Behandeling van de brief van de ministers van Buitenlandse Zaken en van Defensie van 22 juni 2007 inzake een adequaat volkenrechtelijk mandaat bij de uitzending van militairen (30800 V, nr. B)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2006-2007, pag. 1157-1171

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

02-08-2007

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

nr. 37, pagina 1157-1171

09-07-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30800-VToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Algemene bepalingen betreffende de toekenning, het beheer en het gebruik van het burgerservicenummer (Wet algemene bepalingen burgerservicenummer) (30312)Pagina 1137-1148
Behandeling van de brief van de ministers van Buitenlandse Zaken en van Defensie van 22 juni 2007 inzake een adequaat volkenrechtelijk mandaat bij de uitzending van militairen (30800 V, nr. B)Pagina 1157-1171
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet milieubeheer (luchtkwaliteitseisen) (30489)Pagina 1149-1157
Noot 1 Inbreng van de heer HoldijkPagina 1172-1173
Presentie en opening (maandag 9 juli 2007)Pagina 1137-1137

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 81 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: de brief van de ministers
van Buitenlandse Zaken en van Defensie van 22 juni 2007 inzake een adequaat
volkenrechtelijk mandaat bij de uitzending van militairen (30800 V, nr. B).De beraadslaging wordt geopend.De heer De Graaf (VVD):Voorzitter. Wij debatteren vandaag in abstracto met de ministers van Buitenlandse
Zaken en van Defensie over de betekenis van de woorden "adequaat volkenrechtelijk
mandaat" in de betreffende passage uit het coalitieakkoord "Samen
Werken, Samen Leven" van 7 februari van dit jaar. Dit is een uitvloeisel
van het voorstel dat de toenmalige en huidige fractievoorzitter van de PvdA,
de heer Noten, tijdens het plenaire debat daartoe deed naar aanleiding van
de regeringsverklaring op 3 april jongstleden in deze Kamer. De heer
Noten was van mening dat een dergelijk debat deugdelijk voorbereid diende
te worden en wel in die zin, dat het moest worden voorafgegaan door schriftelijke
vragen. Aldus is geschied. Bij brieven van 22 juni jongstleden hebben
de ministers de vragen van de fracties van het CDA, de PvdA, de SP en de ChristenUnie,
die mede namens de SGP optrad, beantwoord en tevens de toegezegde notitie "Rechtsgrondslag
en mandaat van missies met deelname van Nederlandse militaire eenheden"
toegezonden.De VVD-fractie heeft van stonde af aan aangegeven, geen behoefte te hebben
aan een debat over een adequaat volkenrechtelijk mandaat, los van een concreet
besluit van het kabinet tot deelname aan enige missie met inzet van Nederlandse
militairen, en heeft dus ook niet deelgenomen aan de schriftelijke vragenronde.
Lezing van de door eerdergenoemde fracties gestelde vragen en de daarop gegeven
antwoorden heeft mijn fractie gesterkt in haar mening. Het had wat haar betreft
hierbij kunnen blijven, te meer daar de door de regering toegezonden notitie
een overzichtelijk en actueel beeld schetst van de vereisten die gelden en
de afwegingen die aan de orde zijn bij deelname aan militaire missies. Daaraan
valt ons inziens in abstracto weinig meer toe of af te doen. Dit standpunt
delen de ministers kennelijk, aangezien zij bij het beantwoorden van nogal
wat vragen volstaan met een verwijzing naar de notitie.Hier komt nog iets bij. In de vorige zittingsperiode heeft deze Kamer
de regering erop gewezen dat aan de Eerste Kamer een positie gelijk aan die
van de Tweede Kamer toekomt in procedures op grond van artikel 100 van de
Grondwet. De regering heeft dat destijds beaamd en daar sindsdien ook invulling
aan gegeven door gelijktijdige toezending van haar besluiten ter zake aan
de Eerste en de Tweede Kamer. Een pikant detail in dit verband is dat er momenteel
drie besluiten tot verlenging van missies in deze Kamer vóórliggen,
maar dat terzijde.Bij het inhoud geven aan deze gelijke positie zijn de gecombineerde vaste
commissies voor Buitenlandse Zaken en voor Defensie steevast uitgegaan van
de opvatting dat behandeling van regeringsbesluiten in het kader van de procedure
ex artikel 100 van de Grondwet in deze Kamer slechts dan aangewezen is, indien
bij de behandeling in de Tweede Kamer essentiële vragen niet aan
de orde zijn geweest of niet afdoende zijn beantwoord. Het politieke primaat
berust in deze gevallen bij de Tweede Kamer en dat dient naar de mening van
de VVD-fractie zo te blijven. Mijn fractie zal het verdere debat met belangstelling
volgen.De heer Vliegenthart (SP):Voorzitter. Met excuses aan Kim Putters ben ik de komende tijd het jongste
lid van deze Kamer. Voor de wet is dat geen probleem, ik had al een 18-jarige
voorganger, maar voor het gevoel toch apart, lid te zijn van deze Kamer van
heroverdenking. Op mijn leeftijd is goed nadenken al een hele klus, laat staan
heroverdenken. Maar ik beloof u: ik zal mijn best doen.Over mijn leeftijd gesproken: toen ik geboren was, liepen er mensen te
demonstreren met borden waarop zij meldden dat zij van na de oorlog waren
en dat graag zo wilden houden. Ik weet inmiddels dat het niet gelukt is: Joegoslavië,
Irak, Afghanistan, het zijn plaatsen waar Nederland in een naoorlogse oorlog
betrokken is geraakt. Wij hebben geen enkele zekerheid dat het daarbij zal
blijven.Vandaar dat het vastleggen van een adequaat volkenrechtelijk mandaat voor
het uitzenden van troepen geen theoretische exercitie is, maar bittere noodzaak.
Ik ben dan ook blij dat de PvdA-fractie op dit debat heeft aangedrongen.Het thema van vandaag maakt deel uit van een breder proces, waarin getracht
wordt het voeren van oorlogen en internationale interventies aan regels te
onderwerpen en zo enige ordening aan te brengen in de anarchie van de internationale
betrekkingen. Nederland heeft in dit opzicht een reputatie hoog te houden.
Het was Hugo de Groot, die in 1624 in Het Recht van Oorlog en Vrede een begin
maakte met het stellen van regels voor oorlogsvoering. Hij schreef: "Ik
zag overal in de christelijke wereld een willekeur in de oorlogvoering, waarover
zelfs barbaarse volkeren zich zouden moeten schamen." Naast Hugo de Groot
zijn wij ook via de internationale gerechten hier in Den Haag nauw met oorlog
en vrede verbonden. Wie het internationaal recht overtreedt, loopt gelukkig
het risico om ooit hier, voor één van die gerechten, verantwoording
te moeten afleggen.Ik ben blij dat de notitie van onze regering, bijna vier eeuwen na het
boek van Hugo de Groot, een sobere toonzetting heeft. De notitie stelt dat
het uitzenden van Nederlandse militairen tot de meest ingrijpende beslissingen
behoort waarvoor een regering gesteld kan zien, waarbij de hoogste eisen van
zorgvuldigheid dienen te worden gesteld. Tegelijkertijd moet ik, na vergelijking
van de notitie met Het Recht van Oorlog en Vrede, in alle bescheidenheid vaststellen:
minister Verhagen, minister Van Middelkoop, u bent geen Hugo de Groot. Daar
waar De Groot een zeer systematische behandeling heeft gegeven van zijn inzichten,
laten de notitie van de regering en vooral de antwoorden op de vragen van
mijn fractie in voorbereiding op dit debat nog heel wat onbeantwoord.Maar wat niet is, kan nog komen, denk ik optimistisch. Wie weet kan dit
debat straks, als addendum aan de notitie toegevoegd, het geheel een heel
stuk Grotiaanser maken. Wij zullen zien. Ik ben in ieder geval blij dat ik
mijn eerste plenaire bijdrage in dit Huis aan dit thema mag wijden, tussen
twee monumentale schilderijen van oorlog en vrede. Wij spreken vandaag over een adequaat volkenrechtelijk mandaat. Maar wat
is precies adequaat? Adequaat is aan de maat, toereikend, aan minimale voorwaarden
voldoend. Nederland, en vooral de Nederlandse soldaten, wens ik een meer dan
adequaat mandaat toe wanneer zij in het buitenland een bijdrage proberen te
leveren aan vrede en veiligheid. Het moet een volstrekt sluitende legitimatie
zijn die onder een dergelijke uitzending wordt gelegd. Bij twijfel moet gelden:
niet doen, volgens mijn fractie. Ik hoop dat de ministers dit in algemene
zin met mij eens zijn. Wij zouden vandaag niet moeten spreken over een minimum
aan voorwaarden waaronder Nederlandse troepen naar het buitenland kunnen worden
gestuurd, maar wij zouden moeten streven naar het omschrijven van optimale
voorwaarden; ook om twijfels en vragen later te voorkomen.De vragen die mijn fractie in voorbereiding op dit debat stelde, richtten
zich voornamelijk op twee punten: de positie van de Verenigde Naties met betrekking
tot een adequaat volkenrechtelijk mandaat en de rol die ervaringen uit het
verleden spelen bij de beleidsafwegingen in het heden. In mijn bijdrage sta
ik dan ook daarbij in het bijzonder stil. Wat het eerste betreft, de rol van
de VN, zijn sommige zaken ons nog niet duidelijk; wat het betreft het tweede,
de ervaringen in het verleden, lijken ons de antwoorden wel duidelijk maar
tegelijkertijd onbegrijpelijk.In de discussie over wat nu precies een adequaat volkenrechtelijk mandaat
is, nemen de Verenigde Naties een belangrijke positie is. Terecht, want de
VN zijn – ondanks alle gebreken – de enige organisatie die daadwerkelijk
de gehele wereldbevolking zou kunnen vertegenwoordigen. In de notitie stelt
de regering dat een adequaat volkenrechtelijk mandaat "in het algemeen
door de Verenigde Naties geschiedt". Het is mijn fractie niet duidelijk
wat in deze context "in het algemeen" betekent. Betekent dit dat
een VN-mandaat te allen tijde te prefereren is boven elk ander mandaat? Als
dit zo is, zo vraag ik de minister, hoe verhoudt zich dit primaat van de VN
dan tot de vaststelling van de minister in antwoord op een vraag van mijn
fractie dat "door de regering geen onderscheid gemaakt wordt naar verschillende
'vormen' van een adequaat mandaat"?Als het laatste citaat het uitgangspunt is voor het regeringsbeleid, klopt
het dan dat de regering hiermee in algemene zin afwijkt van het Handvest van
de Verenigde Naties, dat stelt dat landen slechts militair geweld tegen andere
landen mogen inzetten in het geval van zelfverdediging of na machtiging van
de Verenigde Naties? Is de minister van mening dat regionale veiligheidsorganisaties
militair geweld mogen gebruiken, ook als het niet direct gaat om zelfverdediging?
Zo ja, wat is de beleidsargumentatie van de regering achter dit standpunt?Daarnaast is mijn fractie benieuwd hoe de notitie die wij vandaag bespreken
zich verhoudt tot het ontwerpmandaat van de op stapel staande intergouvernementele
conferentie over aanpassing van de bestaande Europese verdragen. Hierin staat
dat "de EU en haar lidstaten gebonden blijven door de bepalingen van
het Handvest van de Verenigde Naties, in het bijzonder de bepaling dat de
Veiligheidsraad en zijn leden de primaire verantwoordelijkheid dragen voor
het handhaven van de internationale vrede en veiligheid". In onze ogen
is dit een strengere bepaling dan die er in de notitie gegeven wordt. Wat
vindt de regering hiervan?Kortom, het is mijn fractie nog niet duidelijk in hoeverre militaire missies
mogelijk zijn als er geen VN-mandaat is en als er geen sprake is van zelfverdediging.
In antwoord op een van onze vragen hierover, verwijst de minister onder andere
naar het AIV-rapport uit 2004 over preëmptief optreden. Dit is een bijzonder
lezenswaardig rapport, ook omdat dit rapport stelt dat de Amerikaanse veiligheidsstrategie
op sommige punten niet in overeenstemming is met het volkenrecht. Deelt de
minister deze mening dat de Amerikaanse veiligheidsstrategie op sommige punten
strijdig is met het volkenrecht? Zo ja, wat zijn de gevolgen hiervan? Betekent
dit – zo wil ik van de minister weten – dat als de Amerikaanse
regering in de toekomst op basis van haar veiligheidsstrategie overgaat tot
militaire activiteiten die niet onder het volkenrecht vallen, Nederland de
Verenigde Staten niet zal steunen?Deze laatste vraag lijkt ons van groot belang omdat de situatie moeilijk
voorstelbaar is dat Nederland er op zijn eentje op uit trekt om ergens orde
op zaken te stellen. Wij zullen dit naar verwachting slechts als bondgenoot
van een ander, machtig land, doen, de Verenigde Staten, naar alle waarschijnlijkheid.
Dus is het van wezenlijk belang om te weten hoe wij denken over de Amerikaanse
opvattingen over een adequaat volkenrechtelijk mandaat. Anders zullen wij,
weer, kunnen worden meegezogen naar een plek waar wij eigenlijk niet thuishoren.Daar waar mijn fractie de minister soms onduidelijk vond als het gaat
om de rol van de Verenigde Naties met betrekking tot het adequaat volkenrechtelijk
mandaat, vindt mijn fractie op een ander punt het standpunt van de minister
onbegrijpelijk. In antwoord op vragen over Nederlandse steun voor de inval
in Irak haalt de minister instemmend de minister-president aan, die van mening
is dat – ik citeer uit het antwoord van de minister – "het
altijd mogelijk is met nieuwe kennis discussies uit het verleden over te doen,
maar dat zulks in het algemeen weinig zinvol is." Dit is een vreemde
uitspraak. Allereerst omdat hij niet alleen lijkt te getuigen van een awetenschappelijke
houding, maar, erger nog, van een bewuste onwil om van ervaringen uit het
verleden te leren. Als sociaal wetenschapper weet ik dat de werkelijkheid
uitermate complex is. Het doen van experimenten in deze complexe werkelijkheid
is nagenoeg uitgesloten. Voor onze kennis zijn wij dan ook in het bijzonder
aangewezen op historische parallellen, keuzen die mensen, politici in het
bijzonder, in het verleden hebben gemaakt. Ons geschiedenisonderwijs is voor
een goed gedeelte gebaseerd op de gedachte dat wij hiervan kunnen leren. Klopt
het dat onze regering dit standpunt niet deelt? Mocht dit zo zijn, zou het
gehele kabinet eens met collega Plasterk van gedachten willen wisselen over
het nut en de noodzaak van het geschiedenisonderwijs?Mijn fractie vraagt zich daarnaast ook af of dit standpunt ook geldt voor
discussies die in het verleden zijn gevoerd. Is de minister bijvoorbeeld van
mening dat het NIOD-onderzoek naar het Nederlandse handelen in Screbrenica
weinig zinvol is geweest? Ik zou toch met klem het tegendeel willen beweren.
Of is deze weigering om lering te trekken uit ervaringen uit het verleden
slechts van toepassing op het dossier-Irak? Zo ja, wat is hiervoor de reden?
Moet het dossier-Irak een "or your eyes only"-dossier blijven, gesloten
voor de volksvertegenwoordiging en de bevolking? Het lijkt de SP-fractie gezien
de huidige ontwikkelingen in het Midden-Oosten, in het bijzonder de spanningen
rond Iran, echt heel verstandig om zo snel mogelijk zo veel mogelijk te leren
van wat er goed en fout ging in de besluitvorming rond Irak. Wij kunnen deze
kennis nog heel hard nodig hebben, helaas. Graag krijg ik hierop een reactie
van de minister. Daarnaast lijkt de minister op een andere plek de minister-president
tegen te spreken. De minister stelt namelijk in antwoord op een vraag van
de PvdA-fractie over de parlementaire onderzoeken in de Verenigde Staten en
Groot-Brittannië dat deze onderzoeken "informatie en nieuwe inzichten"
hebben opgeleverd waarvan Nederlandse deskundigen in de toekomst kunnen profiteren.
Dit is op zich een stelling die mijn fractie van harte onderschrijft. De Britse
en Amerikaanse onderzoeken hebben duidelijk aangetoond dat de internationale
gemeenschap op basis van fundamenteel verkeerde assumpties Irak heeft aangevallen.
Hieruit lering te trekken voor de toekomst lijkt mijn fractie niet alleen
nuttig, maar absoluut noodzakelijk. Ik denk dat na het verdwijnen van Blair
en Bush in beide landen snel nog meer informatie op tafel zal komen waaruit
veel te leren valt. De uitspraak van de minister is echter in tegenspraak
tot de zojuist genoemde opvatting van de minister-president. Of is de minister
van mening dat de parlementaire onderzoeken in het Verenigd Koninkrijk en
de Verenigde Staten wel nuttig waren, maar een dergelijk Nederlands onderzoek
niet? Wat is de reden hiervoor? Zijn wij hier te dom om van het eigen verleden
te leren, moeten wij dat maar aan anderen overlaten?Vorige week werden aan deze Kamer meer dan 130.000 handtekeningen aangeboden
die de burgerbeweging Openheid over Irak heeft ingezameld ter ondersteuning
van de wens om te komen tot een parlementaire enquête naar de Nederlandse
steun aan de oorlog tegen Irak. Dat is, zoals een cynicus opmerkte, nog niet
1% van de bevolking. Maar wij beschikken tegenwoordig naast het aloude
recht van petitie ook over opinieonderzoek. Daaruit blijkt glashelder dat
een meerderheid van de Nederlandse bevolking vindt dat een dergelijk onderzoek
er moet komen. Het onderzoek zou al zijn begonnen als de Tweede Kamer zich
dit grondwettelijk recht niet had laten ontnemen door in te stemmen met een
ongeschreven bepaling in het regeerakkoord.Daarom heeft de Eerste Kamer nu een bijzondere verantwoordelijkheid. Wij
hebben niet zonder reden van de grondwetgever in 1871 het recht tot enquête
gekregen. Dat we dit recht nog nooit gebruikt hebben, heeft van doen met het
feit dat steeds wanneer een dergelijk onderzoek nodig werd geacht, de Tweede
Kamer haar werk deed. Nu dat laatste niet het geval is, moet deze Kamer nagaan
wat ons te doen staat. Als SP-fractie zullen we daarover, naar wij aannemen
in goed overleg met andere fracties, kort na de zomer voorstellen doen.Deze vraag ligt vandaag nog niet op tafel. Vandaag debatteren wij over
een adequaat volkenrechtelijk mandaat dat ten grondslag moet liggen aan het
eventueel uitzenden van Nederlandse militairen in de toekomst. Dit debat is
met het oog op eventuele toekomstige ontwikkelingen een buitengewoon goede
zaak. Mijn fractie is echter van mening dat dit debat niet goed afgerond kan
worden als wij niet op ingaan of de kwestie wat wij moeten leren uit wat er
goed en fout ging bij het verlenen van politieke steun aan de inval in Irak
in 2003. De stap naar militaire steun werd toen niet genomen maar lag naastenbij.Ik begon met het aanhalen van Hugo de Groot over het recht van oorlog
en vrede. Laat ik eindigen met Machiavelli. "Bij al mijn eigendommen
heb ik niets kunnen vinden dat mij meer dierbaar is of dat ik van grotere
waarde acht dan de kennis van de daden van de grote mannen." Als wij "grote
mannen" (of "grote mensen") hier overdrachtelijk willen zien
en er – ik ben een optimist – ook ministers, regeringen en parlementen
toe rekenen, ben ik ervan overtuigd dat zowel Machiavelli als Hugo de Groot
met ons groot voorstander van een parlementaire enquête naar de Nederlandse
betrokkenheid bij de inval in Irak zou zijn geweest.Nogmaals: vandaag gaat het over de toekomst. Resultaten uit het verleden
bieden geen enkele garantie voor goed handelen in de toekomst. Maar wie zijn
ogen sluit voor dat verleden vraagt om moeilijkheden. Dat moeten wij onszelf,
onze militairen en onze bevolking niet aandoen. Ik ben benieuwd naar de antwoorden
van de regering.De voorzitter:Mijnheer Vliegenthart, van harte proficiat met uw maidenspeech over een
complexe problematiek: een adequaat volkenrechtelijk mandaat bij de uitzending
van militairen. U hebt er blijk van gegeven dat u de discussie hierover meer
dan graag aangaat. Dat is niet zo verwonderlijk gezien uw politieke en religieuze
interesse in vraagstukken met betrekking tot oorlog en vrede. Misschien heeft
ook het feit dat u de zoon bent van een dominee daar mee te maken.U zei het zelf al. Met uw 28 levensjaren bent u de benjamin in deze Kamer.
Daarmee bent u overigens het levend bewijs dat het lidmaatschap van deze Kamer
niet uitsluitend is voorbehouden aan oudere dames en heren. U bent nog niet
zo heel lang geleden afgestudeerd in de internationale politieke economie
aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Vervolgens bent u ruim twee jaar aan
deze universiteit verbonden geweest als docent politicologie. Naast uw promotieonderzoek
naar de invloed van de Europese Unie en andere organisaties op de economische
veranderingen in de lidstaten, bent u werkzaam bij het wetenschappelijk bureau
van de SP en hoofdredacteur van Spanning, het tijdschrift van dat bureau.
U bent columnist van de Staatscourant en voorzitter van de politieke werkgroep
Kerk en Vrede.Mensen in uw omgeving omschrijven u als een activistische pacifist, een
jonge politiek betrokken pacifistische christen die – en nu gebruik
ik uw eigen woorden – een radicale geweldloosheid nastreeft. U combineert
bescheidenheid met een vaste wil. Als waar is wat enkele partijgenoten over
u beweren, namelijk dat u een van de veelbelovende jongeren van de SP bent,
staat u nog een mooie politieke toekomst te wachten.Ik wil graag een kleine correctie aanbrengen op een uitspraak die u in
maart dit jaar heeft gedaan in een interview met Metro. U zegt daarin dat "het
werk van de Eerste Kamer niet zo openbaar is" en dat u van plan bent
dat aan te pakken door wel te laten zien wie we zijn en wat we doen".
Die laatste intentie van u ondersteun ik van harte. Maar "dan gaat het
om een grotere zichtbaarheid van ons werk. Qua openbaarheid valt weinig op
deze Kamer aan te merken. Ik neem aan dat u zich even heeft versproken. Omdat
u nog zo jong bent, is u dat bij deze onmiddellijk vergeven.De heer Vliegenthart (SP):Dank u wel.De voorzitter:In hetzelfde interview zegt u ook dat de Eerste Kamer in tegenstelling
tot de Tweede Kamer niet "sexy" is en het niet zal worden. Dat is
zo en laten wij het vooral zo houden.Graag wens ik u van harte succes met al uw niet zo sexy, maar wel zeer
relevante werkzaamheden in de Eerste Kamer.Ik schors de vergadering enige ogenblikken om de gelegenheid te bieden
tot felicitaties.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De voorzitter:Het woord is aan de heer De Vries, die eveneens zijn maidenspeech zal
houden.De heer De Vries (PvdA):Mevrouw de voorzitter. De vorige spreker begon met de opmerking dat hij
de jongste is van deze Kamer, ik kan u verzekeren dat ik mij nog menig dag
erg goed voel.De regering heeft ons een notitie gestuurd en een aantal vragen beantwoord.
Daarvoor dank. Het doel van de notitie is om in overleg met de Eerste en Tweede
Kamer tot een nadere plaatsbepaling te komen. De notitie is dus volgens de
regering niet helemaal af.Ik zal eerst iets zeggen over de omschrijving van het onderwerp. Het coalitieakkoord
legt vast dat een adequaat volkenrechtelijk mandaat is vereist bij deelname
aan missies met inzet van Nederlandse militairen. Omdat het hier over volkenrecht
gaat, neem ik aan dat de regering van oordeel is dat ook militaire interventies
waarbij geen Nederlandse militairen zijn betrokken, op zo'n adequaat volkenrechtelijk
mandaat moeten berusten. Wat betekent het woord "adequaat" hier
eigenlijk? De regering probeert een voorbeeld te geven van een niet-adequaat
mandaat en schrijft dat het dit is "als een autorisatie van de Verenigde
Naties verlopen is en niet verlengd". Dat lijkt mij geen goed voorbeeld.
Volgens mij kan het woord "adequaat" beter geschrapt worden, want
een beetje adequaat en een beetje mandaat lijkt mij geen goede basis voor
besluitvorming.De notitie maakt overigens duidelijk dat de omschrijving in het coalitieakkoord
ook in andere opzichten niet erg precies is. Allereerst moet volgens de notitie
worden vastgesteld of geweldstoepassing en uitzending van militairen in overeenstemming
is met het internationale recht. Met andere woorden: is er een rechtsgrondslag?
Nederland hecht daar om twee redenen zeer veel betekenis aan: in de eerste
plaats vanwege de Grondwet, het bevorderen van de internationale rechtsorde,
en in de tweede plaats vanwege de reputatie van Den Haag als juridische hoofdstad
van de wereld. Wij zijn het daar uiteraard van harte mee eens. Een militaire
missie die in overeenstemming is met het internationale recht moet dus volgens
de regering voldoen aan twee te onderscheiden vereisten. Ten eerste is er
een rechtsgrondslag, want de hoofdregel is dat geweld in internationale verhoudingen
niet is toegestaan tenzij er een uitzondering van toepassing is. Ten tweede
is er een mandaat voor een missie. Dat betreft het verlenen van de opdracht
met daarin de politieke en militaire doelstellingen en de specifieke taakomschrijving.De notitie gaat over het verlenen van militaire steun, maar geeft aan
dat er een verband is met het verlenen van politieke steun "in
welke mate en op welke manier die dan ook verleend wordt". Politieke
steunverlening is van een andere orde dan deelname aan een militaire missie,
aldus de notitie, maar ook voor de politieke steunverlening is het bestaan
van een volkenrechtelijke rechtsgrondslag een vereiste. Kunnen de ministers
aangeven of dat volgens hen dezelfde rechtsgrondslag is als bij een militaire
missie?De hoofdregel is dat geweld in internationale relaties niet is toegestaan.
Deze regel kent twee mogelijke uitzonderingen die een rechtsgrondslag voor
militair optreden kunnen opleveren. De eerste is gelegen in artikel 51 van
het Handvest van de Verenigde Naties, dat het recht op individuele of collectieve
zelfverdediging erkent. De tweede algemeen aanvaarde uitzondering op het geweldsverbod
die een rechtsgrondslag oplevert, is toestemming, autorisatie, door de VN-Veiligheidsraad.
De Veiligheidsraad staat dan expliciet het gebruik van "all necessary
means" of "alle necessary measures" toe, sinds enige tijd,
want de Veiligheidsraad wil volgens de notitie zeker stellen dat in resoluties
die op hoofdstuk 7 van het Handvest zijn gebaseerd, waarin niet expliciet
een dergelijke machtiging tot geweldsgebruik wordt gegeven, geen impliciete
machtiging tot geweldsgebruik kan worden gelezen. Het komt mij overigens voor
dat dit al uit de tekst en de opbouw van hoofdstuk 7 van het Handvest helder
blijkt. Het hoofdstuk kent immers verschillende artikelen die expliciete besluitvorming
voor zowel niet-militaire als militaire maatregelen tegen staten inhouden.
Is de regering het met mij eens dat op basis van een resolutie die niet expliciet
het gebruik van geweld toestaat, nooit geweld mag worden gebruikt?Naast deze algemene rechtsgrondslagen zijn er nog enkele afgeleide rechtsgrondslagen
zoals een uitnodiging van het gastland of humanitaire interventies. De regering
meent dat in een humanitaire noodsituatie ingrijpen op politieke en morele
gronden nodig kan zijn. Mijn fractie volgt de regering hierin, maar realiseert
zich met de regering dat het inderdaad een nooduitgang betreft die slechts
in uitzonderlijke gevallen mag worden gebruikt.Dat geldt ook als in de VN-Veiligheidsraad één lid militair
ingrijpen in verband met een ernstige en grootschalige schending van mensenrechten
zou tegenhouden. Het gaat dan wel om uitzonderlijke omstandigheden, stelt
de regering, want er zijn grote gevaren, zoals misbruik, uitholling van het
geweldsverbod en ondergraving van de positie van de Veiligheidsraad. Hiermee
moet derhalve met de grootst mogelijke terughoudendheid worden omgegaan. Als
niet één maar een aantal permanente leden van de VN-Veiligheidsraad
zich tegen het gebruik van geweld tegen een ander land uitspreekt, kan in
elk geval van een rechtsgrond voor het optreden niet meer worden gesproken.
Vindt de regering dit ook?Mijn fractie kan zich in algemene zin goed vinden in datgene wat wel in
deze notitie staat, maar het heeft haar bevreemdt dat in het hele stuk, waarin
heel veel landen en heel veel interventies worden genoemd, het woord "Irak"
niet voorkomt, terwijl toch algemeen wordt aangenomen dat de afspraak in het
coalitieakkoord vooral met het begin van de oorlog tegen Irak te maken had.
Misschien vergis ik mij, maar als deze volkenrechtelijke analyse nog verder
wordt uitgewerkt, valt met name te denken aan een analyse van de geoorloofdheid
van de militaire aanval op Irak. Alvorens nog een aantal vragen aan de regering voor te leggen, merk ik
op dat de betekenis van de voorgelegde notitie natuurlijk in en aan de praktijk
moet worden getoetst. Dan wordt bepaald in welke mate regering en parlement
zich door het volkenrecht gebonden weten. Nederland, het land van Hugo de
Groot, heeft op dit gebied een imponerende geschiedenis. De notitie van de
regering vermeldt dan ook terecht de Grondwet en de reputatie van Den Haag
als de juridische hoofdstad van de wereld. Om die reden kan ik niet verhelen
dat de wijze waarop de minister van Buitenlandse Zaken zich kort geleden in
de Tweede Kamer bij herhaling over het volkenrecht en zijn beoefenaren uitliet,
mijn fractie in het verkeerde keelgat is geschoten. Op 4 april jongstleden
beantwoordt de minister de volgende vraag van de heer Pechtold: "Zegt
de minister van Buitenlandse Zaken nu dat er geen internationaal juridische
twijfels bestonden over een inval in Irak en de Nederlandse steun daarvoor?"
De minister antwoordt daarop: "Als je twee juristen bij elkaar zet, heb
je drie verschillende opvattingen. Minimaal twee, maar ik durf te zeggen vaak
zelfs drie!" Even later zegt hij: "Ik kan zo met een jurist komen
die zegt dat het niet legitiem is, maar ik kan er ook met een komen die zegt
dat het wel legitiem is." Weer even later zegt de minister: "De
discussie gaat nu over de vraag of dit onomstreden is of niet. Maar ook daarvoor
geldt wat ik eerder zei: als ik twee juristen haal, krijg ik drie meningen."Dit zijn laatdunkende opmerkingen over het recht en zijn beoefenaren en
roept de vraag op welke opvattingen de minister nu eigenlijk over het volkenrecht
heeft. Het lijkt mij moeilijk voor deze minister om geloofwaardig in het buitenland
Den Haag als juridische hoofdstad van de wereld aan te prijzen als zijn gesprekspartners
door hun ambassadeurs de Handelingen van de Tweede Kamer hebben laten bestuderen.
De kans daarop is waarschijnlijk gering, maar erg wervend klinkt het in ieder
geval niet: Kom naar Den Haag, u weet wel, de juridische hoofdstad van de
wereld, waar alle twee juristen drie meningen hebben! Het zou in dit perspectief
geen kwaad kunnen als de minister in deze Kamer zijn opvattingen over de betekenis
van het volkenrecht uiteen zou zetten. Bestaat dit volgens hem louter uit
elk wat wils, uit een juridische grabbelton voor politici die hun eigen gelijk
zoeken of erkent de minister dat ook hier sprake is van recht?Natuurlijk zijn er wel tegengestelde opvattingen. Juristen zijn zelfs
opgeleid in de wetenschap dat aan een zaak verschillende kanten kunnen zitten.
Het audi et alteram partem is voor iedereen die rechten studeert, een eerste
gebod. Altijd luisteren naar de andere kant, altijd kijken of er andere aspecten
aan een zaak zitten. Op een gegeven moment moet er echter een rechtsoordeel
geveld worden. Op grond van die rechtsoordelen en besluiten over verschillende
zienswijzen die met verschillende normen, waarden en belangen kunnen samenhangen,
ontwikkelt zich in de loop der tijd een vaste rechtsopvatting. Dat grote beschavingsproces
behoort niet door een minister te worden geridiculiseerd. Het is des te pijnlijker
dat dit gebeurd is in een debat over een oorlog waarvan de verschrikkingen
tot op de dag van vandaag hun nasleep hebben.Er is nog een ander punt waarvoor ik aandacht vraag. In de afgelopen tijd
zijn interne stukken die dienden ter voorbereiding van de besluitvorming in
de aanloop naar de oorlog in Irak bekend geworden. Dat hoort niet. Dat is te betreuren en dat moet worden tegengegaan. Ik ga vandaag niet
op die stukken in. Maar het antwoord van de regering op de vragen 14 en 15
lijkt mij niet juist. Er wordt herhaald wat de minister van Buitenlandse Zaken
eerder in de Tweede Kamer met klem heeft betoogd:"Ik kan niet genoeg
onderstrepen dat de regering verantwoording aflegt over beleidskeuzen die
worden gemaakt, maar niet over het interne proces dat aan die beleidskeuze
ten grondslag ligt." Het staat buiten kijf dat de regering zich voor
haar beleidskeuzen moet verantwoorden. De vraag of de interne voorbereiding
van deze beleidskeuze zorgvuldig is geweest, is uitzonderlijk relevant. Het
is het recht van de regering om elke intern aangedragen overweging of elk
intern aangedragen feit terzijde te leggen, maar zij hoort zich daarvoor wel
te verantwoorden. Het is in een volwassen democratie niet goed genoeg om te
zeggen dat men een oorlog politiek steunt en voor dat standpunt steun krijgt
van een meerderheid in de Kamer. Aanhangers van een andere zienswijze hebben
er recht op, te vernemen waarom de regering hun feiten en inzichten heeft
verworpen. Parlement en bevolking horen ook inzicht te hebben in de afweging
die de regering heeft gemaakt en op grond waarvan zij bepaalde feiten of opvattingen
heeft afgewezen, dan wel aanvaard. Dit klemt te meer als het om besluiten
gaat met de meest ingrijpende gevolgen en waarbij tijdens de afwegingsperiode
ook naaste bondgenoten zoals Duitsland en Frankrijk de argumentatie om een
oorlog te beginnen niet deugdelijk achtten. Alleen de eigen opvatting uitdragen,
is ook niet goed genoeg wanneer de secretaris-generaal van de Verenigde Naties–
die ik gemakshalve in dit opzicht maar als een volkenrechtelijk expert beschouw –
verklaart dat de oorlog waaraan de regering steun verleende, illegaal was.Het punt dat ik wil maken, is dit. De argumentatie die tot steun aan een
oorlog heeft geleid, hoort niet alleen de eigen keuze te verdedigen, maar
ook en vooral tegengestelde opvattingen op z'n minst met argumenten te weerleggen
en waar mogelijk te ontzenuwen. De regering had zelf volledige openheid behoren
te geven over haar opvattingen en de opvattingen van anderen. Wellicht wezen
die in een andere richting, maar zij had zelf moeten aangeven waarom zij daaraan
geen gevolg wilde verbinden. Als de regering dat had gedaan, had zij niet
alleen de rijksrecherche moeten vragen om lekken op te sporen, maar had zij
ook – zonder de indruk te wekken betrapt te zijn – gewoon kunnen
wijzen op de zorgvuldige manier waarop zij zelf tot het besluit was gekomen.
Dat was sterk geweest. Het wegstoppen van andere opvattingen en het betreuren
dat zij toch bekend geworden zijn, is zwak.Een onzorgvuldig besluit kan onder omstandigheden goed uitpakken en een
zorgvuldig besluit kan ook wel eens slecht uitpakken, maar die constatering
kan natuurlijk niet tot de conclusie leiden dat je besluiten niet zorgvuldig
hoeft te nemen en ook niet tot de conclusie dat een kabinet zich niet voor
de wijze waarop een afweging heeft plaatsgehad, hoeft te verantwoorden. Dit
is niet nieuw. De ministers zijn er toch mee bekend dat bij parlementaire
enquêtes alle interne documenten, ook die waaruit ambtelijke adviezen
blijken, worden opgevraagd. De bewindspersonen hebben zich zo nodig te verantwoorden
voor de wijze waarop zij met die opvattingen of feiten zijn omgegaan. Dat
is allemaal gebaseerd op hetzelfde artikel 68 van de Grondwet dat ook de dagelijkse
informatierelatie tussen regering en parlement bepaalt. De beginselen van
behoorlijk bestuur vragen een zorgvuldige verantwoording en onderbouwing van
overheidsbesluiten. Die beginselen gelden ook voor een kabinet, zeker als
over het steun aan een oorlog beslist. Het lekken van interne documenten moet
altijd worden tegengegaan. Maar het publiek afleggen van verantwoording, ook
over afgewezen opvattingen en feiten, dient onder alle omstandigheden plaats
te vinden.Voorzitter. Tot slot heb ik nog twee vragen. Ik heb bij de aanvang van
mijn bijdrage gesteld dat het in dit debat niet gaat over de wenselijkheid
van een onderzoek naar de besluitvorming met betrekking tot de oorlog tegen
Irak. Ik moet eigenlijk zeggen dat ik dat niet gesteld heb omdat anderen dat
al gesteld hadden. Ik heb dat weggelaten. Wij spreken nu alleen over de notitie
van de regering. De betekenis van de opvattingen die de regering heeft neergelegd
in de notitie kan natuurlijk niet worden vastgesteld zonder de beantwoording
van de vraag hoe de regering oordeelt over de volkenrechtelijke grondslag
voor die oorlog. Paste de oorlog tegen Irak in de kaders die deze notitie
aangeeft? Was er een rechtsgrond die de regering noodzakelijk vindt zonder
dat door de VN-Veiligheidsraad expliciet tot gebruik van geweld was gemachtigd?
Is het juist dat er helemaal geen mandaat was, terwijl de regering dat noodzakelijk
vindt? Hoe kan de minister-president spreken van een adequaat volkenrechtelijk
mandaat als er helemaal geen mandaat is geweest?In de Tweede Kamer is de vraag gesteld of de Nederlandse regering ruimte
zag voor een aanvalsoorlog tegen Iran. Het is algemeen bekend dat de mogelijkheid
daarvan zonder veel schroom door sommigen wordt geopperd. De minister heeft
aanvaarding van de desbetreffende motie ontraden in afwachting van de thans
voorliggende notitie. Vandaag kan hij dus in alle scherpte de vraag beantwoorden
of de constatering van de heer Wilders dat volgens de minister een aanvalsoorlog
tegen Iran volkenrechtelijk ook zonder expliciete machtiging van de VN-Veiligheidsraad
rechtens mogelijk is en derhalve ook politiek en militair gesteund kan worden,
juist is.Voorzitter. Wij wachten de reactie van de regering af.De voorzitter:Mijnheer De Vries, ik citeer: "Ons systeem lokt voorleesvergaderingen
uit omdat de gehele Kamer zich richt tot de regering. Er wordt nauwelijks
iets gedaan aan echte politiek. Niet in die zin dat er strategieën, methodieken
en doeleinden worden ontworpen. Politiek bestaat voornamelijk uit sussen,
soezen, overtuigen en kalmeren." Dit zijn uw woorden, die herhaaldelijk
zijn terug te vinden in de ontelbare interviews die u heeft gegeven in de
afgelopen 35 jaar dat u actief bent in de politiek. En toch blijft u pogen,
daarin verandering te brengen; nu in de Eerste Kamer en vandaag met uw inbreng
in het debat over het volkenrechtelijk mandaat bij de uitzending van militairen.
Ik feliciteer ook u van harte met uw maidenspeech. Ik zou kunnen zeggen: u
wordt op uw wenken bediend, want u had voor uw debuut als senator wellicht
geen beter onderwerp kunnen treffen. Maar wie weet, misschien heeft u het
er ook een beetje toe geleid.Uw wens om in de politiek vooral te debatteren over de toekomst, over
langetermijnthema's zoals integratie, de toekomst van het Koninkrijk en de
toekomst van Europa, kunt u zelf hier mede in vervulling doen gaan. U heeft al een lange politieke en bestuurlijke carrière achter
de rug. Die heeft zich in zodanige openbaarheid afgespeeld dat deze van mijn
kant nauwelijks toelichting meer behoeft. Opvallend in die carrière
is dat u vrijwel overal voor gevraagd bent en dat u sommige functies eigenlijk
liever niet wilde vervullen. "Het is een eer om gevraagd te worden en
een zegen om die beker aan je voorbij te zien gaan", zo spreekt u in
menig interview over het ministerschap. Maar van u stamt ook de uitspraak
dat het "Kamerlidmaatschap de mooiste baan is als je van mensen en politiek
houdt". En dat doet u. U heeft ooit voor de politiek gekozen en bedrijft
haar nog steeds met passie, al schijnt u aan het begin van uw carrière
ook wel eens getwijfeld te hebben of u niet liever in de wetenschap was verdergegaan
of zelfs toneelspeler was geworden. Niet velen weten dat u nog van andere
markten thuis bent. Zo bent u bezig, een thriller te schrijven en bent u lid
van het Goethetrio. Ook maakt en zingt u eigen liederen. Maar een zwanenzang,
mijnheer De Vries, zullen wij hier voorlopig niet van u horen. Niet zingend,
maar debatterend op het scherpst van de snede zullen wij u hier meemaken.
Dat maakt u meer dan van harte welkom in deze Kamer. Ik heet u in het bijzonder
welkom als Ondervoorzitter van deze Kamer en wens u veel succes in de senaat
toe.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Mevrouw Böhler (GroenLinks):Voorzitter. Toen ik een tijdje geleden een college internationaal recht
gaf, vroeg ik na afloop aan de studenten waarom zij zich eigenlijk wilden
toeleggen op het internationaal publiek recht of volkenrecht. Een antwoord
van één student is mij in het bijzonder bijgebleven. Hij zei:
weet u, in het internationaal recht is zo weinig gecodificeerd en zo veel
onduidelijk, dat ik denk dat het niet zo moeilijk is om de tentamens te halen.
Ik betwijfel een beetje of dit een goed uitgangspunt is voor een succesvolle
studie, maar in zekere zin heeft deze student wel een punt. Anders dan wij
het gewend zijn in het nationale recht, is in het internationale recht heel
veel niet gecodificeerd, dat wil zeggen opgeschreven. Een groot deel van het
internationaal recht bestaat uit ongeschreven gewoonterecht. Dat maakt het
niet altijd even gemakkelijk om vast te stellen wat nu op een bepaald moment
als geldend recht mag worden beschouwd en wat nog niet of niet meer. Hier
komt bij dat wij juristen – en ik spreek uit ervaring – van nature
eigenwijs en betweterig zijn. Anders dan mijn voorganger, de geachte collega
De Vries, moet ik de minister tot op zekere hoogte dan ook gelijk geven als
hij zegt dat als je twee juristen bij elkaar zet, je drie verschillende opvattingen
hebt. Natuurlijk komt dit de discussie alleen maar ten goede!Het internationaal recht is recht in ontwikkeling, recht dat soms moeilijk
is uit te leggen of voor velerlei uitleg vatbaar is. Het coalitieakkoord,
dat beschrijft dat er een vereiste is van een adequaat volkenrechtelijk mandaat,
is eigenlijk geheel in de traditie van het internationaal recht. Deze zin
is namelijk voor velerlei uitleg vatbaar. Dat brengt mij meteen tot de eerste
vraag. In de notitie die de regering ter beschikking heeft gesteld over het
mandaat en de rechtsgrondslag wordt terecht een onderscheid gemaakt tussen
de rechtsgrondslag en het mandaat. Het mandaat ziet op de concrete militaire
invulling, de politieke doelstelling en de militaire doelstelling van een
missie en heeft dus niet direct iets te maken met de rechtsbasis. Zie ik het
goed dat het begrip "adequaat volkenrechtelijk mandaat" zeer veel
ruimer is dan hetgeen in het Toetsingskader 2001 is vastgelegd, namelijk dat
militaire missies in overeenstemming moeten zijn met het internationaal recht?Het internationaal recht kent twee algemeen aanvaardbare uitzonderingen
op het geweldverbod: het recht op zelfverdediging en een machtiging door de
Veiligheidsraad. Het recht op zelfverdediging, zoals neergelegd in artikel
51 van het Handvest, omvat zowel een individueel als een collectief zelfverdedigingsrecht.
Wat dat betreft is mijn fractie het eens met wat in de notitie staat. Niet
voor niets verwijst bijvoorbeeld artikel 5 van het Noord-Atlantisch Verdrag
uitdrukkelijk naar artikel 51 van het Handvest. Ingewikkeld wordt het zelfverdedigingsrecht
echter als je kijkt naar de reikwijdte. Dan heb ik het met name over de vraag
in hoeverre preëmptief optreden ook gedekt is door het zelfverdedigingsrecht.
In juli 2004 hebben de Adviesraad en de Commissie hierover gezamenlijk uitgebreid
advies uitgebracht. De regering is daar minder duidelijk over in de notitie
Mandaat en rechtsgrondslag. Daarom heb ik nog een aantal aanvullende vragen
over het zelfverdedigingsrecht.Is de regering het met mij eens dat preëmptief niet hetzelfde is
als preventief? Hoe zit het met de zogenoemde Carolinecriteria? Deze worden
wel in de notitie genoemd. Het gaat om de necessity of self-defence, instant,
overwhelming, leaving no choice of means, and no moments for deliberation.
Deze zijn gelinkt aan het preëmptieve optreden. Gelden deze dan ook voor
een eventueel preventief verdedigingsrecht? In een brief van 29 oktober
2004 van de regering aan de Tweede Kamer wordt gesteld dat de Carolinecriteria
een nuttig handvat bieden, maar dat zij op termijn wellicht nader moeten worden
verfijnd. Aan de andere kant wil de regering geen toetsingskader in het leven
roepen voor het preventieve of preëmptieve optreden. Maar wat betekent
dan verfijning? Waar ligt precies de grens voor de regering voor een optreden
als er nog geen aanval gaande is?Ik kom tot een ander punt dat te maken heeft met het recht op zelfverdediging.
In de notitie komt de regering tot de conclusie dat het recht op zelfverdediging
ook twee afgeleide rechtsgrondslagen biedt, namelijk de uitnodiging door een
gastland en de verdediging van eigen onderdanen in het buitenland. Jammer
genoeg is de notitie hier heel kort over. Een aantal vragen wordt dan ook
niet beantwoord, bijvoorbeeld wat de uitnodiging door het gastland betreft.
Hoe staat het met de vereiste legitimiteit van de regering die uitnodigt?
Als illustratie een voorbeeld uit 1979 toen de Russische troepen Afghanistan
binnenliepen. Dat was op uitnodiging van de toenmalige premier Babrak Karmal.
Je kunt je niettemin afvragen of dat een legitiem optreden was. Graag hoor
ik de visie van de regering hierover.Ik heb ook een aantal vragen met betrekking tot de verdediging van eigen
onderdanen in het buitenland. Dit is volkenrechtelijk een betwist standpunt.
Israël en de Verenigde Staten zien dat heel ruim en laten militair optreden
ter bescherming van onderdanen in het buitenland zonder meer toe. Algemeen
aanvaard is eigenlijk alleen maar de evacuatie van eigen onderdanen en de
bevrijding van gijzelaars. Graag hoor ik of de regering dit
beperkte standpunt huldigt of het eens is met het veel bredere standpunt van
Israël en de Verenigde Staten, namelijk dat de verdediging van eigen
onderdanen in het buitenland in het algemeen militair ingrijpen rechtvaardigt.Voorzitter. Dan kom ik tot de tweede mogelijke rechtsbasis voor militair
ingrijpen, namelijk de resolutie van de Veiligheidsraad. Een dergelijke resolutie
geeft een machtiging aan de lidstaten. Soms ook in termen geformuleerd van "coalition
of the able and the willing". De Veiligheidsraad hanteert hierbij eigenlijk
altijd een standaardformulering, namelijk "the Security Council authorizes
Member States to use all necessary means to restore international peace and
security in the area". Terecht wijst de notitie erop dat een expliciete
machtiging vereist is. Ik sluit mij graag aan bij de vraag die de heer De
Vries hierover stelde. Ik denk dat het een open deur is, maar ik vraag de
ministers toch om expliciet uit te leggen of ik goed heb begrepen dat wat
in de notitie staat, namelijk dat er een expliciete machtiging vereist is,
daadwerkelijk ook het standpunt van de regering is.Dan kom ik op het volgende punt en dan wordt het meteen veel moeilijker.
Dat is namelijk de situatie dat er geen resolutie van de Veiligheidsraad is
en dat er ook geen sprake is van zelfverdediging. De notitie spreekt in dit
verband met name over het humanitair ingrijpen. Daar wil ik mee beginnen.
Het uitgangspunt van mijn fractie is dat humanitair ingrijpen zonder machtiging
van de Veiligheidsraad niet rechtmatig is. Mogelijk is het wel legitiem. Dat
is een ander punt, waar ik straks op inga. Deelt de regering dit uitgangspunt
dat humanitair ingrijpen zonder resolutie volkenrechtelijk onrechtmatig is?
De notitie is daar namelijk een beetje onduidelijk over. Het lijkt erop alsof
humanitair ingrijpen, ook zonder resolutie, als een aparte rechtsgrondslag
wordt gezien. De uitleg over humanitair ingrijpen staat namelijk onder het
kopje "Andere rechtsgrondslagen". Ik begrijp in dit verband een
aantal verwijzingen in de notitie niet helemaal. Onder andere wordt verwezen
naar de "responsibility to protect" en in dit verband naar de uitkomst
van de World Summit in 2005, het slotdocument. De regering weet ongetwijfeld
dat de draft van de resolutie expliciet ruimte liet voor humanitaire interventie
zonder resolutie, maar dat dit niet het geval is in het definitieve document.
Kan de regering uitleggen waarom er toch in het kader van het vraagstuk van
humanitaire interventie in de notitie wordt verwezen naar dit slotdocument?Eenzelfde vraag heb ik bij de verwijzing naar de genocide-uitspraak van
de ICJ van 26 februari van dit jaar. Ook daarin wordt expliciet gesteld
dat iedere humanitaire interventie binnen de grenzen van het geldende volkenrecht
moet plaatsvinden. Dat betekent: met een resolutie van de Veiligheidsraad.
Ik krijg ook graag nadere uitleg van de ministers waarom de regering, althans
dat heb ik uit de notitie begrepen, in de uitspraak van de ICJ een reden ziet
om humanitaire interventie zonder resolutie als een rechtsgrondslag te beschouwen.
De literatuurverwijzingen dateren namelijk allemaal uit 1999. Er wordt met
name uitgebreid verwezen naar artikelen van Cassese. De literatuur uit 1999
stond in het licht van wat er in Kosovo is gebeurd.In de notitie concludeert de regering dat nog steeds niet algemeen is
geaccepteerd dat humanitaire interventie zonder resolutie is toegestaan. Dat
is een understatement. Humanitaire interventie zonder resolutie is naar geldend
volkenrecht gewoon onrechtmatig. Mijn vraag in dit verband is niet alleen
of de regering dat ook zo ziet. Die vraag heb ik al gesteld. Mijn vraag is
ook of de regering, indien ze vindt dat humanitaire interventie zonder resolutie
moet kunnen en het met mij eens is dat Nederland als hoeder van de internationale
rechtsorde een bijzondere taak heeft, niet stappen moet zetten om het internationale
recht vooruit te helpen. Met andere woorden, moet de regering geen stappen
zetten om humanitaire interventie tot erkend gewoonterecht te maken? Welke
stappen denkt de regering hier te zetten? Op langere termijn is het zeker
beter dat humanitaire interventie rechtmatig wordt, zo men dat wil. Maar goed,
de regering huldigt een ander standpunt en zegt dat onder bepaalde omstandigheden
humanitaire interventie zonder resolutie in ieder geval legitiem kan zijn.
Ook dat standpunt roept vragen op.Legitimiteit heeft twee aspecten. Het eerste aspect is de reden voor ingrijpen:
grootschalige, ernstige schendingen van fundamentele mensenrechten, in het
bijzonder het recht op leven en het recht op lichamelijke integriteit. Wij
denken vooral aan genocide (Rwanda) en aan oorlogsmisdrijven. De regering
is evenwel niet expliciet in de notitie. Ik vraag mij dan ook af of de regering
ook andere schendingen van fundamentele rechten als basis ziet voor humanitair
ingrijpen, bijvoorbeeld structurele schendingen van andere rechten, zoals
het fair trialbeginsel en de vrijheid van meningsuiting. Ik hoor graag van
de regering hoe ze het vereiste van fundamentele mensenrechten interpreteert.Het tweede aspect van legitimiteit is draagvlak. Daarvan wordt ook gerept
in de notitie, maar ook dat is niet helemaal helder. Wanneer is er sprake
van internationaal draagvlak? Hoe wordt dat gemeten? Als wij aan Kosovo terugdenken,
weten wij allemaal nog dat er toen grote onduidelijkheid was of er überhaupt
internationaal draagvlak was. In ieder geval denk ik dat de regering het met
mij eens zal zijn dat als je ervan uitgaat dat humanitaire interventie zonder
resolutie weliswaar niet rechtmatig is, maar toch gelegitimeerd kan zijn,
inzake een dergelijke interventie grote terughoudendheid moet worden betracht,
juist vanwege het gevaar van misbruik en het gevaar van een te ruime interpretatie.In dit verband heb ik nog een aanvullende vraag over de mogelijkheid om
ook zonder resolutie tot militair ingrijpen te komen, want in de notitie is
alleen sprake van humanitaire interventie, maar er zijn natuurlijk ook situaties
denkbaar waarin een resolutie tegen bijvoorbeeld Iran in de Veiligheidsraad
op een veto stuit, terwijl die niets te maken heeft met humanitaire interventie.
Zou in de ogen van de regering in dat geval ook militair ingrijpen als adequaat
en volkenrechtelijk mogelijk gelden? Welke rol ziet de regering in dit verband
weggelegd voor de Algemene Vergadering? Ik denk aan de Uniting for Peaceresolutie
uit 1950 waarin expliciet staat dat ook de Algemene Vergadering een rol kan
spelen?Tot slot heb ik nog een aanvullende vraag die de politieke of logistieke
steun betreft. Het Toetsingskader 2001 is heel duidelijk alleen maar van toepassing
op militair ingrijpen. Er staat evenwel ook in dat het toetsingskader op grond
van nieuwe ontwikkelingen en lessons learned kan worden aangepast. Is de regering
van mening dat het toetsingskader moet worden aangepast in die zin dat het
ook toepasbaar moet zijn op politieke of logistieke steun?
Ik zie met grote belangstelling uit naar het antwoord van de ministers.De heer Kuiper (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. Ik spreek mede namens de fractie van de SGP.De beroemdste passage uit het Handvest van de Verenigde Naties is vermoedelijk
de openingszin waarin wordt uitgesproken dat de volken vastbesloten zijn de
komende geslachten te behoeden voor de gesel van de oorlog. Het is niet moeilijk
om cynisch te doen over wat er met de wereld sinds juni 1945 is gebeurd. De
gesel van de oorlog is niet opgehouden. Honderden oorlogen en conflicten getuigen
daarvan. De periode van de Koude Oorlog, ook wel aangeduid als de Derde Wereldoorlog,
heeft meer slachtoffers geëist dan de Eerste en de Tweede Wereldoorlog
bij elkaar. Vlak voor zijn dood in 1992 zei de Britse filosoof Isaiah Berlin:
I look back on the twentieth century as the most terrible century in Western
history.Toch begon bij velen vanaf 1990 het beeld te kenteren. Het einde van de
Koude Oorlog ging gepaard met verwachtingen van een nieuw tijdperk. De Amerikanen
voedden het optimisme over de mogelijkheid van een nieuwe meer democratische
wereldorde. Beyond containment lies democracy, verklaarde minister James Baker
in 1990. Promotie en verbreiding van de democratie waren het grote doel van
de buitenlandse politiek van president Clinton. De gesel van de oorlog werd
er niet mee weggenomen, zo bleek al spoedig. Nieuwe conflicten deden zich
voor en ook nieuwe soorten van conflicten. De meest bepalende deden zich voor
met de wereld van de islam, die zich teweerstelt tegen de invloed van het
Westen. Samuel Huntington heeft de aandacht gevestigd op de betekenis van
identiteit in hedendaagse conflicten, ook binnen landen zelf. De oorlog in
Irak is problematisch geworden vanwege de sjiitisch-soennitische tegenstellingen.Het is niet moeilijk om cynisch te doen over een wereld die blijvend in
conflict is. Maar cynisme is een houding zonder enig perspectief. Er is wel
degelijk vooruitgang geboekt in de opbouw van een internationale rechtsorde
en daarin heeft de VN een positieve rol gespeeld. De vermindering en preventie
van interstatelijke conflicten, het verbod op de productie en het gebruik
van massavernietigingswapens, de inspanningen om vrede te brengen en te bewaren,
de berechting van oorlogsmisdadigers en genocideplegers behoren daartoe. Deze
ontwikkeling verdient krachtige ondersteuning. Men kan wijzen op de principiële
zwakte van internationale politieke instellingen die op de naleving van internationale
afspraken toezien, maar de opbouw van een internationale rechtsorde sterkt
het besef dat er ook in de volkenwereld morele noties zijn die niet mogen
worden geschonden. Het volkenrecht geeft vorm aan morele opvattingen en de
verdere ontwikkeling daarvan is in een globaliserende wereld van het hoogste
belang. Verheugend is dat na de Koude Oorlog er meer internationale politieke
aandacht is gekomen voor de humanitaire dimensie van conflicten en dat er
meer ruimte is ontstaan voor humanitaire interventies. De felheid waarmee
hedendaagse identity wars worden uitgevochten (zie Irak, de Palestijnse gebieden,
Afghanistan en Sri Lanka) maakt het meer dan ooit nodig, te blijven werken
aan de ontwikkeling van internationaal recht. Daarbij hoort ook de bereidheid
om de internationale rechtsorde met militaire middelen te beschermen en te
bewaken.Wij spreken vandaag over de rechtsgrondslag en het mandaat van internationale
missies met Nederlandse militairen. In het coalitieakkoord werd gerept van
een benodigd adequaat volkenrechtelijke mandaat. De benadering die nu uiteengezet
wordt in de regeringsnotitie spreekt onze fracties aan, al blijft het begrip
adequaat ruimte bieden voor politieke interpretatie. Als wij adequaat vertalen
met gepast – ik heb blijkbaar een ander woordenboek geraadpleegd dan
collega Vliegenthart – kunnen wij ons afvragen wat een gepast volkenrechtelijk
mandaat is. Het belangrijkste is natuurlijk de vraag wat wij in deze Kamer
met deze exercitie willen. In welk perspectief moeten wij dit debat zien?
Wat onze fracties betreft gaat het om verheldering van de volkenrechtelijke
condities waaronder Nederland in de toekomst blijft bijdragen aan internationale
missies, bij voorkeur humanitaire missies. Er is echter ook het perspectief
van de achteruitkijkspiegel waarin wij vooral zien wat er in 2003 is gebeurd
toen de VS en Groot Brittannië Irak binnenvielen en Nederland daaraan
politieke steun gaf. Daarover zal ik aan het slot van mijn bijdrage nog kort
iets zeggen.Ik wil enkele opmerkingen maken over de notitie. Ik onderstreep dat Nederland
met Den Haag als hoofdstad van het internationale recht, een bijzondere verplichting
heeft ten aanzien van de naleving van dat internationale recht. Nederland
moet zich uit dien hoofde goed rekenschap geven van de volkenrechtelijke grondslag
voor het eigen internationale optreden. Dit geeft in het algemeen al een zekere
politieke gedragslijn. Hiermee is echter nog niets gezegd over de concrete
afwegingen. In de notitie wordt terecht gesteld dat deze altijd plaatsvinden
in een politieke context en met het oog op de feitelijke omstandigheden. Soms
is handelen geboden en blijkt het morele inzicht dat erin gevolgd wordt, alleszins
legitiem. Soms worden gemaakte keuzen achteraf gerechtvaardigd en wordt er
getoetst aan wat gewoonterecht is geworden.Een voorbeeld hiervan is de interventie van Vietnam in Cambodja in 1979
die een einde maakte aan de genocide en het bewind van Pol Pot. Deze interventie
vond plaats zonder VN-mandaat, maar werd niet veroordeeld en kon worden bestempeld
als een humanitaire interventie. Een ander voorbeeld is de operatie Provide
Comfort in april 1991 toen de Amerikanen in de nasleep van de eerste Golfoorlog
veilige zones inrichtten voor de door Saddam Hoessein bedreigde Koerden in
het noorden van Irak. Dit was een humanitaire interventie waarvoor pas achteraf
de regelingen met de VN werden getroffen. Dergelijke situaties hebben zich
vaker voorgedaan, in Kosovo maar ook tijdens de tweede Golfoorlog in 2003.In de notitie van het kabinet staat dat het niet uitgesloten is dat zich
situaties zullen voordoen waarbij in laatste instantie gebruik van militair
geweld noodzakelijk is om een einde te maken aan een humanitaire noodsituatie
terwijl daarvoor geen duidelijke rechtbasis bestaat, bijvoorbeeld doordat
de Veiligheidsraad niet tot een resolutie kan komen. Kan in dit uiterste geval
een beroep worden gedaan op artikel 24 van het Handvest van de VN? Om een
snel en doeltreffend optreden van de VN te verzekeren, zo wordt gesteld in
artikel 24, dragen de leden de verantwoordelijkheid voor de handhaving van
de internationale vrede en veiligheid in de eerste plaats op
aan de Veiligheidsraad. Wat betekent hier "in de eerste plaats"?
Laat dit niet de mogelijkheid open voor andere leden bij de handhaving van
vrede en veiligheid wanneer de Veiligheidsraad in gebreke blijft? Dit zou
betekenen dat andere leden de verantwoordelijkheid op zich nemen als de situatie
snel en doeltreffend optreden vereist. Inderdaad zou hier ook een rol zijn
weggelegd voor de Algemene Vergadering.Voor de verheldering van ons inzicht in een gepast volkenrechtelijk mandaat
vraag ik naar de mening van de regering over een morele plicht tot interventie.
Ik zei al dat het verheugend is dat er in de laatste decennia meer aandacht
is ontstaan voor de humanitaire dimensie van conflicten. Er is meer aandacht
ontstaan voor het kwaad van genocide en de noodzaak om die in een vroeg stadium
een halt toe te roepen. Meer landen hebben het genocideverdrag na afloop van
de Koude Oorlog ondertekend, waaronder de VS. Het genocideverdrag wijst op
de plicht van staten om het recht op leven te beschermen en het recht van
mensen om beschermd te worden. Hier wordt iets wezenlijks uitgedrukt, namelijk
dat staatssoevereiniteit geen bescherming biedt aan regeringen die in eigen
land de bevolking rechtstreeks bedreigen. Hier wordt ook uitgedrukt dat non-interventie
in bepaalde situaties niet alleen nalatig maar ook verwijtbaar kan zijn. Graag
zou ik over deze ontwikkeling in het internationale rechtsbesef de visie van
de regering vernemen.Ik sluit af met enkele opmerkingen over de oorlog tegen Irak in 2003.
De discussie daarover hangt als een wolk boven onze gedachtewisseling vanavond.
Sommigen zouden deze casus verder onderzocht willen hebben met het oog op
de vraag of hier sprake was van een gepast volkenrechtelijk mandaat. Aan de
oorlog lag geen VN-resolutie ten grondslag al hebben de VS ernstig geprobeerd
om de Veiligheidsraad hiertoe te bewegen. De keuze van de rechtsgrond, namelijk
de productie en het bezit van massavernietigingswapens, had hier alles mee
te maken. Waarschijnlijk zouden een andere redenering en een andere rechtsgrond –
president Clinton had een beleid gericht op "regime change" –
door een veto zijn getroffen. Dat Saddam Hoessein chemische wapens bezat,
bleek uit het gebruik ervan tegen onder meer de Koerden.Ik meen dat de invasie in Irak in een bredere context moet worden bezien.
Irak stond sinds het einde van de eerste Golfoorlog onder het toezicht van
de VN. Er waren in 1991 economische sancties getroffen die als doel hadden
om het bewind van Saddam Hoessein te ontwapenen. Deze economische sancties
waren ernstig in hun soort en troffen de bevolking bijzonder zwaar. De VN
wilde ze opheffen als voldoende duidelijk was geworden dat Saddam Hoessein
zich had ontdaan van biologische en chemische wapens. Wapeninspecteurs werden
echter voortdurend tegengewerkt en hen werd zelfs de toegang tot het land
ontzegd. Intussen leed de bevolking onder het handelsembargo. Honderdduizenden
bezweken door gebrek aan voedsel en medicijnen; in een VN-rapport wordt gesproken
over een miljoen mensen. Hiervoor was niet de VN verantwoordelijk, maar Saddam
Hoessein. De feitelijke omstandigheden van een onwillig, onberekenbaar en
misdadig bewind moeten worden meegewogen bij de beoordeling of het optreden
van de VS en groot Brittannië rechtmatig was.De tweede Golfoorlog maakte een einde aan dit bewind en uit humanitair
en militair oogpunt was dit alleszins te rechtvaardigen. De rechtvaardigingsgrond
echter die was gekozen, namelijk de productie en het bezit van massavernietigingswapens,
bleek naderhand niet de juiste argumentatie te verschaffen voor de oorlog,
maar daarmee is niet gezegd dat er geen goede gronden waren voor die oorlog.Ik wil nog wijzen op de handelwijze van de VN in dezen. Op 22 mei
2003 werden door de Veiligheidsraad in resolutie 1483 de economische sancties
tegen Irak opgeheven en werd het gezag over Irak in handen gesteld van de "occupying
powers" die samen met de bevolking van Irak een internationaal erkende
regering zouden moeten gaan vormen. Daarmee deed de VN wat hij deed met betrekking
tot Cambodja in 1979 en Kosovo in 1999; hij legitimeerde achteraf de "regime
change" die hij niet op eigen kracht had kunnen bewerken.De heer Koffeman (PvdD):Mevrouw de voorzitter. Een adequaat volkenrechtelijk mandaat lijkt een
begrip met een weinig eenduidige betekenis. Het roept vragen op zoals de vraag
of er ook inadequate volkenrechtelijke mandaten zijn en hoe adequaat en inadequaat
in dat geval van elkaar te onderscheiden zijn.Een woord dat bij de beantwoording van die vragen regelmatig opduikt is
toetsingskader. Wanneer is de aanwezigheid van Nederlandse militairen in het
buitenland gelegitimeerd? Wat is de betekenis in dit kader van het VN Handvest?
Wanneer is expliciet de autorisatie van de Verenigde Naties of de Veiligheidsraad
noodzakelijk? Wanneer is het voldoende een mandaat te hebben van de regionale
veiligheidsorganisatie? Als dit laatste geldt voor vredeshandhavende missies
in het kader van vreedzame geschillenbeslechting, ontstaat er nogal wat ruimte
om missies vooral onder die noemer te rangschikken.Wanneer in het Toetsingskader 2001 het expliciete vereiste is opgenomen
dat uitzending van militairen in overeenstemming moet zijn met het internationale
recht, hoe handhaven wij dit internationale recht dan? Hoe valt dit te rijmen
met de internationale verdeeldheid die sinds 2003 bestaat over de rechtsgrondslag
voor de militaire inval in Irak? Wat is de feitelijke waarde van de eis tot
overeenstemming met het internationale recht, als niet duidelijk is wie dit
zou moeten beoordelen, wie dit zou kunnen beoordelen, wat de eventuele consequenties
zouden moeten zijn van het niet voldoen aan die eis en op welk moment een
en ander getoetst zou moeten worden? Op welk moment zouden tussentijdse wijzigingen
in de situatie kunnen of moeten leiden tot een nieuwe toets?Den Haag huisvest het Internationale Gerechtshof, maar het lijkt niet
erg bereid tot een toets van het eigen handelen. We gingen naar Afghanistan
om het land weer op te bouwen, maar het lijkt wel oorlog. We gingen naar Irak
op basis van vermoedens en beweringen die tussentijds goeddeels onjuist zijn
gebleken. In een bijlage van de NRC van afgelopen zaterdag wordt pijnlijk
duidelijk dat Irak de laatste decennia weliswaar geen fijn land was om in
te leven, maar na onze geallieerde tussenkomst is verworden tot een hel op
aarde. Mensen die onder het regime van Saddam Hoessein werden gemarteld, geven
aan dat leven onder Saddam veruit was te verkiezen boven het leven in het
huidige Irak. Wie kan, pakt zijn biezen en vlucht naar Syrië. Die situatie
is ontstaan onder de vlag van wat een "adequaat volkenrechtelijk
mandaat" wordt genoemd. Als dit het resultaat kan zijn van een adequaat
volkenrechtelijk mandaat, is er alle aanleiding om dat mandaat eens kritisch
tegen het licht te houden.Het is te betreuren dat er aan de overzijde geen meerderheid was te vinden
om dit te doen in de vorm van een parlementaire enquête naar de oorlog
in Irak. Wij zijn niet in Irak in het kader van zelfverdediging en wij hebben
geen mandaat van de VN om daar te zijn. Dat er nogal wat is misgegaan in Irak,
en nog steeds misgaat, is veel mensen duidelijk. Een onafhankelijk onderzoek
daarnaar kan wel plaatsvinden in het Verenigd Koninkrijk en in de Verenigde
Staten, maar zit er vooralsnog voor ons land niet in; niet omdat de meerderheid
van de bevolking dat niet zou willen, niet omdat de meerderheid van de Tweede
Kamer dat niet zou willen, maar omdat in het regeerakkoord is afgesproken
dat we het daar beter niet meer over kunnen hebben. Een debat over een adequaat
volkenrechtelijk mandaat kan alleen maar zin hebben als er deugdelijke toetsingskaders
zijn om het adequate karakter van een volkenrechtelijk mandaat te meten en
wanneer de bereidheid bestaat om in voorkomende gevallen van zo'n toetsingskader
gebruik te maken. Zolang wij geweld gebruiken buiten onze landsgrenzen zonder
daarover in eigen land verantwoording te willen afleggen, gaan wij op een
niet-adequate manier om met het volkenrecht, met of zonder mandaat. Het zou
goed zijn als de Eerste Kamer gebruik zou maken van haar recht tot enquête,
zodat er een onafhankelijk oordeel kan komen over een bloedige oorlog, die
niet kan worden afgedekt met een mooie term als "adequaat volkenrechtelijk
mandaat".De heer Russell (CDA):Mevrouw de voorzitter. Het uitzenden van militairen naar conflicthaarden
behoort tot de zwaarste beslissingen die een regering kan nemen. Dan kan het
gaan om vraagstukken als oorlog en vrede, om leven en dood, om bondgenootschap,
om solidariteit, om het nemen van verantwoordelijkheid voor vrede en veiligheid
in de wereld. Juist vanwege de impact die deze besluitvorming kan hebben,
is zorgvuldigheid van groot belang, of het nu om het mandaat gaat, de veiligheidsrisico's
of de haalbaarheid van de missie. Om deze aspecten bij de besluitvorming over
de uitzending van militairen te wegen, heeft Nederland in de loop der jaren
een toetsingskader ontwikkeld. Een belangrijk element van dit toetsingskader
is de vraag of een eventueel optreden gerechtvaardigd is volgens het internationale
recht. Ook bij het uitspreken van politieke steun aan interventies, zonder
Nederlandse betrokkenheid, is legitimiteit een belangrijke toetssteen.Deze legitimiteitsvraag staat vandaag centraal. Het gaat in dit debat
over de vraag hoe te handelen in de toekomst. Ik wil de regering bedanken
voor de notitie die zij deze Kamer heeft doen toekomen en voor de beantwoording
van de vragen over de kwestie van het adequaat volkenrechtelijk mandaat. Beide
stukken zijn verhelderend, ze vormen een goed handvat voor dit debat. Op dit
debat had de CDA-fractie al aangedrongen tijdens de Algemene Beschouwingen
2004, gehouden op 21 oktober 2003 en daarna. Het CDA heeft als partij
ook niet stilgezeten: afgelopen mei presenteerde het Wetenschappelijk Instituut
voor het CDA een rapport over Defensie met als titel "Zo ver de wereld
strekt", waarin deze vraagstukken indringend worden behandeld. Het doet
ons deugd om te lezen dat de visie in dit rapport overeenkomt met die van
de regering.Ik zal in mijn inbreng ingaan op de kwestie van het geweldsverbod, op
de uitzonderingen die hierop mogelijk zijn en de vraagstukken waarmee deze
uitzonderingen gepaard gaan. Ik eindig mijn betoog met afwegingen van meer
politieke aard. Als land dat de bevordering van de internationale rechtsorde
in artikel 90 van de Grondwet heeft opgenomen, hecht Nederland vanzelfsprekend
zeer aan het internationale recht. Het regeerakkoord benadrukt dit nog eens:
er moet sprake zijn van een adequaat volkenrechtelijk mandaat bij de inzet
van militairen. De vraag is vervolgens natuurlijk wanneer daar sprake van
is; een vraag die aan actualiteitswaarde niets heeft ingeboet, gezien de ontwikkeling
van de veiligheidssituatie van de afgelopen jaren. Het toetsingskader is voor
het laatst geactualiseerd in juli 2001; een paar maanden later kwam 11 september.
De regering stelt in haar notitie niet voor niets dat "internationale
politieke en juridische ontwikkelingen evolueren en elkaar beïnvloeden".
Dat is reden te meer om dit debat te voeren. Daarbij meteen de vraag: vindt
de regering het toetsingskader nog adequaat, of dient het, gezien alle recente
ontwikkelingen, niet tegen het licht te worden gehouden?De notitie van de regering gaat vooral in op de vraag of, en zo ja onder
welke omstandigheden, het gebruik van geweld tussen staten is geoorloofd.
Dat is logisch, ook al vinden conflicten thans vooral plaats binnen, en niet
tussen staten. Het Midden-Oosten bewijst namelijk dat interstatelijke conflicten
allerminst tot het verleden behoren, al dan niet in combinatie met terrorisme.
Een andere mogelijke vorm van inzet van de krijgsmacht is niet zozeer gericht
tegen een andere staat, maar is er juist op gericht om een staat op te bouwen.
Deze zaken vormen het zwaartepunt van de inzet van de Nederlandse krijgsmacht.
Ik kom hier later op terug.Het gebruik van geweld in de internationale betrekkingen is een ultimum
remedium: het is pas aan de orde als alle andere, vreedzame middelen, gefaald
hebben. Maar om deze vreedzame weg te laten slagen kan een militaire stok
achter de deur wel effectief zijn. Zoals de voormalige secretaris-generaal
van de VN Kofi Annan het verwoordde: "You can do a lot with diplomacy,
but a lot more with diplomacy backed up by force." Dat neemt niet weg
dat het gebruik van geweld in beginsel verboden is. Op dit verbod zijn drie
uitzonderingen mogelijk, zo stelt de regering in haar notitie: een mandaat
van de Veiligheidsraad, zelfverdediging en een humanitaire noodsituatie.Om met de eerste uitzondering te beginnen: het geweldsmonopolie ligt bij
de Veiligheidsraad. De raad kan op basis van Hoofdstuk VII van het VN-Handvest
dwangmaatregelen treffen, inclusief de inzet van militaire middelen. Ook voor
de CDA-fractie staat de primaire rol van de Veiligheidraad voor de handhaving
van de internationale vrede en veiligheid niet ter discussie. Helaas maakt
de Veiligheidsraad deze rol, door verdeeldheid en veto's, niet altijd goed
waar. Hervormingen van de VN blijven van vitaal belang en gestreefd moet worden
naar een krachtige VN met een stevig instrumentarium om ongewenst unilateraal
ingrijpen te voorkomen. In de beantwoording van vraag 4 van de CDA-fractie
zegt de regering dat deze hervorming een kwestie van lange adem is. Kan de
regering toezeggen dat zij elke gelegenheid zal aangrijpen om in de VN hervormingen
en de hervorming van de werkmethoden te bevorderen?Een tweede uitzondering betreft zelfverdediging, op basis van artikel
51 van het VN-handvest. Niemand betwist het recht van een land om zich te
verdedigen als het aangevallen wordt. De vraag is echter hoe ver dit recht
strekt. Mag het ook worden ingeroepen als de aanval zich niet heeft voltrokken?
En zo ja, wanneer dan en onder welke voorwaarden? Wij hebben het dan over
het leerstuk van pre-emptive action. Dit is een wezenlijke kwestie, vooral
gezien de grootste bedreigingen die er momenteel zijn tegen het Westen: massavernietigingwapens,
hun overbrengingsmiddelen en degenen die ze bereid zijn in te zetten, te weten
schurkenstaten en terroristen. De theorie van wederzijdse afschrikking uit
de Koude Oorlog volstaat niet langer tegen deze dreigingen.De regering acht "preemptive action" geoorloofd onder de zogenaamde
Carolinecriteria. Ze zijn zojuist voorgelezen. Deze criteria uit 1837 vormen
op zichzelf een handvat, maar wat als de eerder genoemde dreigingen van de
21ste eeuw zich manifesteren? Wat te denken van en hoe om te gaan met cyberaanvallen,
die grote schade aan kunnen richten aan de wereldeconomie? Wanneer en hoe
mag preëmptief opgetreden worden tegen terroristen of tegen landen die
een bedreiging vormen en massavernietigingswapens willen verwerven? Het is
duidelijk dat voorkomen moet worden dat de slechtste wapens in de slechtste
handen belanden. Maar wanneer mag dit met een beroep op zelfverdediging?Goede, betrouwbare "intelligence" is van cruciaal belang. Maar
ondanks alle mogelijkheden die de technologie biedt, blijft er altijd een
element van onzekerheid. Zeker als landen niet meewerken met inspecties, geen
openheid van zaken geven en leugens, bedrog en bluf inzetten. Dictaturen laten
nu eenmaal niet graag een kijkje in hun keuken toe. Hetzelfde geldt voor terroristen.
Dat maakt de vraag in hoeverre de Carolinecriteria verfijning behoeven des
te prangender. Graag een reactie van de regering op dit punt.Een andere uitzondering op het geweldsverbod doet zich voor bij humanitaire
noodsituaties. Een voorbeeld hiervan was Kosovo, waar de NAVO zonder expliciete
goedkeuring van de Veiligheidsraad overging tot operatie Allied Force. Bij
ernstige schendingen van de mensenrechten kan de verantwoordelijkheid om te
beschermen, "the responsibility to protect", zwaar wegen, zwaarder
dan het geweldsmonopolie van de Veiligheidsraad. Hier past, zoals de regering
terecht stelt, uiterste terughoudendheid. Maar nieuwe Kosovo's zijn helaas
niet uitgesloten.In antwoord op vraag 10 van de CDA-fractie geeft de regering aan het niet
wenselijk te vinden voor dergelijke noodsituaties een toetsingskader te ontwikkelen.
Daarmee zou namelijk geen recht worden gedaan aan het uitzonderlijke karakter
dat noodsituaties dragen. Natuurlijk moet humanitaire interventie beperkt
blijven tot uitzonderlijke omstandigheden. Het gevaar van misbruik, de uitholling
van het geweldsverbod en de ondermijning van de positie van de Veiligheidsraad
zijn reëel. Maar toch: de regering stelt zelf dat de verantwoordelijkheid
om te beschermen de basis kan vormen voor de ontwikkeling van een gewoonterechtelijke
recht­vaardigingsgrond. Waarom zouden dan niet toch criteria opgesteld
kunnen worden die juist het gevaar van misbruik moeten voorkomen? De Adviesraad
Internationale Vraagstukken pleitte in 2000 reeds voor een toetsingskader
voor humanitaire interventie en er bestaat een internationaal toetsingskader
voor gewapende humanitaire interventie van het Nederlands Juristencomité
voor de Mensenrechten. Waarom wil de regering hier nog niet aan?Feit is dat op dit moment, zoals de regering ook stelt, een duidelijke
rechtsgrond voor humanitaire interventie ontbreekt. En dit debat gaat juist
over de noodzaak van een adequaat volkenrechtelijk mandaat. Voor de CDA-fractie
kan in het geval van ernstige, grootschalige schendingen van de mensenrechten
de nood de wet breken. Oftewel: een interventie kan dan misschien strikt genomen
niet legaal zijn, maar wel legitiem. Oftewel: in moreel en politiek opzicht
gerechtvaardigd. Hoe kijkt de regering hier tegenaan?Ook de CDA-fractie hecht aan het internationale recht. Wij delen de opvatting
van de regering dat een volkenrechtelijke rechtsgrondslag onontbeerlijk is
bij het uitspreken van politieke steun of het inzetten van militairen. Het
internationale recht is echter geen wet van Meden en Perzen. Juristen kunnen
erover van mening verschillen. Dat is vanavond ook maar weer gebleken. Het
zal niet verbazen dat het bij politici ook het geval kan zijn. Dat doet aan
het belang van het streven naar een rechtsgrond niet af. Anderzijds wil het
enkele feit dat er een rechtsgrond voor een interventie is, niet per se zeggen
dat Nederland deze politiek zal steunen. De uiteindelijke afweging is een
politieke; het draait daarbij ook om andere aspecten, zoals proportionaliteit
en effectiviteit.Zoals eerder gesteld, wordt de Nederlandse krijgsmacht hoofdzakelijk ingezet
voor stabilisatie- en opbouwmissies. Ook daarbij geldt dat een goed mandaat,
bij voorkeur een VN resolutie, een belangrijke voorwaarde is. Wij hebben gekeken
naar de operaties van de afgelopen jaren. Naar de mening van mijn fractie
hebben de crisisbeheersingsoperaties waaraan Nederland heeft deelgenomen,
plaatsgevonden met een VN-mandaat. De rechtsgrond voor inzet van onze militairen
is dus nagestreefd en verkregen. Kan de regering dit bevestigen?De ervaringen van de laatste tijd leren dat de VN operaties wel mandateert,
maar de uitvoering ervan veelal overlaat aan organisaties als de NAVO of de
EU. De CDA-fractie vindt deze trend begrijpelijk. De VN is zelf namelijk minder
goed in staat om complexe, grootschalige operaties uit te voeren. Dat is in
de jaren negentig pijnlijk duidelijk geworden op de Balkan. Het is dan ook
niet voor niets dat de operatie ISAF in Afghanistan door de NAVO wordt uitgevoerd.
Alleen het trans-Atlantische bondgenootschap is hier militairoperationeel
toe in staat.De CDA-fractie is dan ook van mening dat de Nederlandse inzet primair
vormgegeven moet worden binnen de NAVO. Als de NAVO niet kan of wil, komen
wij toe aan de vraag of er een rol voor de EU weggelegd is. Dat is onze interpretatie
van de Berlijn Plus afspraken. Op deze manier worden namelijk rivaliteit en
onnodige duplicatie van spaarzame middelen voorkomen. De meerwaarde van de
EU ligt vooral bij civiele missies en kleinschalige militaire operaties. Hoe
beoordeelt de regering deze rolverdeling tussen NAVO en EU?Zoals ook het wetenschappelijk instituut voor het CDA in eerder genoemd
rapport stelt: de inzet van Nederland moet erop gericht zijn internationale
instituties en organisaties te versterken. Het veiligheids- en defensiebeleid
van Nederland wordt primair vormgegeven door een betrouwbare bondgenoot te
zijn die een evenredige bijdrage levert, zowel als het om "burdensharing"
gaat als om "risksharing". Met de groei van zowel de NAVO als de
EU is de kans op verdeeldheid en besluiteloosheid echter evenzeer toegenomen,
zeker in crisissituaties. De vraag of er wel of niet opgetreden moet worden,
kan niet altijd – hoe spijtig dat ook is – afhankelijk worden
gesteld van eenstemmigheid, want dan zouden besluiteloosheid of tegenwerking
de winnaars kunnen zijn. In dat geval kunnen ook ad hoc coalities ontstaan.
Acht de regering deelname daaraan in de toekomst denkbaar?De vraag onder welke voorwaarden en omstandigheden onze militairen ingezet
mogen worden, kan niet los gezien worden van datgene waartoe de krijgsmacht
in staat is. Het is geen kwestie van u vraagt, wij draaien. Defensie loopt
tegen ernstige financiële problemen en operationele knelpunten aan. Het
wetenschappelijk instituut voor het CDA en de CDA-fractie hebben al vaker
gevraagd of het ambitieniveau op termijn nog wel vol te houden is. Nu blijkt
Defensie genoodzaakt afstand te doen van moderne, hoogwaardige hoofdwapensystemen
en gaan investeringen niet door. Nieuwe reorganisaties zijn onontkoombaar.
Tegelijkertijd zijn in 2006 maar liefst ongeveer tienduizend militairen uitgezonden.
Hoe kunnen wij dit volhouden? Wordt niet te veel van mens en materieel gevraagd?
Klopt het dat het geld voor de uitvoering van crisisbeheersingsoperaties in
2008 op is? Graag een reactie van de minister van Defensie. Wij hopen dat
hij onze bezorgdheid weg kan nemen.Mevrouw de voorzitter. Ik kan natuurlijk niet achterblijven bij het jongste
lid Vliegenthart die Hugo de Groot aanhaalde. Ik wil daarom afsluiten met
een andere zeventiende-eeuwer en wel met Spinoza. In zijn Theologisch Politiek
Tractaat uit 1670 schrijft hij: "Het uiteindelijke doel van politiek
is niet om te heersen ofte dwingen, maar om te bevrijden van vrees en de mensen
in staat te stellen naar lichaam en geest veilig te functioneren. Het doel
van de politiek is vrijheid."De heer Schouw (D66):Voorzitter. Nederland heeft op het punt van het internationale recht een
zeer goede reputatie opgebouwd. Artikel 90 van onze Grondwet geeft ons zelfs
de opdracht om bij te dragen aan de ontwikkelingen van het internationaal
recht. Het is tegen deze achtergrond dan ook niet meer dan logisch dat wij
hier vandaag een debat met elkaar voeren over wat de regering nu precies verstaat
onder een adequaat volkenrechtelijk mandaat.De fractie van D66 heeft de bovenstaande rol van Nederland altijd toegejuicht
en hecht er groot belang aan dat de Nederlandse regering in overeenstemming
met dat internationaal recht handelt. De fractie van D66 is dan ook van mening
dat een adequaat volkenrechtelijk mandaat waarop het sturen van militairen
berust, op vier gronden kan geschieden: ten eerste een resolutie van de Veiligheidsraad
van de Verenigde Naties, ten tweede door uitnodiging van betrokken partijen
bij een conflict, ten derde in het geval van zelfverdediging en ten vierde
in het geval van zeer ernstige humanitaire noodtoestanden.Over de invulling van enkele van deze gronden ga ik het nu met u hebben.
De VN-Veiligheidsraad is het orgaan in het internationale recht dat gaat over
de vraag of geweld tegen een andere staat gebruikt mag worden. Het staat voor
ons niet ter discussie dat aangenomen resoluties van de Veiligheidsraad de
sterkste volkenrechtelijke grond vormen om militairen uit te zenden. De VN-Veiligheidsraad
is echter verre van perfect. De teksten van het VN-Handvest zijn duidelijk
en worden door de Veiligheidsraad op een moderne manier ingevuld. Het begrip
bedreiging voor de vrede is breder ingevuld, non-militaire oorzaken, zoals
de economische en sociale toestand van een land, terrorisme, humanitaire crises
en ecologische rampen kunnen voor instabiliteit zorgen en dat wordt erkend.De leden van deze raad laten zich echter niet altijd leiden door wat goed
is voor de vrede en veiligheid in de wereld, maar wel soms door wat goed is
voor de eigen politieke belangen. Het kan voorkomen dat een of meer van de
permanente leden van de VN-Veiligheidsraad een resolutie tegenhoudt, of dat
er zelfs geen meerderheid gevormd kan worden in de VN-Veiligheidsraad. Er
kan zich een situatie voordoen dat preventief optreden gewenst is om instabiliteit
weg te nemen. Maar wat als er nu geen meerderheid gevormd kan worden in de
Veiligheidsraad of als een van de permanente leden een resolutie tegenhoudt?
De minister heeft namens het kabinet in zijn antwoorden aangegeven dat is
sommige gevallen preventief optreden een nooduitgang kan zijn, maar dat het
dan op een zo breed mogelijke consensus moet rusten en door de internationale
gemeenschap als legitiem moet worden beschouwd. Hij heeft hierbij verwezen
naar het advies van de AIV en het CAVV.Dit zijn natuurlijk ruime en vage begrippen die alle mogelijkheden bieden
voor interpretatie. Wil de minister in dit geval aangeven wat naar zijn oordeel
het minimum is? Is dat een formele meerderheid in de VN-Veiligheids­raad
zonder rekening te houden met het vetorecht of moet daarvoor binnen de EU
overeenstemming zijn of binnen de NAVO of bij beide organen? Wat verstaat
de minister onder "als legitiem beschouwd"? dit is een formulering
waarin je kunt rondfietsen. Vallen daar zaken onder als humanitaire noodtoestanden
of ook dreigende gevaren van staten met massavernietigingswapens en terroristen?De regering vond de inval van Irak legitiem, maar belangrijke partners
binnen de EU en NAVO, zoals Frankrijk, Duitsland en België, dachten daar
heel anders over. Zorgt dat niet juist voor een ondergraving van de VN-Veiligheidsraad?
Maakt het hierbij ook nog uit of er sprake is van alleen politieke steun of
moeten er daadwerkelijk Nederlandse militairen worden ingezet? Ik krijg graag
een reactie van de regering op deze vragen.Wat als er over de inhoud van resoluties van de Veiligheidsraad verschillend
wordt gedacht? Dit is een andere kwestie. Een goed voorbeeld daarvan is resolutie
1441. Deze resolutie is gebruikt als rechtvaardiging van de oorlog in Irak
door de VS en zijn bondgenoten en ook door de Nederlandse regering voor haar
politieke steun aan die oorlog. In de notitie "Rechtsgrondslag en mandaat
van missies met deelname van Nederlandse militaire eenheden" staat: "Autorisaties
van de Veiligheidsraad voor het gebruik van gewapend geweld worden neergelegd
in Veiligheidsraadresoluties, waarin het gebruik van alle noodzakelijke
maatregelen ('all necessary means' of 'all necessary measures') wordt toegestaan".
De resolutie die alle"necessary means" toestond in de Eerste Golfoorlog
is resolutie 678. Daarin ging het om het herstel van de soevereiniteit van
Koeweit. Is de minister van Buitenlandse Zaken het met de fractie van D66
eens, zeker in het licht ook van de eigen notie van de regering, dat een resolutie
waarin wordt gesproken over "serious consequences" helemaal geen
expliciete of impliciete rechtvaardiging voor het gebruik van geweld inhoudt?
Wil de minister ook duidelijk maken waarom de
minister-president en hijzelf tijdens het debat over Irak van 4 april
jongstleden in de Tweede Kamer hebben gezegd dat de zinsnede "serious
consequences" in resolutie 1441 in combinatie met de voorgaande resoluties
de oorlog in Irak een volkenrechtelijke basis mee hebben gegeven, terwijl
de enige resolutie die geweld toestond, over het herstel van de soevereiniteit
van Koeweit ging en "serious consequences" niet aansluit bij de
standaard terminologie die de VeiIigheidsraad hanteert? En is het uitdrukkelijke "not
involving the use of armed force" in de recente resoluties inzake Noord-Korea
en Iran, die worden aangehaald in de notitie, niet een duidelijk signaal dat
de impliciete geweldsautorisatie, die deze regering in resolutie 1441 las,
moet worden voorkomen en dus ook op een verkeerde veronderstelling berustte?Kortom: de steun van de Nederlandse regering voor de inval in Irak is
naar de mening van mijn fractie en tegen de achtergrond van een adequaat volkenrechtelijk
mandaat niet onomstreden. Ik druk mij nog voorzichtig uit. Het zou de regering
sieren, dit te erkennen en te zoeken naar wegen om dit in de toekomst te voorkomen.Hierover maak ik nog twee opmerkingen. Allereerst sluit ik mij aan bij
de opmerking van de heer De Vries, die aangaf dat het onwenselijk zou zijn
als de regering ook in de Eerste Kamer volhardde in haar reactie op de vragen
van de heer Pechtold uit de Tweede Kamer over de juridische interpretatie
van een aantal grondslagen. Vandaag spreken wij niet voor niets over de rechtsgrondslag
van een missie. Het kan natuurlijk niet zo zijn dat wij accepteren dat er
meerdere uitleggen mogelijk zijn als wij het over een rechtsgrondslag voor
missies hebben. Ik krijg hierop graag een klip en klaar antwoord van de regering.Met mijn tweede opmerking sluit ik mij ook bij de heer De Vries. Het is
volgens mij ontzettend belangrijk dat wij meer te weten komen over de inhoud
van de advisering die de minister op dit punt heeft gekregen. Was er nu wel
of geen legitieme rechtsgrond? Dat lijkt mij een adequate en ook legitieme
vraag, die hier in het debat gewoon aan de orde moet komen. Het kan dus niet
zo zijn dat wij het moeten doen met het politieke standpunt van de minister
en van het kabinet. Ook de onderliggende stukken moeten te voorschijn komen.
Ik sluit mij aan bij wat ik heb opgevat als waarschuwing van de heer De Vries:
de stukken komen vroeg of laat toch naar boven en dus toch aan de orde. Wat
heeft de regering te verbergen? Breng de stukken gewoon naar buiten.Artikel 51 van het VN-Handvest gaat over zelfverdediging. Mijn fractie
kan het zich goed indenken dat als een bevriende staat wordt aangevallen,
Nederland militairen inzet om die bij te staan.Maar ook hier heeft de VN-Veiligheidsraad een grote rol. De partij die
aangevallen wordt en zichzelf verdedigt, moet dat zo snel mogelijk aan de
VN-Veiligheidsraad rapporteren en als de VN-Veiligheidsraad zich er eenmaal
mee bezighoudt, is terughoudendheid op zijn plaats.Het klassieke geval van een staat die wordt aangevallen door een andere
staat levert niet zo veel problemen op. Wat echter wel problemen oplevert,
is het preëmptief of zelfs preventief handelen uit zelfverdediging. Dit
is een moeilijke materie, want wanneer is er nu sprake van genoeg dreiging
om preëmptief op te treden? De minister geeft in de notitie aan dat een
dreigende aanval van terroristen en/of met massavernietigingswapens valt onder
het zelfverdedigingsrecht, zoals vervat in artikel 51 van het VN-Handvest.
De minister geeft ook aan dat de enige leidraad die er eigenlijk is, de Carolinecriteria
zijn, nuttig zijn maar onvoldoende uitgewerkt. De vraag is ook of zij nog
wel voldoende zijn toegesneden op de moderne tijd. Zijn deze criteria overigens
niet te subjectief en is hun status in het huidige internationale recht niet
een beetje te hoog?Zoals de AIV in zijn advies preëmptief optreden opmerkt, wilden opstellers
van het VN-Handvest juist van de Carolinecriteria af en wilden zij objectievere
criteria, zoals in artikel 51 van het VN-Handvest. Is de minister niet bang
dat het zelfverdedigingsrecht onder grote spanning staat en zal komen te staan,
mede gelet op alle dreiging van terroristische acties en proliferatie van
massavernietigingswapens? Hoe ver wil de minister gaan met het verder uitwerken
en/of verbreden van het zelfverdedigingsrecht in het verlengde van de Carolinecriteria?
Is het hebben van nucleaire wapens genoeg dreiging? Of moeten zij daarbij
ook in stelling worden gebracht? Is een terrorist met een bomvest een "overwhelming
force"? Vormt een terroristisch trainingskamp een zo groot gevaar dat
een bombardement gerechtvaardigd is? Speelt hierbij ook mee dat de staat op
welk grondgebied de directe dreiging zich voordoet, volledig zijn internationale
plichten nakomt, of speelt dat geen rol? Graag krijg ik hierop een reactie
van de regering.Mijn fractie heeft ook nog enkele opmerkingen over humanitaire interventie.
De NAVO-campagne in Kosovo had geen resolutie van de VN-Veiligheidsraad als
volkenrechtelijke grondslag, toch kon ook D66 zich daarin vinden. Het voorkomen
van grove schendingen van fundamentele mensenrechten is een morele plicht,
maar ook internationaalrechtelijk wordt steeds meer aangenomen dat dit ook
een juridische plicht is, ook al is dit nog niet algemeen aanvaard. Optreden
buiten de VN-Veilig­heidsraad om in gevallen van humanitaire noodtoestanden
of genocide kan alleen maar als allerlaatste optie. Het brengt namelijk het
gevaar mee dat de positie van de VN-Veiligheidsraad wordt ondergraven en dat
opent de weg voor misbruik.Concluderend zijn er dus vier aangegeven volkenrechtelijke gronden die
ten grondslag kunnen liggen aan een mandaat, namelijk een resolutie van de
VN-Veilig­heidsraad, op uitnodiging van een staat, zelfverdediging en
humanitaire interventie. D66 is van mening dat het bij de status van Nederland
hoort om er te allen tijde voor te zorgen dat er een resolutie van de VN-Veiligheidsraad
ten grondslag ligt aan het uitzenden van militairen. Het zelfverdedigingsrecht
mag niet te ver worden uitgehold. Mocht er in geval van humanitaire noodtoestanden
of genocide toch besloten worden om op te treden buiten de Veiligheidsraad
om, dan moet daar een zeer groot draagvlak voor zijn in de internationale
gemeenschap voordat de Nederlandse regering overgaat tot het
zenden van militairen. Wij wachten de reactie van de minister af.Ik kom tot het trekken van twee conclusies. De notitie van de regering
is op onderdelen echt veel te vaag, vooral tegen het licht van het feit dat
het uitzenden van missies een rechtsgrondslag vereist. Laten wij dan gezamenlijk
proberen om die rechtsgrondslag zo helder mogelijk te krijgen, met alle mitsen
en maren die zijn ingebracht. Die oefening zullen wij moeten voortzetten.
Ik vraag daartoe ook de bereidheid van de regering.Onze fractie is niet overtuigd van het feit dat de casus-Irak een voldoende
rechtsgrondslag heeft meegekregen, tegen het licht van de notitie van het
kabinet. Het zou het kabinet en deze ministers sieren als zij de bereidheid
hebben om alle feiten met ons te delen.De beraadslaging wordt geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20062007-1157-1171.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl