Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs, alsmede de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de decentralisatie van de huisvestingsvoorzieningen (24455)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 4750-4797

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

10-04-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 70, pagina 4750-4797

10-04-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24455Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Vragen van het lid Marijnissen aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, over de problematiek van de Melkert-banen bij de Stichting Thuiszorg Enschede-HaaksbergenPagina 4746-4747
Behandeling voorstel van rijkswet Goedkeuring van het op 17 december 1994 te Lissabon tot stand gekomen Verdrag inzake het Energiehandvest, met Bijlagen, en het op 17 december 1994 te Lissabon tot stand gekomen Protocol bij het Energiehandvest, betreffende energie-efficiëntie en de daarmee verband houdende milieu-aspecten, met Bijlage (Trb. 1995, 108) (24545, R1560)Pagina 4797-4809
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Algemene Regels over de advisering in zaken van algemeen verbindende voorschriften of te voeren beleid van het Rijk (Kaderwet adviescolleges) (24503), en over: de motie-Assen over een controle van de vaste adviescolleges (24503, nr. 25); de motie-Rehwinkel over de rol van belangenorganisaties en belanghebbenden (24503, nr. 27)Pagina 4748-4750
Behandeling voorstel tot Wijziging van het Reglement voor de Stenografische dienst van de Staten-Generaal in verband met het aan derden ter inzage geven van geluids- en geheugendragers (24654)Pagina 4750-4750
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 10 april 1996)Pagina 4809-4810
Regeling van werkzaamheden (woensdag 10 april 1996)Pagina 4737-4739
Behandeling Partiële herziening tweede structuurschema Verkeer en vervoer (Hanzelijn, Axel-Zelzate, Meppel-Ramspol) (24122)Pagina 4750-4750
Vragen van de leden Passtoors en Van Blerck-Woerdman aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de Abbott-bloedtestPagina 4739-4742
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs, alsmede de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de decentralisatie van de huisvestingsvoorzieningen (24455)Pagina 4750-4797
Vragen van het lid Rosenmöller aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, over de meest recente problemen tussen bestuur, directie en personeel van het CTSV.Pagina 4742-4746
70ste vergadering; 10 april 1996Pagina 4737-4737
Behandeling van het structuurschema Oppervlaktedelfstoffen (23625)Pagina 4750-4750

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 340 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van: 
 
 het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs
en het voortgezet speciaal onderwijs, alsmede de Wet op het voortgezet onderwijs
in verband met de decentralisatie van de huisvestingsvoorzieningen (24455).
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het voorstel tot decentralisatie naar de gemeenten
van de huisvesting primair onderwijs en voortgezet onderwijs maakt deel uit
van enerzijds de bestuurlijke vernieuwing in het onderwijs en anderzijds de
decentralisatie-impuls van rijkstaken. Beide beleidsterreinen hebben een eigen
achtergrond, eigen kenmerken en eigen spelers. Vandaag vloeien ze samen in
dit wetsvoorstel.
 
 De decentralisatie van huisvestingsvoorzieningen brengt voor betrokkenen –
schoolbesturen, gemeentebesturen maar ook de rijksoverheid – nieuwe
bevoegdheden en dus ook nieuwe verantwoordelijkheden met zich. Natuurlijk
bestaat er verschil van inzicht over de vormgeving van de taak- en bevoegdheidsverdeling.
De belangen lopen immers niet altijd parallel. Het is ons echter opgevallen
dat er in het veld grote steun is voor het onderhavige wetsvoorstel. Hierbij
wil ik nu reeds opmerken dat er ten aanzien van het recht op doordecentralisatie
wel een groot verschil van inzicht bestaat. Hierover kom ik later nog te spreken.
 
 Een ander punt waarvoor de hartelijke steun ontbreekt, is de efficiencykorting.
Dat is niet verwonderlijk. In de memorie van toelichting kunnen wij lezen
dat hierover in april 1992 echter wel afspraken zijn gemaakt tussen het Rijk
en de VNG. Volgens de toenmalige inzichten bedraagt de korting 150 mln. vanaf
het eerste jaar van decentralisatie. Echter, nadat een gemengde werkgroep
de realisatie van de efficiencykorting heeft bestudeerd, is in het uiteindelijke
akkoord met de VNG gekozen voor een gefaseerde invoering oplopend tot 125
mln. in plaats van de 150 mln. die ik zojuist noemde.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Waaruit leidt u af dat er brede steun is voor dit wetsvoorstel?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 CornieljeUit de vele gesprekken die wij hebben gevoerd met betrokkenen.
Ik heb er zojuist al op gewezen dat er enige knelpunten zijn.
Daar kom ik nog over te spreken. Die knelpunten moeten wel opgelost worden.
Maar als je bijvoorbeeld met individuele gemeenten spreekt, dan zeggen zij:
wij hebben een probleem, een knelpunt dat opgelost moet worden, maar alsjeblieft,
ga wel door met deze decentralisatie! Ik heb eigenlijk geen gemeente ontmoet
die zegt dat deze decentralisatie niet door moet gaan. Ik heb al gezegd dat
er bij de besturenbonden op het punt van de doordecentralisatie grote wensen
leven. Daar kom ik nog over te spreken.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Maar u ziet schoolbesturen niet als betrokkenen?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Zeker wel.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Het is mij niet opgevallen dat schoolbesturen grote sympathie hebben voor
dit wetsvoorstel.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik heb zojuist al gezegd dat de besturenbonden, de vertegenwoordigers
van die schoolbesturen in de koepels, een punt maken van de doordecentralisatie.
Ik kom daar later nog over te spreken.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 U zegt dat u geconstateerd heeft dat dit wetsvoorstel grote steun in het
veld geniet. Daar is mij niets van gebleken.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Hebt u niet met gemeentebesturen gesproken?
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik heb ook met gemeentebesturen gesproken. Ik weet niet of u vanmorgen
het faxverkeer nog een beetje hebt bijgehouden, maar wij hebben een aanmerkelijke
hoeveelheid faxen van schoolbesturen gekregen. Ik zou u dus toch willen vragen
om uw waarneming iets zorgvuldiger te formuleren.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Natuurlijk heb ook ik die faxen gekregen. De knelpunten die genoemd worden,
zijn reëel en moeten worden opgelost, maar daar kom ik later over te
spreken. De grondtoon is echter dat men kan instemmen met dit wetsvoorstel.
Ik heb geprobeerd om dat aan te geven in de inleiding van mijn betoog.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik wil niet zeuren, maar dat is onjuist. Het is hartstikke onjuist. Als
u zegt dat het regeerakkoord ervan uitgaat en dat het in de Kamer gesteund
wordt, hebt u een punt. Ook als u zegt dat de VNG, als vertegenwoordiger van
individuele gemeenten, het ermee eens is en het steunt, hebt u een punt. Bij
de schoolbesturen heb ik echter geen sympathie kunnen ontdekken voor dit wetsvoorstel.
Men richt zich in tweede instantie wel op het punt van de doordecentralisatie,
maar dat is een spijtoptie; er is bij het bijzonder onderwijs geen steun voor
dit wetsvoorstel en ik vind dat u hier niet mag beweren dat dat wel zo is.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik bepaal natuurlijk zelf wat ik hier mag beweren. Dit is in ieder geval
de ervaring die ik heb ondervonden in de vele gesprekken die ik heb gevoerd.
Als ik nog even terugga naar de gemeenten: zelfs gemeenten die er erg op achteruit
zouden gaan, zeggen wel "los onze knelpunten op", maar kunnen in het algemeen
de grondgedachte van dit wetsvoorstel steunen.
 
 Indien gedecentraliseerde taken en bevoegdheden door een lagere overheid
goedkoper kunnen worden uitgevoerd, is de VVD-fractie van mening dat de besparing
als gevolg van decentralisatie in beginsel ten goede dient te komen aan die
lagere overheid. Hoewel in de tekst van het regeerakkoord alleen sprake is
van het decentraliseren van randvoorwaardelijke taken, zoals het beheer van
onderwijsgebouwen, naar de lokale overheid, blijkt uit de financiële
bijlage dat wij er toen niet in geslaagd zijn om de reeds ingeboekte efficiencykorting
ongedaan te maken. Dit betekent dat wij met nog meer aandacht moeten kijken
naar het verdeelmodel en de overgangsregeling. Op beide onderwerpen kom ik
later terug.
 
 In het verslag en in het nader verslag zijn wij niet expliciet ingegaan
op de relatie met de Grondwet. Wij zijn van oordeel dat hetgeen hierover in
hoofdstuk 3.3 van de memorie van toelichting is opgemerkt, duidelijk is. Wij
onderschrijven de zienswijze van de regering op dit punt. Toch willen wij
vandaag, bij deze plenaire behandeling, stilstaan bij de relatie tussen dit
wetsvoorstel en artikel 23 van de Grondwet. Een goed aanknopingspunt vormt
de lezing die collega Schutte op 8 maart jl. heeft gehouden voor de Vereniging
van onderwijsrecht. Een van zijn conclusies inzake de toelaatbaarheid van
verticale delegatie was dat landelijke regelgeving zo concreet mogelijke normen
moet bevatten, waardoor een gelijke financiële behandeling van scholen
wordt verzekerd. Dat betekent ook, zo vervolgde collega Schutte, dat er sprake
moet zijn van een adequate rechtsbescherming voor scholen en gemeenten. Dat
zijn wij met hem eens. Het rechtsbeschermingssysteem is in ons land ver ontwikkeld
en biedt een afdoende antwoord op onrechtvaardig overheidsgedrag. Ook anderen
hebben zich over de mogelijkheid van territoriale decentralisatie uitgelaten.
Gesteld voor de keuze tussen territoriale en functionele decentralisatie –
ook wel maatschappelijke decentralisatie genoemd – wordt opgemerkt dat
overdracht van deze verantwoordelijkheid voor huisvestingsvoorzieningen aan
bestaande schoolbesturen nooit volledig kan worden doorgevoerd. Behoud van
onze vrijheid van onderwijs vraagt om blijvende ruimte voor het stichten van
nieuwe scholen. Deze basistaak van de overheid leent zich er eenvoudig niet
voor om volledig overgedragen te worden aan maatschappelijke partijen. Dat
zou in strijd komen met de opdracht van artikel 23 van de Grondwet.
 
 Het kabinet heeft gekozen voor territoriale decentralisatie van de huisvesting
naar gemeenten en niet voor decentralisatie naar schoolbesturen, terwijl het
daar in het kader van de decentralisatie van huisvesting in het HBO wel voor
gekozen heeft. Ook bij de OKF/BVE, de sector van het beroepsonderwijs volwasseneneducatie,
gaat het kabinet hiervan uit. Wij kunnen deze keuze billijken, gelet op onder
meer de schaal waarop voorzieningen tot stand moeten worden gebracht en de
betrokkenheid van de ouders bij juist deze sectoren van het onderwijs.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Wat is de relatie tussen de betrokkenheid van de ouders en het gemeentebestuur?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Niet anders dan dat zij inwoners van de gemeente zijn.
Daar doelt u niet op.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Nee. Ik vind het een beetje een vreemd argument. U zegt voor territoriale
decentralisatie te zijn, omdat de ouders zo betrokken zijn bij het onderwijs?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Nee. Ik bedoel te zeggen dat het gemeentebestuur dichter bij de ouders
staat dan bijvoorbeeld het Rijk. Dat is een legitimatie om het aan het gemeentebestuur
over te dragen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Als je het aan de schoolbesturen overdraagt, staan zij nog dichter bij
de ouders.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Dat lijkt in theorie zo te zijn. De besturenbonden hebben al aangegeven
dat volledige decentralisatie aan de besturen op dit moment niet eens mogelijk
is. Men is er niet toe in staat. Ik kom daar later nog op terug. Naast dit
technische probleem is er nog een ander probleem. Als men het volledig aan
de schoolbesturen overdraagt – dat heb ik net betoogd – kom je
in strijd met artikel 23 van de Grondwet, omdat er dan geen ruimte meer is
om nieuwe scholen te stichten.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Die redenering vermag ik niet in te zien.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Misschien dat ik de heer Van de Camp uit de droom kan helpen. Die zinsnede
haal ik uit Christen Democratische Verkenningen. Een partijgenoot van de heer
Van de Camp, Kerckhaert, heeft dat beweerd.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Dat is een heel nuttige bijdrage aan de discussie. Ik neem aan dat er
ook binnen de VVD over dit soort onderwerpen gediscussieerd wordt.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Zeker.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 De heer Cornielje heeft zojuist met veel instemming de rede van collega
Schutte bij de Vereniging voor onderwijsrecht geciteerd en daar twee elementen
uitgehaald, namelijk de centrale normstelling en de rechtsbescherming. Komt
hij daar in zijn betoog nog op terug? Ik heb in dit wetsvoorstel geen centrale
normstelling kunnen ontdekken, noch een adequate rechtsbescherming.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik kom daar niet meer op terug. Ik heb in het wetsvoorstel wel degelijk
centrale normstelling geconstateerd. Ik beperk het even tot de Wet op het
basisonderwijs. Dat spreekt wat gemakkelijker. Ik noem artikel 65, met de
daar in de wet vastgelegde norm van op voet van gelijkheid behandelen. Ik
noem artikel 69, waarin staat dat er een programma van huisvestingsvoorzieningen
moet komen. Al die normen staan in de wet genoemd. Ik kan er een aantal meer
noemen. De weigeringsgronden worden in de wet opgesomd.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Moeten wij nu niet even spreken over de definiëring van het begrip
normstelling? Wat collega Cornielje nu aan voorbeelden aanhaalt, zijn naar
mijn bescheiden wijze van zien voorbeelden van open beschrijvingen, van open
normen, terwijl het nu juist gaat om concrete normstelling. Alle organen van
enig gezag en lezingen van gewaardeerde collega's beklemtonen dat. De heer
Cornielje sluit zich er, wat mij betreft, nog te selectief bij aan.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Waarschijnlijk niet de heer Schutte. Hij reageerde daar niet op. Hij sprak
in zijn lezing van zo concreet mogelijke normen. Zo concreet mogelijke normen
wil niet zeggen concrete normen, maar zo concreet mogelijk in de zin van het
zo dicht mogelijk benaderend. In dit wetsvoorstel worden zo concreet mogelijke
normen opgesomd. Ik noemde er net een aantal. Hij sprak over verticale decentralisatie.
Dat betekent natuurlijk dat als je de heel concrete, "vastspijkerende" normen
gaat maken waar de heer Van der Vlies om vraagt, er geen sprake meer is van
verticale decentralisatie, maar van een specifieke uitkering. De lagere overheden
mogen dan alleen uitvoeringstechnisch wat doen.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Ik ontken natuurlijk niet dat de zojuist geciteerde normstellingen beduidende
mededelingen van de wetgever zijn. Daar gaat het mij niet om. Wat er vervolgens
op het gemeentebestuurlijke niveau mee gebeurt, is interpretabel en zal van
gemeentebestuur tot gemeentebestuur kunnen verschillen. Dat is nu juist wat
de Onderwijsraad, de Raad van State en bijvoorbeeld prof. Vermeulen niet willen.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Het kenmerk van verticale decentralisatie is nu juist dat je beleidsruimte
biedt aan gemeenten. Dat gebeurt niet zonder meer en zonder begrenzing. Die
begrenzing wordt gegeven in de wet.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Dat is in het algemeen zo bij decentralisatievraagstukken. Ik heb op voorhand
vertrouwen in gemeentebesturen. Daar niet van. Het gaat hier om de interpretatie
van een grondwettelijke bepaling. Dan vereist dat, mij dunkt, wel enige zorgvuldigheid.
Ik heb de heer Cornielje nog niet horen verantwoorden hoe het nu komt dat
de VVD-fractie blijkbaar geen behoefte heeft aan concrete normstelling, terwijl
bijvoorbeeld de organen die ik net noemde, niet de minste in ons maatschappelijk
bestel, daar heel uitdrukkelijk voor pleiten.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Wij zijn voorstander van zo concreet mogelijk binnen het kader van de
territoriale decentralisatie. Ik vind dat het wetsvoorstel ook zo concreet
mogelijke normen stelt. Ik noem de artikelen 65, 69, 70, 74 en 76. Het kenmerk
van decentralisatie is, dat gemeenten daaraan een eigen invulling mogen geven,
maar niet zodanig, dat het openbaar en bijzonder onderwijs niet op gelijke
voet kunnen opereren.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Hoe komt het dan dat de organen die ik zoëven noemde – ik ga
het wat versimpelen – aan het kabinet het verwijt maken dat het een
blanco cheque aan de gemeenten geeft? Dat is toch een vrij fnuikende interpretatie,
waartegen het kabinet zich moet verweren.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Het advies van de Onderwijsraad wordt op dit punt dan ook niet overgenomen
door de Raad van State.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Maar de Raad van State gaat op een onderdeel ervan uitdrukkelijk verder.
 De heer Cornielje moet ze niet tegen elkaar gaan uitspelen.
Ik erken een nuanceverschil, maar de heer Cornielje moet die niet van elkaar
losmaken. Juist op het punt van de normstelling neemt de Raad van State het
wel degelijk van de Onderwijsraad over.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 De heer Van der Vlies begon met een versimpelde voorstelling van zaken.
Dan mag ik toch de conclusie trekken dat zij niet in elkaars verlengde liggen?
Ze hebben verschillende opvattingen neergelegd.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Inderdaad, verschillende opvattingen neergelegd. Blijft staan, dat in
de visie van de heer Cornielje de gemeentebesturen ter zake van het hanteren
van het grondwettelijk recht met alle ins en outs kunnen divergeren.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Dat is een kenmerk van territoriale decentralisatie. De gemeenten kunnen
er een eigen invulling aan geven, maar er moet wel een bepaalde criteria worden
voldaan. Een van de belangrijkste criteria is, dat je openbaar en bijzonder
onderwijs binnen de gemeente op gelijke wijze behandelt. Het staat in artikel
65.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Daarvan heb ik zoëven gezegd, dat dit een niet onbeduidende mededeling
van de wetgever is. Het gaat om de uitwerking en daarover stelde ik enkele
vragen.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ook de weigeringsgronden worden in artikel 74 van de wet genoemd.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Het is altijd zeer eervol als je vanaf die plaats met instemming wordt
geciteerd uit een lezing. Ik zal er thans niet inhoudelijk op reageren omdat
ik straks zelf aan de beurt kom en dan de gelegenheid zal benutten om aan
te geven of aan de voorwaarden die in die lezing werden genoemd in dit wetsvoorstel
wordt voldaan.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Mijn oog viel op het artikel, omdat boven het artikel stond dat de heer
Schutte instemde met het principe van de decentralisatie op het gebied van
de huisvesting. Dat vond ik een interessante gedachte die ik hier wilde memoreren.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Ik hoop dat u het nog even interessant vindt als u mij straks hebt gehoord.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik heb het amendement al gelezen.
 
 Voorzitter! In het kader van de bestuurlijke vernieuwing in het onderwijs
zijn in de afgelopen jaren op tal van plaatsen bestuurlijke eenheden ontstaan,
die in staat moeten worden geacht om niet alleen verantwoordelijkheid te dragen
voor personeelsuitgaven, maar ook voor uitgaven in de sfeer van de huisvesting.
De besturenbonden erkennen in hun brief van november 1995 "dat op dit moment
niet ieder schoolbestuur in staat zal zijn de verantwoordelijkheid voor de
huisvesting op zich te nemen". Hun voorkeur gaat daarom uit naar het recht
op doordecentralisatie. Naar onze opvatting wringt hier de schoen. Of wij
kiezen voor een OKF-achtige benadering voor alle scholen – hiervoor
heb ik reeds opgemerkt dat hieraan belangrijke bezwaren kleven – of
wij kiezen voor de gekozen aanpak, dit om te voorkomen dat gemeenten met onaantrekkelijke
objecten blijven zitten.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik heb toch wel bezwaar tegen dit citaat. De schoolbesturen hebben een
voorkeur voor – om in de officiële terminologie te blijven –
functionele decentralisatie. Ze worden door het regeerakkoord gedwongen naar
de territoriale decentralisatie. Nu leest de heer Cornielje een passage uit
een brief voor, alsof ze alsnog instemming betuigen met territoriale decentralisatie.
Dat doen zij niet. Als hij zegt dat gekozen moet worden voor òf een
OKF-achtige benadering òf territoriale decentralisatie, is er bij hem
dan ruimte voor een OKF-achtige operatie (omgekeerde kapitaaldienstfinanciering)?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik zal niet beweren dat de besturenbonden nu voorstander zijn van territoriale
decentralisatie. Dat hebben zij duidelijk gemaakt in de brieven die wij allemaal
hebben ontvangen. Daarover kan dus geen misverstand ontstaan. Ik heb uit de
brief van 13 of 30 november een citaat gehaald waarin zij erkennen dat niet
alle schoolbesturen die verantwoordelijkheid kunnen dragen wanneer wij zouden
besluiten tot functionele decentralisatie, ook wel maatschappelijke decentralisatie
genoemd. Zo verwonderlijk is dat niet, want er zijn in het basisonderwijs
en ook in het voortgezet onderwijs veel schoolbesturen en ook veel kleine
schoolbesturen die dan belast worden met heel grote verantwoordelijkheden.
De besturenbonden erkennen dat niet alle kleine besturen dat op dit moment
kunnen dragen. Dat zou dus kunnen leiden, ook in de visie van de heer Kerckhaert,
tot een bestuurlijke schaalvergrotingsoperatie om dat over te kunnen nemen
en daar zitten wij op dit moment niet op te wachten.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Voorzitter! Ik had mij eigenlijk voorbereid op een rustige middag, maar
met zoveel "vreemde" interpretaties moet je bijna na iedere zin interrumperen.
Wat dacht de heer Cornielje dan bijvoorbeeld van de gemeente Valburg, een
kleine gemeente van 7000 inwoners en een brede scholengemeenschap met 1200
leerlingen? Is die in bestuurlijk opzicht wel zo competent om die school te
besturen, althans de gebouwen te beheren?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Vindt u dan van niet?
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ja, ik vind van niet.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik denk dat wij het dan over zaken van een andere orde hebben. Er is een
verschil tussen een gemeentebestuur met een behoorlijke begroting en een behoorlijk
ambtelijk apparaat dat de zaken kan voorbereiden voor meer scholen –
dan heb je niet alleen het openbaar onderwijs, maar ook het bijzonder onderwijs
onder je – en één schoolbestuurtje dat de verantwoordelijkheid
heeft voor de huisvesting van die school. Mij dunkt dat daar nogal een verschil
tussen is.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Wie zegt dat de gemeente Valburg in staat is om de goede ambtelijke ondersteuning
te leveren? Voor hetzelfde geld zit die school in Valburg in een groot schoolbestuur
en gaat het stukken beter.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Daar spreek ik nog over.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Waarover?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik spreek dadelijk nog over dit soort bijzondere gevallen, waarvoor het
misschien wenselijk is om gebruik te maken van de mogelijkheid tot doordecentralisatie.
Die is er natuurlijk al als de gemeente Valburg die verantwoordelijkheid niet
op zich wil nemen omdat er een grote scholengemeenschap is binnen de gemeentegrenzen.
Als de gemeente die verantwoordelijkheid niet op zich wil nemen, maar het
schoolbestuur wel, dan verzet deze wet zich er niet tegen om de verantwoordelijkheid
over te dragen. Als aan de andere kant een schoolbestuur graag het recht wil
hebben om die verantwoordelijkheid op zich te nemen, ontstaat er een discussie
over de vraag of dat recht op doordecentralisatie moet worden toegekend of
niet. Daar kom ik dadelijk op terug.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 U bent het dus met mij eens dat een klein schoolbestuur niet per definitie
slechter is dan een klein gemeentebestuur?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik vind dat u nu onvergelijkbare grootheden tegenover elkaar stelt.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 U begon er zelf mee door te zeggen dat een klein gemeentebestuur het beter
zou kunnen dan een klein schoolbestuur.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Wij spreken toch over zaken van verschillende orde. Enerzijds spreken
wij over een gemeentebestuur met vele scholen binnen haar gemeentegrenzen
dat voor de huisvesting van al die scholen moet zorgdragen en anderzijds één
schoolbestuurtje dat behoorlijke financiële lasten zal moeten dragen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Wij hadden het niet over een gemeente met vele scholen binnen de gemeentegrens.
Wij hadden het over de gemeente Valburg, maar het geldt niet alleen voor de
gemeente Valburg, maar bijvoorbeeld ook voor de gemeente Dongen of de gemeente
Steenwijk, waar toevallig één voormalige rijksschool aanwezig
is. Ik begrijp echt niet waarop u uw uitspraak baseert dat een klein gemeentebestuur
de gebouwen beter zou kunnen beheren dan een wat groter schoolbestuur. Dat
kunt u gewoon niet hardmaken.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Je zou ook kunnen denken aan een gemeente als Holten, een kleine plattelandsgemeente
in Overijssel met een vrij grote scholengemeenschap voor scholieren uit de
gehele regio. In dat specifieke geval zou het wel eens van belang kunnen zijn
dat er afspraken worden gemaakt als een gemeente de verantwoordelijkheid liever
bij het schoolbestuur legt en als het schoolbestuur dat ook wenst en aankan.
Daar verzet ik mij niet tegen en het wetsvoorstel verzet zich daar ook niet
tegen.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Voorzitter! Is de heer Cornielje niet van mening dat hij een wat erg paternalistische
opstelling kiest? Het gaat om het creëren van mogelijkheden. Wanneer
schoolbesturen in een gesprek met het gemeentebestuur beargumenteren waarom
zij het willen en aantonen dat zij het kunnen, moet toch de mogelijkheid er
zijn, ook op wens van het bestuur van een bijzondere school, tot doordecentralisatie
over te gaan? Ik vind de houding van de heer Cornielje nogal paternalistisch.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 De laatste woorden mag u inslikken, want ik ben het met u eens. Met mijn
volgende passage kom ik u hopelijk tegemoet.
 
 Zoals wij ook in het verslag en het nadere verslag hebben gesteld, hebben
wij oog voor de wens van grotere schoolbesturen van scholen voor voortgezet
onderwijs om de verantwoordelijkheid voor de huisvesting van de gemeente over
te nemen. Hetgeen hierover is opgemerkt in de nota naar aanleiding van het
verslag is naar onze mening wat te mager. Het moet toch mogelijk zijn in overleg
met de VNG en de besturenbonden modellen te ontwikkelen die enerzijds tegemoetkomen
aan de wens van besturenbonden en waarbij zich anderzijds geen negatieve gevolgen
voor de gemeenten voordoen? Is de staatssecretaris bereid dit terrein te laten
verkennen door een onafhankelijke derde dan wel door VNG en besturenbonden
in een gemengde werkgroep te zamen?
 
 Ik heb er begrip voor dat het problematisch is om dit in de wet op te
nemen, zoals wij hadden gevraagd, en dat het ook moeilijk is om een algemene
maatregel van bestuur daarvoor te ontwerpen. Wij zouden de staatssecretaris
echter willen vragen dit te laten verkennen, zodat er een model ontstaat waar
beide mee kunnen leven en dat drempelverlagend werkt voor doordecentralisatie.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Als ik dat goed begrijp, betekent het dat de heer Cornielje niet uitsluit
dat de wet zoals zij er nu ligt op termijn gewijzigd zou kunnen worden, naar
aanleiding van de resultaten van zo'n werkgroep.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Het is nu al mogelijk, maar alleen op voorstel van de gemeenten, overigens
in overeenstemming met het schoolbestuur waaraan gedecentraliseerd wordt.
Dat is logisch. Nu kan er omgekeerd een vraag van het schoolbestuur komen,
dat het graag zelf zou willen. Om het schoolbestuur nu niet te afhankelijk
te maken van de gemeente, stel ik voor een gemengde werkgroep aan het werk
te zetten, die wat modellen uitwerkt waaraan doordecentralisatie moet voldoen.
Een van de elementen is natuurlijk dat je niet alleen de krenten uit de pap
neemt, maar dat je bijvoorbeeld ook de oude gebouwen mee overneemt. Ik kan
mij bijvoorbeeld heel goed voorstellen dat het OMO-bestuur in Brabant afspraken
maakt met verschillende gemeentebesturen om zelf het beheer van onderwijsgebouwen
over te nemen. Het OMO-bestuur kan natuurlijk niet zeggen dat het alleen bepaalde
scholen wil hebben en de verouderde gebouwen niet. Dat moet allemaal in dat
soort modellen worden opgenomen.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Dat lijkt mij volstrekt logisch, maar u gaf net zelf al aan dat het gemeentebestuur
op dit moment volgens het wetsvoorstel bepalend is.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Dat klopt.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Uw voorstel zou, als ik het goed begrijp, er eventueel toe kunnen leiden
dat het tot wet verheven wetsvoorstel op dat punt moet worden
aangepast, zodat de eenzijdigheid uit de wet gaat.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Aanpassing is niet noodzakelijk, maar het zou eventueel kunnen.
 
 Prof. De Haan heeft de vraag opgeworpen of het Rijk bij decentralisatie
geen uitgebreider economisch claimrecht aan de gemeente kan overdragen dan
het zelf volgens de geldende wet heeft. Volgens De Haan vindt er een vorm
van verkapte of geruisloze onteigening plaats, hetgeen zelfs strijdig is met
de Grondwet. Hij beveelt aan om het wetsvoorstel op dit punt te wijzigen.
Daartoe had ik een amendement willen voorbereiden, maar ik heb begrepen dat
het amendement inmiddels is gemaakt en ingediend door de collega's Van de
Camp en Van der Vlies. Graag vernemen wij het oordeel van de staatssecretaris
over dit amendement.
 
 In het verdeelmodel worden verschillende maatstaven gehanteerd die er
samen voor zorgen dat gemeenten over voldoende middelen beschikken om de bij
wet opgedragen taak naar behoren uit te voeren. In onze ogen is dit voor een
belangrijk deel eerder techniek dan politiek. Je kiest immers relevante maatstaven
die per definitie tot een goede uitkomst zullen leiden. Aanvankelijk ontbraken
de maatstaven lage-inkomenstrekkers en allochtonen. Op advies van de Raad
voor de gemeentefinanciën zijn deze later toegevoegd. Overigens is het
gewicht van beide maatstaven slechts 1% in de verdeling. Dat komt overeen
met ongeveer 20 mln.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Waar is deze berekening op gebaseerd? Volgens mij dragen we maar 1,6 mld.
over. U zei dat 1% gelijk staat aan 20 mln.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik spreek over de maatstaf voor allochtonen en de maatstaf voor lage-inkomenstrekkers.
In het verdeelmodel staan die voor 1% van het totale bedrag, en dat is ongeveer
20 mln. Wij vragen ons af hoe deze maatstaven zich verdragen met de eis van
globaliteit die aan het verdeelmodel gesteld wordt. Wij vragen ons ook af
of we niet bezig zijn een element in de structuur in te bouwen dat daar eigenlijk
niet in thuishoort. De staatssecretaris is verbaasd over de twijfel die is
ontstaan over de relevantie van de maatstaven voor allochtonen en lage-inkomenstrekkers,
zo kunnen we lezen in de nota naar aanleiding van het verslag. Niet alle allochtonen
behoren tot de kansarmen. Nu wordt in het verdeelmodel wel structureel geld
daarvoor gereserveerd. De staatssecretaris merkt op dat met name voor de maatstaf
allochtonen geldt dat landelijk gezien het gewicht vrijwel verwaarloosbaar
is. Ik noemde daarnet al 20 mln. Voor bijvoorbeeld grote steden, als Amsterdam,
geldt dat ze via deze maatstaf een substantieel bedrag krijgen toegekend.
Het lijkt erop dat we hier niet te maken hebben met een technische, maar een
politieke keuze. Het argument dat extra gewichtengeld, automatisch extra huisvestingsgeld
noodzakelijk maakt, vinden wij niet sterk.
 
 Ik stel hier tegenover dat er helaas geen maatstaf groeigemeente is opgenomen
in het verdeelmodel, terwijl aantoonbaar is dat gemeenten als Almere, Houten
en andere groeigemeenten, met het huidige verdeelmodel na vijf jaar niet uit
de voeten kunnen. Er treden knelpunten op die naar de mening van de VVD-fractie
opgelost moeten worden. Het mag niet gebeuren dat sommige scholen wettelijk
de ruimte krijgen voor individuele leerlingbegeleiding – verkleining
van groepsgrootte voor onderwijs in eigen taal en cultuur – zonder dat
er zekerheid bestaat dat het om achterstandsleerlingen gaat, terwijl andere
scholen in bepaalde groeigemeenten eenvoudigweg niet gerealiseerd kunnen worden.
Graag horen we van de staatssecretaris waarom de maatstaf allochtonen wel
past in de structuur van het verdeelmodel en de maatstaf groeigemeente niet.
Ik wijs hierbij op de eis van globaliteit die aan het verdeelmodel gesteld
wordt. Wij stellen dan ook voor om voor de groeigemeenten, die niet alleen
in het verleden, maar ook vandaag en in de toekomst door de rijksoverheid
belast zijn met een groeitaak, een specifieke voorziening te treffen in het
verdeelmodel.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Kan de heer Cornielje een tipje van de sluier oplichten? Hoe stelt hij
zich dit voor?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Volgens de techniek kun je op twee manieren te werk gaan. Je kunt voor
deze groep een maatstaf in het verdeelmodel opnemen en daar een bepaald gewicht
aan toekennen. Daar heeft het kabinet niet voor gekozen. Je kunt ook, en daarom
spreek ik over een knelpuntenvoorziening, via het integratie-artikel ervoor
kiezen om voor zo'n knelpunt geld te reserveren. Je moet dat geld dan wel
uitdrukkelijk benoemen. Daarom sprak ik duidelijk over groeigemeenten die
belast zijn met een groeitaak. Deze gemeenten kennen knelpunten.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Hoe wordt die "knelpuntenpot" dan gevoed? Wordt dat geld door minister
Zalm bijgedragen?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik spreek niet over exogeen geld. Ik spreek over een voorziening. Straks
wordt er 1,7 mld. in het Gemeentefonds gestopt. Dat geld moet voldoende zijn
voor alle gemeenten om te voorzien in de huisvesting. Dit geldt dus ook voor
de groeigemeenten. Dit betekent dat het totaalbedrag ook voor deze gemeenten
geldt. Het komt dus van het totaal af.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Alle gemeenten krijgen wat minder om een knelpuntenpotje te vormen voor
de groeigemeenten?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik heb ook in het nader verslag als enige een dekking aangegeven. Die
dekking is niet door het kabinet overgenomen. Het hecht aan een maatstaf allochtonen.
Ik heb gezegd dat een bedrag van 20 mln. daarvoor kan worden uitgegeven. De
knelpuntenvoorziening zou wel eens met dat bedrag overeen kunnen komen. Dan
heb je dus wat aangegeven.
 
 Los van de vraag of ik dat hier en nu aangeef, moeten alle gemeenten in
het totale verdeelmodel daarmee uit de voeten kunnen. Het kan niet zo zijn
dat groeigemeenten daarmee onvoldoende uitkomen. Ik noem Almere als voorbeeld.
Almere wordt door het Rijk aangewezen om te bouwen. Dit geldt ook voor Houten.
Het is onvoorstelbaar als ze geen scholen meer kunnen bouwen. Ik vind dat
in het verdeelmodel daarmee rekening gehouden moet worden en dat ze die middelen
krijgen.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Verstaat de heer Cornielje onder het totaal ook de efficiencykorting
van 125 mln.?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik heb in mijn inleiding gezegd dat de regeringscoalitie er niet in geslaagd
is om de reeds ingeboekte efficiencykorting, die tot 125 mln. oploopt, ongedaan
te maken. Dat kan men wel vervelend vinden, maar dat is wel de situatie waarmee
wij te maken hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Maar de redelijkheid van uw argument dat het eigenlijk uit het totale
bestand gefinancierd moeten worden, is compleet weg als u van dat bedrag 125
mln. afhaalt. Dan kunt u toch niet meer volhouden dat met dat bedrag iedereen
op hetzelfde niveau bekostigd wordt als historisch is aangegeven?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik ga uit van het budget dat wij ook in het regeerakkoord geaccordeerd
hebben. Dat budget kent ook een efficiencykorting, oplopend tot 125 mln. Dan
gaat er nog 1,7 mld. in het Gemeentefonds. Dat bedrag moet toereikend zijn
voor alle gemeenten om onderwijshuisvesting te bekostigen. Dit geldt dus ook
voor de groeigemeenten.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Gesteld dat de staatssecretaris er niet in slaagt om met het bedrag minus
125 mln. rond te komen, wat u wenst, bent u als VVD dan niet bereid om toch
te kijken naar de efficiencykorting? Dat is voor u een heilige afspraak in
het regeerakkoord?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Wat zijn heilige afspraken? Het gaat om politieke afspraken. Helaas, zo
moet ik zeggen, werden wij geconfronteerd met een door het vorige kabinet
ingeboekte efficiencykorting. Die was ook verwerkt in de meerjarenraming.
Dan moet je dus extra geld vinden om dat ongedaan te maken. U weet dat daar
geen ruimte voor was in de zaken zoals dit kabinet die aantrof. Dat kun je
betreuren, maar, nogmaals, die ruimte was er niet. Die ruimte zie ik nu ook
niet. Vanochtend hoorde ik wel op de radio collega Van der Ploeg die ongeveer
3 mld. uitgaf, overigens niet aan onderwijshuisvesting, zo merk ik op aan
het adres van collega Liemburg. Ik herhaal dat dit geld er nog niet is. Het
is dan ook een beetje te gemakkelijk om hier voor sinterklaas te spelen.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 U speelt omgekeerd sinterklaas. U zadelt de staatssecretaris op met de
opdracht om te proberen binnen het totaal alle gemeenten tegemoet te treden.
Maar het totaal is minder, namelijk minus 125 mln. Dat moet u zich realiseren,
als u een wens uitspreekt aan het adres van de staatssecretaris.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Dat realiseer ik mij ook. Daarom ben ik mijn inleiding er ook mee begonnen.
Ik heb daarbij ook het kader geschetst waarin wij moeten blijven. Wellicht
kunnen wij bij een nieuw regeerakkoord kijken of er wat extra ruimte voor
vrijgemaakt kan worden.
 
 Mijnheer de voorzitter! Er zullen als gevolg van de invoering van dit
wetsvoorstel voorzienbare en niet-voorziene knelpunten optreden. Bij de voorzienbare
knelpunten denken wij aan de groeigemeenten, zoals ik al gezegd heb. Wij denken
dan ook aan de zogeheten pijplijnprojecten. Ik noem onder andere Holten en
Zutphen. Een voorzienbaar knelpunt treedt op door de wijziging van het gewicht
van de maatstaf leerlingen voortgezet onderwijs van 75% naar 50% na drie jaar.
Dan wordt er namelijk een nieuwe categorie nadeelgemeenten gecreëerd.
 
 Er zijn maximaal 27 gemeenten, waaronder groei- en pijplijngemeenten,
die er na vijf jaar meer dan 3,75% op achteruit dreigen te gaan. Ik heb het
over een maximumaantal van 27, omdat zich daaronder ook gemeenten bevinden
die tengevolge van bijvoorbeeld gemeentelijke herindeling van die lijst geschrapt
kunnen worden. Hoe meer wij erin slagen om die andere problemen op te lossen,
des te kleiner wordt dat lijstje. De totale problematiek van deze maximaal
27 gemeenten bedraagt ten hoogste 13,8 mln. per jaar na vijf jaar. De VVD-fractie
is van mening dat de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
en de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken te gemakkelijk voorbijgaan aan
deze zogenaamde restproblematiek. De stelling dat er geen grond is voor het
stellen van een absolute bovengrens aan het gemeentelijk nadeel, wordt door
ons dan ook niet onderschreven. Hierbij komt de factor tijd om de hoek kijken.
Wellicht hebben deze gemeenten meer tijd nodig om in de richting van het nieuwe
verdeelmodel te groeien. Als het goed is, moet het nieuwe model ook voor deze
gemeenten op termijn structureel voldoende zijn. Wij willen een tijdelijke
knelpuntenvoorziening treffen die het nadeel voor al deze gemeenten beperkt
tot maximaal 3,75%. Wanneer wij dit debat kunnen afsluiten met deze uitspraak,
zou naar onze vaste overtuiging het draagvlak voor deze decentralisatie-operatie
aanmerkelijk groter worden. Is de staatssecretaris bereid om deze uitspraak
voor haar rekening te nemen en dienovereenkomstige voorstellen te doen voor
een knelpuntenvoorziening?
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Dit is dus het tweede knelpunt?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ja. Er zijn meerdere knelpunten. Het eerste betreft de groeigemeenten.
Daarnaast zijn er de pijplijngemeenten en het verlagen van 75% naar 50% van
het gewicht van de maatstaf schoolleerlingen voortgezet onderwijs. Het derde
knelpunt is de lijst van gemeenten die er meer dan 3,75% na vijf jaar op achteruit
dreigen te gaan. Dat is naar ons oordeel de totale problematiek die opgelost
moet worden.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 U sluit uw bijdrage in eerste termijn af met een overzichtje van de kosten
die daarmee verbonden zijn?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Wij hebben dat al eerder gedaan. Wij hebben in het nader verslag namelijk
gevraagd wat het allemaal kost. Ik heb net al een aantal bedragen genoemd.
Voor de lijst van 27 gemeenten die er meer dan 3,75% op achteruit dreigen
te gaan, kost het 13,8 mln. per jaar. Daaronder zitten gemeenten zoals Almere
en Houten. Als je die problemen afzonderlijk oplost, verlicht dat aanzienlijk
de totale problematiek.
 
 Bij de bepaling van de historische vergoeding is het ijkmoment van groot
belang. Dat zal 1 juli 1996 zijn. Hiermee heeft de staatssecretaris een instrument
in handen om voor sommige gemeenten de historische vergoeding
hoger dan wel lager uit te laten vallen. In het investeringsschema 1996, dat
in het najaar van 1995 is gepubliceerd, staat een aantal projecten, waaronder
Holten en Zutphen. Is de constatering juist dat, indien deze projecten vóór
1 juli 1996 toestemming krijgen om tot aanbesteding over te gaan, dit een
gunstig effect heeft op de historische vergoeding? Graag vernemen wij van
de staatssecretaris welke gemeenten die op de lijst van nadeelgemeenten voorkomen,
dus welke gemeenten die een nadeel hebben dat groter is dan 3,75%, door deze
toestemming gecompenseerd zouden kunnen worden? Hoeveel middelen zijn hiermee
op jaarbasis zijn? Zal versnelde toestemming tot aanbesteding voor deze gemeenten
enige soelaas bieden?
 
 Wij kunnen instemmen met een overgangstermijn van vijf jaar, wanneer ook
de restproblematiek op een bevredigende wijze wordt opgelost. Wij delen de
mening van de regering dat vijf jaarlijkse stappen van maximaal 0,75% korting
op de uitkering uit het Gemeentefonds door de gemeenten op te vangen moeten
kunnen zijn. Wel hebben wij moeite met de wijziging van het gewicht van de
maatstaf schoolleerlingen voortgezet onderwijs na drie jaar van 75% naar 50%.
Dit levert een nieuwe categorie voordeelgemeenten op en als keerzijde natuurlijk
ook een nieuwe categorie nadeelgemeenten. Deze nadeelgemeenten zullen echter
niet worden gecompenseerd. De Raad voor de gemeentefinanciën heeft hierop
gewezen. Het is onzes inziens beter om deze overgang eventueel na een grondige
evaluatie pas te overwegen aan het einde van het vijfde jaar.
 
 Bij een operatie van deze omvang treden altijd onvoorziene knelpunten
op. Deze kunnen het gevolg zijn van calamiteiten zoals wateroverlast. Hoe
denkt het kabinet hiermee om te gaan? Daarnaast hechten wij eraan dat de staatssecretaris
gedurende het invoeringsproces de vinger aan de pols houdt en bijstuurt waar
en wanneer dat nodig is. Welke instrumenten heeft ze daar dan nog voor? Het
is misschien ook beter om in dit verband te spreken over "de staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen".
 
 Voorts is niet geheel duidelijk of de algemene maatregel van bestuur voor
het integratie-artikel bij de Staten-Generaal voorgehangen wordt. De huidige
Financiële-verhoudingswet biedt deze mogelijkheid niet, maar de nieuwe
wel. Interpreteer ik de nota naar aanleiding van het nader verslag juist,
wanneer ik concludeer dat, indien de nieuwe Financiële-verhoudingswet
tijdig in het Staatsblad staat, de integratie-AMvB voorgehangen wordt? Zo
niet, op welke wijze wordt de Kamer dan erbij betrokken? Die betrokkenheid
stellen wij toch wel zeer op prijs. Wij hebben nu nog geen inzicht in de definitieve
cijfers en kunnen op dit punt dan ook geen definitief oordeel geven.
 
 Terecht merkt de staatssecretaris op dat de onderhavige regeling op eigen
merites moet worden beoordeeld. Met de regeling wordt geen herverdeling beoogd,
maar herverdeling is wel een gevolg ervan. Wanneer ik gemeentebestuurder was,
zou ik kijken naar de cumulatie van herverdeeleffecten, ook van de nieuwe
Financiële-verhoudingswet. Met andere woorden: wat is het saldo? In het
ene geval kunnen de positieve en de negatieve effecten tegen elkaar worden
weggestreept. In een ander geval versterken zij elkaar, in positieve zin of
in negatieve zin. Het is daarom verstandig nu reeds vast te stellen dat een
eventueel negatief herverdeeleffect als gevolg van deze regeling begrensd
wordt tot maximaal 0,75% per jaar met een maximum van 3,75% na vijf jaar.
 
 De Tweede Kamer wordt wel eens verweten dat zij alleen belangstelling
heeft voor veelbelovend nieuw beleid. Wij hebben echter ook belangstelling
voor de uitvoering. Het is naar onze mening goed om voor 1 januari 1997, dus
nog voor de invoering, een evaluatieplan gereed te hebben. Met dit plan kan
reeds in een vroeg stadium begonnen worden met het stelselmatig toetsen en
beoordelen van de uitvoering. Zijn beide staatssecretarissen ertoe bereid
een dergelijk uitvoeringsplan op te stellen?
 
 Op het gebied van het achterstallig onderhoud en de reserves is er sprake
van forse bedragen: 400 mln. aan achterstallig onderhoud en 380 mln. aan reserves.
Heeft het onderzoek van het NEI al wat opgeleverd? Wat is de stand van zaken?
 
 Ik kom tot een afronding. Het wetsvoorstel is zeer gedegen voorbereid.
Allereerst heeft de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
een jaar extra genomen; de invoeringsdatum is verschoven van 1 januari 1996
naar 1 januari 1997. Hierdoor hebben ook gemeenten en schoolbesturen een jaar
langer de tijd gekregen om zich op de nieuwe situatie voor te bereiden.
 
 Ook de Tweede Kamer heeft zich intensief met de materie beziggehouden.
Op verzoek van de fractie van de VVD is een wetgevingsrapport over de financiële
aspecten van het wetsvoorstel door de staf van de commissie voor de Rijksuitgaven
opgesteld. Ook tijdens het begrotingsonderzoek heeft de Kamer speciaal aandacht
geschonken aan decentralisatie van huisvestingsvoorzieningen.
 
 Het ministerie heeft in een openbare bijeenkomst van de vaste commissie
voor OCW een technische briefing verzorgd die zeer verhelderend heeft gewerkt.
Er zijn twee verslagronden geweest om alle vragen te stellen en te beantwoorden,
wat tegenwoordig slechts in uitzonderlijke gevallen door de commissie wordt
toegestaan.
 
 De vele gesprekken met betrokkenen en de vele toegezonden commentaren
wijzen, met de kanttekeningen die ik eerder hierbij maakte, in dezelfde richting.
Men wil zo snel mogelijk duidelijkheid.
 
 De leden van de fractie van de VVD zijn ervan overtuigd dat wij met dit
wetsvoorstel een stap in de goede richting zetten, zowel voor de decentralisatie
van rijkstaken als voor de bestuurlijke vernieuwing in het onderwijs. Ondanks
de gedegen voorbereiding houden wij echter twijfels over een zorgvuldige invoering.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen zal ons vandaag
ondubbelzinnig ervan moeten overtuigen dat invoering met ingang van 1997 volledig
verantwoord is. Zowel in het verslag als in het nader verslag heb ik namens
mijn fractie aan haar gevraagd expliciet te verklaren dat zij de volle politieke
verantwoordelijkheid voor een zorgvuldige invoering wil dragen. Helaas hebben
wij hierop geen duidelijk "ja" gehoord. Gelet op de onzekerheden die nu eenmaal
verbonden zijn aan een operatie als deze, moeten de Tweede en de Eerste Kamer
ervan kunnen uitgaan dat staatssecretaris Netelenbos zelf het volste vertrouwen
heeft in het welslagen ervan. Als ze dat niet of niet volledig
heeft, moet dat hier en nu gezegd worden. Ik vraag haar dan ook hierover geen
enkel misverstand te laten bestaan. Als wij moeten kiezen tussen snelheid
en zorgvuldigheid, kiezen wij voor zorgvuldigheid.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Voorzitter! Is het niet vreemd dat de heer Cornielje deze vraag expliciet
aan de staatssecretaris stelt? Het is toch een gegeven, dat wanneer de regering
een voorstel doet, zij daar van harte achter staat. Dan is het toch volkomen
onnodig deze vraag te stellen? Spreekt hieruit misschien wantrouwen?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Wantrouwen is een groot woord, maar wij hebben een commentaar van de Vereniging
van Nederlandse gemeenten gekregen en daarin worden veel technische en feitelijke
aanpassingen voorgesteld. Zij zegt dat het wetsvoorstel op een aantal punten
niet duidelijk genoeg is. Die vereniging moet natuurlijk in de praktijk met
de wet werken. Wij hebben een aantal amendementen voorbereid waarvan ook de
heer Stellingwerf kennis heeft kunnen nemen. Met die amendementen willen wij
de technische onduidelijkheden wegnemen. Daarmee geven wij een signaal af
en werpen wij de vraag op: is de invoering van deze wet wel goed geregeld?
Wij kunnen dat op deze manier heel moeilijk beoordelen. Wij zijn geen bestuurders.
Wij moeten het werk van het kabinet controleren. Daarom vraag ik in het verslag,
maar ook in het nader verslag expliciet aan de staatssecretaris: neemt u de
volle politieke verantwoordelijkheid voor de invoering?
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Dat hoeft geen vraag te zijn. Die verantwoordelijkheid heeft zij gewoon.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Dat is waar, maar op het moment dat je die vraag stelt en er een omtrekkende
beweging volgt, word je enigszins argwanend. In zo'n geval denk ik: je kunt
beter die vraag stellen en een duidelijk antwoord krijgen dat dan ook in de
Handelingen wordt opgenomen. Als het antwoord gewoon "ja" is, is de kwestie
snel opgelost. Ik zie de staatssecretaris nog niet knikken, dus wij wachten
af wat het antwoord morgen zal zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Vlucht de heer Cornielje met deze vraag niet voor zijn eigen
verantwoordelijkheid?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Neen.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 De Kamer is medewetgever. Dus niet alleen de regering is verantwoordelijk
voor de wetgeving. De Kamer is dat ook. Als u niet tevreden bent of twijfels
heeft over het een en ander, belet niets u een bepaling in de wet te laten
opnemen. Dat zou u ook kunnen doen in plaats van de staatssecretaris te wijzen
op haar verantwoordelijkheden. Misschien hoopt u stiekem dat de invoering
chaotisch zal verlopen. Dan kan de VVD-fractie zowel hier als in de Eerste
Kamer de staatssecretaris voor het blok zetten. Ik veronderstel dat dit echter
niet de bedoeling is.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik vind dat je goed in aanmerking moet nemen hoe de verhoudingen liggen.
De regering is bestuurlijk verantwoordelijk voor de indiening van het wetsvoorstel.
Wij ontlopen de behandeling van dit wetsvoorstel niet. Wij zijn medewetgever
en als wij tegen dit wetsvoorstel "ja" zeggen, staan wij er ook volledig achter.
Echter, dan moet ik ook de overtuiging hebben dat het wetsvoorstel technisch
goed uitvoerbaar is en dat wij straks niet te maken krijgen met allerlei uitvoeringsproblemen.
Als dat het geval is, moet je kunnen zeggen: wij hebben er alles aan gedaan.
Zojuist heb ik opgesomd wat de Kamer gedaan heeft om een zorgvuldige behandeling
in de Kamer te bevorderen. Ik vind dat wij niet veel meer hadden kunnen doen
dan dat. Daarom mag ik nu aan de staatssecretaris vragen: staat u in politiek
opzicht volledig achter het voorgestelde en denkt u dat er sprake zal zijn
van een zorgvuldige invoering? Als zij op dit punt twijfels heeft, moet zij
ons dat meedelen. In dat geval kunnen wij dat gegeven betrekken bij ons eindoordeel.
Misschien zal zij zeggen dat er vragen leven ten aanzien van de invoering
op een bepaald terrein. Zoiets kunnen wij dan mee laten wegen en uiteindelijk
zouden wij kunnen zeggen: dit vinden wij een aanvaardbaar risico. Het is ook
mogelijk dat zij geen moeilijkheden ziet, dat ze volledig de politieke verantwoordelijkheid
voor dit wetsvoorstel neemt en dat zij het volste vertrouwen heeft dat het
op een goede manier wordt ingevoerd. Dat zou het voor ons veel gemakkelijker
maken "ja" te zeggen.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Voorzitter! Het zal altijd een kwestie van inschatting blijven. Hoe alles
verloopt blijkt pas als de feiten er zijn en de termijnen gaan gelden. Wat
moet de staatssecretaris met haar antwoord aangeven om te bewerkstelligen
dat de heer Cornielje met een amendement komt om de invoeringsdatum bijvoorbeeld
een jaar te verschuiven?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Zover ben ik nog helemaal niet. Wat ik heel belangrijk vind, is een evaluatieplan.
Mijn voorstel is: stel van tevoren vast waarop de invoering getoetst zal worden.
Men zou dus van tevoren de criteria voor toetsing vast moeten stellen, zodat
de Kamer gedurende de komende jaren de invoering kan volgen en begeleiden.
Ik ben heel benieuwd wat de staatssecretaris hiervan vindt. Graag hoor ik
of zij bereid is de Kamer op deze manier te informeren.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Voorzitter! Waar staat in het verkiezingsprogramma van de VVD dat de gebouwen
moeten worden gedecentraliseerd naar de gemeenten?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Dat staat in het regeerakkoord.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Hoe komt het daarin terecht?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Via overleg tussen de verschillende politieke partijen. De VVD is een
groot voorstander van decentralisatie. Wij zijn er voor om de verantwoordelijkheid
zo dicht mogelijk bij de lagere bestuursniveaus neer te leggen. Dat zou de
heer Van de Camp ook moeten aanspreken.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik constateer dat dit niet in het verkiezingsprogramma van de VVD staat.
De fractie van de heer Cornielje heeft in mei 1993 een nota uitgebracht, getiteld
"Op weg naar een pedagogisch ondernemerschap". Daarin wordt
eerder de indruk gewekt dat de VVD de gebouwen ook naar de schoolbesturen
wil decentraliseren. Is de VVD bij het regeerakkoord van mening veranderd?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Nee, zeker niet. Voor een deel gebeurt het al, bijvoorbeeld bij het HBO.
Daar gaat het ook naar de instellingen. In de BVE-sector, bij het beroepsonderwijs
en de volwasseneneducatie, gebeurt het ook. Ik heb zojuist al aangegeven,
gelet op de afweging waar wij voor stonden, dat het beter was om de verantwoordelijkheid
bij de gemeentebesturen neer te leggen. Ik heb geprobeerd om dat duidelijk
te motiveren. In dat opzicht is er geen sprake van een wijziging van ons standpunt.
Het gaat ons om op maat toegesneden primair onderwijs en op maat toegesneden
voortgezet onderwijs.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Voorzitter! Dank, in het bijzonder aan mevrouw Liemburg, dat ik nu al
het woord krijg, want ik moet de vergadering straks even verlaten. Ik hoop
dat ik snel kan terugkeren.
 
 Het wetsvoorstel om de huisvestingsvoorzieningen voor het primair en het
voortgezet onderwijs te decentraliseren, is van verstrekkende betekenis. In
feite wordt hiermee de weg geëffend voor een versterking van de rol van
de gemeenten in het onderwijsbeleid. Een oude wens van paars lijkt nu in vervulling
te kunnen gaan. Het gevaar is groot dat de besluitvorming langs voorspelbare
lijnen verloopt. De huidige coalitiepartijen hebben in meerdere of mindere
mate altijd al geijverd voor decentralisatie, maar stuitten tot voor kort
vooral op de christelijke partijen die zich beriepen op de Grondwet. Zij wilden
aan een grondwetsherziening op dit punt niet meewerken.
 
 Als de discussie ook deze keer niet verder zou komen, dan zou de uitkomst
tamelijk voorspelbaar zijn, met een aangescherpte politieke en maatschappelijke
polarisatie als mogelijk gevolg. Maar niet minder belangrijk is dat de Staten-Generaal
op deze manier te kort zouden schieten in het omgaan met de Grondwet. De Grondwet
bindt ons allen in gelijke mate, maar de Grondwet vormt voor niemand, als
het goed is, het laatste woord. Als het echt om belangrijke zaken gaat, dan
moet de bereidheid om mee te werken, zelfs zo nodig aan grondwetsherziening,
bij een ieder aanwezig zijn.
 
 Nu wij aan het begin staan van de behandeling van een reeks voorstellen
op onderwijsgebied met een vergelijkbare strekking ben ik van mening dat zowel
de wenselijkheid van de voorgestelde koers als de mogelijkheid ervan binnen
de huidige grondwettelijke kaders ten principale aan de orde moet zijn. De
wenselijkheid van decentralisatie van onderwijsvoorzieningen kan worden beoordeeld
worden uit verschillende invalshoeken. Het zal onomstreden zijn dat het aantal
uitvoeringstaken op rijksniveau verminderd moet worden. De kritiek op het
Zoetermeerse circulaireregime is algemeen. Maar wie neemt de rol van de rijksoverheid
dan over? Andere overheden of de scholen? Bezien door de bril van de gemeenten
zijn er goede argumenten aan te voeren om de rol van de gemeenten te versterken.
Wij vinden die terug in de brochure over lokaal onderwijsbeleid. Ik behoef
ze dus niet te herhalen.
 
 Maar wij moeten ons wel realiseren dat de vrijheid van onderwijs niet
in de Grondwet is verankerd ten behoeve van de gemeenten, maar van de scholen
en de ouders. Bezien door hun bril zijn er sterke argumenten voor het overlaten
van steeds meer taken aan de scholen; vergroting van de autonomie van de scholen
dus.
 
 Nu behoeven deze twee invalshoeken elkaar niet geheel uit te sluiten.
Het is zeker denkbaar dat de gemeenten op onderwijsgebied meer beleidsruimte
krijgen zonder de vrijheid van onderwijs en de financiële gelijkstelling
van openbaar en bijzonder onderwijs aan te tasten. Maar als de scholen de
speelbal dreigen te worden van de voorkeuren en keuzen van lokale besturen,
hebben wij wel principieel verkeerde keuzen gemaakt.
 
 Omdat het in het onderwijsbeleid primair moet gaan om de belangen van
het onderwijs en van de scholen, dienen de voor- en nadelen van decentralisatie
naar de gemeenten te worden afgewogen tegen wat met een ongelukkige term "maatschappelijke
decentralisatie" is gaan heten. Als scholen zelf op een verantwoorde manier
taken van het Rijk kunnen overnemen, moeten er wel heel sterke argumenten
zijn om toch te kiezen voor decentralisatie naar de gemeenten.
 
 Principieel en praktisch zijn aan vergroting van de autonomie en de verantwoordelijkheid
van de scholen belangrijke voordelen verbonden. Maar wij stuiten daarbij ook
op grenzen. Er moet bij de scholen voldoende deskundigheid en draagvlak bestaan,
en dat betekent een vrij lange overgangsperiode. Schaalvergroting en een zekere
verambtelijking van het bestuur op instellingsniveau zullen onvermijdelijk
zijn. Een zekere blijvende rol van de rijksoverheid zal waarschijnlijk nodig
zijn om te voorkomen dat de vrijheid van onderwijs voor nieuwe richtingen
tot een fictie wordt.
 
 Deze praktische bezwaren nemen mijn principiële voorkeur niet weg,
maar maken wel dat ik het alternatief van decentralisatie naar gemeenten van
geval tot geval onder ogen wil zien, uiteraard onder de huidige Grondwet,
binnen de grenzen daarvan. Voordat ik daarover mijn oordeel geef, maak ik
enkele algemene opmerkingen. Artikel 23 neemt in de Grondwet een heel specifieke
plaats in. Het vormt de neerslag van de pacificatie tussen zeer uiteenlopende
politieke en maatschappelijke stromingen. Het is als het ware de inhoud van
een vredesverdrag – de heer Cornielje zal de term herkennen uit de lezing
waarvan hij de tekst kennelijk kent – dat tot stand is gekomen na tachtig
jaar strijd. Na verloop van tijd zullen de meningen over de betekenis van
zo'n verdrag uiteen kunnen gaan lopen. Maar willen wij aan het verdrag recht
doen, dan behoren wijzigingen niet eenzijdig door politieke meerderheden te
worden doorgevoerd.
 
 Dat betekent ook dat rechtsvragen over de betekenis van zo'n verdrag zoveel
mogelijk moeten worden gedepolitiseerd. Nu kan dit in ons bestel, waarbij
de wetgever de Grondwet interpreteert, nooit volledig. Maar er zijn wel twee
instanties, wier oordeel in dit verband van meer dan gewone betekenis is,
namelijk de Raad van State en de Onderwijsraad. Hun oordelen zijn niet doorslaggevend,
maar het geeft wel te denken dat juist op onderwijsgebied zo vaak kritisch
tot negatief wordt geoordeeld over de grondwettigheid van voorstellen. Dat
was onder vorige kabinetten al zo en het lijkt nu in toenemende
mate het geval te zijn. Een regering die haar voorstellen dan toch wil doorzetten
moet heel sterke argumenten hebben.
 
 Wat de decentralisatie van de huisvesting betreft, is het oordeel van
de adviesinstanties duidelijk. De Onderwijsraad komt tot een negatief oordeel.
Op het gebied van de huisvesting dienen landelijke regels te gelden en dient
de rechtszekerheid te zijn gewaarborgd. De Raad van State zegt het iets voorzichtiger:
artikel 23 staat volgens de raad niet zonder meer in de weg bij delegatie
van regelgevende bevoegdheid aan lagere overheden. Maar vervolgens oefent
de raad zoveel kritiek op de vormgeving in het wetsvoorstel, dat het eindoordeel
luidt: "niet dan nadat". Zoals bekend, is dat het op één na
meest negatieve oordeel dat de raad over een voorstel pleegt te geven.
 
 De regering haalt het oordeel van de Raad van State dan ook veel te veel
naar zich toe als zij stelt dat ook de Raad van State delegatie van regelgevende
bevoegdheid mogelijk acht en dat het er slechts om gaat van de mogelijkheid
een voorzichtig en behoedzaam gebruik te maken. Ik vind deze reactie illustratief
voor de manier waarop de regering in deze materie omgaat met aan de Grondwet
ontleende kritiek. Geconstateerd wordt namelijk dat wetenschap en politiek
tot op heden niet tot een eenduidige visie gekomen zijn met betrekking tot
mogelijkheden en onmogelijkheden van delegatie. En de conclusie is dan dat
de regering dus het recht heeft haar eigen visie door te zetten. Wat blijft
er zo nog over van het pacificatiekarakter van artikel 23? Zou juist het ontbreken
van zo'n eenheid in visie er niet toe moeten leiden dat naar oplossingen wordt
gezocht, welke in politiek en samenleving op een breed draagvlak kunnen rekenen?
 
 Mijns inziens kan zo'n draagvlak gecreëerd worden door primair uit
te gaan van de positie van de school en het onderwijs. Die positie verandert
door het grotendeels vervallen van landelijke normering. Ze kan in individuele
gevallen ook gemakkelijk verslechteren als de ene rijksregeling vervangen
wordt door 600 gemeentelijke, die moeten worden toegepast door even zovele
gemeentelijke besturen. Is het dan niet redelijk, geheel in overeenstemming
met de strekking van artikel 23, bij decentralisatie van regelgevende taken
extra eisen te stellen in het belang van de positie van de scholen? Is dat
niet de aangewezen weg om een dreigende patstelling over de betekenis van
artikel 23 in deze tijd te voorkomen?
 
 Op die manier is het toch ook mogelijk gebleken brede steun te vinden
voor de uitspraken van het Scheveningse beraad? De partners in dat beraad
hebben uiteindelijk ingestemd met een vorm van decentralisatie aan de gemeenten,
in het midden latend ieders visie op de ruimte welke de Grondwet daarvoor
zou bieden. En waarom kon dat? Dat kon in de eerste plaats natuurlijk, omdat
alle partners ervan overtuigd waren dat een vorm van decentralisatie nuttig
zou kunnen zijn. Maar dat was ook mogelijk, omdat de overheid bereid was om
de decentralisatie te koppelen aan extra waarborgen voor de scholen met het
oog op de vrijheid van onderwijs en de financiële gelijkstelling van
openbaar en bijzonder onderwijs. Misschien vonden de toenmalige bewindslieden
die extra waarborgen ook wel lastig en overbodig. Dat vinden overheden wel
meer als zij herinnerd worden aan vrijheidsrechten van burgers. Maar de toenmalige
minister Ritzen en zijn staatssecretaris Wallage vonden het kennelijk de moeite
waard om op die manier de pacificatie nieuwe inhoud te geven onder nieuwe
omstandigheden.
 
 Waarom hebben de huidige minister Ritzen en zijn staatssecretaris dit
tot nu toe niet kunnen opbrengen? Waarom minimaliseren zij voortdurend de
betekenis van de uitspraken van Scheveningen? De argumenten worden uitvoerig
vermeld. Er is een nieuw kabinet met nieuwe politieke verhoudingen. Bovendien
waren de plannen met betrekking tot de huisvesting in Scheveningen helemaal
niet aan de orde. Formeel hebben de bewindslieden hiermee gelijk. Maar als
dit de argumenten zijn om met deze voorstellen tot decentralisatie te komen,
moeten zij maar niet langer praten over een draagvlak voor onderwijsvernieuwing.
 
 Het was onder het vorige kabinet al een verkeerde start de decentralisatie
van de huisvesting te regelen in het kader van een decentralisatie-impuls,
overeengekomen met de VNG. Zo regel je geen onderwijszaken welke het hele
onderwijs raken.
 
 Voorzitter! Mijn fractie is bereid met de regering mee te denken over
ruimere mogelijkheden tot decentralisatie van onderwijstaken aan gemeenten.
Wij zijn bereid hiervoor de nek uit te steken om zodoende een bescheiden bijdrage
te leveren aan verbreding van het draagvlak voor een lokaal onderwijsbeleid.
Maar dan moet recht gedaan worden aan de strekking van het pacificatie-artikel
van de Grondwet en moet gehandeld worden met respectering van de adviezen
van de Raad van State en de Onderwijsraad en conform de strekking van de uitspraken
van Scheveningen. Voor ons betekent dat in het bijzonder een duidelijker normering
in de wet, gekoppeld aan een verbetering van de rechtsbescherming. Op deze
punten hebben wij amendementen ingediend. Zij vormen wat ons betreft geen
loos gebaar, omdat wij toch tegen zouden stemmen. Zij vormen echter wel het
minimaal noodzakelijke om onze steun aan dit voorstel en komende wetsvoorstellen
te kunnen verlenen.
 
 Ik noem in dit verband het amendement betreffende het overleg over de
totstandkoming van de gemeentelijke verordening. In navolging van Scheveningen
willen wij hieraan toevoegen dat het overleg op overeenstemming moet zijn
gericht. In de nota naar aanleiding van het verslag veegt de regering deze
suggestie van tafel met de dooddoener, dat in overleg altijd zal worden getracht
overeenstemming te bereiken, maar dat niet moet worden uitgesloten dat deze
niet op alle punten zal kunnen worden bereikt.
 
 In de uitspraken van Scheveningen wordt hierover gezegd dat de procedure
moet waarborgen dat schoolbesturen hun zienswijze en plannen in voldoende
mate en tijdig kenbaar kunnen maken, en dat het gemeentebestuur daarmee op
redelijke en zorgvuldige wijze rekening houdt. Het overleg moet gericht zijn
op overeenstemming over de diagnose, over de te formuleren doelstellingen,
over de inzet van de middelen en over de evaluatie.
 
 Misschien vindt de regering dit allemaal vanzelfsprekend. De duizenden
scholen in 600 gemeenten vinden dat kennelijk niet allemaal. Dan is er niets
tegen en alles voor om het ook in dit geval in de wet vast
te leggen. Behalve bij de totstandkoming van de gemeentelijke verordening
is de positie van de scholen ook in het geding bij de rechtsbescherming. Ook
hier maakt de regering zich weer met een gemakkelijke formele redenering van
de zaak af. We hebben de algemene bestuursrechter en die kan deze taak goed
doen. Dat meende het vorige kabinet aanvankelijk ook in het Scheveningse beraad.
Desalniettemin is er in goed overleg en na onafhankelijk advies een regeling
uitgekomen, waarin de Onderwijsraad een rol speelt als een belanghebbende
meent dat de vrijheid van onderwijs, naar richting, inrichting en financiële
gelijkstelling in het geding is.
 
 Kan de bestuursrechter daar dan niet over oordelen? Mogelijk wel, maar
dan wel met de beperkingen welke een bestuursrechter eigen zijn. Hij zal marginaal
moeten toetsen, in dit geval aan zeer algemeen geformuleerde regels. Wat is
er dan op tegen om de scholen een extra mogelijkheid te bieden bij een instantie
die als geen andere de waarde van de pacificatie kent en bewaakt?
 
 Er zit iets tegenstrijdigs in als de regering twee zaken tegelijk lijkt
te willen: een aantal ingrijpende vernieuwingen in de onderwijswetgeving èn
een terugdringing van de rol van de Onderwijsraad. Juist als er veel op de
rails moet worden gezet, is het zaak dat de Onderwijsraad zijn taken ter bewaking
van de pacificatiegedachte optimaal kan blijven vervullen.
 
 De regering verwijst voor haar standpunt naar de discussie over Raad op
maat. Op mij maakt die verwijzing al geen indruk, omdat ik vanaf de eerste
discussie over Raad op maat een uitzonderingspositie geclaimd heb voor de
Onderwijsraad. Maar los daarvan: een principe-uitspraak op hoofdlijnen tijdens
een vorige kabinetsperiode kan toch geen belemmering vormen om bij de uitwerking
jaren later rekening te houden met wat dan wenselijk gevonden wordt? Dat doet
de regering zelf ook als het haar uitkomt. Wat zij nu aan voorstellen doet
met betrekking tot de invulling van het nieuwe adviesstelsel, wijkt op onderdelen
duidelijk af van wat Raad op maat beoogde. Daar kunnen goede argumenten voor
zijn, maar dan past het niet om serieuze voorstellen met betrekking tot de
rol van de Onderwijsraad nu op formele gronden af te wijzen.
 
 Voorzitter! Alvorens meer in detail op een aantal concrete zaken in het
wetsvoorstel in te gaan, had ik er behoefte aan om onze positie met betrekking
tot de decentralisatie van onderwijsvoorzieningen in het algemeen en van de
huisvesting in het bijzonder te markeren. Ik hoop dat de regering dat zal
zien als een poging om een brug te slaan en om onnodige polarisatie te voorkomen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Ik heb een vraag aan de heer Schutte, niet alleen naar aanleiding van
zijn laatste opmerking, maar vooral naar aanleiding van datgene wat daaraan
vooraf ging, namelijk het in de wet vastleggen van de striktere normering.
Wat is nog precies de meerwaarde van de decentralisatievoorstellen als je
alles zo strikt in de wet vastlegt, zoals de heer Schutte vraagt?
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Die vraag heb ook ik uiteraard overwogen en van daaruit ook de vraag hoe
je dat zou kunnen effectueren in de wet. Dan stuit ik inderdaad op het door
u geschetste dilemma. Ook naar de mening van de regering zal het moeilijk
zijn om goed uitgewerkte normen in wetteksten vast te leggen, nog los van
de vraag of dat gewenst zou zijn. Vandaar dat ik met het amendement gekomen
ben dat gericht is op overeenstemming en overleg. Naarmate je minder in staat
bent om in formele wetteksten je normen en criteria uitgewerkt en concreet
te formuleren, is het immers van grotere betekenis dat het overleg dat vervolgens
bij de totstandkoming van de programmering en verordening moet worden gevoerd,
handen en voeten heeft en dat het inderdaad gelijkwaardig overleg zal zijn.
Vandaar dat het amendement dat ik heb ingediend, voor mij veel meer betekenis
heeft dan je misschien uit die paar woorden zou kunnen afleiden. Het drukt
uit dat het overleg voluit tot zijn recht moet komen als overleg tussen twee
of meer partijen. Ik heb dus niet de weg gekozen – die had misschien
voor de hand gelegen – om te kijken of je teksten kunt vinden. Misschien
had je die teksten met veel pijn en moeite gevonden, maar dan zou je waarschijnlijk
tot vrij moeilijk werkbare situaties komen.
 
 Voorzitter! Als ik de concrete uitwerking van de decentralisatie van de
onderwijshuisvesting naar de gemeenten toets aan de doelstelling van het wetsvoorstel,
is mijn oordeel niet onverdeeld positief. Beoogd worden grotere doelmatigheid,
eenvoud en doorzichtigheid. Kan wel worden volgehouden dat van eenvoud en
doorzichtigheid sprake is als wij bezien wat van gemeenten allemaal verlangd
wordt? Dat gaat om het opstellen van bekostigingscriteria, huisvestingsprognoses
en een programma van huisvestingsvoorzieningen; het vaststellen van een huisvestingsbudget;
het beoordelen van aanvragen en het afgeven van beschikkingen. Dat zijn allemaal
zaken die in het systeem van het wetsvoorstel inderdaad noodzakelijk zijn,
maar die wel illustreren dat er heel wat administratie en organisatie nodig
is om dit allemaal te kunnen realiseren. Al deze handelingen moeten ook nog
eens door alle gemeenten worden verricht, met uiteenlopende resultaten. Dit
staat dan tegenover één regeling op centraal niveau. Dat hier
wat wringt, blijkt wel uit het feit dat nogal wat verwacht wordt van de modelverordening
die door de VNG wordt opgesteld. Impliciet betekent dat toch weer een stap
in de richting van een centrale normering. Het is echter wel een normering
waaraan geen rechten kunnen worden ontleend. Het staat gemeenten immers vrij
om daarvan af te wijken. Het is niet denkbeeldig dat dit op termijn ook veelvuldig
zal gebeuren. Illustratief is de opmerking die in dit verband in de nota naar
aanleiding van het nader verslag wordt gemaakt. Daar wordt gesteld dat een
van de uitgangspunten van de decentralisatie is dat de situatie op gemeentelijk
niveau bepalend dient te zijn, zodat de toewijzing van de onderwijshuisvestingsvoorzieningen
op de specifieke omstandigheden kan worden toegesneden. Maar, omdat de VNG
een modelverordening ontwerpt, zal er, zo wordt betoogd, toch sprake zijn
van enige uniformiteit. Wordt daarmee impliciet niet toegegeven dat er in
feite toch sprake zal zijn van een substantiële regelgeving en dus van
minder eenvoud en minder doorzichtigheid?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 De heer Schutte wijst op het gevaar van het opnieuw invoeren van de uniformi teit. Is een voordeel voor de scholen van het op deze manier, van
onderop, regelen, ook al zullen gemeenten zonder twijfel naar elkaar kijken
van hoe anderen het doen, niet dat veel grotere delen van de samenleving betrokken
worden bij het onderwijsbeleid?
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Dat is voor mij een van de argumenten om te zeggen dat ik wil meedenken
over decentralisatie van de huisvesting. Het ging mij nu even om het argument
van de regering, dat het ook moet gaan om een toetsing aan doorzichtigheid,
doelmatigheid en eenvoud. Als het puur daarom zou gaan, moet je tegenover
het uitgangspunt van minder regelgeving vanuit Zoetermeer stellen dat je een
grotere verscheidenheid van de regelgeving op allerlei punten krijgt. Dan
is het argument van eenvoud en doorzichtigheid geen sterk argument. Daarnaast
hanteert mevrouw Liemburg haar eigen argumenten. Die zal ik straks memoreren.
Dat is waar. In dit deel van het betoog probeer ik een aantal elementen uit
het wetsvoorstel en de toelichting daarop van de regering de revue te laten
passeren. Hoe ik verder ook sta tegenover de strekking van het wetsvoorstel,
wij zijn het hier met elkaar toch eens dat de inhoud ook verantwoord moet
zijn.
 
 Ik proef uit de betreffende opmerking van de staatssecretaris dat haar
prioriteit vooral ligt bij de vergroting van de doelmatigheid. Maar ook bij
de haalbaarheid van deze doelstelling kunnen vraagtekens worden geplaatst.
Ligt het, als aan doelmatigheidsoverwegingen een doorslaggevende betekenis
moet worden toegekend, niet voor de hand dat juist gekozen zou moeten worden
voor een systeem waarbij de direct belanghebbende, de gebruiker van het gebouw,
kan beslissen over de vraag of middelen moeten worden ingezet voor een investering
in nieuwbouw dan wel in onderhoudsactiviteiten? Het bevoegd gezag als eigenaar-gebruiker
kan als geen ander een economische afweging maken en wordt daartoe bij een
functionele decentralisatie ook voortdurend gedwongen. Hebben de gemeenten
eigenlijk niet minder zicht op de noodzaak om tot nieuwe investeringen te
komen? Het lijkt erop dat dit zicht pas kan worden verkregen via een procedure
die de nodige lasten en bureaucratische rompslomp met zich brengt.
 
 Ik vind overigens dat de staatssecretaris nogal optimistisch is over deze
lastenverzwaring. Zij stelt daarvoor slechts 5 mln. ter beschikking. Dat lijkt
mij aan de magere kant, gezien de vele taken die op de gemeenten af zullen
komen. Gerelateerd aan het aantal gemeenten zal dat gemiddeld krap ƒ
10.000 betekenen. Daar doe je niet veel mee. Of is het zo dat ook deze kosten
nog eens moeten worden gedekt uit de efficiencywinst die men met behulp van
de decentralisatie beoogt te bereiken?
 
 Een belangrijk argument dat door de regering wordt aangedragen in haar
keuze voor decentralisatie naar de gemeenten is dat de gemeenten zo in staat
worden gesteld een integraal huisvestingsbeleid te voeren. Daardoor wordt
een optimaal gebruik mogelijk van de gebouwencapaciteit. Het huisvestingsbeleid
wordt zo een instrument om verschillende activiteiten, zoals onderwijs, sport,
recreatieve voorzieningen, volwasseneneducatie, kinderopvang en naschoolse
opvang beter op elkaar af te stemmen. Ik zie het belang daarvan in. Maar zal
dit ook niet kunnen worden gerealiseerd wanneer veel meer ruimte wordt geboden
voor functionele decentralisatie? Scholen zullen in dat geval ook belang hebben
bij een efficiënt gebruik van de huisvesting. En het moet toch niet zo
moeilijk zijn om instrumenten te ontwikkelen die de gemeenten in staat stellen
op verschillende terreinen een aanvullende, faciliterende, bemiddelende en
coördinerende rol te spelen?
 
 De staatssecretaris hanteert in dit verband het argument van de schaalgrootte.
Ik vind dat niet sterk, met name als het gaat om scholen voor voortgezet onderwijs.
Een vergelijking tussen de gemiddelde grootte van deze scholen met ROC's en
hogescholen is nogal gekunsteld. Want moeten ook kleinere ROC's en hogescholen
niet met het huisvestingsbudget rondkomen? Bovendien is men van regeringszijde
in het verleden ook nooit gauw onder de indruk geweest van schaalverhoudingen
als men maatregelen in de sfeer van de vereenvoudiging van de bekostiging
wilde doorvoeren.
 
 Het wetsvoorstel sluit de mogelijkheid van functionele decentralisatie
niet geheel uit. Er wordt immers de mogelijkheid van doordecentralisatie geboden.
Daarin ligt in feite een impliciete erkenning dat functionele decentralisatie
een reële optie kan zijn. Ik kan begrijpen dat er geen onvoorwaardelijk
recht op doordecentralisatie aan de schoolbesturen wordt gegeven. Daarin schuilt
het gevaar dat gemeenten met de slechte risico's blijven zitten. Dat kan niet
de bedoeling zijn. Merkwaardig vind ik wel dat aan de mogelijkheid tot doordecentralisatie
zo weinig inhoud is gegeven. Dat zal vooral een zaak van de gemeenten zijn.
Gevreesd moet worden dat in de praktijk van doordecentralisatie weinig terecht
zal komen. Indien de mogelijkheid van doordecentralisatie wordt geboden, dan
moet dat ook wat om het lijf hebben, zonder dat de gemeenten met de slechte
risico's komen te zitten. Daaraan kan een beperkt recht op doordecentralisatie
van de schoolbesturen, zoals dat is vormgegeven in het amendement dat is ingediend
door collega Stellingwerf, een bijdrage leveren. Het is mij overigens opgevallen
dat tegen een dergelijke figuur in de nota naar aanleiding van het nader verslag
geen inhoudelijke bezwaren worden ingebracht. De staatssecretaris erkent dat
een dergelijke aanpak mogelijk is, maar dat zij er de voorkeur aan geeft de
doordecentralisatie anders te regelen. Dan kan het, zo stelt zij, een substantieel
element zijn in lokaal onderwijsbeleid. Maar is dat ook niet mogelijk bij
een beperkt recht op doordecentralisatie? Ook dan zal toch sprake zijn van
goed overleg tussen scholen en gemeentebesturen en worden waarborgen gecreëerd
die het lokale onderwijsbeleid kunnen optimaliseren.
 
 Een punt van wezenlijk belang betreft normering in relatie tot de middelen
die aan de gemeenten ter beschikking worden gesteld. Ik heb daarover al het
een en ander gezegd. Ik wil echter in dit verband nog enkele opmerkingen maken.
Dat betreft in de eerste plaats het Bouwbesluit dat een garantie kan bieden
voor een adequate toedeling van de gelden aan de instellingen. De inhoud van
het Bouwbesluit is echter nog niet bekend. Kan daarin op zeer korte termijn
inzicht worden gegeven?
 
 Een tweede punt betreft de efficiencykorting van 7%. Is deze korting
in het licht van de staat van onderhoud van veel onderwijsgebouwen eigenlijk
wel verantwoord? De staatssecretaris zal natuurlijk wijzen op de efficiencywinst
die kan worden geboekt als gevolg van een betere afstemming en een integraal
huisvestingsbeleid. Toch zou ik hier een relativerende opmerking willen plaatsen
in het licht van de berichtgeving over de grote sommen gelds die door de gemeenten
ter beschikking zijn gesteld voor de bekostiging van administratie, beheer
en bestuur van openbare scholen. Natuurlijk was bekend dat de rijksvergoeding
op dit punt te kort schoot, maar de bedragen waar het hier om gaat zijn wel
erg groot.
 
 De middelen voor de huisvestingsvoorzieningen zullen voortaan in het Gemeentefonds
worden gestort. Om te voldoen aan de globaliteitseis wordt zoveel mogelijk
geld met zo weinig mogelijk maatstaven verdeeld. Er wordt voor het voortgezet
onderwijs gekozen om de eerste drie jaren aan de leerlingenmaatstaf een gewicht
van 75% toe te kennen. Daarna zal dit gewicht dalen tot 50% ten gunste van
een meer algemene maatstaf. Ik ben nog niet overtuigd van de juistheid van
deze route. Ik heb vooral moeite met de overgang na drie jaar, want een onvermijdelijk
gevolg van de invoering van de verdeelmaatstaf is dat negatieve herverdelingseffecten
optreden. Dat zal het geval zijn bij het 75%-model, maar ook bij het 50%-model.
Een wijziging na drie jaar betekent dan ook twee maal herverdelingseffecten.
Het argument van de staatssecretaris dat dit allemaal wel mee zal vallen omdat
men na drie jaar heeft kunnen inspelen op de komende situatie, overtuigt mij
niet. Het is zaak aan de gemeenten nu duidelijkheid te bieden, zodat ze weten
waar ze aan toe zijn. Daarbij is de keuze voor het ene dan wel andere model
nu van belang. Die keuze is voor de staatssecretaris moeilijk, omdat zij de
voorkeur geeft aan het 50%-model maar tegelijk een vlotte invoering wil bevorderen.
Ik ben nog niet zover dat ik mijn steun aan het 50%-model kan geven. De keuze
is die tussen globaliteit enerzijds en zekerheid voor scholen anderzijds.
Ik zou willen pleiten voor het 75%-model zonder beperking in de tijd, omdat
de decentralisatie met de nodige budgettaire onzekerheid is omgeven.
 
 Een probleem dat de aandacht vraagt is de overgangsproblematiek waarmee
met name groeikernen en gemeenten die op zeer hoge vaste huisvestingslasten
zitten te kampen hebben of met een cumulatie van problemen te maken hebben.
Weliswaar wordt een overgangsregeling voorgesteld, maar biedt deze wel voldoende
soelaas? Gemeenten zullen stapsgewijs de huisvestingskosten moeten aanpassen
aan de omvang van de uitkering uit het Gemeentefonds. De staatssecretaris
gaat ervan uit dat dat moet lukken voor 0,75% in de eerste vijf jaren. Maar
zal dat bij deze probleemgevallen wel mogelijk zijn? Als dat niet lukt, zullen
deze gemeenten dan gedwongen worden in te teren op de algemene reserve of
de eigen inkomsten uit de belastingen meer dan evenredig op te voeren? Zal
men bovendien ook op de langere termijn wel kunnen toekomen aan het voeren
van een lokaal huisvestingsbeleid? Ik zou ervoor willen pleiten in de overgangsregeling
een hardheidsclausule op te nemen voor gemeenten die onomstotelijk aan kunnen
tonen dat zij de verlaging van de vergoeding in de periode van vijf jaar onvoldoende
kunnen opvangen.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik kom tot een afronding. Zoals ik heb gesteld,
ben ik bereid mee te denken over decentralisatie in het onderwijs in het algemeen
en in die van de huisvesting in het bijzonder. De minimumcondities waaronder
ik mijn steun zou willen overwegen aan dit wetsvoorstel zijn bekend. Maar
ook als daaraan tegemoetgekomen zou worden, heb ik nog wel – net als
andere fracties – de nodige vragen over en problemen met de invulling.
Kortom, er valt dezer dagen nog heel wat te bespreken voordat we aan een eindoordeel
toe zijn.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Voorzitter! Het wegwerken van evidente knelpunten in de sfeer van de exploitatie
en de huisvesting van scholen is een van de vier redenen die, volgens de voorzitter
van de Onderwijsraad, prof. Leune, maken dat er meer geld nodig is voor het
onderwijs. De andere drie zijn de groei van het aantal onderwijsdeelnemers,
het verbeteren van de arbeidsvoorwaarden van leraren en het verbeteren van
de kwaliteit van het onderwijsaanbod, vooral tegen de achtergrond van de toenemende
internationale concurrentie.
 
 Het regeerakkoord biedt wat onderwijs betreft ruimte aan het verbeteren
van de positie van de leraren. Primair en voortgezet onderwijs moeten het
verder doen met het gegeven dat zij deze kabinetsperiode niet opnieuw hoeven
te bezuinigen. Dat is een kleine breuk met het verleden en dat zegt wel iets
over de prioriteitenstelling van het kabinet, maar wij moeten niet te vroeg
juichen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Voorzitter! Mevrouw Liemburg zegt dat in het regeerakkoord meer geld wordt
uitgetrokken voor leraren. Nu heb ik het vanmiddag nog eens nagelezen, maar
waar staat dat precies?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Bij de voorstellen voor de clusters wordt met nadruk de positie van de
leraren genoemd.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Doelt u dan op die 35 mln. die daar uit is gekomen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Dat zal wel ongeveer kloppen. Ik doel in ieder geval op die clusters waar
extra geld verdeeld wordt en bij een van die clusters worden de leraren genoemd.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 U wekt een beetje de indruk dat het over honderden miljoenen gaat en dat
was mij niet opgevallen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Daar heb ik het helemaal niet over.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 U hebt het over extra geld.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Ik heb geen bedragen genoemd. Ik heb zelfs gezegd dat wij niet te vroeg
moeten juichen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Het is mij helder.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Voorzitter! Het onderwijs heeft de afgelopen jaren onevenredig veel ingeleverd.
Al sinds 1975 vertoont de onderwijsbegroting in verhouding tot de andere begrotingen
een dalende tendens. Minister Ritzen lijkt te beseffen dat
dit op den duur niet goed komt. Met het kennisdebat, zo hebben wij begrepen,
probeert hij het onderwijs hoger op de politieke agenda te krijgen en met
zijn roep om meer geld voor het oplossen van de wachtgeldproblematiek, sluit
hij zich aan bij de collega's Borst en Sorgdrager, die respectievelijk meer
geld willen voor volksgezondheid en voor cellen.
 
 Als het op die manier moet, mag ook de staatssecretaris van primair en
voortgezet onderwijs het liedje van verlangen meezingen. Ik heb de tijd nog
bewust meegemaakt, waarin wij dachten dat met goed onderwijs en welzijnswerk
cellen voortaan niet meer nodig zouden zijn. Dat is een illusie gebleken,
maar dat wil niet zeggen dat er geen relatie is tussen opvoeding, waar het
onderwijs een deel van is, en bijvoorbeeld criminaliteit. De relatieve hoogte
van de onderwijsuitgaven mag gelden als een indicator voor het maatschappelijk
belang dat leidinggevende politici aan onderwijs hechten; ik haal alweer prof.
Leune aan. Het mag niet zover komen dat de bouw van cellen wordt bekostigd
door op onderwijs te bezuinigen. Dat zal volgens de PvdA-fractie alleen maar
leiden tot het roepen om nog meer cellen en waar gaan wij dan met z'n allen
naartoe?
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Hoe kan ik dit plaatsen tegenover de bezuiniging van 1,5 mld.
op het hoger onderwijs?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Mijn fractie heeft er nooit een geheim van gemaakt
dat die bezuiniging ons erg veel moeite kost, maar er is een keuze gemaakt
voor het primair en voortgezet onderwijs en daar heeft het hoger onderwijs
voor ingeleverd. Die keuze vind ik te verdedigen omdat de meeste kansen worden
gecreëerd in het funderend onderwijs; die basis moet goed zijn. De heer
Rabbae zal mij niet horen zeggen dat wij met vreugde hebben bezuinigd op het
hoger onderwijs.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 U was daar droevig onder, begrijp ik.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Ik was daar droevig onder en dat heb ik al vaker gezegd.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Is het niet wat flauw om een beetje huilerig te doen over die bezuiniging,
terwijl u toch uw handtekening eronder hebt gezet?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Ik doe niet huilerig. Ik heb die keuze hier al meermalen verdedigd. Er
zijn afspraken gemaakt binnen het regeerakkoord. Er zijn meer doelstellingen
dan alleen het onderwijs en je moet proberen die met elkaar in evenwicht te
brengen. In de twee jaar dat ik hier zit, heb ik wel geleerd dat je als je
wilt dat de dingen gaan lopen zoals je wilt dat ze gaan lopen, je moet proberen
dat in de hoofden en de harten van de mensen te krijgen. Ik zal zo meteen
nog beargumenteren waarom ik daarop zo de nadruk leg. Ik vind dat wij er niet
voor weg moeten lopen dat er in het onderwijs weinig luxe meer is.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik begrijp dat de knop nu om is bij de fractie van de PvdA en dat er een
verlanglijstje wordt ingeleverd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 De Partij van de Arbeid maakt geen verlanglijstjes, tenzij je al dit soort
lijstjes verlanglijstjes noemt. Het gaat de Partij van de Arbeid erom de dingen
op de agenda te krijgen waarover gepraat moet worden. Daarom heb ik voorbeelden
genoemd als cellentekort en volksgezondheid. Op dezelfde wijze dreigt een
probleem te ontstaan bij het onderwijs. Daarom vind ik dat wij de problematiek
op die manier moeten benaderen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Moet er nu wel of niet meer geld bij?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Als er meer geld te verdelen is, moet dit zeker meespelen in de discussie.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Het heeft dan toch geen zin om dit verhaal te houden, en als puntje bij
paaltje komt te zeggen dat het er nog maar van afhangt of er meer geld te
verdelen is of er meer geld bij komt?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Daar hangt het altijd van af. Waarom zou je de werkelijkheid anders voorstellen
dan zij is? Er wordt bij verschillende gelegenheden de nadruk gelegd op de
maatschappelijke problematiek in de samenleving. De politiek moet het daarover
hebben en daarvoor oplossingen vinden. Het is duidelijk dat de politici niet
in staat zijn om in één klap alle problemen op te lossen, er
nog van afgezien dat er niet eens consensus is hoe dat zou moeten. Daarvoor
dient het debat hier wel. Als er discussie is over de individuele huursubsidie,
over de volksgezondheid, over het cellentekort en de opvang van vreemdelingen
in de samenleving, hoeft het onderwijs zich niet bescheiden achteraan op te
stellen om af te wachten of er nog wat overblijft. Na alle jaren van bezuinigingen
onder vorige kabinetten is in de huidige kabinetsperiode gezegd dat er geen
bezuinigingen meer zouden zijn op primair en voortgezet onderwijs. Ik vind
dat dit in de toekomst moet leiden tot een discussie over de vraag of er niet
meer bij moet.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Wij kunnen hier nog uren over praten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Inderdaad!
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 De Partij van de Arbeid had echt een rechte rug gehad als zij geen handtekening
had gezet onder het regeerakkoord. Nogmaals, ik vind het erg goedkoop om eerst
1,5 mld. te bezuinigen en als puntje bij paaltje komt hier het verhaal te
houden dat er meer geld bij moet.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 In het regeerakkoord is niet bezuinigd op het primair en het voortgezet
onderwijs. Dat vind ik een heel belangrijke beleidskeuze en een breuk met
de kabinetsperiodes die eraan vooraf zijn gegaan. Er waren meer redenen, maar
dit heeft er mede toe geleid dat wij wel een handtekening onder het regeerakkoord
hebben gezet.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 In uw bijdrage staat, dat de onderwijsuitgaven in totaliteit de afgelopen
jaren voortdurend zijn gedaald.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 De onderwijsbegroting is in verhouding tot andere begrotingen gedaald.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Maar daar staat ook uw handtekening onder.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Het is de grootste begroting, dus het is op zichzelf nog
wel te begrijpen dat dit is gebeurd. Het neemt niet weg dat je er op een gegeven
moment bij stil moet staan waar wij mee bezig zijn. Prof. Leune heeft dat
gedaan. Ik heb hem niet per ongeluk aangehaald. Ik vind dat wij hier voor
de toekomst moeten discussiëren over de vraag waar wij mee bezig zijn.
Wat is nog verantwoord? U hoort mij niet zeggen dat wat in het verleden op
onderwijs bezuinigd is onverantwoord was. Voor geen enkele begroting kan worden
volstaan met open-einderegelingen, ook voor de onderwijsbegroting niet. Dat
de onderwijsbegroting een beheersbare begroting is geworden, vind ik een verdienste
van voorgaande kabinetten. Dat neemt niet weg dat wij naar de toekomst mogen
kijken om na te gaan of er niet ergens nog wat moet gebeuren.
 
 Wij hebben het vandaag over de decentralisatie van de huisvesting. Ik
ben nog niet uitgesproken. Aan de hand van passages uit de nota naar aanleiding
van het verslag zal ik proberen aan te geven dat ik vind dat in het wetsvoorstel
de situatie iets te rooskleurig wordt voorgesteld.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Het pleidooi van mevrouw Liemburg is op zichzelf helder. Ik ben er ook
niet ongelukkig mee. Ik heb al jarenlang gepleit voor meer geld voor het onderwijs,
bij algemene beschouwingen enz. Helaas heb ik daarvoor te weinig steun gekregen,
ook geen steun van de fractie van de Partij van de Arbeid. Eind verleden week
had ik een moeilijke dag. Het Schoolblad van 6 april 1996 deed namelijk mededeling
van geredekavel in de PvdA-fractie over het onderwijsbeleid. U weet ongetwijfeld
wat ik in dat bericht aantrof. Ik was daar treurig over, maar mag ik nu aannemen
dat ook de heer Van Gelder weer binnen het hok is en ook de heer Van der Ploeg
weet van uw pleidooi voor meer geld? Dit artikel deed mij namelijk wat ongerust
worden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Dat is ten onrechte. U moet nooit alleen op artikelen afgaan. De heer
Van Gelder is nooit uit het hok geweest. Ook het Schoolblad moet eraan wennen
dat de politiek haar oude taak weer opneemt. Er moet gediscussieerd worden
over maatschappelijke problemen. Dat moet niet binnenskamers gebeuren totdat
iedereen het erover eens is en we tien jaar verder zijn. In een vroegtijdig
stadium moet de samenleving hierbij worden betrokken. Dat is nieuw, ook voor
het Schoolblad, maar het went wel.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Daar gaat het natuurlijk niet om. Het gaat erom of uw pleidooi voor meer
geld bij onderwijs gedragen wordt door de gehele fractie. Dit zal ongetwijfeld
het geval zijn, omdat u geen melding maakt van het tegendeel. Dit moet dan
programmatisch vertaald worden in het pleidooi dat de heer Van der Ploeg bijvoorbeeld
houdt. Ik mag er gerust op zijn dat dit inderdaad het geval is.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Ik zal naar aanleiding van het betoog van de heer Cornielje – maar
ik heb vanochtend niet naar de radio geluisterd – de heer Van der Ploeg
nog eens aan zijn jasje trekken om ervoor te zorgen dat hij dit onderwerp
meeneemt. Hij zal dit echter van deze kant niet voor de eerst keer horen.
Onderwijs is bij ons in de fractie een onderwerp waarover met het oog op de
toekomst gediscussieerd wordt. U volgt ongetwijfeld de discussies over de
volkshuisvesting. Het is dus niet het enige onderwerp dat ons na aan het hart
ligt, maar het is wel zeer belangrijk. Ik vind dat het mijn verantwoordelijkheid
is om het beleidsterrein onderwijs niet achteraan te laten komen, maar om
het mee te laten doen in de discussie om de centen.
 
 Het kabinet had dit wetsvoorstel kunnen aangrijpen voor het oplossen van
knelpunten in de huisvesting van scholen, maar lijkt dat niet te doen. Ik
zeg "lijkt", want de precieze effecten van de decentralisatie-operatie zijn
moeilijk te overzien. Het totale bedrag dat voor huisvesting op de rijksbegroting
staat, gaat over minus een efficiencykorting van 10%. Voor de sportvelden
moet betaald worden, de gebouwen gaan "om niet" over. Kan de staatssecretaris
aangeven wat de waarde is van die gebouwen? Gezien de lange afschrijvingstermijnen
zou de boekwaarde in veel gevallen wel eens veel hoger kunnen zijn dan de
feitelijke waarde en dan schieten gemeenten er weinig mee op.
 
 Volgens de Onderwijsraad verhoudt deze decentralisatie zich niet met artikel
23 van de Grondwet. De Raad van State maant tot voorzichtigheid. De PvdA ziet
niet in waarom andere overheidslagen niet betrokken kunnen worden bij het
voeren van onderwijsbeleid. De Grondwet is er ook voor hen en hun handelen
wordt democratisch gecontroleerd. Natuurlijk gaat het ook de PvdA om de gevolgen
die dit wetsvoorstel voor het onderwijs zal hebben. Wat dat betreft rijzen
er wel enkele vragen. Dat geldt in de eerste plaats de bestuurlijke kant van
de operatie, waarop in dit wetsvoorstel sterk de nadruk ligt. Wil er daadwerkelijk
sprake zijn van decentralisatie, dan zullen de gemeenten voldoende vrije beleidsruimte
moeten hebben. Daarin wordt in dit wetsvoorstel voorzien, door het geld te
verdelen via het Gemeentefonds met behulp van maatstaven, die deels aan het
onderwijs maar deels ook aan het Gemeentefonds gerelateerd zijn. De PvdA is
het met die benadering eens. Wel willen wij van de staatssecretarissen weten –
en ik bedoel nadrukkelijk beiden – hoe zij in dit verband hun verantwoordelijkheden
willen waarmaken jegens enerzijds de gemeenten en anderzijds het onderwijs.
Hoe wordt voorzien in een adequate financiering van de gemeenten als het gaat
om de huisvesting van het onderwijs? Met andere woorden, met welke instrumenten
wordt voorkomen dat scholen de dupe worden van gemeentelijk beleid? Vertrouwen
alleen is een wankele basis.
 
 Dat vertrouwen in de gemeenten is wel een voorwaarde om achter dit wetsvoorstel
te kunnen staan. De staatssecretaris geeft er op meerdere plaatsen blijk van
dat zij dat vertrouwen heeft. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de mededeling dat
de gemeenten uit eigen middelen al 1,1 mld. uitgeven aan onderwijsbeleid.
 
 Uit andere passages kan echter worden opgemaakt dat er toch reden is tot
zorg. Hoe zit het bijvoorbeeld precies met de onderhoudsachterstand? In de
memorie van toelichting blijkt die achterstand in 1992-1993 berekend te zijn
op ongeveer 400 mln. Daar staat een uit de rijksvergoeding opgebouwde reserve
bij de scholen van ongeveer 380 mln. tegenover. In de nota naar aanleiding
van het verslag wordt daar nader op ingegaan. Daarin staat dat de onderhoudsachterstand
kan worden opgelost: 
 
 
 a. via aanwending van een deel van de reserves
aan onderhoud;
 
 
 b. via vergroting van de deskundig heid
scholen en daardoor een betere prioriteitenstelling van het onderhoud; daar
staat dus eigenlijk dat zij het tot nu toe niet goed gedaan hebben;
 
 
 c. via het afstoten van overtollige vierkante meters; volgens de stukken is
daar al een begin mee gemaakt.
 
 
 
 De scholen stellen volgens die nota veelal verkeerde prioriteiten bij
de uitvoering van onderhoudsactiviteiten. Er is te weinig controle bij de
uitvoering, specifieke onderhoudskundige kennis bij bestuur en directies is
niet aanwezig en "esthetica", zoals de nota meldt, heeft veelal voorrang op
gebreken. De oplossing hiervoor wordt gezocht in het vergroten van de deskundigheid
en in voorlichting.
 
 Het lijkt erop dat het departement de handen nu in onschuld wast en het
probleem van het achterstallig onderhoud eenzijdig bij het bevoegd gezag legt.
De vraag is of dat terecht is. Waarom is daar dan niet eerder de vinger bij
gelegd? Heeft het departement ooit de staat van onderhoud van gebouwen gecontroleerd?
Is het bevoegd gezag er ooit op aangesproken? Wie was daarvoor verantwoordelijk?
Wie wordt verantwoordelijk? Wie stelt de normen vast? Wie betaalt en wie controleert
onder de nieuwe regelgeving? Graag krijg ik een duidelijk antwoord op deze
vragen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Vindt u het eigenlijk niet gek dat wij geen duidelijkheid hebben over
het achterstallig onderhoud en de reserves bij de plenaire behandeling van
dit wetsvoorstel?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Ik heb mij die vraag ook gesteld. In mijn politieke ervaring heb ik overigens
wel vaker de behoefte gehad om de wereld even stil te zetten, alles te inventariseren
en op een rijtje te zetten en vervolgens het geheel op grond van een heel
goede uitgangssituatie weer te laten draaien. Hoewel ik de antwoorden op de
gestelde vragen afwacht, heb ik het vermoeden dat er misschien niet voor 100%
duidelijkheid is te geven. Veel belangrijker is toch wel de vraag wat je met
die duidelijkheid gaat doen.
 
 Uit de nota naar aanleiding van het verslag heb ik begrepen dat er onderzoek
gedaan wordt. Wij wachten de resultaten daarvan af. Wat mij interesseert,
is op welke wijze knelpunten die zich voordoen en die ik genoemd heb, opgelost
kunnen worden. Dus: wie controleert, wie betaalt en wie stelt de normen vast?
Dat wil ik graag weten. Ik vind het antwoord op die vragen belangrijker dan
dat ik op dit moment precies weet of in de gemeente Valburg de onderwijsgebouwen
in perfecte staat verkeren. Het gaat er mij om dat wij instrumenten hebben
om ervoor te zorgen dat het in de toekomst zeker niet slechter gaat. Ik hoop
zelfs dat het beter gaat.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Wat de instrumenten betreft, is mijn vraag of u van plan bent om de reserves
persoonlijk bij de schoolbesturen op te halen. Hoe stelt u het zich voor om
reserves in te zetten voor achterstallig onderhoud bij waarschijnlijk vaak
nog andere scholen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Als u goed geluisterd had, had u gehoord dat ik eerst de memorie van toelichting
genoemd heb. Daarin wordt 400 mln. aan achterstallig onderhoud genoemd, alsook
380 mln. aan reserves. Daarover heeft mijn fractie vragen gesteld. Die zijn
beantwoord in de nota naar aanleiding van het verslag. Toen begon het mij
enigszins te schemeren. Toen ik de bedragen van 400 mln. en 380 mln. zag staan,
dacht ik: die streep je tegen elkaar weg. Het gaat dan alleen nog maar over
de vraag op welke wijze dat gebeurt. Ik kan mij voorstellen dat die 380 mln.
aan reserves net ergens anders zit dan de 400 mln. die scholen nodig hebben.
Daarover kan evenwel gediscussieerd worden. Die helderheid is in de nota naar
aanleiding van het verslag niet verschaft. Vandaar dat ik er nu tijdens het
plenaire debat vragen, een hele reeks vragen, over stel. Ik heb niet voor
niets de opmerking gemaakt dat ik er graag een heel duidelijk antwoord op
wil. Ik kan mij echter voorstellen dat je de 380 mln. niet bij de scholen
weg kunt halen. Dat vrees ik.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik wacht met u af.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Prima.
 
 Voorzitter! In de nota naar aanleiding van het verslag wordt op bladzijde
21 gesteld dat uit het gegeven dat gemeenten 1,1 mld. uit eigen middelen bijdragen
aan het onderwijs, niet de conclusie mag worden getrokken dat de rijksbijdrage
niet toereikend zou zijn. Voor het omgekeerde – men heeft het uit het
begin van mijn betoog kunnen opmaken – steekt de Partij van de Arbeid
de hand ook niet in het vuur. Waarom hebben die gemeenten de 1,1 mld. dan
beschikbaar gesteld, zo vraag je je af, want ook bij de gemeenten werd schraalhans
de afgelopen jaren steeds vaker keukenmeester. Wij stellen de vraag anders:
hoeveel aanvragen voor huisvesting zijn de afgelopen jaren om financiële
redenen afgewezen, terwijl er overeenstemming was over de noodzaak van de
desbetreffende aanvraag? De informatie daarover kan gebruikt worden bij het
onderbouwen van de noodzaak van meer geld voor de onderwijsbegroting. Het
is toch geen schande om toe te geven dat er eigenlijk meer geld nodig is,
maar dat die wens het loodje heeft gelegd in de strijd met andere prioriteiten,
zoals het terugdringen van het financieringstekort? Het erkennen van het probleem
biedt tenminste enig perspectief voor het onderwijs. Graag een reactie hierop.
 
 Het voornemen om de huisvesting van scholen te decentraliseren vloeit
voort uit de zogenaamde decentralisatie-impuls uit 1992, dat wil zeggen uit
het akkoord tussen regering, provincies en gemeenten, waarbij meerdere beleidsterreinen
waren betrokken. Dat die decentralisatie-impuls gepaard ging met een efficiencykorting,
is voor de langere termijn te begrijpen vanuit de gedachte dat een bestuurslaag
die dichter bij het onderwerp zit, efficiënter kan werken. Het meteen
doorberekenen van zo'n korting gaat echter voorbij aan de overgangsproblemen
die altijd met veranderingen gepaard gaan. Om op termijn efficiencywinst te
halen, kan een extra impuls op korte termijn een heel goede investering zijn.
Begrotingstechnisch is dat moeilijk, maar het zou wel veel opleveren. De PvdA
wil graag weten of dit ook onderwerp van gesprek is geweest met de VNG, die
met de voorstellen heeft ingestemd.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 U zegt dat het niet zeker is dat de 380 mln. kan worden weggehaald bij
de scholen. Bovendien is het nog maar de vraag of er een harmonisatie
bestaat tussen de scholen die het geld wèl hebben en de scholen die
met achterstallig onderhoud zitten. Dat is dus een duidelijk knelpunt. U zegt
echter ook dat de PvdA-fractie eigenlijk instemt met de korting van 125 mln.
Hoe is dat met elkaar te rijmen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Met die korting is ingestemd, omdat zij een gevolg is van de decentralisatie-impuls.
Daarover was een akkoord bereikt. Ik vind het om bestuurlijke redenen jammer
dat de korting zo wordt ingevuld. Ik heb daarover in het verslag vragen gesteld.
Ik heb gezegd: ik ben er niet tegen dat er een efficiencykorting op zo'n decentralisatie-operatie
zit. De lagere overheden betogen naar mijn mening altijd terecht dat zij het
beter en efficiënter kunnen doen dan de rijksoverheid, die veel meer
op afstand staat. Het geldt niet voor alles, maar wel voor veel taken. Ik
vind het daarom niet fout als je vervolgens zegt: als jullie het met minder
kunnen doen, bewijs dat dan maar. Over de korting is overeenstemming bereikt
met de andere overheden. Zij zijn ermee akkoord gegaan.
 
 Wel is er een probleem, waarvoor ik evenals de heer Cornielje geen oplossing
heb kunnen vinden. Het probleem is dat het begrotingssysteem van de rijksoverheid
niet voorziet in het doen van een extra impuls op korte termijn. In het verslag
heb ik ernaar gevraagd om mogelijkerwijze op langere termijn een wat hogere
efficiencykorting in te boeken, opdat de bedragen weer gelijk lopen. Dat schijnt
begrotingstechnisch heel moeilijk te zijn. Ik vind dat jammer. Een lagere
overheid kan het echter wèl doen. Je zou dan met het nu doen van een
extra investering veel overgangsproblemen kunnen voorkomen, terwijl je op
termijn toch de efficiencywinst binnenhaalt. Hier staat tegenover dat lagere
overheden wel mogelijkheden hebben om op dit gebied wat creatiever met hun
begroting om te gaan. Misschien overschatten wij het probleem dus. Dat is
het dilemma waar ik voor sta.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 En misschien onderschatten wij het probleem. Hoe kunt u aangeven dat de
grotere efficiency die bij het lokale bestuur waarschijnlijk aanwezig is,
precies op 7% uitkomt, precies op 125 mln. uitkomt? Dat is toch een loze kreet?
Het had ook 10% kunnen zijn, of 15%, afhankelijk van de gedachte van het kabinet.
 
 Verder gaan de prijzen in Nederland niet steeds omlaag. Wij weten allemaal
dat de prijzen omhoog gaan met de tijd. Kunt u staande houden dat door de
efficiency van de lokale besturen de prijzen en de kosten van bouw omlaag
kunnen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 De bedragen zijn ook niet stabiel. Die gaan ook omhoog. Zo zijn er afspraken
over de ontwikkeling van de uitkeringen uit het Gemeentefonds. Die gaan ook
mee met de ontwikkeling van de prijzen. Wij spreken dus niet over stabiele
cijfers. Je kunt op rijksniveau echter niet precies zeggen hoeveel de ene
gemeente nodig heeft en hoeveel de andere gemeente kan besparen. Dat zal van
geval tot geval verschillen, maar je moet hier wel algemene normen stellen.
Anders kun je niet werken. Je zult dus met percentages moeten werken.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Voor uzelf hebt u dus de zekerheid dat de minkanten en de pluskanten elkaar
precies bij nul opheffen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Die zekerheid is nooit te geven. Dat weet u ook wel. Ik heb in mijn vorige
functie bezuinigingsoperaties moeten uitvoeren waarbij ik van tevoren dacht
dat het nooit goed zou komen, maar waarvan ik achteraf moest constateren dat
het gelukt was, en soms zelfs met een beter resultaat dan daarvoor. Dit zijn
dingen die je niet kunt voorzien. Dat maakt ook deze operatie heel onzeker.
Ik denk dat sommige gemeenten er heel goed mee uit de voeten kunnen en dat
het ten gunste van het onderwijsbeleid zal gaan, maar in andere gevallen zullen
er problemen ontstaan. In dit plenaire debat willen wij de risico's zo klein
mogelijk maken en wij zoeken naar instrumenten om dat te bereiken. Hiervoor
hebben wij amendementen ingediend en een aantal moties voorbereid. Niemand
kan op dit moment voor 100% zekerheid krijgen over de toekomstige ontwikkeling.
Je kunt alleen proberen de risico's te beperken.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Kan ik een keer een lijstje krijgen van de bezuinigingsoperaties die u
hebt uitgevoerd en waarbij het beter werd nadat de bezuiniging was uitgevoerd?
Het lijkt mij interessant om dat eens te zien.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Het is buiten de orde van dit debat, maar ik zal u enkele voorbeelden
op het terrein van welzijn en op het terrein van cultuur geven waarvan wij
dachten dat het nooit zou lukken en er toch een nieuwe start gemaakt kon worden
na het uitvoeren van de bezuinigingsoperatie. Dat ging natuurlijk wel gepaard
met een zeer pijnlijk veranderingsproces. Het hoeft echter niet beslist altijd
minder te worden. Daar ben ik van overtuigd. Wij bagatelliseren de problemen
echter niet; daar kom ik zo meteen op.
 
 Het is de VNG niet gelukt alle gemeenten in dit stadium te overtuigen
van de juistheid van de voorstellen. Vele gemeenten hebben door het maken
van scenario's geprobeerd hun en ons inzicht te vergroten. Het spreekt vanzelf
dat deze scenario's zich vooral richten op het verkrijgen van meer geld. Als
de wet een feit is, kan de creativiteit van gemeentebestuurders bij het oplossen
van problemen wel eens groter zijn dan zij nu misschien van zichzelf denken.
 
 Wij willen de problemen echter beslist niet bagatelliseren. Deze verandering
staat niet op zichzelf. Gemeenten moeten zich bezinnen op hun eigen positie
in de samenleving. Zij worden geconfronteerd met nieuwe taken en krijgen er
taken van de rijksoverheid bij. Niet alleen de decentralisatie van de huisvesting
van scholen komt eraan, maar ook die van de sociale vernieuwing en de kinderopvang.
Daar komt nog de gewijzigde Financiële-verhoudingswet met de bedoelde
herverdelingseffecten bij. Er wordt dus veel gevraagd van de gemeentelijke
overheden. Bestuurders en ambtenaren staan onder spanning. Tot de verbeelding
sprekende incidenten zoals in Emmen en Zaanstad kunnen daar wel eens mee te
maken hebben.
 
 Deze discussie hoort eerder thuis bij de bestuurlijke organisatie of bij
de Financiële-verhoudingswet, maar vanwege het belang van het onderwijs
wil de PvdA toch graag van de staatssecretaris van Binnen landse
Zaken weten of zij denkt dat alle gemeenten het tempo kunnen bijhouden. Overigens,
geen enkele gemeente heeft gepleit voor het niet door laten gaan van de decentralisatie
van het beheer over de huisvesting in het onderwijs. Er zijn immers al veel
voorbereidingen getroffen. Het uitstel van de eerst geplande invoeringsdatum
van dit wetsvoorstel met een jaar had daar ook mee te maken. Stopzetten van
het proces zou op dit moment ingrijpender zijn dan doorgaan. Het maken van
een pas op de plaats levert ook niet de vereiste duidelijkheid op. Dat heb
ik zojuist al tijdens een interruptie proberen aan te geven.
 
 De PvdA heeft veel waardering voor de wijze waarop is gezocht naar een
verdeelmodel dat zowel recht doet aan het belang van het onderwijs als aan
het principe van decentralisatie en dat vraagt om voldoende beleidsvrijheid
voor de gemeenten. Het is een bewijs van de kwaliteit van het model, dat er
geen categorieën van gemeenten zijn aan te wijzen die van de voorstellen
structureel slechter worden. Dat zou namelijk wijzen op systeemfouten en die
hebben wij niet kunnen vinden.
 
 Wel hebben wij enkele vragen. Generaliteit en globaliteit zijn de eisen
waaraan het model moet voldoen. De PvdA vraagt zich af hoe het criterium toekomstgerichtheid
in die generaliteit en globaliteit is verwerkt. Het gebruiken van de maatstaf
allochtonen uit het Gemeentefonds wordt in de nota naar aanleiding van het
verslag beargumenteerd met een verwijzing naar het gevoerde beleid om achterstanden
weg te werken. Dat is terecht, maar hoe zit het dan met het doorberekenen
van de gevolgen van onderwijsvernieuwing? In de nota naar aanleiding van het
nader verslag wordt op bladzijde 23 gewezen op artikel 2 van de Financiële-verhoudingswet
1984. Dat kon nog net. Hierin is opgenomen, dat in geval van beleidswijzigingen
wordt aangegeven welke financiële gevolgen dit heeft voor de gemeente.
Tevens moet worden aangegeven hoe de gemeenten deze gevolgen kunnen opvangen.
Maar wat zijn beleidswijzigingen? In de nota naar aanleiding van het verslag
blijkt uit het antwoord op een soortgelijke vraag, dat het ontbreken van fusiedwang
een argument is om kosten als gevolg van fusies daar niet onder te laten vallen.
Zie het gestelde op bladzijde 45. Dat zou betekenen dat een gemeente die het
door het Rijk gestimuleerde fusiebeleid een goed beleid vindt, niet kan rekenen
op steun van diezelfde rijksoverheid bij het uitvoeren van dat beleid. Wordt
de discussie over de inhoud van het onderwijs op rijksniveau daarmee niet
erg vrijblijvend? Niet iedere bestaande school laat zich binnen de bestaande
muren en het huidige budget omvormen tot een studiehuis.
 
 De gemeente Smallingerland is zo'n gemeente die vanwege het verbeteren
van de kwaliteit van het onderwijs twee grote scholengemeenschappen wil vestigen.
Voor één daarvan is de startbrief al afgegeven. Vanwege de financiële
gevolgen voor de begroting dreigt de gemeente nu van nieuwbouw af te zien.
Smallingerland is in dit verband vast de enige gemeente niet, maar zij heeft
alvast aan de bel getrokken. De PvdA vraagt de staatssecretaris op deze situatie
te reageren.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Voorzitter! Ik heb gehoord dat de staatssecretaris ondanks enkele uitnodigingen
van het gemeentebestuur niet in Smallingerland op bezoek wil. Heeft mevrouw
Liemburg daar ook iets van gehoord?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Nee, daar heb ik niets van gehoord.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Voorzitter! Ik ben al een jaar geleden op de scholengemeenschap geweest
waarover het nu gaat. Ik was daar zelfs al voordat ik de uitnodiging ontvangen
had.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 De minister heeft daar meen ik zelfs een eerste paal geslagen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Maar de problemen zijn daar nu opgelost, mevrouw Netelenbos?
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 U heeft uw termijn nog niet. U kunt u vraag straks stellen. Het woord
is aan mevrouw Liemburg.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Voorzitter! Onze waardering voor het model houdt niet in, dat wij de klachten
over herverdeeleffecten niet serieus nemen. Een model zonder vervelende herverdeeleffecten
is kennelijk niet te bedenken. De overgangsregeling geeft weliswaar enige
ruimte in de tijd, zodat ingespeeld kan worden op de nieuwe situatie, maar
zij lost niet alle problemen op. De PvdA vraagt zich daarom af waarom niet
gekozen is voor het instellen van een knelpuntenpot. Zonder volledigheid te
suggereren, wil de PvdA een aantal gevallen noemen die voor gebruikmaking
van zo'n knelpuntenpot in aanmerking zouden kunnen komen. Allereerst zijn
daar de groeigemeenten als Almere, Houten en Vleuten/De Meern, die veel geld
moeten investeren in nieuwbouw zonder dat daar compenserende leegstand tegenover
staat. De problemen in Almere zijn al door het ministerie onderkend. De PvdA
wil graag weten wat het overleg met deze gemeente heeft opgeleverd en wat
dit betekent voor gemeenten in vergelijkbare omstandigheden.
 
 Dan zijn er gemeenten die hebben meegedaan aan de cofinanciering en van
wie de eigen bijdrage nu niet wordt doorberekend. De aandrang van de minister
om mee te doen, hebben zij in 1994 zwaarder laten wegen dan de waarschuwende
geluiden van de VNG. Dat vertrouwen wordt niet beschaamd door de brief van
10 januari 1994 van de directeur van de CFI, de Centrale financiën instellingen.
Daarin gaat hij in op het financiële risico na decentralisatie. De beschouwing
eindigt met de zin: "Het risico van een te geringe vergoeding uit het Gemeentefonds
voor de investeringsimpuls in relatie tot de totale inkomsten en uitgaven
voor onderwijshuisvesting schat ik derhalve niet hoog in". In de nota naar
aanleiding van het nader verslag wordt niet uitgesloten dat een aantal gemeenten
gedurende een aantal jaren een substantieel deel van de jaarlijkse huisvestingsvergoeding
besteedt aan de aangegane investeringslasten. "In hoeverre dat het geval is,
hangt af van de door de gemeente gehanteerde financieringswijze en de prioriteit
die de gemeente geeft aan de onderwijshuisvesting", staat er letterlijk. Ook
hier geldt dat niet alle gemeenten die hebben meegedaan aan de cofinanciering
problemen hoeven te krijgen. Vooral voor kleinere gemeenten kan het echter
betekenen dat er gedurende een lange reeks van jaren geen geld is voor nieuwe
en nodige investeringen in de huisvesting van het onderwijs.
Is de staatssecretaris bereid om deze gevolgen van de decentralisatie van
geval tot geval te bekijken en waar nodig op te lossen, om zodoende het vertrouwen
in de rijksoverheid te herstellen?
 
 De gemeenten Holten, Weststellingwerf en Zutphen hebben in antwoord op
het verzoek van de staatssecretaris van 3 juli 1995 een voorbehoud gemaakt
wat betreft de plaatsing op het investeringsschema 1996. Dat voorbehoud betrof
een zodanige overgangsregeling dat de financiële gevolgen voor de gemeente
aanvaardbaar zouden zijn c.q. zouden worden geminimaliseerd. Deze gemeenten
beroepen zich nu op dat voorbehoud. Hoe gaat de staatssecretaris daarmee om?
 
 Voorts wil de PvdA een reactie van de staatssecretaris op de positie van
kleine gemeenten die naar de maatstaven van het Gemeentefonds geen centrumfunctie
vervullen, maar dat wel doen als het gaat om het onderwijs, bijvoorbeeld omdat
zij duur speciaal onderwijs of een school voor voortgezet onderwijs binnen
hun grenzen hebben. De gemeenten Groesbeek, Haren, Ubbergen en Holten zijn
daar voorbeelden van. Zou een bodem in de leerlingenmaatstaf in deze gevallen
een oplossing kunnen zijn?
 
 Tot nu toe hebben wij gevraagd om maatwerk. Dat kost geld. Omdat niet
in een knelpuntenpot is voorzien, zal dat geld uit het te decentraliseren
bedrag moeten komen, tenzij de staatssecretaris een andere suggestie heeft.
Om het invoeringstraject niet onnodig te compliceren, stelt de PvdA ook voor
om niet al na drie jaar aan de maatstaven te morrelen. Wij pleiten ervoor
om het wijzigen van de maatstaven te bekijken bij de evaluatie na vijf jaar.
De PvdA vindt het vanwege de onzekerheden die kleven aan dit wetsvoorstel
echter niet verantwoord om zo lang te wachten met het opnemen van de tussenstand.
Daarom vragen wij om een jaarlijkse voortgangsrapportage. Daarin moet inzicht
worden gegeven in de stand van zaken op dat moment, de knelpunten die zich
voordoen en de wijze waarop die opgelost gaan worden.
 
 Het wellicht voorlopig handhaven van de leerlingenmaatstaf van 75% kan
nadelig zijn voor plattelandsgemeenten met veel kleine basisscholen. Aan dat
nadeel kan tegemoet worden gekomen door bij de bekostiging niet alleen de
nevenvestigingen met spreidingsnoodzaak in aanmerking te laten komen voor
de vaste voet, maar alle nevenvestigingen, want die zijn immers, anders dan
dislocaties, structureel van karakter. Wij zijn benieuwd naar de reactie van
de staatssecretaris op dit voorstel.
 
 Ten slotte wil de PvdA waardering uitspreken voor degenen die het verdeelmodel
en de overgangsregeling hebben ontwikkeld. Ik noem daarbij met name de VNG.
Zij heeft niet alleen haar nek uitgestoken door in te stemmen met het wetsvoorstel.
Zij is haar leden ook behulpzaam bij de invoering. De PvdA rekent erop dat
dit zo blijft. Gezien die loyale medewerking betreuren wij het dat in het
voortraject geen overeenstemming met het departement is bereikt over de technische
onvolkomenheden die nog in het wetsvoorstel zitten. Dat maakt dat wij ons,
meer dan ons lief was, met de techniek van het voorstel hebben moeten bezighouden.
Zonder dat is het echter al ingewikkeld genoeg. Daarvan wordt het bewijs geleverd
door de gemeente Zwolle: een groeigemeente die heeft meegedaan aan de cofinanciering
en ook nog enkele sportterreinen moet overnemen. In het overzicht van de werkgroep
verdeling middelen onderwijshuisvesting krijgt deze gemeente dus ook een min.
Maar in artikel 12 van de bijlagen bij de Financiële-verhoudingswet 1984
waarin een overzicht van de cumulatie van herverdeeleffecten naar aanleiding
van de overheveling en de specifieke uitkeringen is opgenomen, krijgt diezelfde
gemeente bij het herverdeeleffect onderwijshuisvesting een plus. Ra, ra, hoe
kan dat?
 
 Voorzitter! Wij zijn het met de bewindslieden eens dat elk wetsvoorstel
op zijn eigen merites moet worden beoordeeld. Toch is het ook van belang om
te weten wat de totale gevolgen van die afzonderlijke maatregelen voor de
gemeenten zijn. En onze laatste vraag heeft daarmee te maken. Wanneer is er
duidelijkheid over de cijfers en wat gaat de staatssecretaris met die cijfers
doen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Voorzitter! Ik kan en wil niet verhelen dat dit wetsvoorstel over de decentralisatie
van de huisvesting ons behoorlijk zwaar op de maag ligt. Daarbij gaat het
ons niet over de decentralisatie van de huisvestingstaak op zichzelf. Voor
D66 is dat geen punt van discussie meer. In onze optiek is dit een taak die
past bij de overige taken van de gemeenten. Maar dat ontslaat ons niet –
en daar is de Raad van State ook heel helder over – van de plicht om
ervoor te zorgen dat de voorwaarden waaronder die decentralisatie plaats zou
gaan vinden, ook goed en verantwoord zijn.
 
 Ik zou de waarheid geweld aandoen als ik zou beweren dat naar onze inzichten
het voorliggende wetsvoorstel en de daarmee samenhangende overgangsregeling
niet toch een aantal onduidelijke en daardoor zwakke elementen bevat dat het
heel moeilijk maakt om hier op dit moment van harte "ja" tegen te zeggen en
die het in elk geval niet rechtvaardigen dat wij onze handen er volledig vanaf
trekken. En als er ook maar één gemeente is die door dit wetsvoorstel
of door de combinatie van dit wetsvoorstel met andere wetsvoorstellen, zoals
de herziening van de Financiële-verhoudingswet 1984, uiteindelijk de
artikel-12-status zal moeten aanvragen, dan hebben wij dus gefaald. Wij zullen
vandaag dus niet alleen beoordelen wat voorligt, maar ook proberen die wijzigingen
aan te brengen die naar onze inzichten de voorwaarden zullen verbeteren waaronder
die decentralisatie zal plaatsvinden.
 
 Er is een aantal omstandigheden dat deze decentralisatie belast, dat de
uitvoering in elk geval niet vergemakkelijkt. Sommige zijn al genoemd, maar
ik wil er nogmaals vier noemen. Zo heeft de decentralisatie van de huisvesting
te lijden onder een efficiencykorting van 10%, netto 7%, uitgedrukt in financiën
toch nog altijd 125 mln. Dat is niet mis. De vraag moet gesteld worden of
het een onoverkomelijk bezwaar is. Naar onze inschatting hoeft het dat niet
te zijn. Wij delen op dit punt de beargumenteerde verwachting van de regering
dat deze korting op te vangen zou moeten zijn door integraal lokaal beleid,
door andere financieringswijzen en door een jaarlijks accres – dat moeten
wij niet vergeten – van 2% à 3%, waardoor er uiteindelijk voor
elke gemeente een omslagpunt komt, zodat budget en taakstelling naar verwachting
met elkaar in evenwicht zullen zijn. Voor sommige gemeenten
komt dat moment alleen erg laat, bijvoorbeeld voor Almere, dat pas in 2025
dat moment zal bereiken. Dat is dan weer niet acceptabel, maar daar kom ik
nog op terug.
 
 Voorzitter! Waar de middelen zo krap zijn, wegen negatieve herverdeeleffecten
des te zwaarder. Zij komen immers bovenop de 7% efficiencykorting. In een
aantal gevallen zijn de herverdeeleffecten bijzonder fors, zelfs oplopend
tot 13%, wat overigens een uitzondering is, maar 7% en 8% zijn dat niet. Om
met de woorden van de VNG te spreken: bij een beperkt aantal gemeenten zullen
zich aanzienlijke problemen voordoen. Dat kunnen wij natuurlijk niet zomaar
naast ons neerleggen en dat doen wij dan ook niet. In de twee verslagen die
door deze Kamer zijn ingediend, zijn daarom ook door ons verschillende voorstellen
voor aanpassingen voorgelegd. En wat wij gedacht en gehoopt hadden –
je probeert natuurlijk van alles – namelijk dat een verdeling op grond
van uitsluitend leerlingmaatstaven een betere verdeling zou opleveren, blijkt
niet het geval te zijn, integendeel. Hetzelfde geldt voor een langere overgangstermijn,
door bijvoorbeeld te kiezen voor maximaal 0,50% achteruitgang per jaar in
plaats van 0,75% achteruitgang. Ook daar blijken uiteindelijk te veel nadelen
aan te kleven.
 
 Tegelijkertijd is zowel door de regering als door de VNG goed beargumenteerd
dat zich weliswaar bij een aantal gemeenten problemen zullen voordoen, maar
dat die problemen niet terug te voeren zijn op de systematiek van het verdeelprogramma.
Met andere woorden, dit alles pleit ervoor om niet te gaan rommelen in de
structuur en de systematiek van het verdeelmodel, maar waar mogelijk gerichte
oplossingen te zoeken voor die gemeenten die tengevolge van hun specifieke
eigen situatie in financiële problemen dreigen te komen.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Welke oplossing moet het kabinet volgens mevrouw Lambrechts
aandragen voor deze knelpunten? Zij geeft daar geen aanwijzing voor.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Ik kom daar nog over te spreken. Als de heer Rabbae even rustig afwacht
en mij de gelegenheid geeft om mijn betoog op te bouwen, dan kom ik bij het
benoemen van de knelpunten, in hoeverre die overigens op dit moment te overzien
zijn, ook met een aantal richtingen voor oplossingen.
 
 Voorzitter! Ik vervolg mijn betoog en kom te spreken over de overgangsregeling.
Het ligt iets anders met dat overgangsmodel. Dat zit weliswaar knap in elkaar,
het mitigeert de effecten van de achteruitgang, maar het blijkt toch onvoldoende
soelaas te bieden voor een aantal gemeenten die of op korte termijn, in verband
met cofinanciering, of op langere termijn, bijvoorbeeld de groeigemeenten,
met heel hoge lasten komen te zitten, terwijl zij tegelijkertijd te maken
krijgen met negatieve herverdeeleffecten.
 
 De overgangsregeling veronderstelt dat men in staat is zich stapsgewijs
aan te passen aan de omvang van de uitkering uit het Gemeentefonds. In de
meeste gevallen zal dat inderdaad lukken. Maar als het niet lukt, zullen de
desbetreffende gemeenten gedwongen zijn om elders ruimte te zoeken, ofwel
door te bezuinigen ofwel door in te teren op de algemene reserve. Er is nog
een andere mogelijkheid, zoals iemand laatst zei, namelijk dat gemeenten de
artikel-12-status aanvragen. Dat laatste kan voor D66 de opzet noch de uitkomst
van deze decentralisatie-operatie zijn. De kans dat een aantal gemeenten in
deze situatie terecht zal komen, is meer dan denkbeeldig. Niemand heeft op
dat punt onze zorg volledig weg kunnen nemen.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Is dat probleem van een mogelijke artikel-12-status nu wel zo onderscheidend?
Heel veel gemeenten hebben waarschijnlijk nog wel voldoende ruimte om de OZB
te verhogen. Dat heeft dan wel een andere naam, maar het probleem blijft er
even groot door.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Ik kom nog te praten over de cumulatie van effecten. Ik vind het zelf
wel degelijk een verschil maken of je kunt verwachten dat, ook door een forse
verhoging als gevolg van de wijziging in de Financiële-verhoudingswet,
gemeenten eventuele tekorten zelf zullen kunnen opvangen of dat je die verwachting
in redelijkheid niet kunt hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Dat heeft ook voor een belangrijk deel te maken met het in het verleden
gevoerde beleid in een gemeente, met de vraag of een gemeente al in de buurt
van een artikel-12-status zit of niet.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Dat zou kunnen. Maar je hebt hier ook met onderwijshuisvesting en onderwijsverplichtingen
te maken voor de toekomst. Kinderen hebben allemaal het recht om in een goede
huisvesting te zitten. Dat alleen zou dus ook geen zwaarwegend argument mogen
zijn.
 
 Voorzitter! Ik kom bij de cumulatie van de herverdeeleffecten. In dit
rijtje van ontwikkelingen die deze decentralisatie belasten, kan de cumulatie
van negatieve herverdeeleffecten die sommige gemeenten treft, niet ontbreken.
Lange tijd was de cumulatie van de herverdeeleffecten een ongrijpbare en onduidelijke
factor bij de beoordeling van dit wetsvoorstel. Het tamelijk dooddoenerige
antwoord dat ik meermalen van de regering heb mogen ontvangen, namelijk dat
elke decentralisatie op haar eigen merites beoordeeld moet worden, heeft mij
niet kunnen bekoren. Toen mijn paarse collega-woordvoerders en ik zelf op
een avond onze zorgen hieromtrent deelden, was het mijn collega Cornielje
die, met het juiste gevoel voor de verticale verhoudingen in de politiek,
zei: zie je ons al staan op onze spreekbeurten in het land, als wij op vragen
over de opeenstapeling van kortingen die sommige gemeenten treft, moeten antwoorden
"ach, maakt u zich geen zorgen; u moet gewoon elke korting op haar eigen merites
beoordelen".
 
 Vorige week kregen wij eindelijk het aangekondigde rapport over de cumulatie
van de herverdeeleffecten in handen. Ik had daar al twee keer naar gevraagd.
Aanvankelijk leidde dat tot een zekere opluchting, omdat uit die cijfers inderdaad
blijkt dat de korting op de huisvesting in een groot aantal gevallen wordt
gecompenseerd – en zelfs meer dan dat – door een forse verhoging
van de algemene uitkering ten gevolge van de herziening van de Financiële-verhoudingswet.
Zoals zojuist ook al door mijn PvdA-collega werd aangegeven, bleken de kortingen
op de huisvesting zelf wonder boven wonder eigenlijk ook wel
mee te vallen. Goes gaat er volgens het OCW-rapport "Huisvesting verdeeld"
3% op achteruit, maar in het BiZa-rapport krijgt Goes er juist ƒ 4
per inwoner bij. Holten gaat er in "Huisvesting verdeeld" 7% op achteruit,
maar in het BiZa-rapport over de cumulatieve effecten valt te lezen dat Holten
er zelfs ƒ 41 per inwoner op vooruitgaat. In de nota naar aanleiding
van het tweede verslag staat een lijstje met 27 gemeenten die er uiteindelijk
meer dan 3,75% op achteruitgaan. Van die 27 meest ernstige gevallen zijn er
zelfs 5 die in het rapport over de cumulatieve effecten van BiZa met een positief
effect op de herverdeling van de huisvesting worden genoemd. Men zal begrijpen
dat dit mij enigszins argwanend maakte over ofwel de gegevens die wij eerder
hadden ofwel de nieuwe gegevens die wij in handen hebben gekregen. Gisteravond
kwam van ambtelijke zijde eindelijk het antwoord op de vraag die ik al veel
eerder gesteld had, namelijk hoe het met die cijfers zit. Daaruit bleek dat
de cijfers van BiZa heel mooie cijfers, maar wel fantasiecijfers zijn. Dat
betekent dus dat de vraag over de cumulatie van de herverdeeleffecten nog
steeds als onzekere factor boven dit wetsvoorstel hangt.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Bent u, met alle respect, niet bezig om appels met peren te vergelijken?
Hoe kunt u de uitkomsten van een mogelijke herziening van de Financiële-verhoudingswet
1984, die op tal van factoren is gebaseerd en waar de gemeenten door allerlei
historisch gedrag vaak recht op hebben, vergelijken met de cijfers van het
herverdeelmodel inzake de huisvesting? Dat herverdeelmodel is slechts één
onderdeeltje van de totale gemeentebegroting en zal daar naar onze inschatting
zwaar op drukken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Met alle respect: hiermee geeft u aan dat u die cijfers nog niet hebt
bekeken. In bijlage 12 van de Financiële-verhoudingswet 1984 wordt een
lijstje gegeven van verschillende decentralisatie-operaties en de herverdeeleffecten
daarvan. Daar staat een keurig staatje van de herverdeeleffecten van de huisvesting
op zichzelf. Die cijfers hadden natuurlijk overeen moeten komen met de cijfers
die wij al eerder hadden ontvangen, maar dat blijkt niet zo te zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Dus die ƒ 41 van Holten betreft huisvesting?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Puur huisvesting.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Maar u hebt het zelf al gekwalificeerd als fantasie.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Maar daarmee geef ik wel aan dat mijn al twee keer eerder gestelde vraag –
in het eerste en in het tweede verslag – nog levensgroot overeind staat.
Dat was de vraag om inzicht te geven in de cumulatie van herverdeeleffecten,
omdat het voor gemeenten straks natuurlijk wel degelijk van belang is of er
in de begroting – waar dan ook – nog enige ruimte zit.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Wat was uw reactie op het antwoord dat het fantasie is?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Nee, dat het fantasie is, is mijn eigen conclusie. Mij bleek dat die cijfers
niet juist waren en dat de cijfers die wij al hadden – dat is een hele
geruststelling en een compliment voor degene die die cijfers heeft aangereikt –
wel de juiste zijn. Je moet je echter wel realiseren dat die cijfers in alle
gevallen veel ernstiger zijn dan de andere cijfers die uit het BiZa-rapport
blijken. Het zou dus heel jammer zijn als BiZa te zijner tijd zou concluderen
dat het, gelet op de cijfers, met de herverdeling op de huisvesting wel meevalt.
Misschien kan staatssecretaris Van de Vondervoort ook daarop reageren.
 
 Voorzitter! Van alle zaken die de decentralisatie-operatie belasten –
ik heb er vier genoemd – is die van de onduidelijkheid over de cijfers
en de exacte bedragen die gemeenten straks zullen ontvangen de lastigste,
omdat dat ons belemmert om zelfs maar met enige zekerheid nu te kunnen zeggen
welke gemeenten in problemen dreigen te komen en voor welke gemeenten derhalve
iets extra's gedaan moet worden. Immers: het historisch ijkpunt wordt pas
vastgesteld op 1 juli; het Bouwbesluit is nog niet vastgesteld en is dus nog
niet bekend; de wijzigingen in de algemene uitkeringen tengevolge van de herziening
van de Financiële-verhoudingswet 1984 zijn nog onderwerp van discussie;
bovendien blijken de cijfers over de cumulatie van effecten dus niet te kloppen.
Ik zou dus graag van beide staatssecretarissen willen horen of zij het met
mij eens zijn er dat op dit moment misschien wel een gefundeerd vermoeden
bestaat, maar dat er niet precies aangegeven kan worden welke gemeenten in
de problemen zullen raken.
 
 Wat is dan wel mogelijk in die omstandigheid, waarbij er dus nog zoveel
onzekerheid over exacte bedragen, budgetten en problemen is? Als wij de beantwoording
naar aanleiding van onze verslagen als uitgangspunt nemen, is volgens de regering
niets meer mogelijk. Ik moet heel eerlijk zeggen dat wij dat niet als uitgangspunt
van dit debat willen accepteren. Ik wil de mogelijkheden – een aantal
zijn er al de revue gepasseerd – een voor een nalopen.
 
 Wij zouden een hardheidsclausule kunnen afspreken. Ik vind dat een belangrijke
optie. Geen gemeente gaat er dan, zoals de heer Cornielje zei, meer dan 3,75%
op achteruit. Dat is een mogelijkheid. Aan de andere kant is het de vraag
of het in alle gevallen redelijk is. Die overweging wil ik hier ook neerleggen.
Het gaat immers niet alleen om de mate van achteruitgang, maar ook om de afstemming
van het budget op de taak die uitgevoerd moet worden. Vleuten/De Meern, bijvoorbeeld,
gaat er helemaal niet op achteruit. Toch zou Vleuten/De Meern het over een
jaar of zeven wel eens heel erg moeilijk kunnen krijgen, gezien de groeitaken
die Vleuten/De Meern te wachten staan.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Daarom heb ik ook een onderscheid gemaakt tussen de verschillende knelpunten.
Ik heb de groeigemeenten als aparte categorie genoemd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Dat wil ik ook eens doen en ik wil dus ook dat onderscheid gaan maken.
 
 Wij zouden ook een knelpuntenvoorziening kunnen creëren. Dat kan
op twee manieren. Dat kan door een beperkt budget toe te voegen aan het huidige
en daarmee een deel van de aanvangsproblematiek op te lossen. Mijn eerste
vraag aan de staatssecretaris is dan ook of zij overwogen
heeft en of zij voornemens is om hiertoe een claim te leggen op de begroting
voor 1997. Als dat niet tot de mogelijkheden behoort, kan het niet anders
zijn dan dat een deel van het te decentraliseren budget wordt afgezonderd
om als vangnet te dienen voor die gemeenten die mogelijk in de problemen komen.
Dat kan op dezelfde manier als gebeurd is met de vergoedingen voor het langcyclische
onderhoud voor de voormalige rijksscholen. Ook daarvoor wordt een budget opzij
gezet. Vervolgens zullen die bedragen worden geïntegreerd in de uitkeringen
die gemeenten zullen ontvangen. Als over enige maanden wel de duidelijkheid
ontstaat die er nu nog niet is, over de historische vergoedingen en over de
exacte bedragen die gemeenten zullen ontvangen, en als bovendien bekend is
hoe de bedragen naar aanleiding van de Financiële-verhoudingswet er precies
uit komen te zien, kan op dat moment de balans worden opgemaakt en kan, in
elk geval met veel meer zekerheid dan nu, voorspeld worden waar zich de komende
tijd problemen zullen gaan voordoen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Is mevrouw Lambrechts ook van plan de stemming over het wetsvoorstel tot
die tijd uit te stellen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Nee, dat zijn wij niet van plan. Wij zijn wel van plan om het antwoord
hierop goed af te wachten. Wij hopen en verwachten dat er een antwoord komt,
dat ons in ieder geval het vertrouwen geeft dat met de opmerkingen die ik
hier maak voor mogelijke oplossingsrichtingen, wel degelijk wat gedaan zal
worden. Daar zijn de heer Van de Camp en ik, als het aan mij ligt, ook zelf
nog bij.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik erken dat ik misschien wat vroeg ben met mijn vraag. Mevrouw Lambrechts
begon nogal zwaar met haar inbreng. Ik vond dat nogal verdacht.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Ik zei dat het mij zwaar op de maag ligt. U moest eens weten!
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Het ligt u heel zwaar op de maag. Ik hoop echter wel dat u hier uiteindelijk
de consequenties uit zult trekken en het dus niet zult laten bij een woensdagachternamiddag.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Een woensdagachternamiddag? Ik vind dit nogal wat, moet ik eerlijk zeggen.
Ik denk dat de heer Van de Camp uit de trant van het betoog en de constructieve
voorstellen op zichzelf op moet kunnen maken dat er heel goed over is nagedacht.
Wil hij mij dat stukje krediet, zelfs als lid van een oppositiepartij, in
elk geval geven?
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Mevrouw Lambrechts heeft bij mij alle krediet. Bij huisvesting kunnen
wij alleen nog maar meer krediet gebruiken. Het gaat mij om het volgende.
Mevrouw Lambrechts ligt het zwaar op de maag. Zij heeft er grote moeilijkheden
mee. Dat is haar goed recht. Daar bestaat geen misverstand over. Zij komt
met – ik turf het snel – zeven wijzigingsvoorstellen, althans
aanvullende knelpuntanalyses. Vervolgens zegt zij met de cijfers te wachten
tot in de zomer, als er meer duidelijkheid is. Ik vind het echter nogal gevaarlijk
om met een wetsvoorstel in te stemmen waarvan ook mevrouw Lambrechts de financiële
gevolgen niet kent.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Wat voorligt, is de inzet van de regering aan het begin van het debat.
Waar wij morgenavond eindigen, zullen wij dat vervolgens beoordelen en wegen
in de uiteindelijke stemming.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Als mevrouw Lambrechts aan de ene kant zware kritiek heeft op de efficiencykorting
en aan de andere kant vindt dat er een oplossing moet komen voor de knelpunten,
waarom laat zij dan de kosten van het oplossen van de knelpunten niet ten
laste komen van de efficiencykorting in plaats van de begroting voor 1997?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 De efficiencykorting is een gegeven, hoe jammer dat ook is. Dat gegeven
lag al vast voordat dit wetsvoorstel het traject in ging. Ik heb mij laten
uitleggen dat het ook een gegeven uit de vorige periode was. Dat neemt niet
weg dat je ruimte moet willen zoeken binnen of buiten het wetsvoorstel. Daarover
gaat het debat. Knelpunten die je op dit moment vermoedt, maar nog niet kunt
benoemen, moeten worden opgelost.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 U bent niet voor het eventueel uitstellen van de efficiencykorting?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Dat is het probleem. Ik ben daar voor, mits dat niet andere grote problemen
oplevert. Zoëven werd de vraag gesteld of hiervoor een draagvlak is.
Tijdens het congres over het lokale onderwijsbeleid waren 900 mensen uit het
lokale bestuur aanwezig die maar één boodschap hadden, namelijk
ervoor zorgen dat het wetsvoorstel met de nodige voorwaarden er snel door
zou komen. Zij wilden per 1 januari 1997 deze taak graag hebben. Dat is ook
de realiteit die meegewogen moet worden.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Dus geen uitstel van de efficiencykorting, maar wel ten laste van de begroting
voor 1997?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Ik leg een aantal vragen voor aan de staatssecretaris.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Kunt u aangeven ten koste van welke post van de begroting voor 1997 die
kosten moeten worden afgeboekt?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Ik leg de staatssecretaris een aantal vragen voor, die de heer Rabbae
goed moet herhalen. De vraag aan de staatssecretaris is; hebt u het overwogen
en gaat u het doen? Als het niet tot de mogelijkheden behoort, zullen wij
het binnen het budget zelf moeten zoeken.
 
 Voorzitter! Wat we in elk geval kunnen doen is de verhouding leerlingmaatstaven/algemene
maatstaven 75%/25% handhaven voor de volle vijf jaar. Het is niet logisch
om het 75%-model maar voor drie jaar in te zetten, terwijl het overgangsmodel
vijf jaar duurt. Evenmin vind ik het logisch om na drie jaar uitgebreid te
evalueren en na vijf jaar weer. Dat pleit ervoor om een en hetzelfde model
te hanteren gedurende de vijf jaar overgangstermijn en wat ons betreft wordt
dat het 75%/25%-model.
 
 Voorts is het absoluut noodzakelijk dat wij in dit hele proces zicht op
zaken proberen te houden. D66 is de mening toegedaan wij jaarlijks desnoods
steeksproefgewijze de voortgang en de knelpunten in beeld moeten laten brengen.
Het lijkt ons raadzaam en ook het meest praktische wanneer wij daarbij van
de expertise van de RGD en de onderwijsinspectie gebruik maken.
 
 Tot slot, voorzitter, zouden wij ervoor willen pleiten om, zoals ook door
de VNG is aangeraden, aan het einde van de overgangstermijn en vóór
het uitbetalen van de afkoopsommen een evaluatie te laten plaatsvinden over
het geheel van de decentralisatie van de huisvesting, inclusief een beoordeling
van toereikendheid van de budgetten in relatie tot de uit te voeren groeitaken.
Ik zou de staatssecretarissen om een reactie op deze vijf punten willen vragen,
zodat we daar in tweede termijn op terug kunnen komen.
 
 Dan resteert mij nog een klein maar toch niet onbelangrijk puntje. Het
raakt aan de dubbele-petproblematiek. Weliswaar is bepaald dat openbaar en
bijzonder onderwijs "op gelijke voet dienen te worden behandeld", maar ik
kan mij voorstellen dat het beeld ontstaat (de artikelen 68 en 69) dat de
huisvestingsaanvragen van het bijzonder onderwijs (niet door de gemeente in
stand gehouden onderwijs) beter onderbouwd dienen te worden en eerder dienen
te worden aangeleverd dan die van het openbaar onderwijs (wel door de gemeente
in stand gehouden). Het zou daarom goed zijn in de wet op te nemen dat aanvragen
van scholen die wel door de gemeente in stand worden gehouden aan dezelfde
voorwaarden en kenmerken dienen te voldoen en dezelfde procedure dienen te
volgen als de aanvragen van scholen die niet door de gemeente in stand worden
gehouden. Daartoe heb ik een amendement ingediend.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het wetsvoorstel voor de decentralisatie van de
huisvesting van het onderwijs heeft een lange voorgeschiedenis. De parlementaire
behandeling van het wetsvoorstel is echter relatief kort geweest. Op de twee
schriftelijke verslagen is door de regering heel snel gereageerd. Dat is prijzenswaardig,
maar bij bepaalde punten hadden wij toch een beetje het gevoel dat de snelheid
ten koste is gegaan van de zorgvuldigheid. Wij hopen dat dit in deze plenaire
behandeling kan worden hersteld.
 
 Wat ons goed heeft gedaan, is de uitspraak in de toelichting dat de keuze
voor decentralisatie naar de gemeenten geen ideologische keuze is, maar een
keuze op grond van praktische argumenten. Dat betekent dus dat er dan ook
met praktische argumenten over valt te discussiëren, wat wij graag doen.
 
 Vooraf dient de vraag te worden gesteld welke belangen met decentralisatie
eigenlijk worden gediend. Dat is toch nog niet echt duidelijk geworden. De
indruk bestaat dat het vooral een financieel belang van het Rijk is, namelijk
de decentralisatiekorting die kon worden opgelegd. Indien het Rijk de verantwoordelijkheid
voor de huisvestingsvoorzieningen overdraagt, ligt naar ons oordeel overdracht
aan de scholen zelf meer in de rede dan territoriale decentralisatie naar
de gemeenten. Daarvoor zijn zowel formele argumenten aan te voeren als praktische.
 
 Ik ga eerst in op de formele kant van de zaak, waarmee ik vooral doel
op de discussie over de mogelijkheid van territoriale decentralisatie. De
SGP-fractie is niet overtuigd door de argumentatie van de regering wat betreft
de grondwettelijke mogelijkheid van decentralisatie. Wij stemmen in met de
conclusie van de Onderwijsraad, dat delegatie van regelgeving naar de lagere
overheid niet aan de orde kan zijn wanneer het gaat om deugdelijkheidseisen
en andere bekostigingsvoorwaarden. Derhalve zullen in de wet zelf, eventueel
bij AMvB, in elk geval de hoofdlijnen van de huisvestingsregeling moeten worden
vastgelegd, zodat sprake is van rechtszekerheid en gelijkheid, zowel voor
de gemeenten onderling als voor de verhouding openbaar/bijzonder onderwijs.
Ook de Raad van State is hier heel duidelijk over. Overigens stelt de regering
dat ook zelf in de toelichting, maar tegelijkertijd stelt ze dat delegatie
geoorloofd is. De centrale normering die daar dan bij past, ontbreekt echter
geheel. Er is sprake van vrijwel blanco delegatie aan de gemeenten. De tegenstrijdigheid
en de onhoudbaarheid van het regeringsstandpunt zijn ook nog eens helder verwoord
in het artikel van de heer Vermeulen in het jongste nummer van "School en
Wet". Hebben regering en coalitiefracties daar kennis van genomen en wat is
hun reactie daarop?
 
 Uit de adviezen van Onderwijsraad, Raad van State en diverse grondwetsgeleerden
blijkt dat in elk geval de belangrijkste normen – gedacht kan worden
aan de programma's van eisen – in de wet of op z'n minst in een AMvB
dienen te staan. Dat is niet of nog niet het geval. Naar ons oordeel voldoet
het wetsvoorstel dan ook niet aan de vereisten die nodig zijn, indien delegatie
al mogelijk zou zijn. Weliswaar is in artikel 65 WBO het beginsel van behandeling
op gelijke voet opgenomen – ik discussieerde daar al over met collega
Cornielje – maar in de verschillende uitwerkingsartikelen zitten diverse
open normen. Een voorbeeld is artikel 67 van de Wet op het basisonderwijs:
"redelijkerwijs kan worden voorzien in de huisvesting" en in artikel 76 lid
2 staat: "redelijke eisen". De met deze open normen gepaard gaande risico's
gelden trouwens ook in zekere zin voor de openbare scholen. Bovendien kan
het voorschrift van artikel 65 WBO niet voorkomen dat er verschillen optreden
tussen gemeenten onderling. De SGP-fractie vindt dat er duidelijke waarborgen
moeten zijn, dat voorzieningen die objectief gezien noodzakelijk zijn ook
daadwerkelijk worden toegekend.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Wil de heer Van der Vlies hiermee zeggen dat die onderlinge verschillen
er nu niet zijn?
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Maar binnen uitdrukkelijke marges. Immers, de wet bepaalt normen, waarbij
er ook zijn die door mij als open gekenschetst worden, maar die normen worden
vervolgens in bijvoorbeeld de programma's van eisen ingevuld. Dat geeft over
het hele land heen voor alle uitvoerende instanties kaders. Binnen die kaders
kunnen natuurlijk om allerlei redenen zich verschillen voordoen. Dat is het
verschil met wat er nu lijkt te gaan komen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Vindt de heer Van der Vlies niet dat het huidige wetsvoorstel ook kaders
geeft?
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Ik heb u, en de heer Cornielje bij interruptie, al gezegd dat dit het
geval is, maar dat dit open normen zijn. Die worden nu bij
het lokale bestuur gelegd, die ze zal invullen. Dat is toch een verschil van
behoorlijk wezenlijke aard met het regime dat tot nu toe bestond op dit punt?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Zou dat verschil niet een verbetering van de huidige situatie kunnen inhouden,
doordat beter wordt aangesloten bij de plaatselijke omstandigheden en doordat
door de democratische controle op dat niveau er een discussie over die normen
kan plaatsvinden? De suggestie dat het slechter zal gaan met de scholen dan
nu het geval is, staat mij zo tegen.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Dat is niet zonder meer, dogmatisch, op voorhand te verwachten. Dat is
helder. Ook ik heb op zichzelf vertrouwen in het gemeentebestuur. Maar het
vooronderstelt nogal wat, namelijk een ruim jasje en voldoende middelen om
alles te doen dat, om aan te sluiten bij de terminologie van de wet, redelijkerwijs
nodig is. Wij weten met elkaar dat die ruimte niet aangereikt wordt. Ik ben
niet dogmatisch op dit punt, maar ik bekijk gewoon hoe het ligt en ervaren
wordt, wat de risico's zijn en welk perspectief de regering meegeeft om tot
een gelijke behandeling te komen op het punt van een zelfde uitgangspositie
voor alle scholen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 En daarmee suggereert de heer Van der Vlies, dat er tot nu toe wel voldoende
budgetten aanwezig waren en door de rijksoverheid gegarandeerd waren.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Nee, helaas zitten wij al veel te lang in een te krap jasje. Maar dat
hebt u, althans dat heeft uw fractie, mij hier vaker horen zeggen. Op zichzelf
is dat een punt. Natuurlijk had er allang veel meer geld bij gemoeten. Dat
moet niet ongelimiteerd, want wij moeten natuurlijk letten op elke gulden.
Mijn visie is al gedurende langere tijd dat wij het onderwijs te kort hebben
gedaan. Dat is slecht, want wij moeten investeren in het onderwijs. Dat komt
uiteindelijk de samenleving, zo mag je althans hopen, ten goede. Ik dacht
dat deze argumentatie en lijn van denken u op zichzelf niet vreemd voorkwam.
Ik heb u er ook over gehoord, nog met instemming ook.
 
 Gezien de vragen over rechtszekerheid en rechtsgelijkheid die het wetsvoorstel
openlaat, zijn naar de oprechte overtuiging van de SGP-fractie extra waarborgen
van belang. Collega Schutte sprak daar reeds over, mede in het licht van het
roemruchte Schevenings akkoord. Het zal niet verbazen dat ik mij op dat punt
bij hem aansluit. Het bevreemdt mij namelijk met hem, dat ten aanzien van
het overleg tussen de gemeenten en de bijzondere scholen niet het vereiste
van het op overeenstemming gericht zijn is opgenomen. Een van de argumenten
die de staatssecretaris steeds opvoert is, dat de decentralisatie huisvesting
niet in het Schevenings akkoord was opgenomen. Dat is inderdaad zo, maar waarom
was het er niet in opgenomen? Omdat er ten enenmale geen overeenstemming over
te bereiken viel toen het Schevenings akkoord gesloten zou worden. Het kon
er niet in omdat er dan geen handtekeningen onder gekomen waren. Het punt
van de huisvesting ontbreekt en daarom is het wrang – terwijl het Schevenings
akkoord is opengebroken, maar de staatssecretaris kent op dat punt de kritiek
van de SGP-fractie – dat de kwestie thans in de richting van bepaalde
onderwijsorganisaties wordt uitgespeeld. Nu wordt er gezegd dat dit punt niet
eens was opgenomen in het Schevenings akkoord. Waarom zat het er niet in?
Omdat er geen overeenstemming over kon worden bereikt. Die kritiek kun je
de onderwijsorganisaties niet als argument tegenwerpen.
 
 Bovendien vinden wij juist in deze situatie het ontbreken van een geschilbeslechtende
rol voor de Onderwijsraad een gemis. Wij begrijpen niet dat de regering en
de coalitiefracties juist naarmate de gelijke behandeling van openbaar en
bijzonder onderwijs meer onder druk komt te staan – elk geval kan komen
te staan – een minder vergaande rol voor de Onderwijsraad zien weggelegd,
terwijl de positie van dit orgaan juist alles te maken heeft met het evenwicht
tussen openbaar en bijzonder onderwijs, de pacificatiegedachte. Het onderwijsveld
is op het vlak van de rechtsbescherming niet zonder meer te vergelijken met
de overige aandachtsterreinen van de overheid, zodat de enkele vantoepassingverklaring
van de AWB hier onvoldoende is. Schoolbesturen te verwijzen naar de AWB-rechter
betekent trouwens ook dat je aan de verkeerde kant begint. Een rechtsgang
is nog altijd een sluitstuk en een ultimum remedium. Op desbetreffende punten
zijn dan ook mede door mij ondertekende amendementen ingediend om meer waarborgen
te scheppen. Deze zijn wat ons betreft minimumvoorwaarden om de wet een begin
van aanvaardbaarheid te verschaffen.
 
 Ik heb in het verslag gewezen op enkele expliciete ongelijkheden in het
wetsvoorstel tussen wel en niet door de gemeente in stand gehouden scholen.
Ik wijs op bijvoorbeeld artikel 74, tweede lid: als het gemeentebestuur moet
oordelen over "schuld of toedoen" van het bevoegd gezag, terwijl het zelf
dat bevoegd gezag is, hoe kan dan daadwerkelijk een gelijke behandeling ten
opzichte van het bevoegd gezag van bijzondere scholen worden gegarandeerd?
Te wijzen valt ook op het risico van het ontstaan van grote verschillen in
bijvoorbeeld de grootte van lokalen en het ontstaan van achterstanden in gemeenten
die financieel niet in staat zijn – nog los van de bereidheid –
om een adequaat niveau van de huisvesting te handhaven. Als er geen centrale
normen zijn voor urgentie, gebruiksduur enzovoort, dan kan toch ook de rechter
weinig beginnen? Hoe ziet de regering dit?
 
 We kunnen in dit verband niet voorbijgaan aan de dubbele-petproblematiek.
Een dubbele verantwoordelijkheid schept per definitie risico's. Nu al bereiken
ons berichten van school- en gemeentebestuurders over ongelijke behandeling
van openbaar en bijzonder onderwijs. Is het wel verstandig om in een zaak
waar zodanig grote financiële belangen een rol spelen als bij de huisvesting,
zo'n risico toch te nemen? In dit verband kan trouwens mede in overweging
worden genomen dat ook niet valt uit te sluiten dat een gemeentebestuur met
meer sympathie voor het bijzonder onderwijs dan voor het openbaar onderwijs,
juist de bijzondere scholen "voortrekt". Dit kan naar twee kanten werken,
laten we eerlijk zijn, maar daarom is het probleem nog niet geëlimineerd.
 
 Er zijn talloze mogelijkheden voor misbruik van de machtspositie door
het gemeentebestuur. Nog afgezien van de vraag of we de gemeentebesturen mogen
verdenken van machtsmisbruik – en ik wil daar zo lang
mogelijk mee wachten – de wetgever moet gewoon reëel zijn en oog
hebben voor de risico's die aan machtsposities kleven. Het beginsel van scheiding
van verantwoordelijkheden en macht dient altijd zo goed mogelijk te worden
doorgevoerd. Hoe zien de staatssecretarissen dit? Is er, om maar een voorbeeld
te noemen, niet het risico dat de gemeente haar huisvestingsbevoegdheid misbruikt
om schoolbesturen onder druk te zetten om mee te werken aan andere beleidskeuzen
waar de gemeente bevoegd in is?
 
 Nog los van de hele grondwettelijke discussie hebben wij, indien overdracht
van de huisvesting noodzakelijk is, voorkeur voor overdracht aan de scholen
zelf. De keuze van de regering voor decentralisatie naar de gemeenten sluit
niet aan bij het proces van autonomievergroting in het onderwijs. De regering
kan er toch niet omheen dat het vanuit het streven naar autonomievergroting
aanbeveling verdient dat de huisvestingsvoorzieningen, net als de onderwijskundige,
personele en materiële zaken tot de bevoegdheid van de schoolbesturen
behoren? Dat bevordert ook de integrale afweging van alle relevante aspecten.
In het WO, het HBO en het BVE is deze keuze al eerder gemaakt. Daarvoor zijn
toch dezelfde argumenten gebruikt?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Wat vindt de heer Van der Vlies van de redenering van de heer Kerckhaert
die ik heb aangehaald, dat dit strijdig zou kunnen zijn met artikel 23 van
de Grondwet? Dan komt de mogelijkheid om nieuwe scholen te stichten namelijk
toch wel in het gedrang.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Dat is juist. Daarbij moeten wij zeker de wacht betrekken. Die mogelijkheid
moet voluit blijven bestaan.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Dat kan dan dus niet meer.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Dat vermag ik nog niet helemaal te doorgronden, eerlijk gezegd. Immers,
WO, HBO en BVE: huisvesting...
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Het is bekend dat het gaat om een beperkt aantal instellingen in het WO-,
HBO- en BVE-veld. Daarover hebben wij net een wetsvoorstel behandeld. In het
basisonderwijs en het voortgezet onderwijs gaat het over duizenden scholen.
De stelling van de heer Kerckhaert van de VNG, die overigens nog een andere
pet draagt, is dat, als dat wordt gedecentraliseerd naar de schoolbesturen,
het budget versnipperd dan wel verdeeld wordt over alle bestaande schoolbesturen
en dat er dus geen ruimte meer voor is om nieuwe scholen te stichten. Waar
moet het geld dan namelijk vandaan komen?
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 De mogelijkheid om nieuwe scholen te stichten, moet voluit aanwezig blijven.
Wat mij betreft, moet dat bij het departement blijven, dus onder de minister.
Als er behoefte aan een school ontstaat en een initiatief aan de normen voldoet,
moet daar geld bij. Dat is heel duidelijk. Daarvoor kun je allerlei boekhoudkundige
voorzieningen treffen in een begroting. Het geld dat nu ten behoeve van de
huisvesting omgaat, kan "versleuteld" worden in de overdracht van de gebouwen
aan de schoolbesturen. Zo hebben wij dat in het WO en het HBO ook geregeld.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 In die sectoren verwacht ik overigens niet snel meer nieuwe instellingen.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Maar het is niet uitgesloten.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Maar als je nu besluit om de 1,7 mld. over de bestaande schoolbesturen
te verdelen en als er nieuwe schoolbesturen bijkomen, moet je het bij de huidige
weghalen. Dat lijkt mij heel moeilijk. Dat is de strekking van de redenering
van de heer Kerckhaert van de VNG.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Ik ken de redenering. Ik verzet mij alleen tegen de consequentie die u
daaraan verbindt in de richting van mijn pleidooi. Als wij op het ogenblik
een budget hebben voor de huisvesting van het voortgezet onderwijs en het
basisonderwijs op de begroting van OCW en wij dat geld "overdragen", zou zoiets
toch überhaupt niet opnieuw op een begroting kunnen prijken, wanneer
een initiatief gerechtvaardigd is? Daarin kan toch worden voorzien?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik vond dat de heer Kerckhaert een sluitende redenering had neergelegd
in Christen Democratische Verkenningen. Ik ben heel benieuwd naar de reactie
van de regering daarop.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Daar wil ik mij graag bij aansluiten. Nogmaals, helder gezegd, ik ken
de redenering en ik zie het punt, maar de consequentie die u eraan verbindt
tegen mijn pleidooi in, aanvaard ik nog niet.
 
 Voorzitter! De regering beroept zich eigenlijk alleen op het argument
van een ontoereikende schaal in het primair en voortgezet onderwijs. Verder
noemt de regering een aantal doelmatigheidsargumenten, die echter niet bepaald
overtuigend zijn. In elk geval zijn er ook tal van doelmatigheidsargumenten
te noemen in het geval dat de verantwoordelijkheid wordt overgedragen aan
de scholen.
 
 Wat betreft het argument van de complicerende financiële consequenties
van overdracht van gemeenten aan scholen wijs ik erop dat de financiële
effecten van de decentralisatie naar de gemeenten ook bepaald niet gering
zijn. Het leidt tot forse herverdeeleffecten en er zijn ingewikkelde constructies
nodig voor een adequate verdeling van de middelen over de gemeenten. Ik wijs
er verder op dat op andere terreinen ook grote verantwoordelijkheden zijn
overgedragen aan de scholen, zoals de wachtgelden en de vervanging. Voor besturen
met scholen in meer gemeenten geldt bij decentralisatie naar de gemeenten,
dat ze te maken krijgen met een vergroting van de kosten voor administratie,
beheer en bestuur. Zo zijn er vast nog wel meer dingen te noemen.
 
 Het argument dat de schaal te klein is voor rechtstreekse overdracht aan
de scholen zelf, ligt in het voortgezet onderwijs duidelijk anders dan in
het primair onderwijs. In het licht daarvan is het merkwaardig dat bij het
wetsvoorstel niet de vraag ter discussie is gesteld of de decentralisatie
naar de gemeenten zowel het primair onderwijs (PO) als het voortgezet onderwijs
(VO) dient te betreffen. De SGP-fractie pleit voor een gescheiden benadering,
in die zin dat in elk geval wat het voortgezet onderwijs betreft wordt gekozen
voor directe en rechtstreekse overdracht aan de scholen zelf en dat wat primair
onderwijs betreft desgewenst een gefaseerde benadering wordt
gekozen. Voor de mogelijkheid en wenselijkheid van directe en rechtstreekse
overdracht aan de scholen voor voortgezet onderwijs zijn de volgende argumenten
aan te voeren. Ten eerste sluit het aan bij het proces van autonomievergroting
en de lump-sum-bekostiging. Ten tweede is de schaalgrootte in het voortgezet
onderwijs in het algemeen voldoende voor het dragen van de risico's. Ook op
andere terreinen worden grote risico's voor de scholen aanvaardbaar geacht.
Ik noemde al de wachtgeldproblematiek en de vervanging. Ten derde strekt het
voedingsgebied van scholen voor voortgezet onderwijs zich in de meeste gevallen
over meer gemeenten uit. Overdracht aan de scholen zelf voorkomt allerlei
problemen in de sfeer van afstemming, samenwerking en verdeling tussen gemeenten,
ook wat de problematiek van hoofd- en nevenvestigingen betreft. Hierover kom
ik nog in een apart punt te spreken. Ten vierde lijkt het argument van de
extra complicatie dat overdracht van het economisch claimrecht een ingewikkeld
traject van verrekening betekent, blijkens de toelichting vooral van toepassing
te zijn op de relatie tussen de gemeente en de scholen voor primair onderwijs.
Ten vijfde acht de regering het zelf ook van belang dat beslissingen ten aanzien
van investeringen en huisvestingsgebonden exploitatie in één
hand behoren te liggen. Dat staat in het regeringsstandpunt "Heroverweging
doelmatigheid huisvesting voortgezet onderwijs en hoger onderwijs", van 25
juni 1991.
 
 Er zijn dus geen doorslaggevende praktische argumenten om in elk geval
wat het voortgezet onderwijs betreft niet te kiezen voor overdracht aan de
scholen. Ik heb dan ook, met steun van de collega's van de fracties van het
CDA, het GPV en de RPF, een amendement ingediend om het voortgezet onderwijs
uit te zonderen van de territoriale decentralisatie. Daarmee zouden een heleboel
problemen, ook van praktische aard, vooreerst zijn opgelost. Ik zou graag
in hetzelfde amendement meteen de rechtstreekse overdracht aan de scholen
geregeld hebben, maar contacten met en adviezen van mensen die er veel meer
verstand van hebben dan ik, hebben mij ervan overtuigd dat dat voor dit moment
toch wat te lastig zou worden. Er is bijvoorbeeld overleg nodig met het veld
over de waardebepaling, de wijze van overdracht – om waarde of om niet –
zoals ook is gebeurd bij de operaties in het wetenschappelijk onderwijs, het
hoger beroepsonderwijs en recentelijk ook het middelbaar beroepsonderwijs,
waaronder het BVE. Aanvaarding van het amendement betekent tevens een uitnodiging
aan de regering om met een afzonderlijk wetsvoorstel ter zake te komen. Zo'n
afzonderlijk wetsvoorstel hoeft niet zoveel extra tijd te kosten, is onze
inschatting, maar ik neem aan dat de staatssecretaris daar graag meer over
zegt.
 
 Een andere drempel voor de staatssecretaris zal ongetwijfeld het verlies
van de efficiencykorting zijn. Enerzijds waarschijnlijk een jaar vertraging,
anderzijds de vraag of de korting ook doorberekend kan worden aan de scholen.
Het zou echter volstrekt onjuist zijn als om deze enkele reden mijn voorstel
schipbreuk lijdt. Daarover moet te praten zijn.
 
 Wat het primair onderwijs betreft heeft de SGP-fractie in principe, zoals
eerder al betoogd, ook voorkeur voor overdracht aan de scholen. In het NEI-rapport,
dat op verzoek van de besturenorganisaties is opgesteld, wordt ook wat het
primair onderwijs betreft geconcludeerd dat overdracht aan de scholen haalbaar
is. Wel geldt dat het schaalprobleem in het primair onderwijs in sterkere
mate aanwezig is. Dat zal iedereen herkennen. Voor zover de regering toch
vasthoudt aan decentralisatie naar de gemeenten, acht de SGP-fractie het recht
op doordecentralisatie van belang. In het wetsvoorstel is slechts de mógelijkheid
van doordecentralisatie opgenomen. Dit is bovendien in het wetsvoorstel volstrekt
onvoldoende uitgewerkt. Er is bijvoorbeeld geen enkel voorschrift over de
vaststelling van het jaarlijks toe te kennen bedrag. Op dit punt heb ik een
amendement medeondertekend van collega Stellingwerf. Ik verwijs graag naar
de toelichting die hij op een en ander geven zal.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Is de heer Van der Vlies er niet bang voor dat de gemeente met de slechte
risico's blijft zitten als je een recht op doordecentralisatie geeft?
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Dat is een punt. Daar moeten wij nuchter en eerlijk over zijn. Ik weet
dat de heer Stellingwerf bij de verdediging van zijn amendement, dat ik heb
medeondertekend, hierop zal ingaan. Ik gaf aan dat ik hem de ruimte hiervoor
laat. Het is wel een punt; dat moeten wij zien te voorkomen. Daarover ben
ik het met u eens.
 
 Ik heb nog een concrete vraag, die ook te maken heeft met de voordelen
van het in één hand zijn van de personele en materiële
vergoedingen. Hoe gaat het in de volgende casus? Stel dat twee scholen fuseren.
De personele bekostiging zal dan gedurende een overgangsperiode toegroeien
naar de formatie in de situatie van fusie. Is de gemeente dan ertoe gehouden
om ervoor te zorgen dat de gefuseerde school tijdig kan beschikken over geschikte
huisvesting om de gefuseerde school daarin onder te brengen? Als de school
twee gebouwen moet handhaven, zijn immers vaak extra formatieplaatsen benodigd.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Is dat geen argument om meer beleidsruimte bij de gemeenten neer te leggen
om dat soort zaken op te lossen? Het maakt niet of het een openbare of een
bijzondere school is.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Nog duidelijker is het om de ruimte neer te leggen waar die op grond van
kwaliteit en efficiency het meest direct kan worden ingevuld, namelijk bij
de schoolbesturen zelf. Dat is de grondlijn in mijn betoog.
 
 Aan de kwestie van hoofd- en nevenvestigingen in verschillende gemeenten
zitten de nodige vraagtekens. Het komt mij voor dat in de nota's naar aanleiding
van de verslagen daar wel een beetje al te makkelijk aan is voorbijgegaan.
Er kunnen zich verschillende soorten problemen voordoen. In het geval van
een openbare school kan een gemeentebestuur bijvoorbeeld in de verleiding
komen om het aantal leerlingen op de hoofdvestiging te vergroten, omdat dit
financieel gunstig kan uitwerken, hetgeen echter ten koste gaat van de gemeente
van de nevenvestiging. Welke waarborgen zijn hiertegen mogelijk? Dit is ook
een voorbeeld van de dubbele-petproblematiek. Het gemeentebestuur van de hoofdvestiging
is immers tevens bevoegd gezag. Dit geldt specifiek voor openbare scholen. 
 
 Verder is er geen enkele waarborg voor dat de verschillende vestigingen
volgens dezelfde maatstaf worden bekostigd. Dit geldt zowel voor openbare
als voor bijzondere scholen. De enige uniformering is de VNG-modelverordening,
maar dat is natuurlijk geen wettelijke waarborg.
 
 Nog veel vervelender wordt het als een gemeente gewoon geen zin heeft
om aan een nevenvestiging mee te werken, als zij er zelf onvoldoende belang
bij meent te hebben. Dat kan zich in principe ook bij openbare scholen voor
voortgezet onderwijs voordoen, maar zal in de praktijk vooral een probleem
zijn voor bijzondere scholen voor voortgezet onderwijs. Scholen voor voortgezet
onderwijs hebben in het algemeen een vrij groot voedingsgebied, dat zich over
enkele gemeenten kan uitstrekken. Een school kan een nevenvestiging willen
in een andere gemeente omdat daar veel leerlingen van die school zitten. In
principe mag je verwachten dat de desbetreffende gemeente hieraan meewerkt.
De gemeente heeft er een zeker belang bij en krijgt er ook geld voor. Ik wijs
op de leerlingenfactor; hier speelt overigens nog de discussie over 100%,
75% of 50%, waarop ik straks terugkom. Wat gebeurt er echter als een gemeente
gewoon niet wil?
 
 Dan zijn er ook nog situaties denkbaar dat een gemeente waar het bestuur
van een school een nevenvestiging wenst, er zelf weinig belang bij heeft,
bijvoorbeeld in de volgende omstandigheden. Een school met hoofdvestiging
in A trekt ook veel leerlingen uit de gemeenten B, C en D en wat minder uit
E. Door de geografische ligging, openbaar-vervoerverbindingen en dergelijke
ligt de gemeente E echter het gunstigst. Het gemeentebestuur van E voelt echter
niets voor zo'n nevenvestiging. Het weigert medewerking. Is dat gemeentebestuur
wel verplicht medewerking te verlenen of zelfs dat niet?
 
 Ik kan de staatssecretaris zeggen dat de problemen die ik hier schets,
in de huidige praktijk ook voorkomen. Enkele van mijn gewaardeerde collega's
weten ervan. Daarom vraag ik ernaar.
 
 Het zal duidelijk zijn dat dit soort problemen even zovele pleidooien
zijn om, in elk geval in het voortgezet onderwijs, niet te kiezen voor decentralisatie
naar de gemeenten. Als die decentralisatie toch doorgaat, moeten er echt heel
goede waarborgen zijn.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Misschien zit ik er helemaal naast, maar naar aanleiding van het probleem
van de gemeente die niet wil meewerken aan de spreiding van een school, vraag
ik mij af hoe het in het omgekeerde geval zit. Stel dat een gemeenschap, een
dorp, heel graag een school wil houden en alle democratische middelen hiervoor
gebruikt, maar stuit op de onwil van een schoolbestuur, waarop zij helemaal
geen invloed heeft. Dan is een gemeentebestuur toch veel toegankelijker en
veel democratischer om aan de wensen van een samenleving te voldoen?
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Daarover hebben wij het vanmiddag al eerder gehad. Over dit onderwerp
kunnen wij lang spreken. Ik erken dat een gemeentebestuur democratisch wordt
gecontroleerd door daartoe door de bevolking gekozenen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 En het wordt democratisch beïnvloed.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Natuurlijk, maar ook een schoolbestuur heeft een verankering in de samenleving.
Daar zou ik althans voor pleiten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Een verankering in een deel van die samenleving.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Ja. Ik erken, gelet ook op alle fusieprocessen die door de overheid in
gang zijn gezet, dat het probleem dat u schetst, niet illusoir is. Het kan
zich voordoen. Daarom bepleiten wij een heel zorgvuldig beleid op dit punt
en geen kaalslag. Dan kun je inderdaad te maken krijgen met een gemeentebestuur,
maar ook met een schoolbestuur.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Maar dan gaat het toch om de vraag: wie heeft in onze samenleving het
primaat van de besluitvorming? Dat primaat hoort toch bij de democratisch
gekozenen te liggen, dus bij de gemeenteraad.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Een gemeenteraad heeft de zeggenschap over het openbaar onderwijs in de
gevallen die zijn aangegeven. Het is nu een keer zo geregeld dat voor het
bijzonder onderwijs de gezagsstructuren er een tikkeltje anders uitzien. Maar
dacht u nou echt dat ze in het bijzonder onderwijs maar kunnen aanrommelen?
Natuurlijk niet. Ik ken voldoende voorbeelden waaruit blijkt dat het bijzonder
onderwijs zich ook had te richten naar de besluitvorming in deze Kamer. Daarover
is in het verleden ook uitvoerig gesproken. Ik denk in dit verband aan het
instandhoudingsbeleid en het samentrekken van scholen. Ik herinner mij de
discussie over een laatste school in een bepaalde dorpsgemeenschap. De situatie
is dus ook niet zoals u die schetst. Die schets is mij te ruw.
 
 Voorzitter! Uitgangspunt dient te zijn, dat de noodzakelijke voorzieningen
worden vergoed. Het Rijk is daarop aanspreekbaar, ook als een deel van zijn
verantwoordelijkheid wordt gedelegeerd. Er dient dan ook goed zicht te zijn
op de gevolgen van het wetsvoorstel voor gemeenten en scholen. Het mag bijvoorbeeld
niet zo zijn, dat een gemeente die financieel krap is komen te zitten –
dat kan ook worden veroorzaakt door allerlei andere beleidsontwikkelingen
van het Rijk dan wel van de gemeente zelf – haar zorg voor de onderwijshuisvesting
onvoldoende waarmaakt. Maar bergt het wetsvoorstel deze risico's niet levensgroot
in zich? Als de gemeenteraad het budgetplafond gewoon te laag vaststelt, welke
mogelijkheden hebben scholen dan in feite? Er zijn immers geen echte normen
waar de rechter aan kan toetsen? Het is dan ook zeer de vraag of de regering
haar grondwettelijke verantwoordelijkheid voor voldoende huisvesting wel nakomt.
In feite zadelt de regering de gemeenten op met de problemen en dat kan gewoon
niet.
 
 De efficiencykorting voor gemeenten wordt geraamd op zo'n 5% à
10%. Daarop is de efficiencykorting gebaseerd die uiteindelijk uitkomt op
7%. Maar het is zeer de vraag of alle gemeenten die efficiency kunnen halen.
Zo is het de vraag of de mogelijkheid van verkoopopbrengsten voor alle gemeenten
reëel is. Bovendien is het de vraag of eventuele verkoopopbrengsten synchroon
lopen met de investeringsuitgaven waaraan behoefte bestaat. In elk geval kunnen
de efficiency-effecten per gemeente heel verschillend zijn. 
 
 Het is ook onzorgvuldig in de richting van de gemeenten, dat de efficiencytaakstelling
in 1997 direct aanvangt met een bedrag van 50 mln. Eerder was afgesproken
te beginnen met een aanloop van 25 mln. Het uitstel met een jaar kan toch
niet zonder meer eenzijdig worden afgewenteld op de gemeenten?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Voorzitter! In 1992 was een bezuinigingstaakstelling van 150 mln. afgesproken.
Die taakstelling zou gelden met ingang van het eerste jaar van invoering van
de decentralisatie. Dat is veranderd. Er geldt nu een opbouwende reeks en
die is ingeboekt in de meerjarenramingen. Het kan dus niet zo zijn, dat het
uitstel van de operatie zou betekenen dat alles in de tijd vooruit wordt geschoven.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Dan heeft u het over de besluitvorming hier, maar wat is het effect in
de gemeenten? De efficiencykorting moet worden binnengehaald. Wij hadden daarvoor
een bepaald ritme voorzien. Misschien was dat verstandig. Het eerste, het
tweede en het derde jaar zou dus een bepaald bedrag gerealiseerd moeten worden.
Ik herinner mij het ritme dat aangaf dat in het eerste jaar 25 mln. aan efficiencykorting
moest worden binnengehaald. Nu moet in dat eerste jaar het dubbele worden
binnengehaald. Ik erken dat de gemeenten daaraan een jaar langer hebben kunnen
wennen. De vraag is echter of dit kan.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 De heer Van der Vlies koppelt het aan het eerste, het tweede, het derde
en het vierde jaar, maar je kunt het ook aan de begrotingsjaren 1996, 1997
en 1998 koppelen. Dan moet dit bedrag conform de afspraken binnenkomen.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Dat ontken ik niet, maar ik wijs de heer Cornielje erop dat dit geen boekhoudkundig
gebeuren is dat een ambtenaar op de afdeling financiën van de secretarie
eventjes kan regelen. Het moet wel uit de schoolpraktijk worden opgehoest.
Je moet je slag daar zien te slaan. In het eerste jaar is er wat mogelijk,
maar het is de vraag of het dubbele mogelijk is.
 
 De SGP-fractie is er, mede gelet op het grote aantal reacties van individuele
gemeenten, bepaald nog niet van overtuigd dat de verdeling van de middelen
over de gemeenten redelijk genoeg uitpakt. De staatssecretaris zal op dit
punt nog wat overtuigingskracht moeten tonen.
 
 Is het bijvoorbeeld wel zo realistisch om ervan uit te gaan dat nadeelgemeenten
ook bij toepassing van de compensatieregeling, bijvoorbeeld door het voeren
van een actief voorraadbeleid, in staat zullen zijn de noodzakelijke kosten
van huisvesting aan scholen te vergoeden, zonder er zelf substantieel middelen
te moeten bijleggen? De combinatie van nadeel op basis van het verdeelmodel
met de efficiencykorting kan fors uitpakken. Dit probleem speelt extra zwaar
in groeigemeenten. Ondanks het weinig uniforme beeld dat de berekeningen hierover
laten zien, hebben wij sterk de indruk dat sprake is van een specifiek probleem,
direct gerelateerd aan de positie van groeigemeenten. Wat is wat dit betreft
de stand van het overleg met Almere? Als daarbij bijzondere omstandigheden
in het geding zijn, is de regering dan bereid daar consequenties aan te verbinden?
Geldt dat dan ook niet voor andere groeigemeenten, bijvoorbeeld Houten, meer
algemeen de groei- en Vinex-gemeenten? Mevrouw Lambrechts zei ter zake dat
geen enkele gemeente de artikel-12-status mag krijgen door dit beleid. Dus
moeten wij al die knelgemeenten, van welke origine dan ook, Vinex, groei of
pijplijn, een voorziening verstrekken die dat verhindert. Wij hebben echter
wel met een objectieve bekostigingsnormstelling te maken. Wat dat betreft
is sprake van een fors spanningsveld. Ik kan mij zoiets voorstellen in de
incidentele sfeer, maar zodra het structureel wordt, doet de mogelijkheid
van ongelijkheid zich voor. Ik druk mij wat dat betreft heel genuanceerd uit.
Daar moet de wet een antwoord op vinden. Daarom lijkt het mij bezwaarlijk
om de route van mevrouw Lambrechts te kiezen. Zo van: laten wij deze wet eerst
maar eens in het Staatsblad zien te krijgen. Dan gaan wij van de zomer nadenken
over hoe het zit met de gemeenten. Kennelijk druk ik mij nu te ruw uit, want
mevrouw Lambrechts komt naar de interruptiemicrofoon, maar zo had ik haar
een beetje begrepen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Voor de helderheid: Ik heb gezegd dat ik niet wil dat tengevolge van dit
wetsvoorstel één gemeente de artikel-12-status krijgt. Daar
kunnen echter andere redenen voor zijn, want je kunt niet de wereld hervormen
met één wetsvoorstel.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Door dit beleid. Zo heb ik mevrouw Lambrechts begrepen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Voor het overige heb ik aangegeven waarom het noodzakelijk is dat wij
in elk geval een besluit over dit wetsvoorstel nemen, als wij tenminste de
mening zijn toegedaan – vooralsnog is mijn fractie die mening toegedaan –
dat de decentralisatie naar de gemeenten per 1 januari 1997 gestalte moet
krijgen. Wij moeten nu aangeven, omkleed met argumenten, of wij dat wel of
niet willen en hoe wij er in het latere traject bij willen worden betrokken.
Ik ben benieuwd hoe de heer Van der Vlies daar tegenover staat.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Ik heb mij altijd zeer genuanceerd uitgelaten over de noodzaak van dit
wetsvoorstel. Dat is mevrouw Lambrechts toch niet ontgaan?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 De heer Van der Vlies voelt zich niet gecommiteerd als het gaat om die
decentralisatie per 1 januari 1997. Dat is voor hem geen zorg.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Dat klopt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Voor mij is dat echter in dit stadium wel degelijk een zorg. Vandaar dat
ik tot andersoortige oplossingen kom.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Ik wens mevrouw Lambrechts toe dat zij zichzelf niet tegenkomt. Stel dat
in de zomer blijkt dat er een werkelijk probleem is, waarin de wet zou hebben
moeten voorzien. Dan moet er een wetswijziging komen. Dat is niet uitgesloten,
want als de politieke wil er is, dan is een wet in principe zo gewijzigd.
Wij hebben nu echter verantwoordelijkheid voor dit wetsvoorstel en binnenkort
moeten wij erover stemmen. Er moet dan sprake zijn van een
voldoende mate van zekerheid over wat die wet aanricht.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Voorzitter! Welke route ook wordt gekozen, decentralisatie naar de gemeenten
of decentralisatie naar de schoolbesturen, de zorg voor de huisvesting die
ook bij wet is vastgelegd, delen de heer Van der Vlies en ik.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Natuurlijk, want die scholen moeten er wel staan, en die moeten kwalitatief
goed zijn en reëel bekostigd blijven.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Dus als er een gemeente om wille van dit wetsvoorstel in grote problemen
komt, dient dat onze zorg te zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Zodra dit wetsvoorstel de meerderheid in dit parlement haalt, zal mevrouw
Lambrechts de SGP-fractie weer aan haar zijde vinden om er dan maar zoveel
mogelijk goeds van te maken. Wij hebben echter eerst nog de discussie over
de vraag of het zover kan en mag komen, en ik hoop dat mevrouw Lambrechts
die discussie met mij wil voeren.
 
 Voorzitter! Ik verneem graag een concrete reactie op de negatieve consequenties
die voor bepaalde gemeenten kunnen ontstaan, bijvoorbeeld voor Zwolle, van
de cofinanciering die zich heeft ontwikkeld. Hieraan wordt ook wel eens de
naam verbonden van een van de voorname ambtenaren van de staatssecretaris.
Een interessante vraag is hoe het plaatje van nadeel- en voordeeleffecten
eruit ziet als het voortgezet onderwijs wordt uitgezonderd van de territoriale
decentralisatie. Is de staatssecretaris bereid die berekening te laten maken?
Ten behoeve van mijn collega's: in totaal voorziet dit wetsvoorstel in een
overdracht aan gelden van, ruw gezegd, 1,8 mld. Als het voortgezet onderwijs
daaruit wordt genomen en het daarvoor apart wordt geregeld, gaat het over
vier jaar gemiddeld ongeveer over een bedrag van 460 mln. Als dat gebeurt,
wat voor effect heeft dat dan op de moeizame en weerbarstige discussie bij
het zoeken naar oplossingen voor voor- en nadeelgemeenten? Op die vraag zou
ik wel eens een antwoord van de staatssecretarissen willen hebben. Ik heb
zo het vermoeden dat wij, als de Kamer mijn voorstel zou volgen, een heel
eind in de richting zijn van het opgelost of geëlimineerd hebben van
die problematiek. Bij dat vermoeden heb ik natuurlijk wat bouwstenen, maar
ik zeg heel eerlijk dat ik er niet het bewijs van heb.
 
 
 
 
 Voorzitter: Zijlstra
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Voorzitter! Een ander punt is de vraag of het leerlinggewicht in het voortgezet
onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs 75% of 50% moet zijn. Dit heeft
nogal wat consequenties voor een en ander. In het wetsvoorstel wordt gekozen
voor 75% gedurende een overgangstermijn van drie jaar en daarna 50%. Kan een
berekening worden gemaakt van de effecten als definitief voor 75% wordt gekozen?
In elk geval lijkt mij verlaging van het percentage iets wat afhankelijk dient
te zijn van de uitkomsten van de evaluatie. Het bedrag van 5 mln. dat aan
de gemeenten ter beschikking wordt gesteld voor de apparaatskosten, is waarschijnlijk
te laag. Als de staatssecretaris het tegendeel kan aantonen, hoor ik dat graag,
maar de gemeenten hebben in elk geval heel andere geluiden laten horen.
 
 Ten aanzien van het achterstallig onderhoud – 400 mln. – wordt
in de nota naar aanleiding van het nader verslag de redenering gehouden dat
daarvan 50% uit reserves uit de rijksvergoeding kan worden geredresseerd.
Die reserves zijn hier en daar ontstaan. Over dat "hier en daar" kan natuurlijk
gefilosofeerd worden, want als de redenering van de regering juist zou zijn,
moet het wel zo zijn dat er een co-incidentie is van de beschikbare reserves
en het achterstallig onderhoud. Het is natuurlijk ondenkbaar dat een reserve
van de ene school wordt verplaatst naar de andere. Het kan mogelijk zo gaan
binnen het openbaar onderwijs binnen één gemeente, maar het
lukt niet als het gaat om twee of meer burgerlijke gemeenten, of om openbaar
versus bijzonder onderwijs, of om – nog moeilijker – bijzonder
onderwijs versus openbaar onderwijs. Dat lukt niet. Ik zie al die beroepszaken
al lopen; daar moeten wij helemaal niet aan beginnen. Kortom, de redenering
in de nota naar aanleiding van het nader verslag vat ik niet in haar praktische
realiteit.
 
 Er zijn dus talloze financiële knelpunten voor de gemeenten en voor
de scholen. De regering zal hier toch echt aan tegemoet moeten komen, op z'n
minst via een hardheidsclausule en een daarachter liggend reservoir aan geld,
waarmee je de knelpunten met een hard karakter opheft. Ik heb overigens ook
enkele amendementen van de coalitie gezien die in die richting wat proberen
te doen. Ik zeg niet dat dat geen steun zou verdienen binnen de realiteit
van de parlementaire discussie over dit wetsvoorstel.
 
 Voorzitter! In het wetsvoorstel worden zeer ruime bevoegdheden gegeven
aan de gemeente om de schoolgebouwen te exploiteren. Een paar jaar geleden
werd iets dergelijks, maar voor zover ik me herinner veel minder vergaand,
voorgesteld in het wetsvoorstel Regeling optimalisering onderwijsgebouwen.
Dat lag toen zo gevoelig dat het een tijd is blijven liggen. En nu wordt tussen
neus en lippen door de hele zaak eventjes geregeld als wij niet oppassen!
Vanwege de veelheid aan belangen, waarvan het ene het andere overtreft, leek
het geheel ondergesneeuwd te raken. Wij hebben hier grote moeite mee. Schoolgebouwen
kunnen niet zomaar voor alles worden gebruikt wat de gemeente goeddunkt. Ik
chargeer nu natuurlijk wat, maar dat is toch de ultieme consequentie. In elk
geval geldt dat schoolbesturen bevoegd moeten blijven wat betreft de gebouwen
die zij zelf hebben gefinancierd. Met collega Van de Camp heb ik hierover
een amendement ingediend op stuk nr. 23.
 
 Het vorderingsrecht gaat nog verder. Dat komt in feite neer op sluipende
onteigening. Die term is vanmiddag al gebezigd. Ook op dit punt verwijs ik
naar een amendement van collega Van de Camp dat ik heb medeondertekend. Het
economisch claimrecht om niet overdragen aan de gemeenten, dat hoogstwaarschijnlijk
door de VNG is bedongen in ruil voor de efficiencykorting, roept nog de vraag
op welk bedrag daar eigenlijk mee gemoeid is. Met andere woorden, wat is de
waarde van het over te dragen claimrecht? Welke prijs is in die onderhandelingen
nu precies bepaald?
 
 Voorzitter! Ik rond af met een conclusie. De SGP-fractie heeft een sterke
voorkeur voor rechtstreekse overdracht aan de scholen zelf,
met name wat betreft het voortgezet onderwijs. Territoriale decentralisatie,
zoals voorgesteld in dit wetsvoorstel, is pas bespreekbaar als het wetsvoorstel
wordt voorzien van een aantal wezenlijke extra waarborgen. Wij hebben er overigens
met anderen voor gezorgd dat die beslismomenten in de Kamer voorliggen. Zie
de amendementen die zijn ingediend, onder anderen door mij!
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik ben verheugd dat wij onder uw frisse leiding
dit debat kunnen voortzetten. Ik heb er dan ook echt zin in en ik zal proberen
de mij toegemeten spreektijd geheel te vullen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dat belooft weer veel!
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Het vandaag te behandelen wetsvoorstel is er een in een reeks van zeven.
Ik noem ze gemakshalve de paarse ontwerpen van wet, los van het feit dat ook
het vorige kabinet reeds voornemens had tot decentralisatie van de huisvesting.
Na de decentralisatie van de huisvesting komt de bestuursvorm van het openbaar
onderwijs aan de orde en vervolgens de samenwerkingsschool en/of de nieuw
voorgestelde overschrijdingsregeling. Tot slot krijgen wij het wetsvoorstel
inzake het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid te behandelen en, zoals
het er nu naar uitziet, de twee wetsvoorstellen die betrekking hebben op de
onderwijsverzorging. Het ene wetsvoorstel zal waarschijnlijk gaan over de
schoolbegeleidingsdiensten en het andere over de landelijke verzorgingsinstellingen.
Wanneer al deze wetsvoorstellen de Staten-Generaal gepasseerd zullen zijn,
zal het Nederlandse onderwijsbestel er fundamenteel anders uitzien. Van een
sterk op nationaal niveau gereguleerd bestel met de nodige ruimte voor autonome
scholen en schoolbesturen gaan wij naar een bestel met veel invloed van de
gemeentebesturen, maar ook weer niet alle invloed, zodat er een soort gemengd
gedecentraliseerd bestel ontstaat.
 
 De CDA-fractie betreurt deze ontwikkeling ten zeerste. Ik mag zelfs nog
een stap verder gaan: wij keuren deze ontwikkeling af. Laat ik vooropstellen
dat de CDA-fractie niets tegen gemeentebesturen heeft. In veel gemeenten vormt
het CDA met andere coalitiepartijen het dagelijks bestuur. In toenemende mate
levert het CDA zelfs de wethouder van onderwijs. Deze staatssecretaris –
ik doel op mevrouw Netelenbos – laat ook niet na om veelvuldig deze
wethouders aan te voeren als bewijs voor haar goede beleidsvoornemens. De
CDA-wethouders van Uden en Maastricht weten hiervan mee te praten. Nee, onze
bezwaren richten zich op het verlaten van het eenduidige nationale onderwijsbestel
dat ons land de afgelopen zeventig jaar zoveel goeds heeft gebracht. Ook de
CDA-fractie realiseert zich dat er verschillen zijn tussen scholen en dat
het onderwijs per gemeente en zelfs binnen gemeenten verschillen kent. Dat
zeg ik in het bijzonder tegen mevrouw Liemburg. Met de nu voorgestelde wetgeving
worden de verschillen echter uitgangspunt van beleid en niet het resultaat
van de diverse ontwikkelingen. Vooral daar zit het draaipunt. Als het eerder
ingezette proces van deregulering en autonomievergroting mag worden voortgezet,
moet dat naar onze mening gaan in de richting van scholen en schoolbesturen
en niet naar het gemeentebestuur.
 
 Ons eerste bezwaar weegt echter het zwaarst. Als deze zeven wetsvoorstellen
realiteit worden, is het afgelopen met ons ene nationale onderwijsbestel en
verwordt artikel 23 van de Grondwet tot een dode letter.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Ik wil graag van de heer Van de Camp weten wat dat goede is dat het landelijke
onderwijssysteem heeft opgeleverd.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Dat vind ik een vreemde vraag. Het feit dat mevrouw Liemburg hier staat,
is daar een bewijs voor.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Misschien had ik hier ook wel gestaan met een gedecentraliseerd onderwijssysteem.
Wie weet? De heer Van de Camp is zijn betoog begonnen met te zeggen dat het
onderwijssysteem dat ons zoveel goeds heeft opgeleverd verandert. Daarmee
suggereert hij dat het na dit draaipunt allemaal veel slechter zal worden.
Om dat te weten, moet je kunnen formuleren wat er nu zo goed is en wat wij
straks niet meer kunnen bereiken. Misschien staat er straks hier wel een veel
beter iemand van de Partij van de Arbeid.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Nog beter opgeleid dan u?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Dat zou best kunnen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik moet zeggen dat ik dat experiment niet aandurf. Dat experiment wordt
door mevrouw Liemburg gesuggereerd. Ik realiseer mij dat ik het gelijk aan
mijn kant heb als het gaat over de afgelopen zeventig jaar. Misschien heb
ik ook wel het gelijk aan mijn kant over de komende zeventig jaar. Mevrouw
Liemburg zegt tegen mij dat ik moet uitzoeken en moet bewijzen dat het allemaal
minder respectievelijk beter wordt. Dat vind ik een onverantwoord experiment.
De CDA-fractie weet wat zij nu heeft. Wij zijn daar betrekkelijk tot zeer
tevreden over. Bij de weg die het paarse kabinet inslaat, heb ik ernstige
twijfels. Die zal ik in de loop van mijn betoog ook nog wel duiden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Ik ben wat terughoudend, gezien de spreektijd die de heer Van de Camp
heeft gevraagd. Toch wil ik van hem weten wat hij precies bedoelt met het
goede dat ons systeem heeft opgeleverd. Wij hebben bijvoorbeeld bij de begroting
het proefschrift van mevrouw Blom aangehaald. Wij wachten nog op een advies
van de Onderwijsraad alvorens daar verder over te discussiëren. Uit dat
proefschrift blijkt bijvoorbeeld dat er nogal wat mankeert aan ons onderwijssysteem.
Er zijn wel meer onderzoeken aan te halen. Ik vind dus dat er reden is om
te vragen wat nu precies het goede aan ons systeem is en wat de heer Van de
Camp zo angstig maakt voor de toekomst.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik noem het feit dat wij nu een nationale wetgeving hebben, waarbij openbaar
en bijzonder onderwijs op nationaal niveau gelijkelijk behandeld worden
en gelijkelijk in de startpositie komen. De heer Van der Vlies merkte dat
ook op in zijn termijn. Mevrouw Liemburg schrapt dat met deze wetsvoorstellen.
Zij maakt het onderwijsbestel in Nederland afhankelijk van lokale politiek,
lokale verdeelvraagstukken en misschien wel van lokale ruzies. Ik kan dat
niet op voorhand inschatten. De zekerheden die wij de afgelopen zestig, zeventig
jaar hadden, bijvoorbeeld, op het terrein van de overschrijdingsregeling en
op het terrein van het onderscheid tussen openbaar en bijzonder onderwijs
en bij de geschiedenis van de wet inzake de onderwijsverzorging, al dit soort
zaken heeft mevrouw Liemburg met het regeerakkoord ter discussie gesteld.
Dat is haar goed recht. Mijn betere recht is om te zeggen dat ik daarbij mijn
twijfels heb. Ik breng dit naar voren als enkele voorbeelden om de prangende
vraag van mevrouw Liemburg te beantwoorden. Ik zie dat mevrouw Lambrechts
het nu overneemt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Ik vind het nogal een zware beschuldiging die de heer Van de Camp hier
uit. Hij zegt dat wij het hele systeem van gelijke behandeling van openbaar
en bijzonder onderwijs op de helling zetten. Als ik het wetsvoorstel goed
gelezen heb, staat erin dat een van de waarborgen is dat zij gelijk behandeld
worden. Ik weet wat ik zelf ingediend heb. Dat is een extra waarborg voor
gelijke behandeling. Ik vind dus eigenlijk dat de heer Van de Camp dit soort
loze uitspraken niet mag doen als hij die niet keihard kan maken. Daartoe
daag ik hem uit.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik ben op bladzijde 2 van een bijdrage die ettelijke bladzijden telt.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik stel voor dat u snel voortgaat.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik ben dat met u eens. Ik zal dat ook doen. Ik moet mevrouw Lambrechts
er toch echt op wijzen dat zij niet marginaal bezig is met de interpretatie
van artikel 23 te veranderen. Zij is fundamenteel bezig om het nationaal onderwijsbestel
aan te passen. Ik zal de term "om zeep helpen" nog niet direct gebruiken.
De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat wij mevrouw Lambrechts daar de komende
jaren over zullen aanspreken. Zij kan wel heel onschuldig kijken en zeggen
dat er niks aan de hand is, maar er is ontzettend veel aan de hand. Het leek
mij verstandig om in het begin even het algemene kader te schetsen. Wij zullen
dat overigens bij alle wetsvoorstellen doen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Als er een instantie boven alle verdenking verheven is in dezen, is het
wel de Raad van State. Zelfs de Raad van State erkent dat delegatie mogelijk
is, mits met voldoende voorwaarden omkleedt. Daar kun je van gedachten over
wisselen, meningen over hebben en amendementen over indienen. Zelfs zij erkennen
dat het kan en dat het mag, overigens met handhaving van de Grondwet en van
het bestel zoals het is. De heer Van de Camp vindt dus dat die instantie het
ook mis heeft op dat punt?
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik vind dat mevrouw Lambrechts de Raad van State verkeerd citeert. Er
staat duidelijk dat artikel 23 zich op zichzelf niet tegen delegatie van wetgeving
hoeft te verzetten, maar dat wijsheid en grote terughoudendheid geboden zijn.
Daarbij komt dat dit wetsvoorstel geen enkele vorm van centrale normstelling
bevat. Het wetsvoorstel behelst een aantal warme intenties. Ik noem artikel
65, lid 1 WBO: alle scholen zullen gelijkelijk worden behandeld, maar de manier
waarop die gelijke behandeling plaatsvindt is een kwestie van de gemeentelijke
verordening, de rechtsbescherming, van dit en dat. Nu hebben wij huisvestingsbesluiten
Wet op het basisonderwijs en Wet op het voortgezet onderwijs waarbij iedere
school, zowel de openbare als de bijzondere school weet waar ze aan toe is.
De gelijke behandeling is verzekerd. Dat systeem helpt mevrouw Lambrechts
vandaag om zeep. Zij moet het mij niet euvel duiden dat ik dat vandaag in
discussie breng, want het is zo. Ik merk nu dat de staatssecretaris begint
te blazen...
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik luister geanimeerd en ik blaas niet. Ik zat even in mijn bouillon te
blazen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dat is niet hetzelfde.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Sorry, ik zal proberen een onderscheid te maken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 De heer Van de Camp vergeet nog één ding, namelijk dat de
huisvesting aan redelijke eisen zal moeten voldoen. Nu kan men zeggen: dat
is niks.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Het is dus niks.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Ik vind dat wel. In een democratisch bestel moet je daarop aanspraken
kunnen maken.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik weet dat D66 dol is op het woord "redelijkerwijs". Maar het stelt niets
voor.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Ik ben dat niet met u eens.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik doe de gemeenteraden onrecht. Er zullen tal van gemeenteraden zijn
die het naar behoren invullen. Dat is echter vandaag niet de kwestie. Het
gaat om de vraag of er een garantie is voor gelijke behandeling van openbaar
en bijzonder onderwijs. Nee, want het wetsvoorstel bevat intenties, warme
woorden, D66-terminologie "redelijkerwijs". Laat mevrouw Lambrechts het maar
per gemeenteraad gaan uitknokken. Zij kan geen zekerheid bieden aan het openbaar
en bijzonder onderwijs. De gemeente Amsterdam zal het anders doen –
en terecht; als ik wethouder in Amsterdam zou zijn, zou ik het ook anders
doen – dan de gemeenten Den Haag, Valburg of IJsselstein. Dat is nu
eenmaal een principiële wijziging ten opzichte van de laatste zeventig
jaar. Daar moet zij niet voor weglopen, want zij heeft er zelf voor gekozen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Voorzitter!...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De allerlaatste, want dit schiet niet op.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Ik loop nergens voor weg. Op dit moment zijn er ook grote verschillen.
Dat heeft het bestel tot nu toe opgeleverd.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Er zijn grote verschillen tussen de scholen. Daarvoor zijn tal van redenen,
maar niet de nationale wetgeving. Ik heb tegen mevrouw Liemburg net gezegd:
maar met de nu voorge stelde wetgeving worden de verschillen
uitgangspunt van beleid, en niet het resultaat van de diverse ontwikkelingen.
Ik ken die verschillen ook, maar mevrouw Lambrechts gaat die bewust inbouwen.
Zij krijgt daar spijt van.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 De heer Van de Camp kiest grote woorden als verwijt aan de coalitie. Zijn
opstelling is vrij conservatief, een behoudende. Hij heeft het over zeventig
jaar en wij moeten het maar zo houden...
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Nee.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik kijk weer naar de inbreng van de heer Kerckhaert: "Op zoek naar een
nieuwe CDA-opstelling". Ik citeer hem. "Essentiële CDA-uitgangspunten
zoals de zorgtaak van de overheid op het gebied van onderwijs, de vrijheid
van onderwijs, de subsidiariteit, doelmatigheid in de overheidsuitgaven en
bestuurlijke vernieuwing pleiten voor die territoriale decentralisatie." Een
vooraanstaand partijgenoot denkt er zo over. Het zou goed zijn als ook in
de boezem van de Tweede-Kamerfractie van het CDA op deze wijze over het probleem
werd gedacht en niet op een zeer behoudende manier.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik kan mij voorstellen dat de heer Cornielje nog niet op de hoogte is
van alle recente CDA-literatuur. Hij citeert nu uit het maartnummer van Christen
Democratische Verkenningen. Er is inmiddels een aprilnummer; ik kan het ook
niet helpen. In dat aprilnummer staat een heel duidelijk artikel – de
heer Schutte wil het graag laten lezen – van prof. Vermeulen, die ik
nog wel een paar keer zal aanhalen. Hij zegt dat hij respect heeft voor de
opvatting van de heer Kerckhaert en ik als CDA-lid zeg dat ook. "Christen
Democratische Verkenningen" is een wetenschappelijk discussieblad, zoals Socialisme
en democratie. Hoe het blad van de heer Cornielje heet, weet ik niet precies.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Het heet "Liberaal reveil". U moet het ook eens lezen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Misschien kan ik wel een abonnement krijgen op het "Liberaal reveil".
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dat kunt u hier niet regelen; ik zou graag willen dat u uw betoog voortzet.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik zal kort antwoorden. De bijdrage van de heer Kerckhaert, waar ik dadelijk
ook nog even op terugkom, is waardevol, maar wij zien die vooral als een discussiebijdrage.
Onze inbreng is vooral gebaseerd op het aprilnummer van Christen Democratische
Verkenningen. Het is het goed recht van de heer Cornielje dat hij onze literatuur
goed volgt om mij vragen te kunnen stellen.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 U kiest dus de lijn van de heer Vermeulen en wijst de lijn van de heer
Kerckhaert af. Dat is de conclusie.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Als het gaat om decentralisatie van de huisvesting, wijzen wij de lijn
van de heer Kerckhaert nadrukkelijk af.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Ik zal de heer Van de Camp niet vragen naar wat er in het meinummer staat.
Dat horen wij later wel. Hij weet ook dat ik veel problemen heb met de uitwerking
van dit wetsvoorstel. In die zin kom ik dus niet in frontale botsing met hem,
maar ik denk dat het toch goed is om hem te vragen of hij zich realiseert
dat al eerder, ook onder kabinetten met het CDA, is gedecentraliseerd naar
de gemeenten. Ik wijs bijvoorbeeld op de decentralisatie van de rijksregeling
voor het welzijn van minderheden, die ik "in mijn vorige leven" heb bestreden.
Het vorige kabinet is de bron van het onderhavige wetsvoorstel. Met andere
woorden, komt de heer Van de Camp nu tot een andere opstelling dan de vorige
CDA-fractie?
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Voorzitter! In de tweede zin van mijn bijdrage zei ik al dat ook het vorige
kabinet reeds voornemens had tot decentralisatie van de huisvesting. Ik realiseer
mij dit dus volledig. Het grappige is dat deze coalitie, maar morgen zal dit
blijken, zich voortdurend beroept op het dualisme, maar dat je mijn collega
Ad Hermes, de vorige periode niet kon verwijten dat hij geen dualist was.
Wij hebben het plan van de heer Lubbers en de zijnen dan ook te vuur en te
zwaard bestreden. Ik kan nu wel zeggen dat de decentralisatie van de huisvesting
wat ons betreft niet geaccordeerd zou zijn. Ik verwijs in dat verband naar
een motie van collega Franssen, die hier is aangenomen en waarin het recht
op doordecentralisatie om zeep werd geholpen, tegen de wil van de CDA-fractie
in. In het aanvankelijke wetsvoorstel stond wel dat scholen een recht op doordecentralisatie
zouden krijgen.
 
 Voorzitter! Ik probeer aan het einde van pagina 2 te komen. Artikel 23
van de Grondwet verwordt tot een dode letter. De CDA-fractie is niet voor
niets erg bevreesd voor de dynamische interpretatie van het grondwetsartikel
door deze staatssecretaris. Het onderwijs in Nederland zal per gemeente gaan
verschillen. Onderwijs wordt op lokaal niveau – ik zei het al –
een verdelingsvraagstuk en onderwerp van politieke discussie. In ons land
kennen wij rijke en minder rijke gemeenten, gemeenten met een homogene en
een minder homogene bevolkingssamenstelling en gemeenten met veel liefde voor
het openbaar onderwijs en gemeenten met te weinig zorg voor het bijzonder
onderwijs. Natuurlijk blijven de landelijke deugdelijkheidseisen gelden. Maar
op welke wijze zijn de onderwijsprestaties te vergelijken als de randvoorwaarden
per gemeente nog meer gaan verschillen?
 
 Binnen de kortst mogelijke tijd zullen er tussen de gemeenten, maar ook
binnen één en dezelfde gemeente, grote verschillen optreden.
Eerst raakt dat enkel de financiële randvoorwaarden waaronder het onderwijs
gegeven kan worden, maar later zullen deze verschillen ook het onderwijsniveau,
de onderlinge vergelijkbaarheid en de kwaliteit van het onderwijs gaan beïnvloeden.
En zeker, mevrouw Netelenbos zal morgen zeggen dat het allemaal weer erg zal
meevallen. Zoveel verandert er niet voor de scholen en schoolbesturen. Het
gaat slechts om aanvullende bevoegdheden voor de gemeentebesturen. Maar waarom
dan zo doorgedramd? Deze staatssecretaris is een meesteres in het uitleggen,
nog een keer uitleggen, maar niet overtuigen.
 
 Van de Partij van de Arbeid kennen wij de grote voorliefde voor gemeentelijk
onderwijsbeleid, hoewel mevrouw Liemburg in haar nieuwe PvdA-nota "De samenleving
verandert, het onderwijs dus ook" meer ruimte wil bieden voor autonome scholen
en grootschalige schoolbesturen. Van de opstelling van de
VVD en D66 begrijpen wij minder. Toch een beetje overruled bij het regeerakkoord?
Ik mag nog eens verwijzen naar de nota "Kiezen voor autonomie, naar een maatschappelijk
verantwoord pedagogisch ondernemerschap", van de VVD-fractie uit 1993. Met
geen woord wordt er over territoriale decentralisatie van de scholenhuisvesting
gesproken, eerder het omgekeerde wordt gesuggereerd. Ook het VVD-verkiezingsprogramma
1994-1998 spreekt met geen woord over de lijn die nu in dit wetsvoorstel is
vastgelegd.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Misschien ter verduidelijking: wij hadden een zeer kort verkiezingsprogramma,
een programma van tien punten, waar al die zaken niet in genoemd worden. Wat
wij wel doen is over dit soort zaken spreken op themacongressen. Het is misschien
goed als de heer Van de Camp daar ook een keer bij komt. Wij hebben bijvoorbeeld
in november gesproken over lokaal onderwijsbeleid. Overigens is daarop nog
een klein debatje hier gevolgd ook. Daar worden zaken inhoudelijk besproken,
maar het verkiezingsprogramma is beknopt. De heer Van de Camp moet niet zeggen
dat het er niet in stond.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Achter het beknopte verkiezingsprogramma van de VVD zat een toelichtende
beleidsnota, althans in het verkiezingsprogramma van de VVD dat ik heb. Daar
staat het ook niet in. Ik vind het een beetje flauw om voor de verantwoordelijkheid
weg te lopen. De VVD heeft een opvatting en die heeft zij aan de kiezer mede
te delen. Dat was eerlijker geweest dan bij het regeerakkoord met de Partij
van de Arbeid door de pomp gaan.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 De heer Van de Camp heeft net verwezen naar een motie van de heer Franssen
over het doordecentraliseren. Daar staat het glashelder. Dat is door de Kamer
uitgesproken, op initiatief van de VVD. Het was voor de verkiezingen ook bekend.
Nogmaals, wij hadden een beknopt verkiezingsprogramma. Wij houden themacongressen
over onderwerpen die daar diepgaander worden besproken. Daar nodigen wij ook
gasten uit. Ik nodig de heer Van de Camp gaarne uit om daar een keer zijn
visie te komen geven.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik zal die uitnodiging graag aanvaarden.
 
 En D66 dan? Van die partij is het verkiezingsprogramma nog het meest helder
als het om de scholenhuisvesting gaat: "In de eerste plaats wordt hierbij
gedacht aan de planning en huisvesting van basisscholen".
 
 Wil het CDA dan helemaal geen relatie tussen onderwijsveld en gemeentebestuur
op lokaal niveau? Natuurlijk wel. Kijk naar wat zich de afgelopen jaren in
de praktijk heeft ontwikkeld. Gemeentebesturen en schoolbesturen weten elkaar
op lokaal niveau uitstekend te vinden, maar wel ieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid.
Het gemeentebestuur opereert nevengeschikt aan het schoolbestuur. De gemeente
is niet de baas. Dat zal na de behandeling van de zeven ontwerpen van wet
wel het geval zijn. De Tweede-Kamerfractie van het CDA heeft dan ook sterk
de indruk dat veel van de voorstellen niet voortkomen uit een serieuze belangstelling
voor de diverse onderwijsproblemen. Het gaat puur om een kwestie van macht.
Het bijzonder onderwijs zal hoe dan ook ondergeschikt moeten worden gemaakt
aan de gemeentebesturen.
 
 De ware problemen binnen ons onderwijsbestel zijn daarenboven niet van
bestuurlijk-technische aard. Er is sprake van een financieel probleem, een
prestatieprobleem en een omgevingsprobleem. Wie de gebouwen beheert of de
schoolbegeleidingsdiensten is niet doorslaggevend voor praktijk of burger.
 
 En mag de gemeente dan geen invloed uitoefenen op het extra geld dat zij
in het lokale onderwijs investeert? Ook dat wordt in de praktijk prima geregeld.
Schoolbesturen vinden het supernormaal om besteding van extra middelen te
verantwoorden en ze bovendien efficiënt in te zetten.
 
 Tot zover deze meer algemene inleiding. Vandaag is enkel aan de orde het
ontwerp van wet decentralisatie scholenhuisvesting. Over de principiële
kanten van dit ontwerp van wet is in de schriftelijke voorbereiding wel het
nodige gewisseld, maar tot een reële discussie over en weer is het niet
gekomen. De regering blijft de heldere en eenduidige adviezen van de Onderwijsraad
en de Raad van State negeren. Inmiddels beschikken wij allen over een helder
artikel van prof. Vermeulen dat verschijnt in het aprilnummer van School en
Wet.
 
 In deze plenaire vergadering heb ik op deze principiële aspecten
vier vragen aan de staatssecretaris.
 
 1. Op welke wijze hebt u het advies van de Raad van State dat "wijze voorzichtigheid
en grote terughoudendheid moet worden betracht bij eventuele delegatie van
regelgeving aan lagere overheden" in dit ontwerp van wet vertaald?
 
 2. Op welke wijze wordt de gelijke behandeling van openbaar en bijzonder
onderwijs in dit ontwerp van wet verankerd behoudens het zeer discretionaire
artikel 65, lid 1, WBO? Verder wijs ik op artikel 73 ISOVSO en artikel 76b
WVO. Een materiële norm zit niet in deze artikelen.
 
 3. Op welke wijze is na deze decentralisatie-operatie de zorgplicht van
de rijksoverheid voor een afdoende bekostiging van de scholenhuisvesting gegarandeerd?
De Raad van State is zeer kritisch over het wegschuiven van deze zorgplicht
naar de gemeentebesturen.
 
 4. Op welke wijze is bepaald wat exact aan de gemeentebesturen wordt overgedragen?
Ik noem de waarde van de schoolgebouwen voor het voortgezet onderwijs, de
reeds bestaande tekorten op de scholenhuisvesting en de omvang van het achterstallig
onderhoud. Ik kom daar zo meteen in detail op terug, maar de Raad van State
spreekt behartigenswaardige woorden over deze kwesties. De rijksoverheid trekt
zich te veel terug en schuift de verantwoordelijkheid voor goede huisvesting
van scholen van zich af.
 
 Het zal u duidelijk zijn dat de CDA-fractie van de Tweede Kamer van mening
is dat het onderhavige voorstel van wet op zeer gespannen voet staat met artikel
23 van de Grondwet. Er is bij ons geen sprake van boosheid, eerder van teleurstelling.
Naar argumenten wordt in dit dossier niet geluisterd.
 
 Om de pijn van een zuiver territoriale decentralisatie enigszins te verzachten
is reeds door het vorige kabinet de optie van de zogenaamde doordecentralisatie
in het concept-wetsvoorstel opgenomen. In het voorstel van wet dat wij vandaag
behandelen komt deze optie terug, zij het in een uiterst summiere
vorm. In de diverse commentaren is gepleit voor een steviger verankering van
de doordecentralisatie in de wet. Collega Stellingwerf van de RPF heeft daartoe
een amendement voorbereid dat namens onze fractie door mij is medeondertekend.
Wij willen vandaag of morgen van de regering nu wel eens een heldere uiteenzetting
horen waarom de positie van de bijzondere schoolbesturen op dit punt niet
verstevigd kan worden. Wij hebben met belangstelling kennis genomen van de
inbreng van de VVD-fractie. Ook de heer Cornielje vroeg het kabinet om versteviging
aan te brengen.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 In verband met het doordecentraliseren en het recht daarop vraag ik hoe
het zit met de negatieve risico's. Worden die op de gemeenten afgewenteld?
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Daar kan geen sprake van zijn. Als een schoolbestuur besluit de gebouwen
over te nemen, dan moet het goede met het kwade worden overgenomen. Ik ga
zelfs zo ver dat je bij doordecentralisatie per richting bepaalt dat alle
schoolbesturen van dezelfde richting de gebouwen overnemen. Er mag geen verschil
zijn tussen een kleine katholieke school in Amsterdam-zuid en een grotere
katholieke school in Amsterdam-oost. Voor een gemeentebestuur is het ondoenlijk
om binnen de doordecentralisatie marges aan te bieden. Het gaat te ver om
overname te verplichten, maar als er iets wordt overgenomen moeten per richting
de goede en de slechte gebouwen worden overgenomen.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ter verheldering: dus per gemeente per richting een recht om door te decentraliseren?
Dat staat ook in het amendement?
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Dat staat niet in het amendement. Ik wacht de inbreng van de heer Stellingwerf
in deze termijn nog even af. Maar als er behoefte aan is, kan met de CDA-fractie
gesproken worden over meer helderheid op dit punt. Ik heb de heer Stellingwerf
er weliswaar nog niet over geraadpleegd, maar ik sluit niet uit dat hij een
dergelijke optie ook voor zijn rekening wil nemen. Als je als CDA-fractie
de bestuurlijke optie van de doordecentralisatie hard wilt maken, moet je
dat zo volledig mogelijk doen. Ik zal vanavond het concept-wetsvoorstel van
Lubbers/Kok III erbij nemen. Daarin werden ter zake namelijk suggesties gedaan.
Ik hoop overigens dat de heer Cornielje daarover vanavond ook verder nadenkt.
Misschien kunnen wij morgen tot een vergelijk komen.
 
 Voorzitter! Een verdergaande mogelijkheid om het onderwijsveld tegemoet
te komen, is splitsing van het wetsvoorstel. Daarbij wordt een onderscheid
gemaakt tussen primair en voortgezet onderwijs. Concreet wordt het voortgezet
onderwijs eruit getild. In de diverse commentaren, onder andere van Vermeulen
en de Vereniging voor management in het voortgezet onderwijs, is gewezen op
de bestaande parallellen tussen de huisvesting van het HBO, het MBO en het
voortgezet onderwijs. Veelal gaat het om grote scholengemeenschappen die een
voedingsgebied hebben dat meer gemeenten omvat. Een aantal rectoren heeft
mij reeds gewezen op de te verwachten omvangrijke bureaucratische rompslomp
nu zij met diverse gemeentebesturen in onderhandeling moeten treden om hun
deel huisvestingsgelden te bemachtigen.
 
 Los van dit praktische argument vraag ik de aandacht voor een meer principieel
argument. Dit gaat overigens ook op voor het primair onderwijs. Waarom kunnen
schoolbesturen wel verantwoordelijk worden gesteld voor het vervangingsfonds
(vervanging bij ziekte en bijzondere gelegenheden) en het participatiefonds?
Daarbij gaat het om enorme bedragen. Waarom kunnen zij niet de eigen gebouwen
en huisvestingsinvesteringen beheren? Op de nu voorgestelde wijze is geen
integraal beheer van de budgetbekostiging mogelijk, terwijl ook dit kabinet,
inclusief de PvdA-fractie, de autonomievergroting en de deregulering naar
de scholen en de schoolbesturen met kracht wil voortzetten. Vandaar dat de
CDA-fractie het omvangrijke amendement van collega Van der Vlies mede heeft
ondertekend. Zijn de berichten overigens juist dat de Vereniging van Nederlandse
gemeenten haar medewerking aan de uitvoering van de wet opzegt, als het parlement
besluit om voor het voortgezet onderwijs een andere regeling te laten gelden
dan voor het primair onderwijs?
 
 Dit geeft mij de gelegenheid om te reageren op de interruptie van de heer
Cornielje over het artikel van de heer Kerckhaert. Het is echt een misverstand
van de directeur van de Vereniging van Nederlandse gemeenten, als hij meent
dat het bij maatschappelijke decentralisatie niet meer mogelijk is om nieuwe
scholen te stichten. De bedoeling bij maatschappelijke decentralisatie is
dat het geld van de schoolgebouwen zich uiteindelijk vertaalt in een bedrag
per leerling. Als je een nieuwe school sticht, krijg je integrale bekostiging:
een deel voor het personeel, een deel voor de huisvesting en een deel voor
de leermiddelen. Het spijt mij zeer om te moeten zeggen dat de redenering
van de heer Kerckhaert wat dat betreft niet geheel adequaat is.
 
 Over de financiële aspecten van dit wetsvoorstel heb ik een vijftal
vragen.
 
 De heer Van der Vlies tipte het gevoelige onderwerp al aan: dit kabinet
heeft geldnood en er worden schoolgebouwen van ettelijke honderden miljoenen
om niet overgedragen aan de gemeentebesturen. Wat is de waarde van de schoolgebouwen
voortgezet onderwijs die conform het wetsvoorstel om niet aan de gemeentebesturen
worden overgedragen? De schriftelijke voorbereiding heeft daarover nog niet
voldoende duidelijkheid verschaft. Wij weten dat het vorige kabinet incidentele
uitgaven ter waarde van 300 mln. heeft gedekt door de verkoop van schoolgebouwen
hoger beroepsonderwijs. Mijn voormalige collega Brinkman noemde dat altijd
de verkoop van het tafelzilver. Onder dit kabinet wordt het tafelzilver echter
niet eens meer verkocht, laat staan gepoetst, maar weggegeven!
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Waarom vraagt de heer Van de Camp alleen naar de waarde van de gebouwen
voor het voortgezet onderwijs?
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Omdat het economisch claimrecht van de gebouwen voor het primair onderwijs
op basis van de Lager-onderwijswet en inmiddels op basis van de Wet op het
basisonderwijs al bij de gemeenten berust, zoals u weet. Het heeft te maken
met een ander financieringssysteem, waar in het verleden voor
gekozen is en waar ik groot respect voor heb.
 
 Dan de tweede vraag. Welk tekort in de scholenhuisvesting wordt thans
aan de gemeentebesturen overgedragen? Ze krijgen namelijk wel gebouwen om
niet, maar ze krijgen waarschijnlijk ook een nog groter tekort. In de schriftelijke
voorbereiding heeft onze fractie het bedrag van 500 mln. genoemd. Nadere studie
leert echter dat dit bedrag enkel op het voortgezet onderwijs betrekking heeft.
Komt daar nog een bedrag van ettelijke honderden miljoenen bij als het om
het primair onderwijs gaat? Kan de staatssecretaris in dit licht inzicht geven
in de geraamde kosten die de operatie Weer samen naar school met zich brengt?
Een groot aantal gebouwen voor het basisonderwijs zal worden aangepast. Kleinere
werkruimten voor kleinere groepen en voor de leraren moeten worden gerealiseerd.
Weet de Vereniging van Nederlandse gemeenten welke last hier op de schouders
van de gemeentebesturen wordt gelegd?
 
 Dan het derde punt bij deze paragraaf. Welke bedragen zijn er gemoeid
met het achterstallig onderhoud? De geluiden daarover geven aanleiding tot
grote zorg. Is het waar dat gemiddeld genomen de gebouwen van het openbaar
onderwijs er slechter voorstaan dan de gebouwen van het bijzonder onderwijs?
Is het waar dat de gemeentebesturen de eerste jaren na de decentralisatie
de ter beschikking staande middelen vooral zullen gebruiken om juist deze
achterstanden weg te werken? Wat betekent dit voor de gelijke behandeling
van het openbaar en het bijzonder onderwijs?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Als de achterstanden alleen bij het openbaar onderwijs optreden en niet
bij het bijzonder onderwijs, in hoeverre zijn openbaar en bijzonder onderwijs
dan in het verleden gelijk behandeld?
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik vind het ontzettend goed dat de heer Cornielje het durft om deze vraag
te stellen. Het is een algemeen bekend feit, ook bij PvdA-wethouders, dat
de zorgplicht en de zorgtaak voor de eigen schoolgebouwen van het bijzonder
onderwijs helaas beter is dan de zorgtaak van de gemeente voor haar eigen
schoolgebouwen. Over de oorzaken daarvan zal ik nu niet in discussie treden.
Het bijzonder onderwijs heeft het gewoon beter gedaan, het let beter op zijn
spullen en het werkt goedkoper. Ik geef een voorbeeldje. Als een basketbalrek
kapot gaat op een bijzondere school, wordt de vader van Jan gebeld. Die vader
is smid en die last het rek. Hij legt er nog een laagje menie op en klaar
is het rek. Wat doen ze bij de gemeente Amsterdam? Er komt eerst iemand kijken,
in een busje. Nee, er komen er liefst twee kijken, want één
man in een busje mag niet. Dan komt er iemand om het rek te maken. Dan stuurt
iemand een rekening. Het is tragisch dat ik het zo overdreven moet vertellen,
maar de gemeente is nu eenmaal duurder. Ik verwijt de gemeente dat niet, maar
het is nu eenmaal zo dat het bijzonder onderwijs beter op zijn spullen heeft
gelet dan de publieke lagere overheid, grosso modo genomen. Er zijn natuurlijk
ook gemeenten die het heel goed hebben gedaan. Maar waar de heer Cornielje
naartoe wil, daar zou ik maar mee ophouden als ik hem was. Dit heeft niks
te maken met voldoende of onvoldoende centen. Dit heeft alles te maken met
het feit dat het bijzonder onderwijs gewoon goed op z'n spullen let.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Daar wil ik helemaal niet naartoe. Ik vind dat de heer Van de Camp er
een karikatuur van maakt. Daar ga ik niet in mee. Ik stel vast dat hij net
een lofzang hield op het verleden en op de gelijke behandeling en dat hij
nu het bewijs levert dat er wel degelijk verschillen zijn. Dat wilde ik even
aan de orde stellen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 U vroeg mij waarom die verschillen er zijn. U vroeg mij niet of er verschillen
zijn; dat weet ik ook. Ik wijs u erop dat ik het geheel in overeenstemming
met mijn natuurlijke voorzichtigheid in vragende vorm heb gesteld. Ik ga ervan
uit dat wij, als het niet zo is, morgen een helder antwoord hierover krijgen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Bent u er heel zeker van dat dit verschil niets te maken heeft met de
gevolgen van de overschrijdingsregeling?
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik stel dan de vraag of achterstallig groot onderhoud onder de overschrijdingsregeling
valt. Bij mijn weten is dat niet het geval. Ik heb ook nooit gehoord dat een
gemeente onderhoud aan schoolgebouwen voor voortgezet onderwijs – over
het primair onderwijs moet ik iets voorzichtiger zijn – achterwege heeft
gelaten vanwege de overschrijdingsregeling. Voorbeelden hiervan zou ik graag
zien.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Ik zou het willen omkeren. Ik heb het in vragende vorm gesteld, omdat
niet alles onder de overschrijdingsregeling valt. Ik kan mij wel voorstellen
dat een school voor bijzonder onderwijs als gevolg van de overschrijdingsregeling
heeft kunnen reserveren door kosten die voor het openbaar onderwijs zijn gemaakt.
Daarom vraag ik u of u er zeker van bent dat het in sommige gevallen geen
gevolg kan zijn van de overschrijdingsregeling dat het bijzonder onderwijs
heeft kunnen reserveren en dus meer geld heeft voor bepaalde voorzieningen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Wat wilt u hiermee nu beweren?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Ik sluit mij aan bij de vraag van de heer Cornielje of het feit dat er
nu ongelijkheden zijn, niet betekent dat er ook in het verleden verschillen
waren. Ik hoorde daarop een heel dierbaar verhaal over ouders die een basketbalrek
ophangen en vraag dan heel voorzichtig of het in sommige gevallen een gevolg
van de overschrijdingsregeling kan zijn. Dat sluit ik niet uit.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Natuurlijk is het mede een gevolg van de overschrijdingsregeling. Ik word
er een beetje moedeloos van dat u die vraag stelt. Laat ik proberen om het
duidelijk te maken.
 
 Wij hebben gelijke behandeling van openbaar en bijzonder onderwijs. Bepaalde
guldens die het openbaar onderwijs krijgt, worden doorbetaald aan het bijzonder
onderwijs. Dus dezelfde gemeentelijke guldens die aan het openbaar onderwijs
worden uitgegeven, worden doorbetaald aan het bijzonder onderwijs. Beide hebben
hetzelfde geld. Het bijzonder onderwijs heeft dat gereserveerd en kan het
wellicht in extra onderhoud aan het gebouw stoppen. In dat opzicht
hebt u gelijk: het kan een gevolg van de overschrijdingsregeling zijn.
 
 Ik vind het echter een wat vreemde vraag. Eigenlijk moet u vragen: worden
zij beide gelijkelijk behandeld? Dan zeg ik: ja, zij worden beide gelijkelijk
behandeld. Daar wilt u van af en dat laat u wel op een vreselijke manier merken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Nee, wij zijn voor gelijke behandeling van scholen. Omdat deze heel moeilijk
is te regelen, hebben wij constructies bedacht zoals de overschrijdingsregeling.
Hierin is er niet altijd een relatie tussen het beschikbaar stellen van geld
en de behoefte eraan. De behoefte bij het openbaar onderwijs is immers de
norm.
 
 Ik stelde mijn vraag omdat u een beeld schetst van gemeenten die er een
potje van maken, en een beeld van het bijzonder onderwijs dat door al die
behulpzame vaders zo voortreffelijk ervoor staat. Ik wil dit beeld een beetje
corrigeren en wat meer op de werkelijkheid laten lijken. Je kunt je misschien
voorstellen dat er als gevolg van die volgens de Wet gelijke behandeling toch
ongelijkheden zijn ontstaan.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik maak er geen potje van. Ik heb uit een vorige baan vrij goed zicht
op datgene wat er bij de Nederlandse gemeenten gebeurt. Ik heb het in de eerste
plaats vragenderwijs aan de orde gesteld. In de tweede plaats weet ik uit
ervaring dat er in het bijzonder onderwijs nogal wat geschilderd wordt zonder
dat er direct een rekening bij komt. In de derde plaats is het openbaar onderwijs
gewoon veel duurder dan het bijzonder onderwijs. U wilt het nu allemaal een
beetje onder de overschrijdingsregeling stoppen. Nee, het uitgangspunt is
gelijke behandeling en de een kan meer met een gulden dan de ander.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 U begrijpt niet waarom ik met een vraag kom, maar ik begrijp niet waarom
u zo met mijn vraag omgaat. Ik stel gewoon een vraag. U zei heel eenzijdig
dat de gemeenten het niet goed doen en dat het bijzonder onderwijs het wel
goed doet dankzij die vaders. Dan vraag ik of het mogelijk is dat de overschrijdingsregeling,
die in het leven is geroepen om vorm te geven aan gelijke behandeling en financiële
gelijkstelling van scholen, in de praktijk tot ongelijkheden geleid heeft,
waarvan het ontstaan wel begrijpelijk is, maar de effecten moeilijk te begrijpen
zijn. De discussie daarover krijgen we nog, maar u hebt in uw antwoord gezegd,
dat niet uitgesloten is dat dit punt ook een rol speelt als het gaat over
de klussende vaders. Dat antwoord wilde ik graag hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Maar weet u wat ik nu zo vreemd vind? Dat u hier gaat beweren dat de overschrijdingsregeling
afgeschaft wordt, omdat die ongelijkheid er is. Ik zeg juist, mevrouw Liemburg,
denk eens aan onze afspraak. Die hield in: gelijke behandeling. Ik vind het
zeer vreemd dat u het bijzonder onderwijs verwijten maakt. Omdat men daar
goed op de centen let en omdat men wellicht het geld van de overschrijdingsregeling
gebruikt voor het plegen van onderhoud, zouden de gebouwen er beter uitzien.
Dat vind ik een gevaarlijke beschuldiging.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Blijkbaar heb ik een gevoelige snaar geraakt.
Ik heb niet gesproken over het wetsvoorstel dat betrekking heeft op de overschrijdingsregeling,
want dat staat vandaag niet op de agenda. Ik heb alleen het beeld willen complementeren.
Er werd namelijk gesproken over de klussende vaders. Is het misschien mogelijk
dat de effecten van de overschrijdingsregeling het gemakkelijker maken om
in bepaalde voorzieningen te investeren en het antwoord...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dit leidt tot een herhaling van zetten. Het woord is aan de heer Cornielje.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Voorzitter! Zegt de heer Van de Camp nu dat, als wij het openbaar onderwijs
maar op enige afstand van de gemeente zetten, bijvoorbeeld door daarvoor de
stichtingsvorm te kiezen, het weer in een positie komt die gelijkwaardig is
aan die van het bijzonder onderwijs? Proef ik nu steun voor dat vermaledijde
voorstel dat de heer Van de Camp in het rijtje van zeven noemde? Dat zou ik
een verheugende uitkomst van het debat van vandaag vinden.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Voorzitter! Misschien kan de heer Cornielje de vraag even herhalen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik heb die wel begrepen. U kennelijk niet.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Nee. Ik zie niet het verband tussen het interruptiedebatje tussen mij
en mevrouw Liemburg en een ander wetsvoorstel dat vandaag inderdaad niet op
de agenda staat, maar dat nu wel aan de orde komt.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 U bepleit gelijke behandeling van het openbaar en bijzonder onderwijs.
Daarover zegt u...
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik bepleit die niet, de gelijke behandeling is er.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Wil ieder zijn beurt afwachten. Dat komt de kwaliteit van het debat ten
goede. Eerst is het woord aan de heer Cornielje.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Voorzitter! Ik probeer mijn vraag toe te lichten. De heer Van de Camp
bepleit gelijke behandeling van het openbaar en het bijzonder onderwijs. Terecht!
We hebben vastgesteld dat dat in het voorbeeld van de heer Van de Camp niet
het geval is geweest. Dan maak ik daaruit op dat de heer Van de Camp het openbaar
onderwijs in dezelfde positie wil plaatsen als het bijzonder onderwijs. Dat
betekent dus een verzelfstandiging van het openbaar onderwijs ten opzichte
van het gemeentebestuur. Er zou bijvoorbeeld sprake kunnen zijn van een stichting.
Daarover gaat het wetsvoorstel inzake de verzelfstandiging van het openbaar
onderwijs. Dit voorstel past in het rijtje van de zeven voorstellen die de
heer Van de Camp zojuist van de hand wees. Hierin is een oplossing gelegen
van het probleem dat hij zojuist schetste.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Voorzitter! Ik kan natuurlijk moeilijk vragen de vraag voor de derde keer
te stellen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Daar hebt u gelijk in.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Maar ik begrijp hier echt helemaal niets van.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 We kunnen niet drie keer dezelfde vraag stellen. Kennelijk is
er over weer sprake van onbegrip. Laten we het daar maar op houden.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Het andere wetsvoorstel komt hier nog uitgebreid aan de orde en dan zullen
wij er uitvoerig over spreken.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Wat ons betreft komt dat inderdaad zeer uitgebreid aan de orde. Voorzitter!
Als de heer Cornielje wil beweren dat het openbaar onderwijs goedkoper moet
worden dan het bijzonder onderwijs, ben ik het wel met hem eens. Het ontgaat
mij echter volledig wat dat te maken heeft met de te kiezen bestuursvorm.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Het is niet de bedoeling...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dit is een poging om interrupties uit te lokken. Ik stel voor dat de heer
Van de Camp nu zijn betoog vervolgt.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Voorzitter! Ik rond mijn paragraafje over het onderhoud af. Is het waar
dat de gemeentebesturen de eerste jaren na de decentralisatie de ter beschikking
staande middelen vooral zullen gebruiken om juist de onderhoudsachterstanden
weg te werken? Wat betekent dit voor de gelijke behandeling van openbaar en
bijzonder onderwijs?
 
 Mijnheer de voorzitter! De vraag die thans voor de hand ligt, luidt dan
ook: in hoeverre is hier sprake van decentralisatie van armoede? Natuurlijk
is er efficiencywinst te behalen door het gemeentebestuur en wellicht is er
door de verkoop van leeggekomen schoolgebouwen enige winst te behalen, maar
kan een gemeentebestuur daar alle extra's van betalen? In hoeverre is eigenlijk
de totale financiële problematiek van het voortgezet onderwijs door het
departement in kaart gebracht? Weten de diverse gemeentebesturen nu exact
welke financiële verplichtingen er zijn in verband met de gebouwen voor
het voortgezet onderwijs waar zij het economisch claimrecht van overnemen?
Niet alle gebouwen voortgezet onderwijs zijn immers à fonds perdu gefinancierd.
De heer Van der Vlies sprak vanmiddag al over de zogenaamde Appelman-constructies.
In dit huis zijn wij niet gewend om daar zo expliciet over te spreken, maar
die Appelman-constructies gaan nu wel over naar het gemeentebestuur. Een aantal
investeringen is in het verleden gerealiseerd met meerjarig toegezegde huurvergoedingen.
De CDA-fractie heeft geen helder beeld van de omvang van deze problematiek.
Wordt deze eerst op 1 juli 1996 volledig in kaart gebracht? Wat zijn de mogelijke
gevolgen voor het herverdeelmodel en de overgangsregeling?
 
 Een aantal gemeentebesturen is thans bezig met investeringen in het openbaar
voortgezet onderwijs. Ik wijs wat dat betreft op de gemeente Leiden, die de
enorme groei van het Stedelijk gymnasium thans in huisvesting omzet. In hoeverre
drukken deze uitgaven op de omvang van het toekomstig gemeentelijk huisvestingsbudget,
dat voor openbaar en bijzonder onderwijs bestemd is? Is een nieuwe afweging
van investeringsprioriteiten nog mogelijk? In het verlengde hiervan wijs ik
op de situatie dat niet door de rijksoverheid vergoede investeringen in het
openbaar onderwijs, maar wellicht ook in het bijzonder onderwijs, doorlopen
naar het nieuwe gemeentelijke budget. Ik mag de staatssecretaris verwijzen
naar het nog steeds niet opgeloste probleem van de openbare scholengemeenschap
Bertrand Russel te Zaanstad. De staatssecretaris zal in haar beantwoording
waarschijnlijk opmerken dat de Tweede Kamer zich niet met zulke details moet
bezighouden, maar de totale investeringsruimte van de gemeente Zaanstad in
de nieuwe situatie wordt door dit soort erfenissen opgesoupeerd. Als dat niet
zo is, dan hoor ik het wel.
 
 Ik kom thans aan het belangrijke thema van de rechtsbescherming. In het
voorgaande heb ik reeds onze ernstige twijfels geuit over de doelstellingen
van deze wet, de tekorten die met deze wet samenhangen en de spanningen die
optreden bij het onvoldoende garanderen van een gelijke behandeling tussen
openbaar en bijzonder onderwijs. In de artikelen 76 WBO, 84 ISOVSO en 76m
WVO is een voorstel tot rechtsbescherming geformuleerd. Dat houdt in dat een
bijzonder schoolbestuur, wellicht in de toekomst ook het bestuur van een verzelfstandigde
openbare school, als men zich door het gemeentebestuur te kort voelt gedaan,
na een gemeentelijke bezwaarschriftenprocedure in beroep kan gaan bij de administratieve
rechter. Dat is een zogenaamd AWB-beroep. Dit vindt de CDA-fractie te summier,
te meer daar de administratieve rechter mag werken met een uiterst open normstelling
in de zin van: Heeft het gemeentebestuur redelijkerwijs tot zijn besluit kunnen
komen? Waarom wordt het schoolbestuur behandeld als een normale burger, of
een normale sportvereniging? Houdt de betekenis van artikel 23 van de Grondwet
geen bijzondere positie in van schoolbesturen?
 
 De CDA-fractie begrijpt ook niet dat geen nadere parallel is gezocht met
het akkoord van Scheveningen. De collega's Schutte en Van der Vlies hebben
daar reeds uitvoerig over gesproken. In het toekomstig gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid
wordt overleg gevoerd, gericht op overeenstemming. Op enigerlei manier kan
de Onderwijsraad bij geschillen in beeld worden gebracht. De CDA-fractie is
van mening dat het rechtsbeschermingsmodel dat in Scheveningen is afgesproken
een algemeen model zou moeten zijn voor alle decentralisatie-onderwerpen.
Wij vinden het vreemd dat bij het deelonderwerp achterstandenbeleid wel een
steviger procedure is voorzien, terwijl bij een omvangrijker onderwerp als
de scholenhuisvesting voor deze summiere vorm van rechtsbescherming wordt
gekozen. In de schriftelijke voorbereiding is de CDA-fractie allerminst overtuigd
geraakt van de argumentatie van de regering. Vandaar dat wij thans opnieuw,
maar dan plenair, om een exposé van de staatssecretaris vragen. In
het eerder door mij aangehaalde en nog te verschijnen artikel van prof. Vermeulen
in het blad School en Wet, dus niet in Christen Democratische Verkenningen,
doet hij de suggestie om een inhoudelijke, bestuurlijke heroverweging in administratief
beroep te doen plaatsvinden, in plaats van administratief bezwaar bij de gemeenteraad.
Hij vraagt zich onder andere af wat ertegen zou zijn om als administratief
beroepsorgaan een commissie in te stellen die bestaat uit een vertegenwoordiger
vanwege de Vereniging van Nederlandse gemeenten, een vertegenwoordiger vanwege
de besturenorganisaties voor het bijzonder onderwijs en, om pacificatieredenen,
een lid van de Onderwijsraad, en deze commissie administratief aan het ambtelijk
 apparaat van de Onderwijsraad te koppelen. Daarmee zijn mijns
inziens alle bezwaren weggenomen die de regering koestert tegen administratief
beroep op de Onderwijsraad. Deze suggestie leg ik naast het amendement-Schutte,
maar niet in plaats daarvan. Op de eerste plaats zouden wij ook het model-Schutte
in deze wet opgenomen willen hebben, maar wellicht kan de staatssecretaris
hierover subsidiair haar mening geven.
 
 Voorzitter! Ik zei het al: collega Schutte heeft op de stukken nrs. 20
en 21 twee amendementen ingediend aangaande de rechtsbescherming. Hij houdt
nauwkeurig aansluiting bij de tekst van het Schevenings akkoord. Blijft de
staatssecretaris bij haar starre standpunt dat in dit ontwerp van wet de rechtsbescherming
voor het bijzonder onderwijs voldoende is geregeld?
 
 In het verlengde van de rechtsbescherming vraag ik de aandacht van de
regering voor het thema van wat ik maar noem de "conflictopwekkende wetgeving".
In aanwijzing 12 van de aanwijzingen voor de regelgeving is het volgende vastgelegd:
een regeling wordt op zodanige wijze ingericht dat zij zo weinig mogelijk
conflicten oproept. Daartoe wordt onder meer aan het volgende voldaan: 1.
het aantal beslismomenten waartoe toepassing van de regeling aanleiding geeft,
wordt tot een minimum beperkt; 2. in geval dat administratieve boetes mogelijk
worden gemaakt, worden daarvoor bindende tarieven vastgesteld; 3. de aard
en omvang van uitkeringen, voorzieningen en andere voordelen worden zo duidelijk
mogelijk in algemeen verbindende voorschriften of goed kenbaar gemaakte beleidsregels
omschreven.
 
 Dit laatste onderdeel raakt mij in het bijzonder: daar is immers in dit
ontwerp van wet geen sprake van. Er vindt een afweging plaats op gemeentelijk
niveau. Er zijn helaas geen algemeen verbindende voorschriften of goed kenbaar
gemaakte beleidsregels. Naar de mening van de CDA-fractie voldoet het voorgestelde
ontwerp van wet derhalve geenszins aan deze aanwijzing 12. De gemeenteraad
moet immers ieder jaar een afweging maken, naar alle waarschijnlijkheid binnen
de krappe marges van een niet ruim budget, waarbij openbaar en bijzonder onderwijs
gelijk moeten worden behandeld. Van een duidelijk centrale normstelling is
geen sprake. Ik zeg dit ook nog even tegen de heer Cornielje, die dit in zijn
inbreng van vanmiddag wel suggereerde. Op bladzijde 5 van de nota naar aanleiding
van het nader verslag geeft de staatssecretaris aan dat de gemeentelijke taken
en bevoegdheden, waaronder de regelgevende bevoegdheden, genormeerd zijn in
de regelgeving op rijksniveau. Maar dat is geheel iets anders dan centrale
normstelling. Het ontwerp van wet bevat niet meer dan procedurevoorschriften
over de wijze waarop het gemeentebestuur tot bepaalde afwegingen kan komen.
Van een duidelijke materiële normstelling, zoals ook door collega Van
der Vlies is bepleit, is geen sprake. Waar is de door de Raad van State bepleite
wijze voorzichtigheid en grote terughoudendheid?
 
 Voorzitter! Ik wil niet in herhaling vervallen, maar afhankelijk van het
antwoord van de staatssecretaris in eerste termijn overweegt de CDA-fractie
het wetsvoorstel zodanig te amenderen dat de thans vigerende huisvestingsbesluiten
primair en voortgezet onderwijs – daarbij gaat het immers om voorbeelden
van een duidelijke, materiële normstelling op centraal niveau –
ook in de toekomst hun werking behouden.
 
 Voorzitter! Een nieuw fenomeen in dit verband is het Bouwbesluit van het
ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer alsmede
de Arbowetgeving. Ik doel op de zogenaamde tweede en derde fase van het Bouwbesluit.
In de nota naar aanleiding van het nader verslag – wij waren stupéfait –
lezen wij op pagina 24: "Op dit moment wordt nog bezien in welke mate aanvullende
regelgeving met betrekking tot de ruimtelijke normering gewenst en noodzakelijk
is". Hoe verhoudt zich dat tot de gemeentelijke bevoegdheden? Komt nu via
een achterdeur de door de CDA-fractie zo gewenste centrale normstelling alsnog
om de hoek kijken? En welke financiële claims kunnen hieruit voortkomen?
Nadere regelgeving via het Bouwbesluit lijkt mij altijd geld te gaan kosten.
 
 Ook hier begrijp ik overigens de opstelling van de VNG niet. Zij neemt
dit immers uiteindelijk allemaal als een ongedekte cheque voor haar rekening.
Bij brief van 7 maart 1996 heeft diezelfde Vereniging van Nederlandse gemeenten
een reactie gegeven op de nota naar aanleiding van het verslag. In de desbetreffende
brief wordt een aantal opmerkingen en technische onjuistheden in het wetsvoorstel
aan de orde gesteld. Ik heb inmiddels gezien dat de coalitiepartijen een aantal
amendementen op dit punt hebben ingediend. Toch luidt mijn vraag aan de staatssecretaris:
op welke wijze is aandacht besteed aan deze punten?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik wil nog even een vraag stellen over de normstelling en het Bouwbesluit
van VROM. Op zichzelf juicht de heer Van de Camp dat dus wel toe. Ook ik heb
er in het verslag en in het nader verslag naar gevraagd. Als zo'n besluit
er komt, dan heeft dat wel als consequentie dat er sprake is van een centrale
normering.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ja, dat is het geval. De basisgedachten achter dat Bouwbesluit spreken
mij aan. Ik hoop dat dat ook voor de heer Cornielje geldt.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ja.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Dat schept een band.
 
 Voorzitter! De laatste weken is er de nodige commotie ontstaan over het
nieuw voorgestelde artikel 76u van de Wet op het voortgezet onderwijs. Het
betreft hier de eigen investeringen van het schoolbestuur in de scholenhuisvesting.
Op basis van de nu voorgestelde wettekst worden deze eigen investeringen niet
meer verrekend tussen gemeentebestuur en schoolbestuur als het gebouw buiten
gebruik wordt gesteld. Voor de duidelijkheid: ik praat dan even over de situatie
na 1 januari 1997. De besturenorganisaties van het bijzonder onderwijs hebben
grote bezwaren tegen het feit dat deze investeringen niet meer worden verrekend.
Ik hoorde in de bijdrage van collega Cornielje een zelfde zorg. De Tweede-Kamerfractie
van het CDA deelt deze bezwaren.
 
 Inmiddels beschikken wij over een advies van prof. De Haan, dat is getiteld
"Decentralisatie huisvesting van scholen, een geruisloze onteigening?". In
heldere bewoordingen schetst prof. De Haan de problematiek. In het verslag
en in het nader verslag hebben wij deze problematiek aan de
orde gesteld. Maar ook in de nota naar aanleiding van het nader verslag krijgen
wij geen antwoord. Opnieuw legt de staatssecretaris uit wat de bedoeling is,
maar zij zegt niet waarom en zij geeft ook geen argumenten aan voor het voorgestelde
artikel 76u. Kan de staatssecretaris nu eens eenduidig aangeven waarom het
huidige artikel 101 Wet op het voortgezet onderwijs niet gecontinueerd kan
worden?
 
 Bewust wordt in dit ontwerp van wet gesproken over "economisch claimrecht"
en terecht wordt niet gesproken over "economisch eigendom". Welk recht heeft
een gemeentelijke overheid om eigen – extra – investeringen van
het schoolbestuur als het ware te onteigenen? Iedere vorm van particulier
initiatief, particuliere investeringen, wordt op deze manier ontmoedigd.
 
 Prof. De Haan suggereert bovendien strijd met artikel 14, lid 1, van de
Grondwet, alsmede met artikel 1 van het Eerste protocol bij het Verdrag tot
bescherming van de rechten van de mens. Ik citeer: "onteigening kan alleen
geschieden in het algemeen belang en tegen vooraf verzekerde schadeloosstelling;
een en ander naar, bij of krachtens de wet te stellen voorschriften". Het
is de laatste tijd gebruikelijk geworden dat met name de Eerste Kamer dit
soort kwesties aan de orde stelt, maar de kwaliteit van de wetgeving vereist
dat ook de Tweede Kamer hier serieus naar kijkt.
 
 Op stuk nr. 18 heb ik een uitgebreid amendement ingediend met het doel
het voorgestelde artikel 76u van de WVO zodanig te wijzigen dat deze onrechtvaardigheid
niet in de wet wordt vastgelegd. In het verlengde van artikel 76u dient ook
artikel 76r geamendeerd te worden. Collega Van der Vlies heeft daar al over
gesproken. Zie hiervoor mijn amendement op stuk nr. 17. Wij vermogen niet
te begrijpen dat een gemeentebestuur delen van schoolgebouwen die niet met
gemeentelijke investeringen, maar bijvoorbeeld met de opbrengsten van contractonderwijs
tot stand zijn gekomen, gaat vorderen voor ander gebruik dan onderwijs, bijvoorbeeld
voor sociaal-culturele activiteiten. Opmerkelijk is overigens dat de modelverordening
van de VNG wel een dergelijke uitzondering op het vorderingsrecht schijnt
te bevatten.
 
 Voorzitter! Los van de substantiële tekorten die er naar onze mening
in het scholenhuisvestingsbudget bestaan, krijgen de gemeentebesturen ook
aanmerkelijke tekorten op de bureau- en apparaatskosten overgedragen van de
rijksoverheid. Het is de CDA-fractie volstrekt onhelder op welke wijze het
werk dat thans door 49 FTE's – full-time equivalenten, zijnde 53 personen –
wordt uitgevoerd, zoals wij bovenaan bladzijde 4 van de memorie van toelichting
lazen, aan 625 gemeenten kan worden overgedragen en dat voor het geringe bedrag
van 5 mln. Een eenvoudige en zeer terughoudende berekening leert dat, als
in iedere gemeente slechts 0,5 FTE gebruikt zou worden voor de scholenhuisvesting,
dit al op 312 volledige arbeidsplaatsen uitkomt. In de grote steden worden
inmiddels complete gemeentelijke secretarie-afdelingen scholenhuisvesting
gerealiseerd. Moet met een veelvoud aan gemeentelijk personeel rekening worden
gehouden? Hoe kan de VNG dat allemaal uit die 5 mln. betalen? Er moet dus
meer aan de hand zijn; blijkbaar is de scholenhuisvesting begeerlijk beleid!
Kan de staatssecretaris overigens de betreffende 5 mln. onderbouwen? Welke
berekeningen liggen daaraan ten grondslag?
 
 Een volgend interessant maar waarschijnlijk ook bedenkelijk punt betreft
de verhouding tussen de uit de rijksvergoeding opgebouwde reserves en het
achterstallig onderhoud bij de schoolgebouwen. Op pagina 20 van de nota naar
aanleiding van het nader verslag lees ik dat de scholen in 1994 voor ongeveer
600 mln. over dergelijke reserves beschikken. Via een in onze ogen discutabele
berekening – welk schoolbestuur vermag alle risico's van het participatiefonds,
lees: de wachtgelden, te overzien? – beweert de staatssecretaris dat
ongeveer 200 mln. van de 600 mln. kan worden ingezet om het achterstallig
onderhoud van de schoolgebouwen weg te werken. Dat achterstallig onderhoud
wordt geraamd op 400 mln. Eerder in de schriftelijke voorbereiding werd opgemerkt
dat geheel onduidelijk is wat de relatie is tussen het hebben van reserves
en het hebben van achterstallig onderhoud. Met andere woorden: er zijn "rijke"
scholen met het nodige achterstallig onderhoud, er zijn "rijke" scholen zonder
achterstallig onderhoud, maar er zijn ook "arme" scholen met veel achterstallig
onderhoud. Op welke wijze worden deze reserves nu geactiveerd? Gaat de staatssecretaris
reserves bij de "rijke" scholen onteigenen? Gaat het gemeentebestuur de boeken
van de schoolbesturen controleren? Worden de reserves alleen aangewend voor
de binnenkant van het gebouw of ook voor de buitenkant? De buitenkant van
het gebouw komt grosso modo voor rekening van het gemeentebestuur. Voorzitter!
U denkt misschien: wat zeurt die Van de Camp over binnenkant en buitenkant,
maar...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik denk niets.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 O, u denkt helemaal niet. Dan hoef ik u ook niet uit te lokken. Zoals
ik al heb gezegd: de buitenkant van het gebouw komt grosso modo voor rekening
van het gemeentebestuur. Bij voortduring wordt verwezen naar een nog te verschijnen
onderzoek van het Nederlands economisch instituut. Wij vinden het onaanvaardbaar
dat deze potentieel brandbare kwestie niet bij de plenaire behandeling van
dit ontwerp van wet kan worden afgerond. Moeten wij deze taak opnieuw laten
liggen voor de Eerste Kamer?
 
 Veel energie is er de afgelopen maanden besteed aan de verdeelsystematiek
van de huisvestingsgelden en de daarbij behorende overgangsregeling. Met name
de coalitiepartijen – ik prijs hen ervoor – hebben daarover in
de schriftelijke voorbereiding veel belangwekkende vragen gesteld. Mevrouw
Lambrechts heeft die hier vanmiddag herhaald. Ook wij zijn zeer benieuwd naar,
deze keer, substantiële antwoorden. Een aantal aanvullende vragen derhalve.
 
 Naar wij vanmiddag opnieuw hebben begrepen, zijn de overgangsregeling
en de verdeelsystematiek, althans de bedragen daarin, niet definitief. Is
het bericht juist dat komende zomer het geheel opnieuw wordt vastgesteld,
met alle bange vermoedens vandien? Wellicht wordt op enkele punten een dure
herberekening gemaakt en weet de Kamer op dit moment niet precies met welke
vergoedingsbedragen zij instemt. Ik ben dan ook zeer benieuwd naar het antwoord
van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken op dit punt. 
 
 Meerdere malen is reeds opgemerkt dat de verdeelsystematiek van het Gemeentefonds
te grofmazig is voor een onderwerp als de scholenhuisvesting. Dit betreft
dan met name het voortgezet onderwijs. De staatssecretaris zal het ook morgen
wel weer ontkennen. Toch zijn wij benieuwd hoe zij reageert op de casus-Valburg.
In de gemeente Valburg staat een brede scholengemeenschap met ongeveer 1000
leerlingen. Een school met een duidelijke streekfunctie. Doordat in dit voorstel
van wet de verdeelsystematiek van het Gemeentefonds is gekozen, zal het voor
een kleine gemeente als Valburg in de toekomst vrijwel onmogelijk zijn, voldoende
investeringsmiddelen te genereren om deze brede scholengemeenschap adequaat
te huisvesten, zeker nu het zogenaamde 75%-model na drie jaar reeds wordt
omgezet in het reguliere 50%-model, alhoewel ik vanmiddag een kamermeerderheid
bespeur om daar voor langere tijd 75% van te maken, wat ik een goede ontwikkeling
vind.
 
 In de nota naar aanleiding van het nader verslag wordt op pagina 13 bovenaan
doodleuk opgemerkt – je moet maar durven – dat de regering geen
concrete oplossingen voor de door de leden genoemde gemeenten en scholen in
petto heeft. Met andere woorden: u zoekt het zelf maar uit. Ik citeer niet
tendentieus. Zo staat het er echt.
 
 In het verlengde van het voorgaande breng ik een klein maar vervelend
probleem tussendoor naar voren. Mevrouw Lambrechts sprak er reeds over. Hoe
gaat het in de nabije toekomst met de calamiteitenregeling? Schoolgebouwen
hebben soms last van storm of wateroverlast. In het huidige, grote rijksbudget
is er daarvoor een calamiteitenregeling. Wat gebeurt er in de toekomst bij
een calamiteit? Het kan toch niet zo zijn dat het gemeentebestuur via een
noodprocedure het jaarlijkse huisvestingsbudget gedurende enkele jaren moet
aanwenden om die calamiteit te verhelpen?
 
 Veel is er vanmiddag al gezegd over de kwestie van de groeigemeenten:
Almere, Houten, Vleuten/De Meern en wellicht in de toekomst Nieuwegein. Hoe
staat het met het aanvullend overleg dat met deze gemeenten gevoerd wordt?
Collega Cornielje heeft in het nader verslag suggesties gedaan om de problematiek
van de groeigemeenten enigszins op te lossen. Deze suggesties worden echter
afgewezen door de staatssecretaris op pagina 17 van diezelfde nota naar aanleiding
van het nader verslag. Hoe nu verder te gaan? In de Vinex-gemeenten Houten
en Vleuten/De Meern is sprake van een gecumuleerd tekort van ongeveer 55 mln.
Van de zijde van de betreffende gemeenten is een tweeledige suggestie gedaan.
Op de eerste plaats, continueer het 75%-model voor meer jaren dan drie. Daar
hebben wij positief op gereageerd. Op de tweede plaats, vorm uit het huidige
huisvestingsbudget een knelpuntenpot voor deze gemeenten. Wij ontvangen graag
een concrete reactie op deze suggesties, hoewel ik mij goed realiseer dat,
als je een knelpuntenpot vormt voor de groeigemeenten, de andere gemeenten
daarvoor zullen moeten boeten, terwijl die waarschijnlijk al te kort komen.
Het is eigenlijk een argument om niet te decentraliseren.
 
 De Tweede Kamer heeft bij brief van 29 maart jl. een notitie ontvangen
van de gemeenten Holten, Weststellingwerf en Zutphen. De kwestie is naar ik
aanneem genoegzaam bekend bij de staatssecretaris. Is hier sprake van een
nieuw soort overgangsproblematiek, namelijk de overgang van het investeringsschema
VO/BVE 1996 naar de decentralisatie van de huisvestingsmiddelen scholenbouw
per 1 januari 1996? Hoe gaat de staatssecretaris met deze notitie om? In hoeverre
speelt deze problematiek ook bij andere gemeenten die in 1996 of 1997 een
school voor voortgezet onderwijs mogen bouwen? Is de vrees van de CDA-fractie
juist dat de scholenbouw 1996-1997 nu al de nodige vertraging heeft opgelopen?
 
 Een volgend probleem betreft de gemeenten die in 1994 hebben ingetekend
op de zogenaamde cofinanciering scholenbouw voortgezet onderwijs. Mevrouw
Liemburg sprak daar al over en nota bene met dezelfde citaten die in mijn
tekst staan. Om wille van de tijd zal ik het niet herhalen. Minister Ritzen
gaat deze week niet over de scholenbouw. Daarvoor moet je bij staatssecretaris
Netelenbos zijn. Hoe communiceren die twee? Kortom, goede raad is duur. Wat
nu te doen? Weer verwijzen naar de algemene verdeelmaatstaven van het Gemeentefonds
is waarschijnlijk geen oplossing. Ere wie ere toekomt. De VNG heeft hier in
1994 uitdrukkelijk voor gewaarschuwd. De Tweede Kamer en het kabinet hebben
toen niet geluisterd. Nu zitten wij op de blaren.
 
 Voorzitter! Ik kom te spreken over de problematiek in de gemeente Amsterdam.
In recente brieven heeft die gemeente laten weten, dat zij zoveel leerlingen
met een extra leerlingengewicht heeft – bijna 20% – dat dit veel
extra huisvestingsconsequenties met zich brengt. Amsterdam kan dit niet betalen
uit de nieuw vastgestelde vergoedingen. Hoe moet dit worden opgelost?
 
 Mij resten nog een aantal opmerkingen aangaande een drietal amendementen.
Allereerst het amendement op stuk nr. 16. In het voorgestelde artikel 76c,
onder b, 2, WVO wordt bepaald dat het schoolbestuur bij aanpassingen aan de
binnenzijde van het gebouw een bedrag van ƒ 500.000 voor eigen rekening
dient te nemen. Wij vinden de onderbouwing van dit grensbedrag niet duidelijk,
noch overtuigend. Vandaar het amendement om dit bedrag terug te brengen naar ƒ
250.000. Het sluit meer aan bij de huidige praktijk. Ter onderbouwing van
dit bedrag hebben wij aansluiting gezocht bij het huidige bedrag van ƒ
25 per vierkante meter bruto vloeroppervlak. Uitgaande van een gemiddelde
schoolgrootte van 1000 vierkante meter, ontstaat dan het bedrag van ƒ
250.000.
 
 Het amendement op stuk nr. 25 beoogt een betere verrekening te doen plaatsvinden
inzake de afrekeningen aanvragen ex artikel 74 WBO dan wel artikel 82 van
de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs.
In het derde lid van het voorgestelde overgangsartikel is bepaald dat saldering
pas tot een uitkering kan leiden indien het totaal van de saldi van eventueel
meerdere scholen onder een bevoegd gezag tot een positieve uitkomst leidt.
Met andere woorden: een positief saldo van één school moet worden
weggestreept tegen een negatief saldo van een andere school onder hetzelfde
bevoegd gezag. De ratio aan deze uitmiddeling per bevoegd gezag ontbreekt.
Uitgangspunt van het bekostigingsstelsel is immers dat de bekostiging op de
behoefte van de individuele school is gericht en niet aan de omvang van het
bevoegd gezag is gekoppeld. Wordt hier soms vooruitgelopen
op de eventuele invoering van de lump-sum-bekostiging in het primair onderwijs?
De CDA-fractie zou daar grote bezwaren tegen hebben. Ook de boekhoudvoorschriften –
ik heb het zelf niet kunnen bedenken – bepalen dat per school inkomsten
en uitgaven worden geregistreerd en verantwoord. In het derde lid dient "per
bevoegd gezag" dan ook te worden gewijzigd in "per school".
 
 Het derde amendement op stuk nr. 19 komt voort uit de tweede nota van
wijziging op stuk nr. 12. Met enige verbazing namen wij kennis van onderdeel
l, waarin met terugwerkende kracht het nieuwe vergoedingsstelsel wordt toegepast
op in het verleden noodzakelijk gebleken voorzieningen, in die zin dat alle
lopende beroepen tegen afwijzende beslissingen van gemeenten buiten behandeling
blijven, voor zover voorzieningen in het geding zijn die in het toekomstige
regime voor rekening komen van het schoolbestuur. Een dergelijke bepaling
gaat toch wel erg ver en is alleen acceptabel indien handhaving van de betreffende
beroepen niet meer in het belang van het schoolbestuur kan zijn. Maar wij
zien niet in waarom dat in deze gevallen aan de orde zou zijn.
 
 Voorzitter! Na al deze, ook voor mij, moeilijke techniek, kom ik tot een
afsluiting. Uit het voorgaande zal duidelijk zijn dat de Tweede-Kamerfractie
van het CDA grote, zo niet onoverkomelijke, bezwaren heeft tegen het onderhavige
voorstel van wet. Onzes inziens wordt een verkeerde weg ingeslagen. Wij hebben
niet alleen principiële bezwaren tegen de zogenaamde "dynamische interpretatie"
van het grondwetsartikel. Het onderwijs in Nederland zal per gemeente nog
meer gaan verschillen. O wee, de leerlingen die van een "goede" naar een "minder
goede" onderwijsgemeente verhuizen. Wij hebben ook ernstige praktische bezwaren
tegen dit voorstel van wet. De budgetten voor scholenhuisvesting waren al
jaren te klein en nu wordt deze armoede gedecentraliseerd.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 U zei net "grote, zo niet onoverkomelijke, bezwaren". Ik begreep die zin
niet zo goed, maar u hebt dus onoverkomelijke bezwaren tegen dit wetsvoorstel
op principiële en praktische gronden.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik moet eerst nog even kijken, want het luistert nauw. Ik zei dat de Tweede-Kamerfractie
van het CDA grote, zo niet onoverkomelijke, bezwaren heeft tegen het onderhavige
voorstel van wet.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Betekent dit dat u onoverkomelijke bezwaren heeft?
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Daar is het nu nog te vroeg voor. Stel dat het kabinet zou besluiten om
alle wensen van het CDA te honoreren.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Pas als alle wensen worden gehonoreerd, is het voor u dus aanvaardbaar.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Dat zeg ik niet. Stel dat de amendementen van de CDA-fractie, de heer
Schutte, de heer Van der Vlies, de heer Stellingwerf en wellicht van uzelf
zouden worden overgenomen, dan moet onze fractie voor een spoedberaad bij
elkaar komen. U wilt natuurlijk graag van mij horen dat het voor mij nu al
ten enenmale onverkwikkelijk is.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Integendeel.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik dacht dat u die vraag om die reden stelde.
 
 Voorzitter! Klopt het dat ik nog een halfuur heb?
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Wat mij betreft niet.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Voorzitter! Het kost mij moeite om de gemeenten succes te wensen met deze
moeilijke operatie. De tijd zal helaas moeten leren of onze inschatting te
pessimistisch is geweest.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 19.06 uur tot 20.35 uur geschorst.
 
 
 
 
 Voorzitter: Deetman
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ons leven kent tal van risico's, die wij normaal
gesproken willen minimaliseren. Ook bij wetgeving lopen wij risico, bijvoorbeeld
het risico van het inbouwen van onrechtvaardigheid of van onzorgvuldigheid.
Maar ook vanavond, bij de behandeling van deze wetsvoorstellen, zouden wij
moeten proberen die risico's zo klein mogelijk te houden. Wat dat betreft,
is het voor ons liggende wetsvoorstel om meerdere redenen niet geslaagd. De
RPF-fractie is van mening dat het de wetgever vooralsnog niet gelukt is de
risico's zo klein mogelijk te houden. Met dit voorstel laat de wetgever mogelijkheden
van onrechtvaardige ongelijkheid open en loopt hij langs de rand van artikel
23 van de Grondwet. Wellicht houdt de staatssecretaris, net als de minister,
van bungy-jumpen, maar zeker gezien de aard van het onderwerp is het raadzaam
om op veilige afstand van de rand van het ravijn te blijven.
 
 Niet voor niets is de Onderwijsraad negatief en is de Raad van State zeer
kritisch over de decentralisatie van huisvestingsvoorzieningen naar het gemeentebestuur.
De Raad van State sluit decentralisatie niet principieel uit, maar daarbij
dient dan wel "wijze voorzichtigheid en grote terughoudendheid" te worden
betracht. De Raad van State is vervolgens zeer kritisch over de wijze waarop
de regering die voorzichtigheid en terughoudendheid betracht. De gretigheid
waarmee de regering de door de raad aangegeven principiële ruimte claimt,
doet onzes inziens geen recht aan de breed geuite, principiële kritiek.
In ieder geval gaat de regering daar, naar ons oordeel, te luchthartig mee
om. In dat opzicht onderschrijven wij de opvatting van collega Schutte dat,
wanneer uit adviezen van wettelijke adviesorganen blijkt dat sprake is van
gerede twijfel over de grondwettigheid van een voorstel, de koninklijke weg
van een grondwetsherziening dient te worden bewandeld. Dat er sprake is van
gerede twijfel over de grondwettigheid is wel duidelijk.
 
 Mijnheer de voorzitter! Als het gaat om de principiële beoordeling
over de grondwettelijkheid van de decentralisatie van de onderwijshuisvesting,
dan kunnen wij ons goed vinden in de typering die de Raad van State heeft
gegeven, namelijk dat artikel 23 niet zonder meer in de weg staat aan delegatie
van regelgevende bevoegdheid aan lagere overheden. Het is mogelijk, maar cruciaal
zijn de randvoorwaarden waarbinnen deze operatie plaatsvindt. Decentralisatie
waarbij echter welbewust risico wordt genomen en waarbij het
van bijvoorbeeld het plaatselijk overleg en van een VNG-modelverordening afhangt
hoe die operatie wordt ingevuld, is wat ons betreft onvoldoende. Wij betreuren
het dat niet die voorwaarden zijn gesteld waarbinnen onrechtvaardige ongelijkheid
zoveel mogelijk is uitgesloten en de betrokkenen in het veld op adequate rechtsbescherming
kunnen rekenen. De amendementen die door ons zijn ingediend of medeondertekend,
moeten dan ook worden opgevat als een poging om het bijzonder onderwijs een
betere rechtsbescherming te bieden, zodat tot een verantwoorde decentralisatie
kan worden gekomen.
 
 Mijnheer de voorzitter! De tekortschietende voorwaarden maken dat, voor
ons gevoel, dit wetsvoorstel het karakter heeft van een onvoldoende gedekte
blanco cheque. Het doet immers vreemd aan wanneer de wetgever de hoop uitspreekt
dat van een VNG-modelverordening een uniformerende werking uitgaat. Het is
juist de taak van de wetgever om onrechtvaardige ongelijkheid te voorkomen
en om dus desnoods de beleidsvrijheid van de gemeenten te beperken. Niet voor
niets heeft de vigerende wetgeving decennialang de centrale kaders aangegeven.
Maar bij dit voorstel is het niet denkbeeldig dat de gemeente bij het huisvestingsbeleid
prioriteiten stelt of in het voordeel van het openbare onderwijs en ten nadele
van het bijzonder onderwijs, of andersom. Het kan goed gaan, maar het grote
bezwaar tegen de nu voorgestelde mate van vrijheid is dat het ook mis kan
gaan. Zo heeft de staatssecretaris de vrees die bij de bijzondere bestuursorganisaties
en schoolbesturen leeft, niet kunnen wegnemen. Die vrees kan worden weggenomen
bij betere rechtsbescherming en een andere verantwoordelijkheidsverdeling
tussen gemeente en bevoegd gezag van een niet openbare school.
 
 Wij hebben het hier over de keuze tussen territoriale en functionele decentralisatie.
Het is overigens de vraag of hier wel een geheel juiste terminologie wordt
gehanteerd. Bij functionele decentralisatie worden taken overgedragen aan
een bestuursorgaan, terwijl er, wanneer taken worden afgestoten naar onder
andere de besturen van bijzondere scholen met eigen verantwoordelijkheden
en eigen bevoegdheden, feitelijk geen sprake is van functionele decentralisatie
maar van een vorm van privatisering.
 
 De staatssecretaris heeft gekozen voor territoriale decentralisatie. Gezien
het uitgangspunt van de autonome school en de lump-sum-financiering van delen
van het onderwijs, had een keuze voor functionele decentralisatie, om het
dan toch maar zo te noemen, naar ons oordeel meer in de lijn van de beleidsontwikkelingen
gelegen. Ik denk echter dat na de schriftelijke voorbereiding en ook na de
woordvoerders voor mij, de argumenten in deze helder zijn, zowel die van de
staatssecretaris als die van de oppositie. Wat onze fractie bevreemdt, is
dat de staatssecretaris nogal categorisch is in haar keuze voor territoriale
decentralisatie. Waarom geen onderscheid tussen het primair en het voortgezet
onderwijs? Het amendement dat op dat punt is ingediend door de collega's Van
der Vlies en Van de Camp zullen wij steunen. Gezien de schaalgrootte van het
voortgezet onderwijs is het zeer wel verantwoord om in ieder geval de scholen
in het VO de mogelijkheid te bieden zelf het beheer over de huisvesting in
handen te nemen. En waarom niet meer ruimte voor scholen ook in het primair
onderwijs waarvan het bevoegd gezag aangeeft graag zelf de huisvesting te
beheren? Meer maatwerk is hier mogelijk.
 
 In het voorstel van de staatssecretaris staat of valt de mogelijkheid
van doordecentralisatie met de wil van het gemeentebestuur. De staatssecretaris
zegt dat het aan het overleg tussen de gemeente en het bevoegd gezag van een
bijzondere school wordt overgelaten. In de praktijk komt het erop neer dat
het alleen mogelijk is wanneer de gemeente het wil. Naar ons gevoel is dit
een vorm van vetorecht. En dat doet, naar het oordeel van de RPF-fractie,
geen recht aan wat het Schevenings akkoord beoogde: de autonome school. Vandaar
dat onzes inziens de verhouding tussen de gemeente en de bijzondere school
bijgesteld moet worden. Daartoe stellen we voor om het bevoegd gezag van een
school een zeker recht te geven om ook het volledige beheer van de huisvesting
in eigen hand te nemen. Wanneer het bevoegd gezag het wil en ertoe in staat
is, kan het beheer van de huisvesting overgaan naar de primair verantwoordelijke,
namelijk het schoolbestuur, al dan niet samenwerkend. Dit is geheel in lijn
met het idee van de autonome school, het beginsel van de soevereiniteit in
eigen kring en, zo u wilt, met het subsidiariteitsbeginsel. Daarmee overstijg
je de tegenstelling tussen territoriale en functionele decentralisatie en
voorkom je de dreiging van misplaatst paternalisme van de gemeente.
 
 In een algemene maatregel van bestuur kunnen de voorwaarden worden bepaald
waaronder die doordecentralisatie plaats kan vinden.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 In het nader verslag heb ik gevraagd of een algemene maatregel van bestuur
mogelijk is. Het antwoord was toen negatief. Bent u er niet bang voor dat,
als je bijzondere scholen het recht geeft op doordecentralisatie, de gemeenten
met het risico blijven zitten?
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Als je het niet goed samen oplost, kan dit een gevaar opleveren. Dat geef
ik toe. Uit voorbeelden uit het recente verleden blijkt echter dat het op
een goede manier wordt opgelost. Ik wijs op de HBO/MBO-operatie en de volwasseneneducatie.
Het pleidooi van de heren Van de Camp en Van der Vlies voor het voortgezet
onderwijs komt qua schaalgrootte dicht bij de laatste operatie. In het verleden
zijn in rapportages voorstellen voor goede constructies gedaan.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik ben het met u eens dat modellen kunnen worden bedacht door VNG en besturenbonden
waardoor doordecentralisatie mogelijk is. Indien je echter het recht op doordecentralisatie
in de wet vastlegt, blijft het risico bestaan dat de gemeenten met de slechte
gebouwen blijven zitten.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Je hoeft hier niet zo bang voor te zijn. Je gaat een samenspraak aan en
je komt tot een gezamenlijke overeenkomst omdat bijvoorbeeld een bijzondere
school zelf voor de huisvesting wil zorgen. Het gemeentebestuur is daar zelf
bij en het neemt uiteindelijk ook het besluit. Die kan ook nadere voorwaarden
stellen in een algemene maatregel van bestuur. Ik denk dat in samenspraak
tussen organisaties, wat mij betreft inclusief de VNG, en gemeenten oplossingen
mogelijk zijn. Ik begrijp uit uw reactie dat u daar eigenlijk ook wel oplossingen
voor ziet, wellicht nog niet zozeer op korte termijn. Uit mijn amendement
blijkt ook duidelijk dat dit principe nu al in de wet vastgelegd moet worden.
De komende periode kan dat uitgewerkt worden.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik denk juist dat dit principe niet in de wet vastgelegd kan worden. De
gemeenten blijven dan namelijk met het risico zitten. Nu is het al mogelijk
op basis van overeenstemming. Doordecentralisatie is namelijk al mogelijk
op initiatief van de gemeente, dus als de gemeente ermee instemt. Mijn voorstel
is om te kijken naar mogelijk uit te werken modellen die de plussen en de
minnen omvatten. Ik kan mij voorstellen dat het OMO-bestuur in Brabant niet
alleen de goede, maar ook de slechte gebouwen overneemt. Het gaat dus om een
uitgewerkt voorstel door bestuur, bonden en VNG. Wellicht kan de staatssecretaris
hier nog een oordeel over geven.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Ik neem aan dat de staatssecretaris daarop ingaat. Ik verwijs naar de
voorbeelden. In het verleden waren er dus constructies mogelijk van een gezamenlijke
afspraak om eerst het scholenbestand op gelijk niveau te brengen. Daarnaast
moest er gezorgd worden voor een soort waarborgregeling. Daarenboven kan er
gedacht worden aan een leegstandsregeling zodat er verevend kan worden. Volgens
mij kun je ook in deze situatie in die richting denken, zij het dat de risico's
wel eens wat anders gespreid zijn. Maar voor die risico's kunnen constructies
bedacht worden. Dit alles dient uiteraard ook te worden afgestemd op het primair
onderwijs.
 
 Voorzitter! Ook in een ander opzicht is de voorgestelde verhouding tussen
gemeenteraad en bevoegd gezag voor verbetering vatbaar. Het gaat dan om de
gemeentelijke verordening, die in dit wetsvoorstel door de gemeente vastgesteld
kan worden, zonder dat het overleg hierover met de bevoegde gezagen tot overeenstemming
heeft geleid. Het wetsvoorstel zou verbeterd worden wanneer de gemeenteraad
niet alleen overlegt, maar ook overeenstemming bereikt met de desbetreffende
bevoegde gezagen.
 
 Een andere maatregel ter verkleining van de risico's is de verbetering
van de rechtsbescherming. Bij herhaling heeft de staatssecretaris in de schriftelijke
voorbereiding gewezen op de bescherming die de Algemene wet bestuursrecht
zou bieden. Hiertegen zijn een tweetal argumenten in te brengen.
 
 In de eerste plaats wordt zo geen recht gedaan aan de historisch gegroeide
verhoudingen binnen het Nederlandse onderwijsbestel. Ons unieke bestel is
het resultaat van de bereikte pacificatie na een langdurige schoolstrijd.
De gelijke behandeling van het openbaar en het bijzonder onderwijs is grondwettelijk
verankerd. En de Onderwijsraad is ingesteld als pacificatie-orgaan. In het
kader van het Schevenings akkoord is die raad de rol van geschillenbeslechter
toegemeten juist vanwege de gevoelige verhoudingen binnen ons bestel. Het
is maar zeer de vraag of de gelijkwaardige behandeling van openbaar en bijzonder
onderwijs voldoende gewaarborgd wordt door het gelijkheidsbeginsel van de
Algemene wet bestuursrecht. Juist vanwege de historie is de Onderwijsraad
er en heeft die raad een bijzondere positie.
 
 In de tweede plaats is het vraag of deze wet wel een goede basis is voor
een rechterlijke beoordeling van besluiten van de gemeenteraad. De wet vraagt
om redelijkheid van de gemeente, maar dat is natuurlijk een nogal rekbaar
begrip. De Raad van State heeft hierover, zoals gezegd, terecht opgemerkt
dat de wetgever hierbij zaken zelf duidelijk moet regelen.
 
 Verder zit er al ongelijkheid in de wet zelf, bijvoorbeeld als het bevoegd
gezag van een bijzondere school voor een bepaalde tijd een aanvraag moet indienen,
terwijl er op dit punt geen verplichtingen gelden voor openbaar onderwijs.
Er is ook sprake van ongelijkheid wanneer het bevoegd gezag van een openbare
school wel zelf de bevoegdheid heeft over de huisvesting en een bijzondere
school niet. Wanneer er al ongelijkheid in de wet zit, is het op basis van
de wet moeilijk te beoordelen of er sprake is van gelijke behandeling. Kortom,
hier is het oordeel van de Onderwijsraad gewenst, het orgaan dat als geen
ander in staat moet worden geacht om te oordelen over lastige onderwijsgeschillen.
 
 Overigens vraag ik de staatssecretaris wat in dezen de relatie is tussen
deze wet en de wet inzake de bestuursvorm van het openbaar onderwijs. Is het
niet wenselijk dat beide wetten tegelijk in stemming komen?
 
 De voorgestelde decentralisatie is ingrijpend, voor scholen en voor gemeenten.
Het is dan ook van groot belang dat bij deze operatie de goede criteria worden
gehanteerd. Het mag niet zo zijn dat gemeenten en/of scholen in financiële
problemen komen. Ik wijs op scholen die in eigen gebouwen hebben geïnvesteerd.
Bij dit wetsvoorstel kan er sprake zijn van zogeheten geruisloze onteigening.
Anderen hebben daar ook al op gewezen. Daarover is zelfs een amendement ingediend.
Een straf voor scholen die geld in eigen gebouwen hebben gestoken, lijkt mij
dus ook niet acceptabel. Met andere woorden, wij steunen het wijzigingsvoorstel
op dit punt.
 
 Verder blijkt uit de grote hoeveelheid reacties dat een groot aantal gemeenten
in financiële problemen zal komen door deze wet. Dit effect zal worden
versterkt door de door te voeren efficiencykorting, waarbij het nog maar de
vraag is of de beoogde efficiency wordt bereikt. Ik wijs erop dat er in de
schriftelijke voorbereiding sprake is van, naar ik meen, 49 formatieplaatsen
die op het ministerie zullen vervallen. Mij dunkt dat je er in 600 gemeenten
toch aanzienlijk meer nodig zult hebben om alle zaken te regelen. Maar goed,
wellicht kan de staatssecretaris op dit punt nog wat helderheid verschaffen.
Is het pleidooi van de Raad van State om de efficiencykorting pas door te
voeren wanneer er daadwerkelijk sprake is van efficiencywinst, niet veel logischer?
 
 Het is niet uitgesloten dat de onderhoudstoestand verder zal verslechteren.
In dit kader spreken wij onze zorg uit over de toenemende sponsoring van onderwijs.
Het mag niet zo zijn dat scholen voor hun structurele middelen afhankelijk
worden van sponsors. Hoe kijkt de staatssecretaris tegen deze ontwikkeling
aan?
 
 Verder vraag ik in het bijzonder aandacht voor de positie van de groei- en Vinex-gemeenten. Kortheidshalve kan ik mij eigenlijk wel
aansluiten bij veel opmerkingen die hier reeds over zijn gemaakt. Met name
deze gemeenten hebben indringend gewezen op de toename van de financiële
lasten doordat zij een jong scholenbestand en dus hoge kapitaallasten hebben.
Ik denk dat een goede regeling voor deze gemeenten gerechtvaardigd is. Ik
heb begrepen dat op dit punt al enkele voorstellen zijn gedaan.
 
 Ten slotte sluit ik aan bij een groot aantal vragen over de financiële
problematiek. Ik zal die vragen niet allemaal herhalen. De verschillende financiële
problemen geven aan dat een regelmatige evaluatie van deze decentralisatie
des te noodzakelijker is. Wellicht is zelfs een jaarlijkse evaluatie gewenst.
Ik sluit op dit punt aan bij de opmerkingen die mevrouw Liemburg hierover
gemaakt heeft.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Er is vandaag al veel gezegd over dit wetsvoorstel. Ik zal
mij beperken tot de hoofdlijnen.
 
 Het wetsvoorstel beoogt de zorgtaak voor de huisvesting over te dragen
van de regering naar de gemeenten. Om de effecten van dit wetsvoorstel in
de praktijk goed te kunnen beoordelen, is het goed om daarbij te kijken naar
een aantal basisprincipes. Ik noem de volgende principes.
 
 Artikel 23 van de Grondwet zegt dat het onderwijs de aanhoudende zorg
van de regering is. Ik onderstreep de woorden "van de regering". Artikel 1
van dezelfde Grondwet stelt dat gelijke gevallen een gelijke behandeling verdienen.
Met andere woorden, scholen die in een gelijke situatie verkeren, verdienen
het om gelijk behandeld te worden. Met recht beschouwt de regering de huisvestingssituatie
van scholen als een deugdelijkheidseis, dus als een kwaliteitseis voor het
onderwijs. Deze drie basisprincipes impliceren naar mijn opvatting dat het
kabinet komt met een aantal kaders om de uitwerking van dit wetsvoorstel in
de praktijk naar behoren te kunnen uitvoeren, te weten een normstelling op
centraal niveau, een waarborg voor gelijke behandeling van en tussen de scholen,
alsmede de overdracht niet alleen van de zorgtaak voor de huisvesting, maar
ook van de middelen, van alle middelen.
 
 Als het gaat om de middelen, moeten wij constateren dat de regering een
aantal bezuinigingen toepast. Heel concreet noem ik de efficiencykorting,
ten bedrage van 125 mln. Wij constateren dat er bij de regering niet de bereidheid
is om normerend op te treden. Met andere woorden, de effectuering in de praktijk
van dit wetsvoorstel laat veel gaten zien.
 
 Als wij naar de uitwerking kijken, zien wij problemen op financieel terrein.
Ik noem de situatie van een paar gemeenten die als voorbeeld kunnen gelden.
Wij constateren dat een gemeente als Amsterdam door een beperkte doorwerking
van het leerlingengewicht 5 mln. minder krijgt dan in de huidige verdeling.
Wij constateren dat een gemeente zoals Almere, een groeigemeente, een substantieel
verlies van 9 mln. lijdt vergeleken met de huidige situatie. Wij constateren
dat een gemeente zoals Zwolle, met een regionale functie op het gebied van
onderwijs, een bedrag van 2 mln. te kort komt in de toekomstige verdelingssystematiek.
Wij constateren dat alleen gemeenten zoals Ede precies op nul uitkomen. De
vraag is natuurlijk waarom het niet mogelijk is geweest, ook voor andere gemeenten
zodanige correcties in de systematiek aan te brengen dat de verliezen in de
buurt van nul blijven. Ik ga ervan uit dat een nuloptie onmogelijk is met
de heel andere systematiek van het Gemeentefonds, vergeleken met de huidige
directe verdeling van middelen.
 
 Wij zien dat er een aantal aanzienlijke knelpunten is ontstaan als gevolg
van de beleidsvoornemens. Mijn vraag aan beide bewindslieden is of er een
oplossing beschikbaar is en of zij in elk geval ertoe bereid zijn een oplossing
voor de ontstane knelpunten te vinden. Ik heb een voorbeeld, maar ik weet
niet of dat mogelijk is. Ik kijk hierbij ook naar de medebeheerder van het
Gemeentefonds, de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken. Het is een voorbeeld
dat ik niet in de Kamer maar daarbuiten meegemaakt heb, bij de invoering van
de rijksregeling welzijn minderheden. Ook toen werd uiteindelijk de systematiek
van het Gemeentefonds toegepast, maar is er gekozen voor een geleidelijke
afbouw van de historische verdeelsystematiek. In een paar jaar werd die helemaal
in de systematiek van het Gemeentefonds gevoegd. Mijn vraag aan beide bewindslieden
is waarom deze werkwijze in dit kader niet mogelijk is geweest. Je gunt hiermee
de gemeenten veel meer tijd om aan de nieuwe constructie te wennen en je hoeft
dan niet meteen te beginnen met het 75%-model dan wel het 50%-model na drie
jaar. Hoe dan ook, er moet een oplossing voor deze knelpunten gevonden worden.
Mijn fractie vraagt beide bewindslieden of zij hiertoe bereid zijn, bijvoorbeeld
door aanpassing van de systematiek of door aparte budgettering.
 
 Nadat ik het tegen een aantal collega's bij interruptie heb gezegd, zeg
ik nu tegen beide bewindslieden dat ik vind dat het werkelijk niet verdedigbaar,
niet onderbouwd en een beetje uit de losse pols gehaald is dat er wordt gewerkt
met een efficiencykorting van 125 mln. Wij kennen allemaal de geschiedenis
van deze kortingen. Wij kennen allemaal de geschiedenis van de financiële
heroverwegingen van het ministerie van Financiën in de afgelopen jaren.
Wij weten allemaal dat het losse vingeroefeningen zijn, die onmogelijk precies
de praktijk kunnen dekken. Dit is des te problematischer, wanneer wij constateren
dat de scholen te kampen hebben met achterstallig onderhoud van plusminus
400 mln. Je vraagt om moeilijkheden als je daarnaast bezuinigt in plaats van
het volle bedrag overdraagt aan de gemeenten. Als je dat niet doet, zit je
nog wel met een aantal technische en tijdelijke aspecten in de overgang, maar
heb je wel aanzienlijk minder problemen dan wanneer je twee keer knipt voordat
je de taak aan de gemeenten overdraagt.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Komt u nog met een voorstel om die efficiencykorting ongedaan te maken?
En waar dekt u dat dan uit?
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Ik zal ermee aankomen en vraag u om het te steunen.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Dat ligt eraan waarin u de dekking vindt.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Ik vind dat het zeker op uw weg als coalitiepartner van een paars kabinet
ligt om deze operatie verantwoord uit te voeren. Veel gemeenten zitten met financiële problemen en daarom hoop ik dat u mij steunt
als ik met een motie kom om de efficiencykorting zo niet uit te stellen dan
wel helemaal te niet te doen. Ik ben dan benieuwd naar uw opstelling.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 In 1992 is de decentralisatie-impuls vastgesteld: korting 150 mln., ingaande
met de decentralisatie-operatie. Dit kabinet heeft voor iets anders gekozen:
ingroeien; langzaam beginnen en het bedrag laten oplopen tot 125 mln. Met
uw amendement zou u daarvoor een dekking moeten kunnen vinden.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Ik waardeer het dat het kabinet zich nu soepeler opstelt dan in het verleden,
maar wij kunnen het tekort waarmee de gemeenten te kampen hebben, niet wegcijferen.
Ik hoop dat u dat inziet en dat uw bereid bent om te zamen met uw collega's
voor deze kwestie een oplossing te vinden.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik ben benieuwd naar het amendement.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Ik kom vervolgens te spreken over het punt van de spreiding
van vestigingen over een aantal gemeenten, iets waarmee wij vaak te maken
krijgen als het gaat om scholengemeenschappen. In dat verband kunnen problemen
ontstaan. Welnu, het kabinet zegt: wij hopen dat in dergelijke gevallen sprake
kan zijn van een goede samenwerking tussen de gemeenten, zodat de problemen
opgelost kunnen worden. Natuurlijk, geen bericht, goed bericht, maar wat doet
het kabinet als op een gegeven moment wel problemen ontstaan die niet via
een soepele samenwerking opgelost kunnen worden? Voor dergelijke situaties
biedt het kabinet niet het instrumentarium om tot een oplossing te komen.
Ik hoop dat beide staatssecretarissen – en met name de staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen – op deze opmerking een afdoende
antwoord kunnen geven, zodat op lokaal niveau zo weinig mogelijk sprake zal
zijn van juridische haarkloverij.
 
 Voorzitter! Ik wil het ook hebben over de rechtsbescherming. Dat is een
belangrijke zaak, zeker ook in het kader van de wetgeving. Op een gegeven
moment moeten de partijen die een conflict hebben beroep kunnen doen op de
inspanningen van een derde, onafhankelijke partij, zijnde de rechter. In antwoord
op een aantal vragen zegt de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,
dat de waarborg voor gelijke behandeling in de praktijk gestalte krijgt door
het inschakelen van de rechter. Met andere woorden: in dit kader is de jurisprudentie
van belang. Aan de hand daarvan kan blijken op welke manier de rechtsbescherming
gestalte krijgt.
 
 Ik heb het een paar keer meegemaakt dat de rechters de wetgever verwijten
maakten. Zij vonden dat de wetgever als het ware gaten in de wet liet en dat
de rechter die in concrete gevallen moest vullen. Zo zou het echter niet moeten.
Vele rechters hebben liever een zeer concrete en duidelijke wetgeving en zien
niet graag dat zij en de advocaten verwikkeld raken in allerlei juridische
procedures met alle kosten vandien voor de betrokken partijen. Daarom heeft
mijn fractie ook liever dat vooraf sprake is van een gelijkheidsbehandeling
en niet dat die verkregen wordt via de rechter. Naar mijn mening moet de rechter
uiteindelijk een geschil beslechten, maar dan moet dat om zeer marginale zaken
gaan. Concrete gevallen moeten door de wet aangegeven worden. Als men echter
in de wet een groot gat laat vallen, biedt men veel ruimte voor procedures
in de praktijk. Daar kiest mijn fractie zeker niet voor.
 
 Voorzitter! Dan kom ik te spreken over het punt van de definitieve of
voorlopige berekeningen. Heb ik het goed begrepen, dat tegen de zomer nieuwe
berekeningen gemaakt zullen worden voor de verdeelsystematiek? Als dat het
geval is, is het naar mijn mening onjuist dat de Kamer nu over deze materie
moet beslissen. Op een gegeven moment zal over dit wetsvoorstel gestemd moeten
worden, terwijl de Kamer kennelijk niet op de hoogte is van de definitieve
verdeling van middelen. De bewindslieden moeten maar aangeven of dit een juiste
schets van de situatie is. Eventueel moeten zij mijn opmerking corrigeren.
 
 Voorzitter! Ik kom toe aan mijn laatste opmerking. Het ziet ernaar uit
dat de partners van de paarse coalitie min of meer bereid zijn dit wetsvoorstel
te steunen, zodat het aangenomen wordt. Het lijkt mij dan goed dat de Kamer
als medewetgever haar verantwoordelijkheid in dezen neemt en het kabinet vraagt
om via de inspectie jaarlijks een rapportage uit te brengen over de huisvestingstoestand
van de scholen in de verschillende gemeenten, zodat de Kamer gaandeweg kan
beoordelen of er hobbels op de weg zijn. Als die er niet zijn, is dat prima,
maar als die er wel zijn, moet de Kamer kunnen ingrijpen.
 
 Conclusie, voorzitter: hoewel mijn fractie principieel geen bezwaar heeft
tegen het decentraliseren van de huisvestingstaak in de richting van de gemeenten,
heeft zij wel problemen met de uitwerking van dit wetsvoorstel. Zij zal haar
definitieve oordeel vellen nadat beide bewindspersonen antwoord hebben gegeven
op de vragen van de collega's, maar ook op de mijne.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Voorzitter! Ik heb vandaag helaas niet aan het gehele debat kunnen deelnemen,
want ik moest ook nog bij een andere vergadering in het gebouw zijn. Het was
dus geen desinteresse.
 
 Wij hebben het over een voorstel dat uiteindelijk moet leiden tot de overheveling
van de huisvestingstaak van scholen voor primair en voortgezet onderwijs van
het Rijk naar de gemeenten. De staatssecretaris hoopt hiermee te komen tot
een verminderde regelgeving, een betere beheersing van de uitgaven en een
bezuiniging in de vorm van een efficiencyverbetering. Die efficiencykorting,
alvast ingebouwd, is overigens uitgevonden door het vorige kabinet en door
dit kabinet enigszins aangepast. Het bedrag is inmiddels opgelopen tot 125
mln. Dat heeft de heer Cornielje keurig uitgelegd.
 
 De SP heeft, in tegenstelling tot de fractie van de heer Rabbae, wel principiële
en ook praktische bezwaren tegen het wetsvoorstel, omdat feitelijk sprake
is, hoe je het ook wendt of keert, van een bezuiniging. De staatssecretaris
maakt zich zorgen over de hand over hand toenemende sponsoring in het onderwijs.
Dat wordt te meer precair, omdat de gemeenten, vaak zelf in financiële
problemen zittend, niet zoveel verweer zullen bieden als sponsors lokalen
gaan sponsoren, of het onderhoud van het gebouw voor een deel overnemen, als
men daarna de tandenborstels of de mooie schoenen maar op de school mag propageren. Veel scholen kampen met ernstig achterstallig onderhoud.
Ik kom nog weleens op scholen, ook op scholen voor voortgezet onderwijs. Dan
zie je vaak afgetrapte gebouwen. Ze worden zeer intensief gebruikt. Er is
dus ook zeer intensief onderhoud nodig. Dat schiet er bij in. Er is grote
achterstand. Die verkapte bezuiniging zal dit niet beter, maar slechter maken.
Ik kom daar nog op terug.
 
 Van verschillende kanten, ook van de kant van de Onderwijsraad, wordt
gewezen op de spanning die het wetsvoorstel oproept met artikel 23 van de
Grondwet. In dat artikel is de zorgplicht van de regering voor het onderwijs
vastgelegd. Dat staat op gespannen voet of is zelfs strijdig met het decentraliseren
van de regelgeving over de deugdelijkheidseisen en de bekostigingsvoorwaarden
naar de gemeenten. Alleen de landelijke regels kunnen voorkomen dat er tussen
de gemeenten verschillen op dit gebied ontstaan. Met die verschillen ontstaat
rechtsongelijkheid tussen scholen. Het is de vraag of de staatssecretaris
dat accepteert. Het heeft er alle schijn van, want hoe verzekert de staatssecretaris
die rechtsgelijkheid, als het wetsvoorstel wordt aangenomen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Voorzitter! Dit onderwerp is vandaag al eerder aan de orde geweest, maar
vindt de heer Poppe dat alle scholen op dit moment gelijk zijn?
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Als dat niet het geval is, dan moeten wij ervoor strijden dat die gelijkheid
wel ontstaat. Als scholen niet gelijk zijn, dan gaat het niet aan dat wij
zeggen dat dit er ook nog wel bij kan.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Dan een vraag over die verkapte bezuiniging, die efficiencykorting. Dat
zou suggereren dat er op dit moment helemaal geen geld over de balk wordt
gesmeten. Ik heb echter wel eens gehoord dat het Rijk betaalt voor leningen
aan scholen die allang geen school meer zijn. De bestemming school is allang
gewijzigd. Het Rijk betaalt dus maar door aan die gemeenten. Dat soort dingen
kan toch veel beter op gemeentelijk niveau worden bekeken?
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Het is ontzettend dom als je geld blijft betalen voor iets dat er niet
meer is. Dat is niet slim. Natuurlijk moet wat dat betreft sprake zijn van
goede controle. Daarvoor hebben wij de onderwijsinspectie en ook allerlei
andere mensen kunnen daarop letten. De staatssecretaris moet maar een instrument
vinden om zulke domme dingen te voorkomen. Er is echter sprake van een achterstand
van 400 mln. of meer aan onderhoud aan wel bestaande scholen. Die onderhoudssituatie
wordt niet beter als het geld dat nu naar scholen gaat die niet meer bestaan,
niet meer wordt uitgegeven.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Vanmiddag hebben wij ook al de discussie gehad over de efficiencykorting.
Die korting hadden wij ook liever niet, maar dat is een ander punt. Controle
en dergelijke kost ook geld en ik kan mij voorstellen dat er, juist doordat
het bestuur dichter bij de scholen zit – en dat moet de SP toch aanspreken –
op zaken als controle en beheer geld bespaard kan worden. Dat kan dan direct
aan het onderwijs besteed worden, terwijl dat nu aan overhead wordt uitgegeven
omdat het bestuur op afstand zit.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Wij zouden er geen enkel bezwaar tegen hebben als autonome gemeentebesturen
zich wat actiever zouden inzetten voor dit soort zaken. Dat wil echter niet
zeggen dat zij ook alle verantwoordelijkheden krijgen met een budget waar
de efficiencykorting al van af is en met scholen waar al sprake is van achterstallig
onderhoud, terwijl zij ook nog op allerlei andere manieren door deze regering
worden gekort in het eigen Gemeentefonds. Dan ontstaat al gauw de situatie
waarin, ondanks de wil tot het inrichten van goede scholen voor goed onderwijs,
in sommige gemeenten gewikt en gewogen zal worden. Zullen zij kiezen voor
een nieuw winkelcentrum of zullen de school gaan renoveren? Dat nieuwe winkelcentrum
is van economisch belang voor de gemeente, dus daarvoor zullen zij dan kiezen.
Dat levert weer geld op en daarvan zullen ze de school wel renoveren. Maar
dat gebeurt op de lange termijn en je moet je nog maar afvragen of het ook
zal gebeuren.
 
 Dit soort wikken en wegen ontstaat, en zo ontstaan ook de verschillen
tussen de gemeenten als het gaat om de kwaliteit van het onderwijs en van
de gebouwen die daar nauw mee verbonden zijn. Dat is iets wat wij niet willen.
Wij willen de gemeenten niet die mogelijkheid geven om in de fout te gaan.
Wij roepen de gemeenten dan ook graag op – en de staatssecretaris kan
het kabinet ertoe oproepen – om op hun zaak te letten als het gaat om
onderwijs, en om het ons te melden als het fout gaat. Ik denk dat dat heel
wat verstandiger zou zijn dan hetgeen in dit wetsvoorstel is opgenomen.
 
 Ik was gebleven bij de vraag of de staatssecretaris het accepteert dat
deze vormen van rechtsongelijkheid toenemen. Ik zeg "toenemen" omdat zij er
immers al zijn. Het tweede principiële bezwaar en tevens ook risico vormt
de verschuiving naar de gemeentebegroting, want de ruimte op de lokale begroting
geeft de ruimte aan die gemeenten hebben om problemen met de onderwijshuisvesting
op te lossen. En die ruimte is dus zeer beperkt. Behalve budgettaire verschillen
zullen ook politieke verschillen ertoe leiden dat scholen in de ene gemeente
beter af zijn dan in de andere. Zojuist heb ik dat al aangegeven: als er gekozen
moet worden tussen een nieuw winkelcentrum of een nieuwe school, dan kan het
wel eens verkeerd uitpakken.
 
 Naar onze mening word onvoldoende door de staatssecretaris onderkend dat
dit soort zaken straks een rol gaat spelen. Zoals vaker het geval is, gaat
een decentralisatie meteen gepaard met een bezuiniging. Dat heet dan "efficiencykorting".
Bij andere decentralisaties hebben wij echter al gezien dat zij ook vaak de
pure effecten van een gewone bezuiniging hebben. Volgens een ambtelijke werkgroep
zou deze korting structureel tussen de 5% en 10% kunnen belopen. Verwezen
wordt onder meer naar de leegstand in het basisonderwijs, die momenteel 10%
bedraagt. Die leegstand en andere problemen worden echter niet acuut opgelost,
doordat er een efficiencykorting wordt opgelegd. Scholen kunnen niet zomaar
even verhuizen naar een ander pand dat precies het juiste aantal vierkante
meters groot is en precies het juiste aantal lokalen heeft. Met het opleggen
van een efficiencykorting ineens of op termijn wordt alleen de leegstand in
budgettaire zin opgelost, terwijl aan de werkelijke problemen
vooralsnog niets verandert.
 
 De VNG en de Vereniging voor openbaar onderwijs wijzen op het achterstallig
onderhoud van de schoolgebouwen, met name in het voortgezet onderwijs. De
Raad van State concludeert daarom treffend dat een bedrag dat al langere tijd
ontoereikend is, zonder nadere studie wordt gedecentraliseerd. Prof. Vermeulen,
toch niet de eerste de beste in onderwijsland, spreekt in dit verband van
"decentralisatie van de armoede", en dat is het ook natuurlijk. Hij pleit
om verschillende redenen om een decentralisatieverbod, en daar zou ik hem
graag in steunen, zeker op dit gebied. Dat verbod zou in ieder geval moeten
gelden voor het onderwijs voor leerplichtigen. Anders ontstaat er mogelijk
een onvoldoende bekostiging – eigenlijk is daar al sprake van en neemt
dat nog verder af – en is het ontstaan van rijke en arme scholen niet
uit te sluiten. Ik wil in dat verband nogmaals wijzen op de sponsoring, de
ouderbijdrage en al dat soort negatieve zaken die uiteindelijk leiden tot
rijke en arme scholen, tot scholen die goed geoutilleerd zijn voor het onderwijs
en scholen waar het maar krakkemikkig gaat, waar ze het met moeite kunnen
bijhouden. De visie van prof. Vermeulen staat dus haaks op dit wetsvoorstel.
 
 Mijnheer de voorzitter! Onze conclusie is dat dit wetsvoorstel niet verantwoord
is. Daarom is het ook niet gewenst. Maar zelfs voorstanders van decentralisatie
zullen scholen en gemeenten financieel de ruimte moeten bieden om bestaande
problemen op te lossen. Daar is hier ver achter de komma veel over gesproken.
Hoe moeten die problemen opgelost worden? Voorlopig is er nog geen oplossing.
Die heb ik althans nog van niemand gehoord. Voorlopig heb ik nog geen oplossing
gehoord voor die zaken die ik heb aangegeven. Dat zou minimaal moeten inhouden
dat er geen efficiencykorting wordt doorgevoerd en dat het achterstallig onderhoud
wordt gecompenseerd. Gebeurt dat niet of onvoldoende, dan voldoet de minister
naar mijn mening niet meer aan de grondwettelijke eisen die aan de regering
worden gesteld. Dan zou artikel 23 van de Grondwet opnieuw ter discussie moeten
komen te staan.
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De regering zal morgen antwoorden.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19951996-70-4750-4797.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl