der Nederlanden en de Republiek Malta tot het vermijden van dubbele belasting
en het voorkomen van het ontgaan van belasting met betrekking tot belastingen
naar het inkomen en naar het vermogen, met Protocol, ondertekend te 's-Gravenhage
op 18 mei 1977 (24610);Wijziging van de Muntwet
1987 (26120);Regels met betrekking tot de vervanging
van verwijzingen in overeenkomsten, statuten en testamenten naar de Amsterdam
Interbank Offered Rate en andere referentierentes, alsmede tot wijziging van
de Wet toezicht effectenverkeer 1995, in verband met de deelname van Nederland
aan de Economische en Monetaire Unie (Wet vervanging referentierentes) (26124);Regels inzake de heffing en de invordering van
rijksbelastingen in euro's (Wet overgang belastingheffing in euro's) (26147);Aanpassing van de Wet op de inkomstenbelasting
1964, de Wet op de loonbelasting 1964 en de Wet financiering volksverzekeringen
in verband met het afschaffen van het aparte tarief voor buitenlandse belastingplichtigen
en herstel van enige onvolkomenheden in enkele belastingwetten (26148);Wijziging van enkele belastingwetten c.a. (belastingplan
1999) (26245);Wijziging van de Wet vermindering
afdracht loonbelasting en premie voor de volksverzekeringen en de Wet op de
inkomstenbelasting 1964 (26249);Wijziging van
de Wet toezicht kredietwezen 1992 en de Faillissementswet met betrekking tot
het definitieve karakter van de afwikkeling van betalingen en effectentransacties
in betalings- en effectenafwikkelsystemen (26260);Wijziging van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 (aanpassing regime ter
zake van de afkoop van verplichtingen tot alimentatie of tot verrekening van
pensioenrechten bij echtscheiding tegen een lijfrente) (26272);Wijziging van de Wet waardering onroerende zaken, de Wet algemene
regels herindeling en enige ander wetten (verfijning waardebepaling en handhaving
waardepeildata bij herindeling) (26281).De beraadslaging wordt geopend.De heer Boorsma (CDA):Mijnheer de voorzitter! Het is buitengewoon jammer dat de minister van
Financiën niet aanwezig kan zijn. Het feit dat hij ziek is, is betreurenswaardig.
Primair voor hemzelf, maar het is voor ons ook jammer, omdat wij graag voor
een deel deze gedachtewisseling met de minister van Financiën hebben.
Het is sinds de afgelopen twaalf jaar voor het eerst dat dit gebeurt, maar
ik betreur het vooral voor de heer Zalm zelf.Zouden wij de financiële beschouwingen snel na Prinsjesdag hebben
gehouden, dan zou de gedachtewisseling ongetwijfeld voor een deel anders zijn
verlopen. De minister zou dan niet hebben willen toegeven dat de begroting
niet op behoedzame uitgangspunten is gebaseerd. Nu zal hij wellicht meer bereid
zijn om toe te geven dat de ontwikkelingen zodanig zijn dat hij misschien
beter een andere begroting had kunnen indienen. Wij zijn benieuwd.De OESO heeft inmiddels haar raming voor de groei in de industrielanden
voor 1998 bijgesteld van 2,4% naar 2,2% en voor 1999 zelfs van 2,5% naar 1,7%!
De raming voor Nederland voor volgend jaar lijkt elke twee maanden te worden
verlaagd: de raming voor 1999 is verlaagd van 4% naar 3% en inmiddels naar
2,25%. Op 30 september al schreef Het Financieele Dagblad dat een notitie
van Sociale Zaken rekening houdt met een daling van de groei naar 1,8% volgend
jaar.Ons voornaamste punt van kritiek betreft inderdaad de vraag of de begroting
is gebaseerd op behoedzame uitgangspunten. Ons antwoord is 'nee'. De minister
zou kunnen zeggen dat nu, medio december, de internationale situatie inderdaad
is verslechterd, maar dat wij dat toen niet konden weten. Een dergelijke repliek
klopt niet: in september waren de tekenen al duidelijk. Het is opmerkelijk
dat na de Troonrede de PvdA- en de D66-fractie van de Tweede Kamer waarschuwden
voor een te grote voorzichtigheid. Sprak De Graaf van D66 onmiddellijk na
Prinsjesdag: 'Het klinkt allemaal wat defensief, somber en met weinig elan,
in plaats van als een sprong voorwaarts.'Waarom was en is de begroting voor 1999 niet behoedzaam? Dat wil ik uiteenzetten
in 10 punten, die ten dele samenvallen met de kritiek van onze collega's aan
de overzijde.1. De begroting gaat uit van een pakket aan ombuigingen in de komende
jaren van 7,75 mld., waarvan de kwaliteit zeer bedenkelijk is. Een fors bedrag
moet komen uit de doelmatigheids- of efficiencyverhoging. Daarvoor staat 1,6
mld. ingeboekt. Ongeveer alle onderdelen van de collectieve sector hebben
al twintig jaar te maken gehad met bezuinigingen onder wat voor naam dan ook.
Daarom zal het een en ander niet makkelijk meer in te vullen zijn. De recente
reactie van het ministerie van VROM – overigens in ander verband, naar
ik meen – is dan ook begrijpelijk. Het management van het departement
heeft de Tweede Kamer gevraagd, zelf maar eens aan te geven welke taken dan
moeten worden beëindigd. Dat is dus geen doelmatigheidsverhoging meer.
De minister herinnert zich het misschien wel enige onderzoek dat is gedaan
naar ongespecificeerde efficiencykortingen, zoals thans opgenomen. Die werden
niet aantoonbaar gerealiseerd. Voorts vergen dergelijke doelmatigheidsverhogingen
onderzoek; of van derden, maar daarop moet nu juist worden bezuinigd, of van
eigen ambtenaren, hetgeen ook geld kost. Ik schat een tegenvaller, een stelpost,
van 0,8 mld. in de komende vier jaren.2. De volgende ombuiging die een tegenslag in zich bergt, is de korting
van 1,3 mld. op de afdracht aan de Europese Unie. Vooropgesteld: het doel
van de minister om de nettobetalingspositie van thans 7 mld. te reduceren
ondersteunen wij. Maar hoe wordt een en ander verwerkt in de begroting? Als
de minister te laag inzet, wordt een klein bedrag gerealiseerd.
Als de minister hoog inzet, krijgt hij het verwijt dat hij onrealistisch begroot.
Er is inmiddels een discussie gevoerd tussen hem en enkele europarlementariërs.
In de commentaren is de minister verweten dat hij een op dit punt onrealistische
begroting heeft ingediend. Vox populi, vox dei..., maar dat zal de minister
niet willen accepteren. Hij krijgt het ook van ons te horen: het doel is goed,
maar bergt voor de korte termijn budgettaire tegenvallers in zich. De kritiek
op dit punt was ook direct te horen. Ook recent nog, op 8 december, kopte
de Tubantia: 'Nederland en de afdracht aan de EU: geloof, hoop en afwachten.'
Misschien dat de dreigende taal van kanselier Schröder onze minister
gaat steunen, maar binnen 4 jaar zal dat niet lukken: een forse tegenvaller
van 1,3 mld., minus 400 mln. in verband met de geschrapte uitgavenreserve,
over 4 jaar te verdelen.3. De minister gaat uit van een bedrag van 3,75 mld. aan 'macro-economische
effecten RA'. Ik dacht even dat daarmee 'registeraccountant' werd bedoeld,
maar bedoeld is: regeerakkoord. Vroeger noemden we dit 'inverdieneffecten'.
Theoretisch is het concept aantrekkelijk, maar een begroting die de effecten
op voorhand incalculeert, kun je niet behoedzaam noemen. Ik heb niet de moeite
genomen om te achterhalen of de vroegere directeur van het Centraal planbureau,
Zalm, wel eens heeft geschreven over de inverdieneffecten. Zou hij dat hebben
gedaan – en ik herinner me wel kritische geluiden van hem over de volumegroei
in de zorgsector – dan zou het negatief zijn geweest. Ik boek in: een
tegenvaller van 3,75 mld., over 4 jaar te verdelen.4. Een ander punt van kritiek in dit verband breng ik vragenderwijs. Ik
ben er niet helemaal zeker van. De begroting berekent een ruimte van 4,25
mld. bij behoedzame groei en gaat uit van een groeipercentage van 2,25 gedurende
de kabinetsperiode. Is er dan geen dubbeltelling bij de inverdieneffecten?
Als de ruimte berekend is bij een groei van gemiddeld 2,25% of zelfs van 3%
in 1999, wat kunnen dan de macro-economische effecten zijn van een hogere
groei dan geraamd door het CPB vóór de totstandkoming van het
regeerakkoord, te weten zo'n 2%? Wordt niet een dubbeltelling ter grootte
van op z'n minst 0,25% groei per jaar geraamd? Wederom een forse tegenvaller.5. Het hele uitgangspunt van een groei van 2,25% is al niet behoedzaam.
Het zij toegegeven: de groei is de afgelopen jaren hoger geweest. Het zij
toegegeven: de regering moet oppassen voor self-fulfilling prophecies. Als
de regering de verwachte groei fors zou verlagen, gaat daarvan een ongewenst
deflatoir effect uit. De minister merkte op 15 september bij de presentatie
van de rijksbegroting in de Tweede Kamer op: 'Dat recessieverhaal is de waan
van de dag.' Maar die zogenaamde waan werd wel gevoed door onder anderen de
secretaris-generaal van Economische Zaken en door het Centraal planbureau.
Graag zou ik nu van de minister willen horen hoe hij de macro-economische
situatie in Nederland en West-Europa inschat. Eens: er is geen sprake van
een depressie, maar dient de recessie zich niet aan? De ESB van 4 december
gaf een rubriek over de DNB-conjunctuurindicator te zien, welke een M-vormig
verloop heeft, zoals de minister bekend is. We zitten nu op de neerwaartse
rechterpoot en een daling in 1999 naar stel 1 à 1,5% is niet denkbeeldig.
Vorig jaar heb ik zo een daling voorspeld, verwijzend naar de gecombineerde
werking van de kosten van de euro en van de tegenvallers door de millenniumproblematiek
en verwijzend naar diezelfde M-vormige conjunctuurcyclus.De minister heeft begin november de Europese Commissie het zgn. Nederlandse
Stabiliteitsprogramma gestuurd. Daarin hanteert de minister drie scenario's:
een behoedzaam scenario, uitgaande van 2,25% groei per jaar; een middenscenario,
met een groeivoet van 2,75 per jaar; een optimistisch scenario van 3,25% per
jaar. Kennelijk heeft de minister zich niets willen aantrekken van de kritiek
in september en houdt hij er nu nog steeds aan vast dat hij een behoedzaam
uitgangspunt hanteert. Waarom is in die nota voor de Europese Commissie niet
uitgegaan van 1,75% als behoedzaam scenario? Wat is overigens het groeiscenario
waar het Duitse stabiliteitsprogramma van uitgaat?6. De regering kiest voor een forse uitgavenstijging in 1999 en wil de
ombuigingen pas daarna gaan aanzetten. Ook geen toonbeeld van soliditeit.
Het Centraal planbureau spreekt in de MEV in dit verband overigens van 'frontloading'.
Heel aardig jargon!7. Evenzo, wie zou een stijging van het tekort een voorbeeld van soliditeit
of behoedzaamheid noemen? Het EMU-tekort stijgt van 0,9% BBP in 1997 naar
1,3% in 1998 en zal, zo werd geraamd, op dat niveau blijven hangen in 1999.
Ik heb deze cijfers niet meer naast die van de najaarsnota gelegd. Die kunnen
weer wat wijzigingen te zien geven, maar het gaat mij om het beeld dat al
in de Miljoenennota werd getoond. Wat is nu de raming? De OESO heeft, zo citeer
ik de Staatscourant van 20 november jongstleden, de regering op de vingers
getikt, omdat de hoogconjunctuur onvoldoende is gebruikt om het tekort terug
te dringen. De OESO corrigeert het tekort kennelijk voor conjuncturele invloeden
en komt dan op een tekort van 1,7%, terwijl de lidstaten hebben afgesproken
een daling naar 1% te realiseren.8. De raming van het tekort gaat uit van een laag tekort in de kassen
van de Ziekenfondswet en de AWBZ. Onze fractievoorzitter heeft er tijdens
de algemene politieke beschouwingen al naar gevraagd, maar geen bevredigend
antwoord gekregen. Naar wij vermoeden berekent het ministerie van VWS een
laag tekort in die fondsen, omdat enkele gunstige effecten van de verwachte
hoge economische groei en van de dalende werkloosheid zijn ingeboekt. Het
gaat dan uit van gunstige effecten van het terugdringen van de wachtlijsten
als gevolg van de inzet van extra geld. Zijn er alweer inverdieneffecten of
vergis ik mij? Mogen wij, uitgaande van de cijfers van de Ziekenfondsraad,
de raming van het EMU-saldo voor 1998 en 1899 met 0,3 procentpunt verhogen?9. Pas daarna treedt een daling van het tekort in naar 1% in 2001. Die
voorziene daling achten wij te gering, gegeven de problemen met de financiering
van de AOW. De regering had bij de ingeboekte groei en de gerealiseerde groei
meer werk kunnen maken van tekort- en schuldreductie.10. De centrale loonraming in de Miljoenennota is hoger dan die in het
recente regeerakkoord, maar lijkt toch aan de lage kant. Ook hier geldt de
vraag: wat is wijs? Uitgaan van een hogere loonraming wordt
onmiddellijk 'self-fulfilling'. Loonpolitiek gezien en als werkgever is door
de Staat verstandig gehandeld, maar begrotingstechnisch niet. De uitgaven
zullen waarschijnlijk hoger uitvallen, of niet? Wij stellen nadere informatie
op prijs.Ik meen dat het CDA daarmee voldoende heeft aangegeven dat minister Zalm,
tot voor kort ook door ons geprezen om zijn beleid, nu zich bepaald zeer bloot
heeft gesteld. Het lijkt erop dat hij in augustus jongstleden zijn normale
opstelling en instelling heeft verloren, wellicht door de verantwoordelijkheid
die hij kreeg als een van de drie informateurs. Om de drie partijen bijeen
te smeden heeft hij zijn normale behoedzaamheid opgeofferd. De kritiek op
het ontbreken van die behoedzaamheid kwam dan ook, onmiddellijk na het indienen
van de Miljoenennota, van vele kanten. Ik verwijs naar uitspraken van VNO/NCW,
van Van Lanschot en van de secretaris-generaal van Economische Zaken. Kan
de minister of de staatssecretaris morgen een enkele onafhankelijke commentator
noemen die de begroting wel heeft geprezen op grond van zijn behoedzaamheid?
Oppositie voeren wordt ook bij deze minister makkelijker.Het beeld wordt nog slechter. Elsevier gaf in de aflevering van 5 december
een informatief stuk. De aardgasinkomsten vallen terug vanwege de lage wereldolieprijs;
tegenvaller 1 mld. De millenniumproblematiek gaat de Staat meer kosten dan
geraamd. De kosten van de zorg, onder andere van de medicijnen, vallen tegen.
De tekorten van de sociale fondsen zullen enkele miljarden hoger uitvallen;
ik verwees er zelf al naar. Bij dat stuk van Elsevier voeg ik het recente
baksteenarrest, dat ook een tegenvaller kan inhouden van enkele miljarden
guldens. De staatssecretaris heeft al maatregelen aangekondigd met terugwerkende
kracht, doch die moeten wij afwachten. Is het overigens juist dat hij zijn
ambtenaren heeft geboden om de visie van de Hoge Raad niet op te volgen? Prof.
Giele noemt die oekaze in de Staatscourant van 8 december jongstleden onwettig
en onconstitutioneel.Laat ik dan meteen maar doorgaan met een ander punt dat niet in de Miljoenennota
stond, maar er wel in had moeten staan: de afdracht van 110 mln. door De Nederlandsche
Bank aan een fonds voor kunstbezit. Vrijwel onmiddellijk nadat die schenking
bekend werd, heeft onze fractie vragen gesteld. Duidelijk was dat wij vonden
dat de schenking formeel misschien wel paste binnen de bevoegdheden van De
Nederlandsche Bank, gegeven de goedkeuring door de minister van Financiën,
maar dat de schenking materieel niet juist was en het budgetrecht doorkruiste.
Het is voor ons een raadsel dat de heren Wellink en Zalm gemeend hebben zo
een groot bedrag te kunnen schenken aan een doel dat zij mooi vonden, buiten
de Staten-Generaal om. Hun politieke antenne moet buiten werking zijn geplaatst.
Minister Zalm heeft onze vragen beantwoord, maar niet bevredigend. De Rekenkamer
heeft een standpunt ingenomen dat duidelijk inging tegen de mening van de
minister. In de discussie met de Tweede Kamer is daarna door de regering bij
monde van de minister-president en de minister van Financiën bakzeil
gehaald en beterschap beloofd. Juist omdat wij hierover als eersten schriftelijke
vragen hebben ingediend en onbevredigend antwoord hebben gekregen, geef ik
nog een kop van een artikel van dr. Warmelink in het Nederlands Juristenblad
van 25 september jongstleden. Ik citeer: 'Bank en minister gaan boekje te
buiten bij financiering van Mondriaan.' Ik heb nog een vraag over een detail,
waarop ik misschien ergens het antwoord had kunnen vinden. De Nederlandsche
Bank heeft 110 mln. geschonken en 80 mln. daarvan is gebruikt voor de aankoop
van Victory Boogie Woogie. Wat is er met de resterende 30 mln. gebeurd? Wordt
of is dat bedrag alsnog in de staatskas gestort?Ik ga door met het onderwerp aantasting van het begrotingsrecht. De recente
najaarsnota laat enkele omvangrijke beleidsmutaties zien, waaronder een storting
van 100 mln. voor een aankoopfonds kunst. Zowel bij de rijksbegroting als
op gemeentelijk niveau is vaak de stelling uitgesproken dat beleidsmutaties
niet thuishoren in suppletore begrotingen, begrotingswijzigingen, of najaarsnota's.
Is de minister het daarmee eens? Uiteraard is er een verschil tussen zo'n
soort storting, alweer in een aankoopfonds voor de kunst, enerzijds en de
tegenvaller in verband met de waterschade anderzijds.In het verleden heb ik namens de CDA-fractie regelmatig aandacht geschonken
aan het budgetrecht van de Staten-Generaal, meer in het bijzonder natuurlijk
van de Eerste Kamer. Ik weet dat de minister een werkgroep heeft ingesteld
die advies moet uitbrengen over de begroting in de toekomst, na 2000. Ik geef
de minister graag in overweging om enkele punten nader te laten onderzoeken.
Dan denk ik niet alleen aan de opzet en de inrichting van de begroting, maar
ook aan enkele andere punten uit de comptabiliteit. Ik noem het budgetrecht
van de Eerste Kamer, of het beheer door departementen van activa. Waarom is
niet voorgeschreven dat de departementen een vermogensbalans voegen bij de
begroting en de rekening? En zou een begroting niet veel interessanter worden
als de grote artikelen toch wat meer worden gedesaggregeerd? De uitsplitsing
vindt nu in de memorie van toelichting plaats, maar die heeft geen kracht
van wet. Een ander bezwaar dat wij met de begrotingsopzet hebben, is dat de
begroting naast de beleidsuitgaven één artikel voor personeel
en materieel kent of twee gescheiden artikelen. Het komt de afweging ten goede
als de uitgaven voor personeel en materieel worden gesplitst en worden toegerekend
aan de programma's. Pas dan krijg je een goed beeld van de kosten van het
beleid. Maar goed, dat zijn gedachten vooraf. Kan de minister aangeven wanneer
wij een rapport kunnen verwachten?Ik keer terug naar de voorliggende begroting. Er valt, zoals ik al zei,
wel wat af te dingen op de onderbouwing via het lonen- en prijzenblok. De
centrale loonraming is voor 1999 verhoogd ten opzichte van het regeerakkoord.
Om echter met het gemiddelde in de pas te blijven, is de loonstijging voor
de latere jaren puur boekhoudkundig aangepast naar 2% in 2000 en 1% in 2001
en 2002. De lage loonraming zou dan verantwoord zijn, omdat in die latere
jaren een lastenverlichting wordt gerealiseerd door de wijziging van het fiscale
stelsel. Met alle lof voor de staatssecretaris, denk ik dat de bewindslieden
te optimistisch zouden kunnen zijn. Daar laat ik het nu bij. Onze conclusie
is wederom dat geen sprake is van een behoedzaam meerjarenbeeld vanwege de
onrealistische loonraming voor de laatste jaren van dit kabinet. Dan wil ik een enkel ander woord aan de belastingen wijden. Het kabinet-Kok
I heeft in 1998 een forse lastenverlichting gegeven. Was dat macro-economisch
voor dat jaar geboden? Voor 1998 niet. En wat zien wij voor de periode van
het kabinet-Kok II? Het begint met een forse lastenverzwaring en stelt de
verlichting in het vooruitzicht. Dat zijn puur toepassingen van wat wij de
'political business cycle'-theorie plegen te noemen. Electoraal is het leuk,
maar verantwoord? De lastenverzwaring waar het kabinet mee begint, staat wel
in een heel vals daglicht als wij denken aan de verkiezingsprogramma's en
verkiezingscampagnes van een aantal partijen. Met name de VVD ging uit van
een algehele lastenverlichting. De politieke leider van die partij verweet
het CDA een verkeerde koers te kiezen door niet uit te gaan van een algehele
lastenverlichting. Het CDA meende dat er hooguit ruimte was voor zeer gerichte
verlichtingen. Wij menen een beter programma te hebben geschreven dan de partijen
die voor 1998 meewerkten aan het verkopen van schone schijn. Ik heb een vraag
aan de bewindslieden. Voor de komende jaren wordt een lastenverlichting in
het vooruitzicht gesteld van 4,5 mld. Mogen wij ervan uitgaan dat dit een
nettolastenverlichting is? Gegeven de initiële verzwaring van 1,5 mld.
in 1999 is dus een verlichting te verwachten van 6 mld.? En wat is de waarde
van die belofte indien in de loop van volgend jaar de conjunctuur verslechtert
en indien de ramingen van de tekorten van de fondsen niet het lage niveau
zoals geraamd door de regering behalen, zodat een verdere premieverzwaring
onafwendbaar wordt?Dan nog enkele andere punten. Een punt dat velen van ons uit het bedrijfsleven
kennen, is de verlaging van de afdracht aan het bedrijfspensioenfonds vanwege
de gestegen waarde van de vermogens. De Miljoenennota rept op dit gebied niet
over de afdracht aan het ABP en aan het PGGM. Inmiddels is er veel veranderd.
De koersval op de aandelenbeurzen heeft de waarde van de belegde vermogens
flink verminderd. Voorts hebben we in de kranten een interessante beschouwing
kunnen lezen over de gevolgen van de lage rente voor het ABP. Lage rente betekent
dat de opbrengsten over het belegde vermogen van het ABP en het PGGM tegenvallen.
De lage rente betekent voor Financiën nu een meevaller, die binnenkort
gebruikt zal gaan worden in het macrobeeld, maar tegelijk houdt het in dat
er in de toekomst minder zal worden gestort in het AOW-fonds: de toekomstige
rentemeevaller dreigt nu te worden verbruikt. Wij zouden graag van de minister
een en ander over dit onderwerp horen en hem willen vragen om voortaan in
de Miljoenennota aandacht aan dit belangrijke complex te willen geven.Uiteraard is ons de set nieuwe spelregels opgevallen, welke de minister
na het regeerakkoord in de Miljoenennota heeft opgenomen. De set en de zet
hebben de nodige aandacht gekregen. Zonder op de details in te gaan, menen
wij dat het voor een deel een verstandige set is. Voor een ander deel: het
is al gehekeld dat er zo veel stampij is gemaakt over de spelregels voor de
verdeling van de ruimte als het tekort zou dalen naar 0 of zelfs naar een
overschot. Immers, de omslag naar een verslechterende economie vraagt vooral
om spelregels voor het opvangen van tegenvallers. Dat de minister eventuele
macromeevallers, bijvoorbeeld in de rentesfeer, reserveert voor macrotegenvallers,
bijvoorbeeld in de loonsfeer, is een verstandige zet. Daar herkennen we de
eerdere behoedzaamheid van de minister. Het D66-Kamerlid De Graaf meende dat
de Miljoenennota teveel sloten op de deur had, zou eventuele macro-uitgavenmeevallers
willen benutten voor zorg, milieu, onderwijs en veiligheid. Mooie doelen,
maar zonder besef van de omslag in de economie die zich toen al aan het voltrekken
was.Als intermezzo wil ik de minister de volgende realistische case voorleggen.
Stel in 1999 zakt de groei naar 2%, de belastingopbrengsten laten daardoor
tegenvallers zien, de geraamde ombuigingen doen zich maar voor de helft voor,
de tekorten bij de fondsen ontwikkelen zich volgens de ramingen van de fondsbeheerders,
de lonen en prijzen stijgen sneller dan verondersteld, de aardgasopbrengsten
vallen 1 mld. tegen, wat gaat de minister dan doen? Morgen kan de minister
antwoorden: zie de spelregels in de Miljoenennota. Ik zou toch een nader antwoord
willen horen op grond van de case zoals hier geschetst. De minister heeft
een grote reputatie opgebouwd maar we waarschuwen hem dat die reputatie op
het spel komt te staan. Niet goed voor hem, niet goed voor het land.Nieuw of relatief nieuw is de uitgavenreserve van 1 mld. Dat lijkt behoedzaam.
Echt nieuw is zo een reserve niet: eind jaren zeventig werd gewerkt met een
reserve in de meerjarenramingen. Die reserve is geen lang leven beschoren
geweest; bij de eerste de beste bezuinigingsronde werd die reserve geschrapt
als lucht in de begroting. Het onderwerp is wel pikant geworden. De minister
verweet de europarlementariërs dat ze te coulant waren in het accepteren
van verhogingen en in het plaatsen van een strategische uitgavenreserve. Maar
is de hier geplande reserve niet van hetzelfde laken een pak? Maar dan gaat
het verhaal op van de pot en de ketel... De NRC van 10 december meldt overigens
dat het Europees Parlement alsnog van de strategische uitgavenreserve afziet,
een meevaller voor de Nederlandse begroting. De kritiek van minister Zalm
op het Europarlement keert zich dan des te scherper tegen zijn eigen uitgavenreserve.Dan nog een opmerking over de uitgaven voor het Gemeentefonds. Wij hebben
kennisgenomen van de kritiek van verschillende zijden geuit. Het kabinet gaat
uit van een royale volumegroei, maar lijkt met de andere hand terug te halen
wat het met de ene hand geeft. Het Rijk brengt immers veranderingen aan onder
andere in de uitvoering van de Algemene bijstandswet en brengt daarvoor kortingen
aan op de Gemeentefondsuitkeringen. De CDA-fractie wijst erop dat er na vele
jaren een goed akkoord is gesloten tussen Rijk en gemeenten en vindt dat het
kabinet daar niet aan tornen moet.Mijnheer de voorzitter! Nog een enkele opmerking over hoofdstuk IXA, waarin
een interessante beschouwing wordt gegeven over de komst van de euro. De vaste
commissie voor Financiën heeft een halfjaar geleden een bezoek gebracht
aan beide bewindslieden en toen met name over de euro gesproken. Wij hebben
vorig jaar de kritiek geuit dat Financiën te weinig voorlichting gaf
over dat onderwerp. Denkt Financiën dat er thans wel voldoende informatie
wordt gegeven? Tijdens het werkbezoek is de verzekering gegeven dat de overheid
zelf gemakkelijk kan en zal overstappen op de euro. Dat is
fraai. Wij zouden graag die verzekering ook zien voor de talloze zelfstandige
bestuursorganen waar de staat formeel de eindverantwoordelijkheid voor draagt.In dit verband wil ik de aandacht vragen van de minister voor de zogenaamde
grotepostenregeling voor de beleggingen van banken. Banken mogen hooguit 25%
van hun vermogen aan één debiteur lenen, welke regeling niet
van toepassing is verklaard op de schuld van de Nederlandse overheid en van
de meeste overheden van OECD-landen. Met Arnold in Maandschrift Economie van
oktober jongstleden vraag ik de minister of de uitzondering niet indruist
tegen de geest van de bepaling tegen 'privileged access' in het Verdrag van
Maastricht.In hoofdstuk IXB is een zeer interessante bijlage opgenomen met een heel
programma van evaluatieonderzoeken. Daarin wordt onder andere ingegaan op
de evaluatie van het kasbeheer. Kan het zijn dat ik in de stroom van Kamerstukken
een stuk daarover heb gemist? Als dat niet het geval is, zou ik een brief
van de minister met nadere informatie daarover op prijs stellen. Ik lees ook
over de mogelijke toepassing van de 'yieldcurve' in het financieringsbeleid.
Dat onderzoek is gestaakt vanwege beperkte capaciteit. Maar de minister kan
het onderzoek laten doen. Het kost geld, maar kan zelf een 'yield' genereren.Mijnheer de voorzitter! Ook wil ik graag weten wat de stand van zaken
is met betrekking tot de millenniumproblematiek met name bij de belastingdienst
en de zelfstandige bestuursorganen, waarvoor de staat verantwoordelijk is.Tot slot een opmerking over wetsvoorstel 26260 Wijziging Wet toezicht
kredietwezen en de Faillissementswet met betrekking tot het definitieve karakter
van de afwikkeling van betalingen en effectentransacties in betalings- en
effectenafwikkelsystemen; geen onbelangrijke wet. Het gaat om de toepassing
van een Europese richtlijn welke voor 1 januari aanstaande kracht van wet
moet hebben. Stond dit voorstel op de zogenaamde lijst van de minister-president?
Waarom is het voorstel op het laatste moment ingediend bij de Tweede Kamer
en daarna bij de Eerste Kamer, zodat amper onderzoek mogelijk is? Is hier
sprake van haastwerk? De eerste volzin van artikel I is in elk geval taalkundig
onjuist. Ik citeer: 'worden een nieuw negende tot en met dertiende lid ingevoegd'.De memorie van toelichting is uiterst moeilijk leesbaar. Ik heb bijvoorbeeld
de laatste zin van de eerste alinea van pagina 4.3. twee keer moeten lezen.
Iets over de inhoud: 'de verlening van surseance werkt niet meer terug naar
00.00 uur voor de daar opgesomde instanties waaronder 'ondernemingen met overheidsgaranties''.
Stel je voor dat een stichting de garantie ontvangt dat de staat een verlies
afdekt tot maximaal 1 mln. en dat het echte verlies 50 mln. wordt. Er wordt
surseance aangevraagd. Valt zo'n stichting onder de bepaling? De haastige
afdoening van het wetsvoorstel herinnert aan het recente wetsvoorstel Redenominatie
overheidsschuld, waar Financiën ook enkele procedurele uitglijders vertoonde.
Wij complimenteren het ministerie wel eens, maar nu is het toch tijd voor
een enkele kritische opmerking. Ik wil hier overigens uit afleiden dat het
ministerie het waarschijnlijk zeer zwaar heeft gehad, met de euro, met de
Nederlandse bijdrage aan Europa en andere onderwerpen.Mijnheer de voorzitter! Met belangstelling zullen wij luisteren naar de
reactie en antwoorden van de minister en de staatssecretaris. Wij wensen de
bewindslieden en hun ambtenaren in elk geval veel wijsheid en sterkte toe
in het komende jaar, dat een heel bijzonder jaar zal worden. Collega Stevens
zal nu op het belastingplan en enkele andere fiscale wetsvoorstellen ingaan.De heer Stevens (CDA):Voorzitter! Ik zal inderdaad ingaan op het belastingplan en enkele andere
fiscale wetsvoorstellen.Het lijkt alsof de staatssecretaris in 1998 een rustig jaar heeft gehad.
Op de computer trof ik dit jaar aanmerkelijk minder hits aan onder de naam
Vermeend dan vorig jaar. Dit jaar waren het er slechts 28. Op zichzelf is
dat geen verontrustend aantal. Wij hebben immers de kabinetsformatie achter
de rug. Ook stond het jaar voor een belangrijk deel in het teken van het belastingplan
voor de 21ste eeuw. Toch heeft er belangwekkende wetgevende arbeid plaatsgevonden.
Ik noem met name de pensioenwetgeving en niet te vergeten het dubbele belastingverdrag
met IJsland ter voorkoming van het ontgaan van belasting met betrekking tot
belastingen op inkomen en vermogen. Er is dus opnieuw een uitwijklocatie minder
voor pensioenvluchtelingen.Voorts toets ik het belastingplan en de wetsteksten op hun vereenvoudigingsgehalte.
Ik let daarbij met name op de zinnen die worden gebruikt in deze wetsvoorstellen.
Ook dit jaar heb ik weer een zin van meer dan honderd woorden mogen aantreffen.
Het lijkt nog steeds moeilijk voor het departement hierin in te grijpen. Ik
wil u die zin niet onthouden. Hij telt 115 woorden. Het is een wijziging van
artikel 38, zesde lid, Wet Inkomstenbelasting en luidt als volgt.'Voor de toepassing van de eerste volzin worden niet als bij wijze van
vooruitbetaling voldane renten van schulden, kosten van geldleningen daaronder
begrepen, aangemerkt afsluitprovisies welke zijn voldaan terzake van schulden
welke zijn aangegaan ter verwerving van een eigen woning en zijn verzekerd
door hypotheek op die woning, mits de inkomsten van de belastingplichtige
met betrekking tot die woning in het kalenderjaar of een of meer van de voorafgaande
twee of daaropvolgende twee jaren geheel of ten dele worden bepaald op de
voet van artikel 42a, een en ander voorzover zij niet meer belopen dan anderhalf
percent van het bedrag van de aangegane schulden en tevens gezamenlijk een
bedrag van ƒ 8000 niet te boven gaan.'Ik verwijs in dit verband naar een belangrijke bijdrage van mijn naamgenoot
Leo Stevens die in het weekblad Fiscaal Recht er een lans voor heeft gebroken
om eens naar de teksten van de belastingwetsvoorstellen te kijken. Het is
buitengewoon amusant, zo heb ik ook nog een zin aangetroffen met 98 woorden,
waarin acht keer het woord 'splits' voorkwam.Nog aardiger was dat ik een nieuw woord aantrof in de belastingwetgeving,
namelijk 'doorstroomafdrachtvermindering'. Het is een woord van dertig letters,
het langste dat ik heb aangetroffen, maar ik zeg niet dat mijn onderzoek uitputtend
is geweest. Als ik dit begrip wil uitleggen aan een geïnteresseerde leek, citeer ik altijd graag een zin uit de memorie van toelichting
bij wetsvoorstel 26249, Wijziging van de Wet vermindering afdracht loonbelasting
en premie voor de volksverzekeringen. Het gaat daarbij om de verhoging van
de afdrachtvermindering en doorstroomafdrachtvermindering voor loonkosten
van lage lonen. Die zin luidt als volgt. 'Deze verhoging hangt samen met de
terugsluis naar bedrijven van de opbrengst van de eerste tranche vergroening
van het fiscale stelsel en met de voorgestelde afschaffing van de franchise
in de wachtgeldpremie.' Bij het uitspreken van dit citaat blijf ik dan de
betrokkene strak aankijken. Ik zie dan hoe de verbijstering toeslaat, maar
ik zie ook het respect in zijn ogen voor degenen die dit kunnen bedenken en
kunnen behandelen!Het mooiste dat ik ben tegengekomen, voorzitter, is de verzuchting van
de staatssecretaris zelf in de zeer uitgebreide behandeling van het wetsvoorstel
op de pensioenen. Bij die gelegenheid heeft hij de volgende zin naar buiten
gebracht. 'Zulk een wetsvoorstel vergt momenten van reflectie, consultatie,
bezinning en herziening in en met verschillende geledingen van de maatschappij.'
Hij zal het zich ongetwijfeld herinneren. In deze geest wil ik gaarne het
belastingplan en de voorliggende wetsvoorstellen bezien, alsmede enkele thema's,
zoals terugwerkende kracht, fiscale beleidsconcurrentie en toetsing van het
belastingplan aan de belastingherziening voor de 21ste eeuw.Het belastingplan kenmerkt zich door een drietal elementen: verschuiving
van belasting op arbeid naar milieu met de daarbij behorende terugsluisbepalingen
zoals verhoging van energiebelasting en het overbrengen van drinkwater van
het verlaagde naar het algemene BTW-tarief, een knip in de eerste schijf plus
verlaging van het tarief in de eerste schijf en maatregelen ter voorkoming
van ongewenste renteaftrek. Daarnaast bevat het belastingplan ook nog een
aantal kleinere maatregelen van diverse aard waarin de invoering van de afdrachtvermindering
scholingskosten voor de non-profitsector als de belangrijkste, althans qua
budgettair effect, eruitschiet.Voorzitter! Wij vieren vandaag het eerste lustrum van de motie-Boorsma.
In 1993 werd in deze Kamer kamerbreed een motie aangenomen, waarin de regering
werd verzocht om in het kader van de belastingvoorstellen een zodanige scheiding
aan te brengen dat fiscale wetsvoorstellen van verschillende aard, belang
en/of urgentie niet meer in één wetsvoorstel zouden worden samengevoegd.
De staatssecretaris zal zich deze motie ongetwijfeld herinneren. Toch lijkt
het alsof het kabinet de strekking van de motie nog steeds niet helemaal heeft
begrepen. Aan de ene kant wordt wel de wijziging van de Wet vermindering afdracht
loonbelasting en premievolksverzekering in een apart wetsvoorstel ondergebracht,
terwijl aan de andere kant fundamentele wijzigingen, zoals voorstellen met
betrekking tot de rentebeperking en de verhoging van het BTW-tarief op drinkwater
worden meegenomen in het belastingplan en zich daarmee niet lenen voor een
separate behandeling op eigen merites. Het is niet alleen de Eerste Kamer,
het zijn ook de Raad van State en de Tweede Kamer die hiervoor bij herhaling
aandacht hebben gevraagd. Het telkens negeren van deze verzoeken getuigt naar
mijn oordeel niet van een groot respect voor de volksvertegenwoordiging.Ik wil nader aandacht geven aan een tweetal onderdelen uit het belastingplan.
Dat betreft met name de renteaftrek en het drinkwater. Ik zal allereerst iets
zeggen over de renteaftrek. Een belangrijk element in het belastingplan is
de beperking van de aftrek van bronrente die betrekking op vermogensbestanddelen
zoals aandelen, obligaties en schuldvorderingen. Ingevolge de memorie van
toelichting lopen beide maatregelen vooruit op de voorgenomen invoering van
een nieuw fiscaal regime met ingang van het jaar 2001. De maatregelen dienen
om te voorkomen dat belastingplichtigen anticiperen op het toekomstige regime.Onze fractie kan de staatssecretaris nog volgen voorzover het de bedoeling
is de 'mismatch' te voorkomen, die ontstaat indien bronrente – die onder
het regime van het belastingplan voor de 21ste eeuw niet meer aftrekbaar is –
naar voren wordt gehaald door middel van vooruitbetaling en daardoor nog volledig,
althans tot een bedrag van ƒ 4000, in aftrek kan worden gebracht, ook
al heeft die rente betrekking op de periode na de inwerkingtreding van het
nieuwe regime. De saldering van de bronrente stuit echter op grote bezwaren
van onze fractie. Deze bepaling vormt een inbreuk op het voor de inkomstenbelasting
geldende synthetische inkomensbegrip. De band tussen inkomsten verband houdende
met aandelen en de daarmee samenhangende kosten wordt gedeeltelijk doorgesneden,
aangezien de aftrek van rente gedeeltelijk wordt beperkt, terwijl de inkomsten
integraal worden belast. Het voorstel maakt een inbreuk op de saldering van
positieve en negatieve inkomensbestanddelen onder het vigerende synthetische
systeem.De volgende problemen van principiële aard doen zich voor. Deze ingreep
komt er in feite op neer dat al een deel van het belastingplan wordt ingevoerd –
en wel een deel dat de belastingplichtige geld kost – terwijl het compenserende
voordeel in de vorm van lagere tarieven pas in 2001 aan de orde komt. Als
het komt! De bepaling die is aangekondigd als een maatregel in samenhang met
het aankomend belastingplan voor de 21ste eeuw, zal daarom moeten zijn voorzien
van een horizonbepaling of anderszins voor een beperkte termijn geldend moeten
zijn. In feite vindt reparatiewetgeving plaats terwijl de vlag de lading niet
dekt.De motie van de Tweede Kamer waarin wordt gezegd dat de aftrekbeperking
verband moet houden met de invoering van het belastingstelsel voor de 21ste
eeuw, zet op dit punt geen bindende zoden aan de dijk. Zelfs in de optiek
van Financiën zou een minder vergaande inbreuk op de wettelijke systematiek
mogelijk zijn geweest door, zoals de Raad van State suggereert, geaccumuleerde
inkomsten toe te rekenen aan het jaar waarop zij betrekking hebben. Ook andere
oplossingen zijn denkbaar. Bovendien kan het wetsvoorstel ook onbillijke consequenties
hebben bij rechten die periodieke inkomsten opleveren, zoals warrants, obligaties,
cumprefs en lijfrente-uitkeringen die pas in toekomstige jaren zullen worden
ontvangen. De wijziging had, gezien de principiële inbreuk op het huidige
systeem, in een apart wetsvoorstel moeten zijn gepresenteerd.Voorts acht onze fractie het onjuist dat de eerbiedigende werking met
betrekking tot de beperking van de renteaftrek terzake van
schulden aangegaan ter verwerving van aandelen, wordt beperkt tot de per ultimo
1995 bestaande hypothecaire schulden. Ook dit punt heeft principiële
raakvlakken die verband houden met de bestaande structuur van de inkomstenbelasting.
Kan de staatssecretaris aangeven waarom een verschil wordt gemaakt tussen
door hypotheek verzekerde schulden en overige schulden op dit punt? Kan hij
voorts uitleggen waarom geen eerbiedigende werking plaatsvindt tot december
1997, toen de nota inzake de herziening van het belastingstelsel werd gepubliceerd,
of nog beter eigenlijk, tot het huidige belastingplan? Er was immers geen
enkele manier waarop belastingplichtigen bekend konden zijn met de inhoud
van het nog te ontwerpen belastingplan.Concluderend moet worden gezegd dat deze maatregel, die slechts een gering
budgettair belang vertegenwoordigt en die mede dient ter financiering van
faciliteiten voor een beperkte groep, een principiële inbreuk in de bestaande
structuur van de inkomstenbelasting betekent en tegelijkertijd een open einde
creëert als het belastingplan voor de 21ste eeuw niet zou kunnen worden
ingevoerd.Een tweede conclusie is dat dit voorbeeld illustreert hoe gevaarlijk het
is om aan een aftrekpost te sleutelen. Ik citeer uit de memorie van toelichting
bij het wetsvoorstel inzake de beperking van de aftrek van de consumptieve
rente, dat twee jaar geleden aan de orde was: 'De onbeperkte aftrekbaarheid
van betaalde rente is eind vorige eeuw ingebed in het Nederlandse fiscale
systeem. (...) In het onderhavige voorstel laat ik de onbeperkte aftrekbaarheid
van betaalde renten in beginsel intact. Zo wijs ik er nadrukkelijk op dat
(hypotheek)rente terzake van de aanschaf, het onderhoud en de verbetering
van de eigen woning volledig aftrekbaar blijven. De renten die worden betaald
terzake van leningen die zijn aangegaan om andere vermogensbestanddelen aan
te schaffen die belaste inkomsten genereren – bijvoorbeeld verhuurde
onroerende zaken – blijven eveneens aftrekbaar.'Sinds de beperking van de aftrekbaarheid van de consumptieve rente in
1997, die werd ingeleid met deze memorie van toelichting, is de renteaftrek
op een glijbaan terechtgekomen die resulteert in een marginalisatie, zoals
die in het voorliggende belastingplan is neergelegd. Hoe dan ook, degenen
die de hypotheekrenteaftrek een warm hart toedragen, zijn gewaarschuwd: ieder
begin van aftrekbeperking kan snel leiden tot uitkleding van de aftrekpost.Het onderwerp 'drinkwater' heeft bij de behandeling van het belastingplan
in de Tweede Kamer waarschijnlijk de meeste aandacht gehad. Dat heeft uiteindelijk
geleid tot een amendement om de eerste ƒ 60 van de jaarlijkse waterrekening
in 1999 te belasten tegen het lage BTW-tarief van 6% om de lagere inkomens
tegemoet te komen. Het resultaat van dit voorstel, inclusief het amendement,
is allerminst bevredigend. Onderzoek van VEWIN/NIPO in 1998 heeft uitgewezen
dat het huishoudelijk verbruik bij lage inkomens hoger is dan bij hogere inkomens.
Tariefverhoging voor huishoudelijk gebruik van drinkwater leidt niet tot waterbesparing.
De prijselasticiteit blijkt nihil te zijn. Door de eerste ƒ 60 van
de waterrekening te belasten met het lage tarief valt in Groningen 37 kubieke
meter per jaar in het lage tarief, maar in Den Haag slechts 14 kubieke meter.
Het lijkt alsof het gelijkheidsbeginsel hiermee geweld wordt aangedaan. Met
name in het kader van de omzetbelasting is dat een unieke gebeurtenis. De
milieubelasting van drinkwater is met minder dan 25 kWh per persoon per jaar
uiterst laag, nog geen kwart van de energie die nodig is om een jaar televisie
te kijken.Hoe het ook zij, water is in het algemeen altijd gezien als een eerste
levensbehoefte. Door het voorliggende wetsvoorstel, inclusief het amendement,
wordt een precedent geschapen om eerste levensbehoeften tegen een hoger tarief
te belasten, althans te kunnen belasten. Met een beetje goede wil kan men
immers bij iedere eerste levensbehoefte wel een milieubelastende component
ontdekken.Uit de wetsgeschiedenis blijkt dat het altijd de bedoeling is geweest
om de eerste levensbehoeften onder het verlaagde tarief te brengen, met name
gelet op de positie van de minder daadkrachtigen. Ik citeer uit de behandeling
in de Kamer van de introductie van de BTW in 1967-1968: 'De invoering van
het 4%-tarief heeft evenals het thans bestaande pakket van vrijstelling in
de sfeer van de eerste levensbehoefte als doel de druk van de omzetbelasting
voor de minder daadkrachtigen te verlichten.' De verhoging van het BTW-tarief
is dus in strijd met de oorspronkelijke doelstelling van de BTW. Ook relevant
is de vraag of er strijd is met het Europese recht. Integrale tariefverhoging
van het BTW-tarief is onder de huidige Europese regelgeving toegestaan. Ingevolge
de zesde richtlijn kunnen lidstaten verlaagde BTW-tarieven toepassen op nader
gespecificeerde categorieën en diensten, waterdistributie daaronder begrepen.
Een integrale toepassing van het normale tarief stuit dus niet af op bezwaren
van Europees-rechtelijke aard. De vraag is of dat anders ligt met het thans
voorliggende voorstel voor een tweetarievenstelsel voor waterleveringen. Ingevolge
artikel 12, lid 3, van de zesde richtlijn kunnen lidstaten verlaagde tarieven
toepassen die uitsluitend van toepassing zijn op de in bijlage H genoemde
categorieën van goederen en diensten. Deze formulering lijkt te indiceren
dat alleen de gehele categorie waterdistributie aan hetzij het verlaagde,
hetzij het normale tarief moet worden onderworpen. Dit zou betekenen dat toepassing
van het verlaagde tarief op uitsluitend de eerste ƒ 60 in strijd zou
kunnen zijn met deze richtlijn. Daar komt nog bij dat bijlage H van de zesde
richtlijn bedoeld is om het gebruik van het verlaagde tarief zoveel mogelijk
te harmoniseren en verschillen tussen de lidstaten zoveel mogelijk te beperken.
Voorzover bekend is water in alle of praktisch alle andere lidstaten onderworpen
aan het lage tarief, als behorende bij de eerste levensbehoeften. Het voorstel
wordt nog onbegrijpelijker indien bronwater, een luxere uitvoering van drinkwater,
wel onder het verlaagde tarief blijft, gelijk sappen en limonade.Wat de inkomenscompensatie betreft zijn er indicaties dat een gemiddeld
gezin in 1999 ruim 12% duurder uit kan zijn dankzij deze tariefsverhoging.
Tot heden zijn er geen indicaties – ik heb die althans niet gezien –
dat dit adequaat wordt gecompenseerd door een navenante verlaging van de inkomstenbelasting
via de zogenaamde terugsluis, tenzij de staatssecretaris ons het tegendeel
kan aantonen. Ik hoop op dat laatste. Wij vragen de staatssecretaris hoe deze
tariefsverhoging past in het streven naar verdere harmonisatie
binnen de Europese Unie.Concluderend is hier sprake van een belastingmaatregel zonder fiscaal-theoretische
basis, die geen of praktisch geen milieu-impuls geeft.Ten slotte vraag ik in het kader van het belastingplan naar de beleidsvoornemens
van de staatssecretaris terzake van de commanditaire vennootschap. De staatssecretaris
heeft aangegeven de definitie van het begrip ondernemer te willen veranderen,
omdat te veel mensen in ons land de fiscale-ondernemerstatus claimen. De staatssecretaris
denkt dan met name aan stille vennoten in een commanditaire vennootschap.
Een eventuele maatregel kan echter verstrekkende gevolgen hebben voor de financiering
van de opvolging binnen een familiebedrijf. Een verzwaring van de definitie
zou het voor particulieren praktisch onmogelijk kunnen maken, risicodragende
participaties en ondernemingen aan te gaan. Wij herinneren ons nog dat het
ministerie van Economische Zaken in dat verband de CV aanprees als een goed
investeringsmiddel bij het produceren van films. Kan de staatssecretaris aangeven
wat de stand van zaken is en in hoeverre er bij een eventuele aanscherping
van de definitie uitzonderingen zullen worden gemaakt voor legitieme opvolgingssituaties
in familiebedrijven in de landbouw, maar ook in andere branches?Voorzitter! Ik behandel een drietal thema's in het kader van onze financiële
beschouwingen. Allereerst de terugwerkende kracht. Het thema terugwerkende
kracht staat opnieuw in de belangstelling, met name door een recente uitspraak
van de Hoge Raad in het baksteenarrest. Dat is zojuist ook al even gememoreerd
door collega Boorsma. Het onderwerp komt echter al eerder aan de orde bij
het protocol tot wijziging van het belastingverdrag tussen Nederland en de
Republiek Malta ter vermijding van dubbele belasting, dat thans staat geagendeerd.
Mijn fractie wil ruime aandacht geven aan dit onderwerp, dat voor onze fractie
en voor de Eerste Kamer als geheel altijd een zwaarwegend punt van aandacht
is geweest. In dat verband dienen wij de situatie met betrekking tot het protocol-Malta
onder de loep te nemen, omdat zich daar een concreet geval voordoet van terugwerkende
kracht. De aandacht die het protocol verdient, vloeit overigens niet voort
uit de belangrijkheid van de wijziging. Zoals de staatssecretaris heeft aangegeven,
wordt het financiële belang zowel voor het bedrijfsleven als de overheid
op nihil geschat.Voor onze fractie staat buiten discussie dat oneigenlijk gebruik van en
misbruik van belastingwetgeving moet worden bestreden. Ook misbruik van het
verdrag met Malta dient te worden tegengegaan. De vraag komt echter op met
welke middelen oneigenlijk gebruik moet worden bestreden. Wanneer een wet
of een protocol oneigenlijk gebruik probeert tegen te gaan, is het dan geoorloofd
om dit met alle mogelijke middelen te doen, zoals willekeurige toepassing
van terugwerkende kracht? Of dient de wetgever bij het toepassen van terugwerkende
kracht ter wille van de rechtszekerheid, de betrouwbaarheid en de geloofwaardigheid
van de overheid zich beperkingen op te leggen? Ik meen te mogen constateren
dat zowel het kabinet als het parlement die vraag bevestigend heeft beantwoord.
De staatssecretaris heeft in zijn brief van 25 juni 1997 aan de voorzitter
van de Tweede Kamer medegedeeld dat aan een wetsvoorstel geen terugwerkende
kracht zal worden toegekend, behoudens uitzonderlijke gevallen.Voor de vraag of er sprake is van uitzonderlijke gevallen zal de opvatting
van de Raad van State terzake worden gevolgd, zoals geformuleerd in het advies
van de Raad van State op wetsvoorstel 24172. De Raad van State is daarin van
oordeel dat aan de belastingmaatregelen die een verzwaring van de belastingheffing
betekenen, geen formele 'terugwerkende kracht' gegeven mag worden, tenzij
bijzondere omstandigheden een afwijking van deze regel rechtvaardigen. In
ieder geval kan, aldus de Raad van State, geen terugwerkende kracht worden
gegeven aan maatregelen die voor belastingplichtigen vóór het
tijdstip waarop het regime zal gaan gelden niet of niet voldoende kenbaar
zijn. Bijzondere omstandigheden die een terugwerkende kracht van een bezwarende
fiscale maatregel kunnen rechtvaardigen, kunnen volgens de Raad van State
worden gevormd door aanmerkelijke aankondigingseffecten of een omvangrijk
oneigenlijk gebruik of misbruik van een wettelijke voorziening.Op aandrang van de Tweede Kamer heeft het kabinet het wetsvoorstel tot
goedkeuring van het onderhavige protocol bij nota van wijziging aangepast.
Door deze nota van wijziging is thans feitelijk niet meer relevant dat in
de verdragsrelatie mogelijk 'in potentie' sprake was van een omvangrijk oneigenlijk
gebruik of misbruik, zoals de staatssecretaris opmerkte in de nota naar aanleiding
van het verslag. De thans in het wetsvoorstel opgenomen terugwerkende kracht
blijft nu beperkt tot situaties, waarin een bewoner van Malta die beroep doet
op de verdragsvoordelen na 18 juli 1995, de datum van ondertekening en publiekmaking
van het protocol, inwoner van Malta is geworden, waarin voorts sprake is van
handelen door belastingplichtige in strijd met de Nederlandse wetgeving en
die passen binnen het beleid, zoals toegezegd bij de reeds geciteerde brief
van de staatssecretaris. Uit het antwoord van het kabinet in de nota naar
aanleiding van het verslag maken de leden van onze fractie op, dat er geen
sprake kan zijn van een omvangrijk handelen in strijd met de Nederlandse wetgeving.
Immers, het gaat zoals de staatssecretaris ons schrijft, om een beperkt aantal
emigranten naar Malta; slechts 168 sinds de ondertekening van het protocol
in 1995, waarvan slechts een beperkt aantal de Nederlandse nationaliteit heeft
en waarvan naar verwachting een nog geringer aantal zal handelen in strijd
met de Nederlandse wetgeving. Zoals gezegd, het financiële belang is
nihil.In de nota naar aanleiding van het verslag heeft de staatssecretaris medegedeeld,
dat de terugwerkende kracht beperkt blijft tot die gevallen die passen binnen
het beleid, zoals toegezegd bij de brief van 25 juni 1997. De conclusie zou
dus moeten zijn dat nu er geen sprake is van een omvangrijk handelen in strijd
met de Nederlandse wetgeving, de facto in de praktijk geen uitvoering zal
worden gegeven aan de terugwerkende kracht, dit in lijn met de positie die
de staatssecretaris heeft ingenomen terzake van de terugwerkende kracht. Wij
horen graag of de staatssecretaris zich in deze interpretatie kan vinden.
En dat is niet onbelangrijk, omdat dit onderwerp in zijn volle hevigheid terugkomt
bij het baksteenarrest, de uitspraak van de Hoge Raad van 26 augustus (bekendgemaakt
op 14 oktober), waarin de Hoge Raad zijn visie op fiscale voorzieningen
heeft veranderd.In dit arrest heeft de Hoge Raad bepaald, dat bedrijven veel ruimer fiscaal
vrij geld mogen reserveren voor te verwachten kosten. Volgens de staatssecretaris
zou het arrest ten aanzien van de kosten voor sanering van vervuilde bedrijfsterreinen
op korte termijn kunnen leiden tot een derving op kasbasis van circa 2 mld.
Zou het arrest zich mede uitstrekken tot de kosten van de invoering van de
euro, dan zou het budgettaire beslag op kasbasis op korte termijn kunnen oplopen
tot meer dan 3 mld.De staatssecretaris heeft de belastingdienst opgedragen om (aanvullende)
aangiften en eventuele bezwaarschriften waarin deze materie speelt, voorshands
aan te houden. De Tweede-Kamerleden Hillen, Giskes en De Vries hebben op 7
december de staatssecretaris gevraagd, hoe de aankondiging dat er wetgeving
komt om zowel voor het verleden als voor de toekomst het regime te handhaven,
zich verhoudt tot de afspraken die met de Tweede Kamer zijn gemaakt over het
vermijden van terugwerkende kracht in de (belasting)wetgeving. Het verheugt
ons, dat de Tweede Kamer deze ingreep niet ongemerkt voorbij zal laten gaan.
Men zal immers de aankomende reparatiewetgeving toetsen aan het beleid, dat
door de staatssecretaris zelf is uitgezet terzake van de terugwerkende kracht.
Vandaar dat het uitstapje naar Malta dan ook relevant is.Het is niet aan ons om deze discussie in dit stadium thans ten principale
te voeren. Dit neemt niet weg, dat de staatssecretaris zich wel heeft belast
met de bewijsvoering, dat er inderdaad sprake is van een budgettair beslag
op kasbasis dat op korte termijn kan oplopen tot meer dan 3 mld. Dit lijkt
geen simpele opgave, al was het alleen al omdat de schatkist op korte termijn
slechts enkele tientallen miljoenen aan renteverlies zal oplopen, omdat hier
slechts sprake is van een timing-element, zoals wij dat uiteraard veel tegenkomen
bij toepassing van goedkoopmansgebruik en in de belastingwetgeving in het
algemeen.Hoe het ook zij, meer relevant voor onze beschouwingen is de vraag of
de staatssecretaris zijn constitutionele grenzen overschrijdt door de nieuwe
opvatting van de Hoge Raad te neutraliseren door middel van een verbod aan
zijn ambtenaren om deze nieuwe opvatting te volgen. Het is Giele die in een
recente bijdrage in de Staatscourant zeer terecht aandacht vraagt voor deze
principiële kwestie. Laten wij zijn betoog op de voet volgen.Ingevolge artikel 101a van de Wet op de rechterlijke organisatie behoort
de rechtsontwikkeling tot het taakgebied van de Hoge Raad. In het baksteenarrest
is de Raad overeenkomstig die opdracht bezig met het ontwikkelen van het belastingrecht.
Dit is met in dit geval evident, omdat de wet op dit punt geen specifieke
regels bevat, behoudens de eis dat de wet moet worden bepaald volgens goed
koopmansgebruik. De Hoge Raad heeft dus aan zijn plicht voldaan door daaraan
een nadere invulling te geven. De fiscus dient dat dan te eerbiedigen. De
staatssecretaris als hoofd van de belastingdienst, heeft echter zijn ambtenaren
bij besluit van 3 december verboden het arrest van de Hoge Raad te volgen.
Volgens Giele miskent hij daarmee de scheiding der machten die aan de belastingdienst
als uitvoerende macht een volgende rol toekent. Het is de rol van de Hoge
Raad vast te stellen hoe de wet uiteindelijk moet worden uitgelegd. Dat is
niet de rol van de belastingdienst c.q. van de verantwoordelijke staatssecretaris.
Het besluit van 3 december van de staatssecretaris, als onderdeel van de uitvoerende
macht, om met onmiddellijke ingang van de uitspraak van de Hoge Raad te neutraliseren,
overschrijdt de bevoegdheid die de uitvoerende macht toekomt. Giele acht dit
ongrondwettig en onconstitutioneel. De opmerkingen van Giele zijn van belang
voor de verhouding tussen de uitvoerende en rechterlijke macht, temeer daar
van dit incident – indien dit onweersproken blijft – een ongewenste
precedentwerking kan uitgaan. Deelt de staatssecretaris deze stellingname?In Elsevier van 28 november staat een kop die begint met de woorden 'de
sociaal-democraten regeren het continent en willen van Europa één
belastinggebied maken'. In Het Financieele Dagblad staat een column die opent
met woorden 'wat een links verhaal', zo reageerde minister Zalm gekscherend
op een gloedvol betoog van zijn staatssecretaris toen deze tijdens het reguliere
Europaoverleg in de Tweede Kamer de noodzaak benadrukte om in Europees verband
afspraken te maken over bodemtarieven in de vennootschapsbelasting.Op 1 december 1997 heeft de Ecofin de zogenoemde gedragscode aangenomen
met betrekking tot schadelijke belastingconcurrentie. Het doel van de code
is, belastingmaatregelen tegen te gaan die schadelijke gevolgen hebben voor
de andere landen, zowel nieuwe als bestaande wet- en regelgeving. Voorts is
er een Taxation Policy Group opgericht die dient als forum voor de ontwikkeling
van het belastingbeleid in Europa. Deze groep is als platform ingeschakeld
door de Ecofin en onze staatssecretaris maakt deel uit van deze prestigieuze
groep.In de discussie rondom de belastingconcurrentie staat centraal de vraag
of wij moeten streven naar fiscale beleidsconcurrentie, beleidscoördinatie
of harmonisatie. De vraag is niet nieuw. Zij wordt echter wel mede geïnspireerd
door de Europese politieke kleurverandering. Het blijkt dat de nieuwe werkgroep
van sociaal-democratische bewindslieden meer uitgesproken ideeën heeft
over afstemming op Europees niveau op het gebied van belastingen dan voorheen.
En bij het ontbreken van een werkgroep van sociaal-liberale bewindslieden
is het dan oppassen geblazen.Wij weten dat er tax competition is. Wij weten ook dat deze tax competition
tot op zekere hoogte helpt om een level playing field te creëren. Waarom
dan de zorg voor een tax race to the bottom? Met de euro zullen de verschillen
in belastingheffingen tussen de diverse landen duidelijker worden. Is dit
een reden, belastingheffing meer te coördineren of zelfs te harmoniseren?Blankert heeft zich namens het VNO-NCW zeer duidelijk uitgesproken over
deze vraag. Hij acht de roep om meer belastingcoördinatie binnenwaarts
en defensief gericht. Het doel lijkt, volgens hem, vooral het defensief uitbannen
van belastingconcurrentie binnen de Europese markt om de diverse nationale
heffingsopbrengsten te beschermen in plaats van het opruimen van allerlei
fiscale hinderpalen om ondernemingen op Europees niveau zowel met elkaar –
de interne markt – als met concur renten buiten Europa
te laten concurreren.Deze problematiek is zeer herkenbaar. Men kijke slechts naar de maatregelen
met betrekking tot de pensioenen en de pensioenemigratie waarbij geen middel
wordt geschuwd om de fair share van de belastingopbrengst binnen onze grenzen
te houden. Soortgelijke tendensen zien wij ook in andere landen. Dit is een
zeer legitieme benadering van iedere staat, maar deze benadering knelt vaak
met de Europese tendensen en ideeën over harmonisatie.Hoe men ook denkt over deze problematiek, er zijn inmiddels duidelijk
twee scholen. Het is dus des temeer van belang om duidelijkheid te hebben
over de lijn die Nederland zal volgen, temeer daar achter gesloten deuren
in de Taxation Policy Group belangrijke posities kunnen worden ingenomen c.q.
concessies worden gedaan die later wellicht moeilijk zijn terug te draaien.
De staatssecretaris zij geprezen voor de wijze waarop hij in 1997 een goed
voorbeeld heeft gegeven door de lijnen uit te zetten met betrekking tot het
internationaal fiscaal verdragsbeleid, hetgeen is gevolgd door een algemeen
overleg met de Tweede Kamer in april 1997. Dit overleg resulteerde er zelfs
in dat het bestaande overleg met belanghebbenden over het fiscale verdragsbeleid
meer werd geïnstitutionaliseerd in de vorm van een klankbordgroep. Naast
vertegenwoordigers van het bedrijfsleven kunnen daaraan ook deskundigen deelnemen.
Voorts vindt een regulier Europees overleg met de Tweede Kamer plaats.Dit open beleid valt te prijzen. Gezien echter de nieuwe Europese winden
en gezien het bestaan van twee scholen op dit punt, is het aan te bevelen
dat het parlement – met name de Tweede Kamer – de gelegenheid
krijgt c.q. neemt, de vinger aan de pols te houden bij de verdere invulling
van het beleid. En dit klemt temeer daar het in het kader van dit soort besprekingen
een pakket is van geven en nemen waarin uiteindelijk wordt bepaald op welke
punten Nederland concessies doet om een andere voor ons gunstige positie in
te nemen. Dit bepaalt in hoge mate het beleid dat vervolgens door het kabinet
wordt uitgezet. Vandaar dat vooraf overleg met het parlement over de te kiezen
richting op zijn plaats is. Ik zou graag van de staatssecretaris vernemen
of hij ook op dit punt zijn open beleid zal doorzetten richting Tweede Kamer.Ik zou het belastingplan ook willen toetsen aan de belastinghervorming
voor de 21ste eeuw. Nu de contouren van dat belastingplan voor de 21ste eeuw
duidelijk beginnen te worden, is het nuttig om ook het huidige belastingplan
te toetsen aan die uitgangspunten. Die zijn niet gering. Ik zal citeren uit
de Verkenning waarin het plan is gepresenteerd. Het moet worden een stelsel
met brede en stabiele heffingsgrondslagen en lagere tarieven, internationaal
concurrerend, dat de werkgelegenheid bevordert, dat bij verdere vergroening
bijdraagt aan duurzame economische ontwikkeling, dat een solide financieel
draagvlak biedt voor zowel de financiering van de publieke uitgaven als voor
ons sociale stelsel, dat leidt tot een evenwichtige verdeling van de belasting-
en premiedruk en dat qua opzet, toepassing en uitvoering zo eenvoudig mogelijk
moet zijn.Zonder in detail in te gaan op al deze toetsstenen, springen er wel een
aantal punten uit. Terzake van de vergroeningstoets wordt steeds duidelijker
dat de uitruil van vergroening tegen lagere tarieven meer en meer vastloopt
in een zeer gecompliceerde wirwar van terugsluisbepalingen, waarbij allerminst
het gevoel bestaat dat de uitruil inkomensneutraal geschiedt. Dit is eigenlijk
ook onmogelijk zolang men uitgaat van generieke tariefverlagingen in ruil
voor verhoging van milieubelastingen. Wel is duidelijk geworden dat de milieubelastingen
extra zwaar de lagere inkomens kunnen treffen, vaak zonder dat compensatie
in de vorm van lagere tarieven dit effectief of volledig kan neutraliseren.Terzake van de vereenvoudigingstoets valt ook een en ander op te merken
allereerst over de knip in de eerste schijf, ofte wel de creatie van een nieuwe
korte schijf. Dat is een grote stap terug van de vereenvoudigingsoperatie
die door Oort is ingezet. Zoals u zich herinnert, was het uitgangspunt van
Oort dat een vast tarief op een zo lang mogelijke eerste schijf de beste wijze
was om de eenvoud in de belastingwetgeving te dienen. Twee tarieven voor drinkwater
bij de BTW is een gevaarlijk precedent dat onduidelijkheid, ongelijkheid en
administratievelastenverzwaring met zich brengt, om over de houdbaarheid in
Europees verband nog maar niet te spreken.Ook met het oog op de naadloze aansluiting op het belastingplan voor de
21ste eeuw baren een drietal tendensen onze fractie zorgen. De wijze van overgang
naar de hervorming voor de 21ste eeuw is onduidelijk. De anticipatie vindt
op dit moment via dit belastingplan op onderdelen plaats. De nadruk ligt hierbij
op het naar voren halen van lasten, rentebeperking voor de burger, terwijl
de daarbij behorende compenserende tariefverlaging pas in de 21ste eeuw zal
plaatsvinden. Een naadloze aansluiting ontbreekt. Reparatie van wetgeving
die voortvloeit uit het arrest van de Hoge Raad van 15 juni 1998 over het
verhoogde autokostenforfait, 24%, blijft achterwege onder het mom dat dit
pas gebeurt in het kader van de belastingherziening voor de 21ste eeuw. Zolang
niet vaststaat dat de belastingherziening in die 21ste eeuw ook doorgang zal
vinden, is een horizonbepaling of een soortgelijke regeling op zijn plaats,
die het huidige systeem instandhoudt, mochten de voorstellen geen doorgang
vinden.Het komt ons voor dat het wetgevingsproces in een stroomversnelling terecht
is gekomen. Dit komt de kwaliteit van de wetgeving niet ten goede. Dit steekt
niet alleen op het punt van de vereenvoudiging, helderheid van wetteksten
etc., maar ook bij andere verschijnselen, zoals delegatiebepalingen, die vaak
een ontvluchtingselement in zich bergen alsmede potentieel een onttrekking
aan de parlementaire controle, een soepele uitleg van de terugwerkende kracht
en het niet tijdig kunnen reageren of anticiperen van de fiscale vakpers en
maatschappelijke organisaties op belangrijke wetsvoorstellen die fiscale koerswijzigingen
bevatten, hetgeen jaar in jaar uit kan gebeuren bij het belastingplan, zoals
thans ook weer het geval is. Ik wil pleiten voor enige vorm van onthaasting,
fiscale onthaasting, wel te verstaan.Het feit dat de wetsvoorstellen voor de 21ste eeuw conform de planning
worden gepresenteerd medio 1999 en pas in 2001 in werking zullen treden, geeft
daartoe enige ruimte, mits aan beide zijden bereidheid bestaat om in het jaar
 2000 voorzover nodig aanpassingen te overwegen, indien zulks
na kennisneming van de plannen wenselijk zou blijken.De heer Van Dijk (CDA):Mijnheer de voorzitter! Allereerst een enkele vraag over de wet vervanging
referentierentes. Wij kunnen kort zijn over dit voorstel, want het heeft onze
instemming. De reden dat ik toch het woord vraag, ligt eigenlijk hierin dat
hoe langer men zich bezighoudt met de overgang van de gulden naar de euro,
hoe meer embedded systems men ontdekt, om het taalgebruik van de millenniumproblematiek
maar even te gebruiken. Systemen dus die door de overgang naar de euro worden
geraakt, zonder dat dit dadelijk zichtbaar is. Dat gebeurde ook al in de Tweede
Kamer, toen zij naast overeenkomsten ook statuten en testamenten onder het
bereik van deze wet bracht.Onze fractie werd er recentelijk op gewezen dat er nog andere rentetarieven
zijn die in het financieel maatschappelijk verkeer worden gebruikt, die hun
grondslag vinden in de voorschotrente en/of het promessedisconto en die met
de komst van de euro zullen verdwijnen. Zo zijn er beursvennootschappen die
de prolongatiekoers gebruiken, een rentetarief dat door de voormalige Vereniging
voor de Effectenhandel werd vastgesteld en dat met ingang van 1 januari 1999
zal verdwijnen. De lacune die daardoor dreigt te ontstaan, kan worden opgevuld
indien de minister verklaart dat de werking van artikel 2 van deze wet analoge
toepassing kan vinden op andere dan de genoemde rentes, die hun grondslag
vinden in de genoemde voorschotrente en/of het promessedisconto, zoals de
prolongatiekoers. Is de minister bereid, die verklaring te geven?Iets meer tijd heb ik nodig voor de behandeling van de wet overgang belastingheffing
in euro's. Het voorliggende wetsvoorstel is een vitale schakel in de overgang
van de gulden naar de euro. Voor velen is die overgang een ingrijpende en
kostbare operatie, die zorgvuldig voorbereid en uitgevoerd moet worden om
verstoringen en ontwrichtingen te voorkomen en de kosten te beheersen. Bij
die voorbereiding is het van cruciaal belang, vooraf te weten welke regels
zullen gelden met betrekking tot de aangifte, heffing en betaling van de belastingen
gedurende de overgangsperiode en daarna, opdat ondernemingen, instellingen
en particulieren daarmee kunnen rekenen bij de voorbereiding van de overgang
in hun systemen. Het onderhavige wetsvoorstel zou daarover dan ook de grootst
mogelijke zekerheid moeten verschaffen. Door het gebruik van een dubbele delegatiebepaling
schiet het wetsvoorstel daarin echter te kort.De eerste delegatiebepaling is opgenomen in artikel 3, waarin is vastgelegd
dat bij ministeriële regeling zal worden vastgesteld voor welke belastingen
de heffing en invordering geheel of gedeeltelijk in euro's kan plaatsvinden.
Dat is een tekst die zowat alles openlaat. In de toelichting op dat artikel
lezen wij dat met dit artikel uitvoering kan worden gegeven – niet:
zal worden gegeven – aan het scenario dat in de memorie van toelichting
is beschreven en dat op zichzelf onze instemming heeft. Zekerheid biedt deze
toelichting dus evenmin als de wetstekst.Om de zaak nog onduidelijker te maken bevat artikel 19 een delegatiebepaling
die de staatssecretaris in staat stelt, op elk moment bij ministeriële
regeling willekeurig welke bepaling van deze wet te wijzigen. Uit een oogpunt
van deugdelijke wetgeving, die rechtszekerheid moet bieden, is zo'n bepaling
een onding. Ook na amendering door de Tweede Kamer is de onzekerheid die dit
artikel schept, niet weggenomen.Voorzitter! De antwoorden die ik enkele dagen geleden van de staatssecretaris
ontving naar aanleiding van mijn vragen omtrent deze zaak verschaffen gelukkig
wat grotere duidelijkheid. In de eerste plaats lees ik dat de in artikel 3
bedoelde ministeriële regeling voor het einde van dit jaar zal worden
gepubliceerd. In de tweede plaats maak ik uit het antwoord op dat de inhoud
van die regeling in overeenstemming zal zijn – niet kan, maar zal –
met het beschreven scenario. Dat wil ten eerste zeggen vrije keuze voor de
belastingplichtige om aangifte te doen in guldens of in euro's voor alle rijksbelastingen
over de tijdvakken die liggen in de overgangsfase. Ten tweede betekent het
dat de belastingdienst bij de heffing en invordering de keuze van de belastingplichtige
volgt. Een en ander met uitzondering van de gevallen genoemd in de stukken,
die ik hier om des tijds wille niet herhaal. Kan de staatssecretaris deze
uitleg bevestigen?De algemene delegatiebepaling van artikel 19 geeft de staatssecretaris
de bevoegdheid letterlijk alles wat in deze wet wordt geregeld weer overhoop
te halen. De staatssecretaris is van mening dat hij zich daarmee niet schuldig
maakt aan het afwentelen van risico's op de belastingplichtige. Hij laat daarop
de voor mij niet geheel duidelijke constatering volgen dat het onderhavige
wetsvoorstel toch primair strekt tot het bieden van de mogelijkheid aan belastingplichtigen
aangifte te doen in euro's. Nu gaat het natuurlijk niet alleen om de keuzevrijheid
bij het doen van aangifte, maar ook om de vraag of de belastingdienst deze
keuze volgt, bijvoorbeeld bij de heffing en invordering. Kortheidshalve noem
ik het maar even het scenario van artikel 3. Mag ik de zojuist geciteerde
tekst van het schriftelijk antwoord zo uitleggen dat de staatssecretaris de
algemene delegatiebepaling van artikel 19 niet zal gebruiken om wijziging
te brengen in het scenario van artikel 3?Ik meen dat zowel van de bewindslieden als van de belastingdienst een
maximale bijdrage mag worden verwacht aan de overgang naar de euro. Daartoe
is absolute duidelijkheid over het belastingregime in de overgangsperiode
van cruciale betekenis. De bewindslieden en de belastingdienst hebben deze
opgave jaren van te voren kunnen zien aankomen en hebben dus jaren de tijd
gehad om daartoe de nodige voorzieningen te treffen. Ik hoop dat de uitkomst
van dit debat zal leiden tot de vereiste duidelijkheid en rechtszekerheid.De heer Hilarides (VVD):Voorzitter! De VVD-fractie betreurt het uiteraard dat de minister van
Financiën niet in ons midden kan zijn. Vanaf deze plaats wensen wij hem
van harte beterschap. Wij hopen dat hij binnenkort weer in de gelegenheid
is om zijn taak te hervatten.Om te beginnen constateert de VVD-fractie met genoegen dat beide bewindslieden
van Financiën op hun post zijn gebleven. Wegens succes geprolongeerd!
Op basis van het gevoerde beleid van deze minister en deze staatssecretaris
in de vorige kabinetsperiode zien wij de toekomst met vertrouwen tegemoet.
De algemene financiële beschouwingen geven de mogelijkheid om het voorgenomen
beleid voor de komende kabinetsperiode en in het bijzonder het jaar 1999 in
een ruimer kader te plaatsen.De internationale financiële crisis die uitbrak na de deconfiture
van Rusland lijkt weggeëbd. De koersen op de aandelenbeurzen zijn weer
gestegen ten opzichte van het dieptepunt dat na het uitbreken van de crisis
werd bereikt. Zelfs de financiële problemen in Brazilië lijken onder
controle. De nadruk moet hier voorshands op 'lijken' te worden gelegd. Belangrijke
en moeilijke binnenlandse maatregelen zullen moeten worden genomen, wil aan
de voorwaarden van steunverlening door het IMF kunnen worden voldaan. De ontwikkelingen
in Brazilië zijn van groter belang voor de Amerikaanse economie dan Zuidoost-Azië
of Rusland. De Amerikaanse economie wordt echter ook door een ander gevaar
bedreigd, dat geheel van binnenlandse aard is. De consumentenbestedingen hebben
een recordniveau bereikt, maar het vertrouwen van de consument in de economie
is dalende. Kortom, het gevaar van een belangrijke groeivertraging van de
Amerikaanse economie in 1999 is duidelijk aanwezig. Blijft Europa dan als
een oase voortbestaan? Zeker, de Europese economie bevindt zich in een andere
fase, maar onaantastbaar zijn wij niet. De verwachtingen voor de economische
groei zullen ook bij ons zeker naar beneden moeten worden bijgesteld. Reden
voor paniek is er natuurlijk niet. Het ergste wat ons kan overkomen, is om
elkaar allerlei slechte scenario's aan te praten. Waakzaamheid is echter wel
geboden. Met deze invalshoek gaat de VVD-fractie het voorgestelde financiële
beleid nader beoordelen.In de vorige kabinetsperiode is uitgegaan van een nieuw begrotingsbeleid,
hetgeen tot uitdrukking kwam in behoedzame uitgangspunten, zoals een voorzichtige
raming van de economische groei en een reëel uitgavenkader voor de gehele
kabinetsperiode. Dit beleid van financiële soliditeit heeft een grote
invloed gehad op de verdere sanering van de overheidsfinanciën en een
belangrijke bijdrage geleverd aan de groei van de werkgelegenheid. Een goed
solide financieel beleid is de hoeksteen van het totale kabinetsbeleid.Kijken wij naar het financiële kader, zoals dat thans voor de komende
kabinetsperiode voor ons ligt, dan constateert de VVD-fractie met instemming
dat het doortimmerde financiële beleid wordt voortgezet. De zogenaamde
Zalmnorm blijft gehandhaafd. Het kabinet gaat wederom uit van een behoedzaam
scenario van de economische groei van gemiddeld 2% per jaar gedurende de gehele
kabinetsperiode. De VVD-fractie gaat ervan uit dat dit behoedzame financiële
kader voldoende zal zijn, ondanks het feit dat de economische groei onder
invloed van de zojuist genoemde verslechterde economische ontwikkelingen in
bepaalde delen van de wereld verder zal afnemen.Van belang is hoe wij omgaan met de voorgenomen ombuigingen en beleidsintensiveringen
van respectievelijk 7,75 mld. en 9,25 mld. Opgemerkt zij dat de VVD-fractie
er sterk de voorkeur aan had gegeven dat deze bedragen in evenwicht waren
geweest. Het uitgeven van nieuw beleid is nu eenmaal eenvoudiger dan het ombuigen
van bestaand beleid. Toch gaat de VVD-fractie er zonder meer van uit, dat
de afgesproken ombuigingen worden gerealiseerd. Er zijn natuurlijk altijd
kanttekeningen te plaatsen bij de aard en omvang van onderdelen van het ombuigingspakket.
Te denken valt aan de efficiencykortingen van 1,6 mld., de beperking van de
Nederlandse afdracht aan de Europese Unie met 1,3 mld. en de vrij te vallen
bedragen uit de sociale zekerheid, om slechts enkele voorbeelden te noemen.
Een strakke planning gedurende de gehele kabinetsperiode is hierbij een eerste
vereiste. Dat geldt ook voor het bijbehorende wetgevingstraject. De VVD-fractie
gaat ervan uit dat jaarlijks gerapporteerd wordt over de voortgang der zaken.De uitgetrokken bedragen voor tekortreductie en lastenverlichting acht
de VVD-fractie aanvaardbaar, maar zij zet daarbij wel een aantal vraagtekens.
Eigenlijk is er te weinig geld uitgetrokken voor vermindering van het tekort.
Het is goed om nog eens voor ogen te houden hoe groot de omvang van de staatsschuld
is. Bovendien neemt de staatsschuld in absolute bedragen nog steeds toe. Verder
drukt de rentelast van zo'n 30 mld. zwaar op de begroting, een bedrag wat
nu niet beschikbaar is voor kerntaken van de overheid.De mogelijke verdere terugdringing van het financieringstekort en het
beschikbaar komen van extra gelden voor lastenverlichting zijn nu sterk afhankelijk
gemaakt van meevallers, terwijl onder de huidige omstandigheden rekening moet
worden gehouden met tegenvallers. In de vorige regeerperiode is het voorgekomen,
dat de besteding van meevallers een groot probleem bleek te zijn voor het
kabinet. Om dit te voorkomen, heeft het kabinet nu de zogenaamde mee- en tegenvallersformule
geïntroduceerd. Deze methodiek heeft tot gevolg dat er een lagere prioriteit
aan tekortreductie en lastenverlichting is toegekend. Er wordt te veel op
meevallers geleund. Bij een sterk tegenvallende ontwikkeling lopen wij het
risico, dat het financieringstekort verder oploopt tot in de buurt van de
3% van het bruto binnenlands product.Wat betreft de overeengekomen lastenverlichting, kan worden opgemerkt
dat deze zal plaatsvinden in de tweede helft van de regeerperiode. In 1999
is er zelfs sprake van een lastenverzwaring. Deze trendbreuk valt te betreuren.
Immers, in de afgelopen periode is vooral de verlichting van lasten een van
de grote stimulansen geweest voor de toename van de werkgelegenheid. Zelfs
wordt de mogelijkheid – zie pagina 23 van de Miljoenennota – open
gehouden om de lastenverlichting naar een latere datum te verschuiven. Dit
lijkt de VVD-fractie zeer ongewenst. In elk geval is het absoluut noodzakelijk
dat er een lastenverlichting van minimaal 5 mld. beschikbaar blijft om de
ook door de VVD-fractie gewenste belastingherziening door te voeren.Als we het hele beeld zo overzien, dan zijn de uitgangspunten van het
financiële beleid van het kabinet zonder meer goed. Wat ons in de weg
staat, is dat na de totstandkoming van het regeerakkoord de economische situatie
is verslechterd. Het is maar de vraag of de door de VVD-fractie van commentaar
voorziene mee- en tegenvallersformule voldoende soelaas zal bieden om het
voorgestane beleid van tekortreductie en lastenver- lichting
overeind is te houden. Wellicht zijn nieuwe ombuigingen onvermijdelijk.Het beeld zou wel eens kunnen zijn van een auto, die nog steeds goed rijdt,
maar waarvan de banden bezig zijn langzaam leeg te lopen. De bestuurder doet
er dan goed aan alert te zijn en in te grijpen voor het te laat is. Onder
deze omstandigheden doet deze bestuurder, zeker als hij de minister van Financiën
is, er goed aan om de vinger aan de pols te houden. Zowel de najaarsnota als
de najaarsbrief Sociale zekerheid 1998 geeft duidelijk aan, dat er meerjarige
doorwerking is van extra te verwachten uitgaven. In plaats van te wachten
op de voorjaarsnota stelt de VVD-fractie het op prijs, dat de minister nu
reeds een indicatie geeft van de omvang van die extra uitgaven en de te nemen
maatregelen.Een goede bereikbaarheid is voor de economische ontwikkeling van groot
belang. In ons land is er jarenlang te weinig geïnvesteerd in infrastructuur.
Volgens de begroting gaat de regering naast de gewone onderhouds- en verbeteringsuitgaven
een bedrag van zo'n 10 mld. extra uitgeven voor aanleg van wegen en vaarwegen.
En dat over een periode tot 2010. Op zich is dit de moeite waard, maar toch
is dit bedrag niet voldoende om tegemoet te komen aan de noodzakelijke investeringen,
die volgens planning een omvang hebben van zo'n 50 à 60 mld.Logisch is dat het kabinet naarstig blijft zoeken naar mogelijkheden een
oplossing te vinden voor deze problematiek. In principe geldt de stelregel:
voor publieke zaken een publieke financiering en voor private zaken een private
financiering. Toch is het van belang na te gaan of er vormen van publiek/private
financiering mogelijk zijn. Zo kopte Het Financieele Dagblad van 6 november
1998 'Rijk mistig over rol private financier'. Het gaat hier ook om een weerbarstige
materie. Enkele voorbeelden uit het recente verleden stemmen ons ook niet
hoopvol. Bovendien zal elke particuliere financier rendement willen zien,
al of niet in samenhang met een overheidsgarantie, op zijn investering en
wil hij weten hoe zijn de risico's verdeeld zijn. Het zal niet eenvoudig zijn
constructies te bedenken voor grootschalige infrastructurele projecten. Deze
vormen van financiering zullen altijd duurder uitvallen dan wanneer de overheid
zelf de financiering ter hand neemt. En daar zit de belastingbetaler niet
op te wachten. Kortom, een zaak van veel beweging en weinig vooruitgang.Een veel betere gedachte is de introductie van een kapitaaldienst. Indien
men er op redelijke termijn in zou slagen het begrotingstekort in de buurt
van 0 te krijgen, komt naar de mening van de VVD-fractie een kapitaaldienst
in zicht. Voor investeringen kan dan geleend worden op de kapitaalmarkt en
de lasten komen ten laste van de gewone dienst. Ook hier zal wel een EMU-criterium
gelden, waarbij voor onttrekking van middelen aan de kapitaalmarkt een plafond
zal bestaan. Het komt er op neer dat financieringsmogelijkheden van PPS-constructies
of de introductie van een kapitaaldienst beide hun eigen beperkingen hebben.
Toch is het de moeite waard om pogingen te doen een oplossing te vinden voor
het financieringsprobleem van infrastructurele werken. Graag een nadere uiteenzetting
van de minister op dit punt.De euro komt dichterbij. In april jongstleden heeft de Eerste Kamer afgezien
van behandeling van het wetsvoorstel inzake toetreding tot de EMU. Het was
weinig zinvol om in een tijdsbestek van enkele dagen na de uitvoerige behandeling
aan de overzijde hier een debat te houden. Het zou een herhaling van zetten
zijn geworden. Daar komt nog bij, dat wij in dit huis regelmatig een Europadebat
houden, waarbij ook de toetreding tot de EMU en invoering van de euro onderdeel
van de beraadslagingen waren.Rest ons vandaag een aantal zaken die wel de nodige aandacht moeten hebben.
In de eerste plaats de gang van zaken met het stabiliteitspact en de positie
van de Europese Centrale Bank. De VVD-fractie heeft altijd gepleit voor een
strikte toepassing van de criteria van het Verdrag van Maastricht omtrent
de EMU. De EMU-deelnemers zijn nu gebonden aan het stabiliteitspact. Zo te
zien, houden de meeste landen zich aan de afspraken inzake tekortreductie
en schuldpositie. Het blijft altijd de vraag hoe men zal reageren bij een
teruglopende groeiverwachting en een blijvend hoge werkloosheid. Hoe stabiel
is dan het stabiliteitspact?In de tweede plaats noem ik de positie en het beleid van de ECB, die van
groot belang zijn. De onafhankelijkheid van de ECB moet vooropstaan. Iedere
bemoeienis van de politici met het rentebeleid van de ECB kan alleen maar
averechts werken. Om de schijn van invloed van politici te vermijden, kan
de centrale bank zich genoodzaakt zien, een wenselijke renteverlaging niet
door te laten gaan. Als de schijn ontstaat dat centrale banken hun onafhankelijke
positie verliezen, zal het vertrouwen van spaarders verzwakken en zal de rente
eerder stijgen.Als de overheidstekorten niet krachtiger naar beneden worden gedrukt,
is de kans op rentestijging aanwezig. Dit element is naar de mening van de
VVD-fractie op de korte termijn het grootste risico van de euro. Immers, zowel
in Duitsland als Frankrijk – landen met een hoge werkloosheid –
is er nu een regering aan het roer die nogal Keynesachtig denkt. Zij zullen
dus weinig haast maken met het naar beneden bijstellen van hun begrotingstekorten.
Dit zal bewijsbaar het vertrouwen in de euro kunnen ondermijnen, gezien het
gegeven dat het hier de belangrijkste landen in dit kader betreft.In de derde plaats wil de VVD-fractie aandacht vragen voor een mogelijke
belastingharmonisatie binnen de EU. Op zichzelf valt er wat voor te zeggen,
te komen tot een harmonisatie van belastingstelsels in Europees verband. Enige
voorzichtigheid is echter geboden. Het huidige fiscale klimaat voor bedrijven
is verhoudingsgewijs voor ons land gunstig. Er is sprake van een concurrentievoordeel.
Europese belastingharmonisatie stelt landen in de gelegenheid, de lastendruk
hoog te houden en een economische sanering te ontlopen. Kortom, wij moeten
ons bij een dergelijke operatie niet uit de markt prijzen. Graag een reactie
van de staatssecretaris.Ten slotte houdt ons de invoering van de euro bezig. Formeel hebben de
elf eurolanden afgesproken dat de nationale munten als wettig betaalmiddel
nog maximaal een halfjaar naast de euro mogen blijven bestaan als wettig betaalmiddel.
Elk land is gerechtigd, de overgang op een eigen manier in te vullen. Het
Nationaal forum heeft advies uitgebracht over de overgangsperiode van gulden
naar euro. Invoering van de euro in maximaal vier weken lijkt
de VVD-fractie een goed advies. De VVD-fractie is het eens met het besluit
van de minister van Financiën in dezen.In het kader van de algemene financiële beschouwingen is een bijdrage
over de belastingwetgeving zeker op haar plaats. De verleiding is groot, uitvoerig
in te gaan op de komende belastingherziening per 1 januari 2001. Ik zal mij
echter beperken tot het maken van een enkele opmerking. De VVD-fractie kan
de doelstellingen onderschrijven. Van belang daarbij zijn onder meer het aantrekkelijk
maken van arbeid door het vergroting van het verschil tussen werken en niet
werken, verlaging van tarieven in de inkomstenbelasting over de gehele linie
en verschuiving van belastingen op arbeid naar indirecte belastingen.Verder is het forfaitaire rendement voor inkomsten uit vermogen aantrekkelijk
door eenvoud en effectiviteit. Het berust immers op een helder en voor iedereen
begrijpelijk uitgangspunt en zal tevens bijdragen aan een redelijke stabiele
belastingopbrengst. Ook de neutraliteit is van belang. Zij kan ertoe leiden
dat de burgers hun financiële doen en laten niet of minder dan thans
zullen laten beïnvloeden door fiscale overwegingen. Toch zijn er enkele
specifieke aandachtsgebieden waarvoor ik de belangstelling vraag van de staatssecretaris.
Wellicht kan hij er zijn voordeel mee doen bij de verdere voorbereiding en
uitwerking van de voorstellen.Ten eerste kan de stelselwijziging in individuele gevallen leiden tot
gevolgen waarop de burger niet heeft gerekend. Hierbij is vooral te denken
aan langdurige rechtsverhoudingen die niet gewijzigd kunnen worden.Ten tweede kan als bezwaar tegen het forfaitaire rendement worden aangevoerd
dat er beleggingen zijn die niet courant zijn en die slecht renderen. Daarbij
valt te denken aan incourante aandelen die een kleine minderheidspositie vormen
en ook aan verpachte onroerende zaken. Door voor te schrijven dat in deze
gevallen de rendementswaarde tot uitgangspunt wordt genomen, kan dit probleem
vrijwel geruisloos worden opgelost.Ook is uit reacties gebleken, dat de middengroepen er iets minder goed
af komen dan de andere inkomenscategorieën. Naar het oordeel van de VVD-fractie
zal daarnaar nog eens goed gekeken moeten worden.Bij dit onderwerp wil ik nog een laatste opmerking maken over het komende
wetgevingstraject. Het kabinet doet er goed aan, zo spoedig mogelijk met een
tijdsplanning te komen, opdat er zowel voor de Tweede als voor de Eerste Kamer
voldoende tijd voor behandeling beschikbaar is. Kan de staatssecretaris hier
nu al iets over zeggen?Mijn collega Rensema zal nader ingaan op het belastingplan. Toch heb ik
er behoefte aan, een opmerking te maken van procedurele aard. Enkele jaren
geleden is in dit huis een motie aangenomen met als strekking, in het belastingplan
geen fiscale voorstellen op te nemen met een principieel karakter. Dergelijke
voorstellen behoren in een afzonderlijk wetsvoorstel te worden aangeboden.
Ook de Raad van State heeft daar aandacht voor gevraagd.Als wij het voorgestelde belastingplan in dit licht bekijken, constateert
de VVD-fractie dat er toch enkele voorstellen in zijn opgenomen die een afzonderlijke
behandeling verdienen, zoals de beperking van de renteaftrek en de verhoging
van het BTW-tarief op drinkwater. Kan de staatssecretaris toezeggen dat in
de komende jaren de destijds afgesproken gedragslijn inzake de wijze van behandeling
van het belastingplan weer in ere wordt hersteld?Voorzitter! Ik kom nu toe aan enkele beschouwingen over de financiële
markten. Er zijn thans enkele beursgenoteerde ondernemingen die overwegen,
de eigen aandelen in te kopen. Dit is een praktijk die ook in andere landen
wel gebruikelijk is en die kan bijdragen tot een goede werking van de financiële
markten. Deze inkoop stuit in Nederland echter op fiscale bezwaren. Er moet
belasting over worden betaald. Deze belastingheffing is dogmatisch juist,
maar het betreft wel een dogmatiek die zo theoretisch is dat zij nog door
weinigen begrepen wordt. Zou niet overwogen kunnen worden, vooruitlopend op
het nieuwe belastingstelsel, de inkoop van eigen aandelen mogelijk te maken?Uit recent verschenen rapportages is gebleken dat naar aanleiding van
het rapport van de commissie-Peters slechts enkele grote ondernemingen daadwerkelijk
concrete maatregelen hebben getroffen om de zeggenschapspositie van de aandeelhouders
te verbeteren. Men lijkt een nogal afwachtende houding aan te nemen.Tevens valt te constateren dat van de zijde van institutionele beleggers
een iets grotere betrokkenheid getoond is om als aandeelhouder in aandeelhoudersvergaderingen
op te treden. Met name enkel grotere pensioenfondsen zijn actiever geweest,
maar het houdt niet over. Enerzijds zal ook bij hen een gewenningsproces in
dit opzicht doorlopen moeten worden. Anderzijds zal een van de verklaringen
voor de passieve houding de samenstelling van de besturen van pensioenfondsen
zijn en de onderlinge relaties tussen deze besturen en de directies van de
fondsen.Het is een gegeven dat besturen niet altijd optimaal voor hun taak berekend
zijn en dat zij vaak met uitvoerende zaken bezig zijn en geen rol op afstand
vervullen zoals een raad van commissarissen. Deze constellatie heeft vaak
tot gevolg dat om discussies te vermijden een pensioenfonds afwezig is op
de aandeelhoudersvergadering. In de Verenigde Staten bestaat een stemplicht
om het belang van de pensioengerechtigde te bewaken. Dat zou ook in ons land
een mogelijkheid zijn.Moeilijker is het om als overheid te bevorderen dat de kwaliteit van de
besturen optimaal is en dat zij zich meer als bestuurders op afstand opstellen.
Een goed functioneren van pensioenfondsen is van breed belang. Gaarne hoor
ik de reactie van de minister, waarbij ik mij realiseer dat de zorg voor de
pensioenfondsen primair bij het ministerie van Sociale Zaken berust.Reeds vorig jaar heeft de VVD-fractie op deze plaats aangegeven zich af
te vragen of het grote aantal toezichthouders met betrekking tot activiteiten
op en rond de effectenbeurs er wel borg voor kan staan dat men voldoende integraal
kan werken. Steeds meer activiteiten waarbij verschillende toezichthouders
zijn betrokken, worden onder de paraplu van een organisatie uitgevoerd.Een ander punt is de steeds grotere internationalisering en verwevenheid.
Een schaalvergroting van de internationale toezichthouders ligt dan ook voor
de hand, zeker in het eurogebied. Het is denkbaar dat bij een groter risicoprofiel
van financiële instellingen het eigen vermogen hoger zal
dienen te zijn dan volgens de huidige eisen. Hoe zit het eigenlijk met de
kapitaaleisen voor de zeer grote internationale hedge funds? Voor de stabiliteit
van het financiële systeem is ook het onder controle houden van de vaak
zeer grote posities van hedge funds van groot belang. Hoe is het toezicht
hierop internationaal geregeld? Kan verbetering gerealiseerd worden? Goed
toezicht op de gegoedheid van financiële instellingen en grote fondsen
is belangrijk en ook goed uitvoerbaar. Eventueel in te voeren restricties
op kapitaalverkeer zijn niet sluitend te realiseren en bestrijden symptomen
in plaats van de kwaal. Daaraan moet Nederland in de ogen van de VVD-fractie
zeker niet meewerken.Voorzitter! Ik rond af. 'Het beleid van de afgelopen periode wordt voortgezet
en waar mogelijk versterkt, om de samenleving en de economie op een evenwichtige
wijze de volgende eeuw in te loodsen.' Dat zijn de laatste woorden van het
voorwoord van de minister van Financiën in de Miljoenennota 1999. Het
zijn ware woorden waar de VVD-fractie zich gaarne bij aansluit. De slotconclusie
van de inbreng van de VVD-fractie kan niet anders zijn dan dat er sprake is
van een solide financieel beleid gericht op het gezond maken en houden van
de overheidsfinanciën. Daarbij is een beleid gericht op verdere verlaging
van het financieringstekort, een strak uitgavenbeleid en lastenverlichting
onontbeerlijk. De VVD-fractie gaat ervan uit dat het kabinet, ondanks de verslechterde
economische vooruitzichten, onverminderd doorgaat op deze weg.Met belangstelling wacht de VVD-fractie het antwoord af van, naar ik aanneem,
in dit geval de staatssecretaris.De heer Rensema (VVD):Mijnheer de voorzitter! Grote gebeurtenissen werpen hun schaduwen vooruit.
Het belastingplan voor 1999 preludeert reeds enigszins op de grote belastingherziening
die is aangekondigd in het regeerakkoord. Het belastingplan voor de 21ste
eeuw zal één zeer fundamentele wijziging brengen. Die wijziging
is de invoering van het forfaitaire rendement voor inkomsten uit vermogen.
Zij is het klapstuk van de gebeurtenis. Na aanvankelijk verzet uit wetenschappelijke
kringen wordt thans in toenemende mate geoordeeld dat het voorstel 'wel een
vondst' is.Het forfaitaire rendement is door mij ongeveer negentien jaar geleden
voor het eerst voorgesteld. Het idee is neergelegd in een artikel in het Weekblad
voor fiscaal recht en in alle drie de drukken van mijn boek over inkomsten
uit vermogen. Wat uitvoeriger was ik in een opstel in de bundel die werd aangeboden
aan de eminente Prof. H.J. Doedens bij zijn afscheid als hoogleraar in het
belastingrecht te Groningen. De staatssecretaris kent deze bundel, want hij
heeft er een zeer gewaardeerd artikel over de WIR in gepubliceerd. Hij was
ook aanwezig bij de aanbieding en bij de borrel ergens aan de Heereweg in
Glimmen en heeft toen – tot verbijstering van zijn partijgenoten –
voorspeld dat de Partij van de Arbeid op termijn samenwerking zou zoeken met
de VVD. Het kan nog even duren, zo sprak hij met blijmoedigheid en achteraf
bewezen visie, maar de wissels zijn gesteld. Dat was dus zeventien jaar geleden.Inmiddels was ik enkele jaren tevoren met betrekking tot het forfaitaire
rendement in de vergadering van de Vereniging voor belastingwetenschap van
13 oktober 1979 door een eenzame maar wel begaafde medestander een roepende
in de woestijn genoemd. Het was een beeld dat mij wel aansprak. Immers, ook
later bleef de bijval gering. Ik kreeg geen handen op elkaar. Het auteursrecht
van het forfaitaire rendement en van het hele idee dat achter deze woorden
schuilt, wordt daarom thans door mij met genoegen en geheel gratis en voor
niks ter beschikking van de regering gesteld, maar wel met de aantekening
dat enige bronvermelding niet achterwege zou behoren te blijven.Mijnheer de voorzitter! De aanvaardbaarheid van het nieuwe stelsel hangt
in belangrijke mate af van de uitwerking in de wetsvoorstellen waarover thans
nog niets bekend is. Het voornemen om een boxenstelsel in te voeren, in die
zin dat inkomsten uit verschillende soorten van bronnen niet met elkaar gesaldeerd
kunnen worden maar ieder hun eigen regime volgen, ontmoet enige bedenkingen.
Wordt dit niet erg ingewikkeld voor de wetgeving en de praktijk en is het
wel noodzakelijk naast de rendementsheffing? Het zou ook aanleiding kunnen
geven tot manipulatie. Kan nog overwogen worden om van het boxenstelsel af
te zien of om het te beperken?Veel burgers hebben uitsluitend een oudedagsvoorziening in de vorm van
spaargeld op een bankdeposito. Door de lage stand van de rente en doordat
zij niet geprofiteerd hebben van de waardestijging op de markten voor aandelen
en onroerende goederen, is hun positie niet direct benijdenswaardig. In veel
gevallen zal het gaan om mensen met zeer bescheiden inkomens. Door het boxenstelsel
en het vaste tarief van 30% van hun forfaitair vastgesteld rendement kunnen
effecten optreden die niet rechtvaardig lijken. Te denken valt bijvoorbeeld
aan iemand met naast een AOW-uitkering alleen een werkelijk rente-inkomen
van ƒ 15.000 dat forfaitair wordt vastgesteld op ƒ 20.000. Nog
ernstiger wordt het probleem als we uitgaan van een man van 60 jaar met uitsluitend
3% rente over ƒ 500.000. Kan overwogen worden om het bijzondere tarief
alleen toe te passen in die gevallen waarin dat voor de belanghebbende voordelig
is? Reeds thans worden bezwaren gehoord tegen een forfaitair rendement van
4%, waarbij men stelt dat men op spaartegoeden slechts een rendement van 3%
kan behalen. In dit verband kan de vraag worden gesteld of een rendement van
2% of 2,5% tegen het normale tarief overwogen kan worden.Het is begrijpelijk dat de regering wil streven naar een integratie van
pensioenopbouw via de werkgever, de verschillende vormen van verzekeren en
het zelf sparen voor de oude dag. Het zelf sparen voor de oude dag is fiscaal
het minst voordelig. Het is relatief zelfs zeer onvoordelig. Het zou goed
zijn als deze ongelijkheid zou worden opgeheven. Velen zullen zich echter
de jarenlang durende 'Brede Herwaardering' van het lijfrenteregime herinneren
en beducht zijn voor de gecompliceerde regelingen die ons weer te wachten
staan. De regering lijkt zich er thans van bewust te zijn dat alleen eenvoudige
en goed uitvoerbare regelingen moeten worden voorgesteld. De VVD-fractie wil
haar daarin graag steunen. Het belastingplan voor 1999 bevat enkele elementen die de leden van de
VVD-fractie wel aanstaan. Wij waarderen met name de verhoging van de zelfstandigenaftrek.
De winst van zelfstandigen is ongewis; er moet gereserveerd worden voor magere
jaren en ook voor de noodzakelijke expansie. De winst van zelfstandigen heeft
daarom niet geheel en al het karakter van verteerbaar inkomen. De psychische
druk van de belastingheffing en de last van de administratieve verplichtingen
treft de zelfstandigen en vooral ook de boeren en de middenstanders zwaar.De willekeurige afschrijving in zwakke regio's juichen wij eveneens toe.
Deze vrije afschrijving heeft geen regelgeving nodig, is gemakkelijk uitvoerbaar
en levert boekhoudkundig een geheel sluitend systeem op. De vrijheid die aan
de ondernemer wordt gelaten is stimulerend. De VVD-fractie is geen grote voorstander
van instrumentalisering van het belastingrecht, maar wij moeten erkennen dat
de vrije afschrijving een buitengewoon goed instrument is.Wij hebben gemengde gevoelens over de heffing van de omzetbelasting op
water naar het hoge tarief. Wij hebben zeker begrip voor de noodzaak om de
belastingdruk op arbeid te verminderen. Wij geloven echter niet in het gunstige
milieueffect van de verhoogde heffing op water. Door de aanneming van een
amendement in de Tweede Kamer is ogenschijnlijk een verbetering bereikt, maar
is de uitvoering veel moeilijker geworden. Een probleem is ook dat door belasting
van de eerste ƒ 60 van de waterrekening met het lage tarief grote verschillen
per provincie ontstaan. De vraag is of dit in strijd is met het gelijkheidsbeginsel.
In Amsterdam hebben de burgers geen watermeter, zodat de uitvoering op zijn
minst lastig zal worden.Wij hebben begrip voor het tegengaan van constructies met vooruitbetaalde
rente. Iets anders is de saldering van de rente in die zin dat renteaftrek
als kosten van een bron van inkomen slechts mogelijk is indien en voorzover
daar inkomsten tegenover staan. Dit is een principiële wijziging, die
in een afzonderlijk wetsvoorstel had moeten worden neergelegd. Uit de praktijk
komen berichten dat deze wijziging in een aantal gevallen erg onbillijk kan
uitpakken. Deze berichten lijken aannemelijk. In het bijzonder valt hierbij
te denken aan inkomsten die niet regelmatig vloeien, maar een a-periodiek
karakter hebben. Heeft de staatssecretaris voor deze onrechtvaardigheden een
redelijke oplossing? Zelfs als dat al het geval zou zijn, blijft het bezwaar
dat wij hier te maken hebben met een onverhoedse beperking van de aftrek op
de bronrente, naast de beperking van de consumptieve rente die reeds in een
vorig jaar zijn beslag kreeg. Deze nieuwe beperking past systematisch niet
in het belastingstelsel dat wij thans hebben. Gisteren las ik echter het artikel
van prof. Zwemmer, die daar geheel anders over dacht. Hij schreef dat hij
reeds twintig jaar geleden heeft voorgesteld om het te doen zoals de staatssecretaris
het nu voorstelt. Alles is dus relatief!Het bedrijfsleven vraagt om voorzieningen ten laste van de winst te mogen
treffen in verband met de kosten van de invoering van de euro. Op zichzelf
lijkt tegen een beperkte faciliteit niet veel bezwaar te bestaan. Het kan
dan slechts gaan om een geringe verschuiving van de belastingheffing. Het
tijdig rekening houden met de kosten die zich reeds aandienen, is een zaak
van degelijk boekhouden. Uit een recent arrest, het hier reeds genoemde baksteenarrest,
lijkt nu misschien te volgen dat deze reservering reeds zonder meer, dus zonder
een regeling, door de staatssecretaris mogelijk is. Het bedrijfsleven heeft
echter geen behoefte aan procedures, maar wil zekerheid. Nu is bekend geworden
dat de staatssecretaris wetswijzigingen zal voorstellen om de gevolgen van
het arrest ongedaan te maken. Wij betreuren dit in elk geval voorzover dit
mogelijk zou betekenen dat ook op de invoeringskosten van de euro niet zal
kunnen worden afgeschreven.Ik deel overigens de verontrusting over het inmiddels beruchte baksteenarrest
van de Hoge Raad. Temidden van een baaierd van problemen in het belastingrecht
stond het fiscale winstbegrip sinds vijftig jaar als een huis. Door daar belangrijke
bakstenen uit te halen, ontstaan gaten die door moeilijke reparaties moeten
worden opgevuld. Het fraaie beeld van het fiscale winstbegrip, dat wetenschappelijke
allure heeft, wordt daardoor aangetast. Wij betwijfelen wel of de strekking
van het arrest zo ver gaat als de staatssecretaris kennelijk denkt. Wij zijn
het met hem eens dat het valt te betreuren dat er geen deskundige conclusie
van de procureur-generaal is uitgebracht. Nu de Hoge Raad zelf constateert
dat de beslissing een breuk vormt met een prachtig verleden van vijftig jaar,
was zo'n conclusie toch zeker vereist geweest. Wij hebben hier te maken met
een arrest van de Belastingkamer van de Hoge Raad, dat volgens de staatssecretaris
mogelijk een gat van 3 mld. slaat in de begroting. In dit verband kan nog
eens worden opgemerkt dat de Belastingkamer lijkt de fungeren als de opleidingskamer
van de Hoge Raad. Dit heeft kennelijk grote gevolgen voor de bezetting van
die kamer, in die zin dat de kennis van het belastingrecht en de praktische
ervaring met dit moeilijke rechtsgebied slechts beperkt aanwezig is. Het is
zeer de vraag of deze situatie in overeenstemming is met het grote belang
van het belastingrecht.Terugkomend op de kosten van de euro zouden wij met enige nadruk willen
vragen om de kosten die thans daadwerkelijk worden gemaakt in ieder geval
in aftrek toe te laten, in die zin dat activering op de balans niet verplicht
is.Voor neven en nichten die erven, geldt het successierechttarief voor vreemden.
Dat is eigenlijk wel wat vreemd. Dit tarief loopt op tot 68% en bereikt al
gauw een niveau van 50%. Het wordt in de praktijk door velen die dit aangaat,
ervaren als extreem hoog. Is de indruk juist dat het aantal kinderloze erflaters
toeneemt, zodat niet alleen het probleem toeneemt, maar er ook enige budgettaire
ruimte ontstaat voor een aanpassing van het tarief? Waarom zou de familieband
met neven en nichten voor de hoogte van het tarief geen rol mogen spelen?
De hoogte van het tarief kan ook een reden zijn voor verhuizing naar het buitenland.
In België zijn onbelaste schenkingen van hand tot hand mogelijk. Een
beletsel is natuurlijk wel, dat de Nederlandse Successiewet nog 10 jaar na
emigratie van toepassing blijft. Ziet de staatssecretaris mogelijkheden tot
verlaging van het successierechttarief voor neven en nichten?Mijnheer de voorzitter! Ik kom op de problemen met betrekking tot de bedrijfsopvolging
in de landbouw. De landbouw wordt gekenmerkt door een hoog kapitaalbeslag
en een relatief lage winst. Deze situatie leidt tot grote problemen
bij de bedrijfsopvolging. Indien een boerenzoon die altijd op het 'Olderliek
spul' gewerkt heeft bijvoorbeeld een akkerbouwbedrijf zou moeten overnemen
tegen de volle vrije waarde, doet hij er verstandig aan om meteen zijn faillissement
aan te vragen. Dat lijkt economisch gezien niet helemaal begrijpelijk, maar
het is wel zo. Dat komt mede doordat er een geweldige behoefte is aan grond
en de prijzen op de markt worden bepaald door boeren die bijvoorbeeld in het
gebied Leidsche Rijn tegen gigantische bedragen worden onteigend. Die bepalen
in Groningen en waar dan ook de markt voor onroerend goed. Zo'n boerenzoon
die altijd op het bedrijf heeft gewerkt, kan daar echt niet tegenop. Dit is
dus geen holle retoriek, maar barre werkelijkheid.In de praktijk wordt in familieverband gezocht naar een oplossing die
er op neer komt, dat de zoon de boerderij overneemt tegen een prijs overeenkomstig
wat men de agrarische waarde noemt; dat is de waarde waarbij nog net een lonende
exploitatie mogelijk is. Het gevaar is dan echter, dat de inspecteur stelt
dat er een bevoordeling heeft plaatsgehad, zodat de vader wordt belast voor
een winst die hij niet heeft genoten en de zoon ook nog eens schenkingsrecht
moet betalen. In de praktijk worden wellicht langs diverse wegen redelijke
oplossingen bereikt, maar er blijven onzekerheden en knelpunten. Deelt de
staatssecretaris de opvatting, dat regelingen die slechts tot doel hebben
om de continuïteit van het bedrijf te verzekeren, primair zakelijk zijn
en dus geen begunstiging inhouden?Het is al een oud twistpunt. Een vader heeft bijvoorbeeld vijf kinderen.
Een zoon moet boer worden en krijgt de boerderij voor een laag bedrag. De
andere kinderen doen in feite afstand van hun erfenis, althans in sommige
gevallen komt het daarop neer. Er zijn heel wat mensen die zeggen dat de vader
de zoon de boerderij zo goedkoop geeft uit familieoverwegingen en dat dit
dus een bevoordeling inhoudt die belast moet worden. Een andere redenering
is ook mogelijk. Ouders hebben in principe al hun kinderen even lief. Het
ligt dus op grond van familieoverwegingen volstrekt voor de hand om alle kinderen
gelijk te behandelen. Als deze ene zoon die het bedrijf overneemt en daar
trouwens ook altijd al op heeft gewerkt en er dus ook een zeker recht en vooruitzicht
op heeft, in die zin 'bevoordeeld' wordt, dan is ook de redenering te verdedigen
dat de vader niet handelt uit familieoverwegingen, maar bij uitstek bezig
is met de continuïteit van het bedrijf en dus zakelijk handelt. Is de
staatssecretaris in overleg met de sector om tot redelijke oplossingen te
komen en, zo ja, kan hij daarover mededelingen doen?De belastingdienst ging in cassatie tegen een uitspraak van het gerechtshof
te Arnhem, waarbij de belanghebbende in het gelijk was gesteld omtrent de
kosten van ziekenhuisbezoek aan zijn echtgenote die vervolgens nog in hetzelfde
jaar is overleden. Het komt mij voor dat deze cassatieprocedure die over een
gering bedrag ging, beter achterwege had kunnen blijven. Hierover zou nog
veel te zeggen zijn, maar dat is wellicht niet nodig.De leden van de VVD-fractie zijn in het algemeen voor een goede concurrentie.
Dit geldt ook voor het belastingrecht met betrekking tot de concurrentie tussen
de verschillende landen. Nederland is een vestigingsland voor holdings en
tussenholdings. Dat komt door onze deelnemingsvrijstelling, door het netwerk
van belastingverdragen met het buitenland, door enkele faciliteiten en door
de kwaliteit van onze belastingadviseurs en andere dienstverleners. In het
bijzonder moet hier echter ook vermeld worden de kwaliteit en betrouwbaarheid
van onze belastinginspecteurs en de onvolprezen omstandigheid dat met de belastingdienst
goede afspraken zijn te maken. Deze voorsprong moet worden gehandhaafd en
uitgebouwd als dat zonder grote conflicten kan.De fiscale concurrentiestrijd met het buitenland dient niet met grove
middelen te worden gevoerd, maar zij moet ook niet, uit de weg worden gegaan,
zoals werd gesuggereerd in een krantenbericht naar aanleiding van een ontmoeting
tussen onze minister-president en de Duitse bondskanselier. Deelt de staatssecretaris
onze opvatting?Wij wachten de antwoorden van de regering met grote belangstelling af.De heer De Boer (GroenLinks):Voorzitter! Tweede Kamer en regering hebben, buiten de schriftelijke ronden
en commissievergaderingen, zo'n 177 bladzijden Handelingen volgepraat rond
de voorstellen die wij vanavond behandelen. Het is dan ook tamelijk lastig
om nu nog onontgonnen thema's aan te boren of een nieuw licht te werpen op
deze al behoorlijk uitgekauwde onderwerpen.Voor ik enkele kanttekeningen plaats bij het belastingplan wil ik wat
zeggen over enige algemene en een paar specifieke onderwerpen. Als zij de
wind van de conjunctuur mee hebben, leggen ministers, economen en andere belanghebbenden
zelden de credits bij het weer, stralen ze impliciet uit dat de zonneschijn
toch ook veel te maken heeft met het door hun beleid veroorzaakte klimaat
en willen ze helemaal niets weten van somberaars die wijzen op de donkere
wolken aan de horizon die een weersomslag voorspellen.Steevast, bij elk van de zes recessies die wij sinds 1948 hebben meegemaakt,
wilden de verantwoordelijke smaakmakers ons doen geloven dat men alles onder
controle had, dat er geen recessie op komst was en dat wij elkaar zeker geen
recessie moesten aanpraten. Zo ook dit kabinet op Prinsjesdag.De heer Van Duijn, econoom bij de Robecogroep, merkt over dat bezweringsgedrag
terecht op dat er in de geschiedenis nog nooit een recessie is ontstaan door
'het elkaar aanpraten'. Als dat zou kunnen, zouden wij toch ogenblikkelijk
het omgekeerde doen en elkaar een economische opleving aanpraten? Hoewel ik
met enige regelmaat het gevoel heb dat de economische wetenschap meer op drijfzand
berust dan de gelovigen bereid zijn onder ogen te zien, heb ik het niveau
voorlopig nog iets hoger dan de softigheid van een elkaar aangeprate werkelijkheid.Kok II laat zich de kop niet gek praten. Tot nader order blijft alles
gewoon zoals is afgesproken. Dat moet ook wel, want als men nu in het verslechterde
economische én paars-politieke klimaat de discussie zou willen heropenen,
stort het moeizaam en op argwaan gebouwde regeerakkoord snel in elkaar. Paars
I kwam tot stand omdat men het wilde: een doorbraak van de CDA-hegemonie.
Paars I hield stand omdat de zon scheen. Alles kon wel een beetje tegelijk.
Pregnant kiezen was niet echt nodig of kon verschoven worden naar 1999 of
later.Voor Paars II, volgens de NRC van afgelopen zaterdag de verliefdheid voorbij –
zeg maar: een wat troosteloze relatie met sleetplekken – wordt 1999
een spannend jaar. Nu zal blijken of liberalen en socialen elkaar kunnen blijven
vinden. Voorlopig ziet de regering nog steeds geen problemen. Op 1 oktober,
bij de financiële beschouwingen aan de overzijde, heeft minister Zalm
een prachtig relativerend betoog gehouden over de betrekkelijke waarde van
groeicijfers en het nog betrekkelijker gehalte van CPB-prognoses. Het deed
mij goed dat vooral uit zijn mond te horen. Die prognoses kloppen gemiddeld,
de standaardfout in de raming is 1,5 zodat de feitelijke groei bij een raming
van 2% zal liggen tussen 0,5 en 3,5%. Of je daar een brood van kan bakken
is vers 2, maar goed. Daarna stelde de minister dat de vierjaargemiddelden
voor economische groei op één uitzondering na altijd boven de
2% zijn uitgekomen. De regeringsaanname van 2,25% voor de komende vier jaar
vond hij redelijk safe.Eind november, zo'n zes weken later, was er een kentering merkbaar in
de houding van het kabinet dat het niet zo'n vaart zou lopen. Daar is ook
wel enige reden toe. Er zijn niet ingecalculeerde hogere uitgaven voor het
asielbeleid (1 mld.), tekorten in de sociale fondsen (2 mld.), een stijgende
aantal WAO'ers, hogere kosten van de millenniumproblematiek en de ambtenarensalarissen
die hoger zullen worden dan de wel heel benepen 1,5% waar het regeerakkoord
op hoopt. Nog een fors aantal uitgaven dus.Ook aan de inkomstenkant zijn er problemen. De olieprijs voor Brent-olie
ligt op dit moment in de buurt van de 10 dollar per vat. In maart van dit
jaar rekende het CPB nog met 17 dollar per vat. Elke dollar lager betekent
ongeveer 250 mln. minder aardgasbaten. En dan zeg ik nog niks over de boterzachte
inboekingen als doelmatiger uitvoering van de sociale zekerheid (4 mld. in
vier jaar), inverdieneffecten als gevolg van het kabinetsbeleid (5 mld. in
vier jaar), minder bijdrage aan Europa (1,3 mld.) en zo zijn er nog wel een
paar.Omdat 1999 naar verwachting het jaar zou zijn met de meeste groei, heeft
de regering besloten een groot deel van de voor de kabinetsperiode geraamde
extra uitgaven volgend jaar te doen en de geplande bezuinigingen gelijkmatig
over de vier jaar te verdelen. Wat betekent dit alles nu voor de financiële
soliditeit van het kabinetsbeleid? In elk geval moet het komende half jaar
duidelijk worden of de door minister Zalm ingevoerde begrotingssystematiek
meer is dan een mooiweermodel en of deze systematiek is gebaseerd op een strikte
scheiding tussen inkomsten en uitgaven. De uitgaven zijn vastgelegd in een
vierjarenplafond. De inkomsten zijn los daarvan geraamd. Beide zijn gebaseerd
op de geprognosticeerde groei. De uitgaven zijn gemaximeerd. De inkomsten
kunnen mee- of tegenvallen maar hebben daar geen invloed op. Voor 1999 en
volgende jaren is afgesproken dat meevallers voor driekwart gebruikt worden
voor verlaging van het financieringstekort en voor een kwart gaan naar lastenverlichting.
Als het tekort – maar dat is inmiddels al illusoir geworden –
onder de 0,75% daalt dan wordt die verhouding 50/50.Mijn eerste vraag is of deze systematiek ook omgekeerd geldt. Worden tegenvallers
in de inkomsten ook voor 75% afgeboekt op een hoger financieringstekort en
voor 25% als vermindering van de lastenverlichting? Dat is niet helemaal helder.
Het zou wel bij die systematiek passen. Ik wil daar graag een antwoord op.En hoe lang is de minister bereid om zijn eigen systeem trouw te blijven?
Gaat hij daarmee door tot in de buurt van 3%, het maximale tekort dat de EMU-norm
toestaat of moet er eerder ingegrepen worden en zo ja, hoe dan? De kans dat
het gemiddelde groeicijfer voor de komende vier jaar beneden de 2,25% blijft,
is aanmerkelijk groter geworden. In 1999 betekent dat al een inkomstenderving
van zo'n 2,5 mld. Gevoegd bij de terugvallende aardgasbaten levert dat alleen
voor 1999 al een tekort op van tegen de 4 mld. Dat gaat dus wel heel hard.Mijn derde vraag is dan ook of en hoe deze bewindslieden denken aan de
noodzakelijke middelen te komen om hun met veel verve aangekondigde belastingstelsel
voor de 21ste eeuw te financieren. Afgezien van de verwatenheid die deze een
hele eeuw omspannende titel suggereert: ik moet nog zien dat de budgettaire
randvoorwaarden aanwezig blijven om zelfs voor het eerste jaar van die eeuw
iets substantieels te veranderen.Ik neem aan dat op de burelen van Financiën dit rekenwerk al lang
en veel uitvoeriger en vooral ook beter is gemaakt dan de grote lijnen die
een amateur als ik nu even kan schetsen. Graag horen wij van de regering hoe
men dit probleem denkt aan te pakken. Ik ben benieuwd.Licht grinnikend mag ik constateren dat de politieke kaart van Europa
in een jaar tijd danig is veranderd. Het onder leiding van Nederland in het
Verdrag van Maastricht vastgelegde neoliberale karakter van de Europese Unie
is opeens minder vanzelfsprekend geworden dan de makers daarvan gedacht hadden.
In Duitsland, Engeland, Frankrijk en Italië zijn rechts-liberale regeringen
vervangen door een licht gekleurd morgenrood. In zijn dit voorjaar samen met
Christa Müller geschreven boek geeft de nieuwe Duitse minister van financiën
Lafontaine een opmerkelijk visitekaartje af. Het kan niet anders dan dat dit
gedachtegoed in de binnenkamer van menig liberale ondernemer of minister tot
geween en tandengeknars heeft geleid. Tot zijn stomme verbazing vindt Kok,
als enige sociaal-democraat aanwezig bij en verantwoordelijk voor het verdrag
van Maastricht, zich opeens terug als rechtervleugelspeler in het Europese
team. Dat is wennen, als je dacht een links van het midden spelende centrumspits
te zijn. Het Hollandse paars hoort opeens tot het kleine groepje meer conservatieve
regeringen in Europa. 'Zalm als dissident in Europa' was een kop in de Groene.
En om dat nog eens te benadrukken is minister Zalm onhandig en te laat met
een Thatcherachtige kruistocht begonnen om de Nederlandse bijdrage te verminderen.
Wat hem deugd zal doen, is dat hij daar niet meer alleen in staat. Ik heb
wel enig begrip voor de verwarring die dit veranderde Europese landschap in
onze polder teweegbrengt, maar de reactie op dit alles is in onze ogen weinig
verheffend. Hoeveel overtuigender was het niet geweest als onze regering in
plaats van geroep over 'mijn geld terug', zich had ingezet voor een verschuiving
van de Europese fondsen naar die plekken in Europa waar dat
het hardste nodig is. Zuidelijk Flevoland is toch niet het eerste en zelfs
niet het laatste gebied in Europa waar omvangrijke ESF-subsidies zouden moeten
neerdalen. Graag nodig ik de regering uit, morgenochtend eens kort uiteen
te zetten hoe de Nederlandse regering aankijkt tegen de overal de kop opstekende
kritiek op de huidige Europese verdragen en de pogingen die ondernomen zullen
worden om Europa een socialer, democratischer en duurzamer aanzien te geven
dan de bewindvoerders van het laatste decennium wenselijk noch mogelijk achten.Gelukkig voor de regering zijn er ook nog zekerheden waar niet aan gemorreld
zal worden. De euro komt eraan; eerst financieel, dan giraal en ten slotte,
per 1 januari 2002, in klinkende munt.Wat ik absoluut niet begrijp is het door de minister gehonoreerde verzet
van de banken tegen invoering in één klap van de euro als enig
betaalmiddel op 2 januari 2002. Rond de invoering van de euro zal een geweldige
publiciteitscampagne nodig zijn. Dan is het toch niet zo moeilijk om iedereen
erop voor te bereiden dat je per 2 januari 2002 alleen nog maar met euro's
kunt betalen? De weken daarvoor kun je heel goed gebruiken om alvast de omwisseling
van guldens in euro's mogelijk te maken. Omwisseling en invoering zijn toch
niet aan elkaar gekoppeld? Ook na 2 januari 2002 zal omwisseling nog geruime
tijd mogelijk zijn. Ik zie daar ook het probleem niet van in. Als wij nu vreemd
geld nodig hebben, gaan we toch ook vaak vroegtijdig naar de bank en bergen
we het op tot we het ter plekke nodig hebben? En wat houdt de grotere winkeliers
tegen om de eerste weken na 2 januari 2002 in hun winkels een kassa open te
stellen waar je guldens kunt omwisselen in euro's? Zij hebben zelf het grootste
belang bij het afzien van het onzalige idee om gedurende vier weken beide
betaalmiddelen tegelijk geldig te laten zijn.De argumentatie van de banken vind ik in tegenstelling tot de VVD-fractie
bepaald niet overtuigend. Natuurlijk kunnen alle automaten niet in één
nacht worden omgebouwd. Maar wat is ertegen om daar wat langer over te doen
en de kasopnames gedurende korte tijd binnen in de bank via extra opengestelde
loketten te laten plaatsvinden?Naar mijn smaak is de argumentatie van MKB en anderen om alsnog te kiezen
voor de overgang per 2 januari 2002 in één dag aanzienlijk sterker
dan de vage bezwaren van de tegenstanders. Met enige inventiviteit is die
overgang in één dag heel goed te organiseren. Graag hoor ik
morgen of het besluit van de overgang in vier weken al helemaal vaststaat
of dat er op grond van goede argumenten nog van mening veranderd kan worden.
In elk geval zou ik de argumenten van de regering nog een keer helder en kort
samengevat op een rij willen hebben.In verband met dit thema heb ik nog een vraag van een andere orde. Heeft
de regering er rekening mee gehouden dat de rekenmethodes voor het primair
onderwijs geheel gebaseerd zijn op guldens? Realiseert men zich dat die rekenmethodes
met ingang van het schooljaar 2001-2002 vervangen moeten worden, omdat ze
onbruikbaar zijn? En worden daarvoor voldoende extra budgetten vrijgemaakt
om scholen in staat te stellen, dat per die datum ook werkelijk te doen? Als
je dit niet regelt, wordt het een zootje. Je moet niet denken dat er bij schoolbesturen
of gemeentes geld is om de schoolleerpakketten, die door de bank genomen tien
jaar mee moeten gaan, in één klap allemaal te vervangen, want
het loopt echt in gigantische bedragen. Kortom, ik vraag aandacht voor dit
punt.De bekering van Soros is het volgende punt. De financiële crisis
in Azië en de economisch-financiële crisis in Rusland hebben toch
wel voor een schokgolf gezorgd in de internationale financiële wereld.
Langzaam maar zeker zie je het inzicht rijpen dat de ongelimiteerde uitlevering
aan ongecontroleerde speculatieve geldstromen grote risico's inhoudt voor
de internationale wereldeconomie en natuurlijk ook voor de daarvan afhankelijke
samenlevingen. Ik krijg wel een dubbel gevoel als de grootste gebruikmaker
van speculatief flitskapitaal, de heer Soros himself, de passie preekt. De
suggestie dat je recht van spreken groter wordt naarmate je een deel van je
vermogen filantropisch besteedt is de mijne niet. Als je ten koste van anderen
een multivermogen hebt vergaard dat vele malen groter is dan jij en je nazaten
ooit op zullen kunnen tot in lengte van jaren, is het niet zo moeilijk om
een deel daarvan filantropisch weg te zetten en daarvoor waardering te oogsten.
Het moet de marktgelovigen aan het denken zetten, als uitgerekend deze man
waarschuwt tegen 'het doorgeslagen marktfundamen- talisme'. Dat moet toch
pittiger aankomen dan als mijn fractiegenoot Pitstra met graagte dit soort
typeringen gebruikt. Zo hoor je het nog eens van een ander.De heer Soros houdt een pleidooi voor het corrigeren van imperfecte markten
met drie punten: beperkingen op het kapitaalverkeer, internationale regelgeving
tegen speculatieve beleggingsfondsen en internationale afspraken om grotere
stabiliteit te bereiken. Het flitskapitaal, dat tegen te hoge rente en risico's
eerst zorgt voor een te grote expansie en vervolgens bliksemsnel wegtrekt
als snelle resultaten uitblijven met als resultaat dat aandelen kelderen en
bedrijven tegen dumpprijzen worden opgekocht, vindt de heer Soros een sterk
destabiliserende factor in de wereldeconomie. Hij vindt dat de macht van nationale
staten op het financieel-economisch terrein te zeer is ingeperkt, dat die
moet worden teruggewonnen en dat beleggers te veel de dienst gaan uitmaken
bij economische beslissingen. Alweer, zo hoort u het nog eens uit onverdachte
hoek van iemand anders.Ik wil wel eens horen hoe het kabinet tegen deze ontwikkeling aankijkt
en vooral ook of men vindt dat het tijd wordt voor een internationale aanpak.
In dat verband stelt mijn fractie prijs op een heldere argumentatie waarom
de bewindslieden van Financiën weinig of niets zien in de zogenaamde
Tobintax.Voorzitter! Voordat ik de overstap maak naar de belastingen kaart ik nog
een handjevol korte onderwerpen aan, te beginnen met Nederland als belastingparadijs.
In zijn artikel 'Fiscaal gidsland' uit de NRC van 11 december beschrijft Flip
de Kam de situatie dat de helft van alle grote Europese ondernemingen in de
vorm van de bij ons toegelaten bijzondere financiële instellingen, BFI's,
aanzienlijke belastingbesparende activiteiten ontwikkelen. In 1998 zou daarin
een bedrag van ongeveer 40 mld. omgaan, dat in het buitenland aan
de fiscus wordt onttrokken. Ik heb drie vragen. Is de informatie uit het bewuste
artikel juist? Vindt de regering uit het oogpunt van internationale solidariteit
het juist dat deze situatie zich op deze schaal kan voordoen en voordoet?
Is de regering van plan hier wat tegen te doen en zo ja, wat?Vorig jaar hebben de heer Wöltgens en ik opmerkingen gemaakt over
de goudpolitiek, het noodzakelijke reserveniveau bij de overgang naar de euro,
het te lage rendement van De Nederlandsche Bank en in dat licht de wenselijkheid
om langzaam maar zeker meer goud te verkopen en de opbrengst te gebruiken
voor het aflossen van staatsleningen. De minister heeft toen in een schriftelijke
beantwoording gezegd dat in de loop van 1998 duidelijkheid zou ontstaan over
de noodzakelijke c.q. gewenste goudreserves en de op grond van die uitkomst
te voeren goudpolitiek. Mogen wij horen of hij al tot nadere conclusies is
gekomen en, zo ja, welke dat zijn?Graag wil ik morgen horen wat de overwegingen zijn geweest om in te stemmen
met een steunverlening van 50 mln. aan scheepswerf De Schelde. De ervaringen
met financiële steun aan de Nederlandse scheepsbouw zijn toch niet al
te positief, om maar eens een understatement te gebruiken. Deze scheepswerf
is voor 60% afhankelijk van de gedwongen winkelnering door de Nederlandse
defensie. Dat maakt het onmogelijk dat de marine objectieve afwegingen maakt,
laat staan bezuinigingen op materieel kan realiseren. Waren een surseance
van betaling, een forse inkrimping en wellicht een doorstart als veel kleinere
werf niet veel beter geweest? Natuurlijk hadden Zeeland en Vlissingen dan
ook rijkssteun willen en moeten hebben om nieuwe economische activiteiten
van de grond te tillen. Maar dat bedrag was dan op de toekomst gericht geweest,
terwijl er nu geld wordt gezet op een paard dat de race allang heeft verloren.Graag wil ik de regering uitnodigen helder haar standpunt neer te zetten
over het vraagstuk van de publiek-private financiering. Er is in het veld
veel onvrede en onduidelijkheid over wat de overheid nu precies wil. Het ministerie
van Verkeer en Waterstaat roept van alles en de minister van Financiën
geeft luid en duidelijk te kennen dat voor de vestiging van Schiphol in zee
van de overheid geen stuiver valt te verwachten. Waarom alleen Schiphol in
zee en niet een overbodige spoorlijn door de Betuwe, zo is mijn eerste vraag.
En wie heeft nu de finale regie, is mijn tweede vraag. Het ministerie van
Financiën heeft een kenniscentrum geformeerd. Er zijn hier en daar PPS-teams
(publiek-private samenwerking) gevormd. Daarnaast is het laatste nieuwtje
een SPI, een stuurgroep infrastructuur. Er wordt gepalaverd bij het leven,
maar waarheen, waartoe en hoe blijven volstrekt onduidelijk. Voorzichtigheid
op dit punt is ook geboden. De ervaringen met de Wijkertunnel en de grote
problemen rond de private financiering van scholen, gevangenissen en andere
gebouwen door de firma Schots geven bepaald geen aanleiding tot gejuich. Denkt
de regering overigens niet dat de overheid door het gezamenlijk spijkerharde
optreden van drie ministeries in het geschil met deze private financier –
nog afgezien van het antwoord op de vraag bij wie precies het gelijk zal liggen –
niet onomstotelijk zal veroorzaken dat geen ondernemer nog zin zal hebben
om vliegvelden, spoorlijnen, tunnels en tolwegen te financieren voor en met
een in hun ogen tamelijk onbetrouwbare partner?De heer Wöltgens (PvdA):Hoe erg vindt u dat?De heer De Boer (GroenLinks):Daar heb ik het niet over, want dat is aan de regering om te beantwoorden.
Ik heb het leerstuk van de private financiering niet uitgevonden, mijnheer
Wöltgens.Ik kom thans op twee punten waarover ik vorig jaar al sprak. Ten eerste
zou de regering overwegen om eigenaars van historische schepen de mogelijkheid
te geven een bunkerverklaring voor rode diesel te verkrijgen. Getracht zou
worden dit voor het vaarseizoen te regelen. Het kan zijn dat ik iets heb gemist,
maar is dat gelukt? Heeft het overwegen tot een positief resultaat geleid
en met ingang van wanneer? Ten tweede heb ik vorig jaar bezwaren geuit tegen
de in mijn ogen bureaucratische en om vergissingen vragende rompslomp bij
het niet van toepassing zijn van de vrijstelling van BTW voor WIW'ers die
tussen de één en twee jaar werkeloos zijn. De staatssecretaris
heeft daar eind december 1997 een keurige brief over gestuurd. Wij zijn nu
een jaar verder. Heeft het gewerkt, heeft het wat opgeleverd, gaf het problemen?December 1995 heb ik, geloof ik, voor het eerst aandacht gevraagd voor
de verplichting tot het in rekening brengen van BTW op het onderling uitlenen
van personeel tussen gemeentelijke en andere overheden. Vorig jaar kreeg de
Kamer daarover een brief en heeft de minister in zijn tweede termijn de hoop
uitgesproken dat de instelling van een BTW-compensatiefonds per 1 januari
1999 haar beslag zou krijgen, maar hij vreesde dat het wel 1 januari 2000
zou worden. Daarna is het in elk geval voor mijn waarneming een jaar stil
gebleven, tot een paar weken geleden in een brief de voortgang werd aangegeven.
Dat was mooi op tijd voor deze beschouwingen. Ik waardeer de gedachtegang
en de voortgang, zij het dat het proces trager verloopt dan ik had gehoopt
en verwacht. De gedachte was simpel, maar het goed regelen is kennelijk een
weerbarstige materie. Graag zou ik willen weten of deze regeling ook wetgeving
vereist en, zo ja, wanneer het voorstel de Tweede Kamer zal bereiken. Ook
zou ik graag horen op welke wijze de minister van plan is om ruchtbaarheid
aan of, zo u wilt, voorlichting te gaan geven over de toekomstige werkwijze.Ik kom ten slotte op de belastingwetgeving. Allereerst wil ik de staatssecretaris
vragen of hij kort uiteen wil zetten of de commotie rond het baksteenarrest
nu gaat om een bedrag aan te derven inkomsten van 2 tot 3 mld. of om een per
saldo veel en veel lager bedrag, zoals het verzamelde bedrijfsleven beweert.
Kan dat iets objectiever vastgesteld worden dan het ver uiteenlopende geroep
van twee belanghebbenden in dezen? Als ik het goed begrepen heb, is het ministerie
hard aan het werk met reparatiewetgeving die snel en met terugwerkende kracht
het gat moet dichten. De staatssecretaris weet hoe gevoelig in deze Kamer
het begrip 'terugwerkende kracht' wordt ervaren. Voor hij zich nu waagt in
allerlei ongewisse avonturen, is het misschien verstandig duidelijk te maken
waar het nu echt om gaat en alvast een beetje te kijken hoe
de hazen hier lopen.Bij de wetsvoorstellen 26147, 26148, 26272 en 26281 heb ik geen opmerkingen.
Die heb ik helaas wel bij het wetsvoorstel 26249 voor het onderdeel dat het
voltijdscriterium voor de afdrachtsvermindering onderwijs verhoogt van 32
naar 36 uur. Mijn fractie vindt dat een slecht voorstel. De verdediging van
de staatssecretaris is wel buitengewoon mager: het staat in het regeerakkoord.
Het zal de heer Vermeend toch niet verbazen dat dit voor ons minder dan een
argument is. Alsof er geen domme dingen in het regeerakkoord staan. En ook
achter de tafel zal na het zetten van de handtekening het denken toch niet
ophouden. Van diverse zijden, niet in het minst door het veld zelf, is sterk
beargumenteerd waarom deze verhoging van het urencriterium voor het leerlingwezen
zeer negatief kan uitpakken. Dat geldt des temeer nu het leerlingwezen er
allerminst florissant bij staat. Je zou dan van de regering een positieve
impuls mogen verwachten in plaats van de kans op succes nog kleiner te maken.Ook het argument dat in verband met deze verhoging 50 mln. extra inkomsten
zijn ingeboekt, getuigt van weinig creatief boekhoudersdenken. Ik snap op
zich wel dat de systematiek niet toelaat om onderuitputting van vorige jaren
te gebruiken als dekkingsmiddel voor 1999. Maar stel dat nu al enkele jaren
blijkt dat het leerlingwezen stelselmatig de daarvoor uitgetrokken 400 mln.
niet gebruikt, dan kun je toch wel overwegen om met een begrotingswijziging
dit budget eventueel te verlagen om daarmee de handhaving van het 32-uurscriterium
te financieren. Zo doen wij dat tenminste in gemeenteland. Dat is inspelen
op ontwikkelingen en kijken of je daarmee een dekkende begroting kunt krijgen.
Waarom wordt dat nu allemaal niet bedacht? Misschien is dat een veel minder
slechte oplossing dan die welke de regering nu heeft gekozen. De staatssecretaris
heeft toegezegd dat de regering de situatie rond het leerlingwezen nauwgezet
zal volgen en de Kamer daarover zal informeren. Betekent dit ook dat de bereidheid
aanwezig is om met nadere voorstellen te komen als er inderdaad een sterke
terugloop in het leerlingwezen zal plaatsvinden? Ondanks onze bezwaren op
dit specifieke punt zullen wij in het belang van de rest van wat in het wetsvoorstel
staat, onze steun aan het totale wetsvoorstel niet onthouden, maar het gaat
met moeite.Dan het belastingplan 1999. Opnieuw heeft de regering belangrijke wetsvoorstellen,
waarvan sommige principiële aspecten hebben, ondergebracht in een wetsvoorstel.
Dat is strijdig met de afspraken die wij hier met de regering hebben proberen
te maken. Waarom wel 26249, de afdrachtskorting, apart, en niet de beperking
renteaftrek of de BTW op water? Het riekt naar weinig vertrouwen in eigen
overtuigingskracht als je een pakket nodig denkt te hebben om de kikkers niet
uit je akkoord te laten springen. Op zich is het natuurlijk prima dat langzaam
maar zeker de vergroening van ons belastingstelsel gemeengoed begint te worden
onder fiscalisten. Zelfs bij de VVD vallen zo nu en dan voorzichtig positieve
signalen rond dit thema op te vangen. De gestage druppel wint het van de hardste
steen. Dat doet goed als je regelmatig om dit gedachtegoed bent weggehoond.
Dit geldt temeer omdat door de veranderde politieke verhoudingen de vergroening
ook stevig op de Europese agenda komt te staan. Een belasting op kerosine,
het meer doorbelasten van milieukosten in producten, energiebelastingen op
elektriciteit en benzine, afvalbeperkende maatregelen, forse energiebesparingsprogramma's,
bevorderen van reparatieactiviteiten en hergebruik, opeens komt het realiseren
van flinke stappen in deze richting dichterbij.Maar niet te vroeg gejuicht. Feitelijk zijn het nog maar heel kleine stapjes.
In het regeerakkoord 3,4 mld. in vier jaar. Dat is nog veel te weinig. Gruttersgroen.
En waarom toch dat benauwde? Goede milieupolitiek is uitstekend te combineren
met werkgelegenheidsgroei. Dat is zo langzamerhand toch wel voldoende aangetoond
en doorgerekend. Het wordt tijd dat de sociaal-democratie over een niet meer
aanwezige schaduw heen durft te springen en de centrale machtspositie in Europa
gebruikt om de stappen te zetten die nodig zijn.In de Tweede Kamer is uitvoerig en indringend gediscussieerd over de fluwelen
aanpak van grootverbruikers. Ik zal die discussie niet overdoen. De regering
heeft toegezegd zelfstandig en in Europees verband te onderzoeken of energieheffingen
op grootverbruik wenselijk en mogelijk zijn. Wij wachten dat onderzoek af,
in vertrouwen dat het serieus en deskundig zal gebeuren. Eén ding moet
ik nog wel even kwijt. Wat ik niet begrijp, is het axioma dat je grootverbruikers
vooral moet benaderen met positieve prikkels en convenanten en dat gedragsverandering
bij individuele consumenten het meest effectief tot stand zou komen via heffingen.
Dat lijkt mij in twee richtingen een onbewezen stelling.Ik noem een voorbeeld. Sluit een contract af met de industrie en geef
elke zelfstandig wonende Nederlander een bon om met 50% korting vier spaarlampen
te kopen. Het percentage deelnemers zal hoog zijn – ik ken een gemeente
waar dat al is toegepast – en de kosten van de actie laag. Ook de energiebesparing
zal merkbaar zijn. De staatssecretaris zit nu te knikken, maar wat let hem?
Knikken is gemakkelijk, maar het gaat mij om doen. Het onderwerp is het geven
van positieve prikkels aan consumenten.De BTW-verhoging op drinkwater ligt in onze fractie zeer lastig. Er is
een argument te bedenken, namelijk doorgaan met vergroening, om het gebruik
van water zwaarder te belasten mits er gezorgd wordt voor een goede terugsluizing.
De uitwerking met twee tarieven is echter een tamelijk halfbakken compromis
en ook heel uniek in de Nederlandse BTW-wetgeving. Twee tarieven voor dezelfde
zaak is nog niet eerder vertoond. Je moet als regering en als daarvoor verantwoordelijk
staatssecretaris tamelijk in de problemen zitten, wil je zo'n keuze maken.
En of de BTW-verhoging op water een substantiële bijdrage aan milieuverbetering
betekent, waag ik ook sterk te betwijfelen. Water is in Nederland geen schaars
product. De jaarlijkse milieubelasting voor het zuiveringsproces van het drinkwater
in een gezin bedraagt minder dan de helft van de totale milieubelasting die
het koffie zetten in dat gezin per jaar veroorzaakt.Als wij naar een bewuster watergebruik willen, valt meer heil te verwachten
van waterbesparende technieken, bemetering van alle individuele woonhuizen
en invoering van een financieel waterspoor. Dit laatste houdt in dat je in
de waterprijs de kosten van het drinkwaterproces, het onderhoud van riolen en de waterzuivering doorberekent, natuurlijk onder gelijktijdige
afschaffing van zuiveringsheffing en rioolbelasting. Het water wordt dan veel,
veel duurder en de consument wordt beloond voor een zuinig watergebruik. Het
maakt bovendien het gebruik van regenwater voor spoelsystemen veel aantrekkelijker.
Waarom is deze tamelijk voor de hand liggende keuze niet gemaakt?De knip in de eerste schijf heeft onze steun. Het geeft de mogelijkheid
om heel specifiek en gericht het terugsluizen van vergroende belastingopbrengsten
in voldoende mate terecht te laten komen bij de laagste inkomens.Mijn fractie steunt het voorstel van de beperking van de renteaftrek,
al was het fraaier geweest als dit was neergelegd in een apart wetsvoorstel,
met het risico natuurlijk dat daarvoor geen meerderheid was geweest, die nu –
in pakketvorm – wel wordt afgedwongen.Voorzitter! Ik had ook nog een aantal opmerkingen willen maken over het
belastingstelsel voor de 21ste eeuw, maar ik heb daar geen tijd meer voor.
Wel vraag ik de regering of er al duidelijkheid is over de procedure en de
daarbij horende tijdtabel. Daarnaast wil ik weten of en, zo ja, welke rol
de regering voor de Eerste Kamer ziet in dit proces. Want het zal toch niet
de bedoeling zijn dat wij, zoals te doen gebruikelijk, circa veertien dagen
krijgen voor de beoordeling van een door de Tweede Kamer aangenomen belastingplan.
Graag hoor ik hoe dan wel.De heer Wöltgens (PvdA):Mijnheer de voorzitter! In de eerste plaats wens ik minister Zalm beterschap.
Hebben wij nu te maken met de staatsrechtelijke situatie die zich ook voordeed
bij de totstandkoming van dit kabinet, namelijk dat staatssecretarissen min
of meer onderminister zijn, dus dat de staatssecretaris nu de plaatsvervangend
minister is? Ik voel mij in dat geval totaal niet geremd om te zeggen wat
ik wil. Overigens, ik kan hoe dan ook niet bij voorbaat verzekeren dat hetgeen
ik tegen de heer Zalm wil zeggen, zijn genezingsproces bevordert.De voorzitter:Ik heb rekening gehouden met de mogelijkheid dat deze vraag zou worden
gesteld. Ik heb voor mij een afschrift van het desbetreffende Koninklijk besluit
van 6 augustus jongstleden. In artikel 1 staat dat een minister bij tijdelijke
afwezigheid wordt vervangen door de staatssecretaris van hetzelfde ministerie
voorzover en voor zolang de minister in de gelegenheid is om de staatssecretaris
aanwijzingen dienaangaande te geven. Op het ogenblik dat de staatssecretaris
er blijk van geeft dat hij geen aanwijzingen meer ontvangt, is er een probleem,
dus nu nog niet.De heer Wöltgens (PvdA):Dat lijkt mij een kwestie van omgekeerde bewijslast. Het duo heeft de
afgelopen vier jaar zo harmonieus met elkaar heeft geopereerd dat ik denk
dat de aanwijzingen bij de staatssecretaris min of meer geïnternaliseerd
zijn. Mocht dat niet het geval zijn, dan hoop ik dat de aanwijzingen blijven
komen. Ik ben ook blij dat wij voor de eerste keer deze staatsrechtelijke
vernieuwing meemaken. Voor D66 moet het een hoogtijdag zijn om vandaag getuige
te zijn van een praktische uitwerking van een belangrijke staatsrechtelijke
vernieuwing.De voorzitter:Om elk misverstand te voorkomen: die aanwijzingen zullen niet per GSM-telefoon
aan ambtenaren op de tribune gegeven mogen worden.De heer Wöltgens (PvdA):Voorzitter! Uw opvattingen over de aanwezigheid van draadloze telefoons
zijn bekend. Ik deel ze bovendien ook nog. Buiten dit gebouw zou ik uw lijn
graag voortzetten. Daar zijn weer anderen toe geroepen.Minister Zalm en staatssecretaris Vermeend zijn het enige duo zittenblijvers
bij de overgang van Paars I naar Paars II. Op zichzelf is dat een compliment
waard. De heer Hilarides heeft dat gezegd. Je kunt daar trots op zijn. Toch
zie ik een paar donkere wolken aan de hemel die ertoe zouden kunnen leiden
dat dit duo achteraf alsnog de wijsheid inziet van de Bolkestein-doctrine
dat je eigenlijk niet acht jaar aaneengesloten op hetzelfde departement zou
moeten zitten. Met andere woorden: de kans is niet helemaal denkbeeldig dat
zij de mooiste toekomst al achter zich hebben. Daarvoor zijn drie oorzaken
aan te wijzen.De eerste is de vraag of het behoedzame scenario nog wel behoedzaam genoeg
is. Voor 1999 wordt op dit moment een groei voorspeld van 2,25%. Daarmee is
de kans op meevallers verkeken als die groei wordt gerealiseerd. Meevallers
zitten er niet in en meevallers maakten het regeren onder Paars I wel buitengewoon
aangenaam. Als die kans er niet meer in zit, zul je iets missen.De tweede oorzaak is het regeerakkoord zelf. Ik heb het idee dat het regeerakkoord
vanuit een wat optimistische visie is geschreven. De grootste discussies gingen
over de verdeling van de meevallers. Die discussie over de besteding van de
meevallers komt ons nu al gedateerd voor. Dat heeft zich doorgezet in de hardheid
van de aangekondigde ombuigingen om het financiële beleid te ondersteunen.
De 'zachte' ombuigingen zijn door een reeks van collega's genoemd. Ik wijs
op de almaar voortgaande efficiencyverbetering bij de rijksoverheid en bij
de uitvoering van de sociale zekerheid. Ik vraag mij trouwens of hoe je die
meet, maar dat is een punt apart. Ik noem voorts onze nettocontributie aan
de Europese Unie van 1,3 mld. waarover nu gevechten geleverd worden. Wat mij
geen onbelangrijk, te betwisten punt lijkt te worden, gelet op de inzet bij
de onderwijs-CAO, is dat de veronderstellingen over de loonontwikkeling met
name in de collectieve sector wel erg aan de optimistische kant zijn geweest.Een derde oorzaak die regeren onder Paars II voor de bewindslieden op
Financiën misschien anders maakt dan in de voorafgaande vier jaar is
de politieke koerswending in Duitsland. Je kunt eigenlijk zeggen dat de Nederlandse
bewindslieden zich de afgelopen jaren onder Waigel en Kohl hebben opgesteld
als de beste leerling van Duitsland. Er moest toen een stabiliteitspact worden
gesmeed. Italië moest worden gewaarschuwd: waren zij wel degelijk genoeg.
Nederland was toen altijd als een soort schildknaap te vinden aan de zijde
van Duitsland om te herhalen wat de grote broer al had gezegd.Het probleem doet zich nu voor dat in Duitsland zelf een niet geringe
verandering is opgetreden in de wijze waarop men tegen het monetaire beleid
en misschien ook tegen het belastingbeleid aankijkt. Dat probleem
had ik graag aan minister Zalm voorgelegd, want de sociaal-democraat kan natuurlijk
geen enkel probleem hebben met de koerswijziging in Duitsland. Niettemin spreekt
hij straks namens minister Zalm. Er is nu immers een keuze tussen twee mogelijkheden.
Of je blijft de beste leerling van Duitsland, maar dan wel conform de gewijzigde
omstandigheden. Dat zou ik applaus geven. Of je raakt geïsoleerd. En
dat is iets wat wij allen niet zouden willen.Ik zal even de drie punten nalopen: het gewijzigde, behoedzame scenario,
de oproep in het regeerakkoord en de gewijzigde internationale omstandigheden.Mijn eerste punt is het behoedzame scenario. Wij hebben minister Zalm
vaak geprezen voor de Zalmnorm. Ik ben er nog steeds van overtuigd dat dat
een heel goede greep is geweest. Het gaat daarbij om het introduceren van
een soort structureel element in de begrotingspolitiek, zodat je af bent van
alle mogelijke tussentijdse wijzigingen in het begrotingsbeleid, waardoor
de voorafgaande jaren zo gekenmerkt werden. Je bent daar vanaf omdat je heel
laconiek omgaat met afwijkingen van een eenmaal uitgezette trend. In de voorafgaande
jaren ging het daarbij om 2%. Ik heb toen al de vraag gesteld of dat laconisme
lang stand zou houden op het moment dat wij ook onder die lijn van dat behoedzame
scenario zouden gaan zitten. Immers, laconiek zijn zolang je daarboven zit
en meevallers incasseert, is op zichzelf natuurlijk ook een kwestie van stalen
zenuwen hebben, maar het is wel een heel plezierig gevoel. Maar om laconiek
te blijven op het moment dat het lager uitvalt en dus te accepteren dat er
tegenvallers optreden zonder dat je die onmiddellijk vertaalt in beleidsactivisme,
dat vergt volgens mij op dit moment heel wat meer.Ik vraag mij af of die budgettaire rust nu nog wel blijft bestaan. Ik
zeg dit met name, omdat minister Zalm na afloop van de traditionele Sint Nicolaas-lezing
van de SER tegen de journalisten heeft gezegd: het voorjaar wordt buitengewoon
spannend, want wij hebben een paar tegenvallers, namelijk asielzoekers, wateroverlast
en nog een paar dingen, en wij moeten gaan bezuinigen. Dat vind ik dus niet
helemaal passen in de budgettaire rust die je eigenlijk met zo'n structurele
norm hebt willen creëren. Immers, net zoals je meevallers rustig hebt
moeten incasseren en daar geen nieuw beleid op hebt gezet, moet je ook bereid
zijn om tegenvallers te incasseren zonder onmiddellijk nerveus te worden en
bij iedere voorjaarsnota, middenjaarsnota en najaarsnota weer nieuwe beleidsvoorstellen
te doen. Nog even los van zijn huidige omstandigheden, zou ik de heer Zalm
dus graag veel rust toewensen.Voorzitter! Mijn tweede punt is het regeerakkoord. Dat is uitvoerig geanalyseerd
door de andere woordvoerders. Zij maken zich allemaal een beetje zorgen over
de haalbaarheid van de bedragen die bij de ombuigingen zijn ingevuld. Dat
geldt zelfs voor de verlaging van de afdracht aan de Europese Unie, terwijl
wij op dat punt steun lijken te krijgen van Duitsland. Het ligt erg voor de
hand dat Duitsland ons als de allergrootste nettobetaler aan de Europese Unie
steunt, maar ik betwijfel zeer of die steun ons iets zal helpen aan het eind
van het proces. Immers, Duitsland kan niet alleen geholpen worden door een
verlaging van de afdracht aan de EU, maar ook door een grote verruiming van
de regionale steun. En, wat Duitsland betreft, kun je daar ook nog begrip
voor hebben. Maar waar moeten wij in Nederland de regio's vandaan halen –
behalve Zuid-Limburg natuurlijk – die zo omvangrijk zijn dat zij een
behoorlijke compensatie kunnen bieden. Zeker als wij al Flevoland hebben gehad,
waarvan niemand begrijpt waarom!De kans is dus groot dat wij op dat punt met lege handen blijven staan.
Ik wil hier derhalve een bijna buitenlandpolitieke vraag voorleggen. Je moet
je afvragen of het verzet van Nederland tegen bijvoorbeeld een verhoging van
het budget van de Europese Unie, niet de facto een verzet is ofwel tegen de
herverdeling die binnen de EU plaatsvindt ofwel tegen de uitbreiding. Ik denk
dat het vooral zal uitpakken als een verzet tegen de uitbreiding. Daarvoor
is immers de groei van dat Europese budget nodig. Ik vraag mij af of dat,
politiek gezien, niet 'penny-wise and pound-foolish' is. Dan bedoel ik het
dus meer in totaal Europees verband.Het derde element is de gewijzigde internationale omgeving waarin de bewindslieden
moeten opereren. Het valt mij op dat minister Zalm in het verleden nooit te
beroerd was om zijn opvattingen te geven over alles wat er in de rest van
de wereld gebeurde. Ik heb Frankrijk al genoemd, maar ik kan mij ook een interview
in Le Figaro herinneren, waarin het Nederlandse model van harte werd uitgelegd.
Ik vind dat er een merkwaardige stilte is opgetreden sinds in Duitsland minister
Lafontaine aan het roer is gekomen. Lafontaine verkondigt immers een aantal
dingen waarop ik een reactie van onze minister buitengewoon interessant zou
vinden. Minister Lafontaine wil Keynes doen herleven. Dat roept, zoals ik
al van de heer Hilarides heb begrepen, natuurlijk grote weerstanden op. Het
gekke is echter dat Lafontaine Keynes niet wil doen herleven omdat hij niet
verder is gekomen dan de middelbareschoolboekjes van twintig jaar geleden
en daardoor eigenlijk bij Keynes stil is blijven staan, maar omdat er in Europa
mogelijk een Keynesiaanse situatie is van onderbesteding en dreigende deflatie.
Daarmee staat hij overigens niet alleen. Een van de mensen die daarop hebben
gewezen, is de voormalige president van de Duitse Bundesbank, Karl-Otto Pöhl.
De zeker niet achtergebleven briljante Amerikaanse econoom Paul Krugman heeft
de afgelopen week in een interview in Die Zeit heel uitdrukkelijk gezegd dat
er in Europa duidelijk sprake is van een dreigende deflatie, die voor een
deel inzet van Keynesiaanse middelen vergt. Het gaat, zoals gezegd, om een
Keynesiaanse situatie in Europa, want voor Nederland kan men dat misschien
nog enigszins anders interpreteren. Als wij in Nederland het opheffen van
de werkloosheid in Duitsland en Frankrijk serieus nemen – wij hebben
er om duizenden redenen groot belang bij dat de werkloosheid daar wordt opgeheven –
zullen wij een Duitse minister die de ruimte wil creëren om ook via bestedingen
en renteverlaging de werkgelegenheid te steunen, een beetje support moeten
geven.Daarmee kom ik op het tweede punt, namelijk het nooit echt uitgediscussieerde
verhaal over de onafhankelijkheid van de Europese Centrale Bank. Natuurlijk
is het allemaal in wetgeving vastgelegd, maar het kan natuurlijk nooit zo
zijn dat de onafhankelijkheid van de centrale bank zo wordt
geïnterpreteerd dat het monetaire beleid helemaal niets meer te maken
heeft met het beleid op het punt van de werkgelegenheid en alle mogelijke
andere doelstellingen van economische politiek. Dat kan niet het geval zijn
en dat was ook in Nederland nooit het geval. In Nederland zaten de president
van de Nederlandsche Bank en de minister van Financiën wekelijks bij
elkaar; ik neem aan dat zij het dan meestal hadden over hun vak en dat de
gesprekken dus ook gingen over datgene wat de bank deed. Anders begrijp ik
niet waarom die traditie zo goed in stand is gebleven. Ik neem dus aan dat
het ergens over ging, bijvoorbeeld over de op de markt opgevangen signalen,
de wijze waarop daarop op monetair gebied moest worden gereageerd, welke openmarktpolitiek
er moest worden gevoerd en wat er met het disconto moest worden gedaan. Die
gesprekken moeten dus mogelijk zijn.Ik ben het overigens in zoverre met de heer Hilarides eens dat ik de praktische
juistheid van datgene wat Lafontaine heeft gedaan, zeer betwijfel. Doordat
hij zijn visie op dit punt rond heeft geschreeuwd, konden immers averechtse
reacties ontstaan. Wel zou ik een averechtse reactie van de centrale bankiers –
waardoor zij bijvoorbeeld iets niet zouden doen, enkel en alleen omdat de
ander dat gezegd heeft – kinderachtig vinden. Gelet op hun verantwoordelijkheid,
kan ik mij dat ook bijna niet voorstellen. Omdat je je echter alles moet kunnen
voorstellen, moet je zelfs daarmee rekening houden; daarom ben ik meer voor
stille diplomatie. Ook Nederland moet er echter zorg voor dragen dat het monetaire
beleid zeker bij een dreigende deflatie in dienst blijft staan van de doelstellingen
die maatschappelijk het meest relevant zijn. Daarbij is volledige werkgelegenheid
absoluut nummer één. Ik wijs nogmaals naar de opmerkingen van
Paul Krugman, die heeft gezegd dat de rente in Europa echt nog een stuk verder
omlaag kan. Hij verwees daarbij naar de man die nooit en te nimmer hoeft aan
te tonen dat hij onafhankelijk is, de Amerikaanse centrale bankier Alan Greenspan.
Waarom wordt er nooit over zijn onafhankelijkheid gesproken? Omdat hij een
goed beleid voert. Dat lijkt mij voor de komende jaren het beste voorbeeld
voor de Europese Centrale Bank. Nogmaals, de invloed die Lafontaine heeft
op de Europese Centrale Bank zal mede afhankelijk zijn van de mate waarin
hij draagvlak heeft in een land met de reputatie van, bijvoorbeeld, Nederland.Een laatste element is reeds genoemd door de heer De Boer. De heer Lafontaine
roert zich uitdrukkelijk over een onderwerp als de internationale monetaire
orde. Ik zou het interessant vinden om te vernemen hoe de heer Zalm hier tegenover
staat. Ik doel dan op het flitskapitaal en de grote kapitaalstromen. Wat zijn
de mogelijkheden om die te beheersen en de mogelijkheden om regelingen te
treffen die de zaken beheersbaar maken? Het gaat ook om het zoeken naar mogelijkerwijs
zoiets als stabiele wisselkoersen tussen de grote blokken. Daarover is veel
discussie mogelijk. Het gaat ook om het serieus overdenken van instrumenten
zoals de Tobintax – reeds door de heer De Boer naar voren gebracht –
en andere mogelijkheden om ervoor te zorgen dat grote kapitaalstromen niet
de regeringen verrassen. De democratisch gekozen regeringen moeten immers
een beetje greep krijgen op hetgeen er op economisch gebied gebeurt. Daarover
wil ik een aantal opvattingen horen.Een en ander spitst zich wat mij betreft ook toe op een ander element,
waarbij de Engelse krant The Sun de heer Lafontaine tot de gevaarlijkste man
van Europa heeft verklaard. Ik doel op zijn voorstel om de belastingconcurrentie
te verminderen. Dat werd in Engeland onmiddellijk omgezet tot een voorstel
om de belastingen in Europa gelijk te stellen en dus een voorstel om een einde
te maken aan de zelfstandigheid van het Verenigd Koninkrijk. Het was dus heel
iets vreselijks, dat deze Duitser vijftig jaar na de oorlog probeerde om de
Engelsen hun onafhankelijkheid te ontnemen!Het gaat hierbij om het tegengaan van belastingconcurrentie. Ik moet de
staatssecretaris op dit punt een compliment maken. Als ik de bewegingen van
de staatssecretaris in de laatste maanden zie, heeft de Nederlandse regering,
ook samen met de Europese commissaris, heel uitdrukkelijk steun gegeven aan
een reeks van voorstellen om de belastingconcurrentie binnen de Europese Unie
in te dammen. Daarbij zou het idee kunnen horen van Lafontaine om geleidelijk
aan bij de besluitvorming over de Europese besluitvorming over te gaan van
het unanimiteits- naar het meerderheidsbeginsel. Daarmee kan het veto van
Luxemburg, om een simpel voorbeeld te noemen, worden ontkracht. Kan hiervoor
steun worden gevonden bij de Nederlandse regering?Er staat overigens ook iets tegenover. Als men zich verzet tegen belastingconcurrentie,
waarvoor alle reden is, is het belangrijk om zelf niet bij te dragen aan of
aangewezen te worden als een van de veroorzakers van de belastingconcurrentie.
In dat verband blijven twee elementen in ons belastingstelsel om kritische
aandacht vragen, zeker als het buitenland zou bekijken in hoeverre Nederland
zelf een bijdrage levert aan de belastingconcurrentie.Het eerste punt is door Flip de Kam in de NRC aangedragen. Het gaat dan
om de bijzondere financiële instellingen, die met 0,5 mld. winst voor
de Nederlandse schatkist voor 40 mld. aan belastbare inkomens en vermogens
onttrekken aan andere landen. Ik moet zeggen dat dit een heel slechte deal
is. Wij zouden beter tegen de andere landen kunnen zeggen voor 1 mln. af te
zullen zien van de regeling. Dan zou iedereen beter af zijn. Ik weet niet
precies of dit de onderhandelingsmethode is. Het lijkt immers een beetje op
chantage. Nu zijn wij echter allemaal, de hele Europese gemeenschap, slechter
af. Ik zou het op prijs stellen als wij zelf op dit punt geen bijdrage leveren
aan de carrousel van voortdurende belastingverlagingen.Hetzelfde geldt voor de Rentsema-heffing, die aan de orde zal komen bij
de belastingheffing in de 21ste eeuw. De vraag is dan in hoeverre de vermogensrendementsheffing,
die is voorgesteld in het belastingplan, een zelfstandig element is in de
belastingconcurrentie tussen landen die wel en de landen die geen vermogensbelasting
hebben en alles wat daarmee samenhangt.In de internationale omgeving speelt een belangrijke rol dat wij per 1
januari de facto met de euro te maken krijgen, los van de vraag hoeveel dagen
het duurt om de euro over twee jaar in te voeren. Dit heeft een paar consequenties
die de aandacht verdienen. De eerste consequentie is wat moeilijk uit te leggen.
Als men vanwege hoge werkloosheid in Duitsland en Frankrijk
besluit de rente te verlagen en dus de economie te stimuleren, waar ik dus
een groot voorstander van ben, dan kan dat raar genoeg een inflatoir effect
hebben in een land als Nederland, waar al sprake is van krapte op de arbeidsmarkt
en waar moeilijk nieuw arbeidsaanbod los te weken is. Het zou ertoe kunnen
leiden dat de woningen duurder worden of zo. Ik vraag mij nu af of de regering
in staat is andere instrumenten te ontwikkelen die voorkomen dat datgene wat
goed is voor Europa in totaliteit (lagere rente, bestedingsverruiming) ook
moet gelden voor een land als Nederland waarin de capaciteit volledig bezet
is. Wat mij in elk geval niet goed lijkt in zo'n situatie – en ik zeg
dit puur uit conjuncturele overwegingen – is het geven van een netto
belastingverlaging. Want dan geef je bovenop de impulsen van het monetaire
beleid ook nog eens een bestedingsimpuls, die er alleen maar toe kan leiden
dat de inflatoire tendensen in ons deeltje van dat grote Europa verder worden
aangewakkerd.In dat verband wil ik ook nog wijzen op wat in Duitsland onder de naam
Steuerreform leeft. Het belastingplan voor de 21ste eeuw was erg gericht op
internationalisatie: goed kijken naar wat er bij de buren aan de hand is.
Dat was voor een deel gebaseerd op veronderstellingen die door de regering-Kohl
werden gebruikt om een netto lastenverlichting van 40 mld. mark te geven en
een geweldige verlaging van toptarieven tot de laagste tarieven uit te voeren.
Feitelijk heeft de Duitse regering voor een veel beperktere Steuerreform gekozen.
Ook de aard van de Steuerreform heeft consequenties voor datgene wat de staatssecretaris
op het gebied van zijn belastingplannen kan.In vergelijking tot wat oorspronkelijk was voorgenomen, is de omvang van
de Steuerreform zeer beperkt, wat door velen in Duitsland wordt betreurd.
Ook de aard is anders dan wij verondersteld hadden toen wij nog over het belastingplan
voor de 21ste eeuw dachten. De Duitse regering heeft bijvoorbeeld na een heleboel
politiek geharrewar beloofd dat zij niet de BTW zal verhogen. De staatssecretaris
weet nog beter dan ik dat een belangrijk deel van de belastingplannen voor
de 21ste eeuw scharnieren op de gedachte, een verschuiving tot stand te brengen
tussen de loon- en inkomstenbelasting enerzijds en de BTW en een aantal andere
indirecte belastingen anderzijds. Het lijkt mij eerlijk gezegd buitengewoon
onverstandig, mede vanwege de geweldige grensproblematiek, om in Nederland
eenzijdig de BTW, die nu al hoger is dan in Duitsland, nog verder te verhogen.
Omgekeerd lijkt het mij verstandig te kijken naar de invulling van de Duitse
Steuerreform. Die is wel heel nivellerend. De grootste koopkrachtwinst wordt
aan de voet van de inkomenspiramide gemaakt en niet aan de top, terwijl wij
allemaal vorig jaar of het jaar daarvoor nog dachten dat heel Europa zich
vooral zou richten op verlaging van toptarieven en wat dies meer zij en dat
denken in termen van herverdeling helemaal uit was. In Duitsland is het dus
iets anders gegaan. Dat biedt naar mijn gevoel voor de sociaal-democratische
staatssecretaris, onderminister van belastingen, een prima kans om de belastingvoorstellen
die hij ons zal voorleggen nog iets roser te kleuren.Ik wil nog een laatste opmerking maken in de richting van de minister,
ook al is die al gemaakt, maar het gaat om iets waar ik mij zorgen over maak.
Er is een afspraak gemaakt over hoe de meevallers zullen worden aangewend.
Ik weet niet of die echt tot het regeerakkoord hoort, want die afspraak is
erna gemaakt. Ik geloof dat de minister die zelf zo'n beetje heeft ingevuld
met percentages. Volgens mij mag de minister niet zeggen: de verdeling wij
hebben gekozen bij de meevallers, zoveel naar het financieringstekort, zoveel
naar uitgaven en zoveel naar belastingverlaging, passen wij ook toe bij tegenvallers.
Volgens mij mag je die niet spiegelbeeldig behandelen. Ik kan mij niet voorstellen
dat degenen die bij meevallers een eerste prioriteit aan extra uitgaven voor
onderwijs of gezondheidszorg willen geven, vinden dat bij tegenvallers de
eerste ombuigingen op die terreinen moeten plaatsvinden. Volgens mij gaat
die symmetrische regel niet op. Ik hoor graag dat de minister dit met mij
eens is en dat de door hem zelf toegevoegde regel niet op deze mechanische
wijze zal worden toegepast.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Voorzitter! Als drinkwater geen eerste levensbehoefte meer is, wat dan
wel? De kapper, riepen wij vanavond. Deze retorische vraag was voor enkele
leden van mijn fractie al een reden om zich zeer kritisch op te stellen tegenover
het voornemen om drinkwater over te hevelen naar het hoge BTW-tarief. Kunnen
wij tegen dat artikel stemmen? Neen, het heeft zelfs geen eigen invoeringsmoment.
Waar valt in Europa drinkwater onder het hoge BTW-tarief, vroegen mijn fractieleden
mij. Ik antwoordde: volgens mij nergens, want het is een eerste levensbehoefte.
En de bedoeling van de BTW-variatie was, de eerste levensbehoefte onder het
lage BTW-tarief te brengen.Vanzelfsprekend moet verkwisting van drinkwater worden tegengegaan. Als
actief zeilster vind ik het absurd als mensen vanuit het zoute water binnenkomen
op het IJsselmeer en drinkwater gebruiken om hun bootjes van zout water te
ontdoen. Men neemt een puts en spoelt het bootje af. Ik heb zelfs de neiging
om die mensen, als ze op de steiger bezig zijn, een klein duwtje te geven
zodat ze zelf in het water liggen dat ze niet schoon genoeg vinden voor hun
boot. Dat kunnen ze eens merken hoe schoon verhoudingsgewijze het Nederlandse
oppervlaktewater is om te worden gebruikt voor het afspoelen van bootjes.
Helpt dan een hoger BTW-tarief? Ik heb daar grote twijfels bij, temeer omdat
in de meeste jachthavens het drinkwater gewoon wordt omgeslagen over alle
steigergebruikers, ook over degenen die zuinig zijn.Verder lijkt de prijselasticiteit van drinkwater uiterst gering. Als prijsprikkels
werkelijk zouden werken, zou men in Den Haag, waar 14 kuub ƒ 60 kost,
in een gelijke gezinssituatie aanzienlijk minder drinkwater gebruiken dan
in Groningen, waar ze voor hetzelfde bedrag 37 kuub kunnen krijgen. Zijn hier
verder gegevens over? De Vewin stelt dat dit niet het geval is. Het genoemde
verschil in hoeveelheden geeft overigens ook aan hoe ontzettend onevenwichtig
het amendement van de Tweede Kamer zal uitwerken. Volgens dat amendement is
de eerste ƒ 60 vrij en dit nog afgezien van de administratieve lasten
voor de waterbedrijven. Ik denk hierbij aan de splitsing van de rekening
in het komende kalenderjaar. Een rekening over juli zal ook een deel watergebruik
van het afgelopen jaar bevatten. En dat deel moet zonder meer in het lage
tarief worden ondergebracht.Het lijkt op de uitbetaling van de Zalmsnip van verleden jaar. Wij hebben
toen de werkwijze zeer sterk bekritiseerd. Die uitbetaling was ook een gevolg
van een amendement van de Tweede Kamer. De staatssecretaris is onverwijld
naar de Tweede Kamer teruggegaan die toen ook al door had dat haar amendement
niet zo fantastisch was. In no time veranderde de uitbetaling van de Zalmsnip.Als het alleen maar neer zou komen op een forse verhoging van vaste lasten
van burgers – maar gelukkig is het geen 12% van hun volledige koopkracht,
maar betreft het slechts het deel dat aan water wordt besteed – zou
je van een compensatie kunnen spreken. Bij een dergelijk verschil in kosten
voor het water, kan terugsluizing echter nooit compensatie opleveren. Bovendien
is bij het terugsluizen van geld, bijvoorbeeld via energiebesparende apparaten,
nog onduidelijk hoe dit moet plaatsvinden. Laten wij wel wezen: een elektrisch
broodmes is niet zo'n goede compensatie voor een verhoging van je waterrekening,
ook niet als dit broodmes energiezuiniger is dan het ouderwetse. Het is dus
een probleem. Daarbij moet ook worden bedacht dat juist lage inkomens meer
water gebruiken dan hogere inkomens. Waarschijnlijk doen lagere inkomens vuiler
werk en moeten zij derhalve vaker onder de douche.Het blijft niet alleen bij deze kritiek, want dan zouden wij nog kunnen
zeggen dat het milieu zeker een gering koopkrachtnadeel waard is. Dus hebben
wij gekeken naar onze milieudeskundigen. Dan blijkt dat deze positieve milieubeogende
maatregel ook in het tegendeel kan omslaan. Voor het slaan van grondwaterputten
is pas boven een bepaalde productie uit de grondwaterput een vergunning vereist.
Alleen als er een vergunning is, kan er op het grondwater de eerder bekritiseerde,
maar thans gebruikte belasting worden geheven. Het is dus zeer waarschijnlijk
dat duurder drinkwater zal leiden tot meer grondwatergebruik. Dit temeer als
wij bedenken dat kleine boeren – klein qua omvang van het bedrijf –
dankzij alle mogelijke BTW-variaties die in de landbouw gebruikelijk zijn,
waar de staatssecretaris absoluut meer deskundig in is dan ik, waarschijnlijk
geen BTW betalen en dus ook die stijging van BTW op water niet zullen verrekenen.
Wat heet, zij zullen trachten de hogere BTW te vermijden en een nieuwe grondwaterput
slaan. Dat leidt tot verdroging, zelfs in het natte Friesland. Vanuit milieuoptiek
moeten wij toch stellen dat niemand daarop zit te wachten. De lijn van het
waterspoor zal ook door mijn fractie, door de heer Zijlstra, bij de behandeling
van de begroting van milieu uiteen worden gezet als een veel betere en integralere
benadering van het watermanagement.Als dit onderdeel uit het belastingplan zou vervallen – de financiële
compensatie daarvoor kan heel makkelijk gevonden worden door het terugsluisbedrag
dat toch nog moet worden ingevuld, te verlagen – dan zouden wij geen
problemen hebben met het belastingplan. Ik vermoed echter dat in dat geval
het voorstel ons ook niet zou hebben bereikt. Ik ben ervan overtuigd dat de
Tweede Kamer het dan zou hebben weg geamendeerd.Nu rust dus op ons de verantwoordelijkheid om het belastingplan te beoordelen,
inclusief het voorstel dat bij ons op geen enkele sympathie kan rekenen. Dus
rust op de staatssecretaris de plicht om zijn belastingvoorstel tegen het
licht van onze kritiek neer te leggen. Vanzelfsprekend – de eerlijkheid
gebiedt ook dat wij dat doen – moeten wij het belastingplan bekijken
met wetsvoorstel 26249 over de afdrachtskortingen erbij. Anders is het geen
juiste vergelijking.Op mijn wat simpele manier van benaderen zou ik zeggen dat het bij het
belastingplan deze keer niet gaat om extra inkomsten voor de Staat en ook
niet om lastenverlichting voor de burger. Het gaat om een verschuiving. De
heffingen worden macro gezien gecompenseerd. Gezien de grotere opbrengst die
wordt gegenereerd, met naast het drinkwatertarief de verhoging van de ecotaks,
hebben wij ook nog eens de argwaan dat de koopkrachteffecten aan de onderkant
net niet geheel gecompenseerd zullen worden. Het is op dit moment nog een
voordeel dat de energieprijzen laag zijn, maar als de energieprijzen verder
stijgen, zal dit zeker een groot koopkrachteffect kunnen hebben. Dat brengt
ons ook in een beschouwing van de totale koopkrachteffecten – de premiestijging,
de belastingverlaging door invoering van een nieuwe eerste schijf –
toch een beetje bij de vraag wat er gebeurd zou zijn zonder belastingplan.
Zou dit zo verschrikkelijk veel slechter zijn voor de koopkracht? Wat zou
dan deze keer, waar het niet gaat om een lastenverlichting voor de burger
of om extra inkomsten voor de overheid, de ramp zijn van geen belastingplan?
Het lijkt mij dat de staatssecretaris mij dit moet kunnen uitleggen. Wij horen
dit ook graag, bijvoorbeeld over de koopkrachtresultaten van het niet doorgaan
van de wetsvoorstellen 26249 en 26245. Ook dit kan doorslaggevend zijn voor
onze benadering van het belastingplan in totaliteit.Zoals gebruikelijk zijn in beide wetsvoorstellen ook een aantal voorstellen
opgenomen die ons sympathiek zijn. Dat is het mooie van deze verkoop in één
mandje. Je kunt echter nooit voordeel genietend kopen bij deze staatssecretaris.
En dat is eigenlijk wel jammer. Toch is er ook wat kritiek. De inzet om via
prijsprikkels vanwege de belastingwetgeving gewenst beleid af te dwingen,
moet toch kritisch worden bekeken. Maar wij zijn het eens dat belastingwetgeving
ook onderdeel behoort te zijn van het totale kabinetsbeleid, bijvoorbeeld
gericht op een groter sociale draagvlak door bevordering van de werkgelegenheid
en een duurzame ontwikkeling, dus verantwoord gebruik van onze grondstoffen,
zoals water en energie. Met die overige milieumaatregelen, de aanscherping
van de ecotaks, kunnen wij inderdaad instemmen. Ik maak hierbij wel de kanttekening
dat het uitzetten van beleid niet alleen en niet vooral een zaak van prijsprikkels
kan zijn. Dat instrument kan bot worden, waardoor wij steeds meer prikkels
en dus steeds meer geld nodig hebben, terwijl wij steeds minder effect gegenereerd
zien. Ik geloof dat dit 'het marginale grensnut' heet. Bovendien blijft het
een nadeel dat de koopkrachteffecten moeilijk te ramen zijn. Ook lijkt het
mij een probleem worden dat de opbrengst van de belastingen steeds moeilijker
te schatten is naarmate er meer aftrekposten en dergelijke in de belasting
worden verwerkt. Ik merk ieder jaar opnieuw op dat aftrekposten het draagvlak
voor de belasting heffing aantasten. In het licht van de belastingheffing
in de 21ste eeuw doet iedere toevoeging van een aftrekpost wat merkwaardig
aan. Of een aftrekpost of een fiscale maatregel, ook als deze veel wordt gebruikt,
bijdraagt aan het gewenste doel, is niet altijd goed te controleren. Omdat
het terugsluisdeel ook nog ontbreekt, is het moeilijk, in werkelijkheid de
totale beoordeling van het pakket te geven.Voordat ik inga op een aantal losse onderdelen van het belastingplan en
de andere fiscale wetten, moet mij nog iets van het hart. En dat is de haast
die wij hier altijd moeten maken met de behandeling van dit soort wetsvoorstellen.
Het is absoluut niet noodzakelijk dat alle wetsvoorstellen zo laat worden
ingediend, want tijdsdruk maakt het beoordelen van wetsvoorstellen altijd
moeilijker. Dat geldt niet alleen voor ons, de leden van de Eerste Kamer,
die deeltijdpolitici zijn. Het geldt ook voor de echte fullprofs, zoals de
staatssecretaris zelf. Ik illustreer dit even aan de hand van de carpoolregeling
van vorig jaar. Ik heb toen zowel in de schriftelijke voorbereiding als bij
het plenaire debat collega Van Dijk van het CDA gelezen en gehoord. Hij schetste
de nadelige koopkrachteffecten en de nadelige inkomenseffecten van de carpoolregeling.
Hij deed dat plenair alleen in de eerste termijn, omdat hij nauwelijks antwoord
kreeg. Achteraf kunnen wij constateren dat hij niet werd verstaan. Wie schetst
mijn verbazing dat de staatssecretaris enkele maanden na de behandeling van
de carpoolregeling uitriep dat zich onbedoelde effecten voordeden, waar niemand
aan gedacht had. Toen dacht ik: niemand aan gedacht? Ik heb er niet aan gedacht,
maar collega Van Dijk had ze al uitgebreid uitgerekend en hier neergelegd.
Ze waren in extenso voorgerekend. Hoe kan het dan dat die effecten zich voordeden?
Dat komt omdat wij, in de tijdsdruk waarin wij dit soort wetsvoorstellen moeten
behandelen, niet de enigen zijn die de maatschappelijke gevolgen niet helemaal
kunnen overzien. Ook de staatssecretaris kan dan verstrikt raken in alle activiteiten
die hij moet ontwikkelen om de wetgeving tijdig het Staatsblad en dus de werkelijkheid
te laten bereiken. Hij vergewist zich daarbij niet voldoende van de werkelijke
maatschappelijke effecten. Ik wijs maar weer eens op het 'drinkwateramendement'.
Kan dat overigens, BTW op hetzelfde product afhankelijk stellen van de hoeveelheid
die je gebruikt? Collega Stevens vroeg al of het wel kan op grond van de Europese
richtlijn. Ik wijs ook op het uitdelen vorig jaar van de Zalmsnip en op de
carpoolregeling. Echt waar, een deel van de wetgeving kan best eerder komen.
Dat zou de kwaliteit van de wetgeving ten goede komen.De heer De Boer (GroenLinks):Ik was even bang dat het water uit beeld zou raken, maar de kraan loopt
gelukkig nog. Collega Ter Veld wijst zelf op de Zalmsnip, die vorig jaar leidde
tot het diep nadenken aan de overkant en tot het snel reageren. Wat is de
conclusie van het betoog van collega Ter Veld? Is het een oproep – die
mogen wij niet doen – aan de staatssecretaris om tussen nu en morgen
een novelle te overwegen over de BTW op het water in het belastingplan? Gezien
de verhoudingen in dit huis, is de fractie van GroenLinks niet in staat om
een dergelijke actie van de staatssecretaris af te dwingen. Gezien de verhoudingen
in deze Kamer en gelet op de uitspraken die al gedaan zijn, is de PvdA-fractie
daar wel toe in staat. Graag heb ik hier wat helderheid over.Mevrouw Ter Veld (PvdA):In het kader van de Zalmsnip vroegen ook wij of het anders kon. De staatssecretaris
zei hier niet meteen dat het anders kon. Mede dankzij de brieven van gemeenten,
was er ook bij de Tweede Kamer een grote behoefte om toch nog even een foutje
te herstellen. Over de verhoging van de BTW op water komen ook heel veel brieven
binnen. Ik heb begrepen dat zelfs de gemeenteraad van Kerkrade een brief zal
sturen – ik kijk nu even naar de burgemeester van Kerkrade – waarin
staat dat deze verhoging niet moet plaatsvinden. De staatssecretaris zal zeer
goed moeten nadenken of het verstandig is om dit onderdeel verstandig ongewijzigd
te laten, omdat er behalve de koopkracht- en de milieueffecten ook nadelen
aan kleven. Ik kijk nog even naar de tekst. Ik dacht dat er misschien een
drukfout zat in de wet. Misschien staat er een vierkantje waar het guldenteken
is beoogd. Misschien moet er toch iets aan veranderen, want ik wist niet dat
een vierkantje een guldenteken was. Ik dacht: misschien kan de staatssecretaris
de invoeringsdatum even opschorten om nog eens goed over na te denken. Ik
weet niet wat hij allemaal kan. Het is een behoorlijk substantieel bestanddeel
van het belastingplan. Als de staatssecretaris ons ervan overtuigt dat het
echt niet anders kan, dan moeten wij afwegen of de totaliteit van het belastingplan
en de afdrachtskortingen – die horen expliciet bij elkaar, gezien de
dekking – ons zo lief is dat wij het duurdere drinkwater ook slikken.
Nogmaals, wij kennen de creativiteit van deze staatssecretaris tot nu toe.
De carpoolregeling bood ook geen wettelijke mogelijkheid om die onmiddellijk
te veranderen, maar toch gebeurde het.De heer De Boer (GroenLinks):Wij wachten het even af.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Ik kom aan een aantal zaken die wij wel aangenaam vinden. Ik denk aan
het voorkomen van de ongewenste renteaftrek. Vorig jaar heb ik gevraagd of
het niet verstandig zou zijn om bijvoorbeeld geldleningen voor de aankoop
van aandelen ook onder de renteaftrekbeperking op te nemen, omdat er lang
niet altijd een belastbare bron tegenover staat. De staatssecretaris zei dat
dit niet hoefde. Ondertussen kregen wij alle mogelijke aanbiedingen om geld
te lenen om aandelen te kopen en de rente in mindering te brengen. Zelfs nu
krijgen wij een garantiebewijs dat die belastingaftrek in ieder geval nog
eenmaal mogelijk is. Het had wel een jaar eerder gekund, maar ik ben er tevreden
over. Ook voor het vooruitbetalen van rente zodat je die nu kunt aftrekken
en de uitbetaling plaatsvindt op het moment dat je een stuk minder betaalt,
bijvoorbeeld omdat je ouder bent, moeten bepaalde spelregels gelden. Wij doen
dat bij pensioenen immers ook, maar het hoort niet ongelimiteerd en zomaar
te gebeuren. Ik vind het wel goed.Ik kom bij de aftrek voor chronisch zieke kinderen. Ik heb vorig jaar
gezegd dat ik wist dat het er niet eenvoudiger van werd. Het is geen arbeidsongeschiktheid,
maar ook onder de 27 jaar kunnen er chronisch zieke kinderen zijn. Als je
zo'n aftrekpost toch invoert, moet je ook consequent zijn. Tot mijn vreugde
kan ik constateren dat dit inderdaad is gebeurd. Ik heb er vorig jaar al op
gewezen dat ik hoopte dat het er niet toe zou leiden dat iedereen
zou zeggen: nu draaien wij echt door, wij houden ermee op. Dat hebben wij
met de voormalige regeling voor eenoudergezinnen in het kader van de bijstandswet
en studiefinanciering al een keer voor elkaar gekregen.De afschrijvingslijn BPM inspireerde mij om aandacht te vragen voor de
BPM-regelingen voor calamiteitenauto's, te weten de ambulances en de brandweerauto's.
Het is mij opgevallen dat voor ambulances een termijn staat van acht jaar,
terwijl de werkelijke afschrijving en de economische gebruiksduur ongeveer
vijf jaar is. Dit betekent dat afgeschreven ambulances verhoudingsgewijs erg
duur zijn, wat voor de ambulancesector een probleem is. Voor de brandweerauto's
zie ik een BPM-lijn van drie jaar. Die vierduizend brandweerauto's worden
volgens mij aanzienlijk minder gebruikt en minder snel afgeschreven. Toen
vroeg ik mij af waarom je ze niet allebei een BPM-lijn van vijf jaar zou geven.
Het zou mij niet verbazen als ik op dat terrein niet de enige ben die hierover
nadenkt. Wordt hier al breder over nagedacht, wordt eraan gewerkt? Zo ja,
hoe staat het dan met de voornemens terzake? Is het mogelijk dat de voornemens
pas verder worden uitgewerkt wanneer iemand in de politiek erom vraagt? Dan
doe ik dat dus.Voorzitter! Ik heb complimenten voor de keurige verwerking, voorzover
ik dat kan nagaan, van verwijzingen naar Europese ontwikkelingen. Ik neem
dan ook aan dat de BTW op het drinkwater geen consequenties heeft. Als ze
er wel waren, dan zou er op andere terreinen naar verwezen zijn. Collega Stevens
wees er al op dat dit mogelijk zou zijn. Natuurlijk wens ik dan ook te vragen
naar het baksteenarrest. Iets wat uiteindelijk in mindering kan worden gebracht
op de winst kan toch niet plotseling 3 mld. kosten? Dat kan toch alleen geld
kosten als het eerder wordt afgeschreven in het kader van renteverlies? Zou
een dergelijk baksteenarrest overigens ook effect hebben op de reservering
van socialezekerheidsuitgaven waarvoor wij op termijn kunnen komen te staan,
bijvoorbeeld als gevolg van Pemba?De wet op de afdrachtskortingen (26249). Het is natuurlijk niet in overeenstemming
met de werkelijkheid om afdrachtskortingen voor leer-arbeidssituaties op 36
uur te zetten. 32 uur is vele malen logischer. Het is dus een onzinnig harmonisatievoorstel.
Het lijkt mij echter ook niet ernstig, omdat er ook leer-arbeidssituaties
zijn van 28 uur, 24 uur en 8 uur plus. Er zal dan altijd een zekere verrekening
en toedeling naar rato moeten plaatsvinden. De afdrachtsvermindering voor
scholing in de non-profitsector is positief. Vorig jaar hadden wij erop gewezen
dat winstaftrek alleen in de profitsector kon. Het is verstandig om hier in
ieder geval niet voor harmonisatie te kiezen, want dan zou de profitsector
meteen weer een nieuwe regeling moeten bedenken. Ik heb nog een andere vraag
over de scholing, nu ook de O&O-fondsen op een bepaalde wijze in de afdrachtskorting
kunnen worden betrokken. Wij kennen, behalve leer-werkcontracten, ook nog
de inzet in het bedrijfsleven bij coaching of mentoring van jongeren in het
beroepsonderwijs zonder dat sprake is van een leer-werksituatie. Ik denk aan
projecten van mentoring van meisjes in technische beroepen, van mentoring
van allochtone jongeren en dergelijke. Kunnen de kosten van dergelijke activiteiten
en projecten van het bedrijfsleven eventueel onder de scholingsaftrek worden
gebracht? Misschien is dat een zaak om nog eens met de collega's van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen te bekijken.De WOZ (26281). Dit wetsvoorstel betreft een verfijning van de waardebepaling.
Hiermee wordt vooruitgelopen op de evaluatie van de Wet WOZ van de commissie-Stevens,
die het komend jaar bij de staatssecretaris terecht zal komen. Een aantal
zaken vraagt daarbij de aandacht, zoals de erfpacht, de erfpacht volgens de
regels van het oude Burgerlijk Wetboek en de waardebepaling van de grond.
Graag hoor ik nu de reactie van de staatssecretaris op de situatie die de
Vereniging eigen huis aan de orde heeft gesteld, waarin de waarde van een
referentiepand met minder dan 20% daalt en de waarde van het eigen huis dus
niet. Dan voelt men zich bekocht en krijgen wij de volgende keer veel meer
beroepschriften en bezwaarschriften bij de rechter. Dat kan toch niet de bedoeling
zijn.Wetsvoorstel 26272: de afkoop van de alimentatie en de verevening van
het pensioen door middel van de aankoop van een lijfrente. De voorlichting
aan partijen lijkt mij daarbij van groot belang. Ook bij de commissie voor
de verzoekschriften van deze Kamer komen soms brieven binnen waarin ex-echtgenotes
hun verbazing uitspreken over het feit dat hun deel van de pensioenverevening
belast wordt, terwijl het deel van hun ex-man een riante aftrekpost oplevert
op een vaak beduidend hoger inkomen. Een goede echtscheidingsadvocaat zal
bij de verdeling van dit vermogensbestanddeel – ik noem pensioen uitgesteld
loon, maar in het kader van de verevening is het vermogen – rekening
houden met het belastingvoordeel c.q. belastingnadeel dat het partijen biedt.
Wat dat betreft, hoop ik dat het wetsvoorstel de bewustwording zal verhogen.
Ik heb nog wel een concrete vraag. In de memorie van toelichting wordt ervan
uitgegaan, dat de alimentatieplichtige ook per definitie de verzekeringnemer
is. Dat behoeft mijns inziens niet het geval te zijn en het is evenmin aanbevelenswaardig.
Als je zelf verzekeringnemer bent in het kader van een lijfrente bij afkoop
van de pensioenverevening, ben je als vrouw toch mooi van je ex-man en zijn
familie af. Ik wil graag bevestigd zien dat de alimentatiegerechtigde met
deze wetswijziging inderdaad nog steeds verzekeringnemer kan zijn, zoals tot
op heden ook het geval was.Wetsvoorstel 26148. Ik heb bijna vrolijke herinneringen aan het aparte
buitenlandtarief dat in het kader van de Oort-wetgeving zo'n tien jaar geleden
is ingevoerd. Dat aparte buitenlandtarief is vanuit de optiek van gelijke
behandeling vervallen. Buitenlanders die in Nederland belastingplichtig zijn,
mag men geen hoger belastingtarief aandoen dan voor Nederlandse belastingplichtigen
geldt. Wij hebben dat buitenlandtarief destijds via het amendement-Vreugdenhil
c.s. ingevoerd. Onder dat 'c.s.' viel in ieder geval ook de huidige staatssecretaris.
De bedoeling was om daarmee te voorkomen dat voor buitenlandse belastingplichtigen
een zeer laag belastingtarief zou gelden. Een andere stroming, in de PvdA
behoorde ik daartoe, was voorstander van fiscalisering van de AOW-premie.
Het amendement over het hogere buitenlandtarief maakte echter dat die discussie
werd beëindigd. Ik zou willen dat wij na de afschaffing
van dat aparte tarief opnieuw nadenken over noodzaak en nut van een geleidelijke
fiscalisering van de AOW-premie.Soms denk ik wel eens: wat is er nog overgebleven van de Oortse wetsvoorstellen?
De bedrijfskleding is weer aftrekbaar, mits op ieder kledingstuk een voldoende
groot logo. De zakenlunches zijn weer voor 90% aftrekbaar. Scholing leidt
tot aftrekpost en afdrachtskorting. De aftrek voor ouderen en chronisch zieken
is weer ingevoerd. Ik heb straks weer vier belastingschijven boven de belastingvrije
voet. Die belastingvrije voet is niet alleen niet kleiner geworden, neen,
inmiddels hebben wij een vijftal tariefgroepen. Als ik het goed begrijp, vraagt
de Kamer ook nog om een zesde tariefgroep, namelijk jong gehandicapten. Zijn
er al concrete voorstellen in die richting? Als ik die 10 jaar terugkijk,
vraag ik mij af wat het rendement over een aantal jaren zal zijn van de nu
voorgenomen belastingheffing voor de 21ste eeuw.Voorzitter! Er zijn nog enkele onderwerpen die ik even wil aanstippen.
De ene betreft de wet Boeten en maatregelen. Ik heb begrepen dat de fiscus
tegenwoordig direct de belastingteruggaaf aan een belastingplichtige regelt
in geval van aftrekposten zoals alimentatie en hypotheekrenteaftrek door een
keer per maand wat geld terug te storten. Dat is inderdaad een administratieve
lastenverlichting voor de werkgever maar ook een directere grip van de belastingdienst
op de belastingbetaler. Immers, alle belastingschulden kunnen nu direct worden
verrekend met de eventuele terugbetaling. Een inkomensverandering alsmede
een verandering in de aftrekpost moet binnen een maand aan de belastingdienst
worden doorgegeven. Staan hier nu dezelfde soort 'straffen' op als bij de
sociale zekerheid als iemand te laat of niet tijdig doorgeeft en niet uit
eigen beweging? Geldt hierbij evenals in de sociale zekerheid dat wanneer
iemand niet uit eigen beweging iets ten nadele van zichzelf doorgeeft, er
toch een straf op komt te staan? Als dat niet zo is, hoop ik dat er ten aanzien
van de sociale zekerheid ook wat ruimhartiger wordt omgegaan met mensen die
niet geheel uit eigen beweging altijd alles precies op tijd opgeven.Het is mij opgevallen dat er geen aftrekmogelijkheid meer is in het kader
van de persoonlijke lasten voor mensen die woonachtig zijn in bejaardenoorden
en die tot de wijziging van twee jaar geleden een behoorlijke aftrekpost hadden
als ze in principe zelfbetaler waren van de kosten die het verblijf in dat
bejaardenhuis met zich bracht. Dankzij de huidige financiering van bejaardenoorden
uit de AWBZ-pot schijnt deze aftrekpost aanzienlijk kleiner te zijn geworden.
Was dat destijds de bedoeling? Het is ons bij de behandeling van het wetsvoorstel
Herziening financiering bejaardenoorden absoluut niet geworden dat dit voor
betrokkenen een zo groot fiscaal nadeel zou opleveren.Het derde punt waarover ik wat meer wil weten, is de relatie tussen belastingheffing
en het openbaar ministerie. Tot dusverre zeiden wij altijd dat de belastingheffing
amoreel was. Dus ook als je dingen deed die niet helemaal hoorden, hief de
belastingdienst. Dat was het geval in de prostitutie en in de weedteelt. Inmiddels
is, naar ik heb begrepen, het beleid gewijzigd. De belastinginspecteur die
op zoek is naar belastingontduiking en te heffen inkomstenbelasting, is verplicht
aan het OM te melden wanneer hij bijvoorbeeld stuit op iemand die zijn inkomen
verdient met het verbouwen van marihuana. Het kan best zijn dat de reden ervan
gelegen is in het feit dat wij de marihuana wat meer in het strafrecht hebben
opgenomen. Wisten de ambtenaren die deze opsporing verrichtten echter dat
zij die aangifterol ook zouden krijgen? Maar wanneer de informatie dan ook
doorgaat naar het OM zal de ambtenaar in kwestie toch even angstig opkijken
als vreemde auto's zijn erf opdraaien, terwijl hij tegen de hasjiesjhandelaar
heeft gezegd wel belasting te heffen maar hem niet aan te zullen geven bij
de strafrechter. Moet er niet een bepaalde bescherming zijn voor de belastingambtenaar
wanneer er een relatie is met het criminele circuit? Wordt er in het personeelsbeleid
en de begeleiding expliciet rekening gehouden met de gevaren die het inhoudt?Voorzitter! Terug naar het begin. Mijn fractie heeft grote problemen met
een belangrijk onderdeel van het belastingplan, de verhoging van het BTW-tarief
op het drinkwater. Het zou mij een lief ding waard zijn als het er uit kon
worden gelicht. Dat zou voor ons en de staatssecretaris een stuk gemakkelijker
zijn. Nu staan we voor de afweging zoals ik die heb geschetst. Ik hoop dan
ook dat de beantwoording van de zijde van het kabinet de afweging door mijn
fractie zal vergemakkelijken.De heer Van den Berg (SGP):Mijnheer de voorzitter! Ik houd mijn bijdrage mede namens de fracties
van de RPF en het GPV. Ik wens, ook mede namens deze fracties, de minister
van harte beterschap.Voorzitter! Of wij dit nu positief duiden of niet, het is een feit dat
financiële en economische vraagstukken dominant in het politieke bedrijf
aanwezig zijn. Te dominant, zo wordt nogal eens door deze of gene opgemerkt.
Verarmt hierdoor de politiek niet tot een strijd om hoeveel, voor wie, voor
hoeveel jaren en voor welke groep? Of gaat het, anders gezegd, over het meer
of het minder? Willen wij meer in die richting gaan of wat minder of meer
de andere kant uit koersen?Mijnheer de voorzitter! Onze fracties willen onze inbreng funderen op
bijbelse uitgangspunten. Hierbij gaat het ons om een samenleving waarin orde
en vrede heerst. Het is een opdracht voor de overheid om zich in te zetten
voor een samenleving waarin iets terechtkomt van gerechtigheid en naastenliefde.
Dat is ons beoordelingskader voor de voorstellen.Het doet ons goed om te kunnen constateren dat de uitgangspunten van het
voorgestane financiële beleid behoedzaam zijn. Maar, zo vragen wij –
ik handhaaf mijn tekst maar op dit punt – de minister, zijn deze uitgangspunten
behoedzaam genoeg voor het realiseren van de ingezette reductie van het financieringstekort?
Bij het opstellen van het regeerakkoord zijn de deelnemende partijen uitgegaan
van een economische groei voor de komende jaren van 2,25%, inclusief de inverdieneffecten.
Een niet onaanzienlijk aantal betrokkenen, waaronder vooraanstaande beleidseconomen,
is van mening dat de crises in Azië en Rusland bijvoorbeeld protectionisme
in de Verenigde Staten van Amerika kan oproepen. Als dit zo is, wordt dit
voor de Nederlandse export heel moeilijk. Dan ligt er een recessie op de loer.
Er zijn, zoals gebruikelijk, ook andere geluiden. Deze zijn positiever. Protectionisme in de Verenigde Staten vinden zij onwaarschijnlijk.
Zij constateren dat sommige Aziatische economieën zich lijken te herstellen.
Zij zijn van mening dat er dichterbij zelfs positieve ontwikkelingen zijn
waar te nemen. Zo is de Duitse economie bezig aan een langzaam herstel.Mijnheer de voorzitter! Economen maken wetenschappelijke analyses. Mensen
uit het bedrijfsleven maken hun inschattingen en proberen daarop beleid te
voeren. Het is verstandig dat wij als politici, als wij onze afwegingen maken,
naar deze geluiden luisteren. Maar het wordt natuurlijk wel moeilijk als de
visies nogal uiteenlopen. Wij vragen dan ook aan de minister of hij op dit
moment nog van mening is dat de verwachtingen ten aanzien van de economische
groei nog reëel zijn. Wij hebben daar twijfels bij. En zo niet, wanneer
zal bijstelling dan plaatsvinden?Daar komt nog bij dat door de berichtgeving in de media het consumentenvertrouwen
negatief wordt beïnvloed. Bovendien blijkt dat het producentenvertrouwen
ook minder wordt. Dit is dus een combinatie van twee negatief op elkaar inwerkende
factoren die de economische groei behoorlijk negatief kan beïnvloeden.
De heer Wellink benadrukte dit nog eens in een interview in de Volkskrant
van 5 december jongstleden naar aanleiding van de renteverlaging. Ik citeer
hem. 'De verlaging op zichzelf verhoogt de economische groei nauwelijks. Waar
wij wel rekening mee hebben te houden, is het snel om zich heen grijpende
pessimisme in alle eurolanden. Overal loopt het vertrouwen in de kracht van
de economie terug. Deze renteverlaging kan helpen het tij enigszins te keren.'
Wij hebben met die negatieve gedachten, dat mindere consumentenvertrouwen
en dat tanende producentenvertrouwen te maken als wij politieke afwegingen
maken.Mijnheer de voorzitter! De echte spanning zit naar de mening van onze
fracties in het tempo van de tekortreductie. Wij hebben waardering voor het
succesvol gebleken trendmatige begrotingsbeleid van de afgelopen jaren. Anderen
hebben daar ook op gewezen. Dit was gericht op het terugdringen van het financieringstekort
en stabilisering van de staatsschuldquote. Er is in de periode 1994-1998 meer
gerealiseerd dan de doelstelling uit het regeerakkoord van 1994. Onze fracties
hadden zo graag gezien dat die hoge conjunctuur beter was benut voor het nog
meer verminderen van het financieringstekort en voor een forse verlaging van
de staatsschuld. Dan was er meer ruimte gekomen voor nieuw beleid. Ook zullen
wij ruimte nodig hebben nu de vergrijzing van onze samenleving een feit is.
In de nabije toekomst zal dat tot behoorlijke kostenstijgingen leiden. Dit
betekent extra lasten voor de werkende bevolking die dan kleiner zal zijn
vanwege het grote aantal ouderen.Onze fracties zouden het principieel onjuist vinden als ouderen dan als
een kostenpost worden gezien en niet meer als mensen die recht hebben op een
goede oude dag. Wij verwijzen daarvoor naar het begin van deze bijdrage. Wij
hadden als overheid de opdracht, ons in te zetten voor een samenleving waarin
gerechtigheid en naastenliefde aanwezig zijn. Vooral aan dat woord gerechtigheid
tillen wij zwaar. Dit vergt van de overheid een blijvende inspanningsverplichting
om de staatsschuld te reduceren zodat onder meer ruimte wordt geschapen om
die toekomstige kosten van de vergrijzing royaal te kunnen dragen.Bij de afronding van dit gedeelte van onze bijdrage wil ik aandacht vragen
bij de veronderstelde loonstijging van 1,5%. Anderen hebben dat ook nadrukkelijk
gedaan. Wij vinden deze veronderstelling niet reëel. Allereerst is er
voor steeds meer sectoren steeds groter wordende krapte op de arbeidsmarkt.
Ik denk daarbij met name aan de collectieve sector. Dat zal de druk op de
lonen doen toenemen. Dan is er nog het voornemen van het kabinet om te komen
tot een vermogensinhaal bij de sociale fondsen. Naar onze mening zal dit leiden
tot een lastenstijging met als gevolg opwaartse druk op de lonen. In de derde
plaats wordt door de vakbonden naar voren gebracht dat dit percentage van
1,5 ver ontoereikend zal blijken, onder andere voor het behoud van de koopkracht.
Wij verzoeken de minister ons nu eens duidelijk te maken hoe men tot dit percentage
is gekomen en hoe wij verder gaan in de nabije toekomst, want de spanning
loopt nu al op.Bij de vorige financiële beschouwingen stonden Kamer en regering
voor de belangrijke beslissingen die zouden leiden tot de start van de derde
fase van de Economische en monetaire unie. In het debat heeft de minister
toen benadrukt dat het bij de toelating tot de EMU niet om 'getallenfetisjisme'
gaat, zoals hij letterlijk zei. De begrotingen, zo stelde hij, zullen duurzaam
op orde moeten zijn. Het is op dit moment buitengewoon te betreuren dat de
Eerste Kamer – de omstandigheden waren er niet naar – geen apart
debat heeft kunnen of willen wijden aan de besluitvorming op 2 mei 1998.In de rapportage van het Europees monetair instituut stond namelijk een
staatje waarin de eenmalige maatregelen per lidstaat zijn gekwantificeerd.
Uit de gegevens in dat EMI-rapport valt af te leiden dat Italië en Frankrijk
structureel gezien niet aan de toelatingscriteria voldeden, want zoals bekend
worden dan de eenmalige maatregelen buiten beschouwing gelaten. Had de minister
op 2 mei dit jaar 's ochtends ineens een andere 'duurzaamheidsnorm' dan hij
op 16 december 1997 in de Eerste Kamer voorgaf? Wij horen graag een grondige
uitleg op dit punt. Mogen wij ook een toelichting waarom in bijlage 13 over
het convergentieverloop in de Europese Unie wordt gesteund op cijfers van
de Europese Commissie, terwijl die in het algemeen optimistischer zijn dan
die van het EMI of van de Europese Centrale Bank?De minister heeft vorig jaar gezegd dat de geloofwaardigheid van het Stabiliteitspact
staat of valt met een 'nette toepassing' van de toetredingscriteria. Het is
voor ons zonneklaar dat er op 2 mei in Brussel het een en ander door de vingers
moet zijn gezien. Aan een krappe drie kwartier had men genoeg om te besluiten
wie de deelnemende lidstaten zouden zijn. Wanneer met dit scenario de toon
is gezet, staat ons de komende tijd nog wat te wachten. De voortekenen zijn
niet zo bijzonder gunstig – ik durf het haast niet te zeggen, maar ik
doe het toch – gelet op de Keynesiaanse escapades van de Duitse minister
van financiën, die met monetair beleid de werkgelegenheid wil stimuleren.
De heer Wöltgens heeft gezegd dat je het in een veel breder kader moet
bezien, maar zo heb ik het niet bekeken. Ik wil de vraag dan ook bij de regeringstafel
neerleggen. De Duitse minister dringt daarom publiek aan op
verlaging van de officiële rente en wordt daarin uiteraard gesteund door
Italië en Frankrijk.Staat de minister inmiddels niet volstrekt eenzaam in de Ecofin-Raad met
zijn pleidooi voor een strikte toepassing van het Stabiliteitspact? Bondgenoot
Waigel heeft plaatsgemaakt voor de heer Lafontaine. Voorzover wij dat nu kunnen
inschatten, is dat iemand die een loopje lijkt te nemen met de afspraken die
toen gemaakt zijn. Wellicht blijft alleen Duisenberg als rotsvaste 'vuurtoren
in de branding' over. Dat hopen onze fracties althans. Maar wanneer de ministers
van financiën anders willen dan de Europese Centrale Bank, dan verkeert
zo'n bank natuurlijk in een vacuüm. Dreigt de EMU dan wellicht een stuurloos
schip te worden of gaat men de politieke beïnvloeding accepteren? Hoe
dan ook, wij willen daar graag wat duidelijkheid over van onze minister.Een ding staat in ieder geval als een paal boven water: door te kiezen
voor deelname aan de EMU heeft Nederland een behoorlijk risico genomen.Mijnheer de voorzitter! Wij zien dat de winstuitkering van de DNB in de
jaren 2001 t/m 2003 vrijwel constant wordt voorzien. Dat lijkt ons sterk,
omdat wij te maken hebben met de invoeringskosten van de euro. In de toelichting
wordt daar met geen woord over gerept. Wij hebben dat althans niet kunnen
vinden. Op blz. 9 van de Rijksbegroting wordt wel gesteld dat de kosten die
het ministerie van Financiën maakt voor de overgang naar de euro, buiten
beschouwing zijn gebleven. In hoeverre is er geld gereserveerd voor de kosten
die gemoeid zijn met de invoeringsoperatie van chartaal eurogeld? Ter verduidelijking,
ik heb ook nog even gekeken naar de staafdiagrammen op blz. 5 van de Rijksbegroting.Voorzitter! Wij hebben ook enkele opmerkingen over het voorliggende belastingplan.
Daarin worden enkele fiscale maatregelen voorgesteld die over het algemeen
de instemming van onze fracties hebben. Dit geldt echter niet voor alle fiscale
voorstellen. Daar vragen wij aandacht voor. Zo wordt in het belastingplan,
vooruitlopend op het belastingplan voor de 21ste eeuw, begonnen met de ecotaksverhoging
en de daarbij behorende terugsluis. Onze fracties zijn altijd benieuwd of
dit soort generieke maatregelen individuele burgers of bepaalde groepen, bijvoorbeeld
bedrijven, negatief treft. Ten aanzien van de terugsluis voor bedrijven merkt
de staatssecretaris het volgende op: 'Uitgangspunt hierbij is volledige inkomenscompensatie.
(...) De voorgestelde terugsluis voor bedrijven van hun aandeel in de verhoging
van de milieubelastingen vindt plaats via een verlaging van de ZFW-premie
voor werkgevers, een verhoging van de vermindering op loonkosten en een verhoging
van de zelfstandigenaftrek. (...) Uit CBS-budgetonderzoek blijkt dat zowel
huishoudens als bedrijven in het kader van terugsluis licht overgecompenseerd
worden door de maatregelen voor lastenverlichting.'Dit is helder, maar MKB-Nederland heeft de voorstellen van het kabinet
voor 1999 laten doorrekenen door het EIM. Hieruit komt een beeld naar voren
dat naar onze mening heel erg afwijkt van de door de staatssecretaris verwachte
uitkomsten. De combinatie van extra ecotaks en terugsluizen kost de sector
kleinbedrijf 70 mln. Hierbij worden drie sectoren extra zwaar getroffen: de
detailhandel voor een bedrag van 21 mln., de zakelijke dienstverlening voor
11 mln. en de horeca voor 10 mln. De staatssecretaris pakt nu driftig zijn
koffer in. Ik hoop niet dat hij nu verdwijnt; dat zou ik jammer vinden.Staatssecretaris Vermeend:Dat waren andere stukken!De heer Van den Berg (SGP):De groothandel, die voor 8 mln. wordt getroffen, en de industrie, die
voor 8 mln. wordt getroffen, zijn trieste subtoppers in dit lijstje. Uit dit
onderzoek blijkt dus dat de in het belastingplan uitgesproken verwachting
ten aanzien van het kleinbedrijf bij lange na niet wordt gehaald. Deze resultaten
worden schrijnender indien zij worden vergeleken met de resultaten van de
heffing en terugsluis voor het grootbedrijf. Het grootbedrijf wordt voor 61
mln. overgecompenseerd. Daarbij zijn twee absolute koplopers: de grote industrie
met 22 mln. en de zakelijke en financiële diensten met 32 mln.Worden op grond van deze resultaten de in het regeerakkoord gemaakte afspraken
in het belastingplan niet met voeten getreden? Wij vragen de staatssecretaris
met klem om hier iets aan te doen en wij zijn ontzettend benieuwd naar het
antwoord dat wij hopen te krijgen. Er zijn mogelijke alternatieven. Er kan
een belastingteruggave geschieden van de niet-gecompenseerde ecotaks, bijvoorbeeld
door een heffingskorting. Dat is maar een idee. Ook zou de heffingsvrije voet
voor kleinverbruikende ondernemers omlaag kunnen. Er zou ook een vrijstelling
kunnen komen voor kleine bedrijfspanden. Wij geven deze suggestie omdat de
staatssecretaris morgen zonder minister de strijd met ons moet aangaan en
daarom wellicht weinig tijd heeft om allerlei dingen tot in de finesses door
te spreken. Wij maken het hem daarom iets gemakkelijker.Vervolgens vragen wij aandacht voor een behoorlijk probleem, dat naar
onze mening bij de behandeling in de Tweede Kamer niet voldoende aan de orde
is geweest. Het betreft de Nederlandse proviandering van de binnenvaart op
de Rijn. In het belastingplan stelt het kabinet een wijziging van het regime
met betrekking tot de proviandering voor, omdat Nederland als enig land de
belastingvrije levering aan de Rijnvaart met buitenlandse bestemming binnen
de lidstaten en daarbuiten heeft toegestaan. Belanghebbenden stellen met nadruk
dat dit niet juist is. Er is wel degelijk sprake van belastingvrije levering
onder geval van akte. Is er, zo vragen wij de staatssecretaris, bij dit onderdeel
sprake van spanning met het internationaalrechtelijke verdrag, de Akte van
Mannheim, zoals de Nederlandse vereniging van scheepsleveranciers stelt? Zou
het niet billijk zijn om eerst wat meer onderzoek te doen om daarna met een
apart wetsvoorstel naar het parlement te komen, zoals deze organisatie graag
zou zien? Wij verzoeken dat bij de beantwoording uitvoerig op deze problematiek
zal worden ingegaan.Mijnheer de voorzitter! Er is een keuze gemaakt om de belastingen instrumenteel
in te zetten, onder meer om het gedrag van burgers in een gewenste richting
te sturen. In de nota van het ministerie van Financiën uit 1997, Belastingen
in de 21ste eeuw, een verkenning, wordt het als volgt verwoord: '... dat het
milieubeslag van producten en diensten beter in de prijs tot uitdrukking moet
komen.' De milieubelastingen vallen in twee hoofdcategorieën
uiteen: belonen en belasten. Ik wil spreken over het belasten. Anderen hebben
daar ook zeer nadrukkelijk op gewezen. Er was zelfs een interruptiedebatje
tussen de heer De Boer en mevrouw Ter Veld, die daardoor kennelijk geblesseerd
is geraakt en is verdwenen.Tot het belasten hoort ook de overbrenging van water naar het algemene
BTW-tarief. Intussen heeft de voorgenomen verhoging van het BTW-tarief op
water heel wat reacties veroorzaakt. Er zijn stapels brieven ontvangen van
gemeenten en organisaties. Hoewel in de Tweede Kamer een compromis tot stand
is gekomen om alleen de eerste ƒ 60 te belasten tegen het verlaagde
tarief, blijft er nogal wat kritiek over. Ik vat die kort samen. Er blijft
sprake van een stukje rechtsongelijkheid. Het gelijkheidsbeginsel is volgens
onze fracties in het gedrang. Mogelijk is er strijd met de zesde BTW-richtlijn.
De heer Stevens heeft daar uitgebreid op gewezen. Maar de verhoging zal niet
leiden tot besparing van water, zo is de conclusie van deskundigen. Het instrument
is dus niet goed. Kortom, mijnheer de voorzitter, evenals anderen willen wij
deze indringende vragen aan de staatssecretaris voorleggen en hem verzoeken,
met een goede oplossing te komen.Mijnheer de voorzitter! Ik kom tot een afronding. Wij waarderen het als
positief dat de bewindslieden op een goede en verantwoorde wijze met de financiën
omgaan. Dat dient de rechtvaardigheid. Wij vinden dat een opdracht voor de
overheid. In die zin hebben onze fracties ook deze bijdrage willen leveren.
Christelijke politiek, hoe tekortschietend ook, wil alle tendensen in onze
samenleving die gerechtigheid en naastenliefde in het gedrang brengen of te
niet doen, tegengaan.De heer Schuyer (D66):Voorzitter! Ook mijn fractie begint met de heer Zalm een snel herstel
van zijn ziekte toe te wensen. Het moet de plaatsvervangend minister niet
al te moeilijk vallen om morgen te antwoorden. De minister zegt immers altijd
bij het begin van zijn antwoord hier in de Kamer dat de gemakkelijke dingen
door hem worden gedaan en de moeilijke dingen door de staatssecretaris. Wat
dat betreft lijkt het mij dus niet zo'n groot probleem.Ik moet de heer Wöltgens teleurstellen als hij denkt dat D66 vanavond
een groot staatsrechtelijk succes boekt. Dezelfde minister was enkele weken
geleden in de Tweede Kamer ook afwezig. Dat was dus het moment van de grote
staatsrechtelijke hervorming en niet vanavond.Bij de algemene beschouwingen van enkele weken geleden heeft mevrouw Jaarsma
een boeiende en principiële beschouwing gehouden die bij lezing nog aan
kracht wint en bovendien uitnodigt tot reactie. Ik citeer de passage die voor
de financiële beschouwingen relevant is: 'De negatieve kanten van de
volledig geliberaliseerde geld- en kapitaalmarkt worden zo langzamerhand pijnlijk
zichtbaar. Het ongeremde kapitaalverkeer dreigt te leiden tot een wereldwijde
besmetting door recessies die lokaal en regionaal zijn begonnen. En dan blijken
het toch weer de overheden te zijn die de oplossing voor de uit de hand gelopen
marktwerking moeten aandragen.'Een paar regels verder wordt duidelijk waar die overheden zich in Europees
verband in het bijzonder mee hebben bezig te houden. Mevrouw Jaarsma citeert
uit het Verdrag van Amsterdam: 'duurzame groei met inachtneming van het milieu,
een hoog niveau van werkgelegenheid en van sociale bescherming, verbetering
van de levensstandaard en van de kwaliteit van het bestaan, economische en
sociale samenhang en solidariteit tussen de Lid-Staten'. Er zal wel niemand
in deze Kamer zijn, die dit laatste níét zou willen nastreven.
Maar er gaat een suggestie aan vooraf, namelijk deze, dat de overheid het
ongeremde kapitaalverkeer aan banden moet leggen. Kan dat nog, zo is de eerste
vraag; en zo ja, is het wenselijk?Alvorens aan een antwoord toe te komen, citeer ik nog iemand en wel de
minister van Financiën die op 1 oktober aan de overzijde van het Binnenhof
heeft gezegd: 'Ik heb nog geen ei van Columbus ontdekt waardoor er voortaan
eeuwige stabiliteit in de wereld is. Als je geen kapitaalverkeer meer hebt,
heb je uiteraard ook geen destabilisatie, maar de ontwikkelingsmogelijkheden
voor veel landen worden enorm beperkt als er geen kapitaalverkeer zou zijn.
Er zijn ook belangrijke voordelen verbonden aan het internationale kapitaalverkeer,
maar zij zijn misschien zo vanzelfsprekend dat wij ze niet meer zien.'Voorzitter! Alweer vijf jaar geleden, heb ik bij de financiële beschouwingen
een poging gedaan aan te geven van waaruit D66 in meer principiële zin
de activiteiten van de overheid, ook waar het gaat om financiële sturing,
vorm wil geven. Ik haakte toen aan bij de gedachten van de Nobelprijswinnaar
1992 in de economie, Garry S. Becker. Ik kies voor een derde citaat, dit keer
van mijzelf uit de beschouwing van 1993. 'Het menselijk gedrag trachten te
vertalen door middel van economische principes is niet nieuw, maar dat leidde
bijna altijd tot ideeën dat de overheid moest sturen door middel van
regels. Dat leidt tot een dominante overheid. Becker laat zien dat regels
vaak niet functioneren en zelfs averechts werken. Het is met andere woorden
de wetenschappelijke onderbouwing wat in het maatschappelijk verkeer en in
de politiek met een reeks kernwoorden is aan te duiden, zoals de vrije markt,
individualisering, deregulering, terugtredende overheid en efficiency. Dit
alles uitmondend in het begrip de calculerende burger, het calculerend bedrijf,
de calculerende samenleving.'Voorzitter! Ik keer nu terug tot de vraag: kan het kapitaalverkeer nog
aan banden worden gelegd en, zo ja, is het wenselijk? Ik ben geneigd het eerste
deel van de vraag met nee te beantwoorden. De mondialisering is een gegeven,
de ontwikkeling van de technologie is van dien aard, dat het geen overheid
nog kan lukken met wet- en regelgeving het internationaal kapitaalverkeer
te laten stoppen. Is het wenselijk als het zou kunnen? Ook die vraag beantwoord
ik negatief. Het zou niet alleen de ontwikkelingsmogelijkheden van veel landen
die nog op geen enkele wijze een spoor van de westerse welvaart binnen hun
grenzen hebben, onaanvaardbaar begrenzen; het zou ook betekenen, dat de toeloop
van economische vluchtelingen expansief zal toenemen. De mogelijkheden van
het internationaal kapitaalverkeer kunnen ervoor zorgen dat de welvaart naar
de mensen toekomt. Dat alles neemt niet weg, dat de overheid de plicht heeft
om de negatieve aspecten van deze ontwikkeling aan te pakken. Het is denkbaar dat de wijze waarop dat dient plaats te vinden, door partijen
verschillend wordt opgevat en dat onder meer langs die meetlat politieke scheidslijnen
gaan lopen. De minister van Financiën heeft aan de overzijde van het
Binnenhof aangegeven hoe het paarse kabinet het probleem wenst aan te pakken.
Hij noemde vijf punten van aandacht en activiteit van de overheid.1. De transparantiekwestie. Niet alleen inzicht maar ook openbaarheid
van het economisch beleid dat door het IMF wordt gevoerd.2. Betrokkenheid van de particuliere sector bij de oplossing van financiële
problemen, omdat ook bij de revenuen de particuliere sector profiteert.3. Verscherping van het toezicht op de financiële sector in de opkomende
markten.4. Het mogelijk maken van een tijdelijke beperking van kort kapitaalverkeer.5. Een scherpere scheiding tussen de taken van de Wereldbank, die voor
de lange termijn werkzaam is en het IMF dat voor de korte termijn werkt. Maar
uiteraard met wederzijdse en grondige informatie van elkaars werkwijzen.Nu is deze aanpak de uitkomst van overleg van drie partijen en daardoor
heeft het natuurlijk ook het karakter van de grootste gemene deler. Het ontslaat
de deelnemende partijen niet van de verplichting, aan te geven hoe men zelf
het probleem zou aanpakken, als men het alleen voor het zeggen had. Voor D66
geldt, dat men het vrij verkeer van kapitaal positief vindt en dat de overheid
niet moet trachten dit te beperken. De overheid heeft wel de plicht te reguleren
en moet dat doen in het perspectief van de calculerende burger en het calculerende
bedrijfsleven. In die zin zijn voor ons de eerste twee punten uit de aanpak
van Paars, zoals door de minister verwoord, te weten de transparantie en de
betrokkenheid van de particuliere sector essentieel. Ze hangen ook nauw samen.
Immers, steeds belangrijker voor bedrijven is de beeldvorming die de bevolking
heeft van een bedrijf; Shell kan er van meepraten, maar banken nu eveneens.Beeldvorming wordt in de eerste plaats door de media gemaakt en pas daarna
door de reclame van het bedrijf zelf. Een calculerend bedrijf heeft ook belang
bij betrokkenheid bij de oplossing van financiële problemen in internationaal
verband. Zonder oplossing immers is de kans van zeer groot verlies van het
geïnvesteerde kapitaal bijna 100%. En de kans om na oplossing van het
probleem nog eens opnieuw de nieuwe markt op te gaan, vrijwel nul. Een overheid
die rekening houdt met het calculerend vermogen van de samenleving en van
daaruit reguleert, heeft de beste kans op succes. Dat geldt niet alleen voor
belastingsystemen, waar ik me in 1993 vooral op concentreerde, het geldt ook
voor de berekening van de gevolgen van een steeds mondialer wordende samenleving.Voorzitter! Het debat van vandaag is op een punt historisch. Het is de
laatste keer dat wij met de minister debatteren over een begroting in guldens.
Na 1 januari zal de euro een feit zijn, ook al zullen we het na die datum
nog veel over guldens hebben. De gulden na die datum is een verschijningsvorm
van de euro geworden. Wij zijn over het algemeen tevreden over de wijze waarop
de voorlichting nu wordt aangepakt, maar op een punt kan het naar onze opvatting
nog beter. Immers, overal wordt in de voorlichting de concentratie gelegd
op het jaar 2002 waarin de euro in ieders hand zal zijn. Dat maakt onvoldoende
duidelijk dat de ingang van 1 januari a.s. in feite de datum is waarop het
beleid om naar een munt te komen is voltooid en dat in de jaren daarna alleen
nog de praktische uitvoering aan de orde is.Het zou me ook zeer verbazen wanneer in de komende paar jaar niet een
situatie optreedt waarbij de euro zeer tastbaar is voor iedereen en dat wacht
niet tot 1 januari 2002! Ik heb begrepen dat de minister een beetje tegen
zijn zin op 31 december naar Brussel moet om met zijn collega's de wisselkoers
vast te stellen en dat dit gepaard zal gaan met een groepsfoto. Maar hij is
op tijd terug voor de oudejaarsviering in eigen kring en zeker voor het luisteren
of kijken naar het eerste nieuws in het nieuwe jaar. Het zou goed zijn als
dat moment mede gebruikt wordt om duidelijk te maken dat niet 2002 maar 1999
het jaar is waarin de euro definitief is geworden. Wil de minister op dit
punt nog eens naar de voorlichting kijken?Er zijn ten aanzien van de EMU nog twee actuele aspecten. Allereerst is
dat de vraag hoe lang in 2002 de verschijningsvorm gulden mag blijven bestaan
naast de euro zelf. Naar de opvatting van mijn fractie – en ik sluit
me in dit opzicht aan bij mijn geestverwanten aan de overzijde – kan
dit niet kort genoeg zijn: een dag dus. Daar moet eigenlijk alleen van afgeweken
worden als een grote mate van zekerheid ontstaat dat dit niet mogelijk is.
Kan de minister op dit punt eigenlijk al meedelen hoe andere landen ermee
omgaan? Ik meen begrepen te hebben dat de kans aanzienlijk is, dat Duitsland
kiest voor omwisseling in een dag. Als dat waar is, kan het bezwaar van de
banken, en in het bijzonder dat van de Nederlandsche Bank, geen stand houden.
Ook hier dreigt overigens een misverstand te ontstaan die met voorlichting
is weg te halen. Ook bij een omwisseling in een dag blijft het voor iedereen
mogelijk om gedurende maanden daarna bij banken en postkantoren guldens te
verwisselen in euro's. Bovendien kan eenieder toch ook in de laatste dagen
van december 2001 euro's halen bij banken en postkantoor voor de eerste uitgaven
die in de eerste dagen van 2002 contant worden gedaan. Het argument dat men
dan op kosten gejaagd zou worden omdat dat geld niet rentedragend is, lijkt
me ver gezocht. Ook hierop graag een reactie van de minister. De laatste dagen
heeft de minister duidelijk de kant gekozen van hen die voor een omwisseling
in vier weken pleiten. Daarover komt nog een debat aan de overzijde, maar
het valt nu al op dat de minister in het geheel niet is ingegaan op de door
mijn fractie als positief opgevatte voorstellen van het MKB, ook in de tweede
ronde, bijvoorbeeld 1000 omwisselingspunten aanbieden, zoals deze als handreiking
zijn gedaan om aan de bezwaren tegemoet te komen die men ziet bij een overgang
in een dag. Ik vraag de minister nadrukkelijk deze voorstellen wel in de overwegingen
te betrekken en er morgen reeds een commentaar op te geven.Het tweede actuele aspect is het optreden van de Duitse minister van financiën
Lafontaine. Door uitspraken van hem is nog voor het begin al onrust ontstaan
of de ECB inderdaad wel onafhankelijk van de politiek kan blijven werken.
Ik heb daar geen twijfel over en vindt het twijfel zaaien op dit punt naar
de burgerij toe gevaarlijk. Gevaarlijk, omdat het de steeds
groeiende steun voor de euro onnodig in gevaar brengt. De naoorlogse sociaal-democratie
in Duitsland heeft allerminst de reputatie de onafhankelijkheid van de centrale
bank in discussie te stellen. Voorzover Lafontaine al iets meer zou doen dan
het formuleren van een natuurlijke spanning tussen de centrale bank en de
politiek, waarvan ook in ons land voorbeelden te over zijn, zou het snel in
eigen kring al tot correctie komen, omdat het ontbreken van zo'n correctie
electoraat al heel snel zou worden afgestraft. Het verhogen of verlagen van
de rente blijft echt een exclusiviteit, aan de bank voorbehouden.Wellicht is er meer gevaar te duchten van het ter discussie stellen van
het stabiliteitspact. De minister zal zich uit een vorige beschouwing van
ons herinneren dat de totstandkoming van dit pact en nu dus ook het onvoorwaardelijk
vasthouden eraan voor ons een hoeksteen van het beleid dient te zijn. Ik neem
aan dat de minister daar ook onvoorwaardelijk aan vast wenst te houden. Wel
zou ik van hem willen weten op welke wijze het stabiliteitspact onverhoopt
in discussie zou kunnen komen. Is wijziging met enkelvoudige meerderheid mogelijk
of is daar een gekwalificeerde meerderheid voor nodig?Voorzitter! Ik stap over op onze nationale begroting. Ik stel er prijs
op als de minister zijn visie geeft op de laatste ontwikkelingen, zoals daar
zijn de voorspellingen van het CPB en de OESO. De neerwaartse bijstelling
gaat nu toch wel erg hard. Bij de financiële beschouwingen aan de overzijde
werd nog uitgegaan van een groei van 2,5% en nu is dat alweer met 0,25% verlaagd.
Dat betekent dat wij nu precies op het behoedzame scenario zijn aangeland.
De door de minister ontwikkelde begrotingsdiscipline wordt nu op haar houdbaarheid
getoetst. Wij hebben daar vertrouwen in, vooral omdat zij in het gesloten
regeerakkoord nog is verfijnd. Er is een uitgavenreserve van 1 mld. opgenomen.
Er is een verdeelsleutel gekomen wat er met mee- en tegenvallers gebeurt,
waarbij twee bestemmingen zijn gekozen: het terugdringen van het overheidstekort
en lastenverlichting. En bij mee- en tegenvallers van macro-economische aard
is compensatie tussen de budgetdisciplinesectoren, zoals daar zijn de rijksbegroting,
de sociale zekerheid en de zorg, mogelijk. Vanuit dit gegeven is het mogelijk,
zo lijkt het, om al te optimistische berekeningen in het regeerakkoord inzake
bijvoorbeeld de loonontwikkeling en de Europese afdrachten op te vangen. De
laatste gegevens gaven bovendien aan dat het EMU-tekort in 1998 niet 1,3%
maar 1,2% zal zijn. Welke consequentie heeft dat nu op het percentage van
de overheidsschuldquote die uitgerekend was op 68,6? Een stille reserve waar
de minister zelf op gewezen heeft, zit in het verschil tussen de 6% rente
waarmee is gerekend, tegenover de nog geen 4% en wellicht snel naar 3% neigende
rente van dit moment.Kortom, wij kunnen tegenvallende groei wel opvangen. Maar ik zou van de
minister wel graag een beschouwing vernemen van de nadelen die er voor de
begroting zitten aan een blijvende lage rente in de komende jaren. Als de
euro een harde munt wordt, is er geen reden te verwachten dat de rente de
komende jaren aanmerkelijk zal stijgen. En nu recent komen de analyses naar
buiten welke nadelen dat heeft voor de pensioenfondsen, de levensverzekeringen,
de sociale fondsen en het leengedrag van de burger. Ik kan mij niet voorstellen
dat de begroting er niets van te lijden heeft.Voorzitter! De minister heeft aangegeven dat het systeem dat nu als uitgangspunt
van beleid geldt, pas in de problemen komt bij een groei van het EMU-tekort
tot omstreeks 2%, omdat dan maatregelen genomen moeten worden om er zorg voor
te dragen dat het de 3% niet zal bereiken. In dat geval zijn wij immers onvoldoende
baas in eigen huis. De voorspellingen van de OESO en het CPB gaan wel uit
van een stijging van het EMU-tekort. Als er onverhoopt een grotere stijging
in zit dan nu verwacht, kiest de minister dan voor bezuinigingen of voor temporisering
van het belastingplan voor de 21ste eeuw? Heel veel meer smaken zijn er niet,
denk ik. Voor D66 is de mogelijkheid van temporisering van het belastingplan
eigenlijk niet bespreekbaar. Dat heeft allereerst met de Europese omgeving
te maken. Harmonisatie van belastingwetgeving is nodig. Maar ook met andere
overwegingen. De verbreding, de vergroening en de vereenvoudiging van het
stelsel zijn hard nodig. Een vermindering van de belastingdruk is nodig om
gematigde loonontwikkeling te blijven realiseren.Er is een tijd geweest om op het belastingplan voor de 21ste eeuw uitvoerig
te reageren. Over het algemeen was de ontvangst positief. Er is al op gewezen
door de heer Rensema. In ideologische zin werd het echter op een punt heftig
aangevallen en daar behoort elke politieke partij in beginsel op te reageren.
Ik doel op de uitspraak dat met de voorstellen afscheid genomen wordt van
het inkomensbegrip bij de belastingheffing. Hoewel de zaak natuurlijk nooit
zwart-wit is, is het ook niet geheel te ontkennen. De vraag is allereerst
wat er voor in de plaats komt, alvorens tot een voor of tegen te komen. Ik
citeer een passage uit mijn bijdrage in 1993: 'Toen ruim een eeuw geleden
de inkomstenbelasting werd ingevoerd, was dat behalve een middel om geld te
ontvangen, ook een middel om sociaal onwenselijke verschillen in inkomen te
reguleren. Dat proces is in beginsel toch eigenlijk voltooid. De ervaring
nu is niet dat meer verdienen dan een ander asociaal is, maar wel dat het
veel meer consumeren dan een ander asociaal is.' Uit deze passage valt op
te maken dat mijn fractie het meer belasten van consumptie en het minder belasten
van inkomstenbronnen ondersteunt. Het belastingplan levert daar een bijdrage
aan, als tenminste gekozen wordt voor een ambitieus scenario. Behalve voor
het consumptiebeginsel als belastingbron kiest het plan ook voor het inningsbeginsel.
Dat betekent dat gekozen wordt voor die heffingen waar moeilijk wegloopgedrag
op van toepassing kan zijn. Dat is op zichzelf een juist uitgangspunt voor
de overheid. Er is echter wel een maar. Op een of andere wijze dient er verband
te blijven tussen het betalen van belasting en de prestatie die er tegenover
staat. Zowel bij het inkomstenbeginsel als het consumptiebeginsel is een prestatie
aan te wijzen. Hetzelfde geldt voor de onroerendgoedbelasting. Maar bij de
in deze Kamer al eens uitvoerig aan de orde gestelde overdrachtsbelasting
is een dergelijke relatie niet te leggen. De minister heeft enige jaren geleden
toegezegd, eens uitvoerig aandacht te besteden aan deze belasting, maar dat
is er nog niet van gekomen. Is de conclusie die de heer Vennix trekt in zijn
artikel 'Overdrachtsbelasting: een melkkoe die niet kan weglopen',
een juiste, namelijk dat er geen enkele andere onderbouwing voor deze belasting
is te geven dan deze constatering? Omdat dit als rechtvaardigingsgrond voor
een belastingheffing mager is, nodig ik de minister uit, alsnog met een gedegener
beschouwing te komen, zoals in 1995 beloofd.Voorzitter! Ik kom te spreken over het belastingplan voor 1999 en ik begin
met een citaat uit 'Fiscaal actueel' uit de Staatscourant van 1 december:
'Het proppen van alle fiscale aangelegenheden in dat ene belastingplan heeft
voor de zittende staatssecretaris van Financiën enige oneigenlijke voordelen.
De enorme tijdsdruk maakt dat een eventuele maatschappelijke oppositie tegen
de plannen nauwelijks tot wasdom kan komen.' Ik verdenk de staatssecretaris
ervan dat hij het oneigenlijke van het voordeel ook bewust probeert te realiseren.
Die verdenking stoelt op twee overwegingen.Ten eerste komt er al een aantal jaren geen initiatief om het door mijn
geestverwante Giskes aan de overzijde gedane voorstel te honoreren om het
belastingplan openbaar te maken op het moment dat het naar de Raad van State
gaat. Dat immers zou enige maatschappelijke reactie mogelijk maken.Ten tweede kiest de staatssecretaris er bewust voor – en tegen de
wens van het parlement in – het plan als één wet in te
dienen, daar waar ten minste een apart wetsvoorstel inzake de renteaftrek
voor de hand ligt. Het vooruitlopen op een systeemwijziging, hoe positief
ook te waarderen, zou hier op bezwaren stuiten. Door deze wijze van presenteren
weet de staatssecretaris zich natuurlijk van een meerderheid verzekerd. Het
punt is immers niet zwaar genoeg om het hele plan daarvoor af te stemmen.
Maar de irritatie blijft en de verrekening komt nog wel. In mijn algemene
beschouwingen van enkele weken geleden heb ik gesteld dat, indien in deze
Kamer de kwaliteit, uitvoerbaarheid en rechtvaardigheid van wetten beoordeeld
dienen te worden en pas op de tweede plaats een politieke afweging gemaakt
zou mogen worden, dit ook iets betekent voor de manier waarop het kabinet
met de Kamer omgaat. Hier is een voorbeeld dat mijn fractie gehouden is tot
een politieke afweging, omdat het kabinet de primaire taak van de Kamer frustreert.
Ik weet niet of het toeval is of een bewuste keuze, maar op het departement
van Financiën is in de afgelopen periode meer wetgeving voorgesteld die
de positie van het parlement raakt. Zowel bij het wetsvoorstel inzake belastingheffing
in euro's als bij het wetsvoorstel over de pensioenvoorzieningen werden voorstellen
gedaan om tot wijziging te kunnen komen zonder dat het parlement zich daarover
zou kunnen uitspreken. In beide gevallen hebben geestverwanten van mij aan
de overzijde dat door middel van amendering weten te voorkomen. Ik doel op
de amendementen van respectievelijk Giskes en Schimmel, die overigens op kamerbrede
steun konden rekenen.Ik ga terug naar de renteaftrek. Over de materie zelf is aan de overzijde
uitvoerig gesproken. Ik heb er geen behoefte aan dat hier over te doen. Slechts
op twee punten zou ik van de staatssecretaris nog wel een uitleg willen hebben.
Het eerste punt heeft betrekking op de eerbiedigende werking per ultimo 1995.
Welke redenering ligt er ten grondslag aan deze datum? De orde van belastingadviseurs
constateert terecht dat pas eind 1997 de verkenning voor de 21ste eeuw is
verschenen en dat alleen dat al voldoende argument is om 31 december 1997
als datum ten behoeve van de eerbiedigende werking te nemen.Het tweede punt is de vraag waarom sprake is van ongewenst gedrag, als
iemand zijn lopende hypotheek verlengt en een korting kan bedingen op het
rentepercentage van 0,1 als hij drie maanden rente vooruitbetaalt. Het is
in dit voorbeeld zelfs de vraag wat voor de Staat het beste is. Immers, bij
een looptijd van tien jaar is de hypotheek ook lager en de aftrek voor de
belastingen dus ook. Ik zou graag van de staatssecretaris horen of deze vorm
van vooruitbetalen nu wel of niet mogelijk blijft.Voorzitter! Er is relatief veel aandacht gegeven aan het voorstel water
te belasten met het hoge BTW-tarief. Dit past in het beleid om het belastingstelsel
te vergroenen, zo is gesteld. Mijn fractie ziet het veel meer als een stapje
om het belastingstelsel meer te enten op consumptie, zoals ik hiervoor in
het algemeen gedeelte van mijn beschouwing heb verwoord. Een dergelijke keuze
heeft het voordeel dat men niet krampachtig hoeft aan te tonen dat het milieu
er echt baat bij heeft, want dat is bij dit voorstel minimaal te noemen. Bovendien
komt ook de discussie over het terugsluizen in een ander perspectief. Dat
terugsluizen heeft eveneens veel aandacht gekregen en de verwarring erover
is aanmerkelijk. Ik moet eerlijk bekennen dat ik er geen touw meer aan kan
vastknopen. Een ding is wel duidelijk: inzichtelijk is de terugsluisoperatie
niet en dat is geen goede zaak. Immers, het draagvlak voor dit type belastingheffing
bij de samenleving hangt mede af van de vraag of de compensatie ook werkelijk
aanwezig is. Natuurlijk kan de staatssecretaris dat alleen macro garanderen,
maar nu is er wel een heel ondoorzichtig voorstel ontstaan. Voor de toekomst
moet dat anders. Is de staatssecretaris het met die constatering eens?Er rest wat mijn fractie betreft nog een tweetal vragen over BTW op water.
Als wij water in het hoge BTW-tarief belasten, wat is dan nog de ratio om
twee tarieven te handhaven? Wil de staatssecretaris daar eens ten principale
op ingaan? Met de tweede vraag zou ik er graag inzicht in krijgen of er in
de Europese Unie een land is aan te wijzen waar een artikel zowel in het lage
als in het hoge tarief wordt belast. Is het denkbaar dat daarover tot aan
het Europese Hof wordt geprocedeerd of is Nederland bevoegd dit in zijn eentje
te doen? Als ik overigens goed ben geïnformeerd, heeft de top in Wenen
de mogelijkheid geopend arbeidsintensieve diensten zoals kappers en schoenmakers
in het lage tarief te belasten. Dat is een groot succes voor de staatssecretaris.
Ik neem aan dat dit volgend jaar wordt geregeld. Gaarne krijg ik een reactie
daarop.Voorzitter! Ik stelde dat het terugsluizen in de toekomst anders moet.
Die toekomst zal naar ik aanneem vooral de mogelijkheid bieden om de samenhang
van alle belastingmaatregelen in ogenschouw te nemen. Dat immers zal de opgave
van het belastingplan voor de 21ste eeuw zijn. Er zal dan gelegenheid zijn
om ook preciezer de positie van de grote energiegebruikers te bezien. Ik ontkom
niet aan de indruk dat deze wel erg worden ontzien en dat dit wordt verdedigd
met een verwijzing naar de internationale context waarin deze bedrijven hebben
te opereren. Dat is natuurlijk waar, maar bij die internationale vergelijking
dient dan veel meer in ogenschouw te worden genomen dan de
'groene belasting' alleen. Overigens wordt in de discussie naar mijn mening
te weinig betrokken dat ook bij het belasten van grote gebruikers het uiteindelijk
toch de consument is die de prijs betaalt, omdat de grote gebruikers in staat
zijn de heffingen door te berekenen in de prijzen. Ziet de staatssecretaris
dit ook zo? En is dat wellicht een argument om er minder gewicht aan toe te
kennen?In de bijdrage aan de overzijde van de GroenLinks-afgevaardigde de heer
Vendrik is aandacht besteed aan het aspect van de bodemverontreiniging in
relatie tot de Wet WOZ. De staatssecretaris heeft toegezegd dat hij dit punt
zou bezien. Ook mijn fractie is in de uitkomst geïnteresseerd zonder
nu al een oordeel te hebben. De staatssecretaris heeft inmiddels drie weken
gehad om een standpunt in te nemen. Is dat inmiddels ook gebeurd? In dat geval
wil mijn fractie dat ook graag vernemen.Een voorbeeld van een maatschappelijke reactie die op het laatste moment
is binnengekomen als reactie op een voorstel uit het belastingplan, is de
brief van 9 december van de Nederlandse vereniging van scheepsleveranciers.
De heer Van den Berg wees er ook op. Mijn fractie heeft het gevoel dat hier
iets niet klopt, maar ook hier geldt dat een beoordeling los van het belastingplan
onmogelijk wordt gemaakt door de wijze van indienen. Ik heb geen gelegenheid
gehad mij in de materie te verdiepen; vandaar dat ik de vragen die de vereniging
in de brief stelt, zonder meer aan de staatssecretaris voorleg. Acht de staatssecretaris
het correct om iets dat ongeveer honderd jaar bestaat, zo volstrekt onverhoeds
en midden tijdens gevoerd overleg te wijzigen? Is het juist dat in de herziene
Rijnvaartakte van Mannheim is vastgesteld dat de Rijn en zijn vertakkingen
beschouwd dienen te worden als internationaal water en dat de bepalingen over
heffingen in het belastingplan daarmee in strijd zijn, zodat te verwachten
valt dat een proces in dezen, dat door de branche al is aangekondigd, een
gerede kans heeft door de Staat te worden verloren? Is de actuele situatie
die het wellicht mogelijk maakt dat de taxfreewinkels langer blijven bestaan,
van invloed op het voorstel dat in het belastingplan gedaan wordt ten aanzien
van de heffingen op bevoorrading van de binnenscheepvaart?Voorzitter! Ik wil eindigen met een tweetal actuele kwesties. De eerste
is voor de minister van Financiën, de tweede voor de staatssecretaris.
Aan de overzijde heeft de minister betoogd, dat het fenomeen waarbij scholen,
gevangenissen en dergelijke met leaseconstructies zijn gefinancierd, tot de
treurigste ontwikkelingen behoren. Ik ben dat met hem eens; niet alleen nu
maar ook toen dat aan de orde was, heb ik me waar mogelijk tegen een dergelijk
beleid verzet. Het behoort tot een van de gedachtekronkels over het marktdenken
en een overheid die zich terugtrekt, ook in uitvoeringstaken die klassiek
bij die overheid thuishoren. Maar dit alles kan natuurlijk toch geen verontschuldiging
zijn om nu dan maar geen huur te betalen aan degenen die indertijd gevangenissen
en dergelijke gebouwd hebben. In de Volkskrant van 4 december werd gemeld
dat de Rijksgebouwendienst die huur niet wilde betalen omdat er nog een geschil
is over de hoogte van de bouwsom waaraan de huur gerelateerd zou zijn. Dat
zal wel zo zijn, maar dat rechtvaardigt op zijn best een korting en niet het
niet betalen. Ik wil graag van de minister van Financiën de precieze
toedracht horen, want het krantenbericht kwam me ongelofelijk voor; zelfs
voor iemand wiens vertrouwen in een betrouwbare overheid van nature beperkt
is, is het bericht een te kras staaltje.Het tweede actuele punt is de reactie van de staatssecretaris op het zogenoemde
baksteenarrest. Uit de Staatscourant van 5 december valt te lezen dat de staatssecretaris
reparatiewetgeving overweegt en dat deze bovendien terugwerkende kracht zal
hebben. Schiethart in Het Financieele Dagblad van 4 december stelt, dat Financiën
de komende dagen gebaat is bij een hoog dramagehalte op dit dossier. Het is
wellicht nodig om tot reparatiewetgeving te komen, hoewel daar op zichzelf
al kanttekeningen bij te maken zijn. De heer Rensema heeft er overigens boeiende
dingen over voorgesteld. Maar wetgeving met terugwerkende kracht is op dit
dossier niet serieus te nemen. Wij geven de staatssecretaris ernstig in overweging,
van dat voornemen af te stappen. Deze Kamer stuurt in beginsel geen kabinetten
naar huis, zo betoogde ik bij de algemene beschouwingen, maar ik moet de regering
nog meemaken die op basis van een wetsvoorstel dat ook terugwerkende kracht
regelt, de vertrouwenskwestie gaat stellen. Is de staatssecretaris dat met
me eens?Voorzitter! Wij wachten de beantwoording met belangstelling af.De beraadslaging wordt geschorst.Staatssecretaris Vermeend:Voorzitter! Het is misschien goed te melden dat wij naar goed gebruik
voornemens zijn om een aantal kwesties schriftelijk te beantwoorden. Wij zullen
er zorg voor dragen dat in ieder geval voor half elf morgenochtend die schriftelijke
antwoorden bij uw Kamer zijn.De voorzitter:Die mededeling had de staatssecretaris reeds bij mij gedeponeerd, zodat
de interruptie niet nodig was, maar hij bespaart mij de moeite om die mededeling
aan de Kamer over te brengen. Morgen na de lunchpauze zullen de algemene financiële
beschouwingen worden voortgezet.Sluiting 22.25 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19981999-259-295.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl