Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs ter aanpassing van de profielen in de tweede fase van het vwo en het havo (aanpassing profielen tweede fase vwo en havo) (30187)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 1193-1205

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

11-05-2006

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 26, pagina 1193-1205

25-04-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30187Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het voorstel van wet van de leden Vendrik en Verburg tot wijziging van de Wet op de ondernemingsraden in verband met het verschaffen van openbaarheid over de hoogte van inkomens van topkader, bestuurders en toezichthouders van ondernemingen (Wet Harrewijn) (28163)Pagina 1184-1193
Noot 1: JBZ-instemmingsbesluitPagina 1233-1233
Voortzetting van de behandeling van het voorstel van wet van de leden Vendrik en Verburg tot wijziging van de Wet op de ondernemingsraden in verband met het verschaffen van openbaarheid over de hoogte van inkomens van topkader, bestuurders en toezichthouders van ondernemingen (Wet Harrewijn) (28163)Pagina 1205-1230
Lijst van besluiten (dinsdag 25 april 2006)Pagina 1230-1230
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs ter aanpassing van de profielen in de tweede fase van het vwo en het havo (aanpassing profielen tweede fase vwo en havo) (30187)Pagina 1193-1205
Stemming over het wetsvoorstel Wijziging van de Wet inkomstenbelasting 2001 ingeval wetsvoorstel 28873 houdende uitbreiding van de niet-aftrekbaarheid van kosten en lasten die verband houden met omkoping kracht van wet verkrijgt (30405)Pagina 1184-1184
Stemming over het wetsvoorstel Wijziging van de Wet inkomstenbelasting 2001 (Uitbreiding van de niet-aftrekbaarheid van kosten en lasten die verband houden met omkoping) (28873)Pagina 1184-1184
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 25 april 2006)Pagina 1230-1232
Presentie en opening (dinsdag 25 april 2006)Pagina 1183-1183
Behandeling van het volgende voorstel van de commissie voor de Verzoekschriften: adres van N. Aktalan te Rotte betreffende uitstel van betaling voor een belastingaanslag (gedrukt stuk Eerste Kamer, nr. XXXVIII-A)Pagina 1183-1183
Behandeling van het wetsvoorstel Regeling van een onafhankelijke uitoefening van risicobeoordeling door de Voedsel en Waren Autoriteit (Wet onafhankelijke risicobeoordeling Voedsel en Waren Autoriteit) (29863)Pagina 1183-1184

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 85 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet op het voortgezet onderwijs ter aanpassing van de profielen in
de tweede fase van het vwo en het havo (aanpassing profielen tweede fase vwo
en havo) (30187).De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Linthorst (PvdA):Voorzitter. Dit wetsvoorstel is ingediend om een aantal tekortkomingen
in de tweede fase te verhelpen. Het gaat dan om het tegengaan van versnippering,
het vergroten van de organiseerbaarheid, het bieden van meer keuzevrijheid
en het realiseren van een betere aansluiting op het vervolgonderwijs, vooral
in de bètarichtingen.De fracties van PvdA, SP en GroenLinks, namens wie ik hier het woord mag
voeren, zijn op zichzelf voorstander van het oplossen van knelpunten, als
deze zich onbedoeld voordoen. Maar wij vragen ons af of dit wetsvoorstel in
de uitwerking zijn doel niet voorbij is geschoten. Wij hebben waardering voor
de wijze waarop de minister dit wetsvoorstel heeft voorbereid. Met zeer veel
betrokkenen in het veld is overleg gevoerd. Maar daar kleeft ook een risico
aan, want van het een komt al gauw het ander. Het gevolg is dat wat is begonnen
als het repareren van onvolkomenheden, volgens sommige scholen uitgepakt lijkt
te zijn als bijna een stelselwijziging. Daarbij rijst de vraag of de doelstellingen
die met het wetsvoorstel worden beoogd, nog wel gerealiseerd kunnen worden.In onze schriftelijke voorbereiding hebben wij een aantal vragen gesteld
die naar ons oordeel niet helemaal bevredigend zijn beantwoord. Wij hebben
de behandeling van het wetsvoorstel echter niet willen ophouden, zodat scholen
zo veel mogelijk tijd wordt gegund om de wijzigingen door te voeren. Voordat
wij onze instemming met het wetsvoorstel kunnen betuigen, willen wij echter
wel een aantal aanscherpingen. Wij hopen die in dit debat van de minister
te kunnen krijgen.Onze grootste zorgen betreffen twee punten: de reële keuzemogelijkheden
voor leerlingen en scholen en de aansluiting op het vervolgonderwijs. Ik begin
met het laatste punt. In onze schriftelijke voorbereiding hebben wij als knelpunt
gesignaleerd dat de HBO-raad in een brief aangeeft dat het havo-profiel C&M
op basis van de verplichte vakken voor geen enkele opleiding in het hbo toegangsrecht
geeft. In haar antwoord stelt de minister dat "in de brief op geen enkele
wijze aannemelijk wordt gemaakt" dat een havo-leerling met dit profiel
tot geen enkele opleiding in het hbo toegang zou kunnen krijgen. De minister
merkt bovendien op dat de brief in de Tweede Kamer in overwegend afwijzende
zin aan de orde is gesteld. Wij horen graag van de minister wat dit betekent.
Hebben havo-leerlingen met een C&M-profiel nu wel of niet onvoorwaardelijk
toegang tot hbo-opleidingen?Een tweede mogelijk knelpunt betreft het opnemen van het vak natuurkunde
als keuzeprofielvak in het profiel N&G. Wij hebben opgemerkt dat het risico
bestaat dat aspirant-studenten geneeskunde liever opteren voor het vak aardrijkskunde,
want dat is een leervak. Daarmee kunnen zij een hoger gemiddeld eindexamencijfer
behalen en daarmee de mogelijkheid van rechtstreekse plaatsing in de studie.
Het vak natuurkunde is eigenlijk te prefereren voor de studie geneeskunde.
De minister antwoordt dat dit punt aan de orde komt bij de doorstroomregeling.
De fracties van de PvdA, SP en GroenLinks willen graag weten wanneer deze
doorstroomregeling wordt vastgesteld en wat het standpunt van de minister
in dezen is.Een ander punt van zorg is de mogelijke verschraling van het aanbod waar
dit wetsvoorstel toe kan leiden. In de schriftelijke voorbereiding hebben
wij gevraagd of de doelstellingen van een grotere keuzevrijheid van leerlingen
en scholen niet op gespannen voet met elkaar staan. Scholen kunnen maar een
beperkt aantal vakken aanbieden. Als scholen toch keuzemogelijkheden voor
een klein aantal leerlingen willen bieden, is het risico groot dat deze worden
gefinancierd uit vergroting van de reguliere groepen of het verminderen van
het aantal contacturen. Bij een vwo-afdeling binnen een brede scholengemeenschap
resulteert dit bijna per definitie in kleine groepen. De minister erkent in
haar antwoord dat scholen beperkt zijn in wat zij kunnen aanbieden, maar zij
gaat ervan uit dat de keuzemogelijkheden voldoende vergroot zullen worden
en niet zullen leiden tot extensivering van het onderwijs.Wij kunnen er lang of kort over praten, maar dit is typisch een punt dat
in de praktijk moet blijken. Gelukkig is er een evaluatie afgesproken, waarin
dit kan worden meegenomen. Wij willen die evaluatie benutten om iets meer
vrijheid te geven aan de scholen. Uit contacten met het veld is gebleken dat
een aantal scholen zich met tegenzin genoodzaakt ziet om het hele programma
om te gooien, terwijl zij, in hun eigen bewoordingen, nu net lekker draaien.
Dat is jammer.Hoewel wij ervan overtuigd zijn dat deze minister zeer terughoudend is
in het opleggen van regels of verplichtingen aan scholen, blijkt dit wetsvoorstel
voor een aantal scholen toch zo uit te pakken. Het gaat dan om zaken als de
verplichting om in het C&M-profiel twee maal één keuzevak
uit drie aan te bieden in plaats van de huidige mogelijkheid
van twee uit zes, of dat gymnasia de klassieke taal in het verplichte deel
moeten opnemen. Dit zijn geen wereldschokkende zaken, maar zij dwingen scholen
niet in de richting van grotere keuzevrijheid, maar van minder flexibiliteit.
Om een klein voorbeeld te noemen, een leerling die een gymnasiumopleiding
volgt die te hoog gegrepen blijkt, kan in de bestaande situatie relatief makkelijk
afstromen naar het vwo. Als dit wetsvoorstel is aanvaard, wordt dat lastiger,
want in het vwo is een tweede moderne vreemde taal verplicht en op het gymnasium
niet.In het verleden was het voor scholen mogelijk om een experimenteerstatus
aan te vragen bij de inspectie, maar dat kan nu niet meer. Zo'n experimenteerstatus
zou scholen de mogelijkheid bieden om op onderdelen af te wijken van het wetsvoorstel,
omdat zij daar goede ervaringen mee hebben opgedaan of goede resultaten mee
boeken. Is de minister bereid, het aanvragen van een experimenteerartikel
mogelijk te maken voor scholen die goed functioneren, en de ervaringen hiermee
te betrekken bij de evaluatie? Wij wachten de reactie van de minister met
belangstelling af.Mevrouw Kalsbeek-Schimmelpenninck van der Oije (VVD):Mijnheer de voorzitter. De VVD-fractie heeft met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel ter aanpassing van de profielen in de tweede fase van
het vwo en het havo. Er is een lange tijd van voorbereiding, discussie, consultatie
en gedachtewisseling aan de totstandkoming van dit wetsvoorstel voorafgegaan
en de behandeling in de Tweede Kamer heeft geresulteerd in wijzigingen van
het wetsvoorstel en aanscherpingen van wijzigingen in het Inrichtingsbesluit
Wet Voortgezet Onderwijs en de daaraan gerelateerde Eindexamen­besluiten/besluit
Staatsexamen.Er is echter één wezenlijk punt in de vormgeving van de
tweede fase havo blijven liggen, waarop de VVD-fractie geen voor haar bevredigend
antwoord van de minister heeft ontvangen. Het betreft enerzijds de afwezigheid
van het vak wiskunde A in het profiel Cultuur en Maatschappij in de tweede
fase havo en anderzijds het aangetoonde gebrek in wiskunde/rekenkunde bij
aankomende pabo-studenten. Volgens de VVD-fractie hangt het een met het ander
samen. Vooropstaat dat de VVD-fractie van mening is dat wiskunde A noodzakelijk
is voor de uitoefening van beroepen in de moderne samenleving waarvoor het
hbo toegang verleent. Weliswaar is het nog niet zo, dat de afwezigheid van
wiskunde A in het profiel Cultuur en Maatschappij een reden is om leerlingen
met dit profiel niet toe te laten tot het hbo, zoals de HBO-raad heeft uitgezocht,
naar wij hebben begrepen, maar de VVD-fractie vindt dat moet worden nagegaan
wat de oorzaken zijn van de uitval bij hbo-studenten met het havo-profiel
Cultuur en Maatschappij. Dat zou wel eens wiskunde kunnen zijn.De negatieve ervaringen met pabo-studenten op het gebied van wiskunde/rekenkunde
geven naar de mening van de VVD-fractie juist aan dat het gemis van het profielvak
wiskunde A hier klemt. De minister stelt nu voor om het rekenkundig en algebraïsch
onderdeel van wiskunde A aan te passen en om toelatingstoetsen voor de pabo
in te stellen. Deze maatregelen zullen de rekenvaardigheden van de toekomstige
pabo-studenten zeker verhogen, zo is de verwachting. Maar eigenlijk zijn het
tijdelijke maatregelen die naar de mening van de VVD-fractie de noodzaak aantonen
van het eventueel bijgestelde vak wiskunde A in het havo-profiel Cultuur en
Maatschappij.Gezien de lange weg die het huidige wetsvoorstel heeft afgelegd, kan de
VVD-fractie zich de verzuchtingen die de minister in de memorie van antwoord
heeft geslaakt over de heropening van de totale discussie over de profielen
heel goed voorstellen. Niettemin dringt de VVD-fractie er bij de minister
op aan om het belang van wiskunde A voor de aansluiting bij het hbo en voor
een arbeidsplaats in de huidige maatschappij te erkennen. Een wetswijziging
om het vak wiskunde A op te nemen in alle profielen van het havo, en wellicht
zelfs in de eerste plaats in het gemeenschappelijk deel, mag toch niet als
een onbegaanbare weg worden gekenmerkt. Door in overleg te blijven met het
Adviespunt Tweede Fase en andere platforms in het veld moet het toch mogelijk
zijn, het beleid van de minister bij te stellen.Er is nog een punt waarop de VVD-fractie de minister graag wil wijzen.
Dit punt is ook door mevrouw Linthorst genoemd. Ik doel op het experimenteerartikel
waarmee scholen nu kunnen werken om een door hen samengesteld en goedwerkend
programma te kunnen voortzetten. Ook wij doen het verzoek om dit punt en de
ervaringen ermee mee te nemen in de evaluatie. Iets wat goed loopt en waarmee
goede ervaringen zijn opgedaan, moet je niet weggooien, ook niet als er andere
dingen voor in de plaats komen, want je moet maar afwachten of die goed lopen.Met belangstelling zien wij het antwoord van de minister tegemoet.De heer Ten Hoeve (OSF):Voorzitter. Ik spreek mede namens de fractie van D66. Om het maar direct
heel duidelijk te zeggen: wij zijn blij met dit wetsvoorstel en met de uitwerking
daarvan in het wijzigingsbesluit voor de onderliggende regelingen. Alhoewel
de profielindeling toentertijd een goede mogelijkheid was om de vakkenkeuze
van leerlingen in havo en vwo wat te stroomlijnen, wat voor de school belangrijk
is, en om leerlingen te dwingen tot een pakketkeuze met voldoende samenhang,
wat voor de doorstroming belangrijk is, leidde de uitwerking tot een wat onoverzichtelijk
geheel. De deelvakken werden in veel gevallen niet als echt zinvolle vakken
gezien en soms ook wel als pure verplichting ervaren. Het aantal vakken waarmee
een school moest rekenen en waarin groepen geheel of ten minste voor een deel
les moesten krijgen, werd een flink stuk groter dan voor de invoering van
de tweede fase. En dat maakt het roosteren moeilijk en kost extra formatie
voor gemiddeld kleinere groepen. De verplichtingen voor wat betreft werkstukken,
reflecties en praktische opdrachten, groeiden zodanig dat een voor een leerling
behapbare planning van alle verplichtingen nauwelijks meer mogelijk was.De praktijk leert zich in de regel, en ook in dit geval, wel behelpen
door zich niet altijd aan de voorschriften te houden. In dit geval hielp ook
dat de voorschrijvende instantie, het ministerie, al redelijk snel de teugels
wat liet vieren, vooral om geen ruzie te krijgen met protesterende leerlingen
en onder de werkdruk bezwijkende leraren. Er heeft zich, zoals hier zo-even
werd geconsta teerd, intussen een nieuw evenwicht ingesteld
dat op zichzelf houdbaar zou zijn. Maar het is beter om niet alles op z'n
kop te zetten, maar nu wel enkele structurele verbeteringen aan te brengen.
Dat is wat de minister doet. En daar prijs ik haar graag voor.Een verbetering is de grotere overzichtelijkheid van de mogelijke vakkenpakketten
en de daardoor betere organiseerbaarheid en roosterbaarheid. Een verbetering
is waarschijnlijk, maar het is nog even afwachten, de verandering in benadering
van het vak wiskunde: terug naar wat meer formele wiskunde en aandacht voor
de basisvaardigheden. Een verbetering is de grotere vrijheid die voor leraren
ontstaat om zelf te bepalen op welke manier onderdelen voor het schoolexamen
een rol moeten spelen bij het onderwijs en de toetsing. Leraren hoeven niet
meer verplicht allerlei vaardigheden bij allerlei vakken te toetsen. Een verbetering
is het combinatiecijfer voor de kleine vakken, als een mogelijkheid om cijfers
daarvan mee te rekenen, maar met een wat minder zwaar gewicht. Een verbetering
is ook dat het oude vak CKV2 nu als los klein en vooral theoretisch vak "kunst
(algemeen)" aangeboden kan worden.Alles prima dus, maar desondanks nog enkele opmerkingen en bedenkingen.Voor de meeste vakken hoeft inhoudelijk niet zo veel te veranderen, maar
voor wiskunde wel. De indeling in wiskundesoorten voor de verschillende profielen
verandert en de aandacht binnen het vak verschuift van contextwiskunde naar
formele wiskunde. Vooral bij de wiskunde voor het profiel NT is dat een belangrijke
verandering, want in feite moet met minder uren een betere basis voor een
exacte vervolgstudie worden gelegd. Wij kunnen ons niet permitteren, dat de
ontwikkeling van de nieuwe vakinhouden te lang duurt. De minister kan zich
dat dus ook niet permitteren. Op 1 augustus 2007 moeten nieuwe methodes
afgeleverd kunnen worden door de uitgevers. In feite geldt dat ook voor het
nieuwe profielkeuzevak wiskunde D, alhoewel ik vrees dat het aantal scholen
dat zich zo'n extra vak kan permitteren erg beperkt zal blijven. Dat hoeft
overigens geen ramp te zijn; er zijn meer vakken die dienen om een school
extra te profileren in een bepaalde richting. Dit vak zou kunnen dienen om
zich te profileren als een op techniek en exacte vakken gerichte school. Maar
dat betekent wel dat het nog eens extra aankomt op de kwaliteit van het bij
natuur en techniek wél verplichte vak wiskunde B en op de vraag of
dat voor de technische richtingen voldoende basis geeft.Het blijft een buitengewoon vreemde zaak dat een diploma havo, profiel
C&M volgens het advies van de HBO-raad geen doorstromingsrecht naar het
hbo kan geven. Uit de brief van staatssecretaris Rutte van 22 maart jl.
begrijp ik dat de minister en de staatssecretaris dat ook heel vreemd vinden,
maar de vraag is wat daar verder aan wordt gedaan of kan worden gedaan. Het
standpunt van de minister dat rekenvaardigheid en basisvaardigheden wiskunde
in de onderbouw ondergebracht moeten worden, kan ik begrijpen en billijk ik
ook. Ik zeg dit zeer nadrukkelijk. Ik hoop zeer dat bij de vaststelling van
de kerndoelen voor de onderbouw dit aspect nog eens apart en voldoende duidelijk
en dwingend naar voren zal komen, maar ik vraag de minister toch uitdrukkelijk
of het standpunt van de HBO-raad haar nog tot handelen kan bewegen of dat
zij het laat bij de constatering aan het eind van de genoemde brief: "Het
bovenstaande (namelijk dat de HBO-raad dit niet zou moeten vinden) is ons
beider oordeel." Daarmee schieten wij niet echt veel op.Ons is in de memorie van antwoord op de commissievragen opgevallen dat
de minister niet het risico ziet dat wij wel zien, namelijk dat door scholen
de mogelijkheden voor leerlingen om ook in andere profielen dan CM vreemde
talen te kiezen erg beperkt kunnen worden. De minister gaat er in de beantwoording
van uit dat een school een vak dat in die school wordt aangeboden ook in ieder
profiel zal aanbieden in het vrije deel. Ik denk dat scholen dat lang niet
altijd zullen doen, om wat voor reden dan ook. Met andere woorden, de vrijheid
van de school betekent dan beperking van de keuzevrijheid van de leerling.
Het is de vraag hoever die beperking van de keuzevrijheid van leerlingen mag
gaan bij vakken die in de school wél beschikbaar zijn. Dit geldt natuurlijk
in principe voor nog wel meer vakken, maar bij de vreemde talen komt dat ook
nog eens in strijd met het Europese streven dat juist gericht is op het meer
leren van vreemde talen. En dat streven lijkt voor Nederland niet overbodig.
Hetzelfde verhaal gaat trouwens op voor het aanbod van klassieke talen in
andere profielen dan het CM-profiel in het gymnasium of de gymnasiumafdelingen.Misschien kan de minister mij in dit verband vertellen hoe ik de tekst
van de wijziging van het Inrichtingsbesluit WVO dat wij toegestuurd hebben
gekregen, moet interpreteren. In artikel 26b over de inrichting van profielen
vwo, en gelijksoortig in artikel 26c over de profielen havo, wordt op meerdere
plaatsen waar diverse keuzes van vakken mogelijk zijn toegevoegd: "voorzover
het bevoegd gezag deze vakken aanbiedt". Maar bij de mogelijkheid om
het vak wiskunde A of C te vervangen door het zwaardere vak wiskunde B wordt
toegevoegd: "voorzover het bevoegd gezag dit vak als onderdeel van dit
profiel aanbiedt". Betekent dit verschil in formulering ook dat er verschil
is in de vrijheid van het bevoegd gezag om een vak dat in de school wordt
gegeven binnen een bepaald profiel wel of niet aan te bieden?De autonomie van de scholen is de afgelopen decennia een enorm stuk groter
geworden. Dat heeft bijvoorbeeld tot gevolg gehad dat de scholen voor voortgezet
onderwijs groter zijn geworden en tevens, ook onder de tweede oude fase al,
dat scholen wel erg ver konden gaan in het maken van keuzes voor hun leerlingen.
Dat is op zichzelf niet rampzalig, maar er is geen reden om dat proces onbeperkt
door te laten gaan. Daar staat tegenover dat die autonomie ook heel veel creativiteit
in de scholen heeft losgemaakt. En dat is het onderwijs naar mijn gevoel bepaald
ten goede gekomen. Echter, het blijft dus de vraag hoever de autonomie moet
gaan en waar er toch beter algemene regels kunnen gelden.Ik wacht graag de antwoorden van de minister af, voorzitter.De heer Klink (CDA):Voorzitter. De CDA-fractie is verheugd over het wetsvoorstel, vooral omdat
de tweede fase van het voortgezet onderwijs in inhoudelijke zin steviger wordt.
Een groot winstpunt is bijvoorbeeld dat Frans en Duits als deeltalen het veld
ruimen. In plaats daarvan komt, in ieder geval in het vwo, een verplichte
volwaardige taal naar keuze. Door selectiever te zijn krijgt de taal de volle
aandacht en niet alleen spreken en luisteren, maar ook lezen,
schrijven en kennis van literatuur komen in de moderne taal weer terug. De
versnippering verdwijnt. Dat geldt ook voor de profielen economie en maatschappij.
Geen kleine vakken geschiedenis en aardrijkskunde meer. De profielen worden
kortom gestroomlijnd. Dat dit keuzen vergt, moge duidelijk zijn en dat er
soms pijn door wordt geleden, is ook helder.Verheugd is de CDA-fractie ook dat allerlei vormvoorschriften in de eindtermen
verdwijnen, voorschriften die de facto tendeerden in de richting van het zogenaamde
studiehuis. Wij doen dat wel voor de programma's voor toetsing en de afsluiting
van het schoolexamen. Wettelijk gezien zou er dan wel geen sprake zijn geweest
van het zogenaamde studiehuis, althans van de verplichte invoering daarvan,
in de lagere regelgeving is er wel degelijk sprake geweest van een min of
meer opgelegde didactische aanpak.In de programma's voor toetsing en afsluiting stonden dwingende vormvoorschriften
rondom stages en werkstukken. Deze voorschriften, die in feite de inrichting
en vorm van het onderwijs bepaalden en een impuls gaven aan begeleiding in
plaats van aan instructie en aan vaardigheden in plaats van kennis, verdwijnen
dus. Wij juichen dat toe, want uiteindelijk blijft er voor beide meer ruimte
over.Wij juichen dat ook toe, omdat een zekere ongevoeligheid van overheidswege
voor pedagogische trends en soms hypes een goede zaak is. De inrichting van
het onderwijs is primair een zaak van scholen. Bovendien wordt met die ongevoeligheid
voor modes een kritische distantie gewaarborgd. Tijdens het beleidsdebat over
governance in het onderwijs is daarvoor van onze zijde al aandacht gevraagd.
Verder hebben wij toen ook gewezen op de rol van de Inspectie. Als de Inspectie
bepaalde didactische onderwijsvernieuwingen bij haar oordelen gaat betrekken
en scholen bij de implementatie ervan gaat bijstaan door middel van het zogenaamde
stimulerende toezicht, zal zij de scholen minder afstandelijk beoordelen.
Tijdens het beleidsdebat heeft de CDA-fractie gewezen op het formele toetsingskader
dat de Inspectie hanteert voor het voortgezet onderwijs. Op kwaliteitsaspect
5 is gewezen, waarin wordt gesteld dat leraren niet alleen lesgeven maar ook
de rol van begeleider moeten vervullen. Verder lezen wij dat leerlingen in
hun schoolloopbaan een grotere verantwoordelijkheid voor het eigen leerproces
moeten krijgen.Evenals bij de vormvoorschriften voor examens kan van dit soort kwaliteitsaspecten
een drang uitgaan in de richting van het competentiegerichte dan wel het zogenaamde
nieuwe leren. Zo ontstaan al snel landelijke trends met als uitkomst dat een
paar jaar later moet worden geconstateerd dat het studiehuis en het competentiegericht
onderwijs onvoldoende zijn beproefd en toch over het onderwijs zijn uitgestort.
Dat is uiteindelijk ook de conclusie van de Onderwijsraad in zijn rapport
Evidence based onderwijs. Wij pleiten er nogmaals voor om een helder onderscheid
te maken: de Inspectie toetst de scholen op de einduitkomsten en op de tussentijdse
stappen richting examens, maar over het hoe van het onderwijs leggen de scholen
gericht verantwoording af aan ouders en de omgeving van de school. Het komt
er dan wel op aan die ouders ook in stelling te brengen. De inspectieverslagen
zouden wat ons betreft rechtstreeks naar ouders kunnen gaan, terwijl scholen
de plicht zouden moeten hebben om zich daarover, bijvoorbeeld één
maal per jaar, te verantwoorden.Wij zouden het hier niet herhalen als er geen zorgen bestonden over de
inhoud en de kwaliteit van het voortgezet onderwijs. Natuurlijk zijn er positieve
dingen te melden. Meer leerlingen halen hun examens, terwijl die toch niet
aantoonbaar eenvoudiger zijn geworden. Men haalt een diploma door de bank
genomen ook sneller. Bovendien gaan meer havo-leerlingen naar het hbo en meer
vwo-leerlingen naar de universiteit. Men maakt niet een keuze onder dat niveau.
De moeilijkheidsgraad van schoolonderzoeken lijkt bovendien beter aan te sluiten
bij de examens en ook dat is goed nieuws.Aan de andere kant horen wij ook veel klachten. Er zijn berichten over
tekortkomingen rond kennis die in de tweede fase is opgedaan. Wie zijn oor
te luisteren legt bij universiteiten, wordt daarvan niet altijd vrolijk. Frans
en Duits worden vaak onvoldoende beheerst. Pabo's klagen over rekenvaardigheid
en studenten over het niveau van het wiskundeonderwijs, zelfs nu voor dit
vak in de tweede fase het riante aantal van 760 uur ter beschikking staat.Evenals in het hoger onderwijs en het beroepsonderwijs komen ook in het
voortgezet onderwijs meer en meer klachten over het gebrek aan echte contacturen,
voorzover ik kan zien ook al in de onderbouw van het voortgezet onderwijs.
Soms bekruipt ons de vrees dat het zogenaamde zelfstandige leren leerlingen
niet altijd verder helpt bij hun kennisverwerving en scholen te vaak een alibi
verschaft voor een gebrek aan ambitie. Ontstaat zo geen zesjescultuur, met
in feite te weinig enthousiasme, en een cultuur waarin te weinig of geen appèl
op jongeren en leerlingen wordt gedaan?Dit onderwerp is vrij uitvoerig in de Tweede Kamer aan de orde geweest.
In de motie-Vergeer c.s. is de regering verzocht om een onderzoek in te stellen
naar de gevolgen van de invoering van lesuren, studie-uren en contacturen.
De minister heeft daarop afwijzend gereageerd. Terecht heeft de minister er
in de Tweede Kamer op gewezen dat de Inspectie al toeziet op de wettelijke
voorschriften voor onderwijstijden. In haar jaarverslag maakt zij daar nu
inderdaad melding van. Als van de voorschriften wordt afgeweken, volgen zonodig
sancties. Terecht stelde de minister ook dat scholen zelf gaan over de verhouding
tussen directe lesuren en begeleidingsuren.De minister gaat met andere woorden niet over de aard van de contacturen.
Wij zijn dat met de minister eens, maar toch neemt dat niet weg dat het goed
is om te weten hoe scholen met lesuren, begeleidingsuren et cetera omgaan
en welke ontwikkelingen zich daar op dit moment voordoen. Hoe intensief is
het contact nog tijdens begeleidingsuren? Stelt dat meer voor dan het uit
de ooghoeken kijken of de orde nog bewaard wordt? Zijn klachten van ouders
hierover niet gegrond? Welke trends doen zich verder voor?Is het met het oog hierop niet mogelijk om de Inspectie te verzoeken hiernaar
zelf een studie te verrichten en de resultaten van dit onderzoek in het volgende
jaarverslag een extra accent te geven? Wellicht kan het daarna een thema zijn
of worden, waarin in een inspectierapport voortaan per school inzicht gegeven
wordt? Als het dan vervolgens betrokken wordt bij de horizontale verantwoording,
hoeft niemand er bang voor te zijn dat de overheid zich met de onderwijsinrichting
en met de vrijheid van werkvormen gaat bemoeien, de angst van
de minister, terwijl ondertussen wel de eerstbetrokkenen bij de school meer
zicht en greep krijgen op het schoolgebeuren. Zij gaan immers wel over de
inrichting van het onderwijs.Voorzitter. In het kader van dit wetsvoorstel spreekt de minister over
eindexamenprogramma's die meer ruimte bieden voor experimenten, zonder dat
de positie van het centraal examen wordt aangetast. Er blijven gedetailleerde
voorschriften bestaan, zo meldt de minister ons in de aanloop naar dit debat.
Die voorschriften komen echter niet van de minister zelf, maar van de CEVO
waarin het onderwijsveld vertegenwoordigd is. Gaarne vernemen wij van de minister
waar zij met de experimenten naar verwijst en wie er dan precies en binnen
welke kaders experimenteert.Ook anderen hebben erop gewezen dat niet alle scholen alle profielen en
keuzevakken kunnen aanbieden. Leidt dat niet tot vervelende belemmeringen
voor leerlingen dan wel tot de opschaling van scholen? Alleen een behoorlijke
schaalgrootte zorgt immers voor voldoende leerlingen om fatsoenlijk en zonder
al te veel kosten vakken te kunnen aanbieden en zo te kunnen werken aan de
verbreding die de wet belooft. Als een school niet dat volledige aanbod in
huis heeft, zal het wellicht concurrentienadelen ondervinden. Ook hierover
hoor ik graag de opinie van de minister.In de Tweede Kamer is uitvoerig stilgestaan bij het vak wiskunde B en
het profiel natuur en techniek. Kamer en minister werden het erover eens dat
het aantal uren dat aanvankelijk voor wiskunde B was ingeruimd te klein was.
Het werd opgehoogd naar 600 uur en daarenboven zegde de minister toe dat 100%
van de leerstof terugkeert in de examens. De schade blijft daardoor in uren
gemeten begrensd. In vergelijking met de huidige situatie is dat circa 120
uur. Tegenover dat verlies aan uren in het verplichte deel staat het nieuwe
vak wiskunde D, dat tot de profielvakken gaat behoren. Maar niet elke school
zal dit vak willen of, vaker nog, kunnen aanbieden.De minister heeft er ook op gewezen dat met een verbetering van de kwaliteit
van wiskunde B ook een mouw valt te passen aan het urenverlies. Waaraan ontleent
zij het vertrouwen dat die kwaliteit kan en zal verbeteren? Kan zij bovendien
een schatting geven van het aantal scholen dat wiskunde B zal aanbieden of
blijft dat voorlopig koffiedik kijken? Er zal verder overlap zijn tussen wiskunde
D en wiskunde A, maar in welke mate? Die vraag is van belang, omdat naarmate
de convergentie groter is, er niet alleen meer kans is dat scholen wiskunde
D zullen aanbieden, maar ook de organiseerbaarheid zal toenemen. Naarmate
de nabije toekomst van wiskunde D ongewisser is, zowel wat betreft de vakinhoudelijke
vulling als de mate waarin scholen het vak oppakken, komt het des temeer op
de genoemde kwaliteitsverbetering aan. De klachten van de leerlingen en de
studenten zijn op dit punt bepaald niet gering. Zij onderstrepen het gewicht
van deze vragen.In verband met het profiel cultuur en maatschappij is een vrij uitvoerige
discussie gevoerd over de vraag of wiskunde A in ieder geval voor de havo
een verplicht vak zou moeten zijn. Die discussie heeft aan scherpte gewonnen
door de brief van de HBO-raad die stelt dat wiskunde voor alle hbo-opleidingen
van belang is. Ook anderen wezen daarop. De discussie spitste zich vervolgens
toe op de pabo's. Alles overziend zijn wij, evenals de Tweede Kamer, geneigd
om de minister te volgen in haar argumentatie. Het verplichte wiskundeonderwijs
op de pabo's heeft er immers niet toe geleid dat studenten beter zijn gaan
rekenen. Verder is de instroom van het mbo naar het hbo aanzienlijk; een wiskundige
achtergrond is ook daar niet gegarandeerd. Bovendien zullen wij, naar het
zich laat aanzien, binnen enkele jaren een schreeuwende behoefte hebben aan
hogergekwalificeerden. Laten wij daarom geen onnodige blokkades opwerpen voor
jongeren met een geringere aanleg voor wiskunde en onszelf zo niet beroven
van het talent dat voorhanden is. Die overweging is ook van belang bij het
profiel natuur en gezondheid. Aardrijkskunde wordt daar een profielvak, naast
natuurkunde. Wij hebben daar geen moeite mee. Natuur en gezondheid moet niet
alleen toegankelijk zijn voor leerlingen met een bèta-aanleg. Daarmee
blokkeer je ongewild mensen in hun leertraject en latere loopbaan. Bovendien
gelden zeker hier de overwegingen rond de arbeidsmarkt. Straks zal een op
de vier werknemers actief moeten zijn rond en in de zorgsector. Een te sterk
bètaprofiel kan daarbij belemmerend werken. Misschien is het wel van
belang om bij het vaststellen van de doorstroomprofielen richting geneeskunde
bij de weging van de cijfers rekening te houden met het al dan niet aanwezig
zijn van natuurkunde in het pakket. Is een meer gewogen loting mogelijk?Mijn fractie moet van het hart dat wij ons er niet tegen hadden verzet
als leerlingen bij de profielen economie en maatschappij en cultuur en maatschappij
hadden kunnen kiezen tussen geschiedenis en aardrijkskunde als profielvak.
Wij leggen ons echter neer bij de keuze van het kabinet voor geschiedenis
als verplicht vak. Daar zijn wij uiteindelijk niet ongelukkig mee omdat geschiedenis
van belang is in een onzekere en vooral vluchtige tijd. Aardrijkskunde kan
eventueel als keuzevak worden gekozen.Ik begon ermee, te zeggen dat de CDA-fractie verheugd is over dit wetsvoorstel.
Wij hopen dat deze wet een bijdrage zal leveren aan een betere kwaliteit van
het onderwijs. Wij beseffen maar al te goed dat goed onderwijs van veel meer
afhankelijk is dan van wetten. De inzet van de leerkracht, het management
van de school en een heldere verantwoordingsstructuur zijn minstens zo wezenlijk.
Mijn fractie heeft in deze bijdrage het wetsvoorstel vanuit die context willen
beoordelen. Wij zien de antwoorden van de minister met belangstelling tegemoet.De vergadering wordt van 14.28 uur tot 14.41 uur geschorst.Voorzitter: Timmerman-BuckMinister Van der Hoeven:Voorzitter. Eerst zal ik een aantal algemene opmerkingen maken. Vervolgens
ga ik in op de onderwerpen organiseerbaarheid en keuzemogelijkheden, onderwijstijd
en de rol van de inspectie, het experimenteerartikel, de aansluiting op het
hoger onderwijs en de doorstroomrechten. Uiteindelijk kom ik op "diversen",
een aantal zaken die ik niet kwijt kon in de andere onderdelen, zoals de ruimte
in de examenprogramma's.Het is waar wat de heer Klink en mevrouw Linthorst hebben gezegd. De heer
Klink zei aan het einde van zijn betoog: "Wij beseffen
maar al te goed dat goed onderwijs van veel meer afhankelijk is dan van wetten.
De inzet van de leerkracht, het management van de school en een heldere verantwoordingsstructuur
zijn minstens zo wezenlijk." Daar gaat het om. Wat wij met wetten doen,
is zaken mogelijk maken en piketpalen slaan. Ook dat moeten wij doen, want
als wij die niet sloegen, zou er een te grote vrijheid zijn waardoor de kwaliteit
van het onderwijs in het gedrang komt. Ik ben het ook eens met mevrouw Linthorst
die zei dat er over deze voorstellen langdurige discussies zijn gevoerd met
alle betrokkenen in het onderwijsveld. Dat is goed geweest omdat daardoor
draagvlak is ontstaan. Een aantal scholen zegt nu: voor ons hoeft het allemaal
niet. Zo zit deze wereld echter niet in elkaar. Indien je als wetgever gezamenlijk
tot de conclusie komt dat zaken moeten veranderen om de kwaliteit van het
onderwijs te verbeteren, dan kan het niet zo zijn dat enkele scholen zeggen
dat zij dat niet doen en gewoon doorgaan zoals zij bezig waren. Ik kom daarop
dadelijk in het licht van het experimenteerartikel nog terug.Het is goed dat er een grote overeenstemming is met het onderwijsveld
en dat er over dit onderwerp ruim en vaak is overlegd met de Tweede Kamer.
Er moet nu een aantal verdere keuzes worden gemaakt die samenhangen met algemene
ontwikkelingen in het beleid. In het kader van de discussie over de koers
van het voortgezet onderwijs zijn wij op zoek naar nieuwe modaliteiten in
het bestuur, het beleid en de verantwoording. De ontwikkeling van het onderwijs
moet liggen waar zij thuishoort, namelijk bij de scholen en de leraren. Dat
betekent niet dat de wetgever volledig afstand neemt. De verantwoordelijkheid
voor de kwaliteit van het stelsel in zijn geheel blijft bij de overheid liggen.
Daarom blijft zij wettelijke normen stellen, regels op het gebied van externe
toetsing, landelijke examenprogramma's en de onderwijstijd. In dat licht spreken
wij vandaag over een wetsvoorstel voor de inrichting van de bovenbouw van
vwo en havo. Het streven is een nieuw evenwicht tussen die verantwoordelijkheden.
Dat betekent autonomie voor scholen, maar er moeten regels zijn waarbinnen
zij die autonomie vorm en inhoud kunnen geven. Wij willen een onderwijsprogramma
dat beter organiseerbaar, beter werkbaar en beter leerbaar is en dat meer
ruimte laat aan scholen en leerlingen.Diverse leden van deze Kamer hebben vragen gesteld over de organiseerbaarheid
en de keuzemogelijkheden. Mevrouw Linthorst vroeg zich af of scholen het wel
kunnen organiseren: kunnen alle scholen wel alle profielkeuzevakken aanbieden?
Ook de heer Klink en anderen hebben daarover vragen gesteld. Het wetsvoorstel
heeft een expliciet doel. De heer Ten Hoeve heeft zojuist de verbeterpunten
naar voren gebracht: beter studeerbaar, beter werkbaar en beter organiseerbaar.
Het onderwijsveld steunt die voorstellen nadrukkelijk. Dit geldt ook voor
de schoolleiders, die verantwoordelijk zijn voor de organisatie. Er is meer
dan voldoende gesproken met de mensen op de werkvloer en met de organisaties,
die zich op hun beurt zeer uitvoerig hebben verstaan met hun achterban. Het
Tweede Fase Adviespunt heeft gesproken met individuele scholen. Vóór
de invoering van de profielvakken waren alle vakken keuzevakken, behalve Nederlands.
Nooit is in dat systeem als probleem naar voren gekomen dat geen enkele school
alle vakkenpakketten kon aanbieden. In de praktijk boden veel scholen een
groot aantal combinaties aan. De invoering van de profielen hield een vereenvoudiging
in, omdat de profielen grotendeels vaste vakkenpakketten waren. De profielen
blijven bestaan. Inderdaad komt er een groter aantal keuzemogelijkheden, maar
dat is altijd nog maar een fractie van het aantal keuzemogelijkheden dat er
was vóór de invoering van de profielen. De organiseerbaarheid
wordt groter, wat een van de doelen was. De huidige profielen leiden tot problemen
die het organisatorische voordeel van de vaste vakkenpakketten ten dele tenietdoen.
Dat heeft te maken met de versnippering van vakken en met het naast elkaar
bestaan van kleine deelvakken, hele vakken en noem maar op. Daar stoppen wij
dus mee.Er zou een organisatieprobleem zijn omdat niet alle scholen alle profielkeuzevakken
kunnen aanbieden. Dat hoeft echter helemaal niet. Het zou ook zinloos zijn
om op alle scholen Fries, Turks, Italiaans en dans aan te bieden, om maar
een paar vakken te noemen. Er zijn twintig profielkeuzevakken. Op sommige
scholen zijn dat interessante vakken voor leerlingen, maar op andere scholen
is dat niet het geval. In zijn algemeenheid zullen de scholen ongeveer de
helft of meer van de profielkeuzevakken aanbieden. Het gaat dan om vakken
als Frans, Duits, aardrijkskunde, één of twee van de kunstvakken,
beeldende vormgeving of muziek. Natuurlijk bestaat er ook keuze uit een aantal
bijzondere vakken, waarmee een school zich kan profileren. Het is ook de bedoeling
dat scholen zich profileren en keuzes maken; daar is niets mis mee.Het klopt dat de school beslist wat er wordt aangeboden. Er moet echter
altijd ten minste één profielkeuzevak worden geboden; in het
profiel CM zijn dat er twee. Verder gelden er geen voorschriften. Als wij
voorschriften gaven voor het aantal of de aard van de aan te bieden vakken,
zouden de scholen in de problemen kunnen komen, omdat dan wordt voorgeschreven
dat zij bepaalde vakken moeten aanbieden.Bepalend voor de keuze van de school is het eigen profiel van de school
en hetgeen de leerlingen vragen. Er is geen enkele reden om scholen toe te
staan, daarvan af te wijken. Het model geeft veel keuzemogelijkheden. Tegen
mevrouw Linthorst zeg ik: als scholen een en ander konden laten zoals het
is, zouden er twee systemen naast elkaar bestaan. Dat zou pas echt organisatorische
problemen geven, bijvoorbeeld bij de doorstroming van de ene school naar de
andere. Het geeft ook rechtsongelijkheid, bijvoorbeeld bij de gewogen loting.
Aan het Tweede Fase Adviespunt hebben wij gevraagd te inventariseren wat scholen
van plan zijn. In het algemeen zijn scholen van plan om het bestaande aanbod
te handhaven, maar daarnaast overwegen zij ook om voor hen nieuwe vakken aan
te bieden, zoals het nieuwe bètavak en wiskunde D, maar ook maatschappijwetenschappen
en Spaans. Ik denk dat de problemen die de PvdA-fractie veronderstelt zich
niet zullen voordoen. Op dit moment komen zij niet aan de orde in de inventarisatie
van het Tweede Fase Adviespunt.Er is dus gekozen voor keuzemogelijkheden, maar ik denk niet dat dit leidt
tot verschraling van het onderwijs, noch tot schaalvergroting. Elke school
kan een redelijk aantal keuzes aanbieden. Dat behoort tot het eigen profiel
van de school. Ik ben het met de heer Klink eens dat je dit concurrentie kunt
noemen. Het behoort echter ook tot de keuze van het profiel. Ik vind het erg belangrijk dat wij scholen stimuleren om voor het eigen profiel
te kiezen.Ik ben het met de heer Ten Hoeve eens dat wij niet voor 100% kunnen
veronderstellen dat scholen elk vak dat zij aanbieden ook zullen aanbieden
als keuzevak in het vrije deel. Het hangt inderdaad af van de roostermogelijkheden.
Met wat daarover in de memorie van antwoord staat, is niet bedoeld iets anders
te beweren. Het gaat erom dat het voor een school in zijn algemeenheid mogelijk
en zelfs organisatorisch aantrekkelijk zal zijn om een vak dat toch moet worden
aangeboden, ook aan te bieden in het vrije deel. Het zal niet altijd mogelijk
zijn, maar vaak wel. Dit gaat op voor de vreemde talen. Ook het Fries behoort
tot de verruimde mogelijkheden.De heer Ten Hoeve wees op een verschil in het concept van het Inrichtingsbesluit
tussen de tekst over de vervanging van de ene soort wiskunde door de andere
en die over de andere gevallen waarin een vak wordt gekozen. Ik vond dat bijzonder
scherp opgemerkt. Dit verschil heeft echter niet de inhoudelijke betekenis
die de heer Ten Hoeve veronderstelt, want in beide gevallen bepaalt de school
de keuzemogelijkheid. Bij de vervanging van wiskunde A door wiskunde B in
de profielen Natuur en Gezondheid en Economie en Maatschappij is er sprake
van een meer uitgebreide omschrijving, te weten: ... voor zover het bevoegde
gezag dit vak, te weten wiskunde B, als onderdeel van dit profiel aanbiedt
... Dat is nodig, omdat er anders een misverstand zou kunnen ontstaan. Wiskunde
B wordt door een school namelijk altijd aangeboden, als verplicht vak in het
profiel Natuur en Techniek. Dit betekent echter niet, dat de school het zou
moeten aanbieden in de andere profielen. Dat is de bedoeling van de tekst.Dit brengt mij tot het tweede blokje, over de onderwijstijd en de rol
van de Inspectie. Met name de heer Klink heeft daarover vragen gesteld. Ik
ben het met hem eens dat de Inspectie de vrijheid van de scholen niet feitelijk
verder moet inperken. In de hele discussie over governance is dat ook een
belangrijk punt. Het toegroeien naar meer horizontale verantwoording moet
inderdaad plaatsvinden. In de tussenliggende fase hebben wij het verticale
toezicht nodig, om ervoor te zorgen dat er geen rare dingen gebeuren. De Inspectie
moet zich niet met het "hoe" gaan bemoeien, omdat dan toch weer
zou worden voorgeschreven welke didactische aanpak de school moet kiezen.
Vanochtend heb ik het onderwijsjaarverslag over het afgelopen jaar aangeboden
gekregen. Daarin werd geconstateerd dat er met name problemen zijn op het
niveau van het technisch lezen. Dit is erg belangrijk, omdat het de basis
vormt voor het verdere lezen. Daarbij is er sprake van een aanpak waarbij
je alle stappen in de didactiek moet doorlopen en voor voldoende oefenmogelijkheden
moet zorgen. Wij moeten met elkaar bezien op welke manier wij dit probleem
gaan aanpakken, maar dat is iets anders dan dat de Inspectie zich zou mogen
bemoeien met alle pedagogisch-didactische keuzes die een school maakt.De heer Klink vroeg ook naar de invulling van de contacttijd. De motie-Vergeer
waarover hij sprak, is overigens door de Tweede Kamer verworpen, dus die is
verder niet aan de orde. Volgens de heer Klink zou de Inspectie in algemene
zin de invulling van de contacttijd moeten bezien en daarover moeten rapporteren
in het onderwijsverslag. Ook per individuele school zou de Inspectie hieraan
aandacht moeten besteden, zodat de ouders op de hoogte blijven. Dat zijn twee
verschillende zaken, die overigens wel gecombineerd kunnen worden. De Inspectie
ziet toe op de omvang van de contacttijd. Zij ziet er in dat verband op toe
dat men zich met name houdt aan het voorschrift betreffende de 1000 uren.
Ik heb de scholen aangekondigd dat hierop scherper zal worden gelet en dat
sancties mogelijk zijn. Wat mevrouw Vergeer wilde, ging echt veel verder.
Zij wilde dat de Inspectie ook zou letten op de vorm die de contacttijd aanneemt.
Dan ontstaat het effect dat de heer klink en ik absoluut niet willen, namelijk
dat de Inspectie de methode van onderwijs gaat beoordelen. Er is dus wel sprake
van scherper toezicht op de regels inzake onderwijstijd, maar niet van toezicht
op de invulling, want de keuze op dat gebied wordt overgelaten aan de scholen
zelf.Elk jaar bepaal ik, samen met de Inspectie, welke thematisch onderzoeken
er gaan plaatsvinden in het komende jaar. Het thema onderwijstijd komt daarbij
in ieder geval aan bod. Het gaat om een scherper toezicht op de regels over
onderwijstijd en de vraag of die regels inderdaad gevolgd worden. Het jaar
daarna, dus volgend jaar, komt dit thema ook aan de orde in het onderwijsverslag.Dat brengt mij tot mijn derde blokje over het experimenteerartikel. Mevrouw
Linthorst vroeg, en mevrouw Kalsbeek sloot zich daarbij aan, of scholen die
dat willen, niet met toepassing van een experimenteerartikel de vrijheid kunnen
krijgen om af te wijken en sommige zaken te laten zoals deze nu zijn. Dat
zou wel een beetje raar zijn. Een experimenteerartikel is er om nieuwe dingen
uit te proberen. Een experimenteerartikel is er niet voor bedoeld, nieuwe
dingen weg te schuiven en te zeggen: wij doen lekker niet mee. Dat is niet
de bedoeling van een experimenteerartikel.Daar komt bij dat er inderdaad een experimenteerartikel is in de wet,
maar die is bedoeld zoals de term aangeeft, namelijk ter beproeving en niet
om van een of andere vernieuwing af te zien. Het wetsvoorstel draagt nu juist
bij aan vernieuwing. Scholen krijgen meer mogelijkheden om zelf keuzes te
maken, zij het binnen grenzen. De piketpalen zijn hier de profielen. Als je
het zou toestaan om daarin eigen keuzes te maken, door bijvoorbeeld elementen
van het huidige systeem te handhaven – dat is wat mevrouw Linthorst
in feite vraagt – dan leidt dat tot chaos en tot organisatorische problemen.Ik kan zo zes thema's noemen. Daar komen allemaal varianten op, die allemaal
hun eigen centrale examen zouden hebben. Ik zie echt niet hoe ik dat zou moeten
organiseren. Bij de gewogen loting zou de kans om ingeloot te worden bij de
ene school hoger worden dan bij de andere school. Dat leidt dus tot rechtsongelijkheid.
Er zouden organisatorische problemen ontstaan bij de doorstroming tussen scholen,
bijvoorbeeld door verhuizingen, of bij de doorstroom van havo naar vwo. Het
hoger onderwijs zou geconfronteerd worden met grote verschillen tussen de
instromende studenten. Dat zou het voordeel van de profielen tenietdoen en
dus leiden tot aansluitproblemen. Voor al die varianten zouden er eigen leerboeken
gemaakt moeten worden, de oplage daalt, de kosten gaan omhoog, de markt verschraalt
en de keuzemogelijkheden in boeken wordt kleiner. Kortom, dat moeten wij dus
echt niet doen.Wij moeten leren van de ervaringen die opgedaan zijn bij de invoering
van de profielen. Toen konden scholen zelf een invoeringsjaar kiezen, 1998
of 1999. Dat leidde ertoe dat in verband met het overgangsrecht
meerdere jaren twee systemen naast elkaar bestonden. Dat heeft geleid tot
grote problemen, bijvoorbeeld bij examens. Ik vind dat wij dat geen tweede
keer moeten doen.Mevrouw Linthorst (PvdA):Kan de minister even uitleggen wat zij bedoelt met al die grotere aantallen
examens, leerboeken enzovoorts? Ik vraag niet om een uitbreiding van het aantal
vakken. Ik vraag om de combinatie van andere vakken mogelijk te maken, bijvoorbeeld
bij het profiel C&M de combinatie van twee uit zes in plaats van twee
keer één à drie. Dat levert niet meer examenvakken op.
Het zijn dezelfde vakken die al worden aangeboden, alleen in een andere combinatie.
Als ander voorbeeld heb ik de verschuiving genoemd van een klassieke taal
naar het vrije deel in plaats van het verplichte deel. Dat levert ook niet
meer vakken op. Zou de minister dat nog kunnen toelichten?Minister Van der Hoeven:Voor die twee elementen gelden andere problemen, niet de zaken die ik
zonet noemde. Daar heeft mevrouw Linthorst gelijk in. Als je de profielen
als piketpalen ziet van deze wet en dan zeg je: doe maar wat je altijd al
gedaan hebt, dan gebruik je een experimenteerartikel niet om iets nieuws te
doen, maar om gewoon het oude te houden. Dat moeten wij niet doen.Verder is het zo – dat weet mevrouw Linthorst net zo goed als ik –
dat scholen en leerlingen altijd de mogelijkheid hebben, een extra vak erbij
te kiezen, waardoor zij in feite wel dezelfde vakken kunnen blijven doen.
Zij doen er iets extra's bij. Ook dat is een mogelijkheid die er nu al is.
Ik vraag mevrouw Linthorst heel indringend om daar nog een keer over na te
denken.Mevrouw Linthorst (PvdA):Voorzitter. Ik heb grote waardering voor deze minister, maar ik wil haar
wel vragen om bezwaren aan te voeren tegen de voorbeelden die ik noem en niet
tegen andere voorbeelden. Het gaat niet om wereldschokkende dingen. Het gaat
om dit soort dingen en ik zou graag van de minister willen weten wat daar
de bezwaren tegen zijn.Minister Van der Hoeven:Dat heb ik net gezegd. Ik vind dat een experimenteerartikel er is om experimenten
mogelijk te maken en dus niet om bestaand beleid te continueren, terwijl je
eigenlijk met elkaar als wetgever ander beleid hebt afgesproken. Voorts is
het geen enkel probleem om binnen de piketpalen van de profielen zoals zij
er nu komen te liggen, ook nog een extra vak toe te voegen. Dat kan nu ook.
Je ziet ook dat veel studenten – met name de betere studenten, want
daar gaat het in de meeste gevallen om – de keuze maken om er inderdaad
nog iets aan toe te voegen en daarmee hun kans op een doorstroommogelijkheid
te vergroten. Zoals ik al zei, ben ik van mening dat wij moeten leren van
de ervaringen die wij opgedaan hebben bij de invoering van de profielen. De
wet staat niet toe wat mevrouw Linthorst wil. Als zij dat toch wil, moet dus
de wet veranderd worden. Ik hoef haar niet uit te leggen wat dat voor consequenties
zou hebben.Dat brengt mij bij blokje vier, de aansluiting van het hoger onderwijs
en de doorstroomrechten. Dat is interessant. De HBO-raad en de VSNU hebben
daarover hun adviezen uitgebracht. Aan het eind van dit schooljaar worden
de nieuwe eisen in de doorstroomregeling vastgelegd. Ik heb daarover nog wat
nader overleg nodig. Het advies van de HBO-raad om leerlingen uit te sluiten
als zij geen wiskunde in hun pakket hebben, stuit overigens alom op weerstand.
Het is in strijd met de afgesproken uitgangspunten en wordt op geen enkele
manier inhoudelijk onderbouwd.Uitgangspunt is toch continuïteit ten opzichte van de huidige regeling.
Uitgangspunt is ook dat er voor elke opleiding ten minste een profiel is dat
direct toegang geeft. Dat zal ik in de doorstroomregeling als uitgangspunt
handhaven. Wij zullen het advies van de HBO-raad over wiskunde in alle profielen
dan ook niet volgen. Het is een advies en de doorstroomregeling is een ministeriële
regeling. Zo hebben wij het met elkaar in de wet geregeld.Ik ga er nog wel enig overleg over aan, dat heb ik toegezegd. Het kan
niet zo zijn dat een leerling met het profiel C&M havo geen enkel doorstromingsrecht
zou hebben, omdat in dat profiel wiskunde niet meer verplicht is. Dat kan
niet en daar is geen reden voor. Voor de meeste opleidingen waarover het gaat
is specifieke wiskundekennis op dit niveau niet nodig. Wij praten dan bijvoorbeeld
over dans, de lerarenopleiding Duits, de sociale academie.Voor de pabo heb je rekenen nodig. Dat klopt, maar dat is een ander verhaal.
Mij valt op dat de rekenproblemen in de pabo in al die jaren die wij gehad
hebben met daarin wiskunde als verplicht vak helemaal niet zijn opgelost.
Het zit hem dus niet in de wiskunde. Het zit hem in het rekenen. Daarom hebben
wij daarover ook een aantal afspraken gemaakt, dat heb ik gemeld in de Tweede
Kamer. Er moet voor gezorgd worden dat rekenen beter tot zijn recht komt en
dan moet er dus ook voor gezorgd worden dat jonge mensen die naar de pabo
willen, kunnen rekenen, dat zij een toets maken om te bezien in hoeverre zij
daarin achterliggen en dat zij, als dat zo is, een bijspijkerprogramma volgen.
Daar is niets mis mee. Dan gaat het ook daadwerkelijk om rekenen, en niet
alleen om inzichtelijk rekenen, maar ook om hoofdrekenen en alle andere rekenvarianten
zoals die in het basisonderwijs geleerd moeten worden.Natuurkunde is verplicht voor de doorstroming naar medische opleidingen.
Dat is nu nog niet aan de orde, zeg ik tegen de heer Klink. Het wordt voorgesteld
in het advies over de doorstroom van de VSNU. Ik sta daar in beginsel niet
negatief tegenover, maar geneeskunde is één opleiding. Niet
alle medische opleidingen leiden op tot geneeskunde. Er zit dus een aantal
andere aspecten aan het geheel van die doorstromingsregeling, waarover ik
eerst nader overleg aanga. Het kan niet zo zijn dat bijvoorbeeld aardrijkskunde
geen doorstroommogelijkheid zou geven naar bepaalde opleidingen in de medische
hoek. Dat wil niet zeggen dat het vak natuurkunde niet verplicht kan worden
gesteld voor toelating tot de studie geneeskunde. Dat regelen wij in de doorstroomregeling.De loting moet plaatsvinden onder studenten met het juiste vakkenpakket
en niet onder andere studenten. Er moet eerst in de doorstroomregeling worden
vastgesteld wat de vereisten zijn. Onder de groep die daaraan voldoet, vindt
de loting plaats. Deze loting is een noodoplossing omdat het aanbod van studenten
groter is dan het aantal beschikbare plaatsen. Er wordt eerst geselecteerd
op natuurkunde. Dat voorkomt ook dat leerlingen die geneeskunde willen gaan
studeren geen natuurkunde kiezen omdat zij denken dat zij bijvoorbeeld voor aardrijkskunde een hoger cijfer kunnen halen en dus een grotere
inlotingskans hebben. Dit is de wijze waarop wij eraan tegemoet komen. Dit
voorstel zal verder worden uitgewerkt in de doorstroomregeling.Het vijfde blokje betreft wiskunde. Ik begin met het rekenen op pabo-opleidingen.
Pabo-studenten moeten goed kunnen rekenen, dat is onbetwistbaar. Het betreft
niet alleen havo-leerlingen, want een groot gedeelte van de instroom op pabo's
komt uit het mbo. Er moet dus iets worden gedaan aan de instroom. Daarnaast
moeten ook de pabo's zelf meer aandacht geven aan rekenen, taal en technisch
lezen. Die zaken moeten pabo-opgeleiden beheersen. Er is afgesproken dat er
een analyse wordt gemaakt van het probleem en dat wordt gezocht naar mogelijke
oplossingsrichtingen waarbij geen enkele oplossing bij voorbaat wordt uitgesloten.
Dat wordt gedaan door een extern bureau. Het onderzoek moet voor 1 juni
2006 klaar zijn. Ik kan daar niet op vooruitlopen.Voor de instroom van 2007 zijn afspraken gemaakt over een tijdelijke voorziening.
Alle leerlingen die naar de pabo willen, ook mbo'ers, maken een diagnostische
toets die landelijk is gestandaardiseerd. Die kan al worden gedaan vanaf het
moment van voorinschrijving, dus in het laatste jaar van havo of mbo. Dat
geeft mensen de mogelijkheid om bij te spijkeren. Over een programma daarvoor
vindt overleg plaats tussen het departement, hbo-instellingen, scholen voor
voortgezet onderwijs en de BVE-sector. Bij de start van de pabo-opleiding
wordt die toets opnieuw gemaakt en na één jaar wordt een bindend
studieadvies gegeven. Op basis van de uitkomsten van het onderzoek dat op
1 juni 2006 moet zijn afgerond, zal ik tot een definitieve oplossing
komen. Voorlopig is echter op deze manier het probleem voldoende ondervangen
en teruggebracht waar het hoort.Ik ben het eens met de heer Ten Hoeve dat het vak wiskunde voldoende moet
voorbereiden op technische en exacte studies. Dat moet niet afhankelijk zijn
van de keuze voor wiskunde D. Wij proberen dat te bereiken door een combinatie
van maatregelen. Het aantal studielasturen voor wiskunde B is verhoogd, in
het vwo van 520 naar 600. Dat is minder dan de 760 studielasturen die er nu
voor staan, maar het is ongeveer even hoog als het aantal uren dat er voor
stond voor de invulling van de profielen. De 760 uren van nu, was wel een
erg groot aantal in vergelijking met dat voor andere vakken. Alle stof blijft
voorlopig opgenomen in het centraal examen. Dat heeft ook effect op het aantal
uren contacttijd dat scholen voor het vak beschikbaar zullen stellen.Het effect van de inhoudelijke overeenstemming die nu lijkt te zijn ontstaan
over vergroting van de aandacht voor de formele wiskundige vaardigheden, moet
niet worden onderschat. De uitbreiding van het aantal uren in 1998 is gebruikt
voor het toevoegen van meer hogere onderwerpen en werkstukken. Die zijn mede
oorzaak van de geconstateerde problemen. Dat er nu echt weer tijd wordt gemaakt
voor het oefenen van de elementaire vaardigheden, die ook in het examen aan
de orde zullen komen, is winst. Velen in het hoger onderwijs en vele leraren
onderschrijven dat. Uiteraard wordt in elke discussie over welk vak dan ook
naar voren gebracht dat meer uren, nog meer uren, gewenst zouden zijn. Dat
vinden niet alleen de wiskundeleraren, maar ook die van bijvoorbeeld gymnastiek
of talen. Dat is een andere discussie.De heer Klink vroeg of de kwaliteit van wiskunde B beter zal worden. Dat
is het geval. Er is overlap van wiskunde D met wiskunde A. Ongeveer de helft
van het programma van wiskunde D zal bestaan uit stof die ook in wiskunde
A wordt aangeboden. Dat zal de mogelijkheid vergroten voor scholen om wiskunde
D aan te bieden. Ik weet nu nog niet hoeveel scholen dat gaan doen. Daar is
het nog wat te vroeg voor.Er zijn verschillende vragen gesteld over het profiel cultuur en maatschappij
op het havo, met name door mevrouw Kalsbeek. Zij vroeg of opnieuw wiskunde
kan worden opgenomen in dat profiel. Dat zit er niet in. Alleen de HBO-raad
wilde dat. Ik vind echt dat wij afmoeten van het beeld dat de havo een afgeleide
is van het vwo. Die twee scholen hebben echt een eigen functie. Het havo leidt
op voor het hbo. Voor hbo-opleidingen op het gebied van maatschappij en cultuur
is over het algemeen geen speciale wiskundekennis nodig. Ik heb al een paar
voorbeelden daarvan genoemd. De pabo is een speciaal geval, dat heb ik al
gezegd.Als wij wiskunde weer zouden toevoegen aan dat profiel, terwijl dat inhoudelijk
niet is onderbouwd, maken wij het voor een aantal mensen wel heel erg moeilijk
om met het talent dat zij hebben naar een hbo-opleiding te gaan. Als de Kamer
het toch wil, moet de wet worden gewijzigd. Dan moet er dus opnieuw een inhoudelijke
discussie worden gevoerd. Het parlement moet dan ook aangeven welk vak uit
het profiel moet worden gehaald. Ik neem aan dat bekend is hoe de discussie
hierover in de Tweede Kamer is verlopen. Begin 2007 komt er overigens een
advies voor de langere termijn van de profielcommissies. Ik raad de Kamer
aan om dit af te wachten.Onder het zesde blokje, diversen, is er eigenlijk nog maar één
vraag die behandeld moet worden, namelijk die van de heer Klink over de ruimte
in de eindexamenprogramma's en de experimenten. De term experimenten wekt
misschien een beetje verwarring. Er zijn eindexamenprogramma's. Voor het centraal
schriftelijk eindexamen zijn per definitie regels nodig. Die worden opgesteld
door de Centrale Examencommissie Vaststelling Opgaven (CEVO). Leraren hebben
de syllabus van de CEVO nodig voor de voorbereiding op het centraal examen.
Daarnaast bestaat er een schoolexamen. Scholen krijgen de vrijheid om te kiezen
hoe zij toetsen in het schoolexamen. Op dit moment is in de lagere regelgeving
met de verschillende programma's voor toetsing en afsluiting precies voorgeschreven
op welke manier de afsluiting middels het schoolexamen vorm moet krijgen.
Dat soort detailregelgeving verdwijnt. Daardoor ontstaan meer keuzemogelijkheden
met betrekking tot de wijze waarop het schoolexamen kan worden georganiseerd.
De scholen krijgen dus meer ruimte dan zij op dit moment hebben.Mevrouw Linthorst (PvdA):Voorzitter. De minister zei dat scholen nooit in staat zijn geweest om
alle vakken aan te bieden. Dat klopt natuurlijk. Het gaat om de vraag of er
met dit wetsvoorstel een risico op verschraling bestaat. Ik heb al gezegd
dat wij dit zullen moeten afwachten. Er zal een evaluatie plaatsvinden. In
deze context verbaast de reactie van de minister op het voorstel
om een experimenteerartikel op te nemen mij. De minister zegt dat scholen
niet moet worden voorgeschreven wat zij moeten aanbieden. Dat geldt blijkbaar
niet waar het gaat om een experimenteerartikel. Daar heeft de minister een
aantal argumenten voor genoemd, bijvoorbeeld dat van verschillen tussen instromende
studenten. Volgens het huidige wetsvoorstel mag een leerling met een C&M-profiel
twee keer een vak uit drie kiezen. Wat maakt het voor de instroom uit of dat
twee keer een uit drie vakken is of twee uit zes vakken? Ik zie daar geen
verschil tussen. Volgens mij is de chaos op zijn minst niet groter.Het experimenteerartikel is niet voor behoud, maar voor vernieuwing, aldus
de minister. Dat valt mij van haar tegen, want zij is altijd voor rust in
het veld. Er zijn scholen die net lekker draaien sinds de zeven jaar geleden
ingestelde stelselwijziging. Waarom zou je die niet de mogelijkheid bieden
om dat uit te bouwen, te borgen en te bestendigen? Waar komt het verzet van
de minister vandaan?De minister voerde ook het argument van de overstap tussen scholen aan.
Doordat scholen een iets andere invulling geven, kan de overstap van de ene
naar de andere school moeilijker worden. Daar staat wel tegenover dat een
aantal andere overstappen die ik in de eerste termijn heb aangehaald, zoals
die van gymnasium naar vwo, eenvoudiger worden. Ik begrijp het dus niet helemaal.
Mijn fractie is er ook niet door overtuigd geraakt. Zij overweegt op dit punt
een motie in te dienen.Mevrouw Kalsbeek-Schimmelpenninck van der Oije (VVD):Voorzitter. Ik bedank de minister voor de beantwoording van de vragen.
Mijn fractie heeft verzocht om opname van het vak wiskunde A in het profiel.
Dat vergt een wetswijziging. Mijn fractie beseft dat uiteraard, maar heeft
ook gezegd er alle begrip voor te hebben dat dit traject al heel veel tijd
in beslag heeft genomen en dat de minister blij is dat het zo ver gekomen
is. Dat is mijn fractie ook. Laat dat duidelijk zijn. De minister zegt dat
de adviescommissie voor de profielen in 2007 een advies uitbrengt. Wil zij
de commissie dan expliciet vragen om het vak wiskunde A in het C&M-profiel
te betrekken? Natuurlijk zal mijn fractie het advies van de commissie terzake
ook met belangstelling bestuderen. Toch vraagt zij expliciet dat daarnaar
wordt gekeken. Zoals de heer Klink zei, kan ik mij voorstellen dat er opleidingen
zijn waarin wiskunde absoluut geen rol speelt. Toch kan ik dat weerleggen,
want in de huidige maatschappij komt dit vak in zo veel opleidingen naar voren.
Dit is zelfs op de dansopleiding het geval, al zou je het niet meteen zeggen.
Die bevat ook onderdelen die een zeker wiskundig inzicht vergen. In deze maatschappij
hebben wij gewoon wiskunde nodig. Dat mag je niet frustreren door dat vak
niet aan te bieden. Dat is meer het punt van mijn fractie. Je moet dat uiteraard
ruim zien. Het gaat in dezen inderdaad om het havo, maar mijn fractie vindt
dat het om arbeidsplaatsen in de maatschappij in haar totaliteit gaat. Voor
sommigen is daar jammer genoeg wiskunde voor nodig. Hier wilde mijn fractie
op wijzen.Ik wacht de motie van mevrouw Linthorst over het experimenteerartikel
af. De minister zegt dat het experimenteerartikel dient tot het mogelijk maken
van experimenten. Dat is natuurlijk zo. Deze scholen hebben dat artikel daarvoor
ook gebruikt en zijn gekomen tot een goede combinatie. Zij willen die graag
voortzetten. Experimenteerartikelen zijn mooi om iets op te zetten, maar als
blijkt dat iets goed loopt, moet de mogelijkheid bestaan om daarmee door te
gaan. Daarom steunen wij de woorden van mevrouw Linthorst.De heer Ten Hoeve (OSF):Voorzitter. Ik ben het verregaand eens met wat de minister heeft gezegd,
dus ik bedank haar ook voor haar antwoorden. Ik ben gelukkig met wat zij heeft
gezegd over de doorstroomregeling die nog komt en het feit dat zij niet van
plan is om het advies van de HBO-raad te volgen. Dit kan inderdaad niet. Er
is ook geen reden voor. Ik ben het voorts volledig eens met wat de minister
heeft gezegd over rekenen en wiskunde.Ook ben ik het eens met de minister dat het experimenteerartikel niet
moet worden gebruikt voor het handhaven van bestaande situaties. Daar is een
experimenteerartikel niet voor. Hierbij moet ik zeggen dat ik niet helemaal
inzie dat de elementen die mevrouw Linthorst noemt, scholen echt iets opleveren,
zowel qua organiseerbaarheid als qua extra mogelijkheden voor leerlingen die
ermee kunnen worden geschapen. Wat dan eigenlijk wel?De minister heeft gezegd dat niet alle scholen alle vakken hoeven aan
te bieden. Ik ben het daar volledig mee eens. Scholen moeten keuzes maken.
Er is een harde kern van vakken die alle scholen moeten aanbieden. Wat daaromheen
zit, kan dienen ter profilering van scholen en is mede afhankelijk van de
mogelijkheden van scholen in termen van leerlingenaantallen.De minister heeft gezien waar ik mij zorgen over maak, maar heeft dat
exclusief geprojecteerd op het Fries. Dat was mijn bedoeling eigenlijk niet.
Ik maak mij er zorgen over dat scholen veel mogelijkheden hebben om het aanbod
van de vakken die zij wel geven, voor leerlingen te beperken. Ik zie om mij
heen gebeuren dat het er in een hele hoop gevallen op neerkomt dat leerlingen
die een NT- of NG-profiel kiezen, in het vrije deel uitsluitend de kans hebben
om te kiezen tussen natuurkunde, aardrijkskunde of economie. Daardoor kunnen
zulke leerlingen maar één vreemde taal kiezen. Dat zelfde geldt
voor enkele andere vakken, maar bij vreemde talen doet zich dat het duidelijkst
voor, omdat die vakken zo algemeen van karakter zijn dat die in wezen in elk
profiel passen. In de gymnasiumopleiding zie je ook gebeuren dat wederom voor
de NT- en NG-profielen in het vrije deel uitsluitend deze vakken worden aangeboden.
Daardoor kan zelfs een gymnasiast in deze profielen geen tweede vreemde taal
kiezen, zelfs geen tweede klassieke taal. Dat is voor een gymnasiast natuurlijk
erg vreemd. Ik heb er geen problemen mee als hij die niet kiest, maar ik heb
er wel problemen mee dat hij die niet kán kiezen. Ik besef dat wij
moeilijk kunnen terugkomen op de vrijheid van de scholen die in ons systeem
zit ingebakken. Tegen scholen is namelijk gezegd dat zij naar eigen inzicht
kunnen handelen. Het is dus vreselijk moeilijk om dat terug te draaien. Toch
vraag ik mij af of wij er op den duur niet voor moeten zorgen dat verplicht
wordt gesteld dat algemene vakken algemeen worden aangeboden.De heer Klink (CDA):Voorzitter. Ik heb nog drie opmerkingen. De motie-Vergeer is in de Tweede
Kamer onvoldoende ondersteund. De bedoeling ervan was niet zozeer om de Inspectie
van het Onderwijs een instrument ter hand te stellen om zich met de onderwijsvormgeving
te bemoeien, als wel om inzicht te krijgen in hoe men precies omgaat met begeleidingsuren,
contacturen en lesuren en in hoe vaak lessen daadwerkelijk intensief zijn
of lessen zijn waarbij vanuit een ooghoek alleen maar orde gehouden wordt.
Het lijkt mij belangrijk om inzicht te krijgen in de patronen van de afgelopen
jaren, niet om de Inspectie of de overheid of ons als wetgever in staat te
stellen om ons weer met het onderwijsproces te bemoeien, maar wel om langs
die lijnen inzicht te krijgen in de ontwikkelingen binnen het onderwijs en
wellicht op langere termijn. Daar gaat natuurlijk wel wat tijd overheen. Dan
kunnen ouders daar nadrukkelijk van in kennis worden gesteld, al was het maar
om ze bewust te maken van het feit dat er vraagstukken liggen en zij aan de
school kunnen vragen hoe die daar nader invulling aan geeft en welke risico's
daarmee gepaard gaan. Wij juichen het toe dat de inspectie op dit punt thematisch
onderzoek kan doen, als de minister met haar beantwoording heeft willen toezeggen
dat zij dit aan de inspectie zal vragen. Gaarne hoor ik van de minister of
dit de strekking van haar antwoord was.Wat het experimenteerartikel betreft, heb ik de indruk dat de afgelopen
jaren één groot experiment zijn geweest en dat de uitkomst daarvan
is dat wij nu een wetsvoorstel behandelen dat daarin verbetering wil brengen.
Het lijkt mij afbreuk doen aan het woord "experiment" om nu een
hardheidsclausule te creëren voor scholen die eigenlijk wel tevreden
zijn met de bestaande wetgeving.Daarbij komt dat ik niet kan overzien wat meer keuzemogelijkheden voor
leerlingen zou behelzen die afbreuk doen aan datgene wat wettelijk is voorgeschreven.
Daar komen de opmerkingen van mevrouw Linthorst namelijk op neer. Ik stel
mij voor dat bijvoorbeeld bij natuur en techniek het vak wiskunde niet meer
wordt gekozen. Dat lijkt mij toch buitengewoon merkwaardig in een profiel
natuur en techniek. Ook bij economie en maatschappij zou dan ook geen wiskunde
meer worden gekozen. Als dat nu niet de bedoeling is – wat ik afleid
uit het feit dat mevrouw Linthorst nu opstaat om iets aan mij te vragen –
zouden er in die keuzemogelijkheden vervolgens weer nadere beperkingen moeten
worden gesteld. Daarmee zouden wij de discussie van de afgelopen twee jaar
opnieuw gaan voeren over de vraag wat wel en wat niet bij een profiel hoort.
Ik noem het vak wiskunde in het kader van de profielen natuur en techniek
en economie en maatschappij doordat dit vak nodig is voor de doorstroomprofielen.
De zorgvuldige afweging hiervan zou ik nu dan ook niet aan een experiment
willen onderwerpen.Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik heb in mijn termijn een aantal voorbeelden gegeven waarbij het gaat
om kleine verschillen, te weten twee uit zes vakken in plaats van twee keer één
uit drie. Dat betekent dat men filosofie of een tweede vreemde taal zou mogen
geven, of filosofie en tekenen, in plaats van uit ieder cluster van drie vakken
er één te moeten kiezen. Het gaat natuurlijk niet om de voorbeelden
die de heer Klink noemt. Bovendien zou een school zo'n experiment alleen maar
mogen aanvragen bij de inspectie, die het zal toetsen. Het gaat echt om kleine
zaken. In deze Kamer voeren wij heel vaak discussies over autonomievergroting,
over het laten van de verantwoordelijkheid bij professionals, over verdiend
vertrouwen en over ruimte geven. Het verzet hiertegen verbaast mij, want het
gaat juist niet om grote afwijkingen. Het gaat erom dat scholen die hun programma
hebben ingericht op een manier die voor de school en voor de leerlingen tot
volle tevredenheid is nu worden gedwongen om het aanbod te veranderen, terwijl
het voor het functioneren en de mogelijkheden van de leerlingen geen verschil
maakt.De heer Klink (CDA):Dit brengt mij bij mijn derde opmerking. Wanneer wij dit in dit wetsvoorstel
zouden willen regelen, moeten wij inderdaad met nadere criteria komen. Met
het proces moet worden geregeld wanneer en binnen welke condities men in aanmerking
komt voor een experiment en wanneer niet. Het lijkt mij nogal vergaand om
dat nu in dit wetsvoorstel te regelen. Voorzover het al mogelijk is, denk
ik aan een meer algemene bepaling in de onderwijswetten die de minister de
bevoegdheid geeft om experimenten te openen of iets van die strekking. Het
komt mij echter voor dat het onnodig vertragend is om het in dit kader te
gaan regelen.Wat het vak natuurkunde en het profiel natuur en gezondheid betreft, ondersteun
ik de woorden van de minister. De strekking van mijn argumentatie was nu juist
dat natuurkunde in mijn beleving niet als verplicht onderdeel in dat profiel
zou dienen te worden opgenomen, ook gezien de arbeidsmarktontwikkelingen.
Ik doel dan op de schaarste die zal ontstaan in de gezondheidszorg en elders.
Dat doet bij mij de vraag rijzen of wiskunde wel over de hele linie een verplicht
onderdeel zou moeten zijn, dus ook bij het profiel cultuur en maatschappij.Minister Van der Hoeven:Voorzitter. In het kader van dit wetsvoorstel hebben wij een uitgebreide
discussie gevoerd over de vraag wat wel en niet bij een profiel hoort en hoe
het zit met de doorstroomrelevantie. Die discussie hebben wij nu afgerond
en moeten wij ook afronden, namelijk door het aannemen van dit wetsvoorstel.
Die discussie moeten wij ook niet opnieuw heropenen.Met de profielen geven wij inderdaad het speelveld aan. Binnen dat speelveld
is er sprake van autonomie. Mevrouw Linthorst moet hier dan ook niet van verbazing
gaan steigeren. Bij elke autonomie geven wij aan tot hoe ver zij reikt. Die
plicht hebben wij als wetgever. Dat is ook wat hier gebeurt.Mevrouw Linthorst heeft enkele voorbeelden genoemd. Voorbeelden bewijzen
echter niets. In dit geval gaat het om het principe dat scholen de vrijheid
zouden krijgen om in allerlei opzichten af te wijken. Dan ontstaat er chaos.
Dat wil ik niet. Ik vind ook dat wij dat niet moeten doen. Ik wil wel graag
van mevrouw Linthorst weten om welke scholen en om welke problemen het dan
echt gaat en of wij kunnen bezien of zij binnen het wetsvoorstel, dus binnen
de piketpalen van de profielen, tot een oplossing kunnen komen. Dat zeg ik
graag toe. Er zullen best zaken zijn die kunnen worden opgelost als men
dit binnen de piketpalen van de profielen beziet. Er zullen misschien ook
enkele zaken zijn waarvan wij zeggen dat zij niet kunnen worden opgelost,
maar dat wij dat ook niet wilden in het kader van deze nieuwe wetgeving.Het experimenteerartikel is niet bedoeld zoals mevrouw Linthorst heeft
verondersteld. Dan zouden wij handelen in strijd met de geest van de wet,
dus dat moeten wij niet doen. Wij zouden het nader moeten regelen in dit wetsvoorstel,
zoals de heer Klink heeft aangegeven. Als hij de verantwoordelijkheid wil
nemen om op deze manier het onderwijsveld een jaar langer te laten wachten
op de invoering van deze wet, is dat – met alle respect – het
probleem van mevrouw Linthorst, die dat veroorzaakt, en waarmee wij allemaal
te maken kunnen krijgen. Ik meen niet dat zij dat wil. Als zij het wel wil,
moet zij het vooral doen. Als zij echter het belang van het onderwijs wil
dienen, vind ik dat zij akkoord zou moeten gaan met het voorstel dat ik binnen
de mogelijkheden van de nieuwe profielen wel wil nagaan welke oplossingen
kunnen worden gevonden.Mevrouw Kalsbeek heeft mij gevraagd of ik in 2007 aan de profielcommissie
wil vragen om ook over de positie van het vak wiskunde in het profiel cultuur
en maatschappij een oordeel te geven. Dat zeg ik haar graag toe. Overigens
hebben alle leerlingen in de onderbouw wel een aantal jaren wiskunde gevolgd.De heer Ten Hoeve wil eigenlijk de keuzemogelijk­heden gaan verplichten.
Dan maken wij het wel heel lastig voor scholen. Ik wil er wel voor zorgen
dat wij in de evaluatie ook meenemen hoe de ontwikkeling verloopt en of de
vrees van de heer Ten Hoeve zal uitkomen. In de opzet van de evaluatie zullen
wij de feitelijke ontwikkeling meenemen. Bij de evaluatie hebben wij dan de
mogelijkheid om zonodig zaken bij te stellen.De heer Klink antwoord ik bevestigend op zijn vraag over de inspectie
en de onderwijstijd. Ik zal daarin aangeven dat ik graag wil dat dit in het
kader van het thematisch onderzoek wordt meegenomen, zodat wij ook hierover
nadere informatie zullen krijgen.Mevrouw Linthorst (PvdA):De minister heeft toegezegd dat zij binnen de piketpalen die zijn geslagen
wil zoeken naar oplossingen. Om welke scholen gaat het dan? Ik heb bijvoorbeeld
een brief van de rectoren van de 35 zelfstandige gymnasia. Daarin komen expliciet
vragen naar voren over klassieke talen in het vrije deel en over twee uit
zes vakken in plaats van twee keer één uit drie. Valt dat binnen
de piketpalen van de profielen of valt dat daarbuiten?Minister Van der Hoeven:Naar mijn mening valt dit buiten de piketpalen van de profielen. Over
de klassieke talen in het vrije deel is ook uitgebreid gesproken in de Tweede
Kamer. Er is niet voor niets voor gekozen om dit profiel zo te laten als het
is. Dat is niet voor niets gebeurd. Het is vooral ingegeven door verzoeken
van gymnasia om deze zaken te laten zoals zij zijn. In reactie op de opmerkingen
die de heer Ten Hoeve hierover heeft gemaakt, heb ik gesteld dat ik de feitelijke
ontwikkelingen zal monitoren opdat wij deze in de evaluatie kunnen meewegen.Twee uit zes valt buiten de profielen. Binnen de profielen valt wel de
mogelijkheid om er een extra keuzevak bij te doen. Het gaat er om dat deze
zaken de facto worden opgelost.Mevrouw Linthorst (PvdA):Natuurlijk gaat het daarom. De minister zegt dat juist de gymnasia erop
hebben aangedrongen om het te laten zoals het is, met de klassieke talen in
het vrije deel. In het profiel zitten de klassieke talen echter in het verplichte
deel. Dat is een groot probleem voor de gymnasia. In eerste termijn heb ik
gesteld dat dit de afstroom van leerlingen waarvoor het gymnasium te hoog
gegrepen blijkt, belemmert. In het vwo zit een tweede moderne taal in het
verplichte deel, maar op het gymnasium niet omdat daarin de klassieke taal
zit die tot nu toe in het vrije deel zit. De 35 zelfstandige gymnasia hebben
ervoor gepleit om deze in het vrije deel te laten zitten. De minister doet
wel toezeggingen, maar de argumenten die ik aanvoer vallen kennelijk buiten
de piketpalen. Met dergelijke toezeggingen kan ik dus niet zo erg veel.Minister Van der Hoeven:De eerste toezegging ten aanzien van Twee uit zes valt buiten de piketpalen.
Aan het oplossen van het probleem als zodanig kan wel degelijk worden tegemoetgekomen
door het toevoegen van een extra keuzevak. Deze scholen willen een blok van
zes vakken, waaruit je er twee kiest. De discussie hoe de profielen er moeten
uitzien en wat onderdeel van de profielen moet uitmaken, ronden wij hiermee
af. Ik heb dat ook al gezegd in antwoord op vragen van de heer Klink. In de
toekomst hebben wij een gemeenschappelijk deel, de profielvakken en de verdieping
of verbreding. Dat is het voorstel. Daarvan kunnen wij niet voor een paar
scholen afwijken.Mevrouw Linthorst weet net zo goed als ik dat het verzoek van de directeuren
van de 35 zelfstandige gymnasia heeft geleid tot een amendement in de Tweede
Kamer. Dat is niet aangenomen om de doodeenvoudige reden dat er ook andere,
niet zelfstandige gymnasia zijn. De gepresenteerde plannen leiden daar in
ieder geval tot een oplossing en tot een betere organiseerbaarheid van de
profielen. De 35 gymnasia zouden het liever anders zien, maar het is voor
hen geen echt probleem. Dat kunnen zij niet hard maken.De voorzitter:Op verzoek van de fractie van de Partij van de Arbeid schors ik de vergadering.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.De voorzitter:Het is mij gebleken dat er behoefte is aan een derde termijn. Ik stel
voor, hiertoe gelegenheid te geven.Daartoe wordt besloten.Mevrouw Linthorst (PvdA):Voorzitter. De minister heeft ons in een lastig parket gebracht. Zij heeft
geschermd met de consequenties van een jaar uitstel van het wetsvoorstel.
Daarvoor willen wij niet graag verantwoordelijk zijn. Dat neemt niet weg dat
er wel een reëel probleem ligt. Mag ik de woorden van de minister zo
verstaan, dat haar toezegging om nog eens goed naar de problematiek te kijken
ook inhoudt dat zij bereid is om de grenzen van wat mogelijk is op te zoeken
en scholen bij uitzondering toe te staan om een afwijkende
oplossing te kiezen mits zij deze goed kunnen onderbouwen? Dat zou alleen
moeten gelden voor scholen die goed functioneren en waarop de doorstroming
van leerlingen boven elke twijfel is verheven. Het zou dan meer gaan om het
handhaven van de geest van de wet dan om de strikte letter van de wet. Zou
ik de minister aldus mogen verstaan?Minister Van der Hoeven:Voorzitter. Dat gaat natuurlijk niet. Dat weet mevrouw Linthorst zelf
ook. Laat ik nog even iets meer zeggen over het debat in de Tweede Kamer.
Ik heb daarover zojuist al een opmerking gemaakt. Er is daar een amendement
ingediend door de SP, GroenLinks, D66, de Groep Wilders, de VVD en de LPF
om zaken zo te regelen als de PvdA-fractie in dit huis wil. Dat amendement
heeft het niet gehaald. Het is raar om dat dan alsnog onder de noemer van
een experiment te gaan doen. Dat kan niet. Daar beginnen we niet aan. Mevrouw
Linthorst vraagt eigenlijk dat wij de letter van de wet maar de letter van
de wet laten en de grenzen opzoeken. De grenzen zijn al aangegeven met de
piketpalen. De grenzen worden bepaald door de profielen die wij in de wet
vastleggen. Daarvan moeten wij niet afwijken. Niet voor de een en niet voor
de ander. Wat goed onderbouwd voor de een geldt, geldt goed onderbouwd ook
voor de ander. Ik heb niet de mogelijkheid om een dergelijke uitzondering
generiek te maken.Ik weet wel dat dit probleem op meerdere terreinen speelt. Ik weet ook
dat al vaker is gevraagd om iets in wetten in te bouwen, bijvoorbeeld in de
vorm van een discretionaire bevoegdheid. Ik ben wel bereid om in een notitie
aan te geven wat dit zou betekenen en waartoe het zou leiden, om op basis
daarvan vervolgens te concluderen waarom wij het wel of niet zouden moeten
doen. Op de uitkomst daarvan loop ik niet vooruit. Ik geef grif toe dat dit
iets anders is dan wat mevrouw Linthorst vraagt. Ik kan deze notitie aan beide
Kamers toezenden. Het is vervolgens aan hen of zij erover met mij willen debatteren
of niet. Dat kan ik wel toezeggen, maar de vraag van mevrouw Linthorst om
de grenzen van de wet op te zoeken komt er in feite op neer om over de grenzen
van de wet heen te gaan. Dat kan niet.Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik vroeg toch iets anders. Ik vroeg om scholen die goed functioneren de
ruimte te geven om dat te blijven doen. Doelt de minister op een discussie
over een mogelijke discretionaire bevoegdheid van de minister op dit terrein?Minister Van der Hoeven:Er is vaker gesproken over uitzonderingsbepalingen waarmee onder nader
te bepalen voorstellen iets zou kunnen worden toegestaan. Op dit moment is
dat niet geregeld. Ik wil er in zijn algemeenheid best een notitie over opstellen
en deze aan de Kamers voorleggen. Dat staat los van dit wetsvoorstel. Hoe
je het wendt of keert, de wens van de 35 gymnasia is in de Tweede Kamer afgewezen
omdat het niet binnen deze wet past. Dat zou alleen het geval zijn geweest
als het amendement zou zijn aangenomen, maar dat is niet het geval. Als wij
het toch zouden gaan doen, doen wij iets waarvan wij weten dat het niet binnen
de grenzen van de wet past. Daartoe ben ik niet bereid.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20052006-1193-1205.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl