Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Aanpassing van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering en de Wet schadefonds geweldsmisdrijven in verband met de vergoedbaarheid van schade als gevolg van het overlijden of ernstig en blijvend letsel van naasten (28781)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


2009-2010
 21
 
 
 
 Affectieschade
 Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Aanpassing van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering
en de Wet schadefonds geweldsmisdrijven in verband met de vergoedbaarheid
van schade als gevolg van het overlijden of ernstig en blijvend letsel van
naasten (28781).
 
 (Zie vergadering van 9 juni 2009.)
 
 
 Ik heet de minister van Justitie van harte welkom in de Eerste Kamer.
Ik breng de Kamer in herinnering dat de plenaire behandeling van dit wetsvoorstel
op 12 september 2006 en vervolgens op 9 juni 2009 is geschorst.
Ik heropen de beraadslaging voor de derde termijn en geef het woord aan mevrouw
Broekers-Knol.
 
 
 De beraadslaging wordt hervat.
 
 
 
 Mevrouw
 Broekers-Knol
 VVD
 
 Voorzitter. Wij spreken vandaag, 9 maart 2010, in derde termijn over
wetsvoorstel 28781. Dat staat bekend als het wetsvoorstel affectieschade.
Op 12 september 2006 debatteerden wij in eerste termijn over dit wetsvoorstel
en op 9 juni 2009 deden wij dat in tweede termijn. Dat het plenaire debat
over dit wetsvoorstel zich uitstrekt over een periode van drieënhalf
jaar, maakt duidelijk dat daartegen nogal wat bedenkingen bestaan. Dat is
niet onbegrijpelijk.
 Aan de ene kant verdient de gedachte achter het wetsvoorstel waardering.
Die achterliggende gedachte is dat weliswaar nooit alle pijn van het verlies
of het aanzien van het lijden van de naaste kan worden weggenomen, maar dat
geld kan dienen als erkenning van het leed van die naaste. Bovendien betekent
vergoeding in geld een vorm van genoegdoening, doordat van de dader een financiële
opoffering wordt verlangd.
 Aan de andere kant kunnen de bezwaren tegen het wetsvoorstel niet ontkend
worden. Het wetsvoorstel maakt het immers mogelijk dat affectieschade wordt
erkend en vergoed. Dat kan bijdragen aan een claimcultuur. De Staat, de overheid,
bepaalt dat naasten en nabestaanden affectieschade kunnen hebben. De Staat
bepaalt tevens de omvang daarvan in de vorm van geld.
 Het wetsvoorstel en de AMvB houden onvoldoende rekening met de persoonlijke
omstandigheden van de naasten en de nabestaanden. Naasten en nabestaanden
hebben behoefte aan een opoffering door de schadeveroorzaker, maar daarin
lijken het wetsvoorstel en de AMvB niet te voorzien. In de meeste gevallen
zal de schade namelijk vergoed worden door de verzekeraar, of door het Schadefonds
Geweldsmisdrijven. De schadeveroorzaker zal daarvan weinig merken.
 Sinds het debat van 9 juni vorig jaar, is de brief van de minister
van 20 januari jongstleden verschenen met als bijlage de ontwerp-AMvB.
In die AMvB is door de minister inderdaad enige differentiatie aangebracht
in de toe te kennen bedragen. De VVD-fractie had daar in het debat van 9 juni
2009 om gevraagd. Die differentiatie is echter beperkt: er is met betrekking
tot de vergoeding van affectieschade een differentiatie aangebracht wat betreft
overlijden en ernstig en blijvend letsel, alsmede een differentiatie die betrekking
heeft op de aard van de relatie. Wordt op deze wijze rekening gehouden met
de individuele omstandigheden van naasten en nabestaanden? Het antwoord is
nee. Ik geef een voorbeeld. De alleenstaande moeder die een hechte band had
met haar kind, dat is overleden als gevolg van een geweldsmisdrijf, krijgt
evenveel als vergoeding van affectieschade uitgekeerd als haar ex-echtgenoot,
de vader van haar kind, die zich nimmer iets aan het kind gelegen liet liggen.
Dat is voor die moeder moeilijk verteerbaar en dat zal haar pijn eerder verergeren
dan verlichten. Er zijn veel meer van dergelijke voorbeelden te noemen.
 In dit verband verneem ik toch nog eens heel duidelijk van de minister
of iedere naaste of nabestaande recht heeft op het maximale bedrag, of dat
dit bedrag gelijkelijk verdeeld moet worden tussen de mogelijk rechthebbenden.
 Uit het onderzoek van professor Akkermans is nu juist naar voren gekomen
dat naasten een duidelijke voorkeur hebben voor een wijze van vaststelling
van het bedrag, rekeninghoudend met hun individuele omstandigheden. Als er
al besloten zou worden om de vergoeding van affectieschade wettelijk mogelijk
te maken, dan ligt het in de rede om die individuele omstandigheden in aanmerking
te nemen. Dat geldt ook in die zin dat een naaste – ik doel ook op een
ouder – van wie kan worden vastgesteld dat deze alleen een biologische
band heeft met het slachtoffer, niet in aanmerking komt voor de vergoeding
van affectieschade. Daarin voorziet de regeling, zoals gezegd, niet. Mocht
het anders zijn, dan verneem ik dat graag van de minister.
 Uit het rapport-Akkermans blijkt dat het niet draait om de hoogte van
de vergoeding van de affectieschade, maar om de manier waarop die vergoeding
wordt aangeboden. Naasten en nabestaanden hebben behoefte aan een persoonlijke
manier van aanbieden die van medeleven getuigt. De financiële schadevergoeding
is geen doel op zichzelf, maar zij is slechts een middel ter voldoening van
emotionele behoeften. Dat staat op pagina 73 van het rapport-Akkermans.
 De vraag is of daaraan met dit wetsvoorstel wordt voldaan. Ook op die
vraag luidt het antwoord nee, want juist die persoonlijke manier van aanbieden,
die van medeleven getuigt, is nog niet geregeld. In de meeste gevallen zal
de verzekeraar van de schadeveroorzaker de affectieschade betalen, of zal
het bedrag worden uitgekeerd uit het Schadefonds Geweldsmisdrijven. De schadeveroorzaker,
de dader, zal daarvan weinig of niets merken, tenzij natuurlijk het vergoeden
van affectieschade van de verzekering is uitgesloten, of de vergoeding door
de verzekeraar slechts onder zeer stringente voorwaarden geschiedt. Of is
het de bedoeling dat de vergoeding van affectieschade niet contractueel kan
worden uitgesloten en dat die niet aan stringente voorwaarden kan worden gebonden?
Graag wil ik daarop een reactie van de minister.
 In de brief van 20 januari jongstleden schrijft de minister dat hij
overleg heeft gevoerd met Stichting Personenschade Instituut voor Verzekeraars
om samen met de Letselschade Raad initiatieven te ontplooien voor een persoonlijke
manier van het aanbieden van de vergoeding van affectieschade. Wat is de bedoeling?
Komen er professionele "troosters" of "doodbidders", die in gepaste kledij
als "aanzeggers" van vergoeding van affectieschade bij de naasten en nabestaanden
langs gaan? Dat is toch niet wat uit het onderzoek van professor
Akkermans naar voren kwam? Ik doel op een soort ambtelijke club die de vergoeding
van affectieschade komt langsbrengen, terwijl de daders wellicht fluitend
hun leven vervolgen. Ik hoor graag van de minister wat zijn opvattingen zijn
over het op persoonlijke wijze aanbieden van de vergoeding van affectieschade.
Is het de bedoeling dat de schadeveroorzakers daarbij betrokken worden? Ik
hoor ook graag wat er tot nu toe uit het overleg met de Stichting PIV naar
voren is gekomen.
 Voorzitter. De minister schrijft dat het Verbond van Verzekeraars positief
heeft geadviseerd over de ontwerp-AMvB. Dat is natuurlijk niet verbazingwekkend.
Met deze AMvB weten de verzekeraars immers waaraan zij toe zijn. De vaste
bedragen voor het toekennen van affectieschade zijn in ieder geval voor de
eerstkomende jaren bekend. De verzekeraars kunnen op basis daarvan berekenen
wat hun te verwachten risico's zijn.
 In tweede termijn gaf de minister aan dat het wetsvoorstel uitsluit dat
het vaststellen van de hoogte van de vergoeding aan de rechter wordt overgelaten.
Kortom, meer dan de in de AMvB gegeven bedragen kan een vergoeding van affectieschade
niet worden. Dat is een plezierig gegeven voor de verzekeraars. In dit verband
vraagt mijn fractie zich af hoe de situatie zal zijn wanneer een naaste of
een nabestaande zich, ondanks de wettelijke in hoogte gelimiteerde affectieschade,
desalniettemin tot de rechter wendt om een hoger bedrag te verkrijgen. Wordt
hij of zij dan niet-ontvankelijk verklaard? Kan er een beroep worden gedaan
op artikel 1 van het Eerste Protocol bij het EVRM vanwege het feit dat het
recht van iemand op schadevergoeding beknot wordt? Kortom, is de regeling
Straatsburgproof?
 Tot slot breng ik namens mijn fractie het volgende naar voren. Het wetsvoorstel
affectieschade komt erop neer dat de Staat bepaalt dat er sprake kan zijn
van affectieschade, dat de Staat bepaalt wie affectieschade kunnen hebben
en dat de Staat bepaalt wat de omvang van de affectieschade is. De Staat zelf
draagt echter weinig bij aan het verminderen van affectieschade. Stel, een
echtgenoot of een kind is overleden als gevolg van bijvoorbeeld een geweldsmisdrijf.
De overledene laat enig vermogen achter. Voordat de professionele "troosters"
van de Stichting PIV en de Letselschade Raad langs zijn geweest, ligt er waarschijnlijk
een aangifteformulier voor de successie op de deurmat. Dat draagt niet bij
tot het verminderen van de affectieschade. Het afschaffen van successierechten
tussen ouders en kinderen wederzijds zou een uitstekende vorm van erkenning
van affectieschade betekenen, ongeacht de oorzaak van het overlijden van het
kind of van de ouder. De Successiewet is recent weliswaar gewijzigd, maar
wellicht geeft deze invalshoek de minister aanleiding om nog eens met zijn
collega van Financiën te overleggen. Ik hoor graag de reactie van de
minister.
 Ik breng nog een allerlaatste punt naar voren, voorzitter. Tijdens het
debat in tweede termijn heb ik de minister om een evaluatie van de wet gevraagd
in het geval dat deze zou worden aangenomen. Kan de minister toezeggen dat
de uitkomsten van die eventuele evaluatie er ook toe kunnen leiden dat de
wet- en regelgeving inzake affectieschade zoals die thans voorligt alsnog
wordt afgeschaft? Of kan die eventuele evaluatie slechts leiden tot aanpassing
van de modaliteiten van de vergoeding van affectieschade? Anders gezegd, betekent
het aannemen van dit wetsvoorstel dat er met betrekking tot het vergoeden
van affectieschade sprake is van een point of no return?
 Het zal duidelijk zijn dat de VVD-fractie nog steeds reserves heeft over
het wetsvoorstel en in het verlengde daarvan ook reserves heeft over de ontwerp-AMvB.
Wij wachten met bijzondere belangstelling de beantwoording door de minister
af.
 
 
 
 Mevrouw
 Quik-Schuijt
 SP
 
 Voorzitter. Inmiddels is dit wetsvoorstel deugdelijk onderbouwd en heeft
de minister ons voorzien van een algemene maatregel van bestuur die zicht
biedt op de toekomstige uitvoering van de wet. Dit wetsvoorstel voorziet in
een behoefte in de praktijk. Mijn fractie zal dan ook voor het voorstel stemmen.
 De vragen die mijn fractie in tweede termijn heeft gesteld, zijn op een
na naar tevredenheid beantwoord. Wat die ene vraag betreft, is dat overigens
mijn eigen fout, want die vraag was niet goed geformuleerd. Ik stel hem opnieuw.
Het betreft de vraag over de invoering van mediation naast rechtspraak in
de strafsectoren van de rechtbanken. Deze vraag heeft weliswaar niet rechtstreeks
met dit wetsvoorstel te maken maar indirect toch wel; het gaat immers om de
erkenning van ervaren leed. Wanneer bijvoorbeeld sprake is van blijvende invaliditeit
ten gevolge van een verkeersongeval, zou ik mij kunnen voorstellen dat mediation
tussen het slachtoffer en zijn naaste, bijvoorbeeld zijn echtgenoot, enerzijds
en de aansprakelijke veroorzaker van het leed anderzijds voor alle partijen
een positief effect kan hebben, dat ondersteunend kan zijn voor de verwerking
door beide partijen. Het Openbaar Ministerie zou dat voorafgaand aan de strafzitting
ter sprake kunnen brengen. Is dat niet gebeurd, dan zou de rechter het alsnog
kunnen voorstellen. Het zou, naar omstandigheden, de strafmaat kunnen beïnvloeden.
Wij vernemen graag de visie van de minister daarop.
 De bepaling van het vierde lid van artikel 107 en het zesde lid van artikel
108 baart mijn fractie nog wel enige zorgen. Er is in de algemene maatregel
van bestuur nu weliswaar geen maximum opgenomen voor het geval er meer dan
een naaste is maar dit kan, nu het om een AMvB gaat, vrij gemakkelijk worden
gewijzigd. Kan de minister toezeggen dat een onverhoopt voorstel tot invoering
van een maximumbedrag zal worden voorgehangen?
 Ik stel nog een vraag over de mogelijkheid voor de rechter om het affectieschadebedrag
te matigen. Deze vraag is mogelijk in de lange voorgeschiedenis van dit wetsvoorstel
al beantwoord. Ik kon het antwoord echter zo gauw niet vinden. Is artikel
109 in dezen van toepassing?
 Ten slotte maak ik een opmerking over de voorgestelde bedragen. Slachtofferhulp
Nederland merkt op dat deze bedragen van dezelfde orde zijn als de bedragen
die in het algemeen worden toegekend bij shockschade en vindt deze daarom
passend bij de Nederlandse rechtspraktijk. De vereniging van Advocaten voor
Slachtoffers van Personenschade (ASP) daarentegen vindt de bedragen te laag:
Nederland blijft wat betreft smartengeld achter bij andere Europese landen.
Mijn fractie erkent dat de Nederlandse rechter niet scheutig is in het toekennen
van smartengeld. De vraag is echter of dat zo moet blijven en of er niet enige
afstemming zou moeten zijn met ons omringende landen. Voor de
SP speelt het feit dat degene die moet betalen in het algemeen een verzekeringsmaatschappij
is, mede een rol. Over de grenzen heen kijkend, lijken de door ASP genoemde
bedragen, € 17.500 respectievelijk € 15.000 voor naasten
en€ 25.000 respectievelijk € 30.000 voor nabestaanden,
redelijker dan de thans door de minister in de algemene maatregel van bestuur
opgenomen bedragen. Ook in het rapport van de VU en het WODC wordt met name
voor nabestaanden een veel hoger bedrag genoemd, te weten€ 50.000
tot € 100.000.
 De minister heeft bij brief van 20 januari 2010 meegedeeld de wet
na vijf jaar te zullen evalueren. Kunnen wij ervan uitgaan dat zowel de hoogte
van de bedragen als de ervaringen in de rechtspraktijk in deze evaluatie zullen
worden meegenomen? Wij denken dan met name aan de vraag of de rechter niet
toch behoefte zal hebben aan een soort hardheidsclausule met betrekking tot
de hoogte van het bedrag zodat met bijzondere omstandigheden bij uitzondering
rekening kan worden gehouden, zoals het Arnhemse Hof dat bijvoorbeeld heeft
gedaan in zijn uitspraak van 26 mei 2009.
 Wij zien de voorliggende regeling in dat geval als een eerste stap in
de goede richting. Wij horen graag de visie van de minister op onze opmerkingen.
 
 
 
 Mevrouw
 Haubrich-Gooskens
 PvdA
 
 Voorzitter. Het is al eerder gereleveerd: het zal toch niet vaak voorkomen
dat een wetsvoorstel een zo lange periode van parlementaire behandeling kent
als deze wet affectieschade. Sinds 2004 weten eerst de Tweede Kamer en nu
deze Kamer steeds weer nadere onderzoeken los te peuteren bij de minister
van Justitie. Onze fractie is van oordeel dat er nu wel genoeg onderzoek is
gedaan en dat deze wet affectieschade vandaag tot een goed einde moet worden
gebracht. De rechtspraktijk zit echt niet te wachten op een Eerste Kamer die
hierbij opnieuw vertraging aanbrengt. Niet alleen de rechtspraktijk, ook de
verzekeraars en de slachtoffers zijn dat van oordeel. Ik wil overigens niet
beweren dat de nadere onderzoeken en de nu voorgelegde AMvB uiteindelijk geen
beter resultaat hebben opgeleverd. Dat is namelijk wel degelijk het geval.
Ik kom daarop later in mijn betoog terug.
 Overeind is gebleven het beginsel van het oorspronkelijke wetsvoorstel
dat naasten van slachtoffers ook immateriële schade kunnen lijden. Dit
lijkt in strijd met het Nederlandse beperkte onrechtmatigedaadsbegrip, namelijk
dat uitsluitend materiële schade voor vergoeding in aanmerking kon komen
en uitsluitend de direct getroffene schadevergoeding kon claimen. Met de introductie
van het smartengeld voor de gekwetste zelf werd al losgelaten dat uitsluitend
zaakschade voor vergoeding in aanmerking kon komen. Nu is de tweede beperking
aan de beurt. Ook schade voor derden moet voor vergoeding in aanmerking kunnen
komen. De maatschappij vraagt daarom. Dit wetsvoorstel affectieschade is een
eerste stap op dat gebied van personenschade. Het valt niet meer uit te leggen
aan een moderne en mondige burger dat voor het verlies van een arm of been
door de fout van een ander wel smartengeld kan worden gevorderd maar voor
het verlies van een kind niet. Het lijkt een onvruchtbare strijd om je nog
tegen deze maatschappelijk gevoelde behoefte te verzetten. Het is dan aan
de overheid om dit niet te blijven tegenhouden maar om deze behoefte in goede
banen te leiden. Dat is wat dit wetsvoorstel beoogt te doen.
 Een tweede punt dat overeind is gebleven is dat het in een nuchterder
Europese samenleving dan die in de Verenigde Staten en in een nog nuchterder
Nederlandse samenleving zaak is, die erkenning van immateriële schade
tot een beheerste schadevergoeding te laten leiden. Wij zijn het dan ook niet
eens met de visie van ASP dat aanzienlijk hogere bedragen dan de nu in de
AMvB vastgelegde bedragen zouden moeten worden uitgekeerd. Ook op dit punt
kom ik dadelijk nog even terug.
 Als gevolg van de nu voorgelegde – maar niet voorgehangen –
ontwerp-AMvB zal de aanvankelijk op één bedrag gefixeerde schadevergoeding
enigszins worden gedifferentieerd. Verwacht kan worden dat daarmee meer recht
kan worden gedaan aan het leed zoals dat door verschillende soorten naasten
in gevallen van verschillende vormen van slachtofferschap zal zijn ervaren.
Onze fractie is van mening dat met deze AMvB, met de beperkte categorisering
van gevallen, gebleven is binnen de kaders die in de artikelen 6:107, lid
1, en 6:108 lid 3, BW zijn geformuleerd, te weten "een vast te stellen bedrag
of bedragen". Wij complimenteren de minister met deze beheerste uitwerking
van de wettelijke mogelijkheid. Wel zijn wij nog benieuwd of, en zo ja wat
de Raad van State de minister heeft geadviseerd over deze AMvB. Kan de Minister
daarover uitsluitsel geven?
 Een tweede verbetering als gevolg van deze AMvB is de verhoging van het
vaste bedrag van € 10.000 naar een maximaal bedrag van € 17.500.
De tijd en de inflatie schrijden voort en een vergoeding van immateriële
schade moet op peil gehouden worden. Als de naaste het bedrag als een fooi
gaat ervaren, is er immers weinig meer over van de oorspronkelijk bedoelde
genoegdoening. Wel verdient het aanbeveling om te bezien of de in de AMvB
genoemde bedragen jaarlijks zouden moeten worden geïndexeerd, in plaats
van sprongsgewijze ophoging na 5 jaar, zoals dat nu feitelijk is gebeurd.
Bij dergelijke zelden plaats hebbende verhogingen ontstaat mogelijk wrevel
bij de naaste, die net vóór het verhogingsmoment heeft gevraagd
om vergoeding van affectieschade en zich mogelijk nu afgescheept voelt met
een als te laag ervaren bedrag. Ook kan calculerend gedrag ontstaan met betrekking
tot het moment waarop het affectieschadeverzoek wordt gedaan. Wat kan de Minister
toezeggen met betrekking tot een jaarlijkse indexering van de bedragen in
de AMvB?
 Een derde verbetering als gevolg van het onderzoek van Akkermans c.s.
is ongetwijfeld ook dat er thans inzicht bestaat in de cruciale rol die de
wijze van aanbieden en betalen van het smartengeld speelt. Een met empathie
en respect doorlopen proces – en een proces op maat voor de individuele
persoon – draagt aan die genoemde genoegdoening in belangrijke mate
bij. Maar juist in dat laatste zit hem de nu nog niet geregelde kneep. Onze
fractie vindt het prima dat de Minister het doen van een aanbeveling wil overlaten
aan De Letselschade Raad. Maar wij zijn niet zo blindelings optimistisch als
de Minister over een spoedige totstandkoming van een dergelijke aanbeveling.
 Na ons geschorste debat van 9 juni vorig jaar ben ik verontwaardigd
geattaqueerd door diverse in De Letselschade Raad vertegenwoordigde belangengroepen,
omdat ik ook op dat moment mijn vrees uitsprak dat er weleens
te lang gedaan zou kunnen worden over zo'n aanbeveling. Indien ik dan vervolgens
belangstellend informeerde naar de reden waarom De Letselschade Raad of diens
voorloper, het Nationaal Platform Personenschade, er 5 jaar over had gedaan
om een Gedragscode Behandeling Letselschade tot stand te brengen, kwam er
doorgaans een antwoord in de trant van: dat er zoveel verschillende belangengroepen
met zoveel verschillende soms zelfs tegengestelde belangen, in De Letselschade
Raad waren opgenomen. Ik vraag de minister waarom dat nu voor deze aanbeveling
dan anders zou zijn. Wat is het verschil? Zitten er nu minder uiteenlopende
belangengroepen in De Letselschade Raad? Is zo'n Gedragscode van een andere
orde dan een aanbeveling hoe te handelen met een toekenning van affectieschade?
Graag krijg daarop een reactie van de minister.
 
 
 
 Mevrouw
 Quik-Schuijt
 SP
 
 Wat zou u als alternatief voorstellen voor een aanbeveling van De Letselschade
Raad?
 
 
 
 Mevrouw
 Haubrich-Gooskens
 PvdA
 
 Ik heb zojuist gezegd dat ik het op zichzelf genomen prima vind dat er
een vorm van zelfregulering plaatsvindt en dat De Letselschade Raad dus een
dergelijke aanbeveling doet. Ik heb alleen niet zo veel vertrouwen in het
tempo waarin dat gebeurt, maar misschien zie ik het te zwaar in en is men
over drie maanden klaar en komt men met een prima verhaal. De suggestie die
u deed om daarin een vorm van mediation op te nemen, lijkt mij een uitstekend
denkbeeld. Mogelijkerwijs kan De Letselschade Raad die suggestie ter harte
nemen en opnemen in hun aanbeveling.
 Voorzitter. Wij zien niet in waarom de minister niet meteen aan De Letselschade
Raad de tijdlijn zou schetsen waarbinnen hij de aanbeveling voltooid zou willen
zien. Daarbij hoort – zo menen wij – eveneens het uitzicht op
wat de minister bij gebreke van overeenstemming zelf zal ondernemen. Vertrouwen
is goed; dit vertrouwen helder omkaderen lijkt ons beter.
 Wij vragen dit niet zo maar. In het onderzoek van Akkermans en de zijnen
bleek immers zonneklaar hoe belangrijk de wijze van aanbieden van de affectieschadevergoeding
is. Zou de aanbeveling lang uitblijven, dan is inmiddels in menige casus het
kwaad geschied en heeft de nabestaande of naaste wel geld, maar geen genoegdoening
ontvangen. Dat willen wij die naasten besparen. Ook de samenleving is daarmee
niet gebaat, immers in die concrete gevallen is dan het beoogde doel van de
wet niet bereikt. Wij herhalen dus onze vraag van 9 juni 2009 en verwachten
daarop een wat minder vrijblijvend antwoord dan het geformuleerde antwoord
in de brief van 20 januari 2010. De minister schrijft in die brief: "Ik
verwacht niet dat het bereiken van overeenstemming hierover een moeizame aangelegenheid
zal zijn. Ik ga er daarom van uit dat een ingrijpen niet noodzakelijk zal
zijn. Dit laat uiteraard onverlet dat ik een vinger aan de pols zal houden."
Hoe gaat de minister de vinger aan de pols houden? En op welke termijn acht
hij het welletjes geweest? Graag een reactie daarop. Wat vindt hij ervan om
aan De Letselschade Raad de suggestie over te brengen om mediation een onderdeel
van de aanbiedingsprocedure te laten zijn?
 Met betrekking tot het opstellen van een aanbeveling heb ik nog een vraag
om informatie. Uit het onderzoek van Akkermans blijkt eveneens dat het belangrijk
is de vergoeding van zaakschade gescheiden te houden van de vergoeding van
personenschade. Dit zou de ervaren genoegdoening door de vergoeding van personenschade
aanmerkelijk verhogen. Gaat het scheiden van personenschade- en zaakschadevergoeding
deel uitmaken van de aanbeveling van De Letselschade Raad?
 Ten slotte nog een "ceterum censeo"-onderwerp, een onderwerp dat buiten
de eigenlijke kaders van dit wetsvoorstel valt, maar daarmee wel nauw verwant
is en van groot belang voor de komende tijd. Ik kom daarvoor nog eens terug
op onze vraag die wij op 9 juni vorig jaar aan de minister hebben gesteld,
namelijk wanneer de minister een totaalbeeld zou willen schetsen van schadevergoedingsrechten
voor derden in het algemeen en Inkomensschade voor naasten in het bijzonder.
De minister doet deze vraag af in zijn brief van 20 januari 2010, met
te verwijzen naar zijn brief van 8 december 2004, Kamerstuk nr. 7. Daarmee
belanden wij in een cirkelredenering, waarmee we elkaar nog lang kunnen bezig
houden! De Minister had immers juist – gebaseerd op die bewuste brief
uit 2004 en gebaseerd op een tweetal moties van Luchtenveld en Wolfsen van
iets latere datum – aan de Tweede Kamer toegezegd dit totaalbeeld te
zullen schetsen. Bovendien kan opgemerkt worden dat de bewuste brief van 2004
geen totaalbeeld schetst, maar slechts een drietal vragen van Wolfsen beantwoordde,
die gingen over de verhaalbaarheid van shockschade, de inkomensschade bij
verzorging van een verwant en de verklaring voor recht.
 Misschien moet ik ons verzoek om een totaalbeeld te schetsen, nog nader
toelichten. Het Nederlandse onrechtmatigedaadrecht voorziet van oudsher niet
in vergoedbaarheid van zaakschade en personenschade van derden. Met deze wet
Affectieschade wordt een eerste stukje van de puzzel "schadevergoedingsrechten
voor derden" gelegd. Daarmee is dit leerstuk nog allerminst van een deugdelijk
beargumenteerde grondslag voorzien. En dat wreekt zich. Een bewijs daarvan
is de impasse waarin het wetsvoorstel "Inkomensschade voor naasten" is geraakt.
Dat is na een eerste consultatie stilletjes in een la verdwenen. De rechtspraktijk
zoekt ondertussen U-bochtconstructies zoals het begrip shockschade en verplaatste
schade om in een maatschappelijke behoefte te voorzien.
 De wetgever zou in dezen zijn verantwoordelijkheid moeten nemen. Er is
ook dringend behoefte aan aanvullende wetten als Inkomensschade voor naasten.
Het wordt tijd dat de wetgever de stand-alonewetjes inzake schadevergoeding
voor derden voorziet van een deugdelijke en samenhangende grondslag. Is de
wet inkomensschade naasten daarvoor een goede aanleiding? Kan de minister
toezeggen de wet inkomensschade naasten weer op te pakken en ter onderbouwing
daarvan het bepleite grondslagonderzoek te laten verrichten?
 Voorzitter. Ik beoog met het pleidooi voor een fundamenteel onderzoek
naar de grondslagen van het onrechtmatigedaadsrecht voor derden en het weer
oppakken van het wetsvoorstel inkomensschade naasten allerminst om opnieuw
het nu aan snee zijnde wetsvoorstel affectieschade weer op te schorten. Laten
wij dit wetsvoorstel nu snel aannemen. Zowel de verzekeringswereld als de
vertegenwoordigers van slachtoffers en hun naasten hebben zich positief uitgelaten
over dit wetsvoorstel. Forfaitaire bedragen dienen de verzekerbaarheid van
affectieschadeclaims. De vergoeding van deze schade, mits passend
aangeboden, draagt bij aan de verwerking van het aangedane leed. De minister
zou onze fractie zeer plezieren als hij toezegt dat hij de Letselschade Raad
bindt aan een redelijke termijn om met een aanbeveling te komen en dat de
wet inkomensschade naasten weer wordt opgepakt en wordt voorzien in een deugdelijke
wettelijk fundament. Wij zien met belangstelling uit naar de beantwoording
door de minister.
 
 
 
 De heer
 Van de Beeten
 CDA
 
 Voorzitter. Ik spreek mijn bijdrage uit mede namens de fracties van de
ChristenUnie en de SGP.
 De behandeling van het wetsvoorstel affectieschade kan niet bepaald als
voorbeeldig worden gekenschetst. Wij beginnen vandaag aan de derde termijn
van de zijde van de Kamer, nadat van de zijde van de regering in eerste en
tweede termijn summier is gereageerd. Bij gelegenheid van de eerste plenaire
behandeling heeft de regering moeten erkennen dat aan het wetsvoorstel niet
bepaald een gedegen onderzoek ten grondslag lag. Wel stelde de regering zeer
nadrukkelijk dat met het wetsvoorstel werd beoogd door middel van een eenduidige
regeling genoegdoening te verschaffen aan nabestaanden en naasten, maar dan
vooral in de vorm van een symbolisch bedrag dat daarom ook een vast bedrag
zou moeten zijn en voor leden van een beperkte kring ook nog eens een gelijk
bedrag.
 Vervolgens bleek uit het onderzoek dat er juist wel behoefte zou kunnen
bestaan aan een gedifferentieerde financiële genoegdoening. Bij de tweede
plenaire behandeling is na aandrang van een aantal woordvoerders door de regering
toegezegd om daaraan tegemoet te komen en wel in de vorm van de algemene maatregel
van bestuur. De regering heeft toen toegezegd het concept daarvan ook ter
kennis te brengen van deze Kamer, zodat dat in de beschouwingen een en ander
zou kunnen worden betrokken. Thans ligt het concept van die algemene maatregel
van bestuur voor. Blijkens een brief van de minister van Justitie van 20 januari
2010 is over het ontwerp zelfs al geadviseerd door de Raad van State en wel
in positieve zin. In diezelfde brief is de minister ook ingegaan op een aantal
inhoudelijke aspecten dat aan de orde is gekomen in de tweede termijn. Evengoed
is een aantal aspecten dat aan de orde is gesteld in de eerste termijn, onbesproken
gebleven. Ik kom daar straks nog op terug.
 Een belangrijk prealabel punt is de vraag of en in hoeverre het wetsvoorstel
wel beantwoordt aan wat de Tweede Kamer destijds meende goed te keuren. Mijn
toenmalige collega Wagemakers heeft bij de eerste plenaire behandeling al
aan de orde gesteld dat in de stukken tot aan de indiening van het wetsvoorstel
bij Eerste Kamer de indruk oprees dat de regering iedere vorm van procederen
over affectieschade wilde voorkomen, met het wetsvoorstel ook de claimcultuur
wilde beteugelen en vooral ook de nadruk legde op het symbolische karakter
van de genoegdoening door één bedrag voor te stellen voor alle
gevallen en dan ook nog voor een beperkte kring van personen.
 Uitdrukkelijk is steeds gesproken over een bedrag van € 10.000.
Uit de behandeling in de Tweede Kamer kan moeilijk anders worden afgeleid
dan dat de toenmalige woordvoerders de stellige indruk hadden dat de algemene
maatregel van bestuur, waarin het wetsvoorstel op zichzelf ook voorzag, vooral
bedoeld zou zijn om het bedrag van € 10.000 aan te passen aan de
geldontwaarding. In feite is pas in de schriftelijke behandeling van het wetsvoorstel
in deze Kamer ten volle aan het daglicht getreden dat de algemene maatregel
van bestuur ook wel degelijk zou kunnen worden gebruikt voor een gedifferentieerd
stelsel en dat de regering de invoering daarvan zeker niet zou willen uitsluiten.
 Nu kan de regering naar de letter genomen gelijk hebben als zij zegt dat
de Tweede Kamer toch had kunnen begrijpen uit de tekst van het wetsvoorstel
en de daarop gegeven toelichting, ook al betreft die dan maar een enkele zin,
dat een dergelijk gedifferentieerd stelsel wel mogelijk zou zijn. Ik meen
echter dat in ieder geval mijn geestverwanten aan de overzijde dat beslist
niet zo hebben begrepen. Een sterke aanwijzing ervoor dat dit ook voor andere
fracties zal hebben gegolden, is het feit dat thans een wetsvoorstel voorligt
waarin voorzien is in een algemene maatregel van bestuur waarover het parlement
op geen enkele wijze zal worden geconsulteerd, zelfs niet met de lichtste
voorhang. Ik acht het ondenkbaar dat de Tweede Kamer, als zij had begrepen
dat er een gedifferentieerd stelsel zou kunnen worden voorgesteld zoals thans
in de algemene maatregel van bestuur die aan ons is voorgelegd, niet zou hebben
verlangd dat er een voorhang zou plaatsvinden, zodat de Tweede Kamer zich
daar ook uitdrukkelijk over zou hebben kunnen uitlaten. Als de regering al
niet door middel van een nota van wijziging aan die wens tegemoet zou zijn
gekomen, zou voor een amendement van die strekking ongetwijfeld een ruime
meerderheid te vinden zijn geweest in de Tweede Kamer. Het feit alleen al
dat ook in de Eerste Kamer uitvoerig over de wenselijkheid van een gedifferentieerd
stelsel van gedachten is gewisseld, dat er nu een tekst voorligt en dat ook
die tekst zelf weer aanleiding geeft tot nadere vragen, maakt duidelijk dat
het op zichzelf onwenselijk is dat dit wetsvoorstel in de huidige vorm wordt
aanvaard zonder dat de Tweede Kamer zich daar opnieuw over heeft kunnen uitlaten,
al was het maar via een novelle waarin uitdrukkelijk een voorhang wordt neergelegd.
 
 
 
 Mevrouw
 Haubrich-Gooskens
 PvdA
 
 Begrijp ik het goed dat collega Van de Beeten nu voorstelt om dit opnieuw
op te schorten en te wachten op een novelle?
 
 
 
 De heer
 Van de Beeten
 CDA
 
 Als het wetsvoorstel in de kern van de zaak inhoudelijk zou moeten worden
aanvaard, dan lijkt het mij juister om het zo te regelen, waarbij wat mij
betreft een novelle de voorkeur heeft, dat voor de algemene maatregel van
bestuur een voorhangprocedure in het wetsvoorstel wordt opgenomen, en wel
een zware voorhangprocedure, want naar mijn smaak ligt de kern van het wetsvoorstel
nu in het gedifferentieerde stelsel, dus in de AMvB. Daar zou de Tweede Kamer
zich dan ook wel degelijk nadrukkelijk over moeten kunnen uitlaten. Dat geldt
ook voor deze Kamer.
 
 
 
 Mevrouw
 Haubrich-Gooskens
 PvdA
 
 Ik meen mij uit een aantal hieraan voorafgaande jaren te herinneren dat
er bij menig wetsvoorstel een toezegging door de regering werd gedaan om bijvoorbeeld
een bepaald onderdeel van een wetsvoorstel niet in te voeren of om een snelle
herziening op een later tijdstip voor te nemen. Is de heer Van de Beeten toen
ook steeds mordicus tegen het aannemen van zo'n wetsvoorstel
geweest en vond hij dat zo'n wetsvoorstel opnieuw moest worden aangehouden?
Kan ik daar enige systematiek in bespeuren van de CDA-fractie?
 
 
 
 De heer
 Van de Beeten
 CDA
 
 Aan de hand van de parlementaire geschiedenis zouden wij wederzijds elkaar
deze vraag kunnen stellen, omdat bij ieder onderwerp waarbij een gewenste
wijziging van de wet aan de orde is, de vraag is of je per se een novelle
wilt dan wel of je genoegen neemt met de toezegging van een wijziging en je
afwacht of de Tweede Kamer de gewenste wijziging wel zal honoreren. Wij hebben
dat onder andere bij de bewaarplicht aan de orde. Wij zien nu bij die bewaarplicht
dat verschillende Tweede Kamerfracties niet bereid zijn om aan de door deze
minister aan deze Kamer gedane toezegging gehoor te geven, met als consequentie
dat de Eerste Kamer voor het blok wordt gezet door de Tweede Kamer. Welnu,
dat zul je van geval tot geval moeten afwegen. Ik kan mij voorstellen dat
bij dit onderwerp geldt dat de afweging of de Tweede Kamer daar moeilijk over
zou doen, als de minister zou toezeggen om via een reparatiewet te komen tot
een voorhang, wat minder zwaarwegend zou zijn dan bij de bewaarplicht, om
maar eens wat te noemen. Ik geef mevrouw Haubrich dus een aantal argumenten.
Ik ben benieuwd naar de argumentatie van de minister op dit punt en ook naar
het standpunt van de andere fracties.
 
 
 
 Mevrouw
 Haubrich-Gooskens
 PvdA
 
 Ik denk dat wij elkaar daarop wel kunnen vinden. Het lijkt mij heel duidelijk
dat zo'n AMvB mogelijkerwijs beter was geweest als die met een voorhang was
bedongen met de inhoud zoals wij die nu kennen. Maar het gaat misschien wat
verder om het wetsvoorstel daarvoor aan te houden. Misschien kan de heer Van
de Beeten ook een toezegging van de minister krijgen dat in de tussentijd,
totdat die reparatiewetgeving er geweest is, geen AMvB's met een duidelijk
andere inhoud dan de gebruikelijke indexatie worden voorgelegd.
 
 
 
 Mevrouw
 Quik-Schuijt
 SP
 
 Ik raak nu het spoor toch een beetje bijster, want volgens mij hoeft het
wetsvoorstel zelf niet te worden gerepareerd. Het gaat de heer Van de Beeten
om de uitleg van het wetsvoorstel in de AMvB, maar met het wetsvoorstel zelf
is volgens hem niets mis, toch? Of zie ik dat verkeerd?
 
 
 
 De heer
 Van de Beeten
 CDA
 
 Dat ziet mevrouw Quik verkeerd. In het wetsvoorstel zelf wordt niet voorzien
in de voorhang van de AMvB. Daar gaat het om. Dat wil zeggen dat wij nu te
maken hebben met een AMvB zoals voorgesteld door de regering waar in wezen
de kern van dit wetsvoorstel te vinden zal zijn, namelijk dat gedifferentieerde
stelsel met de precieze omschrijving van de categorieën, de bedragen
et cetera. Dat lijkt mij zo'n wezenlijk onderdeel dat die AMvB niet zou mogen
worden geslagen zonder dat beide Kamers zich daarover hebben kunnen uitlaten.
 
 
 
 Mevrouw
 Quik-Schuijt
 SP
 
 Mijn kennis schiet tekort wat dat betreft, maar is een voorhang niet mogelijk
als die niet in de wet staat? De minister kan toch vrijwillig voorhangen?
 
 
 
 De heer
 Van de Beeten
 CDA
 
 Ministers kunnen allerlei toezeggingen doen, maar zij kunnen hun opvolgers
daaraan niet binden. Daarom is het wenselijk dat zo'n toezegging de vorm krijgt
van de wijziging van de wet zelf. Daaraan zijn opvolgers namelijk wel gebonden.
 Mevrouw Haubrich heeft haar vraag in feite via mij aan de minister gesteld.
Die vraag geleid ik dus bij dezen door aan de minister. Ik constateer alleen
dat mevrouw Haubrich daarmee impliciet mijn stelling onderschrijft dat dit
niet zo had behoren te gebeuren en dat deze algemene maatregel van bestuur
van begin af aan van de voorhangprocedure had moeten worden voorzien omdat
het een wezenlijk andere benadering met zich meebrengt dan waar de Tweede
Kamer ja tegen heeft gezegd. Even voor de Handelingen: ik hoor mevrouw Haubrich
roepen dat dit niet waar is.
 
 
 Daarvoor zal ze de interruptiemicrofoon moeten gebruiken. De heer Van
de Beeten vervolgt zijn betoog.
 
 
 
 De heer
 Van de Beeten
 CDA
 
 Het lijkt mij ook dat het staatsrechtelijk zuiver zou zijn, indien de
regering, het wetgevingsproces tot dit moment overziende, ook zelf tot de
conclusie zou komen dat het wetsvoorstel beter kan worden aangehouden teneinde
de Tweede Kamer via een dergelijke novelle opnieuw de gelegenheid te geven
zich over een en ander uit te spreken. Dat kan eventueel in de vorm zoals
door mevrouw Haubrich bepleit. Dat lijkt mij dus wenselijk, ongeacht de vraag
of ook deze Kamer het nodig vindt dat de algemene maatregel van bestuur in
de wet wordt voorzien van een voorhangprocedure, alhoewel ik mij goed kan
voorstellen – en ik constateer dat daarvoor inmiddels ook steun is –
dat de pleitbezorgers van het gedifferentieerde stelsel op zichzelf een dergelijke
voorhang ook wenselijk zullen achten. Dat geldt indien het wetsvoorstel ook
inhoudelijk gezien door een meerderheid in deze Kamer zou worden gedragen.
 Daarmee kom ik bij een aantal inhoudelijke aspecten van de zaak. Een van
de belangrijke vragen uit de eerste termijn die onbeantwoord is gebleven,
is destijds gesteld door collega Holdijk. Hij heeft zeer nadrukkelijk gevraagd
of het begrip "ernstig en blijvend letsel" wel voldoende houvast biedt, in
de zin dat dit geen aanleiding zal geven tot procedures die wij immers met
dit wetsvoorstel allemaal proberen te voorkomen. Leest men echter pagina 11
van de memorie van toelichting, dan is de onvermijdelijke conclusie dat er
voor de duiding van het begrip "ernstig en blijvend letsel" bepaald geen hard
and fast rules voor handen zijn en jurisprudentie op de loer ligt. Ik geef
een, vrij lang, maar toch, citaat. "Dit betekent ten aanzien van het vereiste
van ernstig en blijvend letsel dat dit mede moet worden beoordeeld in het
licht van hetgeen het letsel betekent in termen van verlies voor de naaste.
Anders gezegd, het letsel moet leiden tot een ingrijpende en blijvende verstoring
van het leven zoals de gewonde dat ten tijde van de schadeveroorzakende gebeurtenis
met de naaste had. De ernst van het medisch objectief vaststelbaar letsel
of de mate van functionele invaliditeit van de gewonde zelf vormt daarvoor
uiteraard wel steeds een zeer belangrijke aanwijzing, maar hoeft daarvoor
niet in alle gevallen doorslaggevend te zijn, al mag worden aangenomen dat
bij blijvend functioneel verlies van 70% of meer in de praktijk steeds
sprake zal zijn van ernstig en blijvend letsel als in dit voorstel bedoeld. 
 Daarnaast zullen zich gevallen kunnen voordoen waarbij de lichamelijke
(of uiterlijk waarneembare) component van het letsel niet zo ernstig is als
hierboven aangegeven en deze derhalve op zichzelf beschouwd geen aanleiding
zal kunnen geven tot vergoeding van affectieschade, maar waarbij desalniettemin
de combinatie daarvan met andere componenten van het letsel een zodanig verlies
of ernstige verstoring van de mogelijkheid van wezenlijk persoonlijk contact
tussen het slachtoffer en diens naasten meebrengt, dat van ernstig en blijvend
letsel in de zin van het voorstel sprake moet worden geacht. Te denken valt
aan coma, ernstige karakter- en gedragsveranderingen, het algeheel verlies
van het vermogen tot spreken, ernstige afasie, ernstige aantastingen van de
geheugenfunctie en ernstig of algeheel functieverlies van zintuigen. Hoewel
bij de keuze voor de opzet van dit voorstel de wenselijkheid van beheersbaarheid
en beperkte uitvoeringslasten voorop heeft gestaan, moet hierbij enige ruimte
aan de rechter worden gelaten om alle omstandigheden van het geval in de overweging
te betrekken. Zo is het bijvoorbeeld, hoewel algehele blindheid misschien
als ingrijpender voor het dagelijks leven en als een ernstiger beperking dan
algehele doofheid zal worden ervaren, niet wenselijk in de wet vast te leggen
dat steeds het een wel en het ander niet tot vergoeding van affectieschade
aanleiding geeft, omdat de consequenties van het verlies van een of meer zintuigfuncties
per slachtoffer zeer kunnen verschillen." Het lijkt mij dat de jurisprudentie
nog heel lang en uitvoerig zal kunnen debatteren over de vraag wat ernstig
en blijvend letsel is als men deze beschouwing in de memorie van toelichting
ziet.
 In dit verband is het van belang dat er ook nog eens een niet onbelangrijke,
tenminste psychische tegenstelling kan ontstaan tussen het slachtoffer enerzijds
en de naasten anderzijds. Waar het slachtoffer zelf bijvoorbeeld nog steeds
de hoop en de verwachting heeft niet blijvend ernstig gehandicapt te zijn,
kunnen de naasten het standpunt innemen dat dit wél het geval is. Het
is ook denkbaar dat het omgekeerde zich voordoet, maar dan gezien vanuit het
perspectief van de verzekeringsmaatschappij. In het kader van de discussie
over de schade van het slachtoffer, kan de verzekeraar zich op het standpunt
stellen dat deze bijvoorbeeld minder dan 70% functioneel verlies ondervindt,
waardoor ook de vergoeding van de affectieschade wordt meegetrokken in het
steekspel over de mate en ernst van dat letsel. En wat te denken van de voorbeelden
met betrekking tot doofheid of gezichtsverlies? Daar komt bij dat naarmate
het financieel belang voor de verzekeraar groter is, omdat er meer naasten
zijn die aanspraak zouden kunnen maken op een vergoeding, het voor de verzekeraar
aantrekkelijker wordt om het standpunt in te nemen dat het letsel minder ernstig
is dan het slachtoffer en/of de naasten stellen. Zolang dus niet door andere
maatregelen de afwikkeling van schades in de praktijk aanzienlijk slachtoffervriendelijker
is geworden, zou het onderhavige wetsvoorstel dus ook een tegengesteld effect
kunnen hebben.
 
 
 
 Mevrouw
 Haubrich-Gooskens
 PvdA
 
 De heer Van de Beeten is het waarschijnlijk wel met mij eens dat als een
slachtoffer dood is er niet veel aan valt te nuanceren. Voor die categorie
zal er niet zo'n groot probleem ontstaan.
 
 
 
 De heer
 Van de Beeten
 CDA
 
 Ik heb inderdaad gesproken over de situatie waarin sprake is van ernstig
en blijvend letsel; bij een niet overleden slachtoffer dus.
 
 
 
 Mevrouw
 Haubrich-Gooskens
 PvdA
 
 Mij bekroop een beetje het gevoel dat het CDA hier voor elke oplossing
een probleem weet te verzinnen. Ik denk dat de rechtspraktijk er namelijk
niet zo heel erg verschillend over zal denken, gegeven de min of meer uitgekristalliseerde
normering van schadeletsels. Voor smartengeld is jurisprudentie ontwikkeld.
Denkt de heer Van de Beeten niet dat zich dat vrij snel zal vestigen, uiteraard
met enige jurisprudentie? Zeker gezien de beperkte vergoeding die hiervoor
moet worden uitgekeerd, kan er sneller overeenstemming komen tussen de verzekeraar
en de naasten die een vergoeding willen hebben.
 
 
 
 De heer
 Van de Beeten
 CDA
 
 Laat ik vooropstellen dat als het wetsvoorstel alleen zou voorzien in
affectieschade voor de beperkte kring van naasten zoals omschreven in de wet
in het geval van overlijden, wij een ander debat zouden hebben. Ik constateer
echter dat waar het ernstig en blijvend letsel uitdrukkelijk en blijvend is
toegevoegd als grondslag voor aanspraak op affectieschade, er simpelweg een
baaierd van problemen is gecreëerd. Dat is een keuze geweest van de regering
bij het voorstel zoals het gedaan is, overigens op verzoek van de Tweede Kamer
bij motie, zoals wij weten. Mevrouw Haubrich kan wel zeggen dat het in de
praktijk allemaal mee zal vallen, maar ik ben niet zo optimistisch. Ik constateer
dat de schade van het slachtoffer veelal aan de orde zal zijn in procedures
bij de sector civiel vanwege de hoogte van het bedrag. Met deze bedragen,
zeker als straks de competentiegrens naar € 25.000 is opgehoogd,
zal de discussie zich bij de kantonrechter voltrekken. Voordat er dan een
jurisprudentie is uitgekristalliseerd, krijg je ook nog te maken met uitspraken
die wat betreft functieverlies tegengesteld kunnen zijn. De kantonrechter
kan er anders over denken dan de sector civiel. Voordat dit allemaal is uitgekristalliseerd,
denk ik dat wij veelal bij de Hoge Raad zullen zijn aanbeland.
 Ik kan er bovendien op wijzen dat de Tweede Kamer dit zelf ook zo voorzien
heeft, want de tweede nota van wijziging voorziet in een mogelijkheid om via
algemene maatregelen van bestuur regels te stellen voor het begrip "ernstig
en blijvend letsel". Minister Donner, die destijds het debat daarover met
de Tweede Kamer heeft gevoerd, heeft moeten vaststellen dat hij het voorlopig
niet wilde invullen omdat hij ook niet wist hoe hij dat zou moeten doen. Daarmee
is, lijkt me, het bewijs wel geleverd dat wij te maken hebben met een mer à
boire van mogelijke discussiepunten.
 Ik ga verder met mijn betoog, voorzitter. Gaat het daarbij om een mogelijk
tijdelijk effect, op langere termijn valt te verwachten dat met de introductie
van dit wetsvoorstel het doel van de regering en kennelijk ook van het Nederlands
Verbond van Verzekeraars niet wordt gediend. Dat doel is immers om te voorkomen
dat door oprekking van het begrip "shockschade" in toenemende mate toch affectieschade
via de rechtspraak zou worden geïntroduceerd. Terzijde merk ik op dat
deze overwegingen getuigen van een opvatting over de verhouding tussen wetgever
en rechterlijke macht die mij niet aanspreekt en het is dan ook een aspect
waarop ik bij een andere gelegenheid zeker nog zal terugkomen, dit wetsvoorstel
dan aanhalend. Voor dit moment is echter van belang dat mijns
inziens het wetsvoorstel met een gedifferentieerd stelsel geen rustig bezit
zal opleveren. De advocaten van slachtoffers van personenschade hebben naar
aanleiding van het concept voor de algemene maatregel van bestuur er nadrukkelijk
op gewezen dat uit het onderzoek "Slachtoffers en aansprakelijkheid" ofwel
het al meer genoemde rapport-Akkermans, duidelijk blijkt dat velen een vergoeding
van € 10.000 veel te laag vonden en nabestaanden bedragen noemden
tussen de € 50.000 en de € 100.000. Voor nabestaanden
wordt in de algemene maatregel van bestuur de vergoeding gemaximeerd op€ 17.500,
respectievelijk € 15.000, derhalve beduidend beneden de bedragen
die in het onderzoek naar voren zijn gekomen. Men behoeft niet over profetische
gaven te beschikken om te zien dat de discussie over de hoogte van de bedragen
onverminderd door zal gaan de komende jaren en men steeds verder af zal raken
van een symbolische genoegdoening die uitsluitend erkenning van leed ten doel
heeft.
 Datzelfde geldt voor de kring van de rechthebbenden. Ik noem nog maar
eens enkele van die anomalieën, in navolging van mevrouw Broekers. Het
ongeboren kind van een overledene heeft wel aanspraak op een vergoeding, zijn
inmiddels niet meer thuiswonende meerderjarige kind niet. Het niet meer thuiswonende
kind heeft ook geen aanspraak op vergoeding, terwijl hun stiefmoeder waarmee
de overledene gehuwd is en die inmiddels niet meer thuis woont in verband
met een aanstaande echtscheiding, er nog wel aanspraak op heeft. Denkbaar
is dat naasten een affectieschadevergoeding krijgen, terwijl het slachtoffer
geen volledige vergoeding van zijn materiële en immateriële schade
krijgt, in welk geval, zo zegt de regering in het antwoord aan deze Kamer,
het slachtoffer wegens ongerechtvaardigde verrijking zijn naasten zou moeten
aanspreken op afdracht van de ontvangen affectieschadevergoeding. Ik noem
situaties van co-ouderschap. Dan hebben we ook nog van doen met de redelijk
gecompliceerde verhoudingen die zich bij draagmoeders en donorvaders voordoen,
ongeacht of er sprake is van gelijkgeslachtelijke relaties of niet. Wie bij
deze anomalieën stilstaat komt al snel tot de conclusie dat er dan maar
een regeling moet komen waarbij er een ondergrens en een bovengrens wordt
gehanteerd die in de rechtspraak nader zou moeten worden ingevuld. Als men
tot die conclusie komt, raakt men natuurlijk wel heel erg ver van het oorspronkelijke
voorstel verwijderd en is de deur van claimcultuur niet slechts op een kier
gezet, maar simpelweg opengegooid.
 
 
 
 Mevrouw
 Quik-Schuijt
 SP
 
 Even terzijde: bent u van mening dat een donor gelijk te stellen is aan
een vader?
 
 
 
 De heer
 Van de Beeten
 CDA
 
 Dat hangt natuurlijk maar helemaal af van de kwalificatie die je daar
dan weer aan geeft. Zie daar de discussie.
 Voorzitter. Ik vervolg mijn betoog. En dat alles gebeurt dan, omdat, zoals
de minister het in zijn brief van 20 februari nog weer eens formuleert,
het geschokte rechtsgevoel van de naasten in zekere zin wordt verzacht doordat
van de schadeveroorzaker een opoffering wordt verlangd. Wat mij het sterkste
opviel in het rapport "Slachtoffers en aansprakelijkheid" en waarover ik ook
uitvoerig in de vorige plenaire behandeling heb gesproken, is dat naasten
en nabestaanden gelijkelijk zeer veel waarde hechten aan de manier waarop
de erkenning van hun leed zou worden geuit. In het systeem dat door het wetsvoorstel
wordt voorgesteld is het een volmaakte illusie te denken dat in dit opzicht
die naasten en nabestaanden tegemoetgekomen zullen worden. Uiteindelijk komt
het er immers op neer dat straks de verzekeraar een briefje zal sturen aan
de betrokkene waarin waarschijnlijk enkele tactvolle zinnen worden neergelegd
en uiteindelijk het verzoek om het bankrekeningnummer op te geven waarop de
affectieschadevergoeding zal kunnen worden overgemaakt. De dader staat hierbuiten,
biedt geen enkele genoegdoening en uiteindelijk vindt er erkenning plaats
via een gecollectiviseerde vergoedingsregeling, opgebracht door de premiebetalers.
 Wat mij dan nog werkelijk stoort in de brief van de minister is het antwoord
op mijn vraag over de problematiek van de naasten die hun partner of kind
levenslang bijstaan als gevolg van een handicap en die daarvoor hun inkomensbron
moeten prijsgeven of carrièreperspectieven opgeven. Het betreft hier
de al meer genoemde wet inkomenschade naasten. Ik citeer het antwoord van
de minister in zijn brief van 20 januari jongstleden letterlijk: "Zoals
ik reeds in tweede termijn heb opgemerkt is een conceptwetsvoorstel dat voorziet
in verruiming van de mogelijkheden voor derden om hun materiële schade
zoals inkomensschade te verhalen, in consultatie geweest. Ik heb daarbij opgemerkt
dat ik wilde wachten met daaraan een vervolg te geven totdat de behandeling
van het wetsvoorstel affectieschade is voltooid. Nu die voltooiing in zicht
is, zal dit conceptwetsvoorstel verder ter hand worden genomen. Het is, zo
is mij gebleken, juridisch-technisch een ingewikkeld onderwerp waarbij nog
een aantal lastige knopen moet worden doorgehakt."
 Het komt er dus op neer dat een wetsvoorstel dat zowel menselijkerwijs
gesproken als maatschappelijk gezien in veel grotere mate tegemoet zou komen
aan het rechtsgevoel moet wachten op een wetsvoorstel dat beoogt een symbolisch
karakter te hebben en in ieder geval minder zwaarwegend zou moeten worden
geacht dan de problematiek van naasten die hun gehandicapte partner of hun
gehandicapte kind zouden willen verzorgen. Ik moet zeggen dat ik voor de gekozen
prioriteitstelling weinig waardering kan opbrengen als ik zie dat dit wetsvoorstel
in februari 2003 is ingediend en wij dus al zeven jaar wachten op een wetsvoorstel
ten aanzien van de inkomensschade van verzorgende partners of ouders.
 Het mag duidelijk zijn dat de CDA-fractie in de brief van de minister
van 20 januari 2010 geen aanleiding heeft kunnen vinden om het bij de
tweede plenaire behandeling al door mij uitgesproken voorlopige oordeel te
herzien. Integendeel, de algemene maatregel van bestuurconstructie zoals nu
door de minister voorgelegd, heeft de twijfel slechts vergroot. Niettemin
stelt mijn fractie vanzelfsprekend belang in de reactie van de minister op
dit betoog en op hetgeen ik in de tweede plenaire behandeling al naar voren
heb gebracht.
 
 
 
 Mevrouw
 Quik-Schuijt
 SP
 
 Ik heb het einde van uw betoog afgewacht. Met enige schroom zal ik toch
een oneerbiedige vraag stellen. Ik acht u op juridisch gebied altijd hoog.
Ik kan mij echter niet onttrekken aan het gevoel dat u bij tijd en wijle spijkers
op laag water zoekt voor problemen die de rechtspraktijk allang heeft opgelost.
De NVvR was voorstander van het wetsvoorstel en had er nauwelijks
commentaar op. Zou u mij kunnen vertellen wat u nu werkelijk tegen dit wetsvoorstel
hebt?
 
 
 
 De heer
 Van de Beeten
 CDA
 
 Dat is het nadeel van een dergelijke gespreide behandeling. Dan moet ik
u toch kortheidshalve verwijzen naar datgene wat ik in de vorige plenaire
behandeling heb gezegd. Ik heb toen heel nadrukkelijk vanuit een bepaalde
mens-en-maatschappijvisie gezegd dat ik grote bedenkingen tegen dit wetsvoorstel
heb op grond van onze christendemocratische beschouwing met betrekking tot
het leven dat mensen leiden en het ongeluk dat hun kan overkomen en de wijze
waarop je met mensen en met hun leed zou moeten omgaan. Het nu via verzekeringsmaatschappijen
financiële genoegdoening geven, vind ik maatschappelijk gezien een tamelijk
armoedige poging om aan leed van mensen tegemoet te komen.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Mijnheer de voorzitter. Dank voor de opmerkingen in derde termijn, in
het bijzonder voor de steun die door twee van de sprekers is uitgesproken
en voor de stimulerende overwegingen van degenen die deze steun niet hebben
uitgesproken.
 Het wetsvoorstel heeft een lange geschiedenis. Het is ingediend in februari
2003 onder de verantwoordelijkheid van mijn ambtsvoorganger de heer Donner.
Het gaat dus al drie kabinetten mee. Ik hoop dat de afhandeling nu van dit
wetsvoorstel zal leiden tot aanvaarding ervan in deze Kamer. Ik denk namelijk
dat dit van belang is. Daarmee doe ik uiteraard niets af aan datgene wat de
heer Van de Beeten zo-even naar voren heeft gebracht over de wens om op een
doorleefde manier te reageren op slachtofferschap en de gevoelens daaromheen.
Wij weten tegelijkertijd dat het belangrijk is dat in het geval mensen in
hun persoonlijke levenssfeer schade of leed wordt aangedaan, er een schadevergoeding
tegenover kan staan, het liefst ook zonder lange procedures. Dat maak je niet
beter met lang procederen. Daarvoor is dit wetsvoorstel goed en belangrijk.
Ik zou het dus betreuren als dit wetsvoorstel ruim zeven jaar na de indiening,
zou worden afgewezen.
 Mevrouw Broekers heeft gevraagd of bij de rechter om een hoger bedrag
kan worden gevraagd dan het bedrag dat is voorzien in de algemene maatregel
van bestuur. Nee, dat is niet bedoeling. De bedoeling is inderdaad om, zij
het met meer differentiatie dan aanvankelijk voorzien was – op dat punt
meen ik ook volledig recht gedaan te hebben aan wat mevrouw Broekers eerder
naar voren heeft gebracht – de bedragen te regelen in deze algemene
maatregel van bestuur en om daarmee ook lange discussies over de hoogte van
de bedragen te voorkomen. Ik zie dat ook als iets wat in het belang is van
de slachtoffers. Een eis om een hoger bedrag zal dus door de rechter worden
afgewezen. Er is geen recht op dat hogere bedrag.
 De keerzijde van die vraag is of er ook personen kunnen zijn die uit de
boot vallen. Nee, ook daarvoor is met deze regeling geen ruimte geopend. Dat
betekent dat een weging van de intensiteit van de affectieve relaties wordt
vermeden met de getroffen regeling. Natuurlijk onderken ik ten volle dat die
verschillen er zijn. Mevrouw Broekers heeft dat ook naar voren gebracht met
een sprekend voorbeeld. Daar staat tegenover dat discussies over de mate waarin
affectieve gevoelens bestaan in rechte ook wel een erg onaangenaam karakter
kunnen aannemen. Daarom lijkt het me beter om het te houden bij deze benadering
dan om daarover discussies te krijgen.
 Helaas heeft zich pas weer een huiveringwekkend geval voorgedaan waarin
een vader een kind heeft vermoord. Daarvoor geldt artikel 6, tweede lid, van
het Burgerlijk Wetboek. Dat sluit uit dat er aanspraak is op vergoeding.
 Daarbij hoort de vraag van mevrouw Broekers of voldoende rekening wordt
gehouden met individuele gevallen. Op dit punt zou ik het rapport Slachtoffers
en aansprakelijkheid erbij willen nemen, waaruit blijkt dat naasten een voorkeur
hebben voor een wijze van vaststelling van het bedrag waarop zij aanspraak
maken die rekening houdt met hun individuele omstandigheden, maar ook dat
naasten menen dat een lastige discussie over de hoogte van het bedrag hun
verwerking in de weg zal staan. We hebben geprobeerd die twee met elkaar te
verenigen. Ik onderken ten volle dat daar een zekere spanning tussen is. Ik
meen dat wij dat op een redelijke manier doen met de vaste bedragen en de
differentiatie die zijn neergelegd in de algemene maatregel van bestuur.
 
 
 
 Mevrouw
 Broekers-Knol
 VVD
 
 Voorzitter. Ik begrijp het antwoord dat de minister heeft gegeven. Bij
die individuele omstandigheden ben ik gekomen met het voorbeeld van de moeder
die een hechte band heeft met het kind, terwijl de vader ongeveer bij de geboorte
verdwenen is, het kind nooit meer gezien heeft en aanspraak zou kunnen maken
op die vergoeding, als het kind door een geweldsmisdrijf is overleden. Dat
zou juist veel meer pijn toebrengen aan de moeder dan dat zij die affectieschade
vergoed krijgt. Het is natuurlijk dubbel erg dat degene die zich niets gelegen
heeft laten liggen aan dat kind, ook dat geld krijgt. Ik zeg niet dat dit
voor iedereen zal gelden, maar dat zou dus kunnen gebeuren. Mijn vraag is
of het in zo'n geval mogelijk is om de affectieschade niet toe te kennen aan
de vader die na de geboorte met de noorderzon is vertrokken. Ik begrijp uit
het antwoord van de minister dat dit niet mogelijk is en dat die persoon ook
die affectieschade vergoed kan krijgen. Dat klopt, meen ik.
 
 
 
 Mevrouw
 Quik-Schuijt
 SP
 
 Misschien kan de minister aanvullend ook de vraag over de matiging beantwoorden.
Als artikel 109 onverkort van toepassing is, zou hier een reden kunnen liggen
voor de rechter om de schadevergoeding aan de vader die geen contact had te
matigen.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Ja, ik zal die vraag er graag bij betrekken. Het antwoord op de vraag
van mevrouw Quik is: ja, dat kan. Artikel 109 biedt inderdaad de mogelijkheid
tot matiging als toekenning in strijd is met de redelijkheid en de billijkheid.
In die situatie kan ook voorzien worden in de door mevrouw Broekers geschetste
schrille spanningen. Als de situatie zich niet voordoet dat wij in die mate
kunnen spreken van onredelijkheid dat artikel 109 van toepassing is, dan zit
er natuurlijk een keerzijde aan. Je moet er toch eigenlijk niet aan denken
dat de mate van gehechtheid aan een kind het voorwerp wordt van langdurige
discussies ter zitting. Mevrouw Broekers geeft een extreem voorbeeld. Dan
kan artikel 109 van belang zijn, zoals mevrouw Quik naar voren
brengt. Als dat zich niet voordoet, moeten we de rechter ook helemaal niet
vragen om daarover in discussie te gaan met partijen, dunkt me.
 
 
 
 De heer
 Van de Beeten
 CDA
 
 Een beroep op matiging op basis van artikel 109 kan alleen maar desgevorderd.
Dat kan de rechter niet ambtshalve. Wie moet dat dan naar voren brengen? Dan
zou de moeder zich eventueel in de procedure moeten voegen om dat beroep te
doen of de verzekeraar ertoe aanzetten om dat te doen. Dat leidt ook weer
tot allerlei rare situaties.
 
 
 
 Mevrouw
 Broekers-Knol
 VVD
 
 Voorzitter. Ik wilde exact dezelfde opmerking maken als de heer Van de
Beeten.
 
 
 
 Mevrouw
 Haubrich-Gooskens
 PvdA
 
 Ik heb toch goed begrepen dat het gaat om naasten die in gezinsverband
samenleven?
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Daarvoor gelden de bepalingen die u vindt in de wettelijke bepalingen.
Daar wordt uiteraard niets aan afgedaan door wat ik net zei. Een beroep op
artikel 109 moet inderdaad door partijen worden gedaan. Als daar een beperking
in zit, geeft dat inderdaad het uitzonderlijke karakter daarvan aan. Als er
een zekere verontwaardiging ontstaat bij degenen die bij de procedure betrokken
zijn over een extreme situatie, is niet uitgesloten dat er een beroep kan
worden gedaan op de beperking uit de redelijkheid en de billijkheid. Doet
die situatie zich niet voor, dan is het maar goed ook, zou ik zeggen, dat
er niet een discussie ontstaat voor de rechter over de mate waarin iemand
van het slachtoffer heeft gehouden.
 Mevrouw Broekers heeft ook een vraag gesteld over de Letselschade Raad.
De Letselschade Raad werkt aan het opstellen van een richtlijn voor de wijze
van aanbieden van affectieschade. Ik verwacht dat die richtlijn deze zomer
gereed is. In de Letselschade Raad zijn zowel verzekeraars als slachtoffers
vertegenwoordigd. De Letselschade Raad is bij uitstek in staat vast te stellen
hoe affectieschade wordt aangeboden. Ik kan mij voorstellen dat de Letselschade
Raad richtlijnen geeft voor bijvoorbeeld de brief waarbij de affectieschade
wordt aangeboden.
 De vraag of de regeling standhoudt in het licht van het Europees verdrag
tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden beantwoord
ik bevestigend. Dat had mevrouw Broekers waarschijnlijk ook al vermoedt, want
anders zou ik het wetsvoorstel hier niet verdedigen. Het recht op schadevergoeding
ontstaat en wordt geregeld door dit wetsvoorstel. Zoals ik in de stukken uiteen
heb gezet, hebben de lidstaten een margin of appreciation bij de manier waarop
de hoogte daarvan wordt bepaald. Dat is uitgewerkt en gedifferentieerd in
de voorgestelde bepaling in het Burgerlijk Wetboek en de algemene maatregel
van bestuur.
 Ten slotte de vraag van mevrouw Broekers over de evaluatie. Die evaluatie
kan natuurlijk ook leiden tot iets anders dan de aanpassing van de modaliteiten
van affectieschade. Als bij een evaluatie zou blijken dat de regeling een
fiasco is enzovoort, wat ik absoluut niet verwacht, dan kan uiteraard degene
die daarvoor verantwoordelijk is, hetzij van regeringszijde, hetzij door een
initiatiefvoorstel, ertoe overgaan om de regeling ongedaan te maken of nader
te wijzigen.
 
 
 
 Mevrouw
 Broekers-Knol
 VVD
 
 Ik heb ook de vraag aan de minister gesteld of hij nog eens helder wil
maken of iedere naaste of nabestaande recht heeft op het maximale bedrag of
dat het maximale bedrag gelijkelijk verdeeld moet worden tussen de mogelijk
rechthebbenden.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Ik ga even terug naar de vraag, die ik blijkbaar over het hoofd heb gezien.
Ik moet bekennen dat ik deze vraag nu even niet in de uitgeschreven tekst
van mevrouw Broekers kan terugvinden.
 
 
 
 Mevrouw
 Broekers-Knol
 VVD
 
 Die staat aan het eind van de paragraaf waar een 3 voor staat: in dit
verband zou ik van de minister toch eens heel duidelijk willen vernemen of
... Hebt u mijn tekst?
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Ja, ik zie het nu staan.
 
 
 
 Mevrouw
 Broekers-Knol
 VVD
 
 Ik had nog een andere vraag waarop ik graag een antwoord van de minister
wil krijgen, namelijk of het de bedoeling is dat de affectieschade niet contractueel
kan worden uitgesloten en niet aan stringente voorwaarden kan worden gebonden.
Het zou natuurlijk vreemd zijn als de verzekeraars vervolgens affectieschade
uitsluiten van verzekeringen. Dat is niet ondenkbaar, want ik las onlangs
in de krant dat verzekeraars in het jaar 2000 naar aanleiding van problemen
als gevolg van seksuele intimidatie in katholieke instellingen claims hebben
uitgesloten die daarop betrekking hebben.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Wat uw eerste vraag betreft: iedere naaste heeft recht op het volledige
bedrag. De situatie die u met uw tweede vraag naar voren brengt, zou contractueel
heel bijzonder zijn. Dat zou immers betekenen dat in de verzekeringsovereenkomst
als het ware een bepaling zou moeten meerijden die ten gunste van een derde
een beperking stelt aan het aan het Burgerlijk Wetboek ontleende recht op
schadevergoeding. Ik verwacht geen pogingen van de verzekeraars om zulke merkwaardige
bepalingen op te nemen. Dat zou immers als het ware buiten hun contractuele
relatie om gaan. Dat zou een bizarre constructie zijn. Ik zou de verzekeraars
er ook niet van willen verdenken dat zij dit soort bizarre constructies willen
opnemen.
 
 
 
 Mevrouw
 Broekers-Knol
 VVD
 
 Ik heb de minister zojuist horen zeggen dat iedere naaste recht heeft
op het maximale bedrag. Dat zou kunnen betekenen dat in een gezin bestaande
uit ouders en bijvoorbeeld vier minderjarige kinderen, als een van die kinderen
iets verschrikkelijks is overkomen, alle gezinsleden recht hebben op het maximale
bedrag dat in de AMvB wordt genoemd. Daarbij zou het zo kunnen zijn dat het
slachtoffer zelf, dat in leven is gebleven maar wel ernstig en blijvend letsel
heeft opgelopen, als immateriële schadevergoeding een veel kleiner bedrag
krijgt dan de affectieschade die de overige gezinsleden gezamenlijk krijgen.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Ik zou willen wijzen op het bepaalde in het zesde lid van de voorgestelde
bepaling. Dat stelt daar grenzen aan. Die grenzen moeten dus in acht worden
genomen. Misschien wil mevrouw Broekers dat hierbij betrekken.
 
 
 Nog een interruptie van mevrouw Quik en dan mogen we toch wel vragen om
het aantal interrupties zeer te beperken.
 
 
 
 Mevrouw
 Quik-Schuijt
 SP
 
 Op dit moment is er geen maximum opgenomen in de AMvB. Op dit moment kunnen
alle gezinsleden dus het volledige bedrag claimen dat hun volgens de AMvB
toekomst.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Vandaar mijn antwoord aan mevrouw Broekers, maar als daardoor onredelijke
resultaten zouden ontstaan, kan alsnog gebruik worden gemaakt van de mogelijkheden
van het zesde lid van de voorgestelde bepaling in het Burgerlijk Wetboek.
 
 
 
 Mevrouw
 Quik-Schuijt
 SP
 
 Ja, maar dan moet u een nieuwe AMvB maken. Zonder dat kan het niet.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Dan zullen wij die ook voorhangen, maar daar kom ik straks op terug.
 Mevrouw Quik vroeg of de hoogte van de bedragen en de ervaringen worden
meegenomen in de evaluatie. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor dit onderdeel.
Bij de evaluatie zal worden nagegaan of met de wet en de bedragen wordt voldaan
aan de doelstellingen van het wetsvoorstel. De hoogte van de bedragen en de
ervaringen in de rechtspraak zullen daar dus deel van uitmaken.
 Hoe verhouden de bedragen zich ten opzichte van de bedragen in andere
landen? Zoals bekend werd oorspronkelijk gedacht aan een vast bedrag van € 10.000.
Uit het rapport Slachtoffers en aansprakelijkheid blijkt dat dit bedrag door
de meerderheid van de naasten niet als ongepast werd ervaren. De voorgestelde
bedragen zijn wat hoger dan dit voorgenomen bedrag. Daarbij hebben wij ook
gelet op vergelijkingen en ervaringen. Bij overlijden zijn de bedragen € 17.500
voor partners, ouders en kinderen en € 15.000 voor andere gerechtigden.
Bij ernstig en blijvend letsel zijn de bedragen € 15.000 voor partners,
ouders en kinderen en € 12.500 voor andere gerechtigden.
 Dan de vragen van mevrouw Quik over invoering van een maximaal bedrag
en de voorhang daarvan. Zoals ik zojuist al zei: dat is op dit moment niet
mijn bedoeling, maar het is niet uitgesloten dat dit in de toekomst nodig
blijkt. Dan zou dit moeten worden voorgehangen.
 Dan de vraag of naast rechtspraak in de strafsector ook kan worden gedacht
aan mediation. Er is op dit moment nog geen betrokkenheid van de strafsector
bij het project Mediation naast rechtspraak. Dat is een civiel project. Ik
heb in een ander verband, bij de afronding van de projecten op dit terrein,
gezegd dat ik mediation op dit terrein niet uitsluit. Dat gaat volgens mij
in dezelfde richting als de gedachte van mevrouw Quik. Er zijn wel initiatieven.
Ik wijs ook op de implementatie in de Wet schadefonds geweldsmisdrijven van
het kaderbesluit over de positie van het slachtoffer in strafrechtelijke procedures.
Vooraf vindt daarbij bemiddeling plaats ten behoeve van de schadevergoeding.
Daarnaast is er achteraf het herstelgesprek als mogelijkheid. Ik dank mevrouw
Quik dus voor haar steun aan de hoofdlijn. Ik hoop dat ik haar resterende
vragen daarmee heb beantwoord.
 Ik dank ook mevrouw Haubrich voor haar steun aan het wetsvoorstel. De
Letselschaderaad is bezig met het opstellen van een richtlijn; ik heb daar
al iets over gezegd. De verwachting is dat die richtlijn in de zomer gereed
is. Ik hoop dat de advisering van de Raad van State over de AMvB ook tot geruststelling
van mevrouw Broekers en de heer Van de Beeten strekt. De Raad van State was
zonder voorbehoud positief. De Raad van State heeft geadviseerd om overeenkomstig
het wetsvoorstel te besluiten.
 Dan de vraag wanneer het wetsvoorstel inzake inkomensschade voor naasten
komt. Een conceptwetsvoorstel dat voorziet in verruiming van de mogelijkheden
voor derden om hun materiële schade, zoals inkomensschade, te verhalen,
is in consultatie geweest. Het is volgens mij aan een nieuw kabinet om op
dit punt een keuze te maken. Vanzelfsprekend moet dan ook het aansprakelijkheidsrecht
in brede zin worden bezien, zodat een goed afgestemd systeem of fundament
behouden wordt.
 Mevrouw Haubrich vroeg ook wat ik kan toezeggen over de jaarlijkse indexering
van de bedragen. Over vijf jaar vindt de evaluatie plaats. Dan zal dus ook
hiernaar moeten worden gekeken. Ook de vraag of indexering gewenst is, zal
een onderdeel van de evaluatie moeten zijn. Ik kan niet volstrekt uitsluiten
dat daar, bij zeer bijzondere ontwikkelingen in de koopkracht, eerder naar
moet worden gekeken, maar voorlopig ga ik ervan uit dat de termijn van vijf
jaar redelijk is.
 
 
 
 Mevrouw
 Haubrich-Gooskens
 PvdA
 
 Dit verbaast mij enigszins. Ook uit het betoog van de heer Van de Beeten
bleek dat de mogelijkheid van een AMvB juist is opgenomen in de veronderstelling
dat daarmee indexering van de schadevergoedingsbedragen zou kunnen plaatsvinden.
Dan vind ik het bijzonder als wij nu, nadat gebleken is dat er erg sprongsgewijze
verhogingen zijn als je hier vijf jaar mee wacht, een evaluatie nodig hebben
om te bezien of je dat bedrag zou moeten gaan indexeren. Dat was juist de
bedoeling van het opnemen van de AMvB. Dit lijkt eerder een stap achteruit
dan dat u de mogelijkheden van de AMvB ten volle benut. We hadden immers bedacht
dat wij zouden gaan indexeren maar wij zetten nu een stap terug, want wij
gaan over vijf jaar bekijken of dat eigenlijk wel nodig is.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Ik laat de opmerking van mevrouw Haubrich even op mij inwerken. Dat lijkt
mij het beste om recht te doen aan de portee ervan.
 Dan de vraag waarop de verwachting gebaseerd is dat de Letselschaderaad
snel met een goed resultaat zal komen. De Letselschaderaad is hier al een
tijdje mee bezig. Zowel van de belangenbehartigers van de slachtoffers als
van de verzekeraars hebben wij positieve reacties gekregen. Zij roepen ook
op tot een snelle invoering van het wetsvoorstel. Dat gevoelen bestaat dus
zowel in de verzekeringswereld als bij de organisaties van de slachtoffers.
Er wordt nu gewerkt aan een aanbeveling voor de werkwijze hiermee. Van de
verzekeraars heb ik vandaag nog vernomen dat zij verwachten dat deze aanbeveling
nog deze zomer gereed zal zijn. Ik verwacht dus dat hieraan een spoedig en
goed vervolg kan worden gegeven. Ik ben het met mevrouw Haubrich eens dat
het Nederlandse systeem, met een volgens velen in vergelijking tot de VS terughoudender
benadering van dit soort onderwerpen, leidt tot een beheerste uitwerking van
de wettelijke mogelijkheid. Ik heb dus eigenlijk met instemming geluisterd
naar wat mevrouw Haubrich over dit onderwerp zei. Ik heb overigens
veel van het betoog van mevrouw Haubrich met instemming beluisterd.
 Ik kom nu op het betoog van de heer Van de Beeten. Hij vroeg zich af in
hoeverre de wet een grondslag biedt om met individuele omstandigheden rekening
te houden. Hij had aan de vorige termijn van de behandeling het gevoel overgehouden
dat de wet eerst op een of andere manier genovelleerd zou moeten worden voordat
wij zouden kunnen overgaan tot dit systeem. Ik zie dat anders. De grondslag
voor de algemene maatregel van bestuur is toereikend. Wij hebben die benut
om conform de voorafgaande behandelingen in deze Kamer een differentiatie
aan te brengen. Dat is een differentiatie die binnen redelijke grenzen blijft,
ook rekening houdend met de onwenselijkheid van te veel discussies over de
affectieve kwaliteit van relaties in de rechtszaal. Uit het feit dat de Raad
van State een zonder voorbehoud positief advies heeft uitgebracht, is af te
leiden dat er geen bedenkingen bestaan tegen de wettelijke grondslag hiervan.
Ik zie dus geen reden om nu op of een of andere manier de onderliggende wettelijke
bepalingen weer te gaan wijzigen.
 Je zou je zelfs kunnen afvragen wat zo'n wetswijziging zou moeten inhouden.
Dat zou wellicht een voorhangprocedure kunnen zijn. Als de regering hier echter
bij de openbare behandeling heeft toegezegd dat er voorhang plaatsvindt, is
dat een toezegging. Mocht een opvolger ooit op de gedachte komen dat hij of
zij zonder voorhangen kan wegkomen bij deze Kamer bij het wijzigen van de
algemene maatregel van bestuur, zal die zich moeten realiseren dat dit afwijkt
van een toezegging aan deze Kamer. Deze opvolger zal aan deze Kamer dan moeten
schrijven dat hij of zij van plan is om zonder voorhangen de algemene maatregel
van bestuur te wijzigen. Ik weet wel wat die opvolger of opvolgster dan te
wachten staat. Ik denk dat de Kamer hiermee eigenlijk heeft gekregen wat werd
gewenst, namelijk een voorhangprocedure.
 De heer Van de Beeten vroeg ook of het begrip ernstig en blijvend letsel
voldoende houvast biedt. Dat is het geval. De rechter geeft ook in andere
contexten dan dit wetsvoorstel invulling aan dit begrip. Invaliditeit is een
belangrijke aanwijzing dat er sprake is van ernstig en blijvend letsel. Daarbij
kan de rechter zich baseren op een medisch advies. Een advies dat aangeeft
dat nog niet duidelijk is of het letsel blijvend is, zal normaliter procedures
voorkomen. De naasten zullen wachten op voldoende duidelijkheid over het blijvende
karakter van het letsel.
 De vraag is of er discussies zullen ontstaan over de kring van gerechtigden.
Het wetsvoorstel geeft met zoveel woorden aan wie tot de kring van gerechtigden
behoren. Daardoor worden discussies over wie tot die kring behoren juist voorkomen.
Ik heb daar net in antwoord op de vragen van mevrouw Broekers een paar opmerkingen
over gemaakt.
 De heer Van de Beeten had een ongelukkig gevoel bij de vergelijking met
andere wetgevingsprojecten. Als je het zo leest als hij heeft gedaan, kan
ik mij dat wel voorstellen. Hij zal echter wel begrijpen dat ik het niet op
deze kan hebben bedoeld, ook gezien de gevoelens van betrokkenen. Ik denk
dat ik er goed aan doe om de prioritering van de wetsvoorstellen op dit terrein
nadrukkelijk onder de aandacht te brengen bij de start van een nieuwe kabinetsperiode.
Dat zeg ik graag toe. Ik heb al een toezegging gedaan over het voorhangen.
 Nu ik hier nog sta en nog verder heb kunnen nadenken over de opmerking
van mevrouw Haubrich, zeg ik haar graag toe dat wij de kwestie van de indexering,
afhankelijk van de behoeften die er zullen zijn en de mate waarin de koopkracht
in Nederland zich ontwikkelt, zo nodig eerder onder ogen zullen zien.
 Ik hoop dat ik degenen die van zins waren het wetsvoorstel te steunen
niet van mij heb vervreemd met mijn antwoorden en dat ik degenen die van zins
waren om hun kritische instelling ten opzichte van het wetsvoorstel te handhaven
in voldoende mate tot andere gedachten heb gebracht met mijn toezeggingen
en ze ertoe heb gebracht om er nog een keer over na te denken en tot een positieve
conclusie te komen.
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 Gelet op de behandelingsduur van dit wetsvoorstel, mag ik aannemen dat
iedereen gedegen heeft nagedacht over de overwegingen. Ik zie dat er toch
behoefte is aan stemming over dit wetsvoorstel. Ik stel voor dat wij volgende
week stemmen over dit wetsvoorstel.
 
 
 Daartoe wordt besloten.
 
 
 De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.