Voorzetting van het debatover de regeringsverklaring
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2002-2003, pag. 4331-4355

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

24-06-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

nr. 77, pagina 4331-4355

12-06-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met de wetsvoorstellen: - wijziging onderwijswetten in verband met regeling leer-werktrajecten vmbo (28928); - Wijziging van de Wet op de omzetbelasting 1968 in verband met de - in beginsel tijdelijke - invoering van een omzetbelastingregeling voor elektronische diensten (e-commerce) (28887)Pagina 4397-4397
Regeling van werkzaamheden (donderdag 12 juni 2003)Pagina 4355-4356
Voorzetting van het debatover de regeringsverklaringPagina 4356-4396
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over het rapport Enquêtecommissie Srebrenica, te weten: - de motie-Eurlings c.s. over waardering voor het werk van de commissie (28506, nr. 11)Pagina 4397-4397
Voorzetting van het debatover de regeringsverklaringPagina 4331-4355
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 12 juni 2003)Pagina 4398-4399
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de regeringsverklaring, te weten: - de motie-Bos c.s. over het bedrag voor "realisatie van de Ecologische hoofdstructuur" (28637, nr. 35, gedrukt onder 28963, nr. 2); - de motie-Bos c.s. over omzetting van de verlaging van de OZB (28637, nr. 36, gedrukt onder 28963, nr. 3); - en nog 5 andere moties (28963, nrs. 4, 5, 7, 8 en 11)Pagina 4397-4398
Stemmingen over moties, ingediend tijdens het debat over de brief van het Presidium over controle op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, te weten: - de motie-De Wit/Van Gent over omzetting in een vaste commissie (28833, nr. 2); - de motie-Van der Ham over uitbreiding van de commissie tot de voorzitters van de zes grootste fracties (28833, nr. 3); - de motie-Van Gent c.s. over uitbreiding van de commissie tot alle fracties (28833, nr. 4) en één andere motiePagina 4396-4397
Presentie en opening (donderdag 12 juni 2003)_Pagina 4331-4331

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 131 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voorzetting van het debat over de regeringsverklaring.(Zie vergadering van 11 juni 2003.)De voorzitter:Ik vraag de leden het eerste, inleidende deel van het betoog van de minister-president
zonder interrupties te laten plaatsvinden.Minister Balkenende:Mijnheer de voorzitter. Namens het kabinet dank ik de Kamer voor haar
inbreng in de eerste termijn. Alvorens ik inga op een aantal concrete beleidsvragen,
wil ik een enkele opmerking maken over de aard van de regeringsverklaring.
Deze heeft voornamelijk een politiek staatsrechtelijk karakter. De heer Rouvoet
wees daar al op. Dit debat legitimeert de start van de werkzaamheden van het
kabinet in zijn relatie tot de Staten-Generaal. Dat betekent: waar nodig een
verantwoording afleggen over de formatie, in aanvulling op de eerdere debatten
die in dit huis hebben plaatsgevonden, en verder het op tafel leggen van onze
visie op de samenleving, het toelichten van het kabinetsmotto en het schetsen
van de beleidsoriëntaties op hoofdlijnen. De aard van de regeringsverklaring
houdt, met andere woorden, per definitie een beperking in. Ik spreek dan ook
tegen de van verschillende zijden gisteren gemaakte opmerking
over een vermeende vaagheid. Een regeringsverklaring loopt niet vooruit op
de op prinsjesdag uit te brengen begrotingen en beleidsprogramma's. Dit is
niet een algemene financiële beschouwing. Het is, ook in het verleden,
nooit de bedoeling geweest af te dalen tot het detailniveau van de miljoenennota.
Met het afleggen van de regeringsverklaring vraagt het kabinet legitimatie
om te regeren. Dat is staatsrecht, zo zeg ik tegen de geachte afgevaardigde
de heer Bos.De concrete voornemens en maatregelen zullen de komende tijd, zoals het
hoort, zorgvuldig en ordelijk worden voorbereid en in de vorm van concrete
begrotings- en wetsvoorstellen aan de Kamer worden voorgelegd. Dat begint
bij de eerstvolgende prinsjesdag. Dan zal ook het beleidsprogramma 2003–2007
van het kabinet voor de hele kabinetsperiode worden ingediend. Dat is een
beleidsprogramma met concrete maatschappelijke doelstellingen, waarop het
kabinet afgerekend kan en wil worden. Dan zullen ook aan de orde komen een
aantal specifieke vragen en opmerkingen uit het debat van gisteren. De heer
Herben stelde bijvoorbeeld aan de orde de maximering van de gemeentelijke
lasten, de tweede Maasvlakte en een aantal justitieonderwerpen. De heer Dittrich
noemde de invloed van gepensioneerden op pensioenfondsen. Mevrouw Halsema
heeft onze opvatting gevraagd over het voorstel van de Braziliaanse president
Lula. Afschaffing lesgeld, subsidies en kinderopvang en beprijzing van het
autogebruik behoren tot de door de heer Rouvoet genoemde onderwerpen. De heer
Van der Vlies vroeg aandacht voor onder andere verkeersveiligheid, waterbeheer,
een aantal immateriële onderwerpen en een notitie inzake bestrijding
van antisemitische uitingen. De levensloopregeling is door de heer Verhagen
aan de orde gesteld. Ik doe hiermee niet af aan het belang van deze onderwerpen.
De desbetreffende bewindspersonen en ikzelf hebben dit soort vragen goed in
onze oren geknoopt en u krijgt op prinsjesdag een volwaardige reactie.Tot slot wil ik aantekenen dat het Hoofdlijnenakkoord zelf weliswaar kort
is, maar door de bank genomen tamelijk concreet. Ik durf te stellen: even
concreet of concreter dan alle regeerakkoorden van de afgelopen 20 jaar.Voorzitter. In het kader van deze algemene inleiding ga ik over tot de
visie op de samenleving, waarover onder anderen door mevrouw Halsema en de
heren Marijnissen en Van der Vlies opmerkingen zijn gemaakt die uitstekend
passen bij het karakter van een debat over een regeringsverklaring. Daarna
zal ik ingaan op de door de Kamer aangesneden beleidsthema's.Het hoger gelegen doel van dit kabinet is een Nederland waar wij met z'n
allen trots op kunnen zijn: een land van welvaart maar zeker ook van welzijn,
een betrokken land, een betrouwbaar land. Het oranjegevoel dat het afgelopen
weekend door voetbal en tennis weer voelbaar was, zijn wij in politieke zin
te veel kwijtgeraakt. Het herstel van vertrouwen, zoals dat tot doel werd
gesteld in het vorige regeerakkoord, is niet dichterbij gekomen en behoeft
dus opnieuw alle aandacht. Dat heeft alles te maken met de mate waarin wij
succesvol een appel kunnen doen op de samenleving. Daarbij gaat het erom dat
mensen er echt de schouders onder willen zetten, zoals de oproep aan het eind
van de regeringsverklaring behelst. De heer Marijnissen heeft dat in zijn
eerste termijn indringend aan de orde gesteld. Ik deel zijn mening dat geen
enkele vitale samenleving met toekomst zonder vertrouwen kan. Dit kabinet
is zich daar volop van bewust. Het gezag van de politiek en dat van het kabinet
in het bijzonder zal weer helemaal moeten worden opgebouwd.Vertrouwen is inderdaad, zoals de heer Marijnissen stelt, een voorwaarde
voor het nemen van verantwoordelijkheid. Dat begint met een overheid en een
kabinet die hun eigen verantwoordelijkheid nemen en waarmaken. Ook de heer
Bos en mevrouw Halsema vroegen ernaar. Dan hebben wij het over de kerntaak
die onoverdraagbaar is: het waarborgen van veiligheid, de publieke gerechtigheid
en het zijn van een schild voor de zwakken. Dat heeft ook alles te maken met
de respectvolle samenleving waarover mevrouw Halsema sprak of met de opdracht
uit Psalm 72 waar de heer Rouvoet aan refereerde. "Hij zal geweldenaars vertreden,
maar armen richt Hij op" vat kernachtig deze twee kerntaken van de overheid
samen. Voorzitter. Dat is duidelijk iets anders dan het extreme beeld van de
Amerikaanse samenleving waaraan verschillende leden van deze Kamer gisteren
refereerden. Ik kom straks te spreken over de afzonderlijke maatregelen, maar
ik zeg nu alvast het volgende. Zelfs inclusief de maatregelen waarover wij
van mening kunnen verschillen, blijft het Nederlandse sociale stelsel een
van de meest sociale stelsels van de wereld en zelfs van Europa. Dat wil niet
zeggen dat ik niet zie hoe moeilijk de situatie van iemand in de bijstand
kan zijn. Ook ik krijg de mails en de brieven van mensen die indringend hun
kosten en inkomsten beschrijven. Men mag het kabinet en mij persoonlijk wel
degelijk aanspreken op deze twee taken: hoe maken wij Nederland veiliger en
hoe houden wij het Nederlandse sociale stelsel, ook in de toekomst, overeind?
Als wij het niet eens zijn over de problemen, zullen wij het ook nooit eens
worden over de oplossingen. Politiek is het maken van keuzes. Politieke vernieuwing
is ook problemen bij de naam noemen waar het eerst niet gebeurde. Politieke
vernieuwing betekent niet dat wij meteen moeten wijken voor maatschappelijke
druk. Wij kunnen niet het hoofd in het zand steken in de hoop dat de storm
zal overwaaien. Dit kabinet wil kiezen voor overtuigingskracht in plaats van
voor toegeeflijkheid. Dat kan alleen vanuit een gedeelde missie en een consistente
visie op de toekomst van ons land.Zijn daarmee de mens- en maatschappijvisies van CDA, VVD en D66 dezelfde?
Nee, maar zij vinden elkaar wel in een visie op de rol van de overheid en
van de samenleving die zich onderscheidt van de pleidooien van bijvoorbeeld
PvdA, SP en GroenLinks. Die analyse werd gisteren ook al gemaakt. Meedoen
mag dan reclametechnisch worden gezien als een vreemde toevoeging aan de missie
van dit kabinet, voor het beleid van dit kabinet is het onmisbaar. Het kabinet
is van mening dat in onze samenleving de vrijheid te veel is geïndividualiseerd
en de verantwoordelijkheid te veel is gecollectiviseerd. Vrijheid is een groot
goed, maar mag nooit verworden tot vrijblijvendheid. Zeker, de overheid heeft
belangrijke verantwoordelijkheden waar te maken – daar schort nog het
nodige aan – maar zij is niet de oplosser van alle problemen.
Fatsoen valt niet met een regel af te kondigen. Wij willen een samenleving
realiseren die iedereen de ruimte biedt om eigen ambities te realiseren, maar
die tegelijkertijd uitdaagt tot het nemen van verantwoordelijkheid voor het
gezamenlijke. Mensen zijn geen shareholders van de BV Nederland, maar stakeholders
van de Nederlandse samenleving. De maatschappij, dat zijn wij. Nogmaals, de
overheid, de politiek moet hiertoe inspireren. Dat valt of staat inderdaad
met de eigen geloofwaardigheid, met het vertrouwen. Macht heb je, respect
moet je verdienen. De weg ernaar toe is echter nog steeds die van duidelijkheid
en daadkracht. Een nieuwe kans derhalve die verzilverd moet worden. Wij mogen
en moeten afgerekend worden op de doelen die in de beleidsprogramma's zullen
worden neergelegd. Pas dan kan worden vastgesteld of dit een kabinet is van
valse hoop, zoals de heer Bos gisteren stelde.Voorzitter. Dit kabinet wil ook verder met het debat over waarden en normen.
Reeds enkele keren heb ik over dit onderwerp met de Kamer van gedachten gewisseld.
Vervolgens is een aantal zaken aangehouden tot er een nieuw missionair kabinet
zou zijn. Wij kunnen deze nu voortvarend gaan aanpakken. Ik denk bijvoorbeeld
aan de interactieve discussie via internet en het uitlichten van goede voorbeelden.
Uit de belevingsmonitor is overduidelijk gebleken dat het thema "waarden en
normen" mensen raakt en dat men daar iets van de overheid verwacht, naast
de eigen verantwoordelijkheid die burgers zien voor ouders, scholen, buurtbewoners
etc. Bij de voortzetting van het debat over waarden en normen is een verdere
toespitsing van belang. Om in de woorden van de heer Rouvoet te spreken: hoe
krijgt het onderwerp handen en voeten? Ook de heren Verhagen en Van der Vlies
hebben over het thema "waarden en normen" gesproken, niet in abstracto maar
in relatie tot concrete beleidsterreinen. Ik onderschrijf de behoefte om het
thema concreet te maken. Ook in het Hoofdlijnenakkoord komt het thema terug
bij een aantal zeer concrete onderwerpen. Ik noem onderwijs, veiligheid, jeugdzorg
en integratie. Door het thema "waarden en normen" op die manier te verbinden
met specifieke beleidsterreinen waar waarden en normen een evidente rol spelen,
wordt in feite aan de daarvoor verantwoordelijke bewindspersonen gevraagd
om te komen met concrete doelen en maatregelen. Dat zal tot uitdrukking komen
in de beleidsvoornemens die in september gepresenteerd zullen worden op de
onderscheiden terreinen. Ik zal nu echter reeds een paar voorbeelden geven.
Te denken valt aan een maatschappelijke stage in het onderwijs, buurtbeheer,
opvoedingsondersteuning en aandacht voor waarden en normen in inburgeringscursussen.Voorzitter. Tot zover mijn algemene inleiding. Ik zal in het vervolg van
mijn inbreng stilstaan bij een aantal concrete beleidsthema's als reactie
op de inbreng van de Kamer. Ik zal achtereenvolgens stilstaan bij het financieel
en sociaal-economisch beleid, grote steden, leefbaarheid en integratie, duurzaamheid,
milieu, mobiliteit, vernieuwing, zorg, veiligheid, het buitenland en de Europese
Unie.De heer Van Aartsen (VVD):Voorzitter. Dit is een mooie inleiding van de kant van de minister-president.
Ik heb gisteren echter een vraag gesteld om een punt concreet te maken. Het
betreft de unaniem in de Kamer aangenomen motie-Wilders die vraagt om kwantitatieve
en kwalitatieve doelstellingen in de zorg te geven. Ik kan mij voorstellen
dat de minister-president deze doelstellingen vandaag niet geeft. Ik onderschrijf
uiteraard zijn algemene staatsrechtelijke betoog. Mijn vraag is of het kabinet
deze motie nu zal uitvoeren?Minister Balkenende:Voorzitter. Ik heb zojuist aangegeven dat in de loop van mijn betoog verschillende
beleidsaspecten aan de orde zullen komen. Ik zal later op de motie-Wilders
terugkomen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Vooruitlopend op het betoog van de minister-president wil
ik hem graag een vraag stellen. Het lijkt me goed dat hij vermeende vaagheid
verre van zich werpt, maar is hij bereid om een aantal heldere doelstellingen
te formuleren voor de komende jaren? Ik heb daarbij verwezen naar Verhofstadt,
die zegt de komende jaren voor 200.000 banen te zullen zorgen. In het regeerakkoord
is geen enkele doelstelling verwoord.Minister Balkenende:Voorzitter. Ik heb mijn betoog geopend met een uiteenzetting over het
karakter van de regeringsverklaring. Ik heb aangegeven wat het doel van de
regeringsverklaring is en dat wij een beleidsprogramma zullen presenteren
op prinsjesdag, waarin op de onderscheiden beleidsterreinen de concrete doelstellingen
zullen worden aangegeven.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Een beleidsprogramma op prinsjesdag geldt voor een jaar. Ik
wil van dit kabinet weten of het voor de komende vier jaar ambities heeft,
waarop de Kamer het kabinet kan controleren.Minister Balkenende:Mevrouw Halsema, ik heb aangegeven dat het beleidsprogramma niet alleen
betrekking heeft op het jaar 2004 maar op de gehele kabinetsperiode 2003-2007.
Het kabinet zal de komende weken op deze wijze met de zaken omgaan en dan
de doelstelling aangeven.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het is goed om dat te horen. Ik had dit niet helemaal begrepen. Betekent
dit dat in het beleidsprogramma VBTB-achtige doelstellingen worden geformuleerd
in de zin van het aantal extra banen en de verhoging van het opsporingspercentage?
En wordt in de tijd aangegeven wanneer deze beloftes ingelost moeten zijn?Minister Balkenende:Ik verwijs naar het beleidsprogramma dat wij vorig jaar hebben geformuleerd.
Dat moet opnieuw worden bekeken omdat er een nieuw kabinet is. Op de onderscheiden
beleidsterreinen zullen de doelstellingen worden aangegeven. Ik kan nu nog
niet aangeven wat daar allemaal precies in komt staan. Dat werk moet de komende
weken en maanden worden verricht, maar men kan er zeker van zijn dat het gedachtegoed
van de VBTB, van beleidsbegroting tot beleidsverantwoording, terugkomt bij
het formuleren van doelstellingen.De heer Marijnissen (SP):Ik ben verheugd te horen dat de minister-president het eens is met de
opmerking die ik gisteren maakte over het vertrouwen. Vertrouwen in de politiek,
de democratie en de regering, maar ook vertrouwen tussen mensen
onderling, is essentieel voor een vitale samenwerking. Het beleid dat dit
kabinet presenteert, holt dat vertrouwen echter verder uit. Mijn stelling
is dat de crisis in het vertrouwen tussen burgers en bestuur, die in de jaren
tachtig begon, steeds groter is geworden en dat het door dit kabinet gepresenteerde
beleid daarop niet het gepaste antwoord is. Daarop is de minister-president
niet ingegaan. Ik nodig hem uit, dat alsnog te doen.Minister Balkenende:Ik meen dat ik daarop al heb geantwoord. Wij zijn het met elkaar eens
dat het vertrouwen in de politiek en de overheid moet worden versterkt. Het
is vervolgens de vraag hoe je dat doet. Over het antwoord op deze vraag verschillen
wij wel principieel van mening. De opvattingen van de heer Marijnissen over
de rol van de overheid en de manier waarop problemen moeten worden opgelost,
zijn anders dan die van dit kabinet. Op dat punt zullen wij elkaar niet zomaar
kunnen overtuigen.Gisteren heb ik in de regeringsverklaring aangegeven dat het noodzakelijk
is om nu zaken ter hand te nemen. Dit kabinet is ervan overtuigd dat Nederland
vergeleken met andere landen verder achteropraakt, problemen krijgt met de
economie en op termijn ook problemen krijgt met de overheidsfinanciën
als wij de zaken nu op hun beloop laten. Wij willen die zaken niet op hun
beloop laten en daarom kiezen wij voor het beleid zoals wij dat hebben neergelegd
in het Hoofdlijnenakkoord en zoals wij dat gisteren hebben aangegeven in de
regeringsverklaring. Dat sluit niet uit dat wij van mening kunnen verschillen
over de aard van de maatregel. Wij staan met overtuiging achter hetgeen wij
gisteren hebben gepresenteerd.De heer Marijnissen (SP):Over de sociaal-economische en financieel-economische situatie van ons
land komen wij later te spreken. Daarop ga ik nu niet in.De minister geeft aan dat wij het niet eens zijn. Dan kunnen wij nu wel
uit elkaar gaan, maar het gaat erom dat wij elkaar naar de argumenten vragen.Minister Balkenende:Daar is dit debat voor.De heer Marijnissen (SP):Ja.De minister is het met mij eens dat vertrouwen essentieel is en dat dit
vertrouwen de laatste decennia is afgenomen. Hoe kan hij dan beweren dat hij
dit vertrouwen wil herstellen als hij onder andere maatregelen neemt inzake
de sociale zekerheid en de solidariteit in het ziektekostenstelsel? Mensen
knappen daar toch op af? Hij zegt zelf dat hij daarover mailtjes en brieven
ontvangt. Mensen spreken hem daarop aan. Dat overkomt mij ook, en waarschijnlijk
iedereen hier. Als de minister dat soort maatregelen neemt, kan hij naar mijn
mening niet verwachten dat het vertrouwen in de overheid toeneemt.Minister Balkenende:Dit verhaal heeft ook een andere kant. Als wij de zaken niet aanpakken
en de veranderingen die nodig zijn niet doorvoeren, en de zaken dus op hun
beloop laten, zullen wij elkaar tegenkomen. Om die reden ben ik gisteren ingegaan –
en dat zal ik vandaag weer doen – op de problemen van Nederland in het
begin van de jaren tachtig en negentig. De les uit dit verleden is dat, wanneer
de zaken niet tijdig worden aangepakt, de problemen later navenant groter
worden. Dit kabinet laat de zaken niet op hun beloop. Wij willen de zaken
aanpakken die aangepakt moeten worden. Ik meen dat de Nederlanders goed door
hebben dat wij op een aantal fronten veranderingen moeten bewerkstelligen.
Ik ga nu even niet in op de afzonderlijke punten zorg en sociaal-economische
beleid. Dat komt nog. Over de WAO is jarenlang gesproken. Mensen willen duidelijkheid.
Ook over een verandering in het zorgstelsel is jarenlang gesproken. We moeten
een keer duidelijkheid bieden en knopen doorhakken. En dat wil dit kabinet.De heer Marijnissen (SP):Mijn stelling is dat op al deze terreinen verslechteringen worden doorgevoerd.
De minister wint geen vertrouwen van de burgers met alleen verslechteringen.
Hij zal daar een perspectief op verbetering tegenover moeten stellen en dat
doet dit kabinet niet. Dat vertrouwen zal met dit beleid dus niet herwonnen
worden.Minister Balkenende:Op dat punt verschil ik met de heer Marijnissen fundamenteel van mening.
Het beleid dat wij voorstaan, zal wel leiden tot verbetering. Het zal leiden
tot een versterking van de kracht van de Nederlandse economie. Wij lopen niet
weg voor de langetermijnagenda. De zaken op hun beloop laten en niet de maatregelen
nemen die nodig zijn, zou op dit moment het alleronverstandigste zijn.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Het deed mij deugd dat de minister-president in zijn openingszin aansloot
bij mijn staatsrechtelijke opmerking dat dit niet een debat is over de miljoenennota
en niet over heel concrete beleidsvoornemens, maar is gericht op het winnen
van vertrouwen van deze Kamer. Dat is waar, maar ik hoop dat wij het er ook
over eens zijn dat het geen formaliteit mag zijn. Daar komen allerlei concrete
vragen uit voort. Als dat vertrouwen van een meerderheid van de Kamer wordt
gevraagd, moet het breder zijn dan alleen het vertrouwen van de coalitiepartners.
Om die reden kunnen wij niet helemaal wegblijven van behandeling van concrete
punten. Wij moeten voorkomen dat de staatsrechtelijk juiste observatie die
wij kennelijk delen, ertoe leidt dat dit debat tot een formaliteit wordt en
niet inhoudelijk gaat over concrete punten waarop dat vertrouwen gestoeld
kan zijn.Minister Balkenende:Wat betreft concrete punten onderlijn ik dat er een verschil is met de
fase die is afgerond, van de formatie en het opstellen van een Hoofdlijnenakkoord.
Ik heb gezegd wat de status is van een regeringsverklaring en in welke richting
deze wordt uitgewerkt; in een beleidsprogram voor de komende jaren en de miljoenennota
voor volgend jaar. Ik vind niet dat al die zaken met elkaar moeten worden
vermengd, omdat wij bij sommige zaken tijd nodig hebben voor de verdere uitwerking.
Het is ook een kwestie van zorgvuldigheid.De heer Bos (PvdA):Wat zijn er de afgelopen weken voor mirakelen gebeurd, dat dezelfde minister-president
die drie weken geleden cijfers presenteerde dat het beleid dat hij voorstelt,
banen kost, de groei verslechtert en op lange termijn op z'n best de structurele
toestand van de Nederlandse economie geen schade aandoet, hier vandaag opeens kan zeggen dat dit beleid goed is voor de Nederlandse economie?Minister Balkenende:Dat is een algemene vraag. Ik kan erop ingaan, maar het komt bij het sociaal-economische
wel terug. Het oordeel dat dit beleid alleen maar banen kost, dat wij er niets
mee opschieten en dat het hooguit op lange termijn doorwerkt, vind ik eerlijk
gezegd een veel te negatieve kwalificatie van waar dit kabinet voor staat.
Dan is mijn vraag wat de heer Bos voor alternatief heeft, maar dat komt in
het debat nog wel aan de orde. Ik heb hem gisteren veel kritische punten horen
noemen, en dat is ook legitiem, maar ik heb geen beter alternatief gehoord.
Dat is een.Als het gaat om het beleid voor de komende jaren dat nodig is, hebben
wij een pakket maatregelen opgesteld, waarvan dit kabinet vast overtuigd is
dat het uitgevoerd moet worden. Als wij dat niet doen, krijgen wij hetzelfde
als wat eind jaren zeventig is gebeurd. Toen werd de zaak op z'n beloop gelaten
en dan moet je naderhand nog extra ingrijpen. Dat zal ons niet overkomen.De heer Bos (PvdA):Het enige wat ik constateer, is dat de minister-president zelf drie weken
geleden alle cijfers heeft gepresenteerd waaruit blijkt dat deze maatregelen
alleen maar de economie verslechteren. Ik begrijp niet wat er de afgelopen
weken drie weken is gebeurd, zodat hij vandaag iets anders kan zeggen.Minister Balkenende:Ik betwist uw oordeel. Weet u wat wel kan? Als je de overheidsfinanciën
in de soep laat lopen, kun je misschien nog eens wat extra doen, maar dat
is geen oplossing.De heer Herben (LPF):In de inleiding zei de minister-president: macht heb je, respect verdien
je. Ik denk dat dit een belangrijke opmerking is. Ik denk ook dat het belangrijk
is om te markeren hoe wij tegenover elkaar staan, als regering en als Kamer.
Is er een basis voor een vruchtbare samenwerking, niet alleen op grond van
getallen, maar ook op basis van vertrouwen? Dan zitten een aantal dingen mij
dwars. Wij herinneren ons de discussie van vorig jaar over het ritueel, een
alleszins beschaafd woord, dat gisteravond ook werd gebezigd door collega
Verhagen. Dat is gevolgd door woorden als gemierenneuk en poppenkast van alleszins
respectabele ministers. Boven de markt hangen voor mij nog steeds de woorden
"onbetrouwbare honden", die zijn geuit door de minister van Economische Zaken,
om te zeggen dat D66 eerder een plaats verdiende in het kabinet dan de LPF.
Heeft de minister-president hierover gesproken met de heer Brinkhorst? Denkt
hij dat er een vruchtbare samenwerking mogelijk is tussen de fractie van de
LPF en de minister van Economische Zaken?Minister Balkenende:Als u daar behoefte aan hebt, kan er een bilateraal gesprek plaatsvinden
met afzonderlijke bewindspersonen. Ik sta voor de hoofdlijnen van het beleid
van het kabinet. U hebt gelijk: respect moet je verdienen en komt niet vanzelf.
De gemaakte opmerkingen lenen zich altijd voor discussie. Ik sta hier om in
te gaan op waar dit kabinet voor staat en daarover met de Kamer in debat te
gaan. Dat is op het ogenblik aan de orde.De heer Herben (LPF):Dat respecteer ik, maar u geeft leiding aan het kabinet en bent dus medeverantwoordelijk
voor wat de minister van Economische Zaken heeft gezegd. Ik wil graag weten
of dat uit de wereld is en of wij op een vruchtbare samenwerking kunnen rekenen.
Ik ben gaarne bereid om daarover met hem te praten.Minister Balkenende:De intentie van dit kabinet is om te komen tot een vruchtbare samenwerking
met deze Kamer. Dat geldt voor alle bewindslieden. Dat is ook onze opdracht.
Dat betekent niet dat wij het op alle punten eens zullen zijn en het zal ook
gepaard gaan met opmerkingen over en weer die weleens wat kritischer zijn.
Dat hoort ook bij een volwassen democratie.De heer Herben (LPF):Dat ben ik met u eens. Respect verdien je, zegt u. Ik ben bereid alle
bewindslieden in dit kabinet van tevoren een flinke dosis respect mee te geven,
want het is a hell of a job om daar te gaan zitten, maar het moet wel van
twee kanten komen.Minister Balkenende:Ik dank u voor de opmerking dat u de leden van het kabinet op voorhand
al een flink deel respect wilt geven.Ik kom te spreken over het financieel en sociaal-economisch beleid. Ik
wil eerst ingaan op de ernst van de economische situatie en stilstaan bij
het actuele economische beeld.Soms lijkt het – in discussies komt dat wel naar voren – alsof
de huidige economische situatie beter is dan die in de achterliggende jaren
van economische stagnatie. De jaren van voorspoed liggen nog vers in het geheugen.
Dooreengenomen zijn wij nu welvarender dan in het verleden. De werkloosheid
ligt nog op een betrekkelijk laag niveau. De overheidsfinanciën staan
er beter voor. Dat is vaak het beeld dat wordt opgeroepen.De vraag is of dit rooskleurige beeld het werkelijke beeld is of slechts
schone schijn. Namens het kabinet moet ik zeggen dat de harde economische
werkelijkheid een andere is. Alle seinen staan op rood. De huidige economische
situatie is feitelijk aanzienlijk slechter dan begin jaren negentig, de jaren
van het kabinet-Lubbers/Kok.De huidige economische groei is veel verder teruggevallen dan in het conjuncturele
dal van toen. De economische groei is de laatste jaren gemiddeld teruggevallen
tot minder dan 1% per jaar, terwijl begin jaren negentig de groei nog altijd
zo'n 2% bedroeg. De laatste kwartalen is er zelfs helemaal geen sprake van
groei en bevinden wij ons in een recessie. De werkloosheid loopt iedere maand
met zo'n tienduizend werklozen op. Dat is meer dan destijds. De overheidsfinanciën
verslechteren snel en dat gebeurt in een rapper tempo dan destijds. In korte
tijd slaat het EMU-saldo om van plus 2% naar min 2%. De investeringen van
het bedrijfsleven vallen verder terug. De vergrijzingsproblematiek is veel
dichterbij. In 2010 bereiken de eerste babyboomers de 65-jarige leeftijd.
Al met al zijn de economische vooruitzichten hierdoor beduidend minder gunstig
dan in de jaren negentig.De huidige economische situatie roept meer herinneringen op aan de beginjaren
tachtig, jaren waarin wij door een diep dal zijn gegaan, een dal waar wij
moeilijk uit zijn gekomen. Er zijn belangrijke overeenkomsten met toen. Het
besef dat de economie de verkeerde kant uitholt, dringt maar langzaam door. Nederland is op achterstand gezet. Onze loonkosten zijn sterk toegenomen.
Vanaf eind jaren negentig zijn wij ten opzichte van omringende landen uit
de pas gaan lopen. Onze export is 10% duurder geworden dan van onze concurrenten
in Europa. Ten opzichte van Duitsland zijn wij zelfs 20% duurder geworden.
De winstgevendheid van bedrijven en investeringen is verslechterd. Nederland
is minder aantrekkelijk geworden voor buitenlandse investeerders. De noodzakelijke
stijging van pensioenpremies, omdat het evenwicht is zoekgeraakt tussen pensioenambities
en wat wij ervoor betalen, houdt een extra last in. Door het vaak maar zeer
beperkte inkomensverschil tussen werk en uitkering, met name aan de onderkant,
dreigt de arbeidsmarkt slechter te functioneren. Dit zijn structurele problemen
die om evenzoveel structurele antwoorden vragen.Een tweede overeenkomst met de beginjaren tachtig is – ik zeg dat
onder andere in reactie op het betoog van mevrouw Halsema en de heer Marijnissen –
dat net als toen de groei van de overheidsuitgaven en de toename van de werkgelegenheid
in de collectieve sector uitgaan boven de marktsector zonder dat men dat goed
beseft. De collectieve sector is de laatste jaren de drijvende kracht voor
de economische groei. Dat kan niet van jaar op jaar worden volgehouden. In
de markt waar wij met zijn allen het geld eerst moeten verdienen, is de economie
al enige tijd stilgevallen. Wij bevinden ons in een echte recessie en feitelijk
al langer dan wij denken. Dus moet het roer om.De belangrijkste les uit het verleden – ik zeg dat met name tegen
de heer Bos die vraagt naar het nemen van verantwoordelijkheden – is
dat voorkomen beter is dan genezen en zorg dragen dat de wal het schip niet
hard moet keren. De vertraagde aanpassing van de lonen aan de dalende economische
groei heeft in het verleden steeds tot een forse oploop van de werkloosheid
in de jaren erna geleid. Belemmerend Nederland kon aanhaken als de wereldeconomie
en de wereldconjunctuur weer aantrok. Tijdig ingrijpen is het parool.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter. Mag ik een vraag stellen?De voorzitter:Mevrouw Halsema staat, zoals altijd, beleefd te wachten.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dank u wel.Deze teksten lijken heel sterk op hetgeen de heer Balkenende vorig jaar
heeft uitgesproken. Hij verwijst naar de jaren tachtig en negentig, wij hebben
op te grote voet geleefd en er is onvoldoende ingegrepen. Komt het kabinet-Balkenende
I verantwoordelijkheid toe?Laat ik het even uitleggen. Het afgelopen jaar is de werkloosheid met
35% gestegen, veel meer dan de jaren daarvoor. Het feitelijke begrotingstekort
bedraagt 1,6%, veel meer dan de jaren daarvoor. Het aantal ambtenaren bij
de overheid is vorig jaar veel sneller gestegen dan de jaren daarvoor.Minister Balkenende:Begrijp ik de vraagstelling goed? Begrijp ik dat u dit het kabinet-Balkenende
I verwijt?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Of wilt u zeggen dat u helemaal niet geregeerd heeft?Minister Balkenende:Nee, dat is onzin. U komt met een verwijt; u zegt: kijk eens wat er vorig
jaar is gebeurd. Het kabinet is vorig jaar in de zomer aangetreden. Dacht
u nu werkelijk dat het oplopen van de werkloosheid en een behoorlijk financieringstekort
toe te schrijven zijn aan Balkenende I?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik vraag u om uw verantwoordelijkheid te nemen.Minister Balkenende:Ik doe niet anders!Mevrouw Halsema (GroenLinks):In tegenstelling tot de beloften en de voorspellingen die u nu doet, is
het onder Balkenende I veel slechter gegaan dan in de jaren daarvoor. U wilt
nu hetzelfde financieel-economische beleid gaan voeren. U wilt hetzelfde soort
bezuinigingen gaan doorvoeren. Dan vraag ik u: hoe gaat u keren dat de werkloosheid
niet met dezelfde snelheid blijft stijgen als onder uw eerste periode? U heeft
inderdaad kort geregeerd, maar u heeft wél geregeerd. En u had het
moeten minderen, en niet moeten laten oplopen!Minister Balkenende:Ik vind dit een onzinnige redenering! Wat gebeurde er vorig jaar toen
het kabinet aantrad? Wij hadden toen te maken met een snel verslechterend
financieel beeld. Wat hebben wij toen in de zomer gedaan? Wij hebben een extra
pakket aan ombuigingen en maatregelen voorgesteld. Dat was één.
Ten tweede, wij zijn in overleg getreden met de sociale partners om te komen
tot een matiging van de lonen. En het is ons gelukt om te komen tot een aanzienlijke
vermindering van de loonontwikkeling. Wij hebben onze verantwoordelijkheid
genomen toen hij tij vorig jaar verslechterde. Daarom zeg ik dat het onzinnig
is. Ik wijs erop dat wij structurele achterstanden hebben opgelopen. Ik heb
het al eerder gezegd: sinds 1996-1997 zijn wij duurder geworden dan andere
landen. Dan is het onzin om nu even te zeggen dat de problematiek die vorig
jaar naar voren is gekomen, Balkenende I kan worden verweten. U miskent dat
wij vorig jaar een pakket maatregelen hebben genomen en u miskent ook dat
wij in overleg met de sociale partners zijn getreden om een ommekeer te bewerkstelligen
in met name de loonontwikkelingen. Wij hebben vorig jaar gedaan wat gedaan
moest worden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ten eerste, u heeft een onrustbarende taakopvatting. Dat betekent dus
dat wij u na één jaar Balkenende II daar schijnbaar niet op
mogen controleren of afrekenen. Dan zit u er immers ook pas weer een jaar.
Ten tweede, ik weet dat u een pakket aan maatregelen heeft genomen. Ik confronteer
u ermee dat die een volstrekt averechts effect hebben gehad. Daar heeft u
geen antwoord op. Al die maatregelen – bezuinigingen, ombuigingen en
taakstellingen – hadden moeten leiden tot een verminderde werkloosheid
in plaats van tot een versnelling van de groei van de werkloosheid. Het laatste
is gebeurd. Het had tot minder ambtenaren moeten leiden, en niet tot meer.
Het had tot een kleiner begrotingstekort moeten leiden, en niet tot een groter.
Balkenende I is dus in alle opzichten mislukt. En het enige wat u zegt, is:
wij hebben niet geregeerd. Dat is nog eens een antwoord zeg!Minister Balkenende:Nu breekt echt mijn klomp! Toen wij vorig jaar werden geconfronteerd met
een slechter financieel perspectief, hebben wij gezegd: wij
nemen maatregelen. Wij hebben een sociaal akkoord weten te sluiten met de
sociale partners, terwijl velen dachten dat dat niet zou lukken. Dat zijn
zaken geweest die gedaan moesten worden. Dan moet u niet zeggen dat ik zeg
dat wij niet hebben geregeerd. Dat is echt onzin!Mevrouw Halsema (GroenLinks):U heeft een wurgakkoord gesloten met de sociale partners. Daar heeft u
inderdaad gelijk in. Dat moest ertoe dienen om de werkloosheid minder snel
te laten stijgen. U heeft bezuinigd op de Melkertbanen. En wat is er gebeurd?
De werkloosheid is met 35% gestegen. Dat is 5,3% sneller dan in de jaren daarvoor.
Daarvoor moet u zich verantwoorden. Daartoe moet u ook bereid zijn. En dat
bent u niet!Minister Balkenende:Het kabinet, de werkgevers en de werknemers zijn gezamenlijk tot goede
afspraken gekomen. Wat zegt u eigenlijk tegen bijvoorbeeld de vakbeweging
als u dat aanduidt als een wurgakkoord? U heeft gisteren gezegd dat wij in
de politiek respectvol met elkaar moeten omgaan. Als u het akkoord van vorig
jaar aanduidt als een wurgakkoord, neem me niet kwalijk, dan is dat ver bezijden
de waarheid!Mevrouw Halsema (GroenLinks):Lodewijk de Waal kan hier het woord niet voeren, maar ik kan mij niet
voorstellen dat hij ongelukkig van mijn woordkeuze wordt. Ik denk dat hij
ongelukkiger wordt van uw beleid.Minister Balkenende:De heer De Waal is toch mans genoeg om een akkoord te sluiten waar hij
achter kan staan. Dacht u nu werkelijk dat de heer De Waal akkoord zou gaan
met een wurgakkoord? Laat me niet lachen!De heer Marijnissen (SP):Ik borduur hier nog even op voort. Het zingt hier elke keer rond dat de
lonen in Nederland volslagen uit de pas lopen met die van Europa. Ik heb de
cijfers van de Europese Commissie over de gemiddelde loonstijging per jaar
in de afgelopen twintig jaar er eens bij genomen en dan blijkt de gemiddelde
loonstijging in de Verenigde Staten 1,1% te zijn, in de EU 0,6% en in Nederland
0,3%. Ik zeg dit om het beeld dat er in Nederland in de afgelopen twintig
jaar sprake is geweest van onverantwoorde looneisen wat te nuanceren.Minister Balkenende:Ik denk dat wij geen appels en peren moeten vergelijken. U hebt het over
de ontwikkelingen in de afgelopen twintig jaar. Ik geef graag toe dat er in
de jaren tachtig met het akkoord van Wassenaar en de gematigde loonontwikkelingen
verstandige keuzen zijn gemaakt. Die langjarige loonmatiging heeft ertoe geleid
dat Nederland goed kon exporteren en dat onze concurrentiekracht kon worden
verbeterd. Ik heb alleen gezegd dat Nederland sinds 1998, misschien zelfs
iets ervoor, duurder is geworden ten opzichte van andere landen. Ik heb aangegeven
dat onze concurrentiekracht met 10% is verslechterd en ten opzichte van Duitsland
zelfs met 20%. Dat is de realiteit.De heer Marijnissen (SP):Het is steeds hetzelfde drama. U zegt elke keer dat het zo verschrikkelijk
slecht gaat met onze economie. Wij hebben nu inderdaad al twee kwartalen te
maken met een recessie, een krimp van tienden van procenten. Daar staat echter
tegenover dat wij de laatste tien à vijftien jaar 100% rijker zijn
geworden. Ik geef aan dat u nu geen looneisen kunt stellen en dat u geen grote
woorden mag gebruiken om te rechtvaardigen waarom de werkloosheid oploopt
en de crisis toeslaat. Dat verhaal klopt niet. De Nederlandse arbeiders hebben
over het algemeen – dit zijn cijfers tot en met 2002 – heel gematigde
looneisen gesteld. U zegt dat het slecht gaat met dit land, maar er is geen
enkele rechtvaardiging om met name die mensen te treffen op het gebied van
het sociale beleid: WW, WAO, bijstand en huursubsidie. U zou eens moeten praten
over de gebrekkige arbeidsproductiviteit in dit land en de gebrekkige innovatie
door het bedrijfsleven. Die zaken heb ik u niet horen noemen.Minister Balkenende:Weet u aan wie ik nu moet denken?De heer Marijnissen (SP):Zeg het eens.Minister Balkenende:Dat zijn die tienduizend werklozen die er nu per maand bij komen. U zegt
feitelijk dat het wel meevalt, maar dat is niet zo. De economische groei in
Nederland bungelt in vergelijking met de andere landen in Europa op dit moment
wat onderaan. Dat is het grote verschil met de jaren tachtig en negentig,
toen ons groeipercentage nog hoog was. Wij doen het helemaal niet goed in
Europa. Dat trek ik mij als eerstverantwoordelijke van dit kabinet aan. Ik
vind dat wij internationaal beter moeten presteren, want wij hebben een open
economie. Dan schieten wij niets op met verhalen dat het allemaal wel meevalt.
Ik overdrijf het helemaal niet. Als straks de wereldeconomie aantrekt, dan
moet Nederland kunnen meedoen, maar op het ogenblik hebben wij structurele
achterstanden. Dat is ook de inzet van het kabinet. Ik laat de zaken niet
op hun beloop.De heer Marijnissen (SP):Ik denk dat wij het redelijk eens zijn over de beoordeling van de economische
situatie in Nederland, maar er is één verschil. Ik leg niet
de klemtoon op de vermeende te hoge loonkosten in Nederland. Waarom staat
het internationale bedrijfsleven in de rij om in Nederland te mogen investeren?
Nederland is het eerste land waar men in wil investeren. Wij hebben de Verenigde
Staten van de toppositie verdrongen, want daar staan wij nu. Uit onderzoeken
van The Economist blijkt het investeringsklimaat in Nederland voor de komende
vijf jaar super te zijn. Wij hebben inderdaad last van de wereldeconomie,
maar de koers van de euro en de dollar is meer bepalend voor de stand van
de Nederlandse economie dan het hele kabinet-Balkenende bij elkaar. Dat zijn
de factoren die een rol spelen. Uw verhaal dat het sociaal-economisch zo slecht
gaat, is al bekend. Het gaat erom wat u eraan doet. Kunt u die verslechteringen
rechtvaardigen? Ik heb gisteren gezegd dat die verslechteringen samenhangen
met onze beschaving. Dat is de vraag waar het om draait.Minister Balkenende:Ik heb mijn waardering uitgesproken toen u het had over vertrouwen. Ik
heb gezegd dat wij het op punten niet eens zijn, maar er zit hartstocht in
uw pleidooi en u staat ergens voor. U valt mij nu aan op mijn woorden over
de positie van Nederland, maar dan vind ik dat u zich wel moet baseren op
de juiste gegevens. Uit het meest recente overzicht van het
World Economic Forum in Davos blijkt dat de positie van Nederland slechter
wordt ten opzichte van de jaren ervoor. Op het ogenblik heeft Nederland een
minder aantrekkelijk vestigingsklimaat dan een aantal jaren geleden. Dat is
de realiteit waarmee wij te maken hebben en daar sluit ik mijn ogen niet voor.
Als je de zaken op hun beloop laat, dan krijg je naderhand de rekening gepresenteerd.
Wij zullen dus op verschillende fronten – loonontwikkeling en sociale
zekerheid – knopen moeten doorhakken en die verantwoordelijkheid neem
ik graag op mij.De heer Herben (LPF):De macro-economische bespiegelingen zijn op zichzelf terecht, evenals
het antwoord op de vraag wat wij er wel of niet aan kunnen doen. Het verschil
tussen 2001 en 2002 is onder meer zo pregnant door heel eenvoudige zaken die
de regering wel in de hand heeft. In 2001 wist de burger dat de aftrekbaarheid
van de persoonlijke lening zou worden afgeschaft. Hij wist dat er een dure
euro aankwam. Het werd ontkend, maar het is bewaarheid. In 2001 is dus extra
geïnvesteerd. Er werd nog een auto gekocht; dat kon toen nog, al was
het maar om zwart geld wit te maken, zo zeg ik er cynisch bij. In 2002 staan
wij voor een oplopende inflatie en een peperdure euro.De voorzitter:Mijnheer Herben, u moet een vraag stellen aan de minister-president. Dit
is een heel betoog.De heer Herben (LPF):Niet alleen de lonen matigen, maar ook de prijzen moeten worden gematigd.
Bovendien moet ervoor worden gezorgd dat de belastingen op gemeentelijk niveau
niet verder oplopen en dat de overwaarde van hypotheken, die nu niet aftrekbaar
is, wordt gehandhaafd. De aftrekbaarheid is namelijk een impuls voor de economie.
Er is dus een overeenkomst tussen nu en 2001.Minister Balkenende:Wij moeten de feiten op het ogenblik goed onder ogen zien. President Wellink
van De Nederlandsche Bank heeft er duidelijk op gewezen dat de impuls in de
Nederlandse economie van de laatste jaren bijvoorbeeld voortkwam uit de overwaarde
van huizen. Zij heeft een bestedingsimpuls gegeven. Dat geldt ook voor de
koers van de aandelen. Die factoren, die de economie dus hebben aangejaagd,
zijn wij voorlopig kwijt. Dat is een realiteit. Wij trekken ons de lastenontwikkeling
aan. Precies om die reden vinden wij dat wij terughoudend moeten zijn met
het verzwaren van de lasten. Laat er geen misverstand over bestaan dat je
de burgers soms een prijs moet vragen. Je moet evenwel terughoudend zijn bij
de lastenontwikkeling. Dat geldt zowel voor de rijksoverheid als voor de lagere
overheden. Wat gebeurt in de gemeenteraad van Amsterdam, Rotterdam over andere
plaatsen hebben wij echter niet in de hand.De heer Herben (LPF):Ik ben blij dat wij elkaar halverwege ontmoeten. U zegt echter met zoveel
woorden dat de overwaarde een impuls heeft gegeven. Het nu niet meer aftrekbaar
maken van de overwaarde is dan toch een verkeerde timing? Ik ga hier geen
principiële discussie aan, maar kunnen wij dat niet beter doen als de
economie weer aantrekt?Minister Balkenende:Wij moeten oppassen dat wij niet het debat over het Hoofdlijnenakkoord
herhalen. U weet wat de achtergrond is om anders om te gaan met de overwaarde
van huizen, althans bij verkoop. Wij doen dat om de aftrek te richten op datgene
waar het voor bestemd is, namelijk het betalen van de eigen woning. Dat is
iets anders dan het via een omweg stimuleren van de economie. Daarom vind
ik dat wij de koninklijke weg moeten kiezen en duidelijke lijn trekken; wij
moeten de aftrek gebruiken waarvoor hij is bedoeld.De heer Van der Vlies (SGP):De gebeurtenissen van 11 september 2001 zijn heel ingrijpend geweest en
zijn onder meer van betekenis voor de problematiek die wij nu bespreken. De
minister-president zegt dat wij in een recessie zitten en dat dit al langer
het geval is dan wij denken. Hij wijst er ook op dat wij van 1996-1997 af
aan uit de pas zijn geraakt ten opzichte van onze omgeving. Hoe zit het met
het financiële beleid van Paars II? Dat was veel optimistischer getoonzet.
Herinner ik mij dat goed?Minister Balkenende:Ik weet niet of het verstandig is om nu zwartepieten uit te delen aan
vorige kabinetten. Ik heb te maken met een ontwikkeling die destijds plaatsvond.
Toen werd gezegd dat als het belastingstelsel wordt veranderd, dit gepaard
moet gaan met "smeergeld". De extra investering leek mogelijk. Daardoor werd
de economie feitelijk gestimuleerd via het uitgavenpatroon. Bovendien ontstond
schaarste op de arbeidsmarkt, wat leidde tot hogere looneisen in de marktsector.
Daardoor zijn wij nu op achterstand gekomen. Wij zijn daarvoor met z'n allen
verantwoordelijk. Het is niet te wijten aan een kabinet; het is een ontwikkeling
die zich heeft voorgedaan in de Nederlandse samenleving en economie.De heer Van der Vlies (SGP):Laat er geen misverstand over bestaan dat het uitdelen van zwartepieten
niet mijn ambitie is. Het gaat erom een stuk gemeenschappelijke verantwoordelijkheid,
ook voor die tijd, te doordenken. Bovendien moeten wij daaruit lessen trekken
voor wat wij nu dienen te doen. Dat kan een extra argument opleveren om nu
op een verantwoorde wijze door te pakken. Met een verantwoorde wijze bedoel
ik dat maatwerk moet worden verricht en aandacht moet worden gegeven aan de
menselijke maat; die randvoorwaarden gelden natuurlijk ook.Minister Balkenende:U spreekt wijze woorden. Er moeten lessen worden getrokken uit het verleden.
Wij moeten vooral proberen structurele achterstanden weg te nemen. Dat is
een onderstreping van het betoog van het kabinet. Wat nu nodig is, is dat
je niet alleen maar kijkt naar de komende paar jaar, maar dat je een horizon
op langere termijn hebt. Je moet praten over de vergrijzing, de arbeidsproductiviteit,
de stand van de economie. Dat zullen wij in samenhang moeten bekijken. Dat
is wat ons te doen staat en dat staat ons ook voor ogen.Voorzitter. Mevrouw Halsema vroeg hoe dit kabinet voor banen gaat zorgen.
De overheid maakt geen banen. Uitgaven in de collectieve sector leiden tot
werkgelegenheid. Wanneer zij echter te veel worden opgerekt, gaat dit ten
koste van het besteedbaar inkomen en het leidt tot hogere lasten. De marktsector
moet eveneens worden gestimuleerd. De geschiedenis leert dat er slechts één
weg is naar meer werkgelegenheid, namelijk – dat ook
in antwoord op wat de heer Van der Vlies zojuist naar voren bracht –
de structurele versterking van onze economie. Dat vergt moeilijke, maar onvermijdelijke
keuzes. Daar zal dit kabinet de komende jaren aan werken. Het gaat om drie
componenten.De heer Bos (PvdA):Voorzitter. Kan de heer Balkenende uitleggen waarom het verlagen van de
OZB met 1,2 mld euro een versterking van onze economie betekent, terwijl het
feitelijk arbeid duurder maakt en de huizenprijzen omhoog jaagt?Minister Balkenende:Voorzitter. Ik kom later terug op het punt van de OZB. Ik wil nu graag
eerst mijn betoog afronden en er later op terugkomen.De heer Bos (PvdA):Dan mag u er daarna nog een keer op terugkomen, maar mijn vraag is nu
waarom dat goed zou zijn voor de economie en de banengroei.Minister Balkenende:U weet dat de OZB onderdeel uitmaakt van een totaal pakket aan lastenmaatregelen.
Dat hangt ook samen met het zorgstelsel. U kent de achtergronden daarvan.
U kent eveneens de achtergronden op het gebied van lokale belastingen. U kent
voorts de maatregelen op dat gebied. Vergeleken bij de huidige lasten zal
de verlaging van de OZB betekenen dat er minder lasten worden betaald. Daarvoor
worden de gemeenten gecompenseerd. Ik vraag mij af of het macro-economische
effect dat u suggereert werkelijk zo groot is. U weet zelf ook wel dat dit
niet de harde kern is van het economische debat.De heer Bos (PvdA):Voorzitter. Het mag dan niet de harde kern van het economisch debat zijn,
maar het betreft wel een bedrag van 1,2 mld euro dat ook besteed zou kunnen
worden aan belastingverlaging voor werkgevers in het midden- en kleinbedrijf.
Het zou ook besteed kunnen worden aan het bevorderen van kinderopvang of aan
het bestrijden van de armoedeval. De heer Balkenende gaf zonet voor de tweede
keer geen antwoord op mijn vraag en vertelt mij allemaal dingen die ik inderdaad
al weet. Mijn vraag blijft: waarom vindt de heer Balkenende het verlagen van
de OZB met 1,2 mld euro goed voor de economie, terwijl elke econoom hem kan
vertellen dat het de huizenprijzen omhoog jaagt en de werkloosheid ook.Minister Balkenende:U zegt "elke econoom"; ik vraag mij af of dat klopt. Kijkt u even naar
uw eigen pakket van lasten en maatregelen. Laten wij de zaak bij de naam noemen.
Het gaat uiteindelijk om een totaal saldo dat je vraagt van burgers, de lastenontwikkeling.
Dan constateer ik dat wat u aan lastenmaatregelen voorstelt, hoger zit dan
de voorstellen van dit kabinet. Ik weet ook wel dat je onderscheid kunt maken
naar waar deze maatregelen op neerslaan, maar wat u aan lastenmaatregelen
vraagt, is aanzienlijk hoger dan wat dit kabinet voorstelt. Dus zal het de
economie ook meer belasten.De heer Bos (PvdA):Ik dacht dat het u ook wat kon schelen waar de lasten neerslaan. Bij elk
pakket aan lastenverzwarende maatregelen dat de Partij van de Arbeid voorhoudt
aan de burgers van dit land zal altijd het verhaal worden geleverd dat de
economie er beter van wordt en dat er problemen mee worden opgelost. Dat is
het perspectief dat bij u ontbreekt.Minister Balkenende:Juist. En precies om die reden kies ik niet voor uw pakket, maar voor
het pakket van maatregelen van dit kabinet, omdat wij structureel gewoon beter
uitkomen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Ik hoor de minister-president steeds zeggen dat wij structureel
beter uitkomen en dat structurele versterking van de economie ook banen zou
scheppen. Nu heeft het CPB juist uitgerekend dat dit kabinet banen zal verliezen.
Dan moet de minister-president mij toch eens iets uitleggen. Hij wil geen
arbeidsmarktbeleid voeren, hij neemt geen enkel initiatief om banen te scheppen,
hij zal wel banen kwijtraken – en dan durft hij toch te zeggen dat zijn
oplossingen het beste voor de werkgelegenheid zijn.Minister Balkenende:Voorzitter. Ik denk inderdaad dat ons pakket bij de huidige stand van
zaken van alle plannen die er worden gepresenteerd, het best denkbare pakket
is. Het kan worden verbeterd wanneer werkgevers en werknemers kiezen voor
een loonontwikkeling die vergelijkbaar is met die in de collectieve sector.
Dat zal de economie verder stimuleren. Dat is precies het appel dat ik gisteren
heb gedaan en dat ook in het Hoofdlijnenakkoord is vastgehouden: werkgevers
en werknemers moeten kiezen voor loonmatiging. Ik ben graag
bereid het debat aan te gaan over de vraag of het pakket van GroenLinks beter
zou zijn voor de economie dan het pakket van dit kabinet. Ik heb vorig jaar
een debat met de heer Rosenmöller hierover gehad. Toen heb ik voorgesteld
om het te laten berekenen. Er is toen een berekening gekomen van de plannen
van het kabinet en van GroenLinks. Ik ben blij dat wij met onze maatregelen
zijn gekomen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat verschil van mening blijven wij houden. Als ons pakket was uitgevoerd,
was de werkloosheid niet zo snel toegenomen. Ik wil hierover nog een vraag
stellen. U spiegelt ons voor dat uw financieel-economisch beleid noodzakelijk
is om de economie weer op de been te kunnen helpen. U verwijst daarbij naar
de jaren tachtig en negentig. Wij zijn het nagegaan en tussen 1977 en 1989
leverde het CDA de minister van Financiën. U weet wie daarna de minister
van Financiën was. Hoe denkt u ons vertrouwen te kunnen inboezemen dat
het deze keer beter gaat? Het CDA en de VVD maken er eigenlijk al jaren een
zooitje van.Minister Balkenende:Toen de formatiepoging van het CDA en de PvdA was mislukt, rondde ik mijn
bijdrage in tweede termijn af met de opmerking dat stabiliteit en waardigheid
terugmoeten in de Nederlandse politiek. De bewering dat wij er al jarenlang
een zooitje van maken heeft niets te maken met waardigheid in de politiek.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat is geen antwoord op mijn vraag. Als wij spreken over waardigheid in
de politiek gaat het vooral om helderheid en om een duidelijk debat met elkaar.
Ik confronteer u ermee dat gedurende de jaren tachtig het CDA verantwoordelijk
is geweest voor het financieel-economisch beleid. Gedurende de jaren negentig
was de VVD verantwoordelijk voor het financieel-economisch beleid. Ik vraag
u waarom het zo slecht is gegaan.Minister Balkenende:Het zal even tijd kosten, maar daar gaan we opnieuw...De voorzitter:Geen herhaling, maar een korte samenvatting van het voorgaande als dat
echt nodig is.Minister Balkenende:Ik heb aangegeven dat wij in Nederland in 1979 een keuze moesten maken
om bepaalde maatregelen te nemen. Dat is toen niet gebeurd. In 1982 gebeurde
dat gelukkig wel. Weet u nog welk verzet het kabinet-Lubbers I kreeg toen
het al die maatregelen voorstelde? Uiteindelijk waren die maatregelen hard
nodig om Nederland er bovenop te krijgen. Daarna kwam het kabinet-Lubbers/Kok.
Herinnert u zich nog het verzet tegen de heer Kok omdat hij maatregelen voorstelde?
Dit beleid was wel nodig om Nederland er bovenop te helpen. Dat zijn de feiten.
Als je zaken op hun beloop laat, kom je elkaar vroeg of laat tegen. Dat is
de les uit het verleden. Deze les ondervindt de heer Schröder in Duitsland
op dit ogenblik. Ik ben er trots op dat mensen als Lubbers en Ruding destijds
hun nek hebben willen uitsteken. Dat was nodig. In het derde kabinet-Lubbers
was men bereid, noodzakelijke maatregelen te treffen. Als dit niet was gebeurd,
waren wij nog verder van huis geweest. Dat is de realiteit.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik confronteer u met het gegeven dat u niet tegelijkertijd kunt zeggen
dat de zaken op hun beloop zijn gelaten en dat u daarbij trots bent op wat
de CDA-kabinetten achtereenvolgens hebben gedaan. Of uw partij en de VVD hebben
het op zijn beloop gelaten of u hebt het goed gedaan. Ik denk dat u het wellicht
op zijn beloop heeft gelaten.Minister Balkenende:Deze debatteertrant deugt van geen kant. Welke boodschap bracht ik hier
naar voren? In 1982 is gekozen voor noodzakelijke maatregelen: een sociaal
akkoord van werkgevers en werknemers en een beleid van de overheid dat daaraan
tegemoetkwam. Ik heb dat vergeleken met de stappen die je nu moet zetten.
Begin jaren negentig hadden wij ook te maken met economische ontwikkelingen
en daaraan heb ik gerefereerd. Ik zie niet in wat een verwijzing naar die
situatie voor problemen kan opleveren ten aanzien van de redengeving van de
voorgestelde maatregelen. Het is goed dat deze maatregelen zijn genomen. Ergo:
waren ze niet genomen, dan waren de problemen nog groter geweest. Dat zijn
de feiten. Dit kabinet zal op dezelfde manier met de zaken omgaan. Wij ontlopen
onze verantwoordelijkheid niet, wij zullen de noodzakelijke stappen zetten
en wij laten Nederland niet in het moeras belanden.Wanneer wij werken aan de versterking van de structuur van de economie
gaat het om drie componenten. Het gaat om versterking van de internationale
concurrentiepositie en ik heb al gesproken over belastingen en loonmatiging.
Verder gaat het om versterking van het innovatievermogen van onze economie.
Daarom wordt in deze moeilijke tijd meer geld ingezet voor kennis en onderzoek,
aandacht voor meer studenten en bèta- en technische studies en het
aanjagen van innovatie via het innovatieplatform. Ook het verminderen van
de administratieve lastendruk om ondernemers de ruimte te geven hoort daarbij.
Tot slot hebben wij een activerend arbeidsmarktbeleid nodig. Mensen moeten
gestimuleerd worden om zich op de arbeidsmarkt te begeven. Het potentieel
van onze beroepsbevolking moet maximaal benut worden. De cruciale vraag in
de komende jaren is of Nederland op tijd zijn zaken op orde kan hebben zodat
wij tijdig op de trein kunnen springen als de internationale conjunctuur weer
aantrekt. Het kabinet ziet dat als de zware verantwoordelijkheid waarvoor
het staat. Weglopen voor noodzakelijke, structurele aanpassingen door extra
te investeren in banen in de collectieve sector en de sociale zekerheid ongemoeid
te laten, is geen optie. Het lijkt socialer, maar op de lange termijn komen
de mensen die het het hardst nodig hebben daardoor in de kou te staan.De geachte afgevaardigden die stellen dat dit kabinet ongekend bezuinigd,
hebben het niet bij het rechte eind. Het door het kabinet voorgestelde beleid
is in vergelijking met beleid dat eerder door kabinetten van uiteenlopende
signatuur is gevoerd, niet uitzonderlijk. Ik zeg dit tegen de heer Bos en
zoem dan in het bijzonder in op het pakket dat bekend staat als de Tussenbalans
uit 1991 van het toenmalige kabinet-Lubbers/Kok. Ook toen hadden de maatregelen
als doel loonmatiging tot stand te brengen en vonden er hervormingen van de
sociale zekerheid plaats die tot doel hadden het arbeidsaanbod
te verruimen. Ook toen was er een kabinet dat zijn verantwoordelijkheid nam
voor de ontwikkeling van de inkomens in de collectieve sector, voor de lonen
van ambtenaren en voor de uitkeringen. Het pakket aan bezuinigingen bedroeg
2,8% van het bruto binnenlands product en was daarmee zelfs nog groter dan
het huidige pakket van 2,4%. De kern is dat negatieve koopkrachteffecten in
het verleden niet uit de weg zijn gegaan. Ook het Hoofdlijnenakkoord erkent
dat koopkrachtbehoud de komende jaren niet mogelijk zal zijn. Op grond van
de voorlopige effecten zoals het CPB die inschat op basis van het Hoofdlijnenakkoord,
zijn de koopkrachteffecten niet negatiever dan in het verleden, zelfs beperkter.
Het grootste koopkrachtverlies treedt op bij mensen die hun baan verliezen.
De grootste winst kan worden behaald door dat zoveel mogelijk te voorkomen.Nog een paar markante verschillen die de beleidsopgave thans nog verscherpen.
Gegeven de noodzaak de schuldpositie te verbeteren, is het niet langer mogelijk
om zoals in de jaren tachtig en begin jaren negentig gebeurde, via lastenverlichting
een beheerste loonontwikkeling te ondersteunen. Wel is een verstandige mix
van lastenmaatregelen nodig: verhoging van de arbeidskorting, verhoging van
de regulerende energiebelasting, de benadering ten aanzien van het eigen huis,
het prepensioen, enz. De arbeidsmarkt wordt ontzien. De weg naar verbetering
van de overheidsfinanciën moet zo snel mogelijk weer worden ingezet.
Ook het toenmalige beleid waaronder ouderen via de vut plaatsmaakten voor
jongeren, is geen optie meer. Integendeel, om de gevolgen van de vergrijzing
het hoofd te bieden, is een toename van de participatie van alle leeftijdsgroepen
van de beroepsbevolking essentieel. Het kabinetsbeleid is erop gericht om
een zo groot mogelijke groep mensen aan het werk te krijgen en te houden,
nu en in de toekomst. Dat is de beste manier om de inkomenssituatie te verbeteren.Natuurlijk moet er gestreefd worden naar een evenwichtig inkomensbeeld,
waarbij de kwetsbare groepen zoveel mogelijk worden ontzien.De heer Marijnissen (SP):De minister-president zegt dat wij afmoeten van vutregelingen, prepensioenen,
etc. en spreekt over participatie op de arbeidsmarkt tot 65 jaar.Twee jaar geleden is door de FNV onderzoek gedaan naar de mogelijkheden
van mensen die ouder zijn dan 57. Er zijn namelijk heel veel werklozen die
wel willen blijven werken tot hun 65ste, gelukkig maar. Die mensen probeerden
te solliciteren. Het was toen een tijd van hoogconjunctuur, van krapte op
de arbeidsmarkt. Zij stuurden honderden brieven en werden niet aangenomen.
Hoe denkt de minister-president dat dit zal zijn op het moment dat de werkloosheid
met 10.000 per maand oploopt?Minister Balkenende:Als wij spreken over versterking van de structuur van onze economie, mogen
en moeten wij hopen dat de economie op een gegeven moment aantrekt. Wij hebben
te maken met een arbeidsmarktsituatie die niet vergelijkbaar is met de situatie
in de jaren tachtig. Toen werd nog gezegd: wij laten ouderen eerder stoppen
om ruimte te maken voor jongeren. Als wij kijken naar de huidige samenstelling
van de beroepsbevolking, zullen de mensen zich moeten instellen op langer
werken. De arbeidsparticipatie van de groep 55-jarigen tot 65-jarigen is in
Nederland buitengewoon laag ten opzichte van andere landen. Die zijn daarin
veel verder. Wij willen doorwerken stimuleren en moeten dus kijken naar maatregelen
die daarvoor nodig zijn. Willen mensen eerder stoppen, dan zou gedacht kunnen
worden aan het levensloopbeleid, aan individuele arrangementen. De collectieve
regelingen die in de jaren tachtig zijn bestemd als instrument om werk te
scheppen voor jongeren, passen naar mijn mening niet in deze tijd. Wij zullen
ons met elkaar moeten instellen op langer werken. Wij moeten de realiteit
onder ogen zien.De heer Marijnissen (SP):Bepaalde beroepen, zoals dat van politicus, kun je gemakkelijk doen tot
je 65ste. Er zijn echter veel mensen die reeds op 16-jarige leeftijd zijn
begonnen te werken. Voor hen is het een heel ander verhaal. Probeert u zich
eens voor te stellen, iemand van 58 wordt ontslagen en komt in de WW terecht.
Het kabinet heeft die WW verslechterd. Voordat deze persoon 65 is, komt hij
al in de bijstand terecht. Moet hij zijn appeltje voor de dorst en zijn eigen
huis eerst opeten, vooraleer hij twee jaar later in de AOW terecht kan komen
en van zijn kleine pensioentje kan genieten? Dat is toch niet de samenleving
waar wij naar toe moeten? Die mensen hebben dit land opgebouwd. Zij hebben
hun leven lang gewerkt om het mogelijk te maken dat zij, als hun botten en
gewrichten het laten afweten, eerder met pensioen kunnen. Dat haalt u nu echter
weg bij die mensen. U wilt het gaan individualiseren, maar de vraag is hoe
dat betaald moet worden. Zal het niet zo zijn dat mensen met heel hoge inkomens
en heel goede regelingen, er heel vroeg uit kunnen, terwijl mensen die hun
hele leven hard gewerkt hebben, maar weinig verdiend hebben, er pas heel laat
uit kunnen?Minister Balkenende:U zult het met mij eens zijn dat wij moeten streven naar een verhoging
van de participatie van de groep mensen tussen 55 en 65 jaar.De heer Marijnissen (SP):Als dat op puur menselijke gronden en fysiek kan, is het een ander verhaal.
In die situatie zijn er ook veel mensen die dat verkiezen boven eerder uittreden.
Dat is echter lang niet altijd het geval, maar u scheert al die mensen over
een kam.Minister Balkenende:Je moet beginnen met beantwoording van de vraag of je wilt berusten in
de huidige arbeidsparticipatie van de groep van 55- tot 65-jarigen of niet.
Wij berusten daar niet in. Verder maken wij ons zorgen over de kosten van
de pensioenen in Nederland. U weet ook dat er op dit ogenblik een geweldige
financiële druk uitgaat van de prepensioenen. Wij kunnen ons dat niet
al te lang permitteren. Daarnaast luisteren wij ook goed naar jongeren, bijvoorbeeld
de voorzitter van de CNV-jongeren. Een fors deel van wat nu moet worden uitgegeven
voor vervroegde uittreding, wordt opgebracht door de huidige werkende bevolking.
Wat moet je evenwel zeggen tegen jongeren die hier jarenlang financieel aan
bijdragen, terwijl er feitelijk niets meer beschikbaar is als zij 55 worden?
Het heeft dus ook nog eens te maken met de vraag hoe ver je gaat in het eisen
van solidariteit, wetend dat de jonge generatie van nu straks
toch al te maken krijgt met hoge lasten op grond van vergrijzing enz. Dat
zijn realiteiten waar ik niet aan voorbij wil gaan. Natuurlijk moet je wel –
dat ben ik met u eens – bekijken hoe je het arbeidsbestel meer ontspannen
kunt maken en ervoor kunt zorgen dat er een vloeiender overgang is van werken
naar niet werken. Nu is het vaak topsport waarna het ineens ophoudt. Die discussie
wil ik graag met u aangaan. Er moet nu echter gekomen worden tot een structurele
benadering om de participatie in die leeftijdsgroep te verhogen. Wij staan
daar hartgrondig achter, want het is nodig.De heer Marijnissen (SP):Hoe is dit verhaal te combineren met de rigide bepaling dat alle fiscale
regelingen met betrekking tot prepensioen en VUT-regelingen afgeschaft worden
en dat alle mensen gewoon tot hun 65ste moeten werken? Dat staat in het akkoord,
maar dat is niet in overeenstemming met hetgeen u nu zegt, namelijk dat in
de toekomst bekeken zal worden hoe een en ander precies ingevuld moet worden.Minister Balkenende:Ik heb mijn redenering aangegeven. Ik denk niet dat het nodig is om die
te herhalen. Er moet een principiële keuze gemaakt worden tussen het
intact laten van het bestel ten aanzien van prepensioen, VUT enz. en het werken
aan vernieuwing. Wij gaan die keuze maken.Ik ben begonnen met een evenwichtig inkomensbeeld. Er wordt extra aandacht
besteed aan de positie van de zwakste groepen. Zo zijn er specifieke maatregelen
ten behoeve van ouderen en gezinnen met kinderen en een laag inkomen. Ik denk
hierbij aan de verhoging van de ouderen- en de kinderkorting, de gerichte
combikorting. Het invoeren van de basisverzekering curatieve zorg wordt begeleid
door specifieke compensatie via de zorgkorting en door de afwezigheid van
de kinderpremie. Daardoor worden deze groepen beschermd tegen de oplopende
zorgkosten. Verder is er de bestrijding van de armoedeval. Dat is van groot
belang. Versterking van het arbeidsaanbod is noodzakelijk om de aankomende
vergrijzing en de kosten ervan op te vangen. Het prikkelen van mensen tot
betaalde arbeid is een belangrijk onderdeel van het structurele arbeidsmarktbeleid,
want het doet de evenwichtswerkloosheid dalen. De ervaring leert dat een integrale
benadering op haar plaats is. Dat wil zeggen: het netto-inkomen uit arbeid
verhogen via de arbeidskorting, voorzien in flankerend beleid, zoals toeleiding
naar banen, sollicitatieplicht en eventueel sancties – daarbij is ook
de Wet werk en bijstand van belang – en verminderen van de negatieve
prikkel uit inkomensafhankelijke regelingen.Mede met het oog op de effecten van de armoedeval, maar ook met als doel
meer doelmatigheid, transparantie en klantvriendelijkheid moeten de inkomensafhankelijke
regelingen zo veel mogelijk worden vereenvoudigd en gebundeld. Een glijdende
schaal in de kinderkortingen is gewenst om het schokeffect uit de huidige
regeling te halen. De uitvoering van de inkomensafhankelijke regelingen zal
zo veel mogelijk worden geconcentreerd bij een aan de belastingdienst gelieerde
instelling. Wij zijn er gelukkig mee dat dit bereikt kon worden. Ik zie dat
de minister van Financiën zijn duim opsteekt naar de fractievoorzitter
van het CDA ter bevestiging van het feit dat de situatie nu iets anders ligt
dan vorig jaar. Het is goed dat het zo ver is gekomen. Om dit alles te bereiken,
zal harmonisatie van de regeling worden nagestreefd, zonder de doelgroep en
de doelstelling te zeer geweld aan te doen. Ook onderdeel van het beleid is
de uiteindelijke verhoging van zowel de WAO- als de bijstandsuitkering. Een
voldoende instroombeperking wat betreft de WAO-uitkering voor volledig arbeidsongeschikten
zal ertoe leiden dat die uitkering kan worden verhoogd. Daarnaast is er het
perspectief op een hogere bijstandsuitkering voor mensen die langer dan vijf
jaar in de bijstand zitten. Ook dat is het kabinetsbeleid.Er staan te veel mensen aan de kant in ons land. Het aantal banen is in
de jaren negentig van de vorige eeuw weliswaar sterk gestegen, maar omgerekend
in voltijdbanen is de werkgelegenheid in procenten van de beroepsgeschikte
bevolking in internationaal perspectief nog steeds aan de lage kant. Dat valt
voor een deel te verklaren uit het grote aantal deeltijdbanen in onze werkgelegenheid.
Van belang is tevens dat een groot aantal mensen een beroep op de sociale
zekerheid doet. Gisteren hebben veel afgevaardigden stilgestaan bij de herkeuring van
WAO'ers jonger dan 45 jaar. Bij iedere stelselwijziging zal zeer zorgvuldig
moeten worden bezien hoe er om zal worden gegaan met de personen die al een
uitkering ontvangen. Twee begrippen spelen hierbij een cruciale rol, te weten
de rechtszekerheid en de rechtsgelijkheid. Rechtszekerheid betekent dat de
uitkering van deze mensen niet van de ene op de andere dag kan worden verlaagd
of ingetrokken. Er zal dus sprake moeten zijn van een overgangsperiode. Rechtsgelijkheid
betekent dat twee stelsels niet gedurende lange tijd naast elkaar kunnen blijven
bestaan. Die afweging speelt een rol bij de komende stelselherziening ten
aanzien van personen die nu een arbeidsongeschiktheidsuitkering ontvangen.
Enerzijds moeten deze personen erop kunnen rekenen dat hun uitkering van het
ene op het andere moment wordt verlaagd, anderzijds is het niet te verdedigen
twee stelsels, met verschillende rechten en plichten, voor een periode van
wellicht zelfs 47 jaar naast elkaar te laten bestaan.De concrete uitwerking van het overgangsrecht voor mensen die nu een WAO-uitkering
hebben, is nog onderwerp van besluitvorming binnen het kabinet. Inzet zal
in ieder geval zijn om te komen tot een zo spoedig mogelijke reïntegratie
van mensen die nog kunnen werken. Een belangrijk element daarbij is dat voor
mensen die het betreft, een goede regeling, inclusief een adequate inkomensvoorziening
wordt getroffen. Uiteraard zal het kabinet na uitkomst van de besluitvorming,
die nu plaatsvindt binnen het kabinet, communiceren met alle relevante partijen.De heer Bos (PvdA):De heer Balkenende heeft verre van zich geworpen dat dit een kabinet is
van valse hoop. Ik wil hem daarom uitdagen om nu concreet te maken wat hij
deze groep mensen te bieden heeft. Ik begrijp best dat er voor de techniek
tijd nodig is om een en ander nader uit te werken, maar het draait uiteindelijk
om één vraag. Bent u, als mensen die nu afhankelijk zijn van
een WAO-uitkering herkeurd gaan worden volgens de nieuwe criteria en daarmee
het recht op een WAO-uitkering in het nieuwe systeem verliezen, bereid om vandaag aan de onzekerheid van die mensen een eind te maken en te
zeggen dat die mensen niet gedwongen zullen worden afhankelijk te worden van
een bijstandsuitkering?Minister Balkenende:Ik heb eigenlijk niets toe te voegen aan hetgeen ik heb gezegd. Ik heb
aangegeven dat op het ogenblik in het kabinet van gedachten wordt gewisseld
over dat overgangsrecht.De heer Bos (PvdA):Ik heb er alle begrip voor dat u tijd nodig heeft voor de techniek, maar
ik vind dat u die mensen niet in onzekerheid moet laten, zeker na de opmerkingen
die u een aantal weken geleden, zij het in een andere rol, heeft gemaakt over
wat uw inzet is. Daarom vraag ik u nogmaals of u bereid bent om vandaag hard
en duidelijk te zeggen waar wat u betreft die technische exercitie moet eindigen,
namelijk dat u niet laat gebeuren dat mensen voor wie geen perspectief op
werk is, terug zouden vallen van een WAO-uitkering naar een bijstandsuitkering.Minister Balkenende:Ik kan geen uitspraken doen over uiteindelijke uitkomsten, als de techniek
nog niet eens is geregeld. Dat begrijpt u ook wel. Als wij spreken over een
overgangsrecht en vinden dat wij moeten komen tot een behoorlijke regeling,
is natuurlijk het streven erop gericht om zo veel mogelijk te voorkomen dat
mensen in een bijstandsituatie zouden komen. Ik ga mij op het ogenblik echter
niet vastleggen op het resultaat, aangezien wij in het kabinet nog beraad
nodig hebben over hoe wij het zullen doen. Uit het feit dat ik spreek over
overgangsrecht en rechtszekerheid mag u echter afleiden dat wij willen komen
tot een fatsoenlijke regeling. Dat is wat ons te doen staat. Zodra de gedachtewisseling
in het kabinet heeft geleid tot conclusies, zullen wij dat melden.De heer Bos (PvdA):Misschien moet u dan iets minder grote woorden gebruiken op het moment
dat u nog niet eens de zekerheid heeft dat u ze waar kan maken.Minister Balkenende:Ik heb niets toe te voegen aan wat ik heb gezegd.De heer Verhagen (CDA):Ik ben blij met de toezegging dat binnen het kabinet gekeken zal worden
naar die overgangsregeling. Een overgangsregeling houdt overigens in dat die
op een gegeven moment ook weer ophoudt. Dat is de overgang naar de nieuwe
situatie. Dat kan wat de CDA-fractie betreft in een aantal gevallen zeker
opgeld doen, maar met betrekking tot met name het punt van de loonsuppletie
is er sprake van een andere situatie. In de nieuwe WAO is het mogelijk je
particulier bij te verzekeren om die loonsuppletie te garanderen. Voor de
mensen die nu in de WAO zitten is dat, juist omdat zij in de WAO zitten, vaak
niet mogelijk. Voor dat element moet een publieke voorziening komen. Ten aanzien
van de andere elementen hebben wij niet meer gevraagd dan de overgangsregeling.
De loonsuppletie zal naar mijn mening blijvend moeten worden geregeld en mag
niet slechts in de overgangssituatie gelden.Minister Balkenende:Dit doet mij denken aan het debat dat een paar weken geleden plaatsvond,
toen ik nog in de positie van fractievoorzitter van het CDA verkeerde. Ik
heb toen in dezelfde bewoordingen aangegeven dat er een publieke voorziening
moet zijn. De nieuwe gevallen hebben namelijk de mogelijkheid om zich particulier
te verzekeren, terwijl degenen die nu in de regeling zitten, die mogelijkheid
niet hebben. Dat is de reden waarom het kabinet moet kijken op welke manier
dit kan worden gerealiseerd. De heer Verhagen heeft gelijk: als je dit alleen
overlaat aan particuliere verzekeringen, heb je een probleem. Dat is logisch,
vandaar dat wij het zorgvuldig gaan bestuderen.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter. Zoals de heer Verhagen terecht zegt, is aan een overgangsregeling
inherent dat de ene regeling uiteindelijk overgaat in een andere regeling.
Die andere regeling is precies de bijstand. De vraag, waarover de premier
zich moet buigen en die ik wil oprekken, is hoe lang het duurt voordat je
in de bijstand zit. Daar zit ik niet op te wachten. Allereerst merk ik op
dat een gedeeltelijk arbeidsongeschikte sowieso aanspraak moet kunnen maken
op een gedeeltelijke WAO-uitkering. Zo is het nu en zo moet het blijven. Ik
begrijp echter dat een grote meerderheid van de Kamer van mening is dat dit
moet veranderen. Vandaar dat is voorgesteld om die mensen te herkeuren en
om die onder de nieuwe regeling te laten vallen, bestaande uit respectievelijk
een WW-uitkering of een bijstandsuitkering. Een publieke regeling moet een
regeling zijn, waardoor mensen niet in de bijstand terechtkomen en niet via
een overgangsregeling alsnog in de bijstand terechtkomen.Minister Balkenende:Ik heb aangegeven dat het kabinet zorgvuldig zal kijken naar dit element
van rechtszekerheid en dat wij zullen komen tot een oplossing voor de groep
mensen, waarover wij spreken. Verder dan dat ga ik op dit moment niet, want
deze discussie leidt feitelijk tot geen andere conclusie. Mij wordt gevraagd
om aan te geven hoe lang het duurt voordat je al dan niet in de bijstand komt.
Die zaken gaat het kabinet nu ordentelijk en goed voorbereid aan de orde stellen.
Daarover zal nog een debat worden gevoerd. Intussen zal het kabinet goed luisteren
naar hetgeen de Kamer zegt.De heer Dittrich (D66):Voorzitter. Tijdens het vorige debat van drie weken geleden heb ik namens
de fractie van D66 aangegeven dat het een fatsoenlijke overgangsregeling moet
zijn. Kan de minister-president wel aangeven of het kabinet dit met voorrang
gaat bespreken, zodat er op redelijk korte termijn plannen komen om aan de
onzekerheid, waarin mensen verkeren van 45 jaar of jonger in verband met de
herkeuringen in de WAO, een einde te maken?Minister Balkenende:Ik leg mij uiteraard op dit moment niet vast op termijnen. Ik heb al aangegeven
dat het kabinet hiernaar zal kijken en dat de maatschappelijke portee van
deze discussie duidelijk is. Het kabinet zal haar conclusies presenteren.
Dit kan het geval zijn in de stukken voor prinsjesdag. Wij doen ons best ervoor,
maar het is een lastig vraagstuk, zoals de Kamer aangeeft. Wij zullen het
zorgvuldig moeten bekijken en wij zullen u zo snel mogelijk hierover informeren.De heer Dittrich (D66):Uiteraard zult u zorgvuldig moeten opereren, maar laat ik u meegeven dat
het wat de fractie van D66 snel moet gebeuren.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Ik heb hier toch een beetje moeite mee. Wij hebben drie weken
geleden over dit onderwerp gesproken. De fracties van CDA en D66 hebben toen
aangegeven dat er een fatsoenlijke regeling moest komen. Nu heeft iedereen
het over een fatsoenlijke overgangsregeling. Ik heb daar moeite mee, omdat
het veranderd is in de tussenliggende periode. Ik weet niet wat er besproken
is, maar toen was het principiële punt dat het ging over verworven rechten
en over bestaande gevallen die op deze wijze werden aangetast. De minister-president
kan nu nog niet zeggen wat de uitkomst zal zijn en hoe het zal worden geregeld.
Betekent dit dat mensen die nu een WAO-uitkering hebben, niet in de bijstand
terecht zullen komen, zoals drie weken geleden werd gesteld? Voor de vraag
hoe hij het zal doen en waar hij het geld vandaan haalt, moet hij vooral de
tijd nemen. Laat hij nu echter aan die mensen de zekerheid geven dat dit niet
zal gebeuren, zoals drie weken geleden werd gesteld.Minister Balkenende:Op deze zojuist reeds gestelde vraag heb ik al antwoord gegeven.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Hoewel het een lastig punt is, wil ik de minister-president
toch aanspreken op het onbevredigende karakter van zijn antwoord. Drie weken
geleden heeft hij zich in de hoedanigheid van fractievoorzitter van het CDA
heel duidelijk uitgesproken over de onwenselijkheid dat meer dan honderdduizend
mensen die duurzaam arbeidsongeschikt zijn – gehandicapten, mensen met
ernstige ziektes – in de bijstand terecht dreigen te komen. Betekent
het vrij vage antwoord dat de minister-president nu geeft dat die mensen wel
degelijk in de bijstand terechtkomen? Hij geeft namelijk geen uitsluitsel.Minister Balkenende:Mijn antwoord is helemaal niet vaag. Ik heb gezegd dat het kabinet dit
probleem duidelijk ziet en ik heb aangekondigd dat binnen de geledingen van
het kabinet op zorgvuldige wijze de mogelijkheden van een regeling worden
onderzocht. Dat betekent dat ik in ieder geval twee dingen niet kan doen.
Ik kan me niet fixeren op een termijn dat alles gereed is. Daarvoor is tijd
nodig. We zullen ons best doen om in de stukken voor prinsjesdag verder te
komen. Mevrouw Halsema vraagt verder om een expliciete garantie. Zover ga
ik niet. Ik refereer aan het punt dat ik enkele weken geleden aanstipte in
een andere hoedanigheid. Daarmee heeft het kabinet te maken, ook op grond
van geluiden van de Kamer. We moeten oog hebben voor de situatie dat nieuwe
mensen die worden gekeurd, nog te maken kunnen krijgen met een particuliere
regeling, maar dat de bestaande groep deze mogelijkheid niet heeft. We trekken
ons dat probleem aan en zullen dat heel zorgvuldig gaan bestuderen. We zullen
langs deze lijnen gaan opereren. Ik kan nu niet verdergaan. Ik zou daarmee
vooruitlopen op de besluitvorming in het kabinet.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Mogen we dan concluderen dat in tegenstelling met uw woorden als fractievoorzitter
drie weken geleden de dreiging van de bijstand voor deze mensen weer opnieuw
aanwezig is?Minister Balkenende:Ik heb het drie weken geleden niet gehad over de bijstand, maar over het
grote probleem dat er twee groepen zijn, waarvan de ene zich wel kan verzekeren
en de andere niet. Dat was mijn ingang in dat debat. Ik heb daar niets aan
afgedaan. We zijn op dit moment binnen het kabinet bezig om daarvoor een oplossing
te vinden. Er zit geen millimeter verschil tussen wat ik toen en wat ik nu
heb gezegd.De heer Van Aartsen (VVD):Voorzitter. Zoals ik gisteren al zei, wachten wij de voorstellen van het
kabinet af. Ik wil graag nog twee vragen stellen. Zou de minister-president
iets meer kunnen zeggen dan hij nu doet over datgene waarover ik gisteren
heb gesproken, namelijk het geven van een impuls aan de reïntegratie?
In het Hoofdlijnenakkoord staat hiervoor in de bijlagen een bedrag van 140
mln ingeboekt. Brengt het dat bedrag ook op?Minister Balkenende:Voorzitter. Dit is bijna telepathie. Mijn tekst gaat verder met de volgende
passage: In antwoord op de vraag van de geachte afgevaardigde de heer Van
Aartsen naar de besparing van 140 mln voor de herbeoordelingen, zou ik het
volgende willen opmerken. De berekeningen van het kabinet zijn gebaseerd op
de veronderstelling dat, gebruikmakend van de keuringscapaciteit in 2005,
de herbeoordeling van circa 10% van de uitkeringsgerechtigden leidt tot een
beëindiging van de uitkering en daarmee een toename van de arbeidsgeschiktheid.
De concrete uitwerking van het overgangsrecht is nog onderwerp van besluitvorming.
Bij deze besluitvorming zal het kabinet de vraag betrekken om eventuele extra
middelen aan te wenden voor reïntegratie, mocht dit overgangsrecht leiden
tot een groter effect. Deze aanwending is dan een optie. Wij zullen dit, zoals
gezegd, verder bekijken. De heer Van Aartsen heeft een suggestie gedaan. Wij
zullen daar in het kabinet verder naar kijken.Voorzitter. Ik kom bij het overleg met de sociale partners, dat door verschillende
fracties ter sprake is gebracht. Er is inmiddels een eerste afspraak gemaakt
tussen sociale partners in de Stichting van de Arbeid en een kabinetsdelegatie
voor 3 juli aanstaande. Er werd het kabinet tegengeworpen dat het de sociale
partners niets te bieden zou hebben. De heer Van Aartsen daarentegen riep
op om geen sleets akkoord te sluiten. Beide benaderingen berusten op een misverstand,
als zouden kabinet en organisaties van werkgevers en werknemers in een sociaal
akkoord onderling iets van elkaar moeten kopen. Niets is minder waar. Het
roemruchte akkoord van Wassenaar uit 1982 was een afspraak op hoofdlijnen
tussen werkgevers en werknemers onderling. Ik noem dat niet sleets maar verstandig
en realistisch. Dat had niets te maken met het bieden van het kabinet. Het
is in het belang van werkgevers en werknemers om zelf tot onderlinge afspraken
te komen over werkgelegenheid door loonmatiging. Zij zijn de partijen die
cao's in de marktsector afspreken. Het is overigens het vermelden waard dat
in de tweede helft van de jaren negentig nauwelijks afspraken tussen kabinet
en sociale partners zijn gemaakt. Pas afgelopen najaar heeft de zorgwekkende
economische situatie weer geleid tot enige afspraken van betekenis tussen
sociale partners en het toenmalig kabinet, zij het voor slechts een jaar. Het ging daarbij om een aantal concrete deelonderwerpen. Ik merk
in de richting van de heer Rouvoet op dat tussen inleidende beschietingen –
die ik tot op zekere hoogte begrijp van organisaties die hun achterban vertegenwoordigen –
en een oorlogsverklaring een groot verschil zit. Het Najaarsakkoord 2003 heeft
dat bewezen. Het kabinet put hier dan ook het vertrouwen uit dat werkgevers
en werknemers als cao-partijen samen bereid en in staat zijn om tot onderlinge
afspraken over loonmatiging te komen en tevens – ik volg de heer Van
Aartsen op dit punt – met het kabinet op deelonderwerpen in overleg
te treden. Een van heel belangrijk deelonderwerp is wat het kabinet betreft
de aanpak van de jeugdwerkloosheid. Dit onderwerp was lange tijd van de agenda
verdwenen maar is inmiddels weer terug. De jeugdwerkloosheid baart mensen
terecht zorgen. Dat onderdeel past bij de door enkele fracties aangehaalde
Lissabon-strategie. De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zal de
Kamer zoals gebruikelijk op de hoogte houden van het verloop van de contacten
van het kabinet met de sociale partners.De heer Marijnissen (SP):Zoals iedereen inmiddels wel weet, worden de mensen met een uitkering
en de ambtenaren de komende vier jaar 4% gekort. Wanneer is de minister-president
nou tevreden over de werkgevers en werknemers? Wat moet hun inzet zijn?Minister Balkenende:Als de collectieve sector, de ambtenaren, de uitkeringen en de marktsector
zo dicht mogelijk bij elkaar zitten, is heel veel gewonnen. Ons doel is dat
de loonontwikkeling die zich in de collectieve sector aftekent, wordt gevolgd
door de marktsector. Op het ogenblik zit de marktsector daar iets boven. Ik
verwijs hierbij kortheidshalve naar de berekening van het Centraal planbureau.
Als de werkgevers en werknemers kiezen voor de lijn die dit kabinet voor ogen
staat, zal dat de structuur van economie versterken. Dat zal leiden tot meer
banen. Die oproep hebben wij gedaan, maar het is een eigen verantwoordelijkheid
van werkgevers en werknemers.De heer Marijnissen (SP):Is er één vezel in uw lijf die denkt dat de vakbeweging
zal instemmen met een jaarlijkse daling van de koopkracht van 1%?Minister Balkenende:De daling van 1% was gekozen met het oog op een langetermijnperspectief.
De koopkracht van ambtenaren wordt op het ogenblik juist door de grote pensioenproblematiek
negatief beïnvloed. Er is daarom alle reden om ervoor te zorgen dat de
problemen van het ABP worden opgelost. Ik meen echter dat de loonmatiging
juist in het belang van de marktsector zelf is. Ik zal ook aangeven waarom.
Dat er per maand 10.000 werklozen bij komen, is een zorg van de vakbewegingen
en werkgevers zelf. Men schiet er immers niets mee op als mensen werkloos
worden. De pensioenproblematiek, die grote zorgen baart, is gebaat bij loonmatiging,
evenals de versterking van de internationale concurrentiepositie van Nederland.
Ik noem nu drie belangrijke zaken die werkgevers en werknemers tot de conclusie
kunnen brengen dat loonmatiging op het ogenblik absoluut gewenst is.De heer Marijnissen (SP):Ik denk dat de minister-president een inschattingsfout maakt. Ik hoop
dat de vakbeweging deze oproep niet zal steunen in die zin dat zij ervoor
pleit dat de arbeiders in dit land vier jaar in de min moeten gaan omdat de
minister-president dat vraagt. Dat heeft niks te maken met het stimuleren
van de economische groei. Daardoor neemt de groei juist af. Het betekent immers
dat de koopkracht van de mensen afneemt en dat heeft nadelige gevolgen voor
de economie.Het is nog erger. Wij hebben ooit geprobeerd om de beschaving in dit land
te laten toenemen door de Koppelingswet in het leven te roepen. Dat was de
wet met de IA-ratio, maar daarover zullen wij het nu maar niet hebben. Gelet
op die wet handelt de minister volgens mij onwettig. Ik wil weleens weten
hoe de minister dat gaat doen. Die wet bepaalt immers dat de uitkeringen en
de ambtenarensalarissen de gemiddelde groei van de cao-lonen moet volgen.
Hoe wil de minister daaronderuit komen?Minister Balkenende:U spreekt over het maken van een inschattingsfout. Eén inschattingsfout
maak ik niet: als de loonmatiging niet wordt betracht, zal dit nadelige effecten
hebben op de werkgelegenheidsontwikkeling, de pensioenproblematiek en de concurrentiepositie.
Dat weet ik zeker.Inderdaad, de Kamer en het kabinet zijn afhankelijk van hetgeen de sociale
partners uiteindelijk overeenkomen. Dat is de realiteit. Juist in deze tijd,
waarin ook wordt gesproken over een gelijkmatige inkomensontwikkeling, zou
die loonmatiging een mes kunnen zijn dat aan meer kanten snijdt. Ik hoop dan
ook dat het appèl dat wij hebben gedaan, wordt opgepakt. Dat is in
het belang van iedereen.De heer Marijnissen (SP):Het is uitgesloten dat de vakbeweging hiermee zal instemmen. De minister-president
weet dat. Wat de minister doet is de lonen en uitkeringen ontkoppelen; hij
schaft de desbetreffende wet af. Gaat het kabinet nog voorstellen deze wet
af te schaffen?Minister Balkenende:De heer Marijnissen moet goed naar mij luisteren. Wij beginnen met een
appèl op de sociale partners om over te gaan tot de absoluut noodzakelijke
loonmatiging. Ik vraag de sociale partners niet te matigen omdat dit kabinet
dat zo van belang vindt. Ik doe dit appèl omdat het in het belang is
van de werkgelegenheid, de toekomst van de Nederlandse economie en de aanpak
van de pensioenproblematiek. Dat is niet alleen in ons belang, maar in ieders
belang. Wordt dat appèl gehonoreerd, wat ik hoop, dan is de zaak van
de koppeling opgelost omdat de gelijkwaardigheid mogelijk is. De juridische
mechaniek is een punt van nadere afweging voor het kabinet. Die zullen wij
dan verder bekijken. In dit stadium heb ik te maken met het overleg met sociale
partners en de loonontwikkeling. Ik heb aangegeven wat naar onze taxatie het
verstandigst is.De heer Bos (PvdA):Ik hoor de minister-president zeggen dat hij afhankelijk is van het overleg
tussen werkgevers en werknemers bij de vraag of die loonmatiging wel of niet
tot stand zal komen. Betekent dit dat hij afstand neemt van de uitlatingen
van de minister van Sociale Zaken dat hij niet uitsluit, als de sociale partners niet uit zichzelf tot loonmatiging komen, dat een loonmaatregel
aan de orde komt, een wettelijke dwang om de loonmatiging alsnog tot stand
te brengen?Minister Balkenende:Ik sluit mij aan bij de opmerking van de minister van Sociale Zaken dat
dit een theoretische optie is en dat er geen voornemen is om te komen tot
een loonmaatregel.De heer Bos (PvdA):Maar u sluit dat dus niet uit?Minister Balkenende:Wanneer wij in Nederland een crisis zouden meemaken...De heer Bos (PvdA):Gewoon even het antwoord op de vraag.Minister Balkenende:U vraagt of ik dat uitsluit. Ik heb dat ook voor de radio gezegd. Het
is helemaal niets nieuws, wat u nu vraagt. Wanneer wij een dramatische economische
ontwikkeling zouden krijgen en de loonontwikkeling zou veel te fors zijn,
dan kun je dat nooit uitsluiten.Maar ik heb ook gezegd, en dat herhaal ik nu, dat het veel beter is om
te overtuigen. In antwoord op de heer Marijnissen heb ik geprobeerd, aan te
geven waarom het van belang is om te komen tot loonmatiging. Met overtuigen
schiet je uiteraard veel meer op dan met maatregelen.Het laatste punt is dat u heel goed weet hoe dit is gegaan. Er is aan
de minister van Sociale Zaken gevraagd: als de zaak niet wordt gevolgd wat
betreft loonmatiging, wat kun je dan doen. Toen is er niet meer en niet minder
dan een theoretische optie geschetst. Het is niet het voornemen van het kabinet
om daartoe over te gaan, maar wij proberen te overtuigen.De heer Bos (PvdA):Ik hoor goed wat u zegt. U hecht zeer aan het vrije overleg, maar als
er niet uitkomt wat u wenselijk vindt, sluit u niet uit dat u het wettelijk
op zult leggen.Minister Balkenende:U gaat veel verder in uw formulering dan ik zo-even heb gedaan.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U weet ook dat voor het treffen van een loonmaatregel heel specifieke
condities zijn geformuleerd. De vraag is of u daarvan wilt afwijken.Minister Balkenende:Ik heb net antwoord gegeven op de vraag die de heer Marijnissen hierover
heeft gesteld. Dat blijf ik niet herhalen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Marijnissen heeft gesproken over loonmatiging, maar ik vraag naar
de loonmaatregel. De heer Marijnissen heeft heel aardig gewezen op strijdigheid
met de Koppelingswet. De loonmaatregel die u als theoretische mogelijkheid
boven de markt houdt, is ook in strijd met mensenrechtenverdragen. De heer
Van der Heijden, voorzitter van de mensenrechtencommissie van de ILO, heeft
erop gewezen dat deze in strijd is met de vakbondsvrijheid. Als deze u niet
aan het hart gaat, moet zij minister de Geus als oud-vakbondsman in ieder
geval aan het hart gaan.Minister Balkenende:Laten wij nu niet meer van deze discussie maken dan nodig is. Het is geen
voornemen van het kabinet om te komen tot een loonmaatregel, maar het is alleen
geschetst als een theoretische optie. Wij doen een appel, want wij willen
overtuigen, zodat wij daar niet aan toe hoeven te komen, laat staan dat wij
nu moeten praten over het juridisch kader, want ik ken die discussie.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het is fijn dat u die discussie kent. Ik neem aan dat u zich eraan houdt.
Dat is altijd het gevaar van discussies over proefballonnetjes. Wij zijn niet
begonnen met de discussie over de loonmaatregel, maar het kabinet heeft deze
gestart. Ik kan alleen maar constateren dat het kabinet de dreiging van een
loonmaatregel in de lucht laat hangen.Minister Balkenende:Hebt u de brief in het dagblad Trouw gelezen van degene die de vraag heeft
gesteld aan de heer De Geus bij die CDA-bijeenkomst? Dit was geen proefballon
van de minister van Sociale Zaken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De minister van Sociale Zaken is altijd verantwoordelijk voor zijn antwoorden,
dat weten wij hier als geen ander.Minister Balkenende:Stel dat u mij de vraag stelt: mijnheer Balkenende, hoe kunnen wij zorgen
dat wij een begrotingsoverschot hebben van 2%, ik noem maar wat. Dan zeg ik:
wij kunnen de lasten aanzienlijk verzwaren om tot een beter saldo te komen.
Dat zou ik kunnen zeggen als een theoretische optie. Overweeg ik dat? Nee.Als iemand vraagt aan de minister van Sociale Zaken welke mogelijkheden
er zijn en als deze naar eer en geweten antwoord geeft over deze mogelijkheden,
dan is het geen proefballon of het geven van een optie, maar het is niet meer
dan zeggen wat theoretisch denkbaar is. Tegelijkertijd heeft hij gezegd dat
dit niet wordt overwogen. Laten wij er niet meer van maken dan het is. Het
was geen proefballon, laten wij dat met elkaar vaststellen.De motor van onze economie hangt samen met onderwijs en kennis. Onze toekomstige
welvaart en werkgelegenheid zijn voor een belangrijk deel afhankelijk van
kennis, als belangrijkste wapen in de internationale concurrentieslag, als
ingrediënt voor vernieuwing en innovatie en als drijvende kracht achter
productiviteitstoename en economische groei. Niet voor niets is kennis in
het Hoofdlijnenakkoord tot prioriteit verklaard. Verschillende sprekers hebben
het belang hiervan gisteren onderschreven.Een prioriteit voor kennis sluit tevens aan bij de afspraak die in Lissabon
met de EU-partners is gemaakt, om de Europese economie de komende jaren te
laten uitgroeien tot de meest innovatieve en concurrerende economie ter wereld.
Nederland heeft de ambitie om binnen Europa tot de koplopers te behoren en
daar zal dit kabinet sterk op inzetten. Het Hoofdlijnenakkoord formuleert
niet alleen de opdracht hiertoe, maar biedt daarvoor ook mogelijkheden. Ik
wil in dat verband op twee specifieke punten ingaan in relatie tot de inbreng
van de Kamer gisteren, te weten de extra investeringen in kennis en het innovatieplatform.Ondanks de moeilijke budgettaire situatie komt de komende periode voor
onderwijs en onderzoek extra geld beschikbaar. Het betreft een bedrag dat
oploopt tot 800 mln euro structureel. In het interruptiedebatje hierover tussen
de heren Dittrich en Bos kwam aan de orde dat hier tegenover ook bezuinigingen
op onderwijs staan. Inderdaad wordt 100 mln op de begroting
bespaard door een bundeling van de diverse regelingen voor het onderwijsachterstandenbeleid.
Die besparing gaat niet ten koste van het beleid, maar wordt verdiend doordat
de middelen beter op elkaar worden afgestemd en dus efficiënter worden
benut.Natuurlijk levert ook de sector onderwijs zijn bijdrage aan het algemene
matigingsbeleid dat van de hele collectieve sector en de marktsector wordt
gevraagd. Gegeven de algemene economische en budgettaire problematiek is dat
onvermijdelijk. Dat hiertegenover een specifieke intensivering staat van 800
mln euro voor onderwijs en onderzoek, nieuw geld, geeft aan hoe belangrijk
het kabinet deze prioriteit vindt. Het is een verkeerde voorstelling van zaken
om deze geheel verschillende posten met elkaar te willen salderen. Aan nieuw
geld komt, hoe je het wendt of keert, 800 mln euro beschikbaar.Er zijn gisteren ook vragen gesteld over de besteding van extra middelen
voor onderwijs en onderzoek. Voor 100 mln hiervan staat de besteding vast.
Dit bedrag wordt toegevoegd aan de fiscale regeling voor de stimulering van
onderzoek en ontwikkeling in bedrijven. Voor de overige 700 mln wordt de besteding
op prinsjesdag bekend. Daarop kan ik dus niet vooruitlopen. Ik zeg dat in
antwoord op vragen van de heren Dittrich en Verhagen. Helder is wel dat dit
bedrag gericht zal worden ingezet, dat wil zeggen in overeenstemming met de
prioriteiten uit het Hoofdlijnenakkoord.Het kabinet zal vooraanstaande personen uit het bedrijfsleven en de kennisinfrastructuur
uitnodigen in het innovatieplatform zitting te nemen. Als de samenstelling
bekend is, hoort de Kamer dat snel. Ik verwacht veel van dit platform. Het
kan het kabinet helpen bij het opstellen en uitvoeren van een krachtige kennisstrategie.
Daarbij gaat het om vragen als: hoe komen wij tot een integrale aanpak, hoe
kunnen bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid effectiever samenwerken,
waar ligt onze kracht op het gebied van het internationaal concurreren met
kennis, waar liggen belemmeringen voor innovatie en hoe kunnen wij die wegnemen,
welke sectoren kunnen wij extra uitdiepen en waar liggen de kansen van Nederland?
Uiteraard kunnen de ideeën die het platform aandraagt er mede toe leiden
dat het beschikbare budget anders moet worden ingezet. Daarover zal het kabinet
op dat moment een besluit moeten nemen. Ik verwacht bovendien ook bijdragen
van de partners in het platform zelf. Dat is echter iets anders dan het platform
verantwoordelijk maken voor de verdeling van extra middelen voor onderwijs
en onderzoek. Dat blijft immers de verantwoordelijkheid van het kabinet en
de verantwoordelijke bewindspersonen zelf.Voor de bevordering van de economie moeten wij ook kijken naar de administratieve
lasten. Minder regels is een van de hoofddoelstellingen van het kabinet. Het
is nodig voor het straks weer op gang krijgen van onze economie. Ondernemen
moet de ruimte krijgen. Als wij willen dat Nederland opveert met de rest van
de wereldeconomie moeten wij af van een groot deel van de als verstikkend
ervaren regelgeving.Dit is niet het eerste kabinet dat belooft, de administratieve lasten
voor het bedrijfsleven terug te dringen. Tot nu toe bleken de resultaten echter
steeds achter te blijven bij de verwachtingen. Wij willen aan die tendens
een einde maken. Tegen de heer Verhagen zeg ik: houdt u ons daaraan, maar
neemt u alstublieft de oproep van de heer Dittrich even serieus. Een deel
van de verplichtingen die het bedrijfsleven worden opgelegd, vindt zijn oorsprong
immers hier in dit huis.Wat gaan wij doen? De departementen hebben inmiddels vrijwel allemaal
de nulmeting afgerond. Wij weten waar wij nu staan en ten opzichte waarvan
wij moeten meten. Het doel is duidelijk. De administratieve lasten bedragen
circa 11 mld. In het Hoofdlijnenakkoord is gesproken over een vermindering
van een kwart. Dat is wat ons te doen staat. Jaarlijks worden de verdere reductiemogelijkheden
opgenomen in de begrotingsvoorstellen. Dat die reductiemogelijkheden er zijn,
leidt geen twijfel. Als voorbeeld noem ik het onderzoek dat onlangs door Actal
is gedaan naar de arbeids- en publieksveiligheid. Het is opgenomen in het
jaarverslag van Actal. U kunt het allemaal lezen. Uit het onderzoek blijkt
dat bedrijven te maken krijgen met vergunningaanvragen die bij twee of soms
bij meer instanties moeten worden ingediend. Een voorbeeld is de vergunningaanvraag
voor grensoverschrijdend vervoer bij de ministeries van VROM en Verkeer en
Waterstaat. Een ander voorbeeld is de bouwvergunning voor slachthuizen die
ook bij verschillende instanties moet worden aangevraagd. Voor ondernemingen
leiden al die handelingen tot extra kosten. Bundeling van dit soort procedures
levert besparingen op. Hetzelfde geldt voor de vele inspecties en keuringen
die door overheidsorganen worden verricht. Dat die inspecties en keuringen
moeten plaatsvinden is onomstreden, maar door ze tegelijkertijd te verrichten,
wordt de last voor het bedrijfsleven zoveel mogelijk beperkt. Om dit soort
voorbeelden gaat het ons. Stroomlijning en bundeling zorgen niet alleen voor
een lastenreductie maar nemen naar mijn stellige overtuiging ook een hoop
ergernis weg. Departementen moeten hiermee aan de slag. Wat er van die plannen
wordt gerealiseerd, zal deel uitmaken van de jaarlijkse verantwoordingsstukken.
Met de heer Van Aartsen ben ik het eens dat ICT daarin zeker een rol zal moeten
spelen. Om optimale resultaten te behalen, zullen departementen moeten samenwerken.
Dat heeft dus ook de volle aandacht van het kabinet.Met de verankering van administratieve lasten in begroting en verantwoording
kan ook de rol van de Kamer veranderen. Waar tot nu toe, als het over de administratieve
lasten ging, vooral de coördinerend minister werd aangesproken, zal nu
in het kader van de begrotingsbesprekingen juist ook de vakminister moeten
worden aangesproken op zijn of haar plannen en het uiteindelijke resultaat.
Dus mijnheer Verhagen, u mag niet alleen de minister van Financiën maar
het hele kabinet aan die 25% houden.De heer Verhagen (CDA):Daar ben ik blij mee. Bij de taakverdeling heeft de minister van Financiën
zich een heel duidelijke rol toegeëigend op met name het punt van het
taakstellend claimen van de besparingen die door het verminderen van de administratieve
lastendruk kunnen worden gerealiseerd. Wat mij betreft, kan het dus niet zo
zijn dat hij wel de opdracht geeft, maar er niet op toeziet dat het ook gerealiseerd
kan worden.Minister Balkenende:Mijnheer Verhagen, als ik mij niet vergis, was u één van
de leden van het CDA-onderhandelingsteam. U zegt dat de minister van Financiën
zich iets zou hebben toegeëigend. Ik herinner u dan toch aan de afspraken
die tijdens die onderhandelingen zijn gemaakt over de taakverdeling tussen
Economische Zaken en Financiën. U was er zelf bij. Voorts zal een goede
afstemming plaatsvinden tussen de minister van Financiën en de minister
van Economische Zaken. EZ is immers het aanspreekpunt van ondernemend Nederland.
Het geeft echter wel aan dat er een grote betrokkenheid van het kabinet is
om werkelijk tot resultaten te komen. Dat Financiën dan ook duidelijk
kijkt naar de financiële aspecten, is alleen maar winst voor deze operatie.
Ik denk dat er een goede basis is voor het te bereiken succes.Voorzitter. Zoals gezegd, met de verankering van administratieve lasten
in begroting en verantwoording kan de rol van de Kamer veranderen ten aanzien
van zaken die betrekking hebben op het bedrijfsleven. Het kabinet is het met
de CDA-fractie eens dat de aandacht zich ook moet richten op gemeenten, provincies,
waterschappen, publiekrechtelijke bestuursorganen en niet in de laatste plaats
richting Brussel. Veel van onze wetgeving is immers een rechtstreekse vertaling
van hetgeen in EU-verband wordt besloten. Nederland vraagt in Brussel continu
om aandacht voor deze lasten. Het streven is erop gericht hiervoor ook een
belangrijke plaats te reserveren op de agenda tijdens het Nederlandse voorzitterschap
in 2004.Voorzitter. Ik kom toe aan een ander onderdeel van mijn betoog: de grote
steden, de leefbaarheid en de integratie. De leefbaarheid in de grote steden
en oude wijken heeft de aandacht van dit kabinet. Met name de heer Bos is
daar ook duidelijk op ingegaan. Ik ken ook zijn belangstelling voor dit onderwerp.
Niet voor niets is in het Hoofdlijnenakkoord expliciet opgenomen dat het grotestedenbeleid
wordt voortgezet. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met de steden die lokaal
maatwerk zullen moeten realiseren. Bij de aanpak in de steden gaat het om
een samenhangend pakket maatregelen op fysiek en sociaal terrein en op het
gebied van werk, economie en veiligheid. Dat zijn samen de vier pijlers van
het grotestedenbeleid. De steden dienen zo veel mogelijk ruimte te krijgen
voor datgene waar het echt om moet gaan: resultaten. Het kabinet staat, aldus
het Hoofdlijnenakkoord, daarom welwillend tegenover het pleidooi van de grote
steden om hun bevoegdheden en mogelijkheden te verruimen voor zover deze ontoereikend
zijn om de problemen in de eigen stad, waaronder de aandachtswijken, succesvol
aan te pakken.Voor 2004 zijn in aanvulling op de huidige convenantperiode nadere afspraken
in voorbereiding op het terrein van veiligheid en inburgering. Bovendien stelt
het Rijk een expertteam GSB in om de steden oplossingen aan te reiken voor
het versnellen van de uitvoering en voor het opheffen van stagnaties. Ook
voor de convenantperiode 2005-2009 maken Rijk en steden nieuwe resultaatsafspraken.
Voorts stimuleert het kabinet de actieve rol van inwoners bij het nemen van
maatregelen. De impuls "onze buurt aan zet" heeft in de huidige GSB-periode
al veel energie losgemaakt bij een deel van de bevolking in aandachtswijken.
De betrokkenheid van inwoners maar ook van bedrijven en instellingen is ook
voor de volgende periode een van de uitgangspunten van het grotestedenbeleid.
Het tegengaan van de verpaupering in de steden betekent naast het tegengaan
van criminaliteit en verpaupering ook met meer variatie bouwen, zodat steden
aantrekkelijk blijven voor middeninkomens en hoge inkomens. Onder regie van
de gemeenten moeten deze vaak eenzijdige wijken met een overmaat aan kleine
goedkope huurwoningen aangepakt worden, samen met onder meer de woningcorporaties,
projectontwikkelaars, politie, justitie, winkeliers en bedrijven. Om dit te
realiseren, rekent het kabinet op onderlinge solidariteit binnen de corporatiesector.De heer Bos (PvdA):Het zijn mooie woorden over wijkverbetering en het toenemen van de diversiteit.
Waarom laat u de bezuiniging die onder uw vorige kabinet al is aangekondigd
op het budget voor de stadsvernieuwing dan in stand?Minister Balkenende:Het investeringsbudget stedelijke vernieuwing is, zoals de heer Bos weet,
bedoeld om de herstructureringsprocessen te stimuleren en investeringen stevig
te bevorderen. De minister van VROM beziet op dit moment op welke wijze de
financiële taakstelling van 360 mln euro door het ministerie zal worden
ingevuld. Daarbij zal het belang van het investeringsbudget stedelijke vernieuwing
voor de voortgang van de herstructurering nadrukkelijk worden meegenomen.
Ik wijs u erop dat het budget ISV voor de periode 2005-2009 altijd nog 1,3
mld is en dat is toch een aanzienlijk bedrag.De heer Bos (PvdA):U zegt terecht dat er een groot probleem is in de steden. Wij moeten proberen
om sneller gevarieerder te bouwen, omdat er veel andere problemen aan gerelateerd
zijn: veiligheid, integratie en onderwijs. De bezuiniging die slaat op het
potje geld dat dit mede mogelijk moet maken, laat u in stand. Het enige dat
u vandaag kunt zeggen, is dat wij nog 350 mln extra moeten bezuinigen, maar
dat wij het misschien voor elkaar kunnen krijgen dat dit bedrag niet ook betrekking
heeft op de stedelijke vernieuwing.Minister Balkenende:Er zal worden gekeken naar de invulling van dat bedrag. Overigens zijn
wij het eens over het belang van het grotestedenbeleid. De elementen die u
naar voren hebt gebracht, zal de minister die daarmee is belast ook zeker
ter harte nemen. Ik wijs u ook nog op iets anders. Wij zitten in een moeilijke
tijd en u zult begrijpen dat het lastig is om garanties te bieden. Dat betekent
dat alle participanten hun steentje zullen moeten bijdragen. Daarom willen
wij kijken wat de mogelijkheden bij de corporaties zijn. Zij moeten zich ook
inzetten voor versterking van de kwaliteit in de wijken. Dat veronderstelt
een eigen verantwoordelijkheid van de woningcorporatiesector. Wij zullen uiteraard
onze contacten benutten om te komen tot een betere leefbaarheid in de wijken
waar u en ik het over hebben.De heer Bos (PvdA):Nu hebben vele kabinetten voor u al geprobeerd om de corporaties aan te
zetten tot het nemen van die verantwoordelijkheid. Meer welvarende corporaties
worden gestimuleerd om hun kapitaal, dat ooit door ons allemaal is opgebracht, in te zetten in buurten en wijken waar meer arme corporaties werken.
Wij hebben talloze jaren geprobeerd om de corporaties daartoe te bewegen,
maar het is tot nu toe nog niet gelukt. Legt u zich daarbij neer of bent u
bereid op korte termijn wettelijke maatregelen te nemen als dat weer niet
lukt?Minister Balkenende:De lastige discussie over de verevening hoeven wij niet over te doen,
maar wij kunnen bij de toedeling van middelen wel kijken met welke corporaties
wij te maken hebben, met een kapitaalkrachtige corporatie of met een zwakkere
corporatie. Dan werk je toch aan een correctie, waarmee ook de corporatiesector
bijdraagt aan versterking van de leefbaarheid, met name in achterstandswijken.De heer Bos (PvdA):Ik constateer dat u het in stand houden van de bezuiniging van uw vorige
kabinet en het benadrukken van de verantwoordelijkheid van corporaties uiteindelijk
belangrijker vindt dan het van de grond komen van stadsvernieuwing.Minister Balkenende:Ik loop niet weg voor besluiten over financiële zaken en die zal
ik hier niet ongedaan maken. Ik heb aangegeven dat het ministerie van VROM
zal bekijken hoe het taakstellende bedrag van 360 mln zal worden ingevuld.
Dit debat is ook bedoeld om te kijken hoe Kamer en kabinet denken over het
probleem van de stedelijke vernieuwing en de problematiek van de aandachtwijken.De heer Marijnissen (SP):Ik begrijp dat de woningbouwproductie in Nederland nu 50.000 is. Dat zou
80.000 moeten zijn om de groei te kunnen honoreren, maar dan hebben wij het
nog niet eens over de vervanging. Wat is het antwoord van het kabinet hierop?Minister Balkenende:Ik heb daar op dit moment geen concreet antwoord op. Ik zal daar in tweede
termijn op terugkomen. Ik zeg toe dat ik informatie zal inwinnen over het
groeivolume.De heer Verhagen (CDA):In het Hoofdlijnenakkoord staat ook dat ter stimulering van het saneren
van oude wijken gewerkt wordt aan versoepelingen in de Onteigeningswet. Een
ander element is het voorkomen van dubbele overdrachtsbelasting. Wanneer kunnen
wij de concrete uitwerking daarvan tegemoet zien?Minister Balkenende:Zoals u weet, zijn wij de komende weken en maanden bezig met de begrotingsvoorbereidingen.
Dan zullen de verschillende elementen die hier aan de orde zijn gesteld ook
nader worden gewogen. Het eerste moment waarop deze zaken aan de orde zullen
komen, zal de indiening van de begroting zijn.De heer Verhagen (CDA):Gelet op het feit dat die onderwerpen niet alleen in het debat naar voren
zijn gebracht, maar ook zijn terug te vinden in het Hoofdlijnenakkoord, kunnen
wij er dus van uitgaan dat bij de behandeling van de komende begroting concrete
voorstellen worden gedaan?Minister Balkenende:Als u doelt op de volledige periode, moet u het beleidsprogramma voor
de periode tot 2007 bekijken. Als u daarentegen doelt op maatregelen die betrekking
hebben op het komende begrotingsjaar, dan vindt u een en ander uiteraard terug
in de begrotingshoofdstukken voor het jaar 2004.Voorzitter. Het kabinet geeft nadrukkelijk prioriteit aan de inburgering
van nieuwkomers en oudkomers. De verantwoordelijkheid daarvoor legt het kabinet
niet meer voornamelijk bij de overheid, maar bij de migranten zelf. Nieuwkomers
en oudkomers worden allereerst aangesproken op hun eigen rol om zelf een actieve
bijdrage te leveren aan hun plaats in de Nederlandse samenleving. De noodzakelijke
ombuigingen gaan daarom niet ten koste van de kwaliteit en effectiviteit van
het beleid. Een betere kwaliteit en effectiviteit van het beleid wordt onder
andere bevorderd doordat een inburgeringsexamen moet worden gehaald. Het kabinet
zorgt met twee concrete maatregelen voor een kwaliteitsimpuls bij de inburgering.
De eerste maatregel is de directe koppeling van de inburgering aan de verblijfsstatus.
De tweede is dat het aanbod wordt vrijgelaten; de huidige gedwongen winkelnering
wordt losgelaten. De combinatie van die twee maatregelen betekent dat onderwijsinstellingen
expliciet worden gedwongen om kwaliteit te leveren.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De minister-president stelt dat inburgering en verblijfsstatus met elkaar
worden verbonden. Geldt dat ook voor politieke vluchtelingen? Krijgen zij
pas een definitieve verblijfsstatus als zij hun inburgeringsexamen hebben
gehaald? Worden zij tot die tijd steeds bedreigd door de angst van uitzetting?Minister Balkenende:Ik heb nu de algemene lijn uiteengezet. Men krijgt een tijdelijke status.
De definitieve status wordt verleend als men de taal beheerst. Dat staat ons
voor ogen. Wij zullen dan ook langs die lijn opereren. Als iemand als politieke
vluchteling in Nederland komt, geldt ook de vraag wanneer hij zich hier definitief
mag vestigen. De taaleisen worden op die manier bekeken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik stel de vraag omdat sprake is van een vrij grote overgang. Het verlenen
van een definitieve verblijfsvergunning aan politieke vluchtelingen is altijd
ingegeven geweest door de gevaren elders. Omdat mensen worden bedreigd door
de dood en door martelingen, dienen zij hier in zekerheid een nieuw bestaan
te kunnen opbouwen. De minister-president zegt dat die zekerheid niet meer
wordt geboden, behalve als men de taal voldoende spreekt. Tot dat moment bestaat
de mogelijkheid dat men wordt teruggestuurd naar een land waar men vervolging
heeft te vrezen.Minister Balkenende:Het asielrecht is bedoeld om ervoor te zorgen dat degenen die in eigen
land worden verdrukt of vervolgd, hier kunnen worden toegelaten. Als mensen
zich in Nederland vestigen omdat zij niet meer terugkunnen – en dit
wordt in de procedure vastgelegd – is het logisch dat zij erbij horen.
In dat geval moet ook sprake zijn van taalbeheersing. Als zij de taal niet
beheersen, kunnen zij geen deelhebben aan de Nederlandse samenleving. Ik neem
aan dat het ook de intentie van mevrouw Halsema is dat mensen die definitief
hier blijven, erbij horen en de taal spreken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat is vanzelfsprekend. Daarom zouden wij ook nooit bezuinigen op bijvoorbeeld
inburgeringsbudgetten, zoals het kabinet wel doet. Dat is echter
een andere kwestie. Mijn punt is echt principieel. Het gaat hierbij om de
vraag op welke manier je politieke vluchtelingen behandelt. Wij hebben het
over mensen die, in de oude taal, een A-status hebben. Zij worden in hun land
van herkomst bedreigd door marteling of door de dood. Laat je hen alleen voorwaardelijk
toe, zoals de minister-president wil, of acht je de bedreiging zo ernstig
dat de mensen welkom zijn en zekerheid wordt geboden?Minister Balkenende:Als mensen niet terugkunnen vanwege een vervolging, kan het niet-beheersen
van de Nederlandse taal geen reden zijn om hen terug te sturen. Dat zie ik
ook wel in. Het gaat ons erom dat al het mogelijke in het werk wordt gesteld
om mensen die in Nederland blijven en tot de Nederlandse samenleving gaan
behoren, de taal te laten beheersen. Als je de taal niet beheerst, maak je
er geen deel van uit. Dat is feitelijk wat ons beweegt.Voorzitter. De heer Bos had een vraag gesteld over de wachtlijsten voor
taallessen. Op dit moment zijn er geen wachtlijsten voor inburgering van nieuwkomers.
Voor oudkomers geldt een gemiddelde wachtlijst van vier maanden. Oudkomers
die taalles nodig hebben, staan dus niet meer eindeloos op een lijst. Het
kabinet zet in op het bekorten van de wachttijd en de gemeenten hebben daarvoor
aanvullende middelen.De heer Bos (PvdA):Wat zijn die aanvullende middelen?Minister Balkenende:Het zijn de middelen die momenteel op lokaal niveau worden vrijgemaakt
voor deze activiteiten. In tweede termijn zal ik nadere, concrete informatie
geven.Voorzitter. De heer Van Aartsen vroeg op welke manier wij voorkomen dat
Nederland een eilandenrijk van minderheden wordt, waarbij iedereen zich terugtrekt
in zijn eigen cultuur. Het adagium van dit kabinet is "meedoen". Het wil stimuleren
dat mensen actief deelnemen aan de samenleving op buurtniveau, in het werk,
met sport of in een vrijwilligersorganisatie. Dit voorkomt dat mensen zich
zodanig terugtrekken in hun eigen cultuur dat contacten met de samenleving
worden belemmerd. Bestrijding van discriminatie is essentieel om de samenhang
in onze maatschappij te behouden. Tegen discriminatie zal de overheid hard
optreden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Ik heb een vraag gesteld over de passage in de regeringsverklaring
ten aanzien van migranten en asielzoekers. Daarin staat dat leven in Nederland
niet vrijblijvend is. Deze waarschuwende woorden worden ten aanzien van geen
enkele andere groep uitgesproken, alleen ten aanzien van migranten en minderheden.
Wat wordt daarmee bedoeld?Minister Balkenende:U hebt gelijk, u hebt deze vraag gesteld. Wanneer wij zeggen dat leven
in Nederland niet vrijblijvend is, richt zich dat naar mening van het kabinet
tot allen. Wij bedoelen daarmee het beheersen van de taal, meedoen aan de
samenleving. Omgekeerd heb ik net een opmerking gemaakt over discriminatie,
hoe je met elkaar omgaat in de samenleving. Het richt zich tot allochtoon
en autochtoon. Als wij het in de discussie over waarden en normen hebben over
de vraag hoe wij met elkaar omgaan, is dat een boodschap die tot iedereen
is gericht. Leven in Nederland is niet vrijblijvend. Als wij een appel doen
aan mensen om erbij te horen en om mee te doen, om je respectvol te gedragen
ten opzichte van anderen, dan hangt dat daar allemaal mee samen. Wanneer dus
de indruk zou ontstaan dat deze opmerking uitsluitend betrekking zou hebben
op allochtonen, op nieuwkomers om hen zo te noemen, dan is dat geen correct
beeld.Voorzitter. Juist nu Nederland in een recessie zit, blijft aandacht voor
de kwaliteit van de leefomgeving nodig. Net zomin als wij de staatsschuld
onverminderd kunnen laten oplopen, moet er een milieuschuld worden opgebouwd.
Toekomstige generaties moeten minstens zoveel kansen op ontplooiing en ontwikkeling
hebben als wij zelf. Om toekomstige generaties een leefbaar land na te laten,
moeten het milieu, de natuur, het wonen en de hoofdinfrastructuur verantwoord
worden beheerd en ontwikkeld.De heer Dittrich vroeg of het kabinet milieubewust consumeren, natuur-
en milieueducatie en maatschappelijke initiatieven stimuleert. Hierop kan
ik volmondig ja zeggen. In navolging van de VN-conferentie "World Summit on
Sustainable Development" (WSSD) in Johannesburg zijn diverse activiteiten
opgestart en ontplooid. Eind 2002 is het eerste deel van het actieprogramma
"Duurzame daadkracht" verschenen. Hierin staat aangegeven wat Nederland in
internationaal verband onderneemt op het terrein van duurzame ontwikkeling.
Binnenkort komt het kabinet met het tweede deel van het actieprogramma. Hierin
zal staan wat de overheid in Nederland allemaal onderneemt om structureel
duurzame ontwikkeling te bevorderen. Het gaat om concrete acties, variërend
van maatschappelijk verantwoord ondernemen tot natuur- en milieueducatie.De heer Van der Vlies vroeg of er wel voldoende vaart wordt gemaakt met
het nadenken over alternatieven voor olie en gas. De overgang naar een duurzame
energiehuishouding vereist een omslag, net zo goed als de overgang naar een
duurzame landbouw en een duurzaam mobiliteitssysteem. Een dergelijke omslag
gaat natuurlijk niet van de ene op de andere dag. De aanzetten zijn aanwezig.
Het kabinet zal de samenwerking met kennisinstellingen, markt en overheid
verder stimuleren om de vereiste maatschappelijke veranderingsprocessen in
gang te zetten. Dat is in lijn met de nota "Vaste waarden, nieuwe vormen"
die staatssecretaris Van Geel in november 2002 heeft uitgebracht.In reactie op de heer Dittrich kan ik aangeven dat het "vervuiler betaalt"-principe
een van de basisprincipes is van het milieubeleid. Slechts door het hanteren
van dit principe en door het bewerkstellingen van innovaties kan een verdere
ontkoppeling van economische groei en milieudruk worden gehandhaafd. Internaliseren
van milieukosten, zoals door vergroening van het belastingstelsel, komt voort
uit deze zienswijze. Behoud en versterking van natuur en milieu vragen om
een actieve aanpak, niet alleen nationaal, maar ook op Europese en internationale
schaal. Actieve inzet in Europa is belangrijk, omdat meer dan 80% van de milieuregelgeving
uit Brussel komt. Bovendien kunnen op Europees niveau ambitieuze milieudoelstellingen
worden gerealiseerd, zonder onevenredige negatieve effecten
op de Nederlandse sociaal-economische ontwikkeling.De heer Van der Vlies heeft voorts aandacht gevraagd voor een snelle aanpak
van de ruimtelijke ordening, de herstructurering en reconstructie van het
platteland. Ik onderstreep dit ten volste. Bij de betreffende provincies zal
worden aangedrongen op snelle afronding van de reconstructieplannen, zodat
integrale uitvoering kan starten. Met de fractie van het CDA meent het kabinet
dat de verbetering van de bereikbaarheid in ons land een thema is dat continu
aandacht vraagt. De noodzaak hiervan kan niet los worden gezien van het bredere
streven van het kabinet om Nederland klaar te stomen voor economisch herstel.
Als de wereldhandel weer aantrekt, mag onze economie niet direct letterlijk
weer tot stilstand komen, omdat de wegen steeds voller worden en het openbaar
vervoer niet goed functioneert.De heer Dittrich (D66):Ik wil nog een opmerking maken over het natuurbeleid. Mevrouw Halsema
vroeg mij gisteren, en ook al daarvoor, naar de verdeling van de gelden. Mag
ik u vragen of van de honderden miljoenen die voor het natuurbeleid beschikbaar
zijn gesteld een substantieel deel ook naar de realisatie van de ecologische
hoofdstructuur gaat?Minister Balkenende:Het is logisch dat daaraan ook aandacht wordt besteed. Wij zijn bezig,
de zaken begrotingstechnisch in de steigers te zetten. Bij de begrotingsbehandeling
of het beleidsprogramma zullen wij op deze kwestie terugkomen.De heer Dittrich (D66):Mag ik, wellicht ter geruststelling van mevrouw Halsema, uit uw antwoord
afleiden dat niet al het geld naar varkensboeren en reconstructie gaat, maar
dat een evenwichtige verdeling zal plaatsvinden?Minister Balkenende:Het gebruik van het woord evenwichtig is bij dit soort gevallen altijd
lastig. Over dit soort zaken vindt altijd een politieke discussie plaats.
Ik heb u de procedure voor de verdere behandeling aangegeven. Voor de rest
heb ik goed naar u geluisterd. U moet even de resultaten afwachten.De heer Dittrich (D66):Ik probeerde een interruptie te voorkomen, maar dat is kennelijk niet
gelukt.Minister Balkenende:Het helpt niet echt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik voel me zeer geholpen, maar niet door de heer Dittrich, moet ik zeggen.
De heer Dittrich heeft steeds tegen mij gezegd dat hij een duidelijk onderhandelingsresultaat
had. Een groot deel van de investeringen gaat naar de ecologische hoofdstructuur
en natuur. De minister-president zegt nu echter dat de heer Dittrich op het
onderhandelingsresultaat moet wachten. De heer Dittrich denkt dat hij een
onderhandelingsresultaat heeft, terwijl de minister-president hem vertelt
dat dit er nog niet is. Ik wil graag weten wat er aan de hand is. Ik stel
de minister-president een vraag die ik ook aan de heer Dittrich al een paar
keer heb gesteld, maar waarop ik nog geen antwoord van hem heb gekregen. Hoeveel
gaat er van het gereserveerde bedrag van 250 mln naar reconstructie en natuur
en milieu? Hoeveel aandacht krijgt de ecologische hoofdstructuur? Staat de
besluitvorming in de steigers, zoals de minister-president daarnet zo mooi
formuleerde, of weet hij al wat hij wil?Minister Balkenende:Over dat laatste hoeft u zich geen zorgen te maken. Het gaat ons om de
realisatie van de ecologische hoofdstructuur in 2018. Daar werken wij naartoe.
U sprak verder over een bedrag van 250 mln per jaar. De precieze verdeling
tussen natuur, reconstructie en vitaal platteland zal plaatsvinden bij de
begroting voor 2004. Dat heb ik overigens de heer Dittrich al geantwoord.
U zult dus nog even moeten wachten.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Dittrich weet dus nog niet hoeveel er naar natuur en milieu gaat.
Hij heeft eigenlijk zijn virtuele handtekening onder een akkoord gezet dat
misschien wel helemaal geen geld aan natuur en milieu besteedt. Ik bedoel
dit overigens helemaal niet om een interruptie uit te lokken! De minister-president
is bezig met het bereiken van resultaten in 2018.Minister Balkenende:De realisatie van de hoofdstructuur 2018 is inderdaad het langetermijndoel.
Voor het overige gaat het om de verdeling van de middelen en ik heb u aangegeven
op welke manier wij dit zullen behandelen. Deze verdeling kunt u tegemoet
zien bij het komende begrotingsstuk.De heer Dittrich (D66):Is het een goed idee om een soort uitvoeringsplan te presenteren over
de realisatie van de ecologische hoofdstructuur? Op die manier kunnen wij
zien hoe dit in de tijd gefaseerd is. Volgens mij heeft de Kamer hieraan behoefte.
Inderdaad hebben wij afgesproken dat het in 2018 gerealiseerd moet zijn, maar
in de loop naar dat jaartal moeten er allerlei stappen gezet worden.Minister Balkenende:Hierdoor wordt duidelijk dat in de komende kabinetsperiode in een dergelijk
beleidsprogramma dergelijke doelen precies moeten worden aangegeven als onderdeel
van een marsroute naar 2018. Verder zal de begrotingsbehandeling voor 2004
uitkomst bieden over de concrete toedeling van middelen. Hiermee wordt recht
gedaan aan uw vraag om hieraan aandacht te besteden. Er komt een tijdpad,
er worden doelstellingen geformuleerd en de financiële middelen worden
in de begrotingsstukken aan de orde gesteld.De heer Dittrich (D66):Ik heb niet alleen om aandacht gevraagd. Ik heb ook gevraagd of een onderdeel
van de extra middelen die wij hebben weten vrij te spelen – 250 mln –
daadwerkelijk naar natuurbeleid gaat.Minister Balkenende:Wij houden ons uiteraard aan wat is afgesproken en is neergelegd in het
Hoofdlijnenakkoord. U vraagt naar verdeling van budgetten waarbij ook sprake
is van natuurreconstructie en het vitale platteland. Deze elementen komen
terug in de begrotingsstukken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wil echt niet stoken in een goed huwelijk maar volgens mij is het grote
probleem dat er een verschil van mening is over wat er is vastgelegd in het
Hoofdlijnenakkoord. De heer Dittrich is echt in de overtuiging dat er 250
mln naar natuur en milieu gaat, maar de minister-president weet nog helemaal
niet wat hij met dat geld gaat doen. Dat klopt toch? Dus de heer
Dittrich heeft eigenlijk een beetje een kat in de zak gekocht!De heer Dittrich (D66):Ik voel me heel erg aangesproken, voorzitter.De voorzitter:Dat kan ik mij voorstellen.De heer Dittrich (D66):Mevrouw Halsema maakt er steeds een potje van. Drie weken geleden heb
ik uitdrukkelijk gezegd dat wij hebben afgesproken dat het naar die drie beleidsdoeleinden
gaat: ecologische hoofdstructuur, natuurbeleid en reconstructie. Mevrouw Halsema
merkte toen op dat zij las dat alles naar de varkensboeren zou gaan. Ik heb
haar gezegd dat dit niet zo was, dat wij juist die drie doeleinden hadden
afgesproken.Ik heb gisteren in mijn eerste termijn gevraagd, of de minister-president
al een tipje van de sluier kon oplichten over het verdelen van de gelden.
Ik wil daarbij namens D66 in ieder geval markeren dat een evenwichtig deel
van het geld naar het natuurbeleid gaat en dat alles met de realisatie van
de EHS in 2018 in gedachten. Daarop wil ik graag een antwoord hebben. Ik heb
de minister-president horen zeggen dat dit allemaal nog komt. Ik heb in ieder
geval dit punt gemarkeerd. De minister-president heeft ook gezegd dat er van
dat extra bedrag dat wij hebben weten vrij te spelen, geldmiddelen voor natuurbeleid
zullen worden uitgetrokken. Zo zeg ik het toch goed?Minister Balkenende:U heeft de interpretatie van mevrouw Halsema in ieder geval gecorrigeerd,
mijnheer Dittrich, door aan te geven dat niet alles naar één
doel gaat. U geeft ook precies aan dat het kabinet een eigen verantwoordelijkheid
heeft met betrekking tot de verdeling van de middelen. U spreekt over evenwichtig.
Ik heb gezegd dat het woord evenwicht altijd kwestieus is. Het moet verder
bekeken worden. Ik heb aangegeven langs welke lijnen wij zullen opereren.
U zult de resultaten van de beraadslaging krijgen.De heer Bos (PvdA):Ik ga een ultieme poging doen om mijn grote vriend Dittrich te helpen.
Volgens mij doen wij nu moeilijk om niets. De heer Veerman heeft namens het
kabinet een aantal maanden geleden een brief naar de Kamer gestuurd waarin
staat dat voor realisatie van de ecologische hoofdstructuur in 2018 ten minste
100 mln euro nodig is. Mogen wij er, gezien het feit dat realisatie van de
EHS in 2018 in het Hoofdlijnenakkoord staat, van uitgaan dat ten minste 100
mln van het bedrag dat hier de hele tijd over tafel gaat, daadwerkelijk terecht
zal komen bij dat doel?Minister Balkenende:U vraagt een beetje naar de bekende weg, mijnheer Bos. Wanneer door een
minister iets is gemeld in het kader van het lopend beleid en er een bedrag
is aangegeven dat onderdeel uitmaakt van dat lopend beleid, zal dat worden
gehonoreerd. Dat is staand beleid.Wij spreken nu over een bedrag van 250 mln en de vraag is hoe dat precies
wordt verdeeld. Ik heb aangegeven hoe wij dat zullen doen.De heer Bos (PvdA):Het ging niet om lopend beleid want dat geld was er niet. Daarom konden
wij de EHS niet realiseren in 2018. Op de vraag hoeveel er nodig is om die
wel te kunnen realiseren, antwoordde uw eigen minister: 100 mln euro. Als
er in het Hoofdlijnenakkoord dat de EHS in 2018 gerealiseerd wordt en het
kabinet heeft 250 mln, zegt de minister-president dan hier dat daarvan 100
mln voor dit doel gereserveerd is?Minister Balkenende:Het realiseren van de ecologische hoofdstructuur heeft een prijs. Het
bedrag van 100 mln is genoemd. Als u mij echter vraagt om op dit moment de
verdeling van de middelen aan te geven, verwijs ik u naar mijn opmerking dat
wij dit ordentelijk zullen voorbereiden; het langetermijnperspectief komt
in het beleidsprogramma en de overige cijfers zult u in de begrotingsstukken
voor 2004 vinden. Zo werkt dat. Dat sluit ook aan bij de opmerking die ik
aan het begin van mijn betoog heb gemaakt.De heer Bos (PvdA):Dan is de doelstelling om de EHS in 2018 te realiseren dus gewoon boterzacht,
want de minister-president is nu niet bereid de conclusie te trekken die zijn
eigen minister al veel eerder getrokken heeft!Minister Balkenende:Mijnheer Bos, als nu in het Hoofdlijnenakkoord wordt afgesproken dat wij
de zaak in 2018 willen realiseren, schept dat verplichtingen. Dat betekent
dat daaraan vorm en inhoud zal worden gegeven in het beleid.De heer Bos (PvdA):Maar dan kan óf minister Veerman niet rekenen óf het kabinet
komt die verplichtingen niet na. Zeg nu gewoon waarop het staat!Minister Balkenende:Ik loop niet vooruit op de precieze besprekingen in het kader van de begrotingsvoorbereiding.
Dat heb ik ook gezegd aan het begin van deze discussie.De heer Van der Vlies (SGP):Moeten wij niet met elkaar oppassen al te verkokerd te gaan denken op
dit terrein, als zouden de EHS, het natuurbeheer en de reconstructie niet
met elkaar kunnen samenhangen op planniveau? Ik vind dat wij moeten staan
voor wat wij in de Kamer hebben afgesproken over reconstructie en wat dies
meer zij. Als de minister-president terecht opmerkt dat van de provincies
plannen worden ingewacht, hangt daaraan ook een prijskaartje. Ik zou de minister-president
willen meegeven dat wij daarvoor dan wel moeten staan. Als dat niet gebeurt,
frustreren wij het hele proces en zijn wij terug bij af. Daarvoor moeten wij
oppassen. Voor de ecologische hoofdstructuur hebben wij overigens al een meerjareninvesteringsritme
in de Kamer liggen. Wij hebben daar natuurlijk allerlei opvattingen over.
Er kan gezegd worden dat het allemaal wel een beetje ver weg is geschoven.
Waar niets is, verliest de keizer echter zijn recht. Wij moeten beginnen bij
het begin en doorgaan met datgene wat wij van andere partners in dit geheel
vragen. Daarom vind ik het te verkokerd om te zeggen dat van die 250 mln 100
mln voor het een en een X-bedrag voor het ander uitgetrokken wordt en dat
de rest voor het derde compartiment bestemd wordt. Het hangt veel te veel
met elkaar samen om het zo te doen.Minister Balkenende:Deze redenering geeft precies aan waarom je die zaken zorgvuldig moet
wegen. Dat is ook de reden waarom ik heb aangegeven hoe wij de financiële
besluitvorming aan het voorbereiden zijn. Daarbij staat voor de lange termijn
het doel vast, namelijk realisatie van de hoofdstructuur in
2018. Van daaruit gaan wij terugredeneren. Ook de realisering van andere doelen
zal daarbij gewogen worden. Ik onderlijn nog eens wat u hebt gezegd, namelijk
dat het gaat om het door elkaar heen lopen van verschillende zaken die wel
op elkaar van invloed zijn. U hebt daar gewoon gelijk in.Bij een aantal fracties proef ik grote zorgen over het onderhoud van de
infrastructuur. Het kabinet deelt die zorgen. De onderhoudstoestand van de
bestaande infrastructuur voor spoor- en vaarwegen verslechtert snel. Burgers
en bedrijven worden hier steeds duidelijker mee geconfronteerd. Daar moet
een eind aan komen. Wij moeten voorkomen dat door de oplopende onderhoudsachterstanden
de veiligheid en betrouwbaarheid tot een ontoelaatbaar niveau afnemen. Daarom
wordt een gedeelte van de opbrengst van het kwartje van Kok gereserveerd voor
een impuls aan het onderhoud. Daarbovenop worden extra gelden vrijgespeeld
door een substantiële herprioritering van het MIT. Het in goede conditie
houden van de infrastructuur die wij nu bezitten, gaat aldus boven de aanleg
van nieuwe infrastructuur.In dit kader wil ik ingaan op de suggestie van de heer Herben. Als ik
hem goed begrijp, stelt hij voor om de magneetzweefbaan voor Noord-Nederland
te schrappen, dat geld te gebruiken voor onderhoud aan het spoor en het kwartje
van Kok alsnog terug te geven aan de pomp. Over de vraag hoe de snelle verbinding
naar het Noorden eruit komt te zien, een magneetzweefbaan of een andere verbinding,
is nog geen besluit genomen. Dat doet voor nu echter hoe dan ook niet ter
zake, want de met een snelle verbinding naar Noord-Nederland gemoeide middelen
staan pas voor na 2010 op de begroting gereserveerd. De onderhoudssituatie
van de infrastructuur vergt nu actie en niet pas over zeven jaar. Daarom is
het kabinet ervoor om het kwartje van Kok in te zetten voor het verbeteren
van de bereikbaarheid. Tegen de heer Herben zeg ik dat daarin ook een belangrijk
element van betrouwbaarheid zit besloten.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb nog een vraag over infrastructuur en openbaar vervoer. Daarover
heb ik namelijk eenzelfde soort discussie met de heer Dittrich gehad. Ik wil
graag duidelijkheid hebben over de 500 mln opbrengst uit het kwartje van Kok.
In het regeerakkoord staat dat dit, gelet op de herkomst, vooral zal worden
aangewend voor wegen en nog iets en dat er daarnaast nog wat zal gaan naar
het onderhoud van het openbaar vervoer. Het is onduidelijk hoeveel geld van
die 500 mln naar wegen zal gaan en hoeveel naar openbaar vervoer. Wij weten
dat voor het aanpakken van het achterstallig onderhoud aan het spoor alleen
al 350 mln nodig is. De vraag is dus wat u gaat doen.Minister Balkenende:Ook op deze vraag krijgt u geen antwoord, want ik herinner mij het debat
dat u eerder hebt gevoerd met anderen in deze Kamer. Zoals ik aan het begin
van mijn betoog heb gezegd, gaat het op dit moment om het Hoofdlijnenakkoord
en de regeringsverklaring en niet om de precieze invulling in het beleidsprogramma
en de begroting. U hebt de prioriteit kwalitatief genoemd. Het grootste deel
zal inderdaad naar de wegen gaan. Een component is ook het onderhoud aan het
spoor, maar het kabinet zal zich nog nader beraden op de precieze maatvoering.
Op dit moment ga ik dus niet de verdeling van die middelen met u bespreken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat is duidelijk. Ik denk alleen dat de heer Dittrich op dit punt in een
andere veronderstelling verkeert. Hij denkt namelijk dat er sprake is van
een evenwichtige verdeling tussen wegen en openbaar vervoer. Dat heeft hij
ook uitgesproken. U zegt nu echter heel expliciet dat het grootste deel naar
de wegen zal gaan en dat het openbaar vervoer een component is. Ik mag dus
aannemen dat van die 500 mln meer dan de helft naar de wegen gaat en dat er
dus in ieder geval veel te weinig geld zal zijn om het achterstallig onderhoud
van het openbaar vervoer ongedaan te maken.Ik schrik, want de heer Dittrich pakt mijn papieren. Ik denk dat hij het
regeerakkoord opnieuw wil gaan lezen. Ik wil echter graag een antwoord op
mijn vraag.De heer Dittrich (D66):Ik wil straks goed kunnen voorlezen wat er staat.Minister Balkenende:Laat de heer Dittrich eerst maar even voorlezen wat er staat. Mevrouw
Halsema heeft dit uitgelokt en misschien is het goed om dat eerst te horen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb een heel duidelijke vraag gesteld. Is het half om half, wegen en
openbaar vervoer – in die veronderstelling was de heer Dittrich volgens
mij tijdens het vorige debat – of gaat het grootste deel naar de wegen
en een piepklein beetje naar openbaar vervoer?Minister Balkenende:Ik heb zo-even aangegeven dat u nu geen verdeling van middelen krijgt,
omdat die zaken aan de orde komen in het beleidsprogramma en bij de begrotingsbehandeling.De heer Dittrich (D66):Ik heb een mooie versie van het regeerakkoord van mevrouw Halsema voor
mij, waarin het woord "evenwicht" twee maal is onderstreept. Ik verbaas mij
er dan ook over dat zij dat nooit voorleest. Ik zal dat daarom zelf doen.
"Het beleid is gericht op evenwicht tussen wegen en openbaar vervoer. Het
kabinet zal actief middelen binnen het meerjarig investeringsprogramma transport
herprioriteren ten gunste van de onderhoudsknelpunten in het openbaar vervoer
en daarnaast filebestrijding. De opbrengst van het kwartje van Kok zal gelet
op de herkomst, vooral worden aangewend voor wegen en daarnaast voor onderhoud
van openbaar vervoer." Ik hoorde mevrouw Halsema zojuist echter zeggen: en
daarnaast wat voor onderhoud in het openbaar vervoer. Dat staat er helemaal
niet. Dat heeft zij dus verkeerd geciteerd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het is een vraag aan de minister-president, omdat ik hem heb horen zeggen
dat het overgrote deel van het kwartje van Kok naar wegen zal gaan en dat
het openbaar vervoer een component van de rest is. De heer Dittrich heeft
dus geen verschil van mening met mij. Sterker nog, ik sta volledig aan de
kant van de heer Dittrich. Ik wil namelijk ook dat het naar het openbaar vervoer
gaat. De heer Dittrich lijkt echter het kabinet verkeerd te begrijpen, want
het kabinet wil investeren in wegen.Minister Balkenende:Het wordt een beetje stoken in een goed huwelijk. Ik heb
niets toe te voegen aan wat ik al heb gezegd over de procedure aan de hand
waarvan wij zullen opereren. U zult de cijfers krijgen als het moment daar
is.Ik wil ten slotte bij dit onderdeel nog even stilstaan bij de verkeersveiligheid.
De heer Van der Vlies heeft hiervoor aandacht gevraagd. Ik deel zijn zorg
en ben het met hem eens dat het aantal verkeersslachtoffers in Nederland nog
steeds veel te hoog ligt. Op Europees niveau heeft Nederland zich vastgelegd
op de doelstelling om het aantal verkeersdoden in de periode tot 2010 te halveren.
Het kabinet zal er alles aan doen om ervoor te zorgen dat Nederland hierin
zijn steentje bijdraagt. In dit verband zal de minister van Verkeer en Waterstaat
binnen haar begroting op zoek gaan naar middelen om de daling van het aantal
slachtoffers in Nederland nog een extra impuls te geven. Binnen het ministerie
van Verkeer en Waterstaat wordt daarnaast ook gezocht naar beleidsmaatregelen
die niet te veel geld kosten en toch een goed resultaat opleveren. Een voorbeeld
hiervan zijn initiatieven van de vorige minister van Verkeer en Waterstaat
rond het rijbewijs van vooral beginnende weggebruikers.Hiermee ben ik gekomen aan het eind van dit onderdeel.De heer Verhagen (CDA):Wil de minister-president nog reageren op de voorstellen van de CDA-fractie
met betrekking tot de invoering van de OV-chipcard? De uitwerking mag bij
de miljoenennota plaatsvinden.Minister Balkenende:Uiteraard staan wij positief tegenover dit idee. U heeft een belangrijk
punt naar voren gebracht, dat onze sympathie heeft. De precieze uitwerking
past echter bij de begrotingsbehandeling.Ik kom nu bij het onderdeel vernieuwing. Het aanknopingspunt vormt misschien
wel het meest duidelijk de opmerking die de heer Bos heeft gemaakt en betreft
de wijze waarop dit kabinet aankijkt tegen nieuwe politiek. Nieuwe politiek
houdt ook in dat de politiek aan de burgers appelleert, dat de politiek herkenbaar
is en dat duidelijk is wat goed gaat en wat niet goed gaat. Burgers moeten
zich daarover een oordeel kunnen vormen en de overheid moet daarnaar luisteren.
Een overheid die werkelijk luistert naar de burger moet ook effectief en daadkrachtig
te werk gaan om te zorgen dat er iets gebeurt. Ook dat hoort bij nieuwe politiek.
Het Hoofdlijnenakkoord spreekt over een slagvaardige overheid, die zich onder
andere moet kenmerken door minder bureaucratie en regelzucht en door een voortvarende
aanpak van langslepende problemen. Wij weten dan allemaal waar wij het over
hebben. Het wachten is genoemd, wij hebben het gehad over de WAO en wij zullen
later vandaag nog spreken over de zorg. Om een luisterend en slagvaardig karakter
van de overheid te bevorderen neemt het kabinet zich voor het representatieve
karakter van de democratie te versterken, meer rechtstreekse invloed aan de
burger te geven en de afstand tussen kiezer en gekozene te verkleinen.De heer Dittrich is benieuwd naar de resultaten van het afgesproken onderzoek
naar de minister-president. Het mag bijzonder heten dat de positie van de
minister-president zelf behoort tot de onderwerpen die zijn opgenomen in het
Hoofdlijnenakkoord. De ontwikkelingen in dit ambt van de afgelopen decennia
bieden een goede aanleiding om hiernaar nader onderzoek te verrichten, om
verslag uit te brengen aan de Kamer en om, waar mogelijk, met voorstellen
te komen. Een regiegroep binnen het kabinet zal hierbij onder mijn leiding
stilstaan en de relevante aspecten ervan gaan verkennen. In die groep komt
een ander belangrijk element aan de orde dat de fractie van D66 na aan het
hart ligt, namelijk de verandering van het kiesstelsel. De bedoeling is om
te komen tot een versterking van de meer individuele positie van de volksvertegenwoordigers
in de Tweede Kamer, door dat meer reliëf te geven en door een nauwere
band te bewerkstelligen met de kiezer in het eigen district. De heer Van der
Vlies zal het met mij eens zijn dat de regio, ondanks de netwerksamenleving,
nog steeds van groot belang is voor de kiezers, omdat dit hun directe woon-
en leefomgeving is. Het kabinet deelt de analyse van de heer Verhagen dat
het probleem van de bureaucratie te lang is blijven liggen. Ook de heer Herben
vraagt aandacht voor het bestrijden van de bureaucratie. Het is het kabinet
ernst met het verbeteren van de overheidsprestatie en met het aanpakken van
de bureaucratie. In het Hoofdlijnenakkoord worden de contouren van een modernere,
actievere overheid geschetst. De overheid moet minder ambtenaren en minder
externe consultants aantrekken en klantgericht, alsmede efficiënt te
werk gaan. De minister van Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties
is in het bijzonder belast met de vernieuwing van de overheid. Daarbij zal
ook worden gekeken naar de zelfstandige bestuursorganen en naar de adviesraden.
Ook de burger krijgt hierbij een belangrijke rol. Immers, de prestaties van
de overheid kunnen het beste door de klant, dus de burger of het bedrijfsleven,
worden beoordeeld. In antwoord op de vraag van de heer Herben stel ik dan
ook dat het luisterend vermogen van de overheid zal moeten worden vergroot.
In het najaar zal het kabinet met een concreet programma komen, waarin op
het terrein van de modernisering van de overheid meetbare resultaatsverplichtingen
zijn opgenomen.Eén van de klachten van de burger is, dat talloze malen dezelfde
vragen moeten worden beantwoord op telkens andere formulieren. De heer Van
Aartsen stelde dit probleem gisteren terecht aan de orde. Het kabinet is van
mening dat het moeilijk is uit te leggen dat de overheid dezelfde gegevens
steeds opnieuw vraagt in een tijd, waarin burgers alle denkbare informatie
via internet bijeen kunnen brengen. Eenmalige gegevensverstrekking voor burgers
die prestaties van de overheid vragen, zal dan ook een van de leidende principes
van de moderne overheid moeten worden, evenals het inmiddels al breed toegepaste
éénloketconcept.Door middel van een opschoonactie van de specifieke uitkeringen en door
verdergaande ontschotting in het grotestedenbeleid moet de bestuurslast voor
gemeenten worden verminderd. De heer Verhagen wijst in het kader van de problematiek
van de ontbureaucratisering en van de vermindering van de administratieve
lasten ook op het knelpunt van de tegenstrijdige regels. Het kabinet heeft
onlangs het Meldpunt strijdige regels opgericht om de problematiek van deze
tegenstrijdige regelgeving aan te pakken. De bedoeling van dit meldpunt is
om beter inzicht te krijgen in de tegenstrijdige regels, waarmee ondernemers
zoal te maken hebben. Het kabinet wil vervolgens de reële problemen in
de sfeer van de tegenstrijdige regelgeving aanpakken door gerichte
taskforces in te stellen. Ik denk dat ik daarmee tegemoetkom aan het terecht
gegeven signaal. Dit onderstreept nog eens het belang van het hanteren van
een duidelijk tijdschema en van duidelijke doelstellingen in het kader van
de kwaliteitsverbetering van de overheid. De minister voor Bestuurlijke Vernieuwing
en Koninkrijksrelaties is hiermee in het bijzonder belast.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 12.36 uur tot 13.35 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20022003-4331-4355.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl