Behandeling wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 1996 (24400-VI); wetsvoorstel Wijziging van hoofdstuk VI (Ministerie van Justitie) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24300).
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 1803-1832

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

15-11-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 26, pagina 1803-1832

15-11-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24400Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24300Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

26ste vergadering; 15 november 1995Pagina 1803-1803
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de vermogensbelasting 1964, de Wet op de omzetbelasting 1968, de Wet op belastingen van rechtsverkeer, de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 en de Invorderingswet 1990 (terugsluis opbrengst reparatiewetsvoorstel-btw) (24428).Pagina 1847-1872
Behandeling wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 1996 (24400-VI); wetsvoorstel Wijziging van hoofdstuk VI (Ministerie van Justitie) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24300).Pagina 1803-1832
Voortzetting behandeling wetsvoorstel Algemene regels ter verzekering van de beveiliging door waterkeringen tegen overstromingen door het buitenwater en regeling van enkele daarmee verband houdende aangelegenheden (Wet op de waterkering) (21195).Pagina 1889-1902
Interpellatie-Verspaget, gericht tot de ministers van Buitenlandse Zaken, van Economische Zaken en voor Ontwikkelingssamenwerking, over executies in Nigeria.Pagina 1872-1889
Voortzetting behandeling wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 1996 (24400-VI); het wetsvoorstel Wijziging van hoofdstuk VI (Ministerie van Justitie) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24300).Pagina 1833-1847
Lijst van ingekomen stukken met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 15 november 1995)Pagina 1902-1902
Regeling van werkzaamheden (woensdag 15 november 1995)Pagina 1832-1833

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 294 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van: 
 
 het wetsvoorstel Vaststelling
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van
Justitie (VI) voor het jaar 1996 (24400-VI);
 
 
 het
wetsvoorstel Wijziging van hoofdstuk VI (Ministerie van Justitie) van de begroting
van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24300).
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Voorzitter! Om een oordeel te geven over een vol jaar beleid van deze
bewindslieden, merk ik het volgende op. Het betreft twee bewindslieden die
bij hun aantreden rust en zakelijkheid uitstraalden. Bij de vorige begroting
maakten wij ons al zorgen om die rust, want wij vonden dat noodzakelijke besluiten
over cellencapaciteit, drugsbeleid en asielbeleid toen al, naar ons oordeel,
te veel naar de toekomst werden verschoven. Na een jaar blijkt die vrees terecht
te zijn geweest.
 
 Op het gebied van de cellencapaciteit wachten wij nog steeds op een standpunt
van de minister. Over het drugsbeleid is de notitie eindelijk verschenen,
maar het heeft wel veel pijn en moeite binnenskamers gekost – om over
de moeite straks in de Kamer nog maar niet te spreken. Op het gebied van het
asielbeleid liggen er nog een aantal kritische rapporten ter
bespreking voor en wordt de nagestreefde afhandelingstijd van zeven maanden
nog op geen stukken na gehaald.
 
 Kortom, wat ons betreft is het een verkeerde rust en wij vragen ons af
of er niet eerder sprake is van een gebrek aan richting.
 
 Mijnheer de voorzitter! Nu het onderzoek van de parlementaire enquêtecommissie
nog niet is afgerond, is de discussieruimte over dit onderwerp nihil, maar
dat laat onverlet dat wij ons grote zorgen maken, zorgen over het negatieve
beeld dat ontstaat over heel het politie- en OM-apparaat, terwijl de enquête
slechts een fractie van dat apparaat en slechts één soort misdaad,
namelijk de drugs, omvat. Zorgen zijn er ook over de strijd tegen de georganiseerde
misdaad. Wetgevingsprocessen zijn getemporiseerd en verschillende malen heeft
de minister in onderzoeken moeten ingrijpen, soms in strijd met de bevindingen
van de toetsingscommissie.
 
 Uit Brabant hebben ons signalen bereikt dat de strijd tegen de georganiseerde
criminaliteit – dan bedoel ik niet alleen de drugscriminaliteit, maar
ook vrouwenhandel en fraudezaken betreffende EG-subsidies – ernstig
belemmerd wordt door de onduidelijkheid over de toegestane opsporingsmethoden.
Men spreekt van een vacuüm.
 
 Mijnheer de voorzitter! In de visie van de CDA-fractie duldt de strijd
tegen de georganiseerde misdaad geen verslapping. De veiligheid van de burgers
duldt dat niet en ook de begroting van de minister duldt het niet. Immers,
zij rekent op een forse opbrengst in het kader van de Pluk-ze-wetgeving. Uit
het antwoord op vraag 128 leid ik af dat er op deze post op dit moment nog
slechts zo'n 9 mln. verantwoord kan worden. Dat maakt het voor ons onbegrijpelijk
hoe de opbrengst van 28 mln. die voor 1995 op deze post wordt begroot, gehaald
wordt. Nog onbegrijpelijker wordt het in dat licht hoe voor 1996 35 mln. aan
opbrengst kan worden begroot. Graag verkrijg ik hierop een toelichting van
de minister.
 
 Mijnheer de voorzitter! De reorganisatie van het openbaar ministerie is
ondanks – misschien moet ik zeggen: juist vanwege – dit alles,
zeer noodzakelijk. Wanneer denkt de minister het wetsvoorstel betreffende
reorganisatie van het openbaar ministerie bij de Tweede Kamer te kunnen indienen?
En wat is de stand van zaken met betrekking tot het landelijk OM-bureau?
 
 Mijnheer de voorzitter! Criminaliteitsbestrijding is een kerntaak van
de overheid en het beleidsterrein justitie houdt zich voor een groot deel
bezig met die kerntaak. De rechtsgemeenschap heeft de Staat het monopolie
van de zwaardmacht gegeven en daarom dient de Staat voor de veiligheid van
zijn burgers en consequent voor de bestrijding van de misdaad te zorgen. Daar
mankeert het een en ander aan, zo moeten wij constateren.
 
 Hoewel de criminaliteit vanaf 1984 kwantitatief nog maar geleidelijk stijgt,
blijven de gevoelens van onveiligheid bij de burgers overheersen, zo blijkt
uit enquêtes. Dat is niet zo verwonderlijk, omdat de factor die het
sterkst bijdraagt aan de toenemende vraag naar strafrechtelijke handhaving
de stijging van de criminaliteit in de geweldssfeer is. Aldus valt te lezen
in het jaarverslag van het openbaar ministerie. Dat rechtvaardigt de conclusie,
dat het nog steeds onveiliger op straat wordt.
 
 De toename van de ernst wordt ook in de hand gewerkt door de manier waarop
de politie opereert – of moet ik zeggen: moet opereren – als gevolg
van het grote handhavingstekort. Ik doel op het feit dat de politie het eerst
tot een aantal misdrijven moet laten komen. Er wordt gesproken van drie keer
op heterdaad betrappen, maar het schijnt bij autodiefstal om veel grotere
aantallen te moeten gaan alvorens er wordt gearresteerd, omdat het oppakken
van de verdachte na het eerste vergrijp anders niet leidt tot voorarrest of –
achteraf – tot een gevangenisstraf.
 
 Een veel gehoord punt van zorg hierbij is ook dat de jongere, die men
drie keer laat lopen na een eenvoudige fietsendiefstal, de vierde keer voor
een veel zwaarder, veel ernstiger geweldsdelict wordt opgepakt. Het blijkt
dus dat niet handhaven van de norm tot ernstiger vormen van overtreding gaat
leiden.
 
 De minister heeft op mijn schriftelijke vragen naar aanleiding van een
aantal signalen over dit verschijnsel geantwoord, dat dit geen beleid is en
dat zij dat ook niet denkbaar acht. Terecht, zou ik zeggen, maar de signalen
over deze handelwijze duiken ons te vaak op, laatst nog bij een bezoek van
de kamercommissie aan het regiokorps West- en Midden-Brabant. Zij duiken mij
te herhaaldelijk op, om het simpelweg te laten bij de geruststelling van de
minister, dat het OM slechts twee gevallen aan haar heeft gemeld waarin sprake
was van een dergelijke afspraak om pas na de derde heterdaadconstatering tot
aanhouding over te gaan. Ik vraag de minister dan ook of zij voor haar antwoord
een landelijk onderzoek heeft ingesteld. Kan zij ontkennen dat de politie
hiertoe overgaat, wellicht ook zonder medeweten van de officier van justitie?
Kortom, ik vraag de minister of zij bereid is een nader onderzoek te doen
naar deze handelwijze en de Kamer daarover te rapporteren.
 
 Mijnheer de voorzitter! Onder meer uit deze handelwijze blijkt het desastreuze
gevolg van het zeer grote handhavingstekort waarmee onze samenleving kampt
en waarvan de commissie-Korthals Altes onomwonden melding maakt in haar rapport
over oude en nieuwe instrumenten tot rechtshandhaving. De commissie is ingesteld
vanuit de verwachting van de minister, dat alternatieven gevonden zouden kunnen
worden voor celstraffen. Die verwachting is niet uitgekomen. Integendeel!
Nu zit de minister met de handen in het haar. Het kabinetsstandpunt over het
rapport-Korthals Altes verwacht de minister snel na de jaarwisseling, zo lees
ik uit de antwoorden op de vragen 18 en 87. Komt dat standpunt er dus in januari?
Het is mij echter onduidelijk of dat standpunt alleen gaat over de cellencapaciteit,
omdat in het antwoord op vraag 23 wordt gezegd, dat over enkele maanden een
beleidsnota over taakstraffen wordt uitgebracht. Zeker in het beleid van deze
minister maar ook in het beleid van de CDA-fractie behoren deze twee dingen
samen te hangen. Om die reden herhaal ik de vraag die collega Koekkoek het
vorige jaar heeft gesteld, wanneer de minister haar beleid ter zake van cellencapaciteit
formuleert.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Voorzitter! In antwoord op een van de feitelijke vragen is de verwachting
uitgesproken, dat in 1997 het cellentekort zodanig verminderd zal zijn dat
een evenwicht is bereikt. Mevrouw Soutendijk heeft meegedeeld,
dat de minister een verkeerde rust uitstraalt, maar waarom maakt zij er geen
melding van dat er zoveel extra cellen bij komen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Omdat ik daar in de rest van mijn betoog nog op kom. Ik zal een indicatie
geven waarom ik geen geloof hecht aan dat geprognostiseerde evenwicht.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Voorzitter! Mevrouw Soutendijk maakt melding van een notitie over taakstraffen.
Wat is het CDA-standpunt over de betekenis van taakstraffen? Wat vindt het
CDA van taakstraffen? Welke positie wil het CDA aan taakstraffen toekennen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Ik kom hierover nog te spreken. Ik wil wel alvast antwoorden dat wij taakstraffen
een zeer nuttige en waardevolle aanvulling vinden op het geheel van strafmodaliteiten.
Wij willen dus absoluut op die weg verder. Ik ben dan ook zeer benieuwd naar
de wegen die de minister inslaat.
 
 Voorzitter! Het gevolg van de verharding van de criminaliteit is ook dat
het aandeel van zaken dat door de meervoudige kamer wordt afgedaan, een aanzienlijke
stijging vertoont. Dit gevoegd bij het toenemend aantal mega-zaken waarmee
het OM en de rechtbank zeer lang bezig zijn, maakt dat de druk op het handhavingsapparaat
onaanvaardbaar groot is. Deze tekenen vragen onzes inziens om een krachtige
investering in de justitiële keten. In de begroting lijkt het er ook
op dat dat gebeurt, maar bij een nauwkeurige beschouwing bedriegt die schijn.
Er is inderdaad extra geld beschikbaar. Maar dat is enerzijds geoormerkt ter
uitvoering van de extra werkzaamheden die voortvloeien uit de verwerking van
de gevolgen van het grote-stedenbeleid. Anderzijds gaat er ook bij de justitiële
keten een forse portie geld af als gevolg van het aandeel dat Justitie moet
leveren in de bezuinigingen die dit kabinet heeft afgesproken en de financiering
van de eigen begrotingsproblemen.
 
 Ik geef ter illustratie van deze stelling het volgende voorbeeld: voor
de zittende en staande magistratuur wordt aan extra middelen 24,8 mln. gereserveerd.
Deze verruiming wordt echter ruimschoots teniet gedaan door de bezuinigingen
ter grootte van 28,9 mln. Dat daarvan "slechts" 20,9 mln. wordt doorberekend
aan de arrondissementen en een bezuiniging van 8,7 mln. wordt weggeredeneerd
naar de materiële sfeer, neemt niet weg dat de prioriteitenstellingen
en de beleidsintensiveringen waarover de bewindslieden spreken, tot een woordenspel
verworden. Dat maakt ze in onze ogen ongeloofwaardig. Er blijft dus in de
rekenmethode van de minister, en daar valt al veel op af te dingen, zegge
en schrijve 3,9 mln. over voor de beleidsintensiveringen. Die liggen, in het
beleid van dit kabinet, in het grote-stedenbeleid. Daardoor dreigt dus straks
niet alleen het landelijke gebied zonder politie maar ook zonder officieren
van justitie, rechters en cellen te zitten. Vandaar dat de CDA-fractie bij
de algemene politieke beschouwingen een plan van aanpak heeft gepresenteerd
met extra middelen voor de versterking van de justitiële keten. Ik heb
dat thans uitgewerkt in een amendement. Wij hebben de bezuiniging op de zittende
rechterlijke macht ongedaan gemaakt door deze post weer met 30 mln. op te
hogen. De dekking voor deze bedragen vinden wij in het verminderen van het
bedrag dat dit kabinet beschikbaar stelt voor de Melkert-banen. Een investering
in de veiligheid achten wij waardevoller dan een investering in Melkert-banen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 U haalt een buitengewoon groot bedrag weg bij de Melkert-banen, een bedrag
dat voor 1996 zelfs helemaal niet beschikbaar is. Zoals u weet, zijn mensen
die een Melkert-baan krijgen nu werkloos. En ik neem aan dat u niet van plan
bent, die mensen ook hun uitkering af te nemen. Alleen het surplus, dus datgene
wat bovenop die uitkering komt, kun je verrekenen. Maar daar haal je echt
geen 400 mln. mee. Interessanter is echter de politieke keuze die u maakt.
De Melkert-banen worden voor de helft – voor 1996 hebben wij het over
niet minder dan 7500 banen – in de toezichthoudende sfeer vergeven.
Hoe kunt u hard maken dat u 7500 toezichthouders minder op straat, in de flat
of op school wilt brengen en dat u daar tegenover meer wilt uitgeven aan repressie?
U vermindert de preventie substantieel!
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 U zult in mijn inbreng nog tegenkomen dat wij ook de preventie verstevigen.
Ik kan het u wel uitleggen. De situatie is op dit moment zodanig dat het niet
mogelijk is om de onveiligheid, de criminaliteit terug te dringen met toezichthouders.
Eerst moet het handhavingsbeleid weer op niveau zijn. Om dat op niveau te
brengen, is eerst de investering nodig in de wat hardere sector, voordat kan
worden overgegaan tot het aanstellen van toezichthouders. Daarom kiezen wij
nu voor het investeren in het weer op orde brengen van ons veiligheidsbeleid.
Wij kunnen dan in de toekomst toe met minder zware functionarissen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Ik stel vast dat u dweilt met de kraan open. Ik wil helemaal niet stellen
dat met 7500 toezichthouders de criminaliteit weg is. Daar is geen sprake
van. Maar de vermindering die u voorstaat, is wel substantieel. Als er meer
toezicht is, betekent dat gewoon minder criminaliteit. U zegt nu: laat de
toezichthouders maar weg, de criminaliteit gaat gewoon door, achteraf stoppen
wij de verdachten in de cel, maar daar hebben wij dan wel weer mensen voor
nodig. Ja, dat laat zich raden!
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Nee, ik heb u ook gezegd, dat wij de preventieve kant van het justitiebeleid
substantieel willen versterken. Dat betekent dat wij niet dweilen met de kraan
open, maar dat wij zowel aan de voor- als aan de achterkant werken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Om de prioriteitenstelling helder te krijgen wijs ik op het volgende.
Uw amendement bestaat uit twee delen. Een deel van de 20 mln. gaat naar preventie
en 75 mln. wordt gebruikt voor de bouw van cellen. Dan ligt het accent toch
ook kwantitatief voornamelijk op repressie.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 En 30 mln. gaat naar de rechterlijke macht. Wat is onze visie? Als een
fietsendief of een autokraker voelt dat justitie zijn gedrag niet tolereert,
zal dat op termijn effect hebben, althans als je het niet
bij de celstraf alleen laat. Daarom vind ik het ook waardevol de taakstraffen
uit te breiden. Wij hebben bij zo'n aanpak de verwachting en de overtuiging
dat het veiliger wordt op straat. Op deze manier is de dief namelijk van de
straat. Bovendien voelt hij op dat moment dat een dergelijk gedrag niet wordt
getolereerd. Het niet sanctioneren van zijn gedrag zou er naar mijn mening
toe leiden, dat men overgaat tot het verleggen van de normen. Daar wijzen
ook de signalen op. Ons is onder andere op het werkbezoek bij de politie in
Midden-Brabant, maar ook elders, meegedeeld dat het is voorgekomen dat mensen
een aantal lichtere vergrijpen hadden gepleegd en dat dit niet werd gesanctioneerd.
Vervolgens liep de situatie uit de hand en gingen de mensen over tot het plegen
van veel zwaardere delicten. Dus wij kiezen voor de weg van gelijk sanctioneren.
Dan voelt de jongere dat er een norm is en dat die niet overtreden mag worden.
Wij verwachten vervolgens – misschien hebt u een andere verwachting –
dat een dergelijke aanpak, in combinatie met de opvang na de straf, het gedrag
van jongeren kan verbeteren.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Maar ik meen nog steeds dat voorkomen beter is dan achteraf straffen.
Daarom vind ik het buitengewoon te betreuren dat u juist bij de post voor
de toezichthoudende functies zo ingrijpend snijdt; 7500 banen is bepaald niet
niks.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Nee, maar het is een andere keus.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Voorzitter! Mevrouw Soutendijk heeft aan het begin van haar verhaal gezegd,
dat de onveiligheidsgevoelens toenemen. Dat was voor het kabinet de reden
om met het grote-stedenbeleid te komen waarin die toezichthoudende functies
aan de orde waren. Vindt mevrouw Soutendijk nu niet, dat zij een gat slaat
ten nadele van de toezichthoudende functies door een verschuiving aan te brengen?
En: vergroot zij daardoor niet de onveiligheidsgevoelens die bij iedereen
en met name bij de mensen in de grote steden leven?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Nee, wij geloven niet dat je met toezichthouders winkeldiefstal, autokraak,
woninginbraak en geweldsmisdrijf kunt voorkomen of terugdringen. Het toezicht
houden heeft zin op het moment waarop de orde is hersteld en waarop de samenleving
weet wat de normen zijn en waar de grenzen liggen. Dat herstel van normen
zal zich niet voltrekken met meer toezichthouders, maar met meer rechters,
meer politie, meer mensen bij het openbaar ministerie en, als sluitstuk van
de keten, meer cellen.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Maar dan bent u helemaal aan de achterkant van de keten bezig en kort
u op het preventiebeleid. Dat preventiebeleid is juist belangrijk, onder andere
voor de jongeren.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Ik heb u gezegd dat wij ook een impuls willen geven aan het justitiële
preventiebeleid. Ik ben dus niet bang dat onze verschuiving ertoe zal leiden
dat de onveiligheid zal toenemen. Integendeel! Ik heb de overtuiging dat deze
aanpak de enig juiste is.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Voorzitter! Het verhaal van mevrouw Soutendijk geeft mij de indruk dat
haar amendement een hoog gehalte aan willekeurigheid heeft. Zij plukt ergens
een bedrag weg en gunt dat aan de zittende magistratuur. Waar dat bedrag vandaan
komt en hoe het onderbouwd is, is mij volkomen onduidelijk. Ik begrijp ook
niet wat de filosofie is die aan haar aanpak ten grondslag ligt. Wil zij eigenlijk
dat al die jongeren waarop zij doelt, direct gestraft worden en in de gevangenis
gezet worden? Acht het CDA die weg de meest verstandige? Of wil zij ook zwaar
het accent leggen op Halt- en jeugdpreventieprojecten? Wat wil zij nu eigenlijk?
Wil zij alleen maar straffen? Of wil zij verstandig met de mensen omgaan?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Ik ontken dat mijn amendement een hoog gehalte aan willekeurigheid heeft.
Het amendement om de korting op de rechterlijke macht, het openbaar ministerie,
ongedaan te maken, houdt rechtstreeks verband met het feit dat de minister
zegt: het is nodig dat de rechterlijke macht, het openbaar ministerie, wordt
versterkt. Op dat punt intensiveert zij het beleid. Vervolgens neemt zij dezelfde
portie geld terug, omdat zij als gevolg van de afspraken die in het regeerakkoord
over de bezuinigingen zijn gemaakt, aan een bepaalde taakstelling moet voldoen.
Wij maken die bezuiniging ongedaan. Dat is dus absoluut niet willekeurig;
het is het ongedaan maken van de korting die de minister aanbrengt.
 
 Wat het preventiebeleid betreft, wijs ik op het volgende. Het CDA heeft
niet alleen de leus: meer cellen. Wij hebben wel degelijk een evenwichtig
pakket aan maatregelen voor te stellen. Dat pakket houdt naast een aantal
verstevigingen in de repressieve sfeer in dat er sprake is van een aantal
intensiveringen in de preventieve sfeer. Daarover kom ik straks nog te spreken.
Met dat laatste is een extra bedrag van 20 mln. gemoeid. Dat kan besteed worden
aan Halt, de gezinsvoogdij-instellingen, aan projecten als "families first",
projecten in de sfeer van de jeugdbescherming en die in de sfeer van het voorkomen
van criminaliteit. Wij willen dus iets doen voordat het tot criminaliteit
komt. Dus wat dat betreft sta ik voor een zeer evenwichtig pakket aan maatregelen.
Op de vraag waar het geld daarvoor vandaan komt, verwijs ik naar onze algemene
politieke beschouwingen en ons plan van aanpak. Wij hebben een aantal verschuivingen
aangebracht. Een gedeelte van het geld dat wij in ons plan van aanpak hebben
bestemd voor het verstevigen van de justitiële keten, komt uit de Melkert-banen.
 
 Het merendeel van de in Nederland wonende jongeren ontwikkelt zich gelukkig
redelijk normaal. Zorgwekkend is echter de ontwikkeling van een betrekkelijk
kleine groep. Daarvan vervalt een deel tot jeugdcriminaliteit. Ernstig is
dat deze steeds ernstiger en gewelddadiger vormen aanneemt. Verheugend is
het feit dat de minister toenemend belang hecht aan de rol van de opvoeding
bij de preventie van jeugdproblemen. Het is echter niet helder waar dat concreet
in haar justitiebeleid op uitkomt. Zij acht een rol weggelegd voor de eigen
ondersteunende en pedagogische betekenis van politie en openbaar ministerie –
daar zijn wij het hartgrondig mee eens – maar een vertaling in financiële
zin ontbreekt, op die 2 mln. voor pedagogische ondersteuning na. Hoezeer die
 gedachte de politie ook aanspreekt, het is haar niet mogelijk
deze taak zomaar even op te pakken. Het politiebudget ligt namelijk voor het
grootste deel vast. Gelet op het wensenpakket levert dat weinig ruimte op
om nieuwe beleidsprioriteiten op te pakken. De politie wordt dus opgezadeld
met een onmogelijke taak. Vandaar dat het CDA in zijn plan van aanpak middelen
heeft vrijgemaakt ter versterking van de justitiële keten. Ik wijs op
het amendement tot ophoging van de post preventie, jeugdbescherming en reclassering.
Wij trekken een bedrag uit om het de politie mogelijk te maken deze pedagogische
en ondersteunende taak ten behoeve van scholen op te pakken.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Heeft dit ook niet te maken met het feit dat een cultuuromslag bij de
politie bereikt moet worden, die wellicht niet meteen in geld is uit te drukken,
maar meer in een andere manier van aandacht geven aan zaken?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Ik heb bij werkbezoeken ervaren dat die cultuuromslag er al wel degelijk
is. Men staat werkelijk te popelen om deze taken op te pakken. Men heeft echter
niet de mogelijkheid om het er wel eventjes bij te doen. Men wil wel, men
kan wel, maar men heeft de ruimte niet. Wij vinden dit belangrijk, en het
is goed dat de minister het ook belangrijk vindt. Wij moeten er dan wel geld
beschikbaar voor stellen. Om die reden hebben wij de post opgehoogd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Ik heb net een fax ontvangen van de politie Rijnmond, die meedeelt dat
zij een schooladoptieplan heeft, vanuit de filosofie dat je een stad nodig
hebt om een kind te laten opgroeien. Daar is heel veel bij nodig. Ik denk
dat mevrouw Soutendijk een iets te zwartgallig beeld schetst. De politie pakt
dit soort zaken wel degelijk op.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 De politie wil het wel oppakken, maar de ruimte om het op te pakken is
onzes inziens te beperkt. Wij vinden dat wij dat financieel handen en voeten
moeten geven.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Er passeren vaak allerlei wensen van de diverse fracties de revue over
zaken die de politie zou moeten oppakken. Op 9 november 1995 zijn er twee
van dat soort vragen van de fractie van het CDA geweest. Gevraagd wordt of
de politie de produktie van synthetische drugs in Nederland wil aanpakken
en of de regering bereid is het probleem van het levensgevaarlijke vuurwerk
bij de bron aan te pakken. De vraag komt als het ware bij de CDA-fractie terug.
Aan de ene kant wordt gesignaleerd dat de politie weinig dingen kan aanpakken.
Aan de andere kant worden urgente zaken, die moeten worden aangepakt, naar
de politie toe gepropt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Vindt u dan niet dat synthetische drugs moeten worden aangepakt? Vindt
u dan niet dat het gevaarlijke vuurwerk moet worden aangepakt? De politie
wordt overladen met prioriteiten. Er moet op een realistische manier worden
omgegaan met het fourneren van geld voor bepaalde prioriteiten. Daar kiezen
wij voor.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Wij vinden dat milieudelicten moeten worden aangepakt en dat fraude moet
worden aangepakt. Wij vinden dat van alles en nog wat moet worden aangepakt.
Maar ik leg u en mijzelf het volgende feit voor: er zit ook een element van
gemakzucht in, als we aan de ene kant constateren dat de capaciteit van de
politie feitelijk beperkt is – al zouden we vandaag besluiten dat er
10.000 agenten bij komen, dezen lopen pas over twee tot drie jaar op straat –
terwijl we aan de andere kant geen prioriteitskeuze durven te maken als het
gaat om politiewerk. Nogmaals, het is gemakkelijk om steeds maar te zeggen
dat iets ernstig en serieus is, zodat het moet worden aangepakt, en tegelijkertijd
een prioriteitenstelling op dat vlak te ontlopen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Er komt eens een einde aan prioriteitenstellingen. Op een gegeven moment
zul je moeten constateren dat voor te introduceren beleid niet via prioriteitenstelling
geld kan worden vrijgemaakt, maar dat daarvoor extra geld nodig is. Daarvoor
heeft de CDA-fractie gekozen.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik zoek de lijn in uw betoog. In eerste instantie heb ik van u gehoord
dat er meer celstraffen moeten komen, maar ik hoor nu een warm pleidooi voor
de pedagogische rol van de politie. Is de indruk juist dat u uit alle mogelijke
vaten wat aan het halen bent en er een soort grote meltingpot van maakt, waarin
alle ideetjes ronddwarrelen? Als u gelijk zou hebben en er inderdaad meer
het accent wordt gelegd op pedagogische agenten, heeft u namelijk minder celstraffen
nodig. Wat wilt u nu eigenlijk?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Dat ben ik helemaal met u eens, maar het is in het leven niet "of/of",
het is vaak "en/en". In de huidige situatie kunnen we de zaak niet afdoen
met de mededeling dat de jeugd op scholen zal worden voorgelicht, om vervolgens
aan de achterkant de kraan maar open te laten staan door overtreders niet
op te pakken.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik mag wel vragen waar u het accent legt. Plaatst u het accent bij die
pedagogische agenten?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Wij pleiten voor een evenwicht. Wij constateren dat evenwicht in de loop
der jaren zoek is geraakt. Daarvoor steek ik ook de hand in eigen boezem.
Wij constateren dat het water ons aan de lippen staat, en dat er iets moet
gebeuren. Dat is in onze visie een evenwichtig beleid, met evenwicht aan de
voorkant, dus aan de preventiekant, met evenwicht aan de opvoedingsondersteuningskant
en met evenwicht aan de achterkant. Want anders blijft het dweilen met de
kraan open.
 
 Het speerpunt "nakoming van de Leerplichtwet en aanpak van dealers die
zich op de verkoop van drugs aan jongeren toeleggen", spreekt ons als stok
achter de deur zeer aan. Wij moeten echter constateren dat die stok het de
laatste jaren heeft laten afweten. Ik kan uit de stukken niet helemaal afleiden,
waarom de minister verwacht dat het nu wel zal gaan functioneren. Wat ik ook
mis, is de noodzakelijke aandacht voor de achterliggende problemen. Die liggen
vaak in het gezin dat zijn natuurlijke functie op de een of andere wijze niet
meer waar kan maken. Ik vraag me dan ook steeds weer af, waarom bijvoorbeeld
de staatssecretaris niet enthousiaster is – niet alleen
in woorden, maar ook in financiële zin – over een aanpak als "families
first". Dat blijft voor ons een raadsel. Evenzo is het mij niet duidelijk,
waarom de taakverzwaring, die de nieuwe regeling van de ondertoezichtstelling
vormt voor de gezinsvoogden, niet in financiële zin vertaald wordt. Ook
voor de financiering daarvan verwijs ik naar ons amendement op stuk nr. 10.
 
 De reorganisatie van de rechterlijke macht is na haar eerste fase technisch
voltooid, maar de culturele integratie zal nog wel enige tijd vergen. Daar
komt nu ook nog de beheersontvlechting van zittende en staande magistratuur
bij, als gevolg van de reorganisatie van het openbaar ministerie. Daarom lijkt
het ons nog veel te vroeg om nu al te besluiten verder te gaan met de integratie
van de kantongerechten. Ik vraag de minister, wat zij vindt van het voorstel
van de Kring van kantonrechters om als eerste stap te komen tot een zogenaamd
samenwerkingsplan.
 
 Ik kom nu toe aan de gevangeniscapaciteit. Het aantal heenzendingen bereikte
vorig jaar de recordhoogte van 5316. Dat waren er weer 1000 meer dan het jaar
daarvoor. De commissie-Korthals Altes concludeert dat een verdergaande terugdringing
van de vrijheidsstraf als middel van strafrechtelijke handhaving vrijwel onmogelijk
is. Er zijn volgens de commissie grenzen aan de mogelijkheden en wenselijkheden
van vervanging van vrijheidsstraf. De commissie constateert dat er een groot
handhavingstekort is en dat er zowel een manifeste als latente behoefte aan
celcapaciteit is. De commissie beschouwt het in voldoende mate beschikbaar
zijn van celcapaciteit als basisvoorwaarde voor de strafrechtelijke handhaving
van de rechtsorde. Onder voldoende capaciteit moet, alweer volgens de commissie,
ook voldoende reservecapaciteit worden verstaan. Alternatieve sancties en
vervroegde heenzending op grond van goed gedrag werken, aldus de commissie,
alleen als er reservecapaciteit aanwezig is als stok achter de deur. De conclusie
van de commissie is dat het onontkoombaar is dat de celcapaciteit boven de
reeds voorziene uitbreiding drastisch verdere uitbreiding behoeft.
 
 Mijnheer de voorzitter! Met een behoefte aan 1400 cellen voor het voltrekken
van de lopende vonnissen en zo'n 1500 cellen voor een geloofwaardig voorlopig-hechtenisbeleid
is het duidelijk dat de behoefteraming voor 1995 van 12.000 eigenlijk al achterhaald
is en wordt die voor 1998 al illusoir. Gelet op het feit dat de capaciteitsbehoefte
in 1998 12.790 cellen zal omvatten, en er dus ook dan weer een schrikbarend
tekort is te verwachten, hadden wij bij deze begroting in ieder geval plannen
willen aantreffen van de minister. Wij wachten nog steeds op de richting die
de minister op dit punt gaat inslaan.
 
 Voor alle helderheid, de CDA-fractie ziet bestrijding van de criminaliteit
niet alleen in meer of meervoudig gebruik van cellen. Het is ook wezenlijk
om te komen tot een verantwoorde intensivering van de taak in de vorm van
een leer- en werkstraf. Daartoe zijn onzes inziens zwaardere projecten en
zwaardere begeleidingsmogelijkheden nodig. Wat ons betreft, komt er zelfs
een oprekking van de 240-uursgrens.
 
 De CDA-fractie heeft er bij verschillende gelegenheden op aangedrongen
het veiligheidsbeleid van de rest van Nederland niet op te offeren aan het
randstad-denken van dit kabinet. Met name in de middelgrote steden is ook
dringend celcapaciteit nodig. Deze steden hebben te kampen met grote overlast,
voornamelijk door drugsgebruik, maar lopen bij een effectieve aanpak vaak
tegen het cellentekort op. De overlastveroorzakers betreffen immers vaak verdachten
van de B- en de C-categorie, die keer op keer weer op vrije voeten komen.
Is de minister bereid extra celcapaciteit voor de middelgrote steden, de zogenaamde
G-15 te creëren? Het CDA heeft hiervoor in zijn plan van aanpak ruimte
gecreëerd. Ik verwijs hiervoor naar het amendement op stuk nr. 11.
 
 Gelet op de urgentie van dit cellentekort is het voor de CDA-fractie verwonderlijk
dat het experiment detentiefasering Noord-Holland- Noord, waarvan de minister
in antwoord op mijn vragen melding maakte in haar brief van 3 april jl., nog
steeds niet van start is gegaan. Komt dit doordat het op deze manier toepassen
van de vervroegde invrijheidstelling wellicht in strijd met de wet is?
 
 Mijnheer de voorzitter! Wij zijn voorstander van een krachtig resocialisatiebeleid.
De kans daartoe zien wij vooral als onderdeel van een gewijzigde vervroegde
invrijheidstelling. Wat ons betreft, moet die vervroegde invrijheidstelling
gebaseerd zijn op goed gedrag en niet op cellentekort. Dat is iets wat de
minister, gelet op haar toelichting dat aldus veroordeelden plaats zouden
kunnen maken voor preventieven, als grond wel schijnt te willen aanvaarden.
Een voorwaarde voor invoering van dit beleid is een wetswijziging. Wanneer
zal de wetswijziging om de automatische vervroegde invrijheidstelling af te
schaffen overigens bij de Kamer worden ingediend?
 
 De behandeling van de Drugsnota is aanstaande; veel zal ik er daarom niet
over zeggen. Voor de CDA-fractie is evenwel nu al duidelijk dat iedere aanzet
tot een verdere oprekking van het gedoogbeleid, zoals bijvoorbeeld de gedachte
over het nu ook al gaan gedogen van de huisteelt van hennep, een stap in de
verkeerde richting is. Uitgangspunt van beleid moet weer worden dat wat illegaal
is, niet blijvend gedoogd mag worden. Dat geldt voor coffeeshops, voor de
teelt van hennep en voor het gedogen van illegale prostituées of van
niet-uitzetbare asielzoekers. Dat laat onverlet dat bij nieuw beleid bij wijze
van een overgangsregel gedoogd moet worden. Maar het doel moet in onze ogen
uiteindelijk zijn om te komen tot een legale eindsituatie.
 
 Het niet toepassen van regels werkt ondermijnend op ieder norm- en waardenbesef
in de samenleving. Het is evenzeer ondermijnend voor de opvoeders, van wie
wij verlangen dat zij waarden en normen overdragen op hun kinderen. Wat zijn
de normen waard, als de overheid die zelf te pas en te onpas aan de kant schuift
voor een niet te handhaven gedoogbeleid?
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Ik zag van de week een beschrijving van een project dat de politie in
het Rijnmondgebied uitvoert. Daarbij zijn elektronisch honderden verkeersovertredingen
per dag geregistreerd. Dat project is stopgezet, omdat je met duizenden bekeuringen
per week justitie gek maakt. Justitie draait dan dol. In wezen hebben wij
daar een situatie van gedogen gecreëerd. Je weet dat daar massaal de
snelheidsgrens wordt overtreden, maar om een goede reden zie je ervan af om
dat als het ware strikt te handhaven. Is het de stelling van
mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn – ik zou dat een absurde stelling
vinden – dat men ook in die situatie uiteindelijk moet uitkomen op het
strikt naleven van de verkeersregels?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Nee. De heer Van Heemst doelt op het opportuniteitsbeginsel. Daar hebben
wij geen moeite mee. Waar het ons om gaat, is het onder nadere voorwaarden
niet optreden op structurele basis.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Mevrouw Soutendijk kan het nu wel een andere benaming geven, maar het
is gewoon gedogen. Als de overheid weet dat verkeersregels massaal worden
overtreden en de overheid ziet ervan af om strikte naleving van de verkeersregels
als het ware te verzekeren, dan is dat gedogen. De overheid berust dan in
het niet strikt naleven van verkeersregels.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Nee. Wij zijn op het moment, bijvoorbeeld bij de drugs, in de situatie
terechtgekomen dat men niet meer kan optreden, ook al zou men dat willen.
Ik wijs op Tilburg. Daar wilde men een coffeeshop sluiten op grond van het
feit dat de voorwaarde dat men niet aan minderjarigen mag verkopen, werd overtreden.
Die shop kon niet worden gesloten, omdat er nu eenmaal een gedoogbeleid was,
waar de normale regels van het Nederlandse bestuursrecht op van toepassing
zijn verklaard. De situatie waar de heer Van Heemst over spreekt, is een wezenlijk
andere dan het gedoogbeleid waar ik het over heb.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Mevrouw Soutendijk geeft wel toe dat het gedogen is. Dat is mijn punt.
Je moet met verstand over gedogen praten. Als mevrouw Soutendijk in zijn algemeenheid
zegt dat gedogen mogelijk is als een tijdelijke situatie, maar dat de overheid
uiteindelijk moet waarborgen dat regels strikt worden nageleefd, dan loopt
zij vast in het voorbeeld van het massaal overtreden van verkeersnormen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Ja. Maar wij hebben het dan over iets wezenlijk anders in onze visie met
betrekking tot het niet meer tolereren van gedoogbeleid. Dat moet ik constateren.
 
 Ik ben toe aan het asielbeleid. Een aantal belangrijke maatregelen op
het terrein van het asielbeleid hebben in de afgelopen jaren enige resultaten
laten zien. Met name de ingebruikname van twee aanmeldcentra heeft de instroom
aanzienlijk doen dalen. Desalniettemin staat de IND voor een reusachtige opgave
om alle aanvragen, bezwaren en beroepen af te handelen. De reële afhandeltermijn
blijkt 11,2 maanden te zijn. Zij vertoont eerder een stijgende dan een dalende
tendens. Daarom behoeft het uitleg als er serieus gesproken wordt over de
introductie van een vorm van hoger beroep die geen verlenging van de afhandelingstermijn
teweeg zal brengen.
 
 Wij vrezen dat voor wat betreft het asielbeleid de begroting een te optimistisch
beeld geeft. Er liggen ter bespreking met de Kamer nog diverse rapporten voor.
Zonder de uitkomsten van die discussie te kennen, kan er eigenlijk niet verantwoord
over de begroting gestemd worden op dit punt. Helaas is van nieuw beleid in
deze begroting nog nauwelijks sprake.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Hoe kan mevrouw Soutendijk nu zeggen dat de begroting een te rooskleurig
beeld geeft als wij bij de instroomcijfers zien dat die aanmerkelijk lager
liggen dan de geraamde 55.000 mensen die zouden binnenkomen? Dan hou je toch
ontzettend veel over, waarmee juist de achterstanden in het asielbeleid weggewerkt
kunnen worden?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Ja, maar de afhandelingstermijn bedraagt nog meer dan het dubbele van
de termijn waarvan men bij de begroting uitgaat. Ook met een instroom die
lager ligt dan de 50.000 mensen waarmee wij vorig jaar te maken hadden, is
het niet realistisch om te verwachten dat je daarmee dan voor het volgende
jaar de achterstanden kunt wegwerken en dat je uiteindelijk van die feitelijke
behandeltermijn kunt komen op de nagestreefde afhandeltermijn. Ik meen ook
dat de staatssecretaris bij het begrotingsonderzoek heeft aangegeven dat zij
die zeven maanden ook niet meer realistisch achtte en dat zij zich ging beraden
op bijstelling van die termijn. Dat soort discussies krijgen wij binnenkort
hier in de Kamer in een overleg. Het is niet meer dan logisch dat de uitkomst
van die discussie een oordeel zal geven over de stelling, dat de begroting
op dit punt te optimistisch dan wel niet te optimistisch is. Uit de informatie
die wij op dit moment hebben en op basis van de gegevens uit het feitenonderzoek
en uit de begroting, moet ik constateren dat wat in de begroting wordt voorgespiegeld
wellicht niet zal worden gehaald en dus te optimistisch is.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Houdt u dan ook rekening met de uitkomsten van het project in het opvangcentrum
Schalkhaar, dat erop gericht is om juist een kortere procedure te krijgen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Ja.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Dat neemt u mee en toch...
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 ...blijf ik het te optimistisch vinden.
 
 Een eenvoudige maar noodzakelijke wetswijziging als de wettelijke vastlegging
van het MVV-vereiste is nooit tot stand gekomen. Inmiddels heeft de CDA-fractie
deze taak maar van het kabinet overgenomen. Indiening van een initiatiefwet
is aanstaande.
 
 Slachtoffers van misdrijven hebben dankzij de inwerkingtreding van de
wet-Terwee een sterkere positie gekregen. Zij hebben bij het vinden van hun
weg en verwerking van hun leed wel hulp nodig. Daarbij helpen de bureaus voor
slachtofferhulp. Een zeer groot aantal vrijwilligers is hierbij ingeschakeld.
Zij kunnen niet zonder enige professionele ondersteuning. Deze ondersteuning
loopt gevaar nu de minister de tijdelijke financiering van de Terwee-coördinatoren
niet nog een jaar verlengt. De opzet van slachtofferhulp is te pril om dit
te kunnen overleven. Vandaar dat wij per amendement deze post ophogen met ƒ
400.000.
 
 De nieuwe Wet op de rechtsbijstand lijkt aan de verwachtingen te voldoen.
Een enkel knelpunt is er nog. Dat betreft de indexeringsproblematiek en de
afgifte van VIV's. De afgifte van de verklaring omtrent inkomen en vermogen
loopt nog steeds niet goed. Gemeenten stellen dat zij alleen
een betrouwbare controle van persoonsgegevens kunnen waarborgen. Bovendien
maken zij keer op keer bezwaar tegen de kosteloze dienstverlening die van
hen wordt verwacht. Zij dringen er bij de Kamer op aan om een legesheffing
op dit punt toe te staan. Ik hoor hierop graag een reactie van de staatssecretaris.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik kom tot mijn slotconclusie. Wij moeten constateren
dat de begroting ondanks een aantal aardige verbale aanzetten de zo noodzakelijke
krachtdadige beleidslijnen, met name financiën, naar de toekomst mist.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Verleden week zijn de verhoren van de parlementaire
enquêtecommissie afgesloten. De enquête vond en vindt de PvdA-fractie
noodzakelijk. In een democratie moet je willen weten en kunnen controleren
wat politie en justitie doen en hoe ze het doen. Toch heeft zo'n enquête
ook een schaduwkant. Datgene wat tot nu toe naar voren is gekomen is in menig
opzicht spectaculair maar niet altijd even fraai. Het heeft soms veel weg
van een tamelijk ongeloofwaardige krimi. Menig politieagent krijgt te horen
als hij een bekeuring moet uitdelen: hoezo mij bekeuren, kijk eerst maar eens
naar wat jullie zelf uitspoken. Het effect van de enquête op politie
en justitie is groot. Het hele apparaat wordt erop aangekeken. Het is zeer
de vraag of dat terecht is. Om de politie als voorbeeld te nemen: er zijn
40.000 agenten. Daarvan is het overgrote deel niet bezig met de zware georganiseerde
criminaliteit en met bijzondere opsporingsmethoden. En daarop concentreert
de enquête zich. Hoe spectaculair de enquête ook is, het gaat
er wel om dat we nu een beetje nuchter blijven.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Je hoort dat het negatieve effect van de enquête op de politie groot
is. Vindt u het niet beter, te zeggen dat het effect van datgene wat de commissie
naar boven haalt groot is?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Daarin hebt u gelijk.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Het gaat zo...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 U hebt uw gelijk al. Incasseer dat in dankbaarheid.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Het is een noodzakelijk gevolg van een proces, dat op zich ook weer nodig
is.
 
 Er is geen enkele reden om aan de kwaliteit en de integriteit van het
politie- en justitie-apparaat in zijn geheel te twijfelen. Diezelfde nuchterheid
brengt echter ook met zich mee dat je moet nadenken over de vraag: hoe wordt
een beschadigd imago het best hersteld? Waarschijnlijk niet door Haagse maatregelen
zoals wetgeving, hoe noodzakelijk die straks wellicht ook zal blijken. Nee,
dat imago kan zich waarschijnlijk het best herstellen door kwaliteit te leveren
daar waar burgers rechtstreeks met politie en justitie te maken hebben. Een
aantal korpsen is daarmee bezig. Neem bijvoorbeeld Utrecht. Voor burgers is
het van groot belang dat er snel en adequaat gereageerd wordt op het moment
dat men hulp nodig heeft. Een aantal organisatorische maatregelen maakt dat
hier succesvoller kan worden geopereerd, bijvoorbeeld door onderscheid te
maken tussen echte noodhulp en andere verzoeken om hulp. Maar ook een goede
dienstverlening bij aangiften is van groot belang. Het is voor iedere burger
heel frustrerend om na een autokraak ook nog eens een half uur of langer te
moeten wachten voor aangifte kan worden gedaan. En dat hoeft ook niet. Ook
hierbij geldt dat op een aantal bureaus heel goede maatregelen zijn genomen
om de service te verbeteren. En het gaat niet om dienstverlening alléén
maar ook om het bij de wortel aanpakken van de problemen. Daarvan zijn vele
voorbeelden. Ik noem er maar één: het Marokkaanse-jongerenproject
in de Mercatorbuurt. Samenwerking tussen het bestuur, het openbaar ministerie
en de politie is bij dergelijke projecten cruciaal.
 
 Juist nu is het van belang dat dergelijke initiatieven worden gesteund.
Het gaat er daarbij niet om, dat er vanuit Den Haag een lading aan directieven
neerdaalt op een apparaat dat zich toch al in het nauw voelt. Het gaat erom,
dat er commitment is vanuit Den Haag om al die werkwijzen en initiatieven
te laten slagen waardoor burgers merken dat politie en justitie gewoon hun
werk goed doen. Politie en justitie hebben nu die steun nodig. Om die reden
verzoekt de PvdA-fractie de bewindslieden om met de politie en het openbaar
ministerie te inventariseren wat juist nu extra stimulans kan gebruiken, en
daarover de Kamer te rapporteren. Een goed imago ontstaat niet vanzelf en
een beschadigd imago herstelt niet vanzelf; daar moet aan gewerkt worden.
 
 Ook bij het openbaar ministerie zijn interessante ontwikkelingen gaande,
die zouden moeten worden uitgebreid, en dat niet alleen om wille van het imago,
maar vooral ook om wille van de verbetering van de kwaliteit. Zo is er het
project snelrecht in Assen. Met dit project wordt beoogd de doorlooptijden
van strafrechtszaken te bekorten. Al jarenlang wordt gezegd dat dit moet,
zowel door politici en beleidsmakers als door burgers. De lange termijnen
zijn burgers een doorn in het oog. Sneller straffen wordt zelfs door meer
mensen, namelijk 97%, als een nuttiger middel gezien ter bestrijding van de
criminaliteit dan zwaarder straffen, want dat vindt maar 86%.
 
 Welnu, in Assen is men erin geslaagd de doorlooptijden in 50% van de zaken,
namelijk al de zaken die geschikt waren voor het snelrecht, te bekorten met
tweederde. De dagvaardingstermijn bedroeg in het eerste jaar van het snelrechtproject
60 dagen, en dat was 215; een winst dus van 155 dagen. Hoe kan dat? Eigenlijk
gewoon door de zaken beter en iets anders te organiseren. Het parket is 24
uur per etmaal bereikbaar. De dagvaarding wordt meteen op het politiebureau
betekend. De politie heeft binnen veertien dagen het proces-verbaal op het
parket, en de reclasseringsrapportages zijn op tijd voor de zitting klaar.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Ik ben het met mevrouw Kalsbeek volledig eens over het nut van snelrecht,
maar dat is slechts van toepassing op bepaalde delicten. Hoe moet er volgens
haar sneller gestraft worden, als er geen capaciteit is?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Ik geeft juist weer hoe het in Assen in de praktijk gaat. Overigens wordt
snelrecht voor meer projecten gebruikt, ook voor "lik op stuk"- achtige
projecten, maar die bedoel ik niet; dit om misverstanden te voorkomen. In
Assen gaat het om gewone zaken, die meteen worden geselecteerd op hun eventuele
geschiktheid voor de versnelde procedure. De helft blijkt geschikt, wat ik
heel veel vind, en van die helft blijkt de doorlooptijd dus met tweederde
bekort te worden.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Het begrip "snelrecht" klinkt sympathiek; "snel" is goed en "recht" is
goed. Maar zijn de ervaringen in het arrondissement Assen wel representatief?
Het is immers een van de kleinste en rustigste arrondissementen in Nederland.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Ik wilde juist op dit onderwerp ingaan. Ik heb geprobeerd juist dit uitgebreid
te analyseren en heb daarover overlegd met de rijksuniversiteit Groningen,
die het project heeft geëvalueerd.
 
 Een betrekkelijke kleinigheid, als het op het politiebureau laten betekenen
van de dagvaarding, bespaart enorm veel werk. Voor een dagvaarding moesten
2,3 handelingen verricht worden en dat wordt nu teruggebracht tot nul.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Dat is al sinds jaar en dag praktijk. Het klinkt sympathiek, maar ik hoor
niets nieuws.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Nee, maar de cumulatie van versnellingen levert wel een nieuw resultaat
op. De politie heeft bovendien een capaciteitsvoordeel, omdat het OM direct
beslist over vervolging of sepot. Er wordt dus niet meer aan een zaak gewerkt
waarvan later blijkt dat deze geseponeerd wordt.
 
 Analyse van het project leert – ik kom nu toe aan de vraag van de
heer Vos – dat deze werkwijze in ieder geval tot en met de zitting overal
toepasbaar is. Na de zitting kunnen er problemen ontstaan als er celstraffen
zijn opgelegd, maar dat lijkt mij allerminst een reden om het project snelrecht
niet op andere plaatsen in te voeren. Van alle zaken eindigt ruwweg zo'n 12%
in celstraf. De rest kan sneller worden afgedaan, veel sneller, en dat moet
volgens mij ook gebeuren. De PvdA-fractie vindt dat op zo kort mogelijke termijn
moet worden bezien of deze manier van werken niet landelijk, of in ieder geval
uitgebreider, kan worden ingevoerd. Is de minister daartoe bereid?
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Als ik mevrouw Kalsbeek goed begrijp, wil zij de lucht uit de termijnen
persen. Zij wil die termijnen als het ware op elkaar laten aansluiten. Dat
klinkt sympathiek.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Dat is het ook!
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Maar hoe denkt u te werken met van die typische rechtbankproblemen, bijvoorbeeld
of er wel een zaaltje beschikbaar is om de zaak te laten dienen? Kunnen de
zaken wel geappointeerd worden als er maar twintig zaken op een dag op de
agenda kunnen staan? Je kunt de lucht er in het begin wel uitpersen, maar
als er bij de rechtbank zelve weer een prop ontstaat, kom je niet ver.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Het is absoluut waar dat die problemen zich kunnen voordoen. Zij zijn
er bijvoorbeeld in Assen ook geweest. Daar is men er uitgekomen. Ik denk niet
dat dit in elk arrondissement even gemakkelijk gaat, maar ik vind de winst
van dit project toch tamelijk spectaculair, eerlijk gezegd zo groot, dat ik
het alleszins de moeite waard vind om ook in andere parketten te kijken of
deze werkwijze gevolgd kan worden. Laat het dan eens zo zijn dat het in een
aantal arrondissementen niet lukt. Laat het dan eens zo zijn dat je de doorloopsnelheden
niet weet te bekorten met tweederde, maar slechts met een derde. Dan is er
toch nog steeds winst?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Het komt heel sympathiek op mij over, maar ik blijf toch zitten met de
12% gevallen waarin heel snel een gevangenisstraf wordt opgelegd en de betrokkenen
na anderhalf of tweeënhalf jaar terug moeten komen om te gaan zitten.
Dan heeft het ook niet veel effect meer.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Voor die 12% geef ik dat toe. De celcapaciteit is absoluut een punt. Ik
kom er straks nog op, in verband met het evenwicht. U denkt dat het er niet
is, ik denk dat het er wel is, dus dat het op termijn wordt opgelost. 100%
min 12% is nog altijd 88% gevallen waarin het tot en met de executie sneller
gaat. Dat vind ik een heel interessant percentage.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Dan gaat u ervan uit dat de overige strafvarianten wel voldoende
voorradig zijn. Ik moet constateren dat ook in de sfeer van taakstraffen het
aanbod niet zodanig overweldigend is, dat daar voor iedere vraag een passend
antwoord klaar ligt. Ik denk dat u het wat te optimistisch voorstelt. U zult
er dus iets anders bij moeten leggen, wil het echt effect hebben.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Daarvoor geldt in hoofdlijnen hetzelfde verhaal als ik net tegen de heer
Vos hield. Natuurlijk, in Assen bleken de werkstraffen geen probleem, maar
er kunnen in een aantal arrondissementen best meer problemen mee zijn. Het
is daar echter ook een kwestie van organisatie. Ook daar vind ik – ik
herhaal het – de stijging zo spectaculair, dat je heel secuur moet kijken
of het in andere parketten en arrondissementen niet op een vergelijkbare wijze
kan.
 
 Van de enquête via de werkwijze van politie en justitie naar datgene
waarom het eigenlijk begonnen was: het beheersbaar houden van de criminaliteit
en het vergroten van de veiligheid. Het doorlaten van containers, inkijkoperaties,
informanten die met groot geld betaald worden, dat is niet voor veel mensen
de wereld van alledag. Het is meer de ver-van-mijn-bedshow.
 
 Wel van alledag is de overlast van drugshandel, de diefstal van je zoveelste
fiets, een gevoel van onveiligheid en de zoveelste inbraak in je winkel, die
inmiddels onverzekerbaar is. Althans, dit alles is voor een aantal mensen
het leven van alledag geworden. Criminaliteit en veiligheid zijn niet eerlijk
verdeeld over de samenleving. Sommige mensen hebben aanzienlijk grotere kansen
om slachtoffer te worden dan anderen. Sommigen lopen ook meer kans dader te
worden en ten slotte is de toegang tot de justitiële diensten, in de
meest ruime zin, dus van beveiliging tot gevangenis, niet voor iedereen gelijk.
 
 Wij moeten ervan uitgaan dat criminaliteit nooit uit te bannen zal zijn.
Wij kunnen wel heel veel doen om criminaliteit beheersbaar te houden. En we
moeten vooral heel veel doen om te voorkomen dat criminaliteit zich concentreert
bij bepaalde mensen en in bepaalde gebieden.
 
 Het belang van het voorkomen van concentraties van criminaliteit en onveiligheid
kan nauwelijks worden overschat. Als het grote-stedenbeleid op dit punt faalt,
dan zal dat door de mensen die wonen op die plekken waar criminaliteit, overlast
en onveiligheid cumuleren, worden gezien als "wij zijn in de steek gelaten".
Dat gevoel zal uiteindelijk onder andere leiden tot het zich afwenden van
alles wat met overheid en politiek te maken heeft.
 
 In de westerse wereld zijn de VS daarvan het meest sprekende voorbeeld.
Heeft men zich eenmaal afgewend van overheid en politiek, dan gaat het bijna
als vanzelf verder bergafwaarts. Welke politieke partij kan het zich daar
nog permitteren om zich druk te maken over die massa niet-stemmers? Niet één!
De ellende is te groot. Ingrijpende en kostbare beleidswijzigingen zouden
nodig zijn om de ellende te keren. Maar dat vraagt dan een offer van degenen
die het beter hebben. En die zijn maar zeer beperkt bereid steun te geven
aan een partij die met name offers van hen zou vragen ten behoeve van verpauperde
mensen en getto's. Immers, zelf hebben zij daar helemaal geen last van. Zij
wonen en werken ergens anders. De verpauperde mensen zelf weten niet eens
meer de weg naar het stembureau, dus zijn zij zelf in electoraal opzicht niet
meer van belang. Dit nachtmerrie-achtige toekomstbeeld moet worden voorkomen.
 
 Demonstraties als die in Rotterdam pas geleden in verband met de drugsoverlast
kunnen daarom niet serieus genoeg genomen worden. Zij zijn een collectieve
uiting van woede en onmacht, maar een die nog geuit wordt. Men weet dat er
een overheid is die nog aangesproken, althans aangeschreeuwd kan worden. Als
daarop niet gereageerd wordt, rest niets anders dan cynisme, apathie of eigenrichting.
 
 Het kabinet heeft dus het grootste gelijk van de wereld door prioriteit
te geven aan de veiligheid in de grote steden. Veel wordt daarbij verwacht
van toezicht; terecht. Sociale controle is van groot belang. Maar wat ten
minste van even groot belang is, is sociale binding. Controle zonder binding
leidt tot ontduiking, ontwijking en verzet. Een sociale binding houdt positieve
gerichtheid in op een persoon, een instelling of een taak, een waardensysteem.
Kinderen aanvaarden in de regel de controle van hun ouders, omdat zij sociale
bindingen met hen hebben. Controle door bijvoorbeeld de school wordt makkelijker
aanvaard naarmate men meer gelooft in het belang van het onderwijs.
 
 Veel van de jongeren die delinquent gedrag vertonen, hebben slechts bindingen
met andere jongeren die evenzeer delinquent zijn. Ze vormen een subcultuur,
een die zich afzet tegen de dominante cultuur. Want met die cultuur, de "gewone"
maatschappij, hebben ze niks.
 
 Een niet gering deel van hen is opgegroeid in een gezin waar ouders zelf
tot over hun oren in de problemen zitten; werkloosheid, armoede, verslaving
houden hen dag en nacht bezig. Dat type gezin heeft het vermogen verloren
om op te voeden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Dat is nu juist het punt bij de aanpak van "families first". Dan is het
hele gezin erbij betrokken; dan voorkom je ook die problemen. De staatssecretaris
weigert maar steeds om hiervoor financiële middelen beschikbaar te stellen.
Het is nodig om dit niet alleen met woorden te ondersteunen, maar daaraan
ook financiële impulsen te geven. Dan pak je het hele gezin met al die
problemen aan. Ik zie u knikken; u bent het er hartgrondig mee eens.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Ja. Daarom zal ik evenals u de staatssecretaris vragen om dit soort projecten
te bevorderen.
 
 Voorzitter! Niet de vraag of er in een gezin een of twee ouders zijn,
niet de vraag of er buitenshuis gewerkt wordt door een of beide ouders is
bepalend voor de mate waarin kinderen erin slagen bindingen aan te gaan. Nee,
bepalend is de kwaliteit van de opvoeding. Naast factoren zoals toezicht en
discipline is daarbij de aard van de relatie met de kinderen van het grootste
belang. Het gaat erom of er sprake is van aanvaarding en respect, of er affectie
is en vertrouwen en of er gesproken wordt over gevoelens en over concrete
problemen. Als dat alles ontbreekt, neemt de kans op delinquent gedrag zeer
toe. Een alleenstaande bijstandsmoeder die aan het werk gaat als haar gezinssituatie
dat toestaat, doet de criminaliteit niet toenemen. Jeugddelinquentie ontstaat vooral daar waar het gezin zijn functie heeft verloren.
 
 
 
 
 
 De heer Janmaat (CD):
 
 De geachte afgevaardigde geeft aan dat vooral bij ongehuwde moeders en
andere eenzijdige relaties waarin wat minder aandacht aan de kinderen kan
worden besteed, de jeugdcriminaliteit is toegenomen. Dat inzicht mag nu ineens
bij haar doorbreken, maar dan heeft haar partij wel jarenlang meegewerkt aan
het bevorderen van jeugdcriminaliteit. Want als er één groep
in Nederland is die vooral de stabiliteit van het huwelijk heeft ondergraven,
zijn dat wel de socialisten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Dat heb ik juist niet gezegd. Ik stel vast dat u mijn betoog niet goed
hebt gevolgd. Het lijkt mij niet zinnig dat ik dat helemaal herhaal.
 
 
 
 
 
 De heer Janmaat (CD):
 
 Als u geen antwoord heeft, moet u het vooral laten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Ik heb wel een antwoord, maar u hebt niet geluisterd. Ik heb juist betoogd
dat het omgekeerde het geval is. Nogmaals, een alleenstaande bijstandsmoeder
die aan het werk gaat als haar gezinssituatie dat toestaat, doet de criminaliteit
niet toenemen. Jeugddelinquentie ontstaat vooral daar waar het gezin zijn
functie heeft verloren.
 
 
 
 
 
 De heer Janmaat (CD):
 
 Dat is pertinent te bestrijden. De geachte afgevaardigde heeft namelijk
gezegd dat de waardering voor langdurige relaties vooral in gezins- of huiselijke
situaties bijgebracht moet worden. Als de partners of de ouders voortdurend
in conflict leven of, zoals aangemoedigd door de overheid, bij conflicten
vrij snel uit elkaar kunnen gaan, krijgen de opgroeiende kinderen, de opgroeiende
jeugd, niet de gelegenheid kennis te maken met en de problemen te zien van
langdurige relaties. Uw beleid werkt daar verstorend aan mee.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Ik heb de term "langdurige relaties" niet in de mond gehad. Ik heb slechts
gesproken over bindingen tussen ouders en kinderen. Bovendien...
 
 
 
 
 
 De heer Janmaat (CD):
 
 Dat zijn geen relaties.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 U heeft het woord niet; wij laten elkaar uitpraten. Mevrouw Kalsbeek kan
haar betoog vervolgen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Voorzitter! Welke rol kan de overheid spelen om iets aan deze problematiek
te doen? Allereerst is er dus die verantwoordelijkheid om de zorgen van de
ouders te verminderen. Aan werkloosheids- en armoedebestrijding wordt terecht
veel aandacht geschonken. En dienen verslaafde ouders niet de allerhoogste
prioriteit te hebben om wille van hun vaak jonge kinderen? Weghalen van de
kinderen is wel het allergemakkelijkste, althans voor de overheid. Alles moet
hierbij uit de kast worden gehaald om weer rust in het gezin te krijgen. In
Groot-Brittannië worden aan verslaafde ouders drugs verstrekt. Het is
een middel dat je pas op het allerlaatst zou mogen inzetten, maar het mag
niet uitgesloten worden. Het kan de brug zijn naar een betere situatie, juist
ook voor het kind of de kinderen. Graag verneem ik hierop de reactie van de
bewindslieden.
 
 Ten tweede zouden ouders geholpen moeten kunnen worden bij de opvoeding.
Recent bracht de staatssecretaris een nota uit over jeugdcriminaliteit. Een
goede nota op hoofdlijnen volgens de PvdA-fractie, maar juist op het punt
van de opvoedingsondersteuning is er nog geen concreet beleid. Dat moet dus
wel. Repressie is nodig, maar het is altijd onvoldoende. Preventie is beter.
Er zijn een aantal projecten, zoals de opvoedingstelefoon, die succesvol zijn,
maar die met name worden gebruikt door de hogeropgeleiden.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Kan mevrouw Kalsbeek concretiseren wat zij nu eigenlijk wil met het verhogen
van de kwaliteit van de opvoeding door de overheid ten opzichte van ouders?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 U interrumpeert mij telkens als ik begin over het onderwerp waar u naar
vraagt.
 
 Er zijn een aantal projecten, zoals de opvoedingstelefoon, die succesvol
zijn, maar die met name worden gebruikt door de goed opgeleiden. Ook voor
mensen met een minder sterke maatschappelijke positie zou een laagdrempelige
voorziening ontwikkeld moeten worden, die aanspreekt en gebruikt wordt. Aansluiting
bij bestaande voorzieningen lijkt voor de hand te liggen. Hulp vragen doe
je niet zomaar. Maar als je nu toch op het consultatiebureau bent of bij de
huisarts of als de peuterspeelzaaljuf of de meester van school je op weg helpt,
scheelt dat een stuk. Bij de opvoedingsondersteuning zouden ook organisaties
van allochtonen moeten worden betrokken. Ook een botsing van culturen kan
tot opvoedingsproblemen leiden. Wat de PvdA betreft dus graag een verdere
uitwerking op dit punt.
 
 Daarbij moet dan niet vergeten worden, dat juist over kinderen jonger
dan 12 jaar, die delinquent gedrag vertonen, weinig bekend is. Juist als u
meent dat de basis voor veel delinquent gedrag gelegd wordt vroeg in de jeugd,
zou dit een prioriteit in het onderzoeksprogramma moeten zijn. Zijn de bewindslieden
bereid om dit te bevorderen?
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik ben oprecht geïntrigeerd door de gedachte van mevrouw Kalsbeek
om de opvoeding nader gestalte te geven. Ik begrijp uit haar woorden eigenlijk
dat zij ervoor pleit een soort van overheidsmeldpunt te creëren waar
je je vraag kunt droppen. Is dat niet het wiel opnieuw uitvinden? Ik zou mij
kunnen voorstellen dat als er opvoedingsproblemen zijn, je de particuliere
maatschappelijk-werkinstellingen moet bevorderen, om die in staat te stellen
daarvoor ondersteuning te bieden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Geen misverstand daarover; die opvoedingstelefoon is er al.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Maar een telefoon creëren waar je je problemen kunt droppen, lijkt
mij een makkelijke weg...
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Laten wij geen misverstand daarover hebben. Ik pleit dus niet voor de
uitvoering door overheidsinstanties. Natuurlijk moeten er allerlei maatschappelijke
organisaties bij betrokken worden. Dat is klip en klaar. Het
gaat mij erom dat wij over één ding heel goed nadenken. In onze
verzorgingsstaat zijn ontzettend veel voorzieningen tot stand gebracht. Ontzettend
veel voorzieningen zijn ook makkelijk bereikbaar, maar juist als het gaat
over opvoeden, gaan wij ervan uit dat elke ouder dat vanzelf moet kunnen.
Dat is niet reëel. Er zijn een aantal ouders die problemen hebben, soms
van zichzelf en soms omdat ze een lastig kind hebben. Wat stel je dan vast?
Je hebt de eerste paar jaren een soort van begeleiding, zij het dat die erg
op de fysieke ontwikkeling is gericht, via de consultatiebureaus. Dan gebeurt
er dus helemaal niets meer. Pas als het finaal uit de hand gelopen is, krijg
je de kinderbescherming. Daar tussenin zit dus heel weinig.
 
 De hogeropgeleiden weten over het algemeen de weg naar het RIAGG wel te
vinden en de weg naar de opvoedingstelefoon. Maar voor de mensen die meer
problemen op elkaar gestapeld hebben, die niet zo bureaucratisch bekwaam zijn,
is het nodig dat je hulp aanbiedt en dat je aangeeft hoe zij het moeten aanpakken
als zij problemen hebben met hun kind.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Maar u pleit dus inderdaad voor een soort van overheidsplek waar je lessen
in de opvoeding kunt krijgen. Ik denk dat u echt op de verkeerde weg bent.
Ik denk dat u zich meer moet oriënteren op de praktijk en meer moet steunen
op de organisaties die in het maatschappelijke krachtenveld op dit terrein
een rol kunnen vervullen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Het intrigeert mij waarom u er kennelijk belang bij heeft om hier zo'n
karikatuur van te maken. Er zijn een aantal projecten gaande op dit gebied,
projecten die succes afwerpen. Die allochtone moeders die elkaar helpen bij
de opvoeding, hebben daar begeleiding bij. Dat is niet een overheid, dat is
niet een ambtenaar die het doet. Het is wel het organiseren van dat soort
netwerken. Daar zijn scholen bij betrokken. Ik wees net op de fax die ik kreeg
van de politie Rotterdam-Rijnmond. Het zijn scholen, huisartsen en consultatiebureaus
die erbij betrokken kunnen zijn. Dat gebeurt ook nu al, maar het gebeurt te
weinig. Ik pleit er dus voor om dit uit te breiden, omdat ik vaststel dat
de opvoeding ontzettend belangrijk is, dat de binding die kinderen hebben
met de samenleving en met hun ouders en het overbrengen van normen en waarden
cruciaal is.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik zit met een beeld voor ogen van een opvoeder die een probleem heeft,
een telefoonnummer draait en als antwoord krijgt: "Met de overheid, heeft
u opvoedingsproblemen?".
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 U maakt er een karikatuur van en dat stoort mij, eerlijk gezegd, enigszins.
Wij zijn echt met een heel serieus probleem bezig. Wij hebben in het land
te maken met 20.000 kinderen die moeilijkheden hebben op een of andere manier.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Het probleem is buitengewoon serieus en wij moeten het ook serieus benaderen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Dat doe ik dus. U maakt er een karikatuur van, niet ik. Ik ben serieus
bezig. Ik probeer aan te geven dat er in dit land behoefte is aan laagdrempelige
opvoedingsondersteuning en overigens ook aan heel intensieve begeleiding.
Ik stel vast dat die maar zeer beperkt voorhanden is. Waar die voorhanden
is, wordt die met name gebruikt door de mensen die beter opgeleid zijn en
die een betere maatschappelijke positie hebben. Ik pleit ervoor dat juist
de mensen die het extra moeilijk hebben, ook een aantal van deze voorzieningen
tot hun beschikking krijgen.
 
 Voorzitter! Voor een aantal van die jongeren zullen er meer intensieve
begeleidingsprogramma's nodig zijn. Eerlijk gezegd vind ik de recidivecijfers
van jongeren tussen de 18 en 24 jaar schokkend hoog. Als er werkstraffen zijn
opgelegd, wordt er iets minder gerecidiveerd dan na een celstraf, maar het
blijft echt veel te veel. Recidivepercentages van 80 zijn gewoonweg onacceptabel.
 
 We weten niet goed wat nu van bepalende invloed is op het recidiveren.
Waarom lukt het zo'n 20% van de jongeren wel om uit de criminaliteit te stappen
en 80% niet? Natuurlijk, het geen werk en geen scholing hebben, is daarbij
van belang, maar er moet meer zijn. En als er niet iets anders is, dan moet
er als de wiedeweerga een programma komen waarbij jongeren die eenmaal justitieel
zijn aangepakt, ook werkelijk op het rechte pad worden geholpen met scholing
en werk: een sluitende aanpak als het ware. Hierop verkrijg ik graag een reactie
van de bewindslieden.
 
 Tot slot merk ik ten aanzien van dit onderwerp nog het volgende op. We
worden overstroomd met brieven van gezinsvoogden die vinden dat zij onderbetaald
worden. Er zit een begin van rechtvaardiging in hun claim, zo meent de PvdA-fractie.
Ik verneem hierop graag een reactie van de staatssecretaris.
 
 Voorzitter! Een sanctie die op veel maatschappelijke steun kan rekenen
en toch ook voor jongeren beter uitpakt dan de gevangenis, is te vinden bij
de Halt-projecten. Voor meer strafbare feiten mag dat nu worden toegepast,
onder andere voor winkelcriminaliteit. Dat is van groot belang, want het bedrijfsleven
heeft niet minder dan 1,9 mld. schade door criminaliteit en geeft dat niet
eens aan, onder het motto: er wordt toch niets aan gedaan. Die uitbreiding
van strafbare feiten en dus de vergrote toepassingsmogelijkheden van Halt,
zijn echter niet van het benodigde geld voorzien. Dat is nu wel erg jammer.
Ik richt een dringend verzoek aan de bewindslieden om daar alsnog geld voor
vrij te maken. Het gaat om niet meer dan zo'n 2 mln. Er is weliswaar onderzoek
gaande, maar de tijd tot de resultaten daarvan bekend zijn, moet wel overbrugd
worden. Zo nodig zou ik op dit punt tot amendering willen overgaan.
 
 Dan kom ik bij de slachtofferhulp. Per jaar zijn er 4 miljoen slachtoffers
van een misdrijf of verkeersongeval. Daarvan wenden maar een 105.000 zich
tot de slachtofferhulp, een fractie dus. Het zou me overigens niet verbazen,
als ook juist hier geldt dat degenen die het meest slachtoffer zijn, de mensen
uit de wijken waar criminaliteit zich ophoopt, ondervertegenwoordigd zijn.
Wil de minister dit eens uitzoeken? Want als dat zo is, moet daar beleid op
volgen. Je kunt al niet accepteren dat bepaalde mensen een veel groter risico
lopen slachtoffer te worden, maar het is helemaal ondenkbaar om ze dan ook
nog eens minder te helpen als het kwaad is geschied.
 
 Veel te weinig slachtoffers worden aldus geholpen. Het is in dit licht
eigenlijk onbegrijpelijk dat ook nog wordt beknibbeld op de slachtofferhulp!
De wet-Terwee brengt namelijk meer kosten met zich voor de
bureaus slachtofferhulp en daarvoor wordt niet genoeg extra geld uitgetrokken.
De PvdA-fractie vindt dat dit niet kan en heeft samen met D66 en het CDA een
amendement ingediend.
 
 Voorzitter! Een van de thema's van mijn inbreng was dat sociale rechtvaardigheid
en een beleid gericht op de beheersing van criminaliteit alles met elkaar
te maken hebben. Wat mij is opgevallen toen ik de laatste weken met dit thema
aan de slag was, is dat er heel veel onderzoek is, maar dat dit behoorlijk
versnipperd is. Bepaalde groepen, bijvoorbeeld allochtone jongeren, zijn onderzocht
en het voorkomen van onveiligheidsgevoelens bij bepaalde groepen is onderzocht,
maar dan gaat het om indelingen naar leeftijd en geslacht. Voor het onderzoek
naar de kans om slachtoffer te worden, geldt hetzelfde.
 
 Het totaalbeeld ontbreekt derhalve en dat totaalbeeld zouden we wel moeten
hebben. Als het inderdaad zo is dat criminaliteit cumuleert bij bepaalde groepen
mensen – er is heel veel dat daarop wijst – dan moet dat worden
aangepakt. Als het bovendien ook nog zo is dat criminaliteit cumuleert bij
mensen die sowieso al minder kansen hebben in het leven, dan is dat een reden
te meer om daar systematisch wat aan te doen. Zoals in de gezondheidszorg
onderzoek is gedaan naar de relatie tussen gezondheid en levensduur enerzijds
en sociaal-economische positie anderzijds, zo zou dat op het terrein van veiligheid
en criminaliteit ook moeten gebeuren. Het lijkt daarom goed om bijvoorbeeld
het WODC de opdracht te geven al dat onderzoek dat er is, te inventariseren,
leemten op te sporen en het totaalbeeld vervolgens te schetsen, zodat er beleid
ontwikkeld kan worden dat zo rechtvaardig mogelijk is.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Justitie zit in een roerig vaarwater. Wie met
een sombere blik zou zoeken naar een typering, kan dit beleidsterrein aanduiden
als een spookhuis. De ene reorganisatie volgt de ander op, de aansluiting
tussen hoofdkantoor en buitendienst lijkt zoek en de werkzaamheden van de
enquêtecommissie bepalen indringend het imago van het gehele justitieveld.
 
 Tegenover deze gedramatiseerde typering staat bij mij ook een ander beeld,
namelijk dat van justitie als de schatkamer van de samenleving, omdat binnen
dit beleidsterrein mensen dagelijks in de frontlinie hun werk verrichten op
essentiële onderdelen van overheidszorg. Ik wil dat laatste beeld nemen
als kapstok van mijn bijdrage.
 
 Om te beginnen valt het op, dat uit de begrotingsstukken summier is op
te maken wat de samenleving als het ware kan verwachten van de inspanning
die justitie wil en kan leveren om haar kerntaken te vervullen. Wat is de
ambitie van justitie? Bij andere departementen zijn en worden pogingen ondernomen
om die prestaties inzichtelijk te maken, waardoor ze dus ook onderwerp van
beoordeling worden. In het klein zien we een dergelijke benadering door het
Rijk toegepast in het convenant met de steden. Prestaties zijn gedefinieerd,
bijvoorbeeld met welk percentage het schoolverzuim wordt teruggedrongen of
het aantal jongeren dat, na in aanraking met de politie te zijn gekomen, in
Halt-projecten wordt ondergebracht. Daarmee weten Rijk en steden waarop we
zijn aan te spreken. Kan de minister de Kamer in de loop van 1996 of bij de
volgende begroting hierover een voorzet tot nadere discussie geven? Is bijvoorbeeld
het WODC-onderzoek naar prestatieverschillen tussen arrondissementsparketten
uit 1993 voor andere onderdelen van het justitieveld bruikbaar te maken?
 
 Wie het beeld gebruikt van justitie als schatkamer van de samenleving
mag haar aanspreken op de wijze waarop zij binnen de overheid initiatieven
op aangrenzende beleidsterreinen ondersteunt of juist zelf impulsen geeft
aan dergelijke initiatieven. Ik wil met een aantal voorbeelden illustreren
wat mij voor ogen staat. De afgelopen zaterdag kreeg ik in de Arnhemse wijk
Malburgen een exemplaar van het veiligheidsplan voor die wijk. Wat op tientallen
terreinen gebeurt of moet worden uitgevoerd van drugsoverlast en vervuiling
tot woninginbraken en verkeersveiligheid is in dat plan nauwgezet in kaart
gebracht, inclusief de bijdragen die derden daaraan gaan leveren. Ik noem
in dit verband politie, gemeente, winkeliers, opbouwwerk, sociale verhuurders
en Halt. Dat is vertaald in een taakstelling, anders werkt het niet. Die taakstelling
zegt wat concreet van iedere actor wordt verwacht. Justitie – in dit
geval het openbaar ministerie – wordt bij de verschillende activiteiten
regelmatig vermeld als een van de actoren, maar in tegenstelling tot de rest
ontbreekt een gespecificeerde taakstelling. Het gaat mij er nu niet om, dit
voorbeeld verder uit te kauwen. Het gaat mij er wel om, dat in het algemeen
de noodzaak van een actieve rol van het OM met dit voorbeeld wordt geïllustreerd
als wij praten over resultaten die in de alledaagse werkelijkheid in wijken
en buurten moeten worden bereikt op het vlak van veiligheid en leefbaarheid.
Als het OM de professionaliteit van officieren van justitie meet, is dan deze
maatschappelijke oriëntatie daarvan een onderdeel? Anders gesteld: hoe
essentieel vindt de minister dit element?
 
 Bij de activerende of ondersteunende rol richting andere beleidsterreinen
kun je bijvoorbeeld aan probleemleerlingen denken. Dat zijn leerlingen waar
elke school met een grote boog omheen loopt, omdat ze bekend staan als notoire
herrieschoppers of onhandelbare lastpakken. In Utrecht bestaat een soort opvangschool,
waar ze voor kortere of langere tijd terecht kunnen om ze weer aan het gewone
leren te krijgen. Andere steden moeten maar afwachten of de aanwezige scholen
zo'n initiatief willen nemen of steunen. Wat zou er eigenlijk op tegen zijn
om gemeenten zo nodig een wettelijke bevoegdheid te geven om de financiering
van zo'n opvangschool op de overige scholen te verhalen? Door staatssecretaris
Netelenbos is als het ware herontdekt welke zinvolle rol de school kan vervullen
om de verzorging van kinderen, die van huis uit te kort schiet, aan te vullen.
Laten wij niet uit het oog verliezen dat de school die rol in heel veel gevallen
vervult. In die zin maak ik ook een relativerende opmerking bij de interrupties
van de heer Vos in het betoog van mevrouw Kalsbeek: wat hij daarvan vindt,
doet er eigenlijk niet zoveel toe, want het gebeurt in heel veel situaties.
Godzijdank! Dat is heel praktisch: de school, die 's ochtends of tussen de
middag met een boterham hongerige magen stilt, waardoor leerprestaties en
ook eetgewoonten worden verbeterd en er misschien sprake is
van een beslissende factor bij het al dan niet rondhangen in snackbars en
het klieren en schooieren met een groepje vriendjes wat uiteindelijk –
misschien – in bendevorming kan ontaarden. Wat is er eigenlijk op tegen
als de school op die manier de helpende hand toesteekt? Laten we scholen die
dat allang doen daarvoor ook de erkenning geven die ze verdienen. Dat is wat
anders dan het praten over de bemoeienis van de Staat bij hulp bij opvoeding.
Dat zijn namelijk de bescheiden stapjes op weg naar integratie van de nieuwe
generatie in onze samenleving. Dat is een sociale binding, waarover collega
Kalsbeek het al had.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Als u pleit voor de opvangschool, gaat u dan ook niet uit van een situatie
waarin het voorkomen eigenlijk al is mislukt? U heeft het over een opvangschool,
ik heb het over andere zaken gehad en mevrouw Kalsbeek sprak over opvoedingsondersteuning.
Overal wordt een stap gezet. Daarmee wordt iets misschien niet voorkomen,
maar er wordt wel ingegrepen. U pleit voor een opvangschool. Er moeten taakstraffen,
gevangenisstraffen zijn. In elke schakel van het geheel van verschijnselen
moeten maatregelen worden genomen. Wat is er dan verkeerd aan om ook te pleiten
voor maatregelen aan de achterkant van het geheel aan schakels?
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Wij zoeken, naar ik hoop, allemaal naar aangrijpingspunten om te voorkomen
dat het mis gaat. Dat is de inzet die iedereen heeft of zou moeten hebben.
Ik kan mij voorstellen dat wij nog een discussie voeren over 101 andere dingen,
voorzieningen die ertoe bijdragen dat de boel goed blijft lopen, in de opvoeding,
op school. Maar waar het fout gaat, moeten wij de voorzieningen ontwikkelen
of beschikbaar krijgen die ervoor zorgen dat die fouten op zo kort mogelijke
termijn worden hersteld of gerepareerd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Maar dan zijn wij het er toch over eens dat waar het fout gaat, moet worden
ingegrepen?
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Zeker.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Dat kan op bepaalde momenten een lichte ingreep zijn. Dat wordt naarmate
het verder fout is gegaan een zwaardere ingreep. Dan moet je in elke schakel
van het ingrijpen zorgen voor een toereikend aanbod van voorzieningen om te
kùnnen ingrijpen. Je kunt dan niet zeggen: wij richten alle aandacht
op de voorkant, want wij kunnen het voorkomen. Dat is een utopie, denk ik.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Daarin heeft u op zichzelf gelijk. Maar dat is een ander discussiepunt
dan het thema dat ik in mijn bijdrage aan dit debat heb neergezet. In mijn
bijdrage aan dit debat probeer ik een aantal mogelijkheden te verkennen. Daarvan
denk ik dat het een produktieve manier kan zijn om de sociale binding en de
integratie van de nieuwe generatie in onze samenleving op een goede manier
te organiseren. Dat is mijn invalshoek in deze discussie. Ik verwijs nogmaals
naar het voorbeeld van een wijkveiligheidsplan in Arnhem. Heel veel wat je
op die manier organiseert, is uiteindelijk ook afhankelijk van de mate waarin
je, als puntje bij paaltje komt, een stok achter de deur hebt. Als die er
niet is, zullen veel van dit soort initiatieven uiteindelijk tot niets leiden.
Dat zeg ik dan meer in het algemeen. Zo kunnen ook veel bestuurlijke initiatieven
om veiligheid te waarborgen uiteindelijk stranden als het justitiële
sluitstuk niet beschikbaar is.
 
 Voorzitter! Ik sprak over aanknopingspunten binnen de terreinen van zorg
van de overheid. Ik kan mij ook voorstellen dat in samenwerking met het bedrijfsleven
win-winsituaties zijn te bereiken, waardoor politie en justitie minder belast
worden, het bedrijfsleven schade beperkt of inkomsten vergroot ziet en de
samenleving er dus per saldo op vooruitgaat. Ik neem de plaatsing van geldautomaten
en dan op zo'n manier dat de klant die pint niet tot een gemakkelijk slachtoffer
wordt gemaakt van beroving. Daar heeft iedereen last en ongerief van. Zou
het denkbaar zijn dat gemeenten bijvoorbeeld de bevoegdheid krijgen om vooraf
te toetsen welke locaties met welke voorzieningen zich lenen voor plaatsing?
Of zijn er op andere manieren met het bedrijfsleven afspraken over te maken?
In de discussie over de begroting van Verkeer en Waterstaat, die ook deze
week plaatsvindt, heeft de VVD de suggestie gedaan om de know-how van verzekeringsmaatschappijen
met betrekking tot verkeersongevallen te benutten door een alliantie aan te
gaan met de rijksoverheid. Ik vat het dan kort samen. Maar een zelfde benadering
is wellicht te hanteren op het punt van inbraken in woningen en bedrijven.
De open op de samenleving georiënteerde rol van justitie en politie moeten
wij trouwens niet al te letterlijk nemen. Het is niet de bedoeling dat criminelen
met behulp van gestolen politiemobilofoons erin slagen vertrouwelijke informatie
bij korpsen te bemachtigen of op hun dooie gemak met dossiers in een gerechtsgebouw
rondstappen. Ik heb hierover twee concrete vragen. "Het systeem is lek en
we kunnen er weinig tegen uitrichten", aldus commissaris Brekelmans van het
korps Rotterdam-Rijnmond in het Algemeen Dagblad van 14 november. In dat artikel
ging het over de gestolen mobilofoons. Hoe zit dat en is dat lek als het ware
blijvend? Wat is de stand van zaken met betrekking tot beveiliging van gerechtsgebouwen?
Is daar een programma voor? En zo ja, is er sprake van uitvoering?
 
 In de afgelopen jaren is de weerzin tegen de gedogende overheid gegroeid.
De gedogende overheid is de overheid die de handhaving van regels op zijn
beloop laat. Die weerzin is in een aantal gevallen terecht en op haar plaats.
Wat we nodig hebben is een alerte en attente overheid, die haar ogen en oren
de kost geeft, die weet wat er in de samenleving te koop is, maar die vooral
een overheid is die haar afweging en keuzen zichtbaar en controleerbaar maakt
en die nakomt wat ze belooft. Gedogen bestaat in allerlei vormen en soorten,
waardoor het ook weer net iets te gemakkelijk is om te zeggen en dat dit nooit
ofte nimmer mag voorkomen. Ik wil kort ingaan op een aantal aspecten die daaraan
vastzitten.
 
 Vaak laten we de strikte naleving van regels maar achterwege, omdat anders
een onwerkbare situatie ontstaat, waaraan vrijwel iedereen zich behoorlijk
zou ergeren. Stiptheidsacties zijn daarvan het beste voorbeeld. Als binnen
het bedrijfsleven of overheidsdiensten alles nauwgezet en 100% volgens het
boekje verloopt, loopt in de praktijk de boel volkomen in
het honderd. Denk maar aan de acties van de douane aan de Zwitsers-Italiaanse
grens of aan die van verkeersleiders op luchthavens. Dergelijke acties worden
altijd midden in de zomermaanden gevoerd. Dat zegt het meest.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Voorzitter! De heer Van Heemst heeft het nu over de naleving van de regels.
Graag wil ik van hem weten in hoeverre hij de conclusie deelt dat er een serieus
handhavingstekort is. De commissie-Korthals Altes heeft op dit punt geadviseerd.
De heer Van Heemst stelt nu ook vast dat een aantal regels niet nageleefd
wordt en dat stiptheidsacties soms nodig zijn. Van hem wil ik horen hoe hij
denkt over het handhavingstekort.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Die vraag betreft eigenlijk een heel ander onderwerp dan waar ik het over
heb. Ik probeer te illustreren wat de kwalijke kanten van een gedogende overheid
zijn en waar die een verdedigbare uitkomst is voor een lastige en zeer ingewikkelde
afweging. Dat is net een wat andere discussie dan die over het handhavingstekort.
Ik wil terugkomen op het voorbeeld dat ik al bij interruptie gaf. Ik doel
nu op het bericht in het Rotterdams Dagblad van 9 november jl. over de acties
om de naleving van maximumsnelheden te controleren. Er was geen sprake van
een handhavingstekort. Men kon namelijk een elektronische camera aanzetten,
maar binnen een paar dagen had de politie in het Rijnmondgebied op één
kruispunt 600 snelheidsovertredingen elektronisch vastgelegd. 600! Die actie
is stopgezet omdat justitie ontwricht zou raken als zij duizenden overtredingen
extra zou moeten gaan verwerken. Vaak wordt gevraagd om het strikt naleven
van regels om geloofwaardig te kunnen zijn. Ik denk in dit verband ook aan
de motie van de heer Vos: de politie in de regio's moet als het ware bovenop
de handhaving van verkeersregels zitten. Echter, het strikt naleven van regels
om geloofwaardig te kunnen optreden, zou uiteindelijk in zijn tegendeel komen
te verkeren. De geloofwaardigheid raakt namelijk fundamenteel in de knoop
als een sanctie uitblijft of als belangrijke andere prioriteiten van politie
en justitie daardoor geen aandacht krijgen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Maar dan heeft u het toch over iets geheel anders dan over een gedoogbeleid.
Bij een gedoogbeleid geeft de overheid te kennen dat zij een bepaalde regel
structureel en principieel niet meer zal handhaven. Dat is iets anders dan
niet alle snelheidsovertreders straffen. Dat voorbeeld gaf u. De regel dat
de snelheid niet mag worden overtreden, blijft bestaan en zodra de politie
weer opspoort, kan op elk moment worden geëist dat de regel wordt gehandhaafd
en dat de overtreders worden gestraft. Bij het gedogen van bijvoorbeeld coffeeshops
is de situatie anders. Daarbij is de regel dat zij verboden zijn, maar wij
hebben officieel bekendgemaakt dat wij die regel niet meer zullen toepassen.
Iets dergelijks hebben wij bij de snelheidsovertredingen nog niet gedaan en
dus is daarbij niet sprake van gedoogbeleid.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Het is de vraag hoe je het omschrijft. In haar bijdrage omschreef mevrouw
Soutendijk het als volgt: gedogen ontstaat als de overheid ervan afziet gestelde
regels strikt na te leven.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 ...officieel van optreden afziet, er beleid van maakt om niet op te treden.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Dus mijn voorbeeld is wel goed. Willens en wetens wordt de actie om elektronisch
toezicht te houden op de naleving van de maximumsnelheid stopgezet. Je berust
dus in het niet strikt naleven van de verkeersregels om een in mijn ogen op
zichzelf verdedigbare reden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Maar elk moment dat de opsporingsautoriteiten besluiten om dat automatische
apparaat weer op te stellen, kan er weer worden opgetreden, vervolgd en gestraft.
Dat is het wezenlijke verschil met een officieel gedoogbeleid, waarin dat
niet meer kan.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 In uw definitie past mijn voorbeeld prima. Het is mijn punt dat het verdedigbaar
is.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Kun je sommige vormen van gedogen ook niet zien als een actieve vorm van
besturen? Binnen het kader van een gedoogbeleid kun je criteria stellen, die
dan uiteraard goed gecontroleerd moeten worden. Dat is toch een vorm van besturen?
Het is toch niet alleen het achterover zitten van de overheid? Er wordt een
kader geschapen in een bepaalde situatie.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Ik kom daarop nog terug. Ik wil analyseren en illustreren onder welke
voorwaarden gedogen verdedigbaar is en onder welke voorwaarden het fnuikend
is.
 
 Gedogen doet zich ook voor als wij bewust wachten tot hetzij de maatschappelijke
werkelijkheid als het ware in staat is zich aan te passen aan bestaande of
nieuwe regelgeving, hetzij regelgeving op het punt staat te veranderen, waardoor
het de aansluiting met nieuwe realiteiten weet te behouden. Met die laatste
vorm hebben wij indringend ervaring opgedaan in de jaren zeventig en tachtig
bij nieuwe wetgeving over abortus, euthanasie en vraagstukken van de zedelijkheidswetgeving.
De eerste vorm bestaat binnen de milieusector. Een afwijking van milieuvoorschriften
kan worden gedoogd als de overheid een toetsbaar gedoogbesluit neemt, waarin
is vastgelegd dat een bedrijf voor een beperkte tijd kan afwijken van voorschriften,
omdat een nieuwe vergunning in aantocht is en met het bedrijf is afgesproken
dat het voor die zwaardere voorschriften de noodzakelijke investering daadwerkelijk
gaat doen. Per saldo heeft het milieu, de samenleving daar baat bij. Het gaat
dan om een toetsbaar en controleerbaar gedogen, als een verdedigbaar hulpmiddel
om van een op zichzelf ongewenste situatie in een gewenste situatie te komen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Dan is het doel toch om te komen tot een legale situatie en dan de regels
weer te gaan naleven? Dat is een wezenlijk andere situatie dan wij op dit
moment met het drugsbeleid kennen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Deze vorm van gedogen is met de condities die ik daarvoor aangaf, een
zeer verantwoorde en verdedigbare vorm. Mevrouw Soutendijk zegt daar "ja" op, en dat vind ik de winst van deze fase van het debat. Uit
haar verhaal en uit het rapport dat, naar ik meen, "Nieuwe wegen, oude waarden"
heet, spreekt namelijk iets alsof gedogen onder alle omstandigheden uit den
boze is. Dat beeld is naar mijn mening verkeerd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Nu doet u ons te kort. In het stuk staat dat soms moet worden aanvaard,
dat onrechtmatige activiteiten niet van de ene op de andere dag kunnen worden
beëindigd, wil de rechtshandhaving geen strijd tegen windmolens worden.
Daar zit dus precies dezelfde ruimte in als ik in mijn inbreng heb genoemd.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 U citeert nu uit een rapport, maar op het netvlies van mensen blijft hangen
wat u er uitlicht als zo'n rapport naar buiten komt in een persbericht. Het
beeld dat u probeert op te roepen is dat van een gedogende overheid die per
definitie fout zit, die per definitie de samenleving een slechte dienst bewijst.
Wat ik hier probeer te laten zien, is dat gedogen in allerlei vormen en soorten
voorkomt, en dat er dus heel verdedigbare omstandigheden zijn waaronder de
overheid tot gedogen besluit.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Dat is uw goed recht; u doet dat overigens op een aardige manier. Maar
u moet natuurlijk niet uitgaan, zeker niet in de Kamer, van wat de mensen
op hun netvlies hebben staan, maar van datgene wat u, als u het stuk van het
strategisch beraad van het CDA had gelezen, had kunnen weten.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Dat stuk heb ik gelezen. Ik refereerde aan wat u de mensen op het netvlies
mee wilt geven, door zo'n mooie genuanceerde tekst uit het rapport als het
ware op die manier uit het persbericht te lichten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Ik heb de tekst erg genuanceerd uitgesproken. Volgens mij heeft u bezwaar
tegen het feit dat wij de samenleving een beeld schetsen dat wij van het gedoogbeleid
af willen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 U roept dat u van het gedoogbeleid af wilt, waarmee u de suggestie wekt
dat de gedogende overheid in alle gevallen en onder alle omstandigheden verkeerd
bezig is. Wat ik hier probeer te laten zien, is dat het een veel ingewikkelder
vraagstuk is, waarbij in een aantal omstandigheden en onder een aantal voorwaarden
die gedogende overheid een verstandige overheid is, die de samenleving een
dienst bewijst. Daar gaat deze discussie over.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 U kiest een andere invalshoek, namelijk die van de overheid die terecht
een beroep doet op het gedogen in een aantal situaties. Wij hebben gekozen
voor de invalshoek dat het gedoogbeleid een aantal zeer ongewenste uitwassen
aan het krijgen is.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik wil duidelijk weten wat u beoogt. Hoor ik u zeggen: laten we maar lekker
doorgedogen, gedogen is fijn en het kan zelfs goed zijn? Of stelt u voor uzelf
vast dat de controlecapaciteit op vele fronten ontoereikend is, zodat er in
de praktijk wellicht te weinig gecontroleerd wordt?
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Ik leg uit wanneer volgens mij de gedogende overheid een verdedigbare
uitkomst is en onder welke randvoorwaarden dat kan plaatsvinden. Ik kwam toe
aan de vormen van gedogen die ik als ergerlijk zou willen aanmerken; dat zijn
vormen van gedogen die altijd betrekking hebben op een overheid – maar
ook anderen maken zich eraan schuldig – die als het ware niet wil weten
wat er aan de hand is, en die toevallig net even de andere kant opkeek toen
het in de samenleving mis ging. Dat lijkt – ik zeg het voorzichtig –
te spelen bij het niet naleven van wettelijke verplichtingen met betrekking
tot mestverwerking. Dit is een bescheiden voorbeeld; hierover zijn vragen
gesteld door de CDA-collega's Esselink en Van der Linden. In zijn meest schrijnende
vorm leidt zo'n overheid tot het ontstaan van "no go areas": straten of buurten
waarin politie of andere publieke diensten hun gezicht niet meer willen of
durven laten zien. Zover zijn we in Nederland gelukkig niet, maar af en toe
treffen we situaties aan die er behoorlijk dichtbij komen.
 
 Het Parool van 13 november jl. beschrijft de situatie in Terneuzen: zo'n
zeven jaar geleden begon zich in de binnenstad de drugsscene te nestelen.
In de woorden van een bewoonster: "heel stiekem en op de stille plekjes" en
nu zitten er 70 verkooppunten op nog geen halve vierkante kilometer. Daarmee
is Terneuzen de koploper van Nederland. De buurt staat bekend als "de beerput".
De conclusie kan niet anders zijn, dan dat de overheid het op die plek er
kennelijk op een onvoorstelbare manier bij heeft laten zitten.
 
 Dat fenomeen bestaat ook buiten de overheid. Ik geef twee voorbeelden:
een bestuurslid van een woningbouwvereniging in Rotterdam vertelde mij dat
hij jaren bezig was geweest om zijn collega-bestuursleden mee te krijgen in
het houden van een steekproef onder het huurdersbestand, om na te gaan of
de gegevens die waren verstrekt bij het aangaan van de huurovereenkomst nog
steeds actueel zijn. Toen die steekproef uiteindelijk werd uitgevoerd, bleek
in, ik meen, 30% van de gevallen de feitelijke bewoning om niet goed te verklaren
redenen af te wijken van de startsituatie.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Voorzitter! De heer Van Heemst schaart dit onder de noemer gedogen. Hij
sprak over huurcontracten. Maar dat is dan toch gewoon het verwaarlozen van
een verplichting? Dat moet je niet zozeer als gedogen zien maar als verwaarlozen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Zeker, dat is ook weer een beetje afhankelijk van in welke woorden je
het wilt vangen. Voor mij is het bij dit voorbeeld ongelooflijk typerend dat
mensen die een bestuurlijke verantwoordelijkheid dragen in zo'n organisatie,
kennelijk niet willen weten wat er aan de hand is. Iemand die zegt dat hij
het wel wil weten, moet heel lang en heel moeizaam met collega-bestuurders
onderhandelen voordat een bescheiden steekproef wordt gehouden om eens uit
te zoeken hoe het zit. Dat is het kenmerk van de casus die ik hier toelichtte.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Het niet willen weten wat er in de praktijk leeft, is natuurlijk gewoon
struisvogelpolitiek. Dat is dus geen doelbe wuste keuze om
een bepaald beleid te creëren, zoals je althans sommige vormen van gedogen
kunt zien.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Dat laatste zou ik ook in dit voorbeeld nog durven betwijfelen. Ik zou
nog durven betwijfelen wat de beweegredenen zijn van mensen die in zo'n situatie
verantwoordelijkheid dragen, om niet te willen weten hoe het zit.
 
 Ik wil nog een tweede voorbeeld geven. In Amsterdam treden sociale verhuurders
vanuit hun eigen verantwoordelijkheid hard op tegen huurders die ernstige
overlast en onveiligheid veroorzaken. Via een effectieve procedure bij de
kantonrechter, de heer Brada – bij wie de heer Korthals en ik een maand
geleden nog op bezoek waren – en in nauwe samenwerking met de Amsterdamse
deurwaarders weten de corporaties in pakweg twee à drie weken tot ontruiming
te komen. In Rotterdam is zo'n 40% van de bekende drugspanden in handen van
sociale verhuurders. Daar is dus iets waanzinnigs aan de hand.
 
 Gedogen doet zich ook voor als middel om erger te voorkomen. Wellicht
is de manier waarop wij met coffeeshops omgaan, daarvan het meest sprekende
voorbeeld. Dan komen wij toch een beetje uit bij de voorbeelden van mevrouw
Soutendijk. Er bestaan gedoogcriteria, omdat wij om een aantal redenen –
volksgezondheid en noem maar op – een louter strafrechtelijke aanpak
ongewenst vonden en nog vinden. Zo'n aanpak zou averechtse effecten opleveren.
Dat is de afweging geweest. Het gaat mij nu niet om de vraag, hoe die afweging
tussen strafrechtelijke en maatschappelijke effecten in stand moet blijven.
Die komt wel uitgebreid aan bod in het debat over de Drugsnota. Waar het mij
wel om gaat, is dat verloedering, overlast en criminaliteit welig zijn gaan
tieren, niet door het gedoogbeleid als zodanig, maar doordat de lokale overheid,
politie en justitie in de jaren tachtig in nogal wat gevallen het toezicht
op de effectieve naleving van de gedoogcriteria hebben laten zitten. Op dat
punt zien wij overigens een keer ten goede.
 
 Ik ben dus op zoek naar die attente en alerte overheid. Dat kan een overheid
zijn die kiest voor gedogen, omdat zij overtuigend duidelijk kan maken en
kan uitleggen dat een andere weg niet begaanbaar is, met andere woorden: dat
de samenleving bij zo'n next-best-oplossing per saldo het meeste baat heeft.
Als de overheid toevallig de andere kant op kijkt, gaat het in de samenleving
pas echt mis. Wie de suggestie zou willen wekken dat gedogen volledig is uit
te bannen, houdt mensen voor de gek en plaatst zich in mijn ogen uiteindelijk
in een onhoudbare positie.
 
 Aan het slot van mijn bijdrage ga ik in op een aantal concrete zaken.
Hoe staat het met de uitvoering van de motie van PvdA, VVD, D66 en CDA waarin
gevraagd is om een zwaardere maximumstraf mogelijk te maken voor roekeloos
rijgedrag?
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Voorzitter! Voordat de heer Van Heemst verder gaat met al die concrete
punten, wil ik hem nog een vraag over dat gedogen stellen. Er is niet zolang
geleden een conferentie van het WODC geweest. Die had de naam "Crisis in de
gedoogcultuur". Daar is ook een boekje over verschenen. Wat is nu de pointe
van de bijdrage van de heer Van Heemst? Wat is het nieuwe waar wij iets mee
kunnen doen voor de toekomst?
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Het politieke punt is het laatste. Wie suggereert dat gedogen is uit te
bannen, dat gedogen per saldo altijd fout is, wekt een valse suggestie. Die
kan uiteindelijk uitkomen op iets waar wij per saldo maatschappelijk geen
baat bij hebben. Ik zou heel graag vooral ook van de minister van Justitie
op dat punt een reactie willen hebben. Ik knoop er ook een aantal vragen aan
vast. Die lijken mij zeer relevant. Die vragen richten zich op de verantwoordelijkheid
die lokale overheden of maatschappelijke organisaties op dat vlak hebben te
nemen. Ik kom echter niet met een motie en ook niet met een amendement.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Maar zelfs mevrouw Soutendijk heeft hier niet gesuggereerd dat elke vorm
van gedogen verkeerd is.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 De heer Van Heemst maakt een karikatuur van wat ik heb gezegd en daarmee
haalt hij elke zin voor een discussie met hem onderuit. Ik heb juist de criteria
en de wijze waarop wij in Nederland gedogen ter discussie willen stellen,
om er zinvol over na te denken en een stap verder te komen. Ik zie een aantal
uitwassen waar wij met elkaar over moeten praten, omdat wij die weg niet verder
op willen. In wat de heer Van Heemst ervan weergeeft en in de voorbeelden
die hij geeft, zie ik, met alle respect voor de voorbeelden, absoluut geen
relatie met justitie en met het gedoogbeleid zoals wij dat in Nederland kennen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Ik hoop dat mevrouw Soutendijk in tweede termijn de moeite wil nemen om
in te gaan op het verschil tussen aan de ene kant de afweging die geleid heeft
tot het gedoogbeleid rond coffeeshops en aan de andere kant het te kort schieten
van de handhaving en het toezicht op de naleving van de criteria die bij dat
gedoogbeleid zijn geformuleerd. Ik zou het op zichzelf al veel winst vinden
als mevrouw Soutendijk van haar kant erkent dat de handhaving veel meer het
euvel is dan de afweging zelf die daarachter heeft gezeten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Ik wil niet ontkennen dat in het verleden de handhaving van de voorwaarden
wat in het slop is geraakt. Men ziet echter dat waar wel consequent gepoogd
wordt om de voorwaarden nageleefd te krijgen, de bestuursrechter besluit dat
sluiting van een coffeeshop niet aan de orde is. De Wet algemeen bestuursrecht
verplicht volgens die rechter tot een aantal stappen, voordat er tot sluiting
kan worden overgegaan. Dat betekent dat bij overtreding van bijvoorbeeld de
voorwaarde om niet aan minderjarigen softdrugs te verkopen, een tijdelijke
sluiting op die grond niet gehonoreerd wordt. Daarmee geeft men aan dat het
gedoogbeleid zoals wij dat op dit moment voor ogen hebben niet te voeren is
met de bestaande bestuurlijke middelen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Daarmee brengt mevrouw Soutendijk een nieuw element in de discussie. Het
gaat om een drietrapsraket: ten eerste de vraag welke afweging je moet maken
om tot een gedoogbeleid te komen, ten tweede de vraag welke criteria er bestaan
en hoe toezicht op de naleving van de criteria gewaarborgd wordt en ten derde
de vraag hoe dit overeind gehouden wordt in de rechtspraktijk. Over de derde
trap zouden wij apart moeten praten. Ik spreek mevrouw Soutendijk
erop aan om de eerste en tweede trap zorgvuldig door te lichten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Er zit spanning in de rechtspraktijk, omdat wij aan de ene kant zeggen
dat het verboden is en wij aan de andere kant zeggen dat wij het gedogen onder
bepaalde voorwaarden, en de rechter het vervolgens min of meer hanteert alsof
het gelegaliseerd is geworden. Daar zit een spanning tussen. Daar komen wij
niet uit en vandaar dat wij de weg terug willen gaan naar een beleid dat in
ieder geval coffeeshops niet meer gedoogt.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Het is de vraag of dat wel een bruikbare conclusie is en het is ook de
vraag of het misschien niet een te snel getrokken conclusie is, als je analyseert
wat er aan dat deel van het gedoogbeleid vastzit. Ik zou het erg op prijs
stellen als de minister van Justitie juist op dat punt een reactie geeft.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik heb de indruk dat de tijd die uw fractie u heeft gegeven, om is.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Dan is per definitie mijn tijd om? Of kunt u mij meer tijd geven?
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dat laatste kan niet gedoogd worden door de Kamer. Voor wat betreft uw
eerste vraag is dat een zaak tussen u en uw fractie. Daar treed ik niet in.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Ook niet op een minuutje?
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Nee, dat kan niet gedoogd worden.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 In mijn definitie zou het makkelijk kunnen. Het maatschappelijk rendement
is namelijk heel hoog. Ik voeg mij echter naar uw ingeven.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 U mag uw betoog wel afronden. Die soepelheid hebben wij. Dat betekent
niet een minuutje. Dat betekent bij u immers soms meerdere minuten. U heeft
dertig seconden.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Dan ga ik in op nog een punt. Als wij het hebben over de dagelijkse veiligheid
en over praktische maatregelen die daaraan bijdragen, dan willen wij ook bij
dit debat terugkomen op de basisvoorschriften voor hang- en sluitwerk ofwel
de inbraakbeveiliging van woningen. Het was, is en blijft absurd dat daarvoor
geen minimumeisen zijn opgenomen in het zogeheten Bouwbesluit. Een evaluatie
en een mogelijke herziening van dat besluit zijn op komst en dat zou een zinnig
aanknopingspunt bieden om in deze lacune alsnog te voorzien. Kan worden toegelicht
of met verzekeraars afspraken in de maak zijn waarbij een korting op de premie
wordt gegeven als hang- en sluitwerk aan bepaalde eisen voldoet, de zogeheten
borgcertificering? Is dan ook geregeld of te regelen dat die winst terug is
te zien bij huurders in de sociale sector?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het gaat niet goed met Justitie. De heer Van Heemst
sprak over een spookhuis, maar ik wil het wat rustiger zeggen. Dat baart zorgen.
Immers, wie aan dit departement komt, raakt daarmee het zenuwcentrum van onze
rechtsstaat. Naast het "wie runt wie", doemt meer en meer de vraag op: wie
leidt wie? Ambtenaren lijken hun voorvrouwen eerder te saboteren dan te ondersteunen.
Ze lekken bij het leven, doen niet wat de minister of staatssecretaris van
hen verlangt. Foutieve informatie, foutieve beslissingen. De kritische rapporten
liegen er niet om. De Rekenkamer rekende af met het wanbeleid op Schiphol
en de IND. Over het laatste zullen we binnenkort nog uitvoerig debatteren,
niet alleen over dat van de Algemene Rekenkamer, maar ook over het rapport-Berenschot.
Als wij dat laatste serieus nemen, praten we niet meer over mensen maar over
dossiers, die zo gestroomlijnd mogelijk moeten worden afgehandeld. Het liefst
zo snel mogelijk terug naar af (u ontvangt geen premie). Het resultaat van
jarenlange verharding van het asielbeleid wordt duidelijk. In toenemende mate
is er geen ruimte meer voor echte schrijnende gevallen. Ook blijken dossiernummers
het meer en meer te winnen van mensen zelf. Het nieuw voorgestelde beleid
rond de AMA's is ook niet iets waarvan je zegt: dat is het nu. Ik hoop dat
de uitkomst van het brede vreemdelingendebat volgende maand ertoe zal leiden,
dat die harde houding verandert.
 
 Verharding deed zich ook op andere terreinen van het vreemdelingenbeleid
voor: verscherpte inkomenseis voor gezinshereniging en -vorming. Met de aanscherping
hiervan in 1994 is uitdrukkelijk bedongen dat we het effect ervan snel zouden
evalueren. Het onlangs verschenen WODC-rapport doet dit niet, maar richt zich
voornamelijk op de uitvoering. Waar blijft de inhoudelijke evaluatie? We zien
dat de eis om ten minste één jaar geen vast inkomen, maar een
vaste betrekking te hebben haaks staat op ontwikkelingen op de arbeidsmarkt.
Daar waar Melkert en Linschoten juist voorstander zijn van flexibeler werk,
ook van werk via uitzendbureaus, geldt een arbeidsverleden daarbij opgebouwd
als het gaat om gezinshereniging of -vorming, niet. Zelfs als je al een paar
jaar onafgebroken voor een uitzendbureau gewerkt hebt, val je buiten de boot
als je wilt trouwen met een buitenlandse of je kinderen wilt laten overkomen.
Wil de staatssecretaris hier geen verandering in aanbrengen? Het Clara Wichman-instituut
heeft er terecht op gewezen dat de inkomenseis extra discriminerend werkt
voor vrouwen en dus in strijd is met het VN-vrouwenverdrag. Hoe kan de staatssecretaris
dat rijmen? Meent zij niet dat de cijfers moeten worden gedifferentieerd naar
sekse, zodat een emancipatie-effectrapportage op deze en toekomstige maatregelen
kan worden toegepast? Kunnen wij een dergelijke evaluatie met spoed tegemoetzien,
in ieder geval vóór behandeling van het WODC-rapport?
 
 Een ander punt gerelateerd aan het vreemdelingenbeleid betreft de identificatieplicht.
Ook hier discriminerende wetgeving. Onze fractie stemde daarom ook tegen de
Wet op de identificatieplicht. Vele werknemers hebben echt bezwaar tegen identificatie
op de werkplek. Wij hoopten dat hier een regeling voor getroffen kon worden.
De antwoorden op onze kamervragen daarover zijn van de categorie "kluitje
in het riet". Er staat: "Het deelnemen aan het maatschappelijk verkeer impliceert
nu eenmaal dat op sommige tijdstippen aan bepaalde formaliteiten ter identificatie
moet worden voldaan." Kijk, dat wordt dus door niemand bestreden
en wij vinden het dan ook een dooddoener van de eerste orde. Wij vroegen juist
om een uitzonderingsregeling. Het extra argument, dat ook uit de antwoorden
bleek, namelijk dat controle op de juistheid van de inhoudingen niet mogelijk
is, waardoor het anonieme tarief van 60% belasting moet worden toegepast,
snijdt al evenmin hout; alsof het wetsvoorstel daar ooit voor bedoeld was!
Ik vraag dus nogmaals: waarom overweegt de regering geen regeling voor gewetensbezwaarden?
 
 Voorzitter! Vorig jaar stal de minister ons hart door haar warme pleidooi
voor alternatieve straffen in plaats van het traditionele cellengebruik, het
opsluiten. Helaas lijkt zij inmiddels van dit geloof afgevallen te zijn. Helaas,
want wij hadden gehoopt over dit onderwerp in deze kabinetsperiode een ander
geluid te zullen horen. Wij komen er bij de bespreking van het rapport van
de commissie-Korthals Altes uitvoerig op terug. Nu beperk ik mij tot de vraag
of de nadruk die ook deze commissie legt op celstraf als sanctiemogelijkheid
nummer één, de dadingsovereenkomst in gevaar zal brengen. Zal
de minister, nu het experiment redelijk geslaagd blijkt te zijn, in de toekomst
extra geld en extra andere middelen beschikbaar stellen om slachtoffers en
verdachten de mogelijkheid te bieden op die manier problemen op te lossen?
 
 Er zijn ook meer middelen nodig om rechtsbijstand voor iedereen te waarborgen.
De ervaringen die zijn opgedaan met de Wet op de rechtsbijstand tonen aan
dat om financiële redenen geen beroep gedaan wordt op rechtsbijstand,
met name door mensen met een minimuminkomen. Die mensen op het laagste niveau
worden de laatste jaren geconfronteerd met enorme huurverhogingen en oplopende
schulden. Zij kunnen het zich domweg niet veroorloven om ook nog eens een
bedrag op tafel te leggen voor noodzakelijke rechtsbijstand. Erkent de regering
dat er een nieuwe leemte in de rechtshulp ontstaat? Zo ja, hoe wordt daarin
voorzien? Er worden wel maatregelen genomen voor de wat hogere inkomens, maar
nu juist niet op dat minimumniveau.
 
 Voorzitter! De laatste "centenkwestie" die ik aan de orde stel, is de
niet nagekomen belofte tot gelijkschakeling van salariëring van gezinsvoogden
aan die van medewerkers van de raad voor de kinderbescherming en reclasseringswerkers.
Zij zijn de laatste weken massaal in de pen geklommen, terecht mijns inziens.
Wanneer krijgt men een gelijke beloning voor gelijke arbeid?
 
 Van de centenkwesties naar het grote-geldwerk: de IRT-opsporingsmethoden.
In de vorige kabinetsperiode rolden er onder het mom van de enorm toegenomen
georganiseerde criminaliteit de ene na de andere strafwet van de persen van
Justitie. Mijn fractie vond al die tijd dat de proportionaliteit daarbij volledig
uit het oog verloren was. Zelfs wij hadden in onze stoutste dromen niet kunnen
vermoeden dat de praktijk alle ethische discussies over proportionaliteit
al voorbij was, en dat delen van de rechtsstaat al zover in het moeras van
de georganiseerde criminaliteit waren meegetrokken. Het beeld dat de afgelopen
weken meer en meer opdoemt, is dat van een politie en een openbaar ministerie,
die maar gewoon raak handelen. Het vertrouwen van de burger in de rechtsstaat
wordt hierdoor ernstig ondermijnd.
 
 De Kamer en in ieder geval ik als kamerlid weten niet meer wie of wat
wij nu eigenlijk moeten geloven. Werden de woordvoerders, met name die van
de vier grotere fracties, tijdens het IRT-debat op het verkeerde been gezet?
Hielden de voorzitters van die vier grote fracties willens en wetens hun mond
over de onoirbare praktijken van het openbaar ministerie? En is daarom de
hele commissie-Van Traa eigenlijk overbodig geworden? Waarom deden de vier
fractievoorzitters dit? Deze vraag is zeker interessant in het licht van de
discussie over de BVD, die wij het komende jaar met een andere minister gaan
voeren.
 
 
 
 
 
 De heer Janmaat (CD):
 
 Beschuldigt u de fractievoorzitters van meineed? Zij stonden daar immers
onder ede.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Ik zou niet weten wat meineed hiermee te maken heeft.
 
 
 
 
 
 De heer Janmaat (CD):
 
 Dat is toch wel duidelijk? Zij zijn onder ede gehoord. Zij moeten naar
eer en geweten en volgens de eed antwoorden. Als zij zaken verzwegen hebben,
zijn zij dus in strijd...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dit is niet aan de orde, omdat, zover ik weet, de fractievoorzitters niet
zijn gehoord door de enquêtecommissie.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Als ik een misverstand heb gewekt, wil ik dat graag wegnemen.
Ik had het erover dat de voorzitters van de grote fracties in de plenaire
zaal van de Tweede Kamer hun mond hielden, maar ook binnen hun eigen fractiekamers;
als ik woordvoerder van zo'n fractie was, zou ik vooral dat laatste interessant
vinden. Ik doel niet op datgene wat er precies is gebeurd in de zittingen
van de commissie-Van Traa; daarover praten wij in januari.
 
 Voorzitter! Wellicht kom ik, als woordvoerder van een partij die niet
van alle geheime rapporten op de hoogte was, er in de toekomst nog achter,
nu toch het vertrouwelijke deel van het rapport-Wierenga wel ter beschikking
is gesteld.
 
 Als ik alles van de afgelopen weken op mij laat inwerken, lijkt mij dat
het adagium "je moet boeven met boeven vangen" maar al te zeer in de praktijk
is gebracht. Uiteindelijk werd de politie gerund door de informanten, bekende
de minister van Justitie. Tot mijn grote verbijstering houdt zij tegelijkertijd
vol dat de methode van infiltratie in theorie deugt, mits met goede waarborgen
omgeven. Ik vind dat hoe dan ook wel een bijzonder academische stelling, die
onmiddellijk de vraag oproept hoe je in vredesnaam een informant kunt laten
opklimmen in het criminele circuit, in combinatie met het doorleveren van
soft- en harddrugs, zonder als justitie de handen vuil te maken. Het lijkt
mij dat de methode per definitie onbeheersbaar is, dus verwerpelijk. Kan de
minister uitleggen op welke gronden zij meent dat de methode wel deugt of
kan deugen?
 
 Was dat eigenlijk wat zij aan de commissie-Van Traa, indien deze langer
had doorgevraagd, had willen vertellen? Zij heeft mij namelijk met haar opmerking
op de bijeenkomst afgelopen zaterdag van de Jonge Democraten ontzettend nieuwsgierig
gemaakt. Een minister die eigenlijk stelt dat zij wel langer bevraagd had
willen worden, had dus meer willen vertellen. Wat, oh wat, zo vraag ik haar.
Dit kan wellicht straks, als wij het uiteindelijke rapport van de commissie-Van
Traa behandelen, van doorslaggevende betekenis zijn. Nog een
minister die zwijgt, om welke reden dan ook, lijkt mij echt te veel van het
goede.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Mevrouw Sipkes begon haar verhaal met de vraagstelling of er op het ministerie
ambtenaren zijn die de bewindsvrouwe tegenwerken. Ik dacht dat zij wellicht
met een bepaald voorstel, een conclusie of iets dergelijks zou komen. Dat
heb ik niet gehoord.
 
 Ik deel overigens haar zorg over de kwaliteit op het departement. Heeft
zij daar zelf een specifieke gedachte over of heeft zij het gewoon zomaar
gezegd?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Ik doe niet vaak zomaar iets. Mijn tijd is vrij beperkt. Vandaar dat ik
geen voorbeelden heb genoemd. Ik zal er twee geven.
 
 Ik ben nu niet ingegaan op de gouden handdruk, want dat hebben wij uitvoerig
gedaan. Als het niet juist is, moet men mij maar corrigeren, maar ik heb begrepen
dat de minister ervan uitging dat zowel Algemene Zaken als op de een of andere
manier de landsadvocaat was geraadpleegd. Dat doen hogere ambtenaren dan kennelijk
niet.
 
 Voor een voorbeeld dat de staatssecretaris aangaat, moet ik even terug.
Ik heb mij ongelofelijk verbaasd over alle toestanden rond dat simpele Schipholpasje.
Dat krijg je natuurlijk op je bordje als je aantreedt. Dat is een heel dossier,
waarvan je denkt dat het een lopend proces is, dat doorgaat. Je moet dat in
volle vertrouwen kunnen overlaten aan je ambtenaren. Dat gebeurt dan niet.
Door de informatie die wij later kregen, ontstond het beeld dat het wel wordt
gevraagd door de verantwoordelijke bewindspersoon, maar niet wordt uitgevoerd.
Op deze twee voorbeelden had mijn opmerking betrekking.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Nu begrijp ik het. Ik begrijp de voorbeelden. Ik kan zeggen dat ik de
zorg echt deel.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Voorzitter! Met de begroting voor 1996 leest de minister voor het eerst
voor uit eigen werk. Deze begroting biedt haar bij uitstek de gelegenheid
aan te geven wat haar drijft. Diverse uitlatingen in interviews hebben de
verwachtingen omhoog gestuwd.
 
 In het Juristenblad zegt de minister dat zij voor de overbelasting van
de rechterlijke macht wil zoeken naar creatieve oplossingen. Aan de Pluk-ze-wetgeving
moet worden gesleuteld.
 
 In het Algemeen Dagblad zegt zij dat zij wil worden afgerekend op beheersbaar
maken van de criminaliteit.
 
 In Het Parool zegt zij dat zij buitengewoon idealistisch is, maar ook
realist. Het is volgens haar nu tijd om zich te richten op opsporing, berechting
en bestraffing. De VVD-fractie vat dat op als het oliën van de justitiële
machinekamer.
 
 In het Advocatenblad zegt zij vervolgens dat ook een rechtbank een efficiënte
organisatie moet zijn. Alternatieve geschillenbeslechting juicht zij toe.
 
 In de begroting is de uitkomst van de verwachtingen niet altijd kristalhelder.
Per onderdeel zal ik om wat nadere detaillering vragen.
 
 Allereerst iets over het excuus op bladzijde 2 van de begroting, kort
samengevat: daar voorafgaande ministers zoveel werk hebben verzet, moet ik
mij richten op efficiënte en effectieve beleidsuitvoering.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Is dit een citaat?
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Het is een samengevat citaat.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Het is een heel korte parafrase. Ik heb dat zo gelezen, dat er in de vorige
periode enorm veel wetgeving is gekomen, maar dat de zorg voor het apparaat,
voor de uitvoering, achterop is gebleven en dat dit een speerpunt wordt in
het komende beleid. U moet mij maar corrigeren als dit niet juist is.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik zie een zorg, ik zal die in een vraag verwoorden en ik zal daarop het
antwoord geven dat ik graag wil horen. Als u dus even wacht.
 
 Voorzitter! De zin die ik zojuist geparafraseerd heb, kan de indruk wekken
dat de minister zich tot doel stelt om efficiënt op de winkel te passen.
Als dat het geval is, acht ik die werkhouding niet juist. Op het terrein van
politie en justitie zullen toch voortdurend initiatieven gewenst zijn. Graag
verneem ik de volgende reactie van de minister: nee, het is niet mijn intentie
om op de winkel te passen, maar om daadkrachtig justitiebeleid te voeren en
ik zal u nog versteld doen staan. Een dergelijk antwoord stelt gerust.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Ik begrijp het niet. Wat is uw punt nu? Helpt u ons even.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Het punt is dat wat de minister op bladzijde 2 van de begroting zegt,
als volgt geïnterpreteerd kan worden: eigenlijk ben ik ontzettend beperkt
in mijn activiteiten, omdat ik geconfronteerd word met een behoorlijk verleden
(er is heel veel gebeurd in de voorafgaande jaren) en ik moet mij richten
op efficiënte beleidsuitvoering. Natuurlijk moet het beleid efficiënt
uitgevoerd worden, maar ik hoop ook dat de minister voor zichzelf ruimte ziet
om meer te doen dan alleen maar het bestaande beleid uit te voeren. Ik hoop
dat zij invulling aan eigen ideeën kan geven en dat zij ruimte ziet om
met initiatieven te komen. Ik bemerk hierin wat zorg. Ik vraag de minister
om die zorg even weg te nemen. Misschien heb ik het verkeerd gelezen. Graag
verneem ik van de minister dat ik hierop een te zwaar accent plaats en dat
zij niet op de winkel past, maar dat zij de zaak daadkrachtig aankan.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Initiatieven zijn natuurlijk prachtig, maar het moet niet zo zijn dat
er initiatieven komen om de initiatieven. Het gaat om initiatieven omdat je
iets wilt bereiken. Hebt u voorkeuren, hebt u ideeën? Mist u iets? Kunt
u aangeven op welk punt u een initiatief wenst? Dat lijkt mij een punt. Maar
als er zo wordt geroepen dat deze minister meer initiatief moet tonen, vraag
ik mij af op welk gebied dat moet. Geeft u dat aan, als u daar opvattingen
over hebt.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Uiteraard kom ik daar in mijn betoog op terug. Dat geschiedt punt voor
punt.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Maar u gaat ook voorbij aan het feit dat wij voorafgaand aan de parlementaire
enquêtecommissie een heel debat hebben gehad. Daarin is aan de orde
gekomen dat het rapport van die commissie wellicht leidt tot de conclusie
dat er ter zake wetgeving moet komen.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik heb het in algemene zin opgemerkt. U besteedt veel te veel aandacht
aan deze zin.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 U licht die zin uit pagina 2 en parafraseert die. Deze zin komt niet uit
de begrotingstekst. Vervolgens stelt u naar aanleiding daarvan een vraag waar
u zelf antwoord op geeft. Wij vragen u wat u eigenlijk bedoelt. Dan zegt u:
u besteedt er te veel tijd aan.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik bedoel het volgende. Ik zie zeer prominent de bewuste zin op bladzijde
2 van de begroting. Ik vraag mij af hoe ik dat moet interpreteren. Mijn interpretatie
is dat de minister aankondigt om met name op de winkel te passen. En ik verneem
graag van de minister dat dit niet het geval is.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Zou ik de pogingen van de collega's mogen ondersteunen door u te vragen
of u specifiek kunt aangeven wat u mist? De minister geeft namelijk heel veel
inzicht in voorgenomen activiteiten. Die zijn opgesomd in de bijlage van de
begroting. Vanaf bladzijde 23 staan wel 180 à 190 wetsvoorstellen die
eraan komen of die in behandeling zijn, alsook toezeggingen van de minister
en de staatssecretaris die zij nakomen. Kunt u precies aangeven wat er niet
deugt aan dat lijstje? Wat ontbreekt daaraan volgens u?
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik begrijp dat u met kloppend hart op de initiatieven wacht. Ik heb mijn
inleiding gegeven. Ik zal proberen in de opvolgende paragrafen aan te geven
waar volgens de VVD-fractie een nader accent moet worden geplaatst en wat
moet worden doorgestoken.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 U vraagt de minister een soort antwoord in de trant van "wij gaan er het
komend jaar hard tegenaan". De minister specificeert wat zij van plan is.
Zij laat in de begrotingsstukken zien wat op stapel staat en wat op komst
is. Wat bevalt u niet aan dat lijstje? Wat mist u daar precies in? Dat maakt
voor ons de discussie makkelijker. Dan wordt misschien ook beter op uw vraag
geantwoord.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Als wij vaststellen dat er sprake is van een overbelasting van het rechterlijk
apparaat op het gebied van straf- en civiel recht, denk ik dat er meer kan
dan nu aangekondigd wordt. Ik kom daar straks echter op terug.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Is collega Vos het dus met de CDA-fractie eens dat de bewindslieden een
verkeerde rust uitstralen? Hij vraagt om initiatieven, hij vraagt om beleid.
Wij hebben het gekwalificeerd als een verkeerde rust. Hij is het dus met onze
analyse eens.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Als je over rust spreekt, spreek je over stilstand. Stilstand vind ik
een te snel begrip om op dit moment te hanteren. Er mag een stapje harder
worden gelopen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Ik versta onder "rust" ook op de winkel passen.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik vind het begrip "rust" te sterk aangezet.
 
 De rode draad in deze begroting is de overal aanwezige verstopping van
de justitiële kanalen en de geloofwaardigheid van justitie staat daarmee
op het spel. De minister signaleert algemene maatschappelijke ontwikkelingen,
die aanleiding geven tot een vraag naar meer justitiële diensten in alle
sectoren van justitie. Die algemene maatschappelijke ontwikkelingen zijn natuurlijk
zorgwekkend. Ik wil weten wat er precies mee bedoeld wordt. Ik hecht eraan,
van de minister een analyse te vernemen van de maatschappelijke ontwikkelingen
die leiden tot een toenemende vraag naar justitiële diensten.
 
 Gaat het bijvoorbeeld om de geloofwaardigheid van de overheid? Gaat het
om het feit dat het wel eens voorkomt dat een burger in het ene jaar zijn
olietank dient af te dichten op een bepaalde wijze, maar door gewijzigde standpunten
een volgend jaar gedwongen wordt om zijn tank alsnog te verwijderen en dan
vindt dat hij daartegen dient te procederen? Of gaat het om het feit dat in
de samenleving misschien te gemakkelijk de neiging bestaat om de verantwoordelijkheid
niet zelf te dragen, maar over te dragen aan justitie?
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Om nu zo'n initiatief naar voren te halen waar u blijkbaar gebrek aan
zag. Ik heb in de begroting gelezen dat de minister een onderzoek instelt
naar allerlei alternatieve vormen van geschillenbeslechting, zodat mensen
niet zo gauw meer naar de rechter gaan, maar proberen in de voorfase tot een
oplossing van hun conflict te komen. Dat is toch ook een methode om de druk
op de rechtbanken te verlichten? Dat is toch een heel belangrijk initiatief
dat genomen is?
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik kom daar later op terug. Ik constateer dat een onderzoek gevraagd is,
maar ik zal u uitleggen in welke richting het onderzoek naar mijn mening gebruikt
kan worden. Dus het is weer een stapje verder. Een onderzoek is prima. Het
is fantastisch om daar goed over na te denken, maar gebruik het ook. Ik vraag
de minister straks om dit ook te gebruiken.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Maar dan gaat u ervan uit dat de minister een onderzoek laat instellen
welke rechtsterreinen zich lenen voor alternatieve vormen van geschillenbeslechting,
om daar vervolgens niets mee te doen.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 U moet nu echt even wachten. Dit is een onderwerp waar ik straks uitgebreid
op terugkom.
 
 Wij spreken nog steeds over die algemene maatschappelijke ontwikkelingen
die tot een toegenomen justitievraag hebben geleid. Ik vraag de minister of
zij bereid is beleid te ontwikkelen om de weerbaarheid in de samenleving te
bevorderen. Ik denk daarbij bijvoorbeeld aan initiatieven in de zin dat verzekeraars
uitgenodigd worden, genoopt worden om zich meer met fraude bezig te houden
en om in de contractuele voorwaarden fraudebepalingen of fraudecontrolerende
bepalingen op te nemen, zodat zij minder de neiging hebben een beroep te doen
op het apparaat van justitie als zich een fraude voordoet.
 
 Op het terrein van civiele zaken doen zich bijzondere opstoppingen voor.
De minister vraagt een bezinning op de instroom en de doorstroom. Wat wil
zij daar nu precies mee bereiken? Is de doelstelling van de minister om het
versnelde regime dat op dit moment als proef in zes arrondissementen gehanteerd
wordt, als norm te verheffen? Zal dit de belasting van de rechterlijke macht
minder kunnen doen worden? Heeft zij een oordeel over de vraag
in hoeverre door het publiek de factoren snelheid en juridische kwaliteit
worden gewogen?
 
 Wat is de rol van de rechterlijke macht, als die versnelde procedure,
die binnen zes tot acht maanden tot een conclusie moet leiden, norm zou worden?
De minister zegt op 13 februari, in haar toespraak in Alkmaar, dat de rechterlijke
macht zich bewust moet zijn van het beeld dat bij het grote publiek bestaat.
Ik ben geïnteresseerd om van de minister te vernemen of dat beeld in
haar visie een lijdelijke rechter moet zijn, of dat het een iets minder lijdelijke
rechter mag zijn, die wat meer een bijdrage levert aan de snelle geschillenbeslechting.
 
 Voorzitter! Dan nu het enthousiasme van de minister voor ADR, "alternative
dispute resolution" ofte wel alternatieve geschillenbeslechting. Ik deel de
visie van de minister dat dit warme belangstelling verdient, niet alleen om
de zittende magistratuur te ontlasten, maar ook omdat het vaak zinvol is korte
procedures te hanteren die mensen minder polariserend aan een oplossing helpen.
 
 ADR heeft volgens mij een kans van slagen bij duurcontracten, zoals huurcontracten
en arbeidscontracten, en bij familierechtelijke problemen. Daar zijn partijen
gebaat bij een oplossing in der minne. De realiteit gebiedt echter ook dat
ADR, hetgeen neerkomt op gedeeltelijke privatisering van de rechtspraak, bijzondere
aandacht verdient. Ik vraag de minister wat zij nu precies ziet als de rol
van de overheid bij de alternatieve geschillenbeslechting. Ik nodig haar uit
niet alleen een onderzoek te doen, maar ook experimenten te bevorderen. Deze
experimenten zouden met name op die terreinen kunnen worden gehanteerd, waar
de filterwerking ten opzichte van de rechterlijke macht optimaal is.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 U hebt een heel prikkelende zin geuit, namelijk dat het voor een gedeelte
neerkomt op privatisering van de rechtspraak. Bent u dan niet bezig het te
veel te juridificeren? Immers, zo'n geschillenbeslechter of mediator, een
persoon die probeert partijen tot elkaar te brengen, hoeft helemaal geen jurist
te zijn. Het zou net zo goed een psycholoog kunnen zijn of een maatschappelijk
werker die daar bedreven in is.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik heb u uitgelegd dat ik ADR, de alternatieve geschillenbeslechting,
met name zie bij de duurcontracten, zoals huur- en arbeidszaken. Ik kan mij
dus ook voorstellen dat de druk op de kantonrechter daardoor minder zou worden.
Maar omdat die zaken nu door een rechter behandeld worden en wij in een rechtsstaat
leven, zou ik de minister wel willen uitnodigen om niet alleen een onderzoek
te doen naar de plekken waar het gebruikt kan worden, maar ook naar de waarborgen
die gehanteerd moeten worden om de kwaliteit van de alternatieve geschillenbeslechting
nader gestalte te geven. Het is toch een beetje het overdragen van beslissingen
die door rechters genomen worden, naar sectoren buiten de rechterlijke macht
en dat moet met grote voorzichtigheid plaatsvinden.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Op zichzelf ben ik het met die voorzichtigheid wel eens, maar het is in
zo'n situatie toch zo dat twee partijen tot overeenstemming komen en dan hoor
ik u zeggen dat je heel goed moet kijken naar de kwaliteit van die overheidsbemoeienis –
daar sprak u immers over. Je gaat er dan aan voorbij dat het twee partijen
zijn die op een gegeven moment de afspraak hebben gemaakt: wij beslechten
ons conflict op een bepaalde manier. U treedt dan toch eigenlijk, door met
die kwaliteitswaarborgen te komen, in de partij-autonomie om zelf te kunnen
beslissen: nu hebben wij geen conflict meer?
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik wil dat, als de burgers besluiten voor bepaalde zaken beroep te doen
op ADR of alternatieve geschillenbeslechting en een bureau of een dorpsoudste,
om het zomaar te noemen, vragen te bemiddelen, er enige kwaliteitsgarantie
aanwezig is, zodat problemen die eerder door rechters behandeld werden, nu
met een redelijke mate van waarschijnlijkheid ook verstandig door de dorpsoudsten
behandeld kunnen worden. Ik denk daarbij niet alleen aan het doen van een
onderzoek, maar ook aan het initiëren van experimenten en het laten begeleiden
van die experimenten door een deugdelijk idee over kwaliteitsborging. Ik kan
mij voorstellen dat van de zijde van de overheid, ten aanzien van bijvoorbeeld
de procesgang als zodanig, voorschriften worden gesteld voor de wijze waarop
de procedures kunnen plaatsvinden. Ik kan mij ook voorstellen dat de dorpsoudsten
aan enige kwaliteitsnormen behoren te voldoen. Maar ik zeg ook dat ik enthousiast
ben over het idee; ik ondersteun het onderzoek, maar ik wil hier even wat
verder doorstoten ten aanzien van een kwaliteitsborg.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Ik ben bang, als ik u zo hoor, dat er een grote bureaucratie gaat ontstaan,
een bureaucratie van nieuwe richtlijnen waar mediators aan moeten voldoen
en dergelijke. Ik zou mij juist kunnen voorstellen dat u had gepleit voor
een soort terugtreden van de overheid op dit gebied.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 We bevinden ons hier op een heel gevoelig terrein. Er wordt rechtspraak
in de particuliere sector gebracht. Namens de VVD-fractie kan ik volmondig
verdedigen dat dit een zeer interessante optie is die echter wel om zekere
waarborgen vraagt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Ik verbaas mij eveneens over uw standpunt, want juist van een liberaal
had ik dit niet verwacht. Als mensen besluiten om hun geschil voor te leggen
aan iemand – geen rechter – die zij deskundig achten of vertrouwen
en van tevoren verklaren zich aan het oordeel te binden, is de kous af. Als
de partijen het met elkaar eens zijn, dat de arbiter het laatste woord heeft,
zijn partijen het eens. Contractsvrijheid, zou ik zeggen! Juist van de VVD
verwacht ik geen kwaliteitstoets van de overheid daarop.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 U denkt een beetje in sjablonen...
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Ik wil graag wat anders leren!
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik leer u in dit geval wat de essentie van de rechtsstaat is. Als de overheid
rechtspraak in de privésector bevordert...
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Dat is niet waar! Je kan nooit iemand van de rechter afhouden!
Dat is onzin; dat blijft gewoon staan. Iedereen kan naar de rechter als hij
dat wil. Kiest men op vrijwillige basis een arbiter? Laat men dat vooral doen!
Waarom moeten daar in vredesnaam kwaliteitseisen op worden gezet? Als mensen
een vertrouwenspersoon kiezen aan wiens oordeel zij zich kunnen binden, laat
ze dat dan doen!
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik denk dat de vrije keuze bevorderd kan worden, wanneer deze instituten
voor ADR aan zekere kwaliteitseisen voldoen. Ik begrijp echter, dat mevrouw
Kalsbeek een warm ondersteuner is van initiatieven in deze trant, want zij
praat er al langer over.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter!...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Neen, u bent zojuist begonnen met een interruptie, die u aan een ander
hebt overgedragen. De heer Vos kan zijn betoog vervolgen!
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik stap over op de integratie van de kantonrechters in de rechtbanken,
een onderwerp dat bijzondere aandacht verdient. Het tempo daarvan is vertraagd
en de VVD pleit ervoor die tijd goed te gebruiken door het draagvlak bij het
rechtsgeleerd personeel te bevorderen en te zoeken naar mogelijkheden om hoe
dan ook de positieve punten van de kantongerechten, zijnde de snelheid van
de procedure en de grote toegankelijkheid, ook na een eventuele integratie
te behouden.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Mag ik daaruit afleiden, dat u voor de integratie van de kantongerechten
in de rechtbanken bent, maar dat u van mening bent dat de tijd goed benut
moet worden om te kijken of alles goed geregeld kan worden?
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 De VVD is met name voor een nadere bezinning op de vraag of het inderdaad
verstandig is. De VVD pleit als het ware voor een vertraging, die de minister
gehonoreerd heeft. Zij vraagt haar, alvorens een definitief besluit te nemen,
de ijkpunten te onderzoeken die ik heb aangegeven.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Maar in het begin van uw betoog sprak u erover, dat de bewindslieden zoveel
rust uitstraalden en dat alles wat sneller moest. Nu pleit u dus voor vertraging.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ja, maar u hoort mij ook zeggen, dat de minister die tijd moet gebruiken,
namelijk door het draagvlak bij het rechtsgeleerd personeel te bevorderen
en te bezien hoe na een eventuele integratie de positieve punten van de kantongerechten
behouden kunnen blijven. Dat is veel werk, mijnheer Dittrich!
 
 Voorzitter! De commissie-Korthals Altes heeft een immens handhavingstekort
gesignaleerd. Zij schetst een beeld van massale heenzending en van niet ten
uitvoer leggen van vonnissen. Ook is er sprake van een buitenwettelijke regeling
van het vroegtijdig vrijlaten van gedetineerden. De VVD-fractie is van mening
dat dit de geloofwaardigheid van de rechtshandhaving inderdaad geweld kan
aandoen. De minister verdient alle lof voor het feit dat zij 1000 detentieplaatsen
in de wacht heeft gesleept, maar de vraag is inderdaad of dat wel genoeg is.
Ziet zij geen aanleiding om te anticiperen op een groter beroep op celcapaciteit,
wellicht als na de reorganisatie van het OM de doorstroming van zaken is bevorderd?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 En wat vindt de VVD-fractie van de aanbevelingen van het rapport? Mogen
we dat ook vernemen?
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 De VVD-fractie is zeer tevreden over de 1000 plaatsen die nu in de wacht
zijn gesleept. De prognose zal zijn, dat dit voor enige tijd geschikt is en
die "enige tijd" moet gebruikt worden om te anticiperen op wat er over een
paar jaar gebeurt. Wij zijn dus blij met wat er nu is, maar de vraag is wel
of het genoeg is.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Maar u kent ook de geschiedenis en u weet dat nu de plannen uit 1990 voor
uitbreiding van de celcapaciteit zo'n beetje worden gerealiseerd. Nu moet
u zich dan ook uitspreken voor de een of andere richting. Zijn capaciteitsuitbreidingen
nodig, ja dan nee? Kunnen we het via taakstraffen opvangen, ja dan nee? Het
zou toch interessant zijn te weten wat de VVD daarvan denkt.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik zal dadelijk iets zeggen over de taakstraffen. Ik sluit niet uit dat,
wanneer alle alternatieve mogelijkheden op een verstandige manier zijn gehanteerd,
er te zijner tijd alsnog aanleiding zal zijn om uitbreiding van de celcapaciteit
verder te overwegen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Mag ik vragen wat u anders of meer wilt dan wat de minister heeft toegezegd
in het begrotingsoverleg dat wij op 1 november hebben gehad? Zij zei toen:
volgens de huidige prognoses hebben wij te maken met een evenwichtssituatie
rond 1998, er worden begin 1996 nieuwe prognoses gemaakt. Wat vraagt u nu
meer of anders dan wat de minister al heeft verteld over de stand van zaken
en over het moment waarop wij nader inzicht krijgen?
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik vraag op dit moment al anticiperend beleid op de verwachting dat in
1998 in ieder geval de zaak weer quitte zal spelen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Je hoeft op zichzelf niet te anticiperen op iets wat naar de huidige inzichten
rond gaat lopen. Je kunt wel op het volgende anticiperen. En dat zegt de minister
ook toe. Je kunt op basis van nieuwe prognoses begin 1996 een soort tussenstand
maken: kloppen die prognoses? Wat wilt u nu meer of anders dan dat?
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik leg een accent. Ik uit op dit moment de verwachting dat het over drie
jaar spaak loopt. De VVD vindt het belangrijk dat in het volgende jaar nieuw
beleid wordt gecreëerd, dat verder reikt dan alleen maar drie jaar.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 De minister zegt: zoals ik er nu tegenaan kijk, loopt het niet spaak en
bereiken wij in 1998 een evenwicht. In 1996 maakt zij nieuwe prognoses, zo
zegt zij. Ik neem aan dat zij dan ook daarmee naar de Kamer komt.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 De informatie die mij heeft bereikt, is dat het mogelijk wel spaak loopt
in 1998.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Het is misschien nuttig als wij van u horen welke informatie dat is en
waar u die vandaan heeft gehaald.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik heb van de zijde van mij bekende officieren van justitie
de veronderstelling gehoord dat het na de reorganisatie, als alles sneller
loopt, onvoldoende kan zijn. Ik vind dit echter geen aanleiding om hierop
nader in te gaan.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Wilt u dat in de tweede ronde nader specificeren? Anders blijft er een
soort gerucht hangen, terwijl wij te maken hebben met afspraken en uitspraken
die de minister in deze Kamer heeft gedaan. Op basis daarvan zou ik graag
verder zaken doen.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik kom er niet in tweede termijn op terug. Ik ben tevreden als de minister
zegt: ik hoor het accent dat u plaatst, ik hoor dat u het belangrijk vindt
dat ik verder denk dan drie jaar, ik zal dat doen, ik zal anticiperen op toekomstige
ontwikkelingen en ik zal rekening houden met de reorganisatie die nu binnen
het OM plaatsvindt.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Dus u bent in wezen tevreden met datgene wat de minister op 1 november
heeft toegezegd. U staat dus een punt van niks te maken.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik herhaal het accent.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Ik begrijp niet hoe de VVD tevreden kan zijn. Zij heeft duidelijke signalen
dat de zaak spaak loopt. Die signalen hebben wij ook. Hoe kan de VVD tevreden
zijn met de uitspraak van de minister dat zij begin 1996 met een beleidsnotitie,
kabinetsstandpunt ter zake zal komen? Ook de VVD weet dat, als het over drie
jaar spaak loopt, het in 1996 al te laat is om nog in 1998-1999 iets aan eventuele
tekorten die dan optreden te kunnen doen. Wat wil de VVD nu exact van de minister?
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 De concreetheid van het gehalte van de plannen in 1996 bevorderen.
 
 Voorzitter! Ik stap over op de alternatieve straffen. De minister wil
de omzetting van korte vrijheidsstraffen in werk- en leerstraffen intensiveren.
Is dat volgens haar de enige oplossing voor het tekort aan celcapaciteit?
De VVD-fractie vindt dat de toepassing van alternatieve straffen niet een
alibi mag zijn voor het cellentekort. Ook taakstraffen dienen aan de beoogde
strafzwaarte tegemoet te komen. Hoe wil de minister de geloofwaardigheid van
de taakstraffen naar de dader, het slachtoffer en het publiek behouden? Is
de geloofwaardigheid bij met name lichte leerstraffen in het geding? Het mag
niet zijn dat het twee keer plegen van een winkeldiefstal leidt tot een sollicitatietraining.
Ik pleit er dus voor dat met name bij de leerstraffen wordt bekeken of de
geloofwaardigheid voldoende is en of in bepaalde gevallen niet tot zwaardere
leerstraffen moet worden besloten.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Voorzitter! Dit verbaast mij. Waarom werd de commissie-Korthals Altes
ingesteld? Die commissie werd verzocht te komen met praktische voorstellen
voor andere vormen van strafrechtelijke sanctionering. Die zouden dan in de
plaats van de vrijheidsstraffen komen. In het rapport wordt vaak gezegd, dat
extra cellen nodig zijn en dat verder onderzoek nodig is. De vraag aan de
commissie was nu juist: probeer op een creatieve manier de alternatieve vormen
uit te breiden. Nu pleit de heer Vos voor een nader onderzoek. Daaruit leid
ik af, dat hij, evenals de fractie van D66, ontevreden is met het rapport
van de commissie-Korthals Altes.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Dan heeft u niet goed geluisterd. Ik leg namelijk ook enige accenten en
noem vraagpunten die zich bij taakstraffen voordoen. Als de minister zegt,
dat taakstraffen een oplossing kunnen bieden, vraag ik haar: zijn die taakstraffen
wel voldoende geloofwaardig voor dader en publiek, zit alles met de leerstraffen
goed en kun je nog wel voldoende projecten vinden om taakstraffen te initiëren?
Uit de hoek van de reclassering hoort men dat enige projectmoeheid ontstaat
als het gaat om taakstraffen. Ik vraag de minister ook: wat doe je met het
praktijkverschijnsel dat het soms loont van de 200 uur taakstraf iets af te
pingelen? Als iemand in plaats van 200 uur maar 150 uur in een ziekenhuis
heeft gewerkt, wordt de straf lang niet altijd verder geëxecuteerd. Dus:
zijn volgens de minister de taakstraffen de oplossing? En zo ja, hoe denkt
zij over de zware vraagpunten die ik heb genoemd?
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Maar hiermee hebt u nog niet geantwoord op mijn vraag. Een van de conclusies
van het rapport van de commissie-Korthals Altes is, dat onverminderd onderzoek
gedaan moet worden naar de alternatieve, de leer- en de taakstraffen. Moet
ik uit uw woorden opmaken dat u van mening bent dat de commissie-Korthals
Altes die zelf had moeten onderzoeken? Of zegt u: wij zijn het eens met de
conclusie van de commissie en wij gaan nog verder onderzoeken?
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 De conclusie is, dat het moeilijk zal zijn meer uit de taakstraffen te
halen dan er nu uitgehaald wordt. Dat is mijn inschatting. Dus ik verwacht
niet zo vreselijk veel meer van het leggen van het accent op de taakstraffen.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Ik begrijp dan niet wat u wilt met het onderzoek naar de leerstraf.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Nee, ik vraag niet om een onderzoek naar de leerstraf. Ik vraag mij openlijk
af of een leerstraf, en met name een lichte leerstraf, wel als straf kan worden
aangemerkt. Juist bij de lichte leerstraffen staat de geloofwaardigheid sterk
ter discussie. Ik heb in brede zin gezegd, dat in het geval van taakstraffen
de geloofwaardigheid tegenover dader en publiek een belangrijk facet is. De
taakstraffen moeten namelijk een oplossing bieden. Ik vraag mij echt af of
die kortdurende leerstraf als straf ervaren wordt.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Waaruit blijkt de onvrede met de kortdurende leerstraf? Waaruit blijkt
dat de verhouding van zo'n straf tot een gevangenisstraf niet zou kloppen?
Dat staat niet in het rapport van de commissie-Korthals Altes. Dus moet u
daarover op de een of andere manier zelf informatie hebben. Legt u eens uit
hoe dat zit.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik hoef niet ieder oordeel op een rapport te baseren. Het gaat hier om
een eigen VVD-standpunt. Wij vragen ons af of met name de lichtere taakstraffen
niet in een andere sector thuishoren, bijvoorbeeld bij het maatschappelijk
werk, en of zij dus niet uit het strafrechtelijk circuit moeten. Een sollicitatietraining
kun je moeilijk als een straf aanmerken. Solliciteren is een
noodzaak. Of de mensen in het strafrechtelijk circuit zich daarmee moeten
bezighouden, stel ik ter discussie.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Voorzitter! Moet ik uit de woorden van de heer Vos opmaken, dat de VVD
niet erg veel meer met taakstraffen op heeft? Of is het meer een kwestie van:
je moet daarin meer investeren en ze zwaarder maken waardoor ze beter tot
hun recht komen en ze een meer strafwaardig karakter krijgen?
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Wat is de gedachte hierbij? Je kunt het accent leggen op taakstraffen
en stellen dat die een oplossing moeten bieden, maar als je nu al constateert
dat zich een aantal knelpunten voordoet, is het maar de vraag of het terecht
is om het accent op taakstraffen te leggen.
 
 Voorzitter! Ik stap over op mijn opmerkingen over het elektronisch huisarrest.
De wetenschappelijke evaluatie daarvan wacht ik met grote belangstelling af.
Op dit punt vraag ik de minister ook extra aandacht te besteden aan de strafzwaarte
en de geloofwaardigheid van deze vorm van straf. Volledigheidshalve verzoek
ik de minister aan te geven in hoeverre er voor militair personeel dat boven
de norm komt, in het gevangeniswezen functies beschikbaar zijn. In hoeverre
is er beleid ontwikkeld om een "overflow" van de militaire hoek naar de detentiehoek
mogelijk te maken?
 
 De jeugdcriminaliteit is buitengewoon zorgwekkend. De minister schetst
een beeld van stelselmatige groepen van daders die groter zijn dan Nederland
ooit gewend is geweest. Bij dat beeld lopen de rillingen je over de rug. Het
onderwerp zal op 4 december nader behandeld worden, dus ik wil er nu verder
geen aandacht aan besteden. Ik wil de minister wel vragen wat zij bedoelt
met de nadere pedagogische rol voor de officier van justitie. Wat moet een
officier van justitie vanuit die rol bijvoorbeeld doen met jeugdige criminelen,
jonger dan 12 jaar?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Ik val een beetje in herhaling, maar het is niet anders. U signaleert
dat jeugdcriminaliteit een groot probleem is. Vervolgens verwijst u naar een
AO, dat inderdaad een keer wordt gehouden, maar waarin veel meer aan de orde
komt dan alleen jeugdcriminaliteit. U stelt een vraag, u hebt mij daarnet
kritisch bevraagd, maar dan verwacht ik van u toch ook het begin van een opvatting.
Waar moet het accent liggen? Waar moet er meer gebeuren? Waar kan er minder?
Zegt u het eens!
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik stel de jeugdcriminaliteit nu niet aan de orde. Ik zeg dat het een
punt is dat bij de bestudering van de begroting sterk de aandacht heeft getrokken
en kondig aan dat wij het op 4 december zeer ampel zullen bespreken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Dat vind ik merkwaardig. Wij bespreken nu de begroting van Justitie. Jeugdcriminaliteit
staat daarin niet voor niets centraal. Het is een serieus probleem. Dan kunt
u toch, nu wij spreken met de verantwoordelijke bewindsvrouwen, niet afzien
van een standpunt? Het uitzetten van hoofdlijnen is nu aan de orde. Vandaag
is daarvoor de aangewezen dag.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 De hoofdlijn, het signaal dat u kunt oppakken, is dat de VVD zich grote
zorgen maakt over de jeugdcriminaliteit. De VVD vraagt zich af of een nadere
pedagogische positie van het OM daarvoor wel toereikend is. Voor de rest moet
u wachten tot 4 december.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Zorgen maken wij ons allemaal. Ik vind het eigenlijk niet kunnen. U maakt
zich zorgen, u vraagt hoe het zit met de pedagogische opdracht van de officier
van justitie bij kinderen onder de 12 jaar, terwijl dat een relatief klein
punt is, terwijl wij het over een massief probleem hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 U zult moeten wachten. Het is niet anders.
 
 Voorzitter! Het personen- en familierecht is toe aan modernisering. De
staatssecretaris heeft dat onderkend. Het afstammingsrecht, het naamrecht,
het adoptierecht en de leefvormen zullen binnenkort op de agenda komen. Ik
kondig aan dat de VVD de invalshoek zal hanteren van het belang van het kind.
Twee uitgangspunten van het VN-verdrag inzake de rechten van het kind breng
ik met name voor het voetlicht. Het kind dient te worden opgevoed op een zelfstandig
leven en in de geest van idealen als "vrede", "gelijkwaardigheid", "verdraagzaamheid",
"vrijheid", "gelijkheid" en "solidariteit". Het kind dient ter wille van een
volledige en harmonische opvoeding en ontplooiing van zijn persoonlijkheid
op te groeien in een gezinsomgeving in een sfeer van vertrouwen, liefde en
begrip.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Dat is een fantastische invalshoek, maar waar leidt dat toe in relatie
tot de notitie over leefvormen van de staatssecretaris? Wat is de conclusie?
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik wil dit graag toelichten aan de hand van het wetsvoorstel inzake de
medevoogdij. Voogden kunnen een gezamenlijke medevoogdij verwerven. Er is
weinig voor nodig om de knoop door te hakken. De enkele mededeling dat de
relatie opgebroken is, kan al leiden tot het vervallen van de medevoogdijrol.
Directe consequentie daarvan is dat op een vrij eenvoudige wijze de onderhoudsplicht
van de voogden vervalt. Het is de vraag of kinderen er belang bij hebben dat
hun verzorgenden zich op een enkele en eenvoudige wijze kunnen onttrekken
aan hun onderhoudsplicht.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Bent u in die situaties als alternatief voor adoptie?
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Nee, ik ben voor een rijke keuze aan mogelijkheden. Als je gaat werken
met een instituut als medevoogdij, moet de vrijblijvendheid daarvan tot een
minimum beperkt worden. Ik ben ervoor dat het niet makkelijk is, zo'n relatie
open te breken en zich te onttrekken aan de onderhoudsplicht ten opzichte
van het kind.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 U bent er dus tegen dat er juridisch gestalte wordt gegeven aan een feitelijke
opvoedingssituatie. U laat daarmee dus dat kind verder in de wereld met één
juridische ouder, zonder daaraan een andere vertaling te geven. U trekt ook
niet de lijn door, door adoptie open te stellen.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik ben voorstander van de medevoogdijregeling, zoals die
op dit moment mogelijk wordt gemaakt. Maar ik vind niet dat de medevoogden
zich vrijblijvend aan hun onderhoudsplicht kunnen gaan onttrekken. In de rijkheid
aan variaties die mogelijk is, is zoiets als een medevoogdpositie goed te
verdedigen, zij het dat de vrijblijvendheid eruit moet worden gehaald.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 U bent dus voor een soort aanscherping van die regel.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Vanuit het belang van het kind bezien denk ik dat, als medevoogden besluiten
hun relatie op te breken, dit langduriger dan de relatie zelf moet kunnen
leiden tot bijvoorbeeld onderhoudsverplichtingen.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Ik vind het heel interessant om te horen dat de VVD-fractie vanuit de
belangen van het kind redeneert; dat doet D66 bij dit soort onderwerpen ook.
Maar u had het ook over de nota Leefvormen. Je komt er natuurlijk niet mee
door steeds maar alleen vanuit het belang van het kind te redeneren, als je
bijvoorbeeld een standpunt moet bepalen over openstelling van het huwelijk
of een samenlevingsregistratie. Hoe gaat u daarmee om?
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik denk dat u voor een antwoord op die vraag moet wachten op de behandeling
van de nota Leefvormen. Ik heb aangekondigd, ook om uw gedachten te prikkelen,
dat wij dit onderwerp zullen benaderen vanuit de invalshoek van het belang
van het kind.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Dat zei u al, en dat begrijp ik ook wel, maar sommige onderwerpen lenen
zich daar minder voor, omdat het kind daarin geen centrale rol vervult.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Dan weet u nu dat voor al die onderwerpen die er nog komen op het gebied
van familierecht, het belang van het kind de invalshoek zal zijn. Daar plaatsen
wij het accent.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Even voor mijn helderheid: wat doet u als er geen kinderen zijn? Heeft
de VVD dan geen standpunt, omdat u zaken alleen vanuit het kind kunt benaderen?
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Als we het hebben over afstammingsrecht, naamrecht, adoptierecht en een
belangrijk onderdeel van de leefvormen, hebben we het wel over een situatie,
waarin kinderen aanwezig zijn.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Ja, als we het daarover hebben, maar dit ging over een ander, vrij belangrijk
punt in de nota Leefvormen, namelijk registratie of openstelling van het huwelijk
voor niet-heterostellen.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Zodra er relaties zijn waarin kinderen zich bevinden of zich kunnen gaan
bevinden, zullen wij die benaderen vanuit de invalshoek van het belang van
het kind.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Dus ook als er überhaupt nog geen kinderen zijn, en er ook geen bepaalde
kinderwens is, blijft de VVD iets benaderen vanuit iets wat er niet is.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 In situaties waarin kinderen mogelijk kunnen komen, zullen we deze benaderen
vanuit de invalshoek van het kind. Dat weet u dan, en daar zult u het mee
moeten doen.
 
 Wij zullen dat belang ook hanteren bij het onderzoek naar moeilijk lopende
omgangsregelingen. Onverkwikkelijke gevechten en polarisatie bij echtscheiding
met kinderen als inzet dienen te worden voorkomen. Overigens hecht de VVD-fractie
eraan dat de samenwerkende cliëntenorganisaties wel bij het onderzoek
naar het omgangsrecht worden betrokken.
 
 Daarmee kom ik op de onrust in het veld van de gezinsvoogdij. Het personeel
in de jeugdbescherming klaagt over de salariëring. De staatssecretaris
heeft zich dat aangetrokken, maar men moet begrijpen dat er nog geen bevredigende
oplossing is bereikt. De VVD-fractie is daar bezorgd over. Het belang van
het kind in familierechtelijke zin eist ook dat er voldoende gezinsvoogden
beschikbaar zijn. Leidt deze onrust tot een tekort aan gezinsvoogden en, zo
ja, wat ziet de staatssecretaris voor oplossing?
 
 Ik stap over op het arbeidsrecht. Voor de VVD-fractie prijkt aanpassing
van het arbeids- en ontslagrecht hoog op de agenda. Het huidige ontslagrecht
kan de realisatie van werkgelegenheidsdoelstellingen, zoals die als speerpunt
van het regeerakkoord zijn aangegeven, in de weg staan. Het initiatief van
minister Melkert tot inperking van de ontbindingsroute via de kantonrechter
is door de SER bijzonder verdeeld ontvangen. Het traject tot afgifte van een
ontslagvergunning blijft vanuit rechtsstatelijk oogpunt een wat vreemde eend
in de bijt. De beslissing wordt immers genomen achter gesloten deuren en zonder
enige appelmogelijkheid. Bovendien zien wij in steeds toenemende mate het
verschijnsel van schadeloosstellingen in het arbeidsrecht, die als het ware
als kruipolie worden gebruikt om het vastzittende ontslagrecht soepeler te
maken.
 
 Ik bepleit namens de VVD-fractie dat het ontslagrecht nu eens definitief
wordt herzien. Afschaffing van de preventieve toetsing, de toets vooraf, is
daarbij een denkrichting. Te verwachten valt dat als een toets achteraf plaatsvindt,
in de praktijk vrij snel duidelijk zal worden wat als een redelijk ontslag
aangemerkt wordt. Een dergelijke benadering laat overigens onverlet dat een
facultatieve toets vooraf mogelijk kan blijven. Ik realiseer mij dat dit een
zaak is die de minister samen met minister Melkert behoort te doen, maar ik
roep haar op om zelf de kar te trekken. Ik roep haar op om vanuit de insteek
dat rechtsstatelijk de RBA-procedure nogal aanvechtbaar is, zelf initiatieven
te ontplooien om het ontslagrecht nu eindelijk eens definitief aan te passen.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Realiseert de heer Vos zich dat, als je die preventieve ontslagtoets weghaalt,
de toestroom naar de rechter enorm veel groter wordt?
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik denk dat dit in het begin het geval kan zijn, maar vrij snel zal duidelijk
worden wat redelijke gronden zijn om het ontslag te honoreren. Het is terecht
dat de heer Dittrich deze opmerking maakt. De aandacht ligt niet alleen maar
bij de procedurele gang, bij de vraag of van tevoren of achteraf moet worden
getoetst, maar ook bij de ontslaggronden die moeten worden heroverwogen bij
een aanpassing van het ontslagrecht. In het begin zal er dus een piekje zijn,
maar dat ebt wel weg.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Is de heer Vos dan niet bang dat er voor bijvoorbeeld het midden- en kleinbedrijf
een grote druk ontstaat? Dat soort geluiden zijn in het verleden vaak geuit.
Als het niet meer vooraf te toetsen is, dan is men bang dat men achteraf bij
de rechter geconfronteerd wordt met enorme schadeclaims.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Mijn oproep aan de minister om initiatief te nemen op dit punt, is mede
ingegeven door de gedachte dat men in een breed veld op dit moment kanttekeningen
plaatst bij de huidige rechtsgangen. Ik verwijs ook naar het SER-advies. De
tijd is dus echt rijp om iets te doen. Wanneer er twijfels zouden blijven
bestaan, wanneer een MKB-werkgever zich afvraagt of hij zijn werknemer wel
in een bepaalde situatie mag ontslaan, dan heeft u mij horen bepleiten dat
een facultatieve preventieve toets, een "voor zover vereist"-benadering, mogelijk
zou kunnen blijven. Ik denk dat wij een heel afgerond, keurig idee hebben
om de problematiek met betrekking tot het ontslagrecht definitief op te lossen.
 
 Ik eindig mijn verhaal met het plaatsen van enige opmerkingen bij de Pluk-ze-wetgeving.
De Pluk-ze-wetgeving is niet bijzonder succesvol gebleken. Om de uitbouw daarvan
te realiseren, is in het veld nu de norm gesteld dat een officier tien ontnemingszaken
per jaar moet aankunnen. Ik verwacht van die benadering niet veel succes.
De officieren worden immers op pad gestuurd met een wettelijk vehikel dat
nog diverse rammels bevat. Om aan de greep van het openbaar ministerie te
ontkomen, kunnen criminelen hun criminele winsten op stromannen plaatsen of
van duistere vennootschappen gebruik maken.
 
 De VVD vindt dat onderzocht moet worden hoe de rammels uit het wettelijk
vehikel gehaald kunnen worden. Wellicht biedt een rechtstreeks verhaalsrecht
uitkomst. Voorts noem ik een omkering in de bewijslast in de zin dat bepaalde
gelden geacht worden crimineel te zijn verdiend, behoudens als kan worden
aangetoond dat het geld anders is verdiend.
 
 Zoals gemeld, heeft de minister in het Juristenblad van 6 januari gezegd
dat dit een probleem is. Ik roep haar op om het op te lossen.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Waar is dan uw rechtsstatelijke gedachte als je die bewijslast helemaal
gaat omkeren?
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Ik denk dat dit inderdaad een zwaar punt is. Het probleem moet worden
opgelost. Ik ben zo vrij enige alternatieven aan te dragen die bij de oplossing
van dienst kunnen zijn.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Wij hebben echter zulke scherpe herinneringen aan uw fractiegenoot, de
heer Korthals, die zich altijd met hand en tand verzet heeft tegen dit soort
regelingen!
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Mevrouw Kalsbeek hoort mij nu betogen dat de Pluk-ze-wetgeving door de
Tweede Kamer is aangenomen. De heer Korthals heeft daar kritische kanttekeningen
bij geplaatst. Het is nu een gegeven dat de Pluk-ze-wetgeving er is. Laat
die wetgeving dan ook functioneren.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Dat is toch een niet uit te leggen draai die u maakt? De heer Korthals
heeft daar altijd problemen mee gehad en zat altijd op een zeer rechtsstatelijke
toer. Nu wordt in ene de bewijslast omgedraaid. Dat is toch echt een novum!
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Misschien is het u eigen dat u blijft morren als iets geaccepteerd is
door de Kamer. Wij stellen vast dat de Pluk-ze-wetgeving als zodanig geaccepteerd
is. Het is dus achteraf praten als men de Pluk-ze-wetgeving wil ondergraven.
De Pluk-ze-wetgeving zoals die er nu ligt, moet werken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):
 
 Nu die wetgeving is aanvaard, mag men opeens alle middelen uit de kast
halen. Dat is toch niet uit te leggen?
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Nee. Er is nu een rammelend vehikel aanvaard. Er zijn diverse voorbeelden
waarin de Pluk-ze-wetgeving irreëel gehanteerd is. Het zou wenselijk
zijn als dat opgelost wordt. De minister heeft dat zelf onderkend. Ik roep
haar op het ook op te lossen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Op bladzijde 56 van de begrotingstoelichting staat onder het kopje "vermogensfraude-opsporing"
een door de minister uitgezet tijdpad om de Pluk-ze-wetgeving te evalueren.
In 1994 komt de eerste deelrapportage. In 1996 komt de tweede tussenrapportage
en de eindrapportage komt in 1998. Wat is er mis met die aanpak, om stap voor
stap na te gaan waar het werkt en waar niet en waar eventuele bijstelling
noodzakelijk kan zijn?
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Mis aan die aanpak is dat het drie jaar duurt. Mis aan die aanpak is dat
die evaluatie nu voldoende duidelijk is. Wie de literatuur volgt, kan zien
dat er op diverse punten zeer veel inhoudelijke kritiek bestaat. Het is niet
nodig om weer werkgroepen en forums te organiseren, om vast te stellen dat
iets niet werkt. Doe het nu en maak gebruik van de richtingen die ik aangeef!
 
 
 
 
 
 De heer Janmaat (CD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het begrotingshoofdstuk van het ministerie van
Justitie toont het al jarenlang vertrouwde beeld, bolstaand van goede voornemens.
Daarmee zijn wij gelijk toegekomen aan de daaruit volgende conclusie: al die
goede voornemens worden alleen maar genomen om te maskeren dat het beleid,
niet alleen in het laatste jaar, maar gedurende de laatste kabinetten, volledig
heeft gefaald. Niet alleen het ministerie van Justitie, maar veel meer ministeries
en uiteindelijk het hele kabinet hebben ertoe bijgedragen dat er een beleid
is ingezet dat de rechtsstaat op haar fundamenten doet wankelen. Het gebouw
van de rechtsstaat staat op sommige punten op instorten en sommige delen zijn
al in elkaar gezakt.
 
 Het kenmerk van de rechtsstaat is regelhandhaving en daartoe is onze overheid
nauwelijks of niet in staat. Dat heeft natuurlijk diverse oorzaken. In een
drang naar een multiculturele samenleving worden in een ongelooflijk tempo
veel wetten gewijzigd. Zo het parlement die wijzigingen al kan bijhouden –
soms blijkt dat dit niet het geval is – kan de burger dat zeker niet.
Dat vergroot het gevoel van de burger van rechtsonzekerheid. Daar komen een
aantal zaken bij. Er is sprake van een toenemende verpaupering en een toenemend
aantal mensen dat op de rand van de armoede komt te leven, weliswaar
niet als gevolg van het beleid van Justitie, maar van het kabinetsbeleid.
Deze mensen worden min of meer gedwongen zich middels crimineel handelen,
onder meer betreffende winkelen, in stand te houden. Daar laat de Staat verstek
gaan. De Staat weet haar eerste prioriteit, het leveren van een bestaanswaardig
inkomen of van een zinvol bestaan en een redelijk welzijn voor de hele bevolking,
niet waar te maken. Wat de overheid waarmaakt, is een gigantische last inzake
de financiële bijdragen die van de burgers worden gevraagd. Daar wordt
veel te weinig voor ontvangen, in de zin van de rechtsstaat. Daarom de kloof
tussen kiezer en gekozene. Daarom de afstand en de toenemende twijfel over
het functioneren van de overheid. Is zij wel in staat de rechtsstaat te doen
herleven? Wij bestrijden dat die thans goed aanwezig is. Nogmaals, het falend
beleid kan niet alleen worden toegedicht aan deze twee bewindslieden. Zij
staan in eerste instantie voor het handhaven van de regelgeving, vooral die
van de strafwet en het te lijf gaan van overtredingen en misdrijven en volgens
de rechtsopvattingen bestraffen.
 
 Het bestrijden van de criminaliteit laat zwaar te wensen over. Het opsporingsapparaat
wordt gereorganiseerd. Het openbaar ministerie en de politie – het valt
buiten de competentie van deze bewindslieden – zijn jarenlang met een
reorganisatie in de weer. De reorganisatie doet de capaciteit inzake het bestrijden
van de criminaliteit enigszins afnemen.
 
 Het beleid van de regering heeft er door middel van allerlei internationale
verdragen en vanwege het vervolgingsbeleid in Nederland toe geleid dat de
georganiseerde criminaliteit Nederland een walhalla of een mekka vindt. Het
is hier vrij eenvoudig. De grenzen verdwijnen en het opsporen van criminele
activiteiten laat te wensen over. De strafmaat is laag. De internationale
drugscriminaliteit heeft daarvan gebruik gemaakt, zoals te verwachten was.
Dat is natuurlijk een schrijnende ontdekking. Wij mogen vaststellen dat de
politieke overheid en de ambtelijke overheid van het opsporingsapparaat zware
blunders hebben begaan, toen zij meenden die drugscriminaliteit te moeten
bestrijden door zelf drugs te gaan invoeren. Ik zal hier niet alle aspecten
van de IRT-affaire uit de doeken gaan doen. Dat komt vanzelf als het rapport
aan de orde is. Een voorlopige conclusie mag luiden, dat zowel de politiek
als de ambtenarentop niet heeft ingezien welke spanningen in het apparaat
zouden optreden, als wordt gewerkt met illegale en onwettelijke praktijken.
Als het niet op korte termijn tot succes leidt, dan ontstaan malversaties,
machinaties en wederzijdse verdachtmakingen. De politiek is hiervoor verantwoordelijk.
Het is volstrekt verkeerd ingeschat dan wel onderschat. Die blunders, met
de beste bedoelingen gemaakt, blijven blunders waarvan de negatieve effecten
in de samenleving doorklinken. De minister van Justitie zegt: wij willen veel
drugs invoeren om de organisatie op te pakken. Als de drugs zijn ingevoerd
en de organisatie niet wordt opgepakt, dan rijst bij het grote publiek de
verdenking dat de organisatie niet is opgepakt, omdat de overheid anders met
drugs blijft zitten. Het is heel verstandig dat daarover klare wijn wordt
geschonken. Het is noodzakelijk dat de daarvoor verantwoordelijke mensen uit
de politiek en de ambtenarenwereld gewoon verdwijnen, zonder een gouden handdruk.
 
 De gezagscrisis bestaat natuurlijk niet alleen door de IRT. Het gehele
apparaat heeft daar last van. Mogelijk ten onrechte, maar de mensen praten
het niet weg, want het is hun top. De gewone politieman staat onder leiding
van de commissaris. Kritiek op de commissaris krijgen die mensen wel op hun
bord.
 
 De overheid heeft grote financiële tekorten. Het heeft het gevoel
voor de rechtsstaat geen goed gedaan, dat de vorige minister van Justitie
zei dat verkeersovertredingen harder moesten worden aangepakt en dat hij in
de begroting alvast meenam dat daar enkele honderden miljoenen aan financiële
tegemoetkomingen tegenover zouden staan. Zoiets leidt er immers toe dat de
weggebruiker niet het idee heeft dat hij de verkeersveiligheid in hoge mate
in gevaar brengt – zeker op onze snelwegen geldt dat, want die zijn
de veiligste in Europa – maar dat de overheid geld nodig heeft en daarvoor
tot een ongekend disciplinair gedrag van automobilisten wil komen. Dat lukt
zelfs niet in de strakst opgeleide samenlevingen, zoals misschien Japan. De
overheid moet dus een gedoogbeleid voeren of, beter nog, de regels wijzigen.
Dat je op zondagochtend op een vierbaansweg slechts 100 km/uur mag rijden,
terwijl er nauwelijks verkeer is, ervaren veel mensen, onder wie deze afgevaardigde,
bijna als een uitlokking tot overtreding van de snelheidsbeperking. Die ligt
duidelijk te laag; dat wil de CD-fractie hier zeker gezegd hebben. De overheid
moet zo'n maatregel niet gronden op financiële argumenten maar op argumenten
van verkeersveiligheid, en die argumenten moeten overtuigend zijn. Naar de
mening van de CD-fractie zijn zulke argumenten nauwelijks of niet aanwezig,
te meer waar de overheid weifelt om de veroorzakers van zware ongevallen te
vervolgen.
 
 De minister en hoogstwaarschijnlijk ook de staatssecretaris besteden veel
aandacht aan de jeugdcriminaliteit. Dat veel jongeren crimineel zijn, kan
nauwelijks verbazen; ik heb reeds bij interruptie geprobeerd om dat aan mevrouw
Kalsbeek duidelijk te maken. Het zou overigens onterecht zijn om dat alleen
de PvdA aan te wrijven, want de regering wordt gedragen door vier grote partijen,
waarbij D66 de laatste jaren tot die rijen is toegetreden. Achtereenvolgende
kabinetten, hoofdzakelijk steunend op het CDA, de VVD en de PvdA hebben continu
maatregelen genomen om stabiele gezinsstructuren te ondermijnen. Mogelijkerwijs
dachten de socialisten dat zij daarmee de politieke stabiliteit van de Nederlandse
samenleving konden ondergraven of wijzigen. Het heeft de CD-fractie echter
verbaasd dat ook het CDA daaraan heeft meegedaan. Waarom kom ik nu aanzetten
met de uitholling van het ouderlijke gezag? Stabiel opgevoede kinderen moeten
ontzag leren om later gezag te kunnen waarderen en misschien ook uit te oefenen.
De samenleving die wij door allerlei normen en waarden creëren, is daar
verre van.
 
 Het gaat niet alleen om die uitholling; het gaat ook om de toenemende
werkloosheid, het verminderen van de sociale uitkeringen, het bij de jeugd
wegnemen van een redelijke blik op een stabiele toekomst met betrekking tot
bijvoorbeeld een opleiding en een baan. Dat werpt natuurlijk negatieve vruchten
af. Het is nog maar de vraag of criminele jongeren later stabiele volwassenen
worden, die zich aan de staatsrechtelijke bepalingen willen
houden. Met andere woorden, de hele samenleving staat voor een steeds grotere
geweldsgolf, omdat de criminele jeugd zich op latere leeftijd in het criminele
circuit begeeft, zeker wanneer reële maatschappelijke alternatieven ontbreken.
Dat er even snel een oplossing wordt gevonden, gelooft in ieder geval de CD
niet, maar verder geloven ook weinig mensen buiten het parlement dat.
 
 Ik heb te dier zake toch een vraag aan de staatssecretaris. Als wij al
de grootste problemen hebben met de jeugdcriminaliteit, hoe staat het dan
met de afspraken met de Antilliaanse regering over haar jeugd, die na detentie
naar Nederland komt? Wat doet de regering daar aan? Is er nu een stop, of
gaat de regering ervan uit dat de Antillen dat probleem niet kunnen oplossen
en wij ook niet, maar dat het hier wat groter is? Dan blijft het bekende spreekwoord
"dweilen met de kraan open" van kracht. Er is nog veel meer te verzinnen:
pompen op een zinkend schip, met grote scheuren.
 
 De jeugdcriminaliteit is vooral in de grote steden al een geweldig probleem.
Het mag hier niet op Amerika gaan lijken, maar intussen hebben wij ook de
typische jeugdgangsterbendetjes zoals die in de Verenigde Staten ook opereren.
 
 Een van de middelen die de CD daartegen ziet, is toch het verhogen van
de strafmaat. Vooral van politiek linkse zijde wordt dikwijls gewezen op mogelijke
achterliggende factoren, als een slechte jeugd. Maar ja, wat moet je nu onder
een slechte jeugd verstaan? Welk kind is in zijn opvoedingsperiode niet weerbarstig
of accepteert alles? Alleen in stabiele relaties, een al dan niet juridisch
bezegeld huwelijk, kan het kind een degelijke opvoeding genieten. Als de overheid
zelf gaat bevorderen dat bij het minste of geringste of vrij snel allerlei
alternatieven worden aangeboden voor ondersteuning als partners uit elkaar
gaan omdat duurzame relaties enigszins ontwricht raken, dan maakt een kind
niet anders mee dan voortdurend meer instabiele situaties. Het groeit dan
slecht op.
 
 Bij de strafmaatbepaling geldt naar de mening van de CD nauwelijks dat
de slechte jeugd daar een voordeel zou moeten behalen, door het toewijzen
van een lagere strafmaat. Naar onze mening is ieder mens begiftigd met een
natuurlijk gevoel voor goed en kwaad. Hoe geraffineerd daar ook omheen gegaan
moge worden, dat natuurlijke gevoel is inherent aanwezig en kenmerk van mens
zijn. Men weet duivels goed of men de kwade normen en kwade gedachten achternaloopt
en uitvoert.
 
 Dan zijn er de bijkomende straffen en de alternatieve straffen. Hoe is
het eigenlijk gesteld met de zogenoemde kampementen, waar de jeugd een tijdje
kan verblijven en als bijkomende straf zwaar werk kan verrichten? Dan leert
zij dat ook eens, want veel mensen in de samenleving moeten zwaar werk verrichten
om zaken te verkrijgen die door middel van criminaliteit soms zo gemakkelijk
worden afgepakt. Zou dat, op wat grotere schaal en natuurlijk met een ander
regime, een oplossing zijn voor het opvangen van werkloze jeugd, om haar een
soort arbeidsritme bij te brengen? Graag hoor ik de visie van de regering.
 
 Een vraag namens de CD-fractie is nog hoe de weerbaarheid van het gewone
publiek vergroot moet worden. Ik wil dan niet wijzen op de mogelijke preventie
door betere vergrendeling en beter hang- en sluitwerk. In onze samenleving
wordt steeds meer met gewapend geweld, misschien niet zozeer met vuurwapens,
de min of meer kleine criminaliteit – hoewel een misdaad een misdaad
is – bedreven. Overweegt de regering om legaal te stellen dat het grote
publiek verdedigingswapens mag voeren, wat dat dan ook zijn? Wij hoeven misschien
niet meteen te denken aan kleine revolvertjes, maar toch gewoon aan verdedigingswapens,
om mensen die kwade bedoelingen hebben op enige afstand te houden. Als het
om weerbaarheid gaat, mag je er weliswaar flink uitzien, maar tegen een bendetje
met wat wapentjes zoals steekwapens en knuppels, ben je volstrekt weerloos
als je met blote handen staat. Hoe denkt de overheid dus over die weerbaarheid?
 
 Ik vraag dit mede omdat zich in de Bijlmer een tragisch voorval heeft
voorgedaan. Een vrouw die meermalen was lastig gevallen, had zich op den duur
bewapend. Daarmee had zij wat schade aangericht aan de overvallers. Maar de
rechter heeft dat gesanctioneerd. Dus in welke richting gaan de gedachten
van de overheid bij toenemende jeugdcriminaliteit? Ook gezien het beleid in
bredere zin denkt de CD niet dat deze minister en staatssecretaris dat zonder
veel bredere beleidsondersteuning een halt kunnen toeroepen.
 
 Het is van de CD al jaren bekend wat wij inzake het asielbeleid wensen.
De minister koppelt dat beleid weliswaar aan internationale verdragen, maar
volgens het Verdrag van New York zijn die niet rechtsgeldig als de bevolking
van de desbetreffende staat in haar bestaan bedreigd wordt.
 
 De regering merkt op dat het asielbeleid een aandachtspunt voor haar is.
Dat is wat! Wij worden ten minste tien jaren overstroomd door veel mensen
die om welke reden dan ook menen dat zij hier een betere toekomst kunnen zoeken.
Bekend is ook dat de Nederlandse bevolking er schoon genoeg van heeft. Dat
"schoon" kan geen enkel waspoeder of schoonmaakartikel bereiken; het is veel
schoner. Men heeft er dus schoooon genoeg van. Dan horen wij tot onze verbazing
minister Dijkstal onlangs zeggen dat Nederland doorgaat met het opvangen van
asielzoekers totdat die mensen het hier minder goed hebben dan in hun eigen
land. Deze opmerking leidt bij de CD tot de conclusie dat de regering doorgaat
totdat het schip gezonken is.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Let u op de door uzelf opgegeven spreektijd?
 
 
 
 
 
 De heer Janmaat (CD):
 
 Ben ik daar nu al bijna doorheen? Ik zal mijn betoog heel snel afronden.
 
 Voorzitter! De regering wil het draagvlak versterken voor de opvang! Wat
moeten wij daar nu onder verstaan? Zij wil de feiten en de effecten helder
uitdragen. Gaat de minister zeggen dat bij voortzetting van het asielbeleid
wegens de toch volkomen uitzichtloze situatie van vele jongeren, ook uit de
minderheden, de jeugdcriminaliteit wordt verhoogd? Zijn dat de effecten die
de minister duidelijk wil maken? Of wil de regering duidelijk maken dat bijvoorbeeld
in Den Haag steeds meer mensen hun woonlasten niet kunnen betalen en dat af
en toe in vrijgekomen woningen asielzoekers gezet worden? Dat meent zij niet!
 
 De regering wil diepte-investeringen doen in het integratieproces. Dan
heeft de CD een heuglijke mededeling voor de regering: als
zij daarvoor gelden heeft uitgetrokken voor de gemeente Amsterdam, kan zij
die houden, want Amsterdam bestaat binnen de kortste keren uit nagenoeg alleen
maar minderheden. Als wij ons niet vergissen, zullen de weinig autochtonen
daar zich wel aanpassen. Anders houden zij het niet uit. De vraag in het kader
van het grote-stedenbeleid is: komen er meer steden die hetzelfde lot als
Amsterdam beschoren zijn?
 
 De CD acht het ontslagrecht uiterst ongelukkig. Daar zit hoogstwaarschijnlijk
de goede bedoeling achter dat mensen wat zekerder van hun baan zijn, vooral
nu de arbeidsmarkt zeer gespannen is, het aanbod niet groot en er veel meer
vraag is. Maar ondanks de meest goede bedoelingen gaf dit een bijzonder kwalijke
ontwikkeling voor met name het midden- en kleinbedrijf. Want dat bedrijfsleven,
vooral de bedrijven met weinig werknemers en dus ook matige winsten, wordt
bij het houden van personeel voor grote risico's gesteld. En dat zal het trachten
te ontlopen door steeds meer gebruik te maken van uitzendbureaus, met als
gevolg dat wel sociale lasten worden afgedragen en dat de mensen die er werken,
dagloners worden. Want geen werk, dan sta je ernaast. Wij vinden dit dus buitengewoon
ongelukkig. Iemand die niet functioneert moet ontslagen kunnen worden en zonder
grote financiële risico's voor de kleine werkgever. Anders durft hij
de risico's buiten zijn eigen familie niet aan.
 
 Het ministerie van Justitie is toch de spil waar de Nederlandse rechtsstaat
op gebaseerd is of, zo u wilt, de hoofdpijler. Dus zal deze minister van Justitie
krachtig moeten opkomen, wil zij haar taak doen, voor veel meer middelen,
in het bijzonder voor de rechterlijke macht en het openbaar ministerie. Daar
zou zij een krachtig pleidooi voor moeten houden. De CD vraagt of zij dat
kan, want juist deze minister heeft onlangs gezegd dat zij een paar ontgroeningsverschijnselen
heeft gehad. Dat bevestigt de mening van de CD dat beide bewindslieden vooral
op de golven van de emancipatie het kabinet zijn binnengestroomd. Het mag
natuurlijk zo zijn dat een bewindsvrouwe misschien nieuwe ervaringen moet
opdoen, maar niet dat zij moet leren van de bestuurspraktijk. Die moet zij
in haar vingers beheersen, anders kan zij een dergelijke belangrijke taak
niet aan. Jammer genoeg moet de CD concluderen dat dit voor beide bewindslieden
het geval is.
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 13.28 uur tot 14.15 uur geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan, dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19951996-26-1803-1832.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl