Debat over Fortis en ABN AMRO
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2008-2009, pag. 723-739

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

22-10-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

nr. 11, pagina 723-739

08-10-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Herdenking naar aanleiding van het overlijden van de heer Jeet MahabaliPagina 739-739
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 2 oktober 2008 over de derde evaluatie BopzPagina 717-723
Presentatie en opening (Woensdag 8 oktober 2008)Pagina 717-717
Regeling van werkzaamheden (woensdag 8 oktober 2008)Pagina 739-741
Behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Algemene Zaken, het Kabinet der Koningin en de Commissie van toezicht betreffende inlichtingen- en veiligheidsdiensten (III) voor het jaar 2009 (31700 III); het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Huis der Koningin (I) voor het jaar 2009 (31700 I)Pagina 769-803
Debat over Fortis en ABN AMROPagina 723-739
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de Transportraad, te weten: de motie-De Krom/Van Heugten over het instemmen met internalisering van externe kosten (21501-33, nr. 184); de motie-Roefs over de methodiek van doorberekening van externe kosten (21501-33, nr. 186); de motie-Roefs c.s. over het opnemen van vrachtautoparkeerplaatsen in de bewegwijzering (21501-33, nr. 187); en nog twee andere moties.Pagina 741-742
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 8 oktober 2008)Pagina 803-805
Voortzetting van het debat over Fortis en ABN AMROPagina 742-769

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 122 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat over Fortis en ABN
AMRO.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. De kredietcrisis is de afgelopen weken in adembenemend tempo
uitgegroeid tot een mondiale financiële crisis. Beurzen boeken recordverliezen,
vandaag weer. Overal staan banken diep in het rood en grijpen financiële
autoriteiten op ongekende wijze in, met IJsland als voorlopig hoogtepunt.
Hoe staat het overigens met de Nederlandse tegoeden op deze IJslandse banken?Wij betalen met zijn allen de prijs voor 25 jaar ongeremd vertrouwen in
vrije financiële markten. Het is ontluisterend dat autoriteiten wereldwijd
dit "global casino" hebben geduld, waarschuwingen hebben genegeerd,
soms riskante producten niet eens konden begrijpen en overgingen tot de "Washington
consensus" van de dag. Deze financiële crisis is ook het failliet
van het toezicht zoals wij het nu kennen. De politieke conclusie moet zijn:
stop hiermee en werk met gezwinde spoed aan een nieuw ontwerp voor strakke
regulering van globale financiële markten; een "hell of a job"
maar wij kunnen niet anders en wij hebben haast. Achter de financiële
crisis van vandaag gaat een mogelijke dollarcrisis van morgen schuil. De dag
dat de dollar valt, komt dichterbij. Ik vrees dat er nog geen enkel scenario
klaarligt om dit op te vangen. Morgen, bij het Kamerdebat over het IMF met
deze minister van Financiën, zal ik hierop terugkomen.Europa levert niet. Sarkozy zette te hoog in met een groot fonds en vervolgens
ging iedereen zijn eigen weg, met de Ierse en de Duitse onbeperkte spaargarantie
als dieptepunt. De overheid is er toch om de systeemcrisis te bestrijden en
niet om haar te bevorderen? GroenLinks steunt daarom minister Bos: geen race
naar de top maar goede afspraken. Verhoging van de garantie in Nederland naar € 100.000
is wat ons betreft oké. Hopelijk blijft dit een symbolisch gebaar.
Gaan de Duitsers en de Ieren overigens terug naar dit maximum van € 100.000?Dan nog een andere vraag. Ik las in de bijlage dat wie spaart en daarnaast
een spaarverzekering heeft, straks in geval van faillissement eerst deze saldi
moet verrekenen alvorens de garantieregeling van toepassing wordt. Is dit
wel verstandig en lokt dit nu geen ongewenste geldbewegingen uit?Ik zei het al, in Europa geldt op dit moment: eigen banken eerst. Dat
is niet goed. Als je alleen bezig bent je eigen brand te blussen, kijkt niemand
meer om naar de bosbrand die woedt. Er moet dus een Europabrede aanpak komen.
Ook hierover spreken wij morgenochtend met het kabinet. Ik wil alvast het
volgende opmerken. Er zou toch minimaal in Europa de afspraak moeten komen
dat lidstaten elkaar in het uiterste noodgeval gaan bijstaan? Ik lees dit
niet in de conclusies van de Ecofin. Mag ik ervan uit gaan dat de regels voor
staatssteun en mededingen, alsmede het Stabiliteits- en Groeipact tijdelijk
zijn opgeschort? Nood breekt wet, lijkt mij.Sinds het begin van de kredietcrisis tast iedereen in het duister over
de precieze risico's die banken met gestructureerde producten en off-balance-activiteiten
hebben genomen en over het tempo waarin deze tijdbommen afgaan. Slechte hypotheken,
creditcardschulden, auto's op afbetaling: van alles is door de Amerikanen
verpakt en doorverkocht en vele bankiers zijn op deze wijze ingepakt. Ik vraag
aan de minister van Financiën: hebben toezichthouders vandaag, ook in
Nederland, nu wel een beeld van deze risico's? Zo ja, welke risico's loopt
het Nederlandse bankwezen vandaag dan? Met andere woorden, voorbij alle paniek
op beurzen en de interbancaire markt, wat is nu precies de aard van het probleem
waar wij voor staan?Dit geldt ook voor Fortis Nederland en ABN AMRO. Wij hebben vorige week
het kabinet de politieke ruimte gegeven om handelend op te treden, maar om
er nu meteen met 17 mld. vandoor te gaan... Is dit overigens een goede prijs,
minister van Financiën? Hierover vinden nogal wat debatten plaats. Ik
vraag de minister nader te motiveren waarom de nationalisatie van 100%
de enige optie was de afgelopen week. Was de deal van de week ervoor dan niet
solide? Hoe zit dat? De bedrijven waren toch gered, zo hadden wij begrepen?
Dus niet! Was het de beurspaniek rondom Fortis Holding? Startte er een run
op Fortis België? Waren het de zakelijke klanten die wegliepen en was
dit in België of in Nederland? En de hamvraag: zijn Fortis Nederland
en ABN AMRO nu wel veilig?Dan iets over de deal van de week daarvoor. Ik vind het uitermate bizar
dat de positie van ABN AMRO daarin kennelijk niet goed was geregeld. Daarover
zijn allemaal tegenstrijdige meningen geuit. Een systeembank die een week
lang zweeft. Een systeembank, hoe kan dat nou gebeuren? Ik vraag de minister
van Financiën waarom hij afgelopen vrijdag, bij zijn persconferentie,
Fortis België publiekelijk besmet verklaarde. Dat lijkt mij erg onverstandig
voor iemand die een systeemcrisis wil voorkomen en zeer onwenselijk voor iemand
die Europese samenwerking nastreeft. Ik hoor graag een uitleg.De financiële crisis raakt ons allemaal. Van hypotheken tot banen,
van pensioenen tot reële lonen, wij gaan er allemaal iets van merken.
Het is toe te juichen dat het kabinet een najaarsakkoord heeft gesloten. Dat
helpt iets. Ik vraag echter hier aan deze minister om namens het kabinet uit
te spreken dat hij staat voor solidariteit. Dat juist in deze tijden de sterkste
schouders de zwaarste lasten moeten dragen en dat de overheid borg staat voor
de mensen met de smalste beurs en de kwetsbaarste positie op de arbeidsmarkt.
Ik vraag het kabinet ook aandacht te schenken aan nieuwkomers op de woningmarkt
die in problemen komen door variabele rentes of een lagere waarde van een
onderpand. Het zou kunnen gebeuren. Ik vraag de minister om te gaan praten
met de banken, ook met de banken van minister Bos, om deze mensen een beetje
lucht te gunnen in deze moeilijke tijden.Ik snap de netelige positie van de minister van Financiën in het
debat van vorige week. Hij moest iets zeggen maar kon niet praten. Wel hadden
de fractievoorzitters wat ons betreft eerder ingelicht mogen
worden over de 100% nationalisatie. Dat was beter geweest. De minister
zegt in de brief dat hij bereid is tot afspraken te komen. Ik stel hem, de
collega's en de Kamervoorzitter het volgende voor. Er komt een aparte parlementaire
commissie, waarnaar elke fractie één lid afvaardigt. De minister
informeert deze commissie vertrouwelijk over relevante aangelegenheden betreffende
de financiële crisis. Alleen ruggespraak met fractieleiders is mogelijk.
Voor de rest geldt uiterste vertrouwelijkheid. Het is aan de minister en aan
niemand anders dan hem, om zo snel als het kan het besprokene aldaar openbaar
te maken. Graag hoor ik, ook van de minister, een reactie op deze optie om
in de toekomst het verkeer tussen kabinet en Kamer beter te regelen.De heer Tang (PvdA):Het is goed dat de heer Vendrik een voorstel doet voor de communicatie
tussen kabinet en parlement. Het lijkt mij een lastig onderwerp. Een van de
problemen die zou kunnen spelen, is dat de informatie wel eens naar buiten
zou kunnen komen. Je zou uit kunnen gaan van het principe dat de club zo klein
mogelijk moet worden gehouden. Als het de afgelopen week woensdag of donderdag
duidelijk zou zijn geworden dat Fortis in de problemen was en dat de onderhandelingen
waren heropend, hadden wij de bank wel kunnen opvegen. Deelt de heer Vendrik
die zorg van mij? En zo ja, is die club dan niet te groot? Er zouden parlementariërs
inzitten die ruggespraak kunnen houden met hun fractievoorzitters, waarbij
het al snel gaat om zo'n tien mensen. Hoewel, met eenmansfracties ietsje minder.
Tien plus tien geeft twintig mensen. Is die club niet te groot?De heer Vendrik (GroenLinks):Ik begrijp het punt van de heer Tang heel goed. Ik kan alleen instaan
voor mijzelf en mijn fractieleider, dat indien wij zo'n weg bewandelen, wij
de volledige en goudgerande garantie geven dat de vertrouwelijkheid niet wordt
verbroken. Dat zou eenieder moeten nastreven. Als wij de club kleiner moeten
maken, zou mijn voorstel zijn om de coalitiefracties erbuiten te laten. Dat
scheelt misschien al. Dit zal de heer Tang echter niet bedoelen. Ik heb er
eerlijk gezegd geen andere oplossing voor dan deze. Ik snap het punt. Het
zou bizar zijn als individuele Kamerleden de vertrouwelijkheid die wij dan
ten sterkste zijn overeengekomen, zouden breken. Dat mag dus niet gebeuren.
Het alternatief zou zijn – dat vind ik eerlijk gezegd ook een onbegaanbare
weg – dat wij het hierbij laten. Wij zouden het kabinet dan de ruimte
geven om te handelen en afspreken dat wij slechts achteraf van de minister
van Financiën horen wat er is gebeurd. Daarna zou in het parlement een
debat kunnen plaatsvinden. Ik vind deze optie ook voor het kabinet zelf onvoldoende.
Ik kan mij heel goed de spanning voorstellen waarin de minister van Financiën
zich de afgelopen week bevond. Voor hem zou het ook prettig en misschien wel
noodzakelijk zijn, zich tijdig te verzekeren van voldoende politieke steun
voor diverse ingrepen die mogelijk in de komende weken en maanden aan de orde
komen. Het is dus ook een handreiking aan het kabinet, om het mogelijk te
maken tijdige politieke steun te organiseren. Het blijft echter een ingewikkeld
en lastig verhaal. Een betere oplossing dan deze kan ik niet verzinnen.De heer Tang (PvdA):Daarom zei ik ook dat het goed was dat u met een voorstel kwam. De minister
zit nu inderdaad in een zeer lastig parket. Daarover moeten wij nadenken.
U suggereert dat het gaat om mensen die te kwader trouw hun mond niet houden.
Mij gaat het er echter meer om dat mensen hun mond voorbij kunnen praten.
Politiek en pers zitten heel dicht op elkaar; je informeert juist de mensen
die heel dicht bij de pers staan. Dat is het risico dat u loopt. Bent u bereid
dat risico te lopen?De heer Vendrik (GroenLinks):Ik weet niet of dat risico nu zo heel groot is. Het vraagt soms om theatrale
kwaliteiten en iedereen mag zelf bepalen of hij die bezit. Laten wij het niet
al te groot maken. Wij schijnen al sinds jaar en dag een procedure te hebben
die de veiligheid betreft. Ik weet daar niets van. Er schijnt een commissie
te zijn, waarin de fractieleiders zitten. Wij horen daar nooit iets over en
kennelijk werkt het systeem goed. Ik pleit ervoor om vanaf vandaag een variant
daarop af te spreken. Wellicht dat dit het kabinet kan helpen.De heer Weekers (VVD):Ik zie het democratisch deficit dat de heer Vendrik schetst en ik waardeer
zijn inspanningen om met constructieve ideeën te komen. Ik vraag hem
echter of hij niet de volgende problemen ziet. Wanneer er sprake is van een
crisis en er moet heel snel worden ingegrepen, gaat het dan niet ten koste
van de slagvaardigheid als de minister van Financiën eerst een clubje
Kamerleden bij elkaar moet roepen om daar zijn oor te luister te leggen? Zeker
in de huidige tijden van turbulentie en crisis is dat zeker de vraag. Zou
je niet juist in tijden van crisis het adagium moeten accepteren en honoreren
dat het kabinet regeert en dat de Kamer controleert? Wanneer je in een tussentijds
stadium door de minister vertrouwelijk wordt geïnformeerd, ben je als
Kamerlid met de handen gebonden aan het achteraf te houden controleproces.
Alles afwegende, vraag ik mij af of het niet verstandiger is om de minister
de nodige daad- en slagkracht te geven, maar hem dan wel achteraf en onmiddellijk
ter verantwoording te roepen.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat laatste gebeurt uiteraard sowieso. In mijn plan ligt besloten dat
het aan de minister is om het besprokene in een vertrouwelijke commissie openbaar
te maken. Hij moet het tijdstip daartoe bepalen en niemand anders. Dat is
de regel die wij met elkaar zullen afspreken. Dat wordt overigens wel vaker
gedaan bij een vertrouwelijk overleg met leden van het kabinet. Als het goed
is, sluiten wij dat af met de vaststelling wat vertrouwelijk is en bepalen
wij het moment waarop deze vertrouwelijke informatie publiek kan worden.Elke fractie moet afwegen of zij zitting wil nemen in een vertrouwelijk
overleg. De heer Weekers signaleert terecht het probleem dat een Kamerlid
moet zwijgen op het moment waarop het voorval waarover een mogelijke interventie
gaande is, zich voordoet. Als dat voor sommige fracties een te groot nadeel
is, moeten zij geen zitting nemen in deze commissie. Mijn fractie zal dat
wel doen; anders zou ik dit voorstel niet doen.De opmerking van de heer Weekers over slagvaardigheid suggereert dat de
Kamer een stel lastpakken is dat de minister in de weg zit. Democratie is
naar mijn mening goed georganiseerde tegenstand en soms ook medestand; dat
hangt af van de casus. Het element slagvaardigheid mag nooit
een reden zijn om de parlementaire controle te laten verslappen.Wij hebben nu een probleem voorhanden met de Comptabiliteitswet. Strikt
genomen had de minister op grond van artikel 34, lid 5 de Kamer moeten informeren
over het voornemen Fortis en ABN AMRO te nationaliseren met publiek geld.
In deze situatie was dat niet mogelijk. Dat heeft geen juridische consequentie
in de zin dat de deal niet rond is tenzij het parlement instemt. De minister
kan doorgaan. Het kan echter wel politieke consequenties hebben. Ook dat lijkt
mij voor een minister onaangenaam. Ik begrijp zijn netelige positie. Hij neemt
een stap of overweegt iets, zonder dat hij zich vergewist van voldoende draagvlak
in de Kamer. Wij doen dat bij de rijksbegrotingen altijd en met publiek geld
zeker. Eerst kijken wij of er draagvlak is en dan pas wordt het geld uitgegeven.
Het moet niet te vaak andersom gebeuren.De heer Weekers (VVD):De vraag is of je dat initiatief nu bij de Kamer moet leggen of bij de
minister. De VVD-fractie vreest dat het weleens ten koste van de slagvaardigheid
kan gaan. Als de minister de behoefte heeft om eerst het draagvlak in de Kamer
te peilen, dan moet hij dat op een geëigend moment ook doen. Alleen hij
kan beoordelen of hij daarvoor de tijd heeft.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik acht het parlement iets te belangrijk in zijn functioneren en in zijn
constitutionele positie om het functioneren afhankelijk te laten zijn van
de tijd van de minister. Dat gaat iets te ver en ik hoop dan ook dat de heer
Weekers dat niet bedoelt. Bovendien organiseert het parlement via mijn voorstel
vertrouwelijkheid en ik hoop op steun van mijn collega's. Het is uiteraard
aan de minister om de stappen die hij overweegt, tijdig te melden aan de commissie.
Dat vraagt om nadere afspraken. Daarmee wordt het beginsel dat de regering
regeert en de Kamer controleert, geen geweld aangedaan. Maar wel op het geëigende
moment en niet te laat, achteraf.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik heb begrepen dat het onderhandelingsproces lang heeft geduurd en dat
telkens nieuwe stappen zijn gezet. De heer Vendrik wil dat wij tussendoor
geïnformeerd worden. Dat lijkt mij buitengewoon onhandig, ten eerste
vanwege de vertrouwelijkheid van het gehele proces. Ten tweede controleert
het parlement. Als het in het proces wordt betrokken, wordt de controlefunctie
achteraf voor de beslissingen die genomen zijn, wel erg moeilijk.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat vind ik gek. Fracties zijn mans en vrouws genoeg om zich ook in zo'n
vertrouwelijke procedure een oordeel te vormen over dat wat het kabinet van
plan is. Je bent niet automatisch gebonden; dat hangt af van je eigen politieke
positie. Ik zie dus eerlijk gezegd het probleem niet. Het is aan elke fractie
om dit op te lossen en om een mening te bepalen over dat wat de minister van
Financiën in vertrouwelijkheid zou voorleggen aan de Kamercommissie.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Als wij stap voor stap worden meegenomen, gaat het parlement meeonderhandelen.
De regering regeert en het parlement controleert. Ik zou niet in een positie
willen worden gebracht dat het parlement moet gaan meeonderhandelen door te
kijken of er draagvlak is of niet.De heer Vendrik (GroenLinks):Het is volgens mij staande praktijk – neem het net afgesloten najaarsakkoord –
dat wij in de Kamer in het openbaar debatteren over de inzet van het kabinet,
zoals verwoord in de Miljoenennota. Daarover vormen wij ons een oordeel. Vervolgens
gaat het kabinet met een inzet die het bepaalt, aan de slag met de sociale
partners. Wat maakt deze situatie zo bijzonder dat de Kamer in meerderheid
zou zeggen dat die positie ons niet toekomt, dat wij de minister alleen maar
in de weg zitten, dat hij maar zijn gang moet gaan en dat hij achteraf wel
hoort of wij het ermee eens zijn? Dat kan niet eens. Stel dat wij het vandaag
oneens zijn over die 100% nationalisatie en dat wij vinden dat de minister
van Financiën die 16,8 mld. niet mag uitgeven. Dat kan niet. Het parlement
heeft geen enkele ruimte meer om anders te oordelen, tenzij wij besluiten
om de nationalisatie terug te draaien met alle rampen van dien: of wij zijn
de minister kwijt, wat wij waarschijnlijk ook niet willen, althans ik niet,
nog niet...De voorzitter:Het wordt nu bijna speculeren. Er zijn nog meer vragen op dit punt.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Mijn mond valt een beetje open. Ik vind het een goed voorstel dat is gedaan.
Vervolgens hoor ik argumenten van mijn collega's over slagvaardigheid, er
wordt gezegd dat wij niet stap voor stap bij de hand kunnen worden genomen.
Er is eerst een deal gemaakt van 4 mld., waar wij niets van wisten. Vervolgens
kwam er een deal van 16,8 mld., waar wij niets van wisten. De heer Tang zegt
dat het voorstel van de heer Vendrik niet kan en dat wij het niet kunnen uitvoeren.
Hij heeft er een aantal vraagtekens bij gezet. De argumenten waren dat politiek
en pers dicht op elkaar zitten. Dat is dan een reden om daar eens iets aan
te doen! Wantrouwen naar collega-Kamerleden, die toch hun mond voorbij zullen
praten...De voorzitter:Hebt u een vraag voor de heer Vendrik?Mevrouw Verdonk (Verdonk):De heer Vendrik heeft hier een eerste voorstel gedaan. Kijk eens naar
het proces. Wanneer had de commissie waarover hij praat, bij elkaar moeten
komen in het proces dat wij tot nu toe hebben gezien?De heer Vendrik (GroenLinks):Het probleem van de afgelopen week is dat wij heel veel nog niet weten.
Als ik goed ben geïnformeerd – zo tussen neus en lippen door en
vooral uit de pers, voordat daarover weer misverstanden ontstaan – is
dinsdag de knop bij de financiële autoriteiten omgegaan. Ik heb begrepen –
de heer Wellink heeft het afgelopen weekend ook in Buitenhof gezegd –
dat afgelopen dinsdag het bericht kwam dat het geen houdbare situatie meer
was, dat feitelijk een run op Fortis gaande was, in ieder geval in België
en misschien ook in Nederland. Mijn vraag ging daar ook over. Dan was het
logisch geweest dat dinsdag de fractieleiders – en in de toekomst kan
het dan via zo'n nieuwe procedure – bericht hadden gekregen van de minister
van Financiën dat de afgesproken deal niet langer houdbaar was en dat
men iets nieuws ging doen. Het is dan logisch dat enig zicht
ontstaat op de actie van het kabinet met het bijbehorende budgettaire beslag.
Daar gaan wij toch in laatste instantie over.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Daar ben ik het helemaal mee eens. Dan hadden wij nu een echt debat met
elkaar kunnen voeren.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik ben dol op echte debatten. Dat steun ik.De heer Tony van Dijck (PVV):Wat vindt de heer Vendrik ervan dat die 16,8 mld. inmiddels al betaald
is en ontvangen door Fortis? Had de minister daarmee niet moeten wachten tot
na dit debat en de besluitvorming?De heer Vendrik (GroenLinks):Het gaat om een deal waarmee een kolossaal publiek belang is gemoeid,
namelijk het overeind houden van twee systeembanken. De minister van Financiën
zei gisteren nog in NOVA dat hij er echt niet aan wil denken dat een systeemcrisis
uitbreekt. Dat ben ik volstrekt met hem eens; dan gaan wij echt terug naar
het stenen tijdperk. In de situatie dat je echt de basis van het financiële
stelsel, de grote banken, overeind houdt, ga je vervolgens niet moeilijk doen
over de betaling van het geld dat je allang hebt toegezegd. Dat creëert
alleen maar extra onrust. Eerlijk gezegd val ik niet over dat punt. De deal
is gesloten. Volgens mij kunnen wij niet terug, want de straf daarop is dat
wij de puinhoop nog groter maken dan die vorige week al was. Mijn voorlopige
taxatie is dat het een noodzakelijke deal was. Dan moet het geld maar worden
betaald.De heer Van der Staaij (SGP):Ik vind het goed dat de heer Vendrik een concrete suggestie doet voor
het overleg tussen regering en parlement in dit soort situaties. Ook van de
kant van de SGP en SP is daarvoor in eerdere debatten aandacht gevraagd. Ik
heb wel enige aarzelingen bij de concrete vormgeving die de heer Vendrik voorstelt.
Is hij het met mij eens dat het vertrouwelijke vooroverleg hoe dan ook zo
beperkt mogelijk moet zijn en dat wij het nooit groter moeten maken dan strikt
genomen nodig is, omdat je anders toch weer een soort nieuwe geheime commissie
institutionaliseert? Heeft het bovendien niet een belangrijk voordeel als
je jezelf juist als parlement op enige afstand houdt van wat de regering doet
en niet te vroeg mee verantwoordelijk wordt gemaakt voor het totaal? Je ziet
in Amerika ook het verschil tussen de plannen in eerste instantie en de uiteindelijke
uitkomst. Kortom, de afstand die er is, is belangrijk voor de verhouding tussen
regering en parlement. Raken wij die niet kwijt als wij alles gelijk in zo'n
commissie stoppen?De heer Vendrik (GroenLinks):Ik kan hierover drie dingen zeggen. In de eerste plaats is het mijn taxatie
dat de afstand op dit moment te groot is. Ik bespeur hetzelfde ongemak bij
de minister. Daarom doe ik dit voorstel. In de tweede plaats ben ik het volstrekt
met de heer Van der Staaij eens dat de omvang van dit geheimoverleg zo minimaal
mogelijk moet zijn, ook in de tijd. Ik zie liever dat deze mogelijk in te
stellen commissie eerder vandaag dan morgen weer wordt opgeheven, want dat
zou namelijk betekenen dat wij de financiële crisis die op dit moment
boven ons hoofd hangt, te boven zijn. In de derde plaats is een te vroege
medeverantwoordelijkheid aan de fracties zelf. Zij bepalen namelijk zelf of
zij deelnemen aan die commissie. Het staat hun vrij om die commissie aan zich
voorbij te laten gaan en de informatie die daar mogelijk gedeeld wordt, niet
tot zich te nemen. Dit is hun eerste keuzemogelijkheid. De tweede is, dat
als de fractie wel in die commissie zit en er een nader voorstel komt van
de minister van Financiën dat op de een of andere manier de bevoegdheden
van het parlement raakt of een groot publiek belang dient waarover het parlement
ook gaat, het op dat moment aan de fractie is om haar standpunt te bepalen
en aan de minister van Financiën duidelijk te maken hoe zij daarin staat.
Dit is echt aan fracties zelf.De heer Van der Staaij (SGP):Gaat het in de visie van de heer Vendrik puur om het informeren of over
daadwerkelijk debatteren en overleggen in de voorfase?De heer Vendrik (GroenLinks):Het hangt weer van de casuïstiek af wat inderdaad een belangrijke
interventie of actie is die het kabinet op touw zet, al dan niet samen met
de DNB, die een vorm van publieke verantwoording achteraf nodig zal hebben.
Dit kunnen allerlei mogelijke acties zijn van het kabinet. Dat kan ik nu niet
overzien. Uiteraard gaat het dan om informeren, maar het lijkt mij ook logisch
dat je het platform op zo'n moment gebruikt om de eerste meningen daarover
uit te wisselen. Het lijkt mij ook van belang, dit heb ik zojuist voorgesteld,
dat de woordvoerders of de fractieleden die namens een fractie plaats hebben
in de commissie, in ieder geval de ruimte hebben om politiek overleg met de
fractievoorzitters te voeren. Dat lijkt mij de logica der dingen.De heer Irrgang (SP):Ik heb vorige week al voor een oplossing voor dit probleem gepleit, niet
wetende dat de minister van Financiën op dat moment onderhandelde om
opnieuw de Contabiliteitswet te overtreden. Is de heer Vendrik het met mij
eens dat het vertrouwelijk informeren van de fractievoorzitters iets anders
is dan het vooraf autoriseren van het door de minister van Financiën
genomen besluit en dat het op die manier juist de controlerende taak van het
parlement in dit soort situaties kan versterken in plaats van afzwakken?De heer Vendrik (GroenLinks):Dat klopt. Het hangt per geval af in hoeverre je op dat moment al politieke
instemming moet betuigen met een voorstel dt er ligt omdat de minister van
Financiën haast heeft. Daarbij kan ik mij allerlei scenario's voorstellen.
In sommige gevallen zal dat helemaal niet zo zijn en is er nog ruimte voor
het parlement om later in het openbaar te debatteren. In die gevallen zou
het logisch zijn dat de parlementaire ruimte voldoende geborgd is om ja of
nee te kunnen zeggen tegen een nadere actie van de regering. Om met collega
Van der Staaij te zeggen, het hoort dan niet thuis in die commissie, want
de positie van het parlement wordt in principe gerespecteerd en er kan nog
een vrij en openbaar debat plaatsvinden over hetgeen het kabinet wil. Dan
is het de vraag of je dat inderdaad al tot onderwerp van die commissie moet
maken. Ik zou zeggen, mocht de Kamer inderdaad besluiten tot instellen van
die commissie, dan lijkt het mij heel goed om deze punten precies vorm te
geven en in afspraak met de minister van Financiën te regelen. Dan lossen
wij het samen op.De voorzitter:Over dit voorstel is ruim gedebatteerd, kunnen wij zeggen.In afwijking van de sprekerslijst geef ik nu eerst het woord aan de heer
de Nerée tot Babberich.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Mevrouw de voorzitter. Wij leven in turbulente tijden. De ontwikkelingen
in de financiële wereld ontvouwen zich in een hoog tempo. Wat vorige
week een veilige haven leek, blijkt enkele dagen later slechts het oog van
een orkaan. De windkracht is nog steeds aanzienlijk, maar het Nederlandse
deel van Fortis, inclusief de verzekeringspoot, en ABN AMRO zijn gered.Laat ik beginnen met nogmaals te stellen dat mijn fractie de staatsdeelneming
van 100% in Fortis Nederland, inclusief de verzekeringspoot, en in
ABN AMRO, gezien de omstandigheden, een noodzakelijk besluit vindt. Het gaat
om een voor Nederlandse begrippen ongekend grote aankoop, maar wat nodig is,
moet gebeuren. Het belang van de spaarders, de werknemers van de bedrijven,
het Nederlandse bankwezen en, in ruime zin, de Nederlandse economie stond
op het spel.Wij hebben inmiddels een brief met verdere uitleg ontvangen van het kabinet.
Deze brief verschaft wat meer inzicht dan de juridisch waterdichte brief van
vorige week waarin niets stond. De brief is voor mijn fractie toch nog aanleiding
tot enkele opmerkingen en vragen. Voorzitter, sta mij toe dat ik die in staccato
afvuur.Ik begin met een makkelijke vraag. Waarom is ABN AMRO in het organogram
bij de brief niet vet omkaderd als aangekocht door de Nederlandse Staat? Hoe
kwam de minister vorige week dinsdag tot zijn naderhand onjuist gebleken opmerking
over het aantal zaken rondom de balans bij Fortis? Was het tijdens de persconferentie
vrijdag over de nationalisatie een bewuste opmerking over vrijwaring van de
gezonde delen voor besmetting door de minder gezonde delen, of was dit een
verkeerde woordkeus bepaald door het moment?Kan de minister wat nader ingaan op de onmiddellijke aflossing van de
kortlopende schuld ten bedrage van € 34 van Fortis Bank Nederland
Holding en haar dochterondernemingen aan Fortis Bank SA? Waarom was deze lening
aanvankelijk nodig? Dit geldt ook voor de langlopende lening ten bedrage van
16 mld. Hebben deze leningen op korte termijn invloed op het EMU-saldo na
aflossing ervan? Hoe is de prijs van 16,8 mld. tot stand gekomen? Kan de minister
nader cijfermatig inzicht verschaffen in de going concern waarde, de raming
van de structurele winst, de koers-winstverhouding, met name in relatie tot
de andere banken, en de financieringskosten?Hoe stelt de minister zich de integratie van de onderdelen voor? Wat gebeurt
er met de HBU-poot, zo noem ik dit maar even? Kan de transactie worden teruggedraaid
of stuit dit op bezwaren van Brussel?Ik kom nu op de besprekingen in de Ecofin Raad gisteren en eergisteren
over de garantie aan spaarders. Mijn fractie is blij dat Nederland het garantiebedrag
voor de Nederlandse spaarder heeft verhoogd van € 38.000 naar € 100.000.
Wij hebben de brief met de conclusies van de Ecofin Raad met belangstelling
gelezen. Wat is er meer bereikt in Luxemburg dan dat de minimumgarantie per
land wordt verhoogd tot € 50.000 en dat banken genationaliseerd
mogen worden? Is Ierland teruggefloten? Wat doet Duitsland? Zal België
de kleine aandeelhouders van Fortis steunen? Mag dat volgens de conclusies?Kan de minister inzicht geven in wat welke landen in de Europese Unie
nu garanderen? Is de minister van mening dat het optrekken van de garantie
aan spaarders in Nederland naar € 100.000 voldoende is gelet op
de internationale verschillen die nog steeds bestaan? Wie zal uiteindelijk
de rekening van de verhoging betalen? Toch niet de banken zonder dat daarmee
is overlegd, want het kan toch niet zo zijn dat gezonde banken worden gestraft
voor diegene die de zaken in de soep laten lopen?Tot slot nog wat andere puntjes. Fortis Nederland en ABN AMRO zijn voor
100% in staatshanden. Hoe wordt het bestuur op dit moment aangestuurd?
Is het geen tijd om snel een tijdelijke bewindvoerder aan te stellen? Mijn
fractie gaat ervan uit dat de staatsdeelneming tijdelijk is. Ik hoor graag
van de minister aan welke termijn hij denkt. Het kan geen kwaad om de Staat
in de beginfase invloed te laten uitoefenen op de raden van bestuur en op
de raden van commissarissen; daarin kunnen wijzigingen worden aangebracht.
Mijn fractie spreekt uitdrukkelijk over "de beginfase". Het stelt
de CDA-fractie in dit verband gerust dat in de brief duidelijk wordt gesteld
dat het bij de genationaliseerde partijen gaat om marktpartijen en dat rekening
wordt gehouden met het feit dat het gaat om een tijdelijke overname. Mijn
fractie ziet het liefst dat er een raad van commissarissen komt van personen
van onbesproken gedrag, bij voorkeur met de juiste bankervaring, die hun sporen
in de maatschappij al hebben verdiend. Na een korte termijn kan de actieve
invloed van de Staat als aandeelhouder worden teruggebracht tot die van een
aandeelhouder in een normaal commercieel bedrijf. Als voorbeeld denkt mijn
fractie aan de Bank Nederlandse Gemeenten.De 100%-deelneming van de Staat in de bank- en verzekeringspoot
mag niet leiden tot een concurrentienadeel voor de marktpartijen door de vermeende
triple A-status van de nieuwe bank. Wat doet de minister om een dergelijk
concurrentienadeel te voorkomen? De minister heeft al eens ingegrepen met
een advertentie en dat was een krachtdadig optreden.Kan de minister kort ingaan op de koude douche, in plaats van de warme
geiser, uit IJsland? Ik doel op Icesave.De heer Tony van Dijck (PVV):Voorzitter. Vluchten kan niet meer. De financiële crisis is nu ook
doorgedrongen tot in de Nederlandse huiskamer. Wat een paar maanden geleden
nog onmogelijk leek, is nu harde realiteit. De beurzen zakken wereldwijd als
een plumpudding in elkaar en banken durven niet meer te lenen, niet aan elkaar
en niet aan de consument. Angst en wantrouwen houden de financiële sector
in een wurggreep, met alle gevolgen voor de economie en onze welvaart van
dien. Tijdens de behandeling van de Voorjaarsnota heb ik reeds mijn zorgen
geuit over de donkere wolken boven Nederland waar dit kabinet geen antwoord
op had. Het enige wat het kabinet daarop kon zeggen, was: Nederland staat
er goed voor en kan tegen een stootje. Nog geen week geleden moesten wij echter
vernemen dat Nederland 4 mld. inteerde om te voorkomen dat Fortis
zou omvallen. Geheel uit het niets hoorden wij afgelopen vrijdag dat Fortis
Nederland en ABN AMRO zijn genationaliseerd. Hiermee neemt de Nederlandse
belastingbetaler een substantieel risico van maar liefst 16,8 mld. Dit nieuws
kwam voor heel Nederland, inclusief het parlement, als een donderslag bij
heldere hemel.Wij kunnen vandaag natuurlijk uren stil staan bij de vraag of ABN AMRO überhaupt
verkocht en opgeknipt had moeten worden en of er geen grote fouten zijn gemaakt
door de toezichthouder en het kabinet. Ten tijde van de overname was reeds
bekend dat de kredietcrisis eraan kwam en dat Fortis een problematische kredietportefeuille
beheerde. De PVV wil daarom dat met grote spoed het beloofde onderzoek naar
de verkoop van ABN AMRO wordt uitgevoerd. De Partij voor de Vrijheid heeft
er begrip voor dat in een crisissituatie als deze snel en daadkrachtig handelen
noodzakelijk is. De manier waarop vorige week door deze minister van Financiën
is geacteerd, getuigt echter van een ongekend acteertalent. Chapeau!Tijdens de algemene financiële beschouwingen van vorige week hebben
wij de minister doorgezaagd over de deal met Fortis. Nu begrijp ik waarom
wij zo'n nietszeggende brief kregen, die meer vragen opriep dan beantwoordde.
De onderhandelingen waren kennelijk in volle gang. Ik roep de minister daarom
op om nu volledige openheid van zaken te geven. Wat is er precies gebeurd
tussen vorige week zondag en afgelopen vrijdag waardoor de verdergaande stap
van nationalisatie noodzakelijk werd? Ik hoor graag een ondubbelzinnig antwoord.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik constateer dat de minister weer bezig is met zijn blackberry, net als
bij de algemene financiële beschouwingen. Ik vraag via de heer Van Dijck
aan de minister of er weer wat aan de hand is.De voorzitter:U doet dat via mij.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Mijn excuses. Ik vraag via de voorzitter aan de minister of er weer wat
aan de hand is.De voorzitter:Ik laat het aan de minister over of hij daar straks in zijn termijn op
antwoordt.De heer Tony van Dijck (PVV):Voorzitter. Minister Bos stelt dat de Nederlandse Fortisdelen gezond zijn
en beschermd moesten worden tegen besmettingsgevaar. Hoe gezond zijn die delen
eigenlijk? Hoeveel lijken zitten er in de kast? Is dat eigenlijk wel bekend?
De PVV-fractie is in principe tegen het nationaliseren van een bankinstelling
omdat dit een private aangelegenheid is, maar wij begrijpen heel goed dat
overheidsingrijpen noodzakelijk was. De gevolgen voor de financiële sector,
de samenleving en de economie zouden niet te overzien zijn geweest als deze
beide systeembanken waren omgevallen. De PVV-fractie benadrukt wel dat deze
nationalisatie een zeer tijdelijk karakter moet hebben en geen open einde
en dat deze bank zo snel mogelijk weer moet worden geprivatiseerd. Kan de
minister aangeven wanneer en op basis van welke criteria hij overgaat tot
privatisering? Ik kom op het concurrentievoordeel. Door de nationalisatie van Fortis
en ABN AMRO is deze bank in een klap de meest betrouwbare bank van Nederland
geworden, misschien wel van Europa. Wat betekent dit voor de concurrentiepositie
van andere banken, zoals Rabobank en ING? In de brief stelt de minister dat
het niet de bedoeling is dat misbruik wordt gemaakt van dit concurrentievoordeel,
maar ondertussen is er wel sprake van oneerlijke concurrentie. De staatsbank
garandeert namelijk de spaartegoeden voor de volle honderd procent en kan
daarnaast goedkoper en makkelijker geld lenen op de kapitaalmarkt. Hoe gaat
de minister deze oneigenlijke concurrentie bestrijden? De PVV-fractie wil
daarom een depositiegarantie van 100% voor particulieren en bedrijven,
zodat een eerlijke concurrentie ontstaat en de run op de banken stopt. Wat
betekent dit depositogarantiestelsel voor de risico's van andere banken, die
uiteindelijk garant staan? Kan de minister dit eenzijdig verhogen, terwijl
hij het risico afwentelt op andere banken?Ten slotte wil de PVV-fractie van de minister weten welke risico's verzekeraars
en pensioenfondsen lopen in deze financiële crisis. In hoeverre zijn
zij tegen al dit geweld bestand? Deze week al verdampte 35% van de
waarde van Aegon. Hoe veilig zijn onze pensioenen en verzekeringen en vooral
de spaarhypotheken? Ik wil gaarne een toelichting. Kan de minister de koopkracht
voor 2009 nog garanderen als de pensioenpremies stijgen en de indexatie uitblijft?De heer Irrgang (SP):Voorzitter. Op Prinsjesdag sprak minister Bos nog over de financiële
crisis alsof het een Amerikaans verschijnsel was. Inmiddels weten wij beter.
Overal in Europa moeten banken die failliet dreigen te gaan door de overheid
worden gered, ook in Nederland. Afgelopen vrijdag nam minister Bos het historische
besluit tot de volledige nationalisatie van Fortis Nederland en ABN AMRO.
Er kan dus maar één conclusie zijn: ook in Europa en ook in
Nederland heeft het toezicht van de overheid op de financiële sector
gruwelijk gefaald. Het politieke project van meer markt, minder overheid en
meer aandeelhouderskapitalisme is mislukt, niet alleen aan de overkant van
de oceaan, maar ook hier. Ook hier schoot het toezicht te kort, ook hier kwamen
er bonussen met perverse prikkels, gericht op de korte termijn. Ook hier zijn
wij van het Rijnlandse model opgeschoven naar het Angelsaksische.Welke koerswijziging kunnen wij hier nu verwachten? Waarom is de minister
niet bereid de macht van de aandeelhouders, die alleen maar gericht zijn op
die korte termijn, drastisch in te perken? Waarom wil hij niets doen aan de
bonussen buiten de financiële sector? De overheid blijkt in deze financiële
crisis immers niet het probleem, maar de oplossing. Fundamentele lessen voor
de toekomst mis ik bij minister Bos. Daarom pleit de SP-fractie voor een parlementaire
enquête naar de vraag hoe dit in godesnaam heeft kunnen gebeuren en
wat het antwoord moet zijn.De nationalisatie van Fortis Nederland en ABN AMRO was volgens de SP noodzakelijk
en onvermijdelijk en heeft daarom de steun van mijn fractie. Maar de SP-fractie
heeft ook een groot aantal vragen. Waarom werd vorig weekend niet direct tot
volledige nationalisatie in plaats van gedeeltelijke nationalisatie overgegaan? Dit is iets waar de SP-fractie de vorige week al voor pleitte, niet
wetende dat de minister daarover op dat moment aan het onderhandelen was.
Wat was er afgesproken over ABN AMRO? Want ik kan de uitspraken van de minister
tijdens de algemene financiële beschouwingen niet rijmen met de afspraken
van het vorige weekend. Wat is zijn reactie op de uitspraken van Filip Dierckx
in het FD van vrijdag en de heer Van Wijnbergen in het AD van zaterdag? Op
welk besmettingsgevaar doelde hij vrijdag op de persconferentie en was die
uitspraak niet onverstandig? Wat is zijn reactie op de uitspraak van de heer
Leterme: "Minister Wouter Bos doet wel vaker ongelukkige uitspraken."?
Wat zijn de gevolgen voor het beloningsbeleid van het nieuwe bestuur?De heer Cramer (ChristenUnie):Ik heb een vraag over uw voorstel voor een parlementaire enquête.
Wat denkt u daarmee meer te kunnen bereiken dan met het onderzoek dat in Amerika
nu al twee jaar wordt uitgevoerd?De heer Irrgang (SP):De parlementaire enquête biedt de mogelijkheid om mensen onder ede
te verhoren over wat er is gebeurd. Het gaat mij niet alleen om politici of
toezichthouders, maar ook om mensen van de bedrijven hier in Nederland die
het betreft. In heel de wereld leeft op dit moment de vraag hoe dit heeft
kunnen gebeuren. Het gaat om een ontzettend belangrijke materie: de toekomst
en de stabiliteit van ons financiële stelsel. Dit lijkt mij een onderwerp
dat een parlementaire enquête meer dan waard is.De heer Cramer (ChristenUnie):Economen – u bent zelf ook econoom – breken zich als zo lang
het hoofd over de vraag wat precies de oorzaak is, dat ik mij afvraag of een
politieke commissie het antwoord op die vraag zal krijgen in een korte tijdspanne.
Ik vraag mij af of u niet een overspannen verwachting hebt van wat je kunt
bereiken, nu geleerden al twee jaar op zoek zijn naar de oorzaak.De heer Irrgang (SP):Een parlementaire enquête is het zwaarste wapen dat het parlement
heeft, dus er kan voldoende tijd voor worden uitgetrokken. Er zijn heel goede
mogelijkheden om echt op onderzoek uit te gaan. Uit het verleden blijkt ook
dat dit een goede manier is om politieke conclusies te trekken. Daarbij kan
gebruik worden gemaakt van alle kennis van economen die zich hiermee al langer
bezighouden. Eerlijk gezegd lijkt mij dat een goede weg.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik begrijp het voorstel van de heer Irrgang voor een parlementaire enquête
heel goed. Gisteren hebben wij daar ook over gesproken tijdens onze fractievergadering.
Ik heb een variant, namelijk niet een parlementaire enquête, waarbij
vooral het verleden centraal staat, maar een parlementair onderzoek, waarbij
een speciale commissie van het parlement, ondersteund door deskundige onderzoekers,
verdere voorstellen zal doen over de vraag hoe wij in de toekomst die voor
ons ligt, de puinhoop die nu is ontstaan, gaan voorkomen. Het parlement moet
zich een goede informatiepositie verschaffen, want er moet in Nederland, in
Europa en wereldwijd ongelooflijk veel gebeuren. Laat het parlement daarop
zijn focus richten. Is dat een variant die voor de SP-fractie denkbaar is?De heer Irrgang (SP):Dank voor de steun die u uitspreekt. Ik denk dat een parlementaire enquête
een voordeel heeft ten opzichte van een parlementair onderzoek, omdat je mensen
dan ook onder ede kunt verhoren. Ik ben het met u eens dat het niet alleen
om het verleden moet gaan, maar dat wij ook lessen moeten trekken voor de
toekomst. Volgens mij is er een samenhang tussen die twee. Je moet leren van
het verleden, om te weten wat je in de toekomst moet doen. Met die kanttekening
ben ik het eens.De heer Tang (PvdA):Er zijn al lessen te trekken en dat is ook al gebeurd. Bij de algemene
financiële beschouwingen heeft de PvdA-fractie het beloningsbeleid weer
aan de kaak gesteld en gevraagd hoe dit onderdeel kan worden gemaakt van het
prudentieel toezicht. De minister heeft daarin toegestemd. Die les is al te
trekken, het kan al gebeuren en wij hoeven daarvoor niet te wachten op een
parlementair onderzoek. U maakt een opmerking over ABN AMRO en verwijst naar
uitspraken van de heer Sweder van Wijnbergen en de heer Filip Dierckx. Die
uitspraken ken ik niet, maar staat er niet gewoon duidelijk in de brief die
wij dinsdag hebben gekregen, dus voor de algemene financiële beschouwingen,
wat de positie van ABN AMRO is, namelijk dat deze onderneming in eerste instantie
niet bij de deal was betrokken? Dat staat toch gewoon in de brief?De heer Irrgang (SP):Dat staat in de brief, maar in het debat is gezegd, in antwoord op een
interruptie van u, dat de opbrengsten van de verkoop zouden toevallen aan
Fortis Bank Nederland. In het persbericht stond dat de aandeelhouders geen
recht hebben op de opbrengst van de verkoop van ABN AMRO. Ik kan die uitspraken
nog niet met elkaar rijmen en daarom vraag ik daarover opheldering.De heer Tang (PvdA):Kan het zo zijn dat wij zelf aan die verwarring hebben bijgedragen? Ik
heb de vraag gesteld, maar ik herinner mij iets anders van het antwoord. Ik
heb de Handelingen erop nageslagen. Het antwoord dat u geeft, heb ik niet
kunnen vinden. Maar dat doet er nu even niet toe. Wij hebben
zelf ook aan de verwarring bijgedragen. Er stond misschien niet zo veel in
de brief, dachten wij, maar die ene zin was misschien wel belangrijk.De heer Irrgang (SP):Ik ben heel benieuwd naar het antwoord van de minister van Financiën,
want het is niet de enige uitspraak waarover ik vragen heb. Ook ik heb de
Handelingen erbij gepakt. Er werd gesproken over Fortis Bank Nederland en
later over Fortis Bank Nederland Holding. Ik heb mij op dat moment ook niet
gerealiseerd dat dit twee verschillende nv's zijn. Het gaat volgens mij over
die twee punten, en wij zullen straks het antwoord van de minister van Financiën
horen.Voorzitter. De nationalisatie kost 16,8 mld. Volgens de brief is dat een
marktconforme prijs. Maar als de beurs maandag heropend was, was de marktconforme
prijs waarschijnlijk richting nul gaan. Heeft de minister daarom niet veel
te veel betaald? Marktconform was in dit geval immers niet meer dan de liquidatiewaarde.
Ook in het artikel van Het Financieele Dagblad van afgelopen zaterdag wordt
gesteld dat er te veel is betaald, onder druk van de Belgen. Ik wil op beide
punten graag een reactie van de minister.De heer Tang (PvdA):Het is een volstrekt logische vraag: hebben wij de juiste prijs betaald?
Ik ga die vraag in mijn inbreng ook stellen. U zegt echter dat die prijs weleens
te hoog zou kunnen zijn, omdat wij eigenlijk de liquidatiewaarde zouden hebben
moeten betalen, als ik het goed begrijp. Dit betekent dat wij bereid zouden
moeten zijn geweest om die bank te liquideren, anders kun je dat nooit in
het onderhandelingsspel voor elkaar krijgen. Zou u bereid zijn geweest om
de onderhandelingen zo hard te voeren, dat een serieus dreigement was dat
de bank zou worden geliquideerd en niet zou voortbestaan?De heer Irrgang (SP):Natuurlijk zou ik daartoe niet bereid zijn geweest, maar dat was wel de
waarde van de bank voor de aandeelhouders op dat moment. Want als er niks
zou zijn gebeurd, zou dat het resultaat zijn geweest. Als minister Bos niet
de mogelijkheden heeft om dat in de onderhandelingen af te dwingen, dan denk
ik dat er goede redenen zijn om de wetgeving op dat punt aan te scherpen.
Het zou toch wel raar zijn als aandeelhouders meer zouden krijgen voor het
overnemen van de bank, die anders failliet was gegaan, alleen maar omdat zij
de boel konden chanteren. Dan moeten wij, denk ik, ook maar met een "IJslandwet"
komen om dat te voorkomen.De heer Tang (PvdA):Is mijn samenvatting verkeerd als ik zeg dat u van de minister vraagt
om te bluffen, terwijl hij die bluf niet kan waarmaken? Volgens mij heb je
daarover ook een spotje van Holland Casino. Ik weet niet precies hoe dat spotje
verloopt, maar daarbij gaat het erom dat je altijd moet oppassen met bluffen,
als je je woorden niet kunt waarmaken. Dat is eigenlijk wel wat u van de minister
vraagt: u wilt dat de minister de liquidatiewaarde betaalt, terwijl hij niet
bereid was om de bank te liquideren.De heer Irrgang (SP):Mijn vraag is of de minister niet te veel betaald heeft. Als u nu ook
zegt dat hij waarschijnlijk te veel heeft betaald, maar dat hij niet anders
kan – want zo begrijp ik uw woorden – dan moeten wij, denk ik,
de wet op dat punt aanpassen. Het lijkt mij namelijk een kwalijke zaak als
minister Bos vanwege bevoegdheden die te kort schieten, gedwongen is om met
belastinggeld te veel te betalen, terwijl dat eigenlijk niet wenselijk is.De voorzitter:Gaat u door, mijnheer Irrgang.De heer Irrgang (SP):Voorzitter. Tot slot, de fractie van de SP heeft er begrip voor dat de
minister van Financiën gedwongen was om voor de tweede maal in een week
het beroemde artikel 34, lid 5, van de Comptabiliteitswet te overtreden. Maar
het minste wat hij had kunnen doen, was de fractievoorzitters vertrouwelijk
informeren. Daarvoor hoefde wat mij betreft geen hele commissie bijeen te
komen, maar dat had mij toch wel op zijn plaats geleken. Ik heb vorige week
al gevraagd om daarvoor een voorlopige voorziening te treffen. Ik wil de minister
vragen om dit nu toe te zeggen, want uit het debat van vorige week heb ik
geleerd dat het letterlijk morgen weer kan gebeuren.De heer Tang (PvdA):Ik wil het nog even hebben over de gevolgen van de kredietcrisis. Bij
de financiële beschouwingen hebben wij het erover gehad dat de economie
weleens in zwaar weer zou kunnen belanden. Dat betekent onder meer dat er
banen onder druk kunnen komen te staan. Tot mijn verbazing zegt een van uw
fractiegenoten dat die looneis van de FNV van 3,5% eigenlijk veel te
laag is. Bent u niet bang dat als juist in deze omstandigheden, waarin het
slecht gaat met de economie, een veel hogere looneis wordt gesteld, er banen
zullen wegspoelen?De heer Irrgang (SP):Ik denk dat de vakbeweging eigenlijk een relatief lage looneis heeft gesteld
door in deze situatie om 3,5% loonsverhoging te vragen. Ik vind absoluut
niet dat een iets hogere looneis onverantwoord zou zijn geweest. Ik geloof
dat de voorzitter van de FNV nog zei dat "de winsten nog tegen de plinten
opklotsen". Dit is niet het onderwerp van dit debat, maar ik vind dat
er in deze situatie ruimte is om een normale, hoge looneis te stellen. Zeker
bij de inflatie van 3,25% mag de loonsverhoging best iets meer zijn
dan 3,5%.De voorzitter:Ik zie dat de heer Tang nogmaals wil interrumperen. Ik aarzel om hem dat
toe te staan, omdat ik ervan uitga dat dit onderwerp nog in een ander debat
aan de orde komt.De heer Tang (PvdA):Mag ik dan nog wel concluderen dat de heer Irrgang bereid is om te gokken?
Blijkbaar is hij bereid om als deel van het onderhandelingsspel een bank te
liquideren; ook is hij bereid om banen op het spel te zetten door te hoge
looneisen.De heer Irrgang (SP):De heer Tang legt mij nu iets in de mond wat ik absoluut niet heb gezegd.
Ik heb namelijk niet gezegd dat de bank geliquideerd moest worden. Ik heb
wel gezegd dat het erop lijkt dat minister Bos te veel heeft betaald. Ik heb
juist steun uitgesproken voor de nationalisatie van Fortis en ABN AMRO. Ik
geloof er helemaal niets van dat een hogere looneis tot een groot verlies
van banen zal leiden.De heer Cramer (ChristenUnie):Voorzitter. Vorige week hebben wij drie dagen intensief gedebatteerd over
onze 49% aandelen in Fortis en waarom dat niet 100% was. Wij
hebben de kredietcrisis uitgebreid besproken. De minister is het met de Kamer
eens, dat het primaat van de Kamer in het geding is en zegt toe daarover met
een moderne visie te komen. Vervolgens zit je vrijdags met je sokken op de
salontafel het zesuurjournaal te kijken en je hoort ineens dat de Nederlandse
staat voor 100% eigenaar van Fortis geworden is. Fortis Nederland is
inclusief delen van ABN AMRO geheel op Nederlandse bodem geland. Ik ken een
gezegde dat luidt: een zondagse steek houdt geen week. Daarmee duid ik erop
dat het werk dat gedaan wordt op de rustdag, geen zoden aan de dijk zet. Dat
lijkt hier ook het geval. Vorige week leek het akkoord dat op zondag gesloten
werd om een investering van 4 mld. te doen voor een 49%-aandeel in
Fortis, een stabiele oplossing. De week is nog niet voorbij of er moesten
nieuwe maatregelen getroffen worden, omdat die stabiliteit niet ontstond.
Er is veel gezegd, ook vanmorgen weer, over het feit dat de minister zich
erover uitsprak dat Nederland het goede deel gekozen heeft. Waarop heeft minister
dat gebaseerd? Heeft hij een boekenonderzoek gedaan? Het was de minister zelf
die vorige week eerlijk was in zijn analyse, dat wanneer men in Amerika al
twee jaar op zoek is naar alle slechte producten, wij niet de illusie moeten
hebben dat wij dat wel zo maar helder krijgen. Hoe noodzakelijk was de stap
om Fortis Bank Nederland (Holding) N.V. voor 100% in eigendom te nemen?
België heeft ervoor gekozen om Fortis te verkopen aan de Franse bank
BNP Paribas. Waarom heeft Nederland vastgehouden aan die staatsdeelneming
en is in diezelfde week geen externe partner gezocht?Er is nu wel een heel bijzondere situatie ontstaan waarin één,
of liever gezegd twee, banken genationaliseerd zijn met alle voordelen van
dien, maar dit kan de concurrentieverhouding verstoren. De ChristenUnie wil
precies weten hoe de minister die marktverstoring denkt te kunnen voorkomen.Het is mijns inziens noodzakelijk om vooruit te kijken in dit debat. Voor
zowel de medewerkers van Fortis als die van ABN AMRO zijn dit vreemde tijden.
Kan en wil de minister een termijn noemen waarop duidelijk wordt voor alle
medewerkers wat er nu gaat gebeuren en hoe een eventuele integratie verder
zal gaan? Als geld bij een bank wordt weggehaald, is dat "killing".
Dat hebben wij gezien. Als ook medewerkers de banken gaan verlaten, omdat
de onzekerheid te groot wordt, is dat nog veel erger. Dus haast is geboden
om daarin stabiliteit te creëren.De minister heeft aangegeven, ook gisteravond nog in NOVA, dat hij niet
in bestaande contracten kan treden. In Nederland kunnen wij elkaar wel aanspreken
op maatschappelijk verantwoord ondernemen en de inkleuring van dat begrip,
zoals wij dat in Nederland doen. In dat verband zou het mooi zijn als de minister
het contract niet hoeft open te breken, maar degenen die het betreft in een
gesprek vraagt het voorbeeld van hun Belgische collega's te volgen die nu
afzien van hun bonus. Heeft de minister een dergelijk gesprek al gevoerd?
Zo ja, wat is de uitkomst daarvan?Wat ons betreft mag dit goede gesprek ook worden gevoerd met al die bestuurders
die de afgelopen jaren, ondanks het steeds grotere maatschappelijke verzet
ertegen, de verleiding van de grote bonussen niet konden weerstaan. Het gaat
om miljoenenbonussen die, zoals het nu lijkt, op niets waren gebaseerd.Toen de minister vorige week in de Kamer over de informatieachterstand
aangaf dat de controlerende taak van de Kamer voor dit soort situaties moet
worden vernieuwd, wist hij wat er gaande was. Bij de actie, zoals die nu is
uitgevoerd, is naar de mening van de fractie van de ChristenUnie geen sprake
meer van een vrijblijvend gesprek over het zoeken naar nieuwe verhoudingen.
Ik dring er sterk bij de minister op aan de Kamer op korte termijn een brief
te doen toekomen over hoe hij dit zou willen inkleuren. De regering weet van
en kent de druk op deze processen. Zij zal dus moeten aangeven wat wel en
wat niet kan in zo'n proces. De vrijblijvendheid is wat mij betreft echt voorbij.
Graag de harde toezegging van de minister dat hij dit snel oppakt. Ik sluit
mij wat de gedachtevorming aan bij wat de heer Vendrik aangaf, misschien niet
geheel wat betreft de uitvoering, maar wel wat betreft het principe.Op dit moment zijn veel mensen onzeker over hoe het nu gaat met hun spaargeld.
De kredietgarantie in Nederland is verhoogd naar € 100.000. Dat
is een goede zaak, maar er is meer nodig om het vertrouwen van de burger te
herwinnen. Denkt de minister dat wat nu is afgesproken in de Ecofin voldoende
is om een kapitaalvlucht te voorkomen en de rust op de Europese markten te
herstellen? Hebben de ministers afgesproken wanneer opnieuw actie wordt ondernomen
mocht dit onvoldoende blijken te zijn?Ik wens de minister veel inzicht en wijsheid toe.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Voorzitter. Met verbazing heb ik afgelopen vrijdag naar de tv zitten kijken.
Twee weken geleden was er volgens minister Bos nog niets aan de hand. In een
weekend werd 49% van Fortis overgenomen door Nederland, België
en Luxemburg. Nog geen week later heeft Nederland Fortis Nederland en ABN
AMRO geheel in handen. De kosten zijn hoog: meer dan € 1000 staatsschuld
per Nederlander, € 100 extra rentelasten per werkende per jaar.
Voor ons liggen elf kantjes: meer dan 1,5 mld. per kantje. Dit vind ik een
magere verantwoording achteraf, waar een verantwoording vooraf verplicht was.
Ik vraag de minister daarom vandaag wél ruimhartig te antwoorden.Eerst enkele vragen over de overname van ABN AMRO door Fortis. Eerst achteruit
kijken en weten wat precies fout is gegaan, anders is een adequate oplossing
voor de toekomst niet mogelijk. Barclays bood weliswaar minder waarde, maar
wel in aandelen. Fortis c.s. bood cash. Welk oordeel heeft De Nederlandsche
Bank destijds geveld over beide overnamekandidaten? Waaruit bestond het meningsverschil
tussen De Nederlandsche Bank en het kabinet? Heeft het verschil tussen cash
en aandeel een rol gespeeld? Waarom hebben grote pensioenfondsen en aandeelhouders
als ABP en PPGM tegen overname gestemd? Is er contact geweest met de pensioenfondsen?
Welke zaken rondom de balans klopten niet die de minister vorige week dinsdag
de uitspraak ontlokten dat de beslissing wellicht anders zou zijn uitgevallen?
Hoe groot was de waarde van de off-balance-activiteiten tijdens de overname?
Wanneer werd duidelijk dat de producten op de balans van Fortis verkeerd
waren ingeschat? Is er inmiddels wel voldoende inzicht in de complexe producten
op de balans van Fortis en van andere banken? Hoe beoordeelt de minister de
rol van de accountants? Vindt hij dat de accountants een fout hebben gemaakt,
nu hij heeft aangegeven dat hij een andere beslissing had kunnen nemen als
hij had geweten hoe de balans werkelijk in elkaar zat? De Nederlandsche Bank
gaf toestemming om ABN AMRO over te nemen, onder de voorwaarde dat de activiteiten
niet werden geïntegreerd. In de verklaring van geen bezwaar is een clausule
opgenomen dat de integratie van Fortis en ABN AMRO niet mag plaatsvinden,
totdat hiervoor toestemming is gegeven. Deze toestemming is naar mijn mening
niet gegeven. Waarom is dit toch gebeurd? Wat weet de minister over het maken
van een begin van integratie door Fortis? Waarom heeft hij niet ingegrepen?Dan de vragen over de overname van Fortis Nederland en ABN AMRO door de
Staat. De minister presenteert deze overname als een onontkoombare maatregel.
Kan hij deze onvermijdelijkheid beschrijven? Welke waarden werden overschreden
waardoor tot deze maatregel moest worden overgegaan? Wat was het exacte moment
waarop werd besloten tot overname? De reden tot ingrijpen was het voorkomen
van de destabilisatie van het financiële stelsel. Fortis en ABN AMRO
zijn systeemrelevante banken. Hiermee legitimeert de minister het ingrijpen.
Hij koopt echter ook Fortis Verzekeringen en Fortis Corporate Insurance. Om
welke reden heeft de minister de verzekeringspoot overgenomen? In zijn brief
schrijft hij op pagina 5, onderaan: "met dit akkoord hebben wij zowel
het belang van de Nederlandse systeemrelevante delen willen behartigen, als
van de overige onderdelen van Fortis". Betekent dit dat de minister ook
niet-systeemrelevante delen heeft gekocht? Wat is hiervoor de legitimatie?
Hebben verzekeraars protest aangetekend tegen de overname? Kan de minister
tot in detail uitleggen waarom hij vindt dat hij proportioneel heeft gehandeld?
Heeft de Europese Commissie opmerkingen gemaakt over de proportionaliteit
van zijn optreden?Dan België en Nederland. De Belgen zijn minder te spreken over het
optreden van de Nederlanders. Waarom heeft de minister zich uitgelaten over
de staat van de Belgische bezittingen? Heeft België schade geleden door
zijn uitspraken? Heeft de minister schadeclaims ontvangen van Belgische beleggers?
De formulering was wellicht wat ongelukkig, maar waarschijnlijk wel gemeend.
Heeft het minder gezonde deel van Fortis een rol gespeeld in de overweging
voor de verkoop?Dan de Europese Unie, de mededinging en de internationale context. De
heer Tang praat liever niet met juristen over economie, maar ik heb ook enkele
juridische vragen. Staatssteun is alleen toegestaan als het om een tijdelijke
maatregel gaat. Zijn daar afspraken over gemaakt met de EU? Zo ja, welke zijn
dat dan? Wat zijn de voorwaarden voor herstructurering? Heeft de regering
de maatregel aangekondigd als staatssteun? Hoelang blijven Fortis en ABN AMRO
in handen van de Staat? In andere landen hebben private partijen een belangrijke
rol gespeeld bij de reddingsoperatie. Waarom niet in Nederland? Waarom is
besloten de fusie van ABN AMRO en Fortis Nederland door te zetten? Is dit
wel een beslissing die de Staat moet nemen? Is dit strikt noodzakelijk voor
de reddingsoperatie? Zijn deze overname en fusie aangemeld bij de Europese
Commissie? Kan de minister garanderen dat uitglijders, zoals de advertentie
van ABN AMRO, niet meer voorkomen? Is er nog wel een level playing field in
de bankwereld? In de brief worden gesprekken met het management van de banken
aangekondigd. Wat is er in deze bijeenkomsten besproken en wat is er uitgekomen?Ten slotte de financiële consequenties en de afspraken op lange termijn.
De financiële consequenties worden in de brief besproken. Er wordt nog
niet gezegd wat op lange termijn met de opbrengsten moet gebeuren. D66 pleit
ervoor om de individuele opbrengsten te gebruiken om de staatsschuld naar
beneden te brengen. De minister vraagt vertrouwen voor meer dan € 1000
per Nederlander aan extra staatsschuld. Is de minister bereid om vandaag te
beloven dat de eventuele opbrengsten en dividenden teruggaan naar de staatsschuld?De heer Tang (PvdA):Voorzitter. Wij hebben een vervolg van een debat. Er was ook een vervolg
in het optreden. De overheid moet optreden als de financiële schokgolven
de economische fundamenten dreigen weg te slaan. Een betrouwbare overheid
komt op voor de belangen van spaarders en andere rekeninghouders en voor de
belangen van werknemers. Een betrouwbare overheid treedt op als crisismanager,
onder moeilijke omstandigheden met vele partijen, verschillende belangen en
gevoelens, bij gebrekkige informatie en grote haast, een dreigende koersval
en wantrouwen bij spaarders en beleggers. Onder die moeilijke omstandigheden
moet er een beslissing worden genomen. Geen beslissing is geen mogelijkheid,
gezien het groeiende wantrouwen bij beleggers, spaarders en andere klanten.
Dit was waar op zondag en ook op vrijdag. In essentie was de beslissing om
op te treden goed. Het onvoorspelbare en grote risico van een financiële
catastrofe is ingeruild voor het overzienbare en kleine risico van de koers.
Dat is de ruil: catastrofe of koers. Over dat laatste risico, de koers, zal
het debat uitgebreid gaan. Dat is terecht; de mogelijke gevolgen voor de belastingbetaler
moeten duidelijk zijn. Laten wij echter niet vergeten dat het grote en onoverzienbare
risico, tenminste voorlopig, is afgekocht.Wat is de prijs voor de belastingbetaler? Hoe goed of slecht de deal is
geweest, zullen wij in de loop van de tijd merken. Dat kan een jaar zijn of
langer. Het zal blijken als de aandelen weer van de hand worden gedaan. Toch
zal er tijdens de onderhandelingen een richtsnoer voor de prijs zijn geweest,
ook al is er een ruime marge, zeker gezien de turbulente marktomstandigheden.
In de brief staat eigenlijk niets specifieks over dat richtsnoer. Daarover
heeft de heer De Nerée ook vragen gesteld. Wat is de feitelijke koers-winstverhouding
zoals die in de deal tot uiting komt? Waarom vindt de minister dat een goede
verhouding om te betalen? Wegen de dividendbetalingen van de banken op tegen
de rentebetalingen? Wat zijn daarmee de gevolgen voor het EMU-saldo in de
toekomst? Die zijn namelijk wel degelijk EMU-relevant. Wat zijn de gevolgen
voor de oude aandeelhouders? Dat is een vraag die wij ook bij de financiële
beschouwingen hebben gesteld en het is ons nog steeds niet duidelijk. De oude
aandeelhouders zouden moeten bloeden. Is dat ook gebeurd?Gisteren bij de Ecofin zijn zeven principes voor ingrijpen geformuleerd.
Zijn deze ook toepasbaar op de deal van zondag en die van vrijdag? Dat horen
wij graag van de minister. Wat is de toekomst van ABN AMRO,
oftewel de schatkistbank om hem zo maar even te noemen? Het grote voordeel
van de deal van afgelopen vrijdag is dat ABN AMRO niet verkocht hoeft te worden.
De heer Wellink suggereerde tijdens de persconferentie dat het tijd is om
te komen tot een verdere integratie van de Nederlandse delen van Fortis en
ABN AMRO. Dat is volgens mij de grote winst. Wij hadden vragen bij de gedwongen
verkoop, maar zien mogelijkheden voor een derde sterke speler op de Nederlandse
markt.Er zijn nog wel vragen te stellen. Gisteren suggereerde Arnold Boot in
Het Financieele Dagblad dat er een team moet komen dat op zoek gaat naar vreemde
transacties. Is dat team er inderdaad gekomen?Wij begrijpen dat er nog geen strategisch plan is. Toch zijn er vragen.
Als er een derde bank zou moeten komen, ook al is nog onduidelijk of die er
voor de verkoop is, dan nog moet het een bank zijn met een internationaal
netwerk. Zakelijke klanten kunnen niet zonder zo'n netwerk.De overeenkomst met de Deutsche Bank is bevroren. Is deze overeenkomst
nog nodig en eventueel nog tegen te houden?Het is mogelijk dat er nog een andere partij in beeld komt. Misschien
geen derde sterke speler, maar misschien wel. Al heel vroeg in het proces
is ING in beeld gekomen als kandidaat om ABN AMRO over te nemen.Het valt op dat de concurrentieverhouding op de Nederlandse markt verandert.
De derde sterke bank zal verdwijnen en dat zal de concurrentie geen goed doen.
De vraag is of dat goed is voor het Nederlandse bedrijfsleven.Wij hebben wel geleerd dat de grote banken ook een probleem kunnen vormen.
Ze zijn te groot om om te vallen en ook te groot om gered te worden. Wanneer
in de toekomst wordt gekeken naar een mogelijke partner voor de schatkistbank,
speelt deze overweging dan ook een rol? Ik begrijp dat deze vragen niet allemaal
goed te beantwoorden zijn.Het is wellicht nog te vroeg om over de koers te spreken, maar ik wil
wel graag duidelijk hebben wie die koers gaat bepalen. Is het niet verstandig
om deze bedrijfsstrategische vragen niet aan de politiek of de ambtenarij
over te laten, maar om een bewindvoerder aan te stellen? Ik denk hierbij aan
de heer Rinnooy Kan. Hiermee is te voorkomen dat binnen de schatkistbanken
een strijd tussen bloedgroepen, oftewel tussen Fortis en ABN AMRO, ontstaat,
die kan eindigen in een bloedbad. Dat zien wij niet graag.Ik zie dat mijn tijd bijna om is en ga daarom voorbij aan de Europese
zaken.Wat betekent een en ander nu voor spaarders en andere rekeninghouders?
Wat gaat er gebeuren met de tegoeden bij Icesave? Kan de minister daarover
duidelijkheid verschaffen? Wij begrijpen dat zij onder de IJslandse depositoregeling
vallen. Zijn de spaartegoeden nu wel of niet gegarandeerd? Kan de minister
ook meer duidelijkheid verschaffen over de spaarhypotheken? De hypotheek is
afgesloten bij de bank en het spaartegoed is gestort bij de verzekeraar. Dat
is de gebruikelijke situatie. Wat gebeurt er als de verzekeraar omvalt? Dat
willen wij graag weten. Er zullen meer van dit soort vragen komen. Wij krijgen
die vragen al binnen. Wat gaat de minister doen met die vragen? Waar kunnen
spaarders en andere klanten terecht? Ik geef mijn complimenten voor het optreden van het kabinet en de crisismanager.
Het is nodig om spaarders, rekeninghouders en werknemers te beschermen tegen
de financiële schokgolven. Houvast is ook op een andere manier nog mogelijk,
namelijk door duidelijkheid te bieden. De PvdA-fractie benut dit debat graag
om grote en kleine vragen te stellen.De heer Van der Staaij (SGP):Mevrouw de voorzitter. De huidige situatie waarin de financiële sector
zich bevindt, is buitengewoon ernstig. Of wij nu over turbulentie spreken
of over een crisis, feit is dat er sprake is van een aanzienlijke mate van
onvoorspelbaarheid. Het blijkt moeilijk te zijn om grip te krijgen op de ontwikkelingen.
De maatregelen van de ene dag blijken een week later alweer achterhaald te
zijn.In deze turbulentie wil ik voorop stellen dat wij waardering hebben voor
het optreden van deze minister en het kabinet. Er is beheerst, maar daadkrachtig
gehandeld. Ook de vergaande 100%-deelneming vinden wij inhoudelijk
gerechtvaardigd en goed beargumenteerd, maar wij zullen verder graag het debat
hierover volgen naar aanleiding van de vragen die zijn gesteld. Onze eerste
indruk was echter dat hierin op een verstandige wijze is gehandeld.Dat neemt niet weg dat wat er is gebeurd, wel in strijd met de wet is.
De minister heeft dat ook zelf aangegeven. In de Comptabiliteitswet, artikel
34, vijfde lid, staat dat het voornemen voor aandelenverwerving aan de Kamer
moeten worden voorgelegd. De minister zegt dat dit niet is gebeurd. Dit raakt
niet alleen de positie van de Kamer, maar ook de gebondenheid van de regering
aan het recht. Het is nogal wat als een bepaling aan de kant wordt gezet.
De minister schrijft daarover dat de Kamer het wel zal begrijpen, gelet op
de spoedeisendheid. Inhoudelijk begrijp ik dat natuurlijk wel, maar ik wijs
toch even op het principiële punt. Nood breekt geen wet. Vandaag zegt
de regering dat wij er wel begrip voor hebben dat deze bepaling niet wordt
gevolgd, maar morgen kan dat voor een andere bepaling gelden. In contacten
met het buitenland vinden wij het allen zeer ten onrechte als bijvoorbeeld
met het oog op terrorismebestrijding allerlei wettelijke regels niet worden
gevolgd. Ik maak het dan even heel zwaar, maar ik hoop dat het principiële
punt wordt begrepen. Wij moeten, ook als Kamer, niet zomaar accepteren dat
van regels wordt afgeweken. Nood breekt geen wet, maar de wet moet voorzien
in goede noodbepalingen. Ik vraag mij af of die er niet waren. Artikel 97,
eerste lid, voorziet toch in de mogelijkheid van comptabele noodwetgeving,
waardoor de minister van Financiën inderdaad bij specifieke maatregel
van bepalingen mag afwijken. Waarom is die formele procedure hier niet gevolgd?Breder laat zich ook de vraag stellen die eerder is gesteld door mijn
collega Van der Vlies, die ik hier vervang. Hoe zit het eigenlijk met de betrokkenheid
van het parlement bij dit soort maatregelen? Wil de minister daarop terugkomen
en de Kamer informeren? Bij een commissie heb ik nog wat aarzelingen. Het
moet in elk geval zo beperkt mogelijk zijn en zo weinig mogelijk afwijken
van het normale overleg tussen regering en parlement. Ik had mij kunnen voorstellen
dat bijvoorbeeld bij ingrijpende maatregelen op zijn minst de fractievoorzitters
vertrouwelijk worden geïnformeerd, niet over details maar
wel over mogelijke verdergaande maatregelen.Ik kom op de uitwerking. Ik heb al gezegd dat wij inhoudelijk zeker steunen
wat er is gebeurd. Ik heb nog een inhoudelijke vraag over de financiering.
De regering wil de overname van Fortis en ABN AMRO financieren door extra
staatsobligaties uit te geven. Ik heb begrepen dat de Nederlandse Staat 8,64
mld. heeft opgehaald met de uitgifte van kortlopende staatsleningen. Dat is
heel veel geld, maar bij lange na nog niet het totaal benodigde bedrag. Is
het duidelijk dat dit geld ook op een goede manier kan worden gekregen en
voldoende kan worden verkregen? Ik herinner mij situaties in het verleden,
toen het nog ging over bedragen in guldens, waarin het niet zo makkelijk bleek
om die bedragen daadwerkelijk binnen te krijgen. Hoe kunnen wij hiermee verder
gaan? Wat als er meer grote banken in de problemen komen? Kan deze weg verder
worden gevolgd? Welk risico wordt daarmee dan gelopen?Een laatste punt dat ik aan de orde wil stellen, is de garantieregeling
voor spaarders en hypotheken. Wij vinden het een goede zaak dat de depositogarantieregeling
is verhoogd tot € 100.000. Onze inschatting is dat dit voor de meeste
spaarders voldoende zal zijn om het vertrouwen te herstellen. Er zijn echter
wel vragen. Het vermogen van spaarders bij Icesave is al genoemd. Krijgen
die hoe dan ook dat eerste bedrag terug? Naast de spaartegoeden die mensen
op spaarrekeningen hebben, hebben heel veel mensen hun huis gefinancierd met
een spaarhypotheek die niet onder de depositogarantieregeling valt. Veel mensen
maken zich daarover ook zorgen. Hoe staat het daarmee? Zijn ook die spaartegoeden
gegarandeerd? Wordt nog overwogen om een specifieke regeling daarvoor te treffen?
Wat gebeurt er precies met het bij elkaar gespaarde gedrag in het geval dat
een grote bankverzekeraar omvalt? Is het correct dat de tegoeden in een spaarhypotheekverzekering
worden verrekend met de openstaande hypotheekschuld, als een bank omvalt?
Leidt dat niet tot een gevaar bij spaarhypotheken als geld wordt verstrekt
door bank A en de spaarhypotheekverzekering wordt afgesloten bij verzekeraar
B? Als de laatste omvalt, is het opgebouwde kapitaal verloren. Ik zal met
het oog op de tijd niet verder hierop ingaan. Dat zou ook te ver voeren in
dit debat. Wil de minister echter op de gang van zaken en de risico's bij
de spaarhypotheken terugkomen, eventueel in een afzonderlijke brief?De heer Weekers (VVD):Voorzitter. Vorige week heeft mijn fractie al aangegeven dat er een situatie
is ontstaan die onze economische veiligheid raakt. In zo'n tijd past geen
politiek gekissebis. Men dient de crisismanager, dat is in dit geval de minister
van Financiën, en geeft hem de ruimte om de crisis te bezweren. Die ruimte
willen wij hem ook vandaag bieden en wij steunen zijn interventie van afgelopen
week. In de krant heb ik gezegd dat wij hem het voordeel van de twijfel gunnen,
want bij ons bestaan natuurlijk wel nog de nodige vragen. In elk geval zien
wij dat is opgetreden onder het motto: geen woorden, maar daden. Dat wordt
door mijn fractie gewaardeerd. Ik zou willen dat diezelfde slagvaardigheid
en sense of urgency ook bij de begroting aan de dag zou zijn gelegd, maar
dat even terzijde. Vorige week zondag is geschiedenis geschreven. Voordat de beurs op maandag
werd geopend, werd op unieke wijze ingegrepen in ons bancaire stelsel. Uniek
omdat een systeembank partieel werd genationaliseerd en omdat het een gemeenschappelijke
reddingsactie van de Benelux-regeringen was. Dit brengt mij tot de volgende
vragen.Wat is er precies gebeurd tussen vorige week zondag en afgelopen vrijdag?
Die Benelux-verdedigingslinie heeft maar vijf dagen stand gehouden. Was de
Nederlandse regering bij nader inzien ongelukkig met het aanvankelijke onderhandelingsresultaat,
of was de eerste reddingsactie half werk? Wanneer is de Nederlandse regering
gaan heronderhandelen en is een volledige nationalisatie wel proportioneel?
Ingrijpen bij een bank kan op tal van manieren. Daarvoor bestaat, neem ik
aan, een escalatieladder. Kan de minister aangeven waarom vrijdag voor de
bovenste sport is gekozen en een week eerder voor een aanzienlijk lager sport.
Gaarne uitleg.Waarom zijn niet alleen de bankactiviteiten volledig overgenomen, maar
ook de verzekeringstak van Fortis? Mensen gaan zich nu ook zorgen maken of
hun levensverzekering en oudedagsvoorziening nog wel veilig is. Kan de minister
daarop ingaan?Waarom heeft de minister ervoor gekozen om vrijdag meteen na beurs zijn
additionele interventie bekend te maken, terwijl op dat moment nog geen totaaloplossing
voor handen was? Daarmee heeft hij namelijk het Benelux-front verlaten. Hoe
is dat bij de andere partners in de Benelux en Europa gevallen? Er was toch
geen noodzaak, vrijdagavond al een "Alleingang" te maken? Ik lees
in de Belgische Tijd dat Nederlanders het hard hebben gespeeld. Het was een
puur politiek spel waar de nationale trost de overhand had op het algemeen
belang. De opstelling van de Nederlanders grenst aan het onverantwoordelijke,
aldus een insider. Ik hoor hier graag een reactie op, want dit is nogal een
beschuldiging. Irritatie bestaat er in België ook over de uitspraken
van minister Bos. Ik zal die hier niet herhalen, want andere sprekers hebben
dat al gedaan. Het ging over het vrijwaren van het besmettingsgevaar. Hoe
zit dat nu, vraag ik de minister? De Belgische premier heeft daarop vervolgens
gezegd dat er bij het Belgische deel problemen waren, maar bij het Nederlandse
deel waren die er ook. Daarover wil ik graag opheldering.Er is nog een ander punt. Vorige week is gezegd dat Fortis tegen een stootje
kan en een solvabele instelling is. Die woorden, maar ook de reddingsactie
van vorige week zondag, de daad van vertrouwen van de overheid, heeft een
aantal beleggers ertoe gebracht om vorige week verder in Fortis te stappen.
Zij voelen zich bij de neus genomen. Kan de minister zich dat voorstellen
en wat is zijn reactie daarop? De Belgen doen een handreiking. Denkt de Nederlandse
regering daar ook over?De Nederlandse Staat is nu een bank rijker. Ik wil van de minister weten
of hij dit vooral als een financieringsconstructie ziet om een bank in nood
te redden en hem vervolgens weer zo snel als verantwoord mogelijk is in private
handen te brengen, dan wel dat wij dit als een echte nationalisatie moeten
zien met een stevige vinger van de staat in de pap. Mijn fractie gaat uit
van het eerste. De minister geeft in zijn brief aan dat het publieke belang
primair ligt in het ondersteunen en herstellen van het vertrouwen in de gekochte
bedrijfsonderdelen en het voorkomen van een destabilisatie van Fortis en ABN
AMRO. Mijn vraag aan de minister is: zien wij dit goed? Als
er een primair publiek belang wordt onderkend, zijn er ook secundaire publieke
belangen. Welke zijn dat dan en hoe worden die gewogen? De kernvraag die daarbij
hoort is hoeveel afstand de overheid houdt.In een brief van afgelopen maandag staat dat de overheid haar invloed
zal uitoefenen in de raden van bestuur en de raden van commissarissen. Daar
kunnen zich wijzigingen voordoen. Gaat de minister nu overheidscommissarissen
of bestuurders aanstellen en zo ja, waaruit rekruteert de minister deze functionarissen,
uit zijn ambtelijk apparaat, of uit de branche? Mijn fractie acht het verstandig
dat mensen uit de bankwereld worden gerekruteerd en dat het geen Bosbank met
Boswachters wordt.Ik kan mij voorstellen dat het kabinet een regeringscommissie instelt
die zich op afstand van de minister buigt over de strategische vraagstukken
die er zijn. Er zijn tal van strategische vraagstukken. Ik ben van mening
dat dit een regeringscommissie moet zijn. De heer Tang heeft hierover ook
al gesproken. Ik hoor graag wat de minister hiervan zegt.Hoe voorkomt de minister oneerlijke concurrentie? Financiële instellingen
die tot nu toe wel op eigen benen kunnen staan, mogen geen hinder ondervinden
van een staatsbank, want de minister is immers marktmeester en geen marktkoopman.De woordvoerders van andere fracties hebben vragen gesteld over de financiering.
Ik sluit mij daar kortheidshalve bij aan. Mevrouw Koşer Kaya heeft
gevraagd wat er straks met de dividendopbrengst en de eventuele verkoopopbrengst
wordt gedaan. Mijn fractie is van mening dat die geheel en onmiddellijk moeten
worden overgeheveld naar de staatsschuld en dat de huidige begrotingsspelregels
hierop niet van toepassing moeten zijn.Wij zijn er nog lang niet. Vorige week zei ik op deze plaats rond dit
tijdstip dat wij wereldwijd in een financiële systeemcrisis zitten die
tot een grote depressie kan leiden als er niet de juiste maatregelen worden
getroffen. De maatregelen die nu zijn getroffen, zijn naar het oordeel van
mijn fractie nodig maar niet afdoende. De noodzakelijke rust in de financiële
wereld is er nog lang niet. Ik heb vorige week een aantal voorstellen gedaan,
te weten: schort de boekhoudregels op, garandeer alle banktegoeden voor 100% –
de monetair econoom de heer Korteweg heeft hierover vandaag ook het nodige
gezegd – en zorg ervoor dat de toezichthouders goed geëquipeerd
zijn om eindelijk een vinger te krijgen achter de complexiteit die door onverantwoord
bankieren is ontstaan.Welke van deze onderdelen zijn de afgelopen dagen in het Europese overleg
aan de orde gekomen? Wij hebben gehoord wat de heer Barroso over bepaalde
onderdelen heeft gezegd en wij hebben uit de minitop bepaalde zaken kunnen
optekenen. Welk standpunt heeft de minister ingenomen? Wat doet hij verder
met deze suggesties?De heer Vendrik (GroenLinks):Ik kom terug op het punt van de spaargarantie. De minister stelt in zijn
brief voor om het niveau in Nederland op te hogen tot € 100.000.
De VVD-fractie ging vorige week al veel verder en de heer Weekers herhaalt
dit vandaag. Is de VVD dan ook bereid om de uiterste consequentie hiervan
te aanvaarden? Overigens is dit hopelijk nog steeds een symbolisch debat,
maar het zou toch anders kunnen worden, je weet het maar nooit. De minister
van Financiën heeft gisteravond gezegd dat als de spaargarantie zoals
de VVD-fractie die wil, maar dit geldt voor alle spaargaranties, inderdaad
in het leven moet worden geroepen en het "verschmerzen" van de kosten
daarvan over de andere banken niet houdbaar is doordat het om een te groot
bedrag gaat, dit regelrecht voor rekening komt van de overheid. Is de VVD
bereid om dit voor haar rekening te nemen en die prijs ten volle te dragen?De heer Weekers (VVD):Ik ga ervan uit dat als er zo'n garantie is afgegeven, er vervolgens geen
beroep op hoeft te worden gedaan, althans niet op de schaal waarover de heer
Vendrik spreekt, simpelweg vanwege het feit dat daarmee kapitaalvlucht wordt
voorkomen. De minister heeft een belangrijke stap gezet door de depositogarantieregeling
op te trekken naar € 100.000. Ik prijs de minister daarvoor, want
daarmee zijn in ieder geval spaarders tot dat bedrag verzekerd. Daarmee is
een van de doelen bereikt die ik vorige week ook heb bepleit.Er is echter nog een ander doel. Bedrijven en stichtingen zijn niet beschermd
door de depositogarantieregeling. Die gaan mogelijkerwijs lopen met hun tegoeden.
Als het waar is dat Duitsland, Ierland, Griekenland en mogelijk ook Frankrijk
wel dergelijke garanties zullen afgeven, kan Nederland niet achterblijven.
Dan zijn wij de gekkie Henkie in Europa en verliezen wij het kapitaal dat
nu op onze banken staat geparkeerd.Hoe luidt de afspraak die gisteren is gemaakt door de ministers van Financiën?
Is het waar dat Duitsland heeft gezegd dat het zijn eerdere garantie van 100%
intrekt? Heeft Ierland gezegd dat het zijn eerdere garantie van 100%
intrekt? Wat doet Frankrijk, want dit heeft ook een onbeperkte garantie afgegeven,
dit is althans gecommuniceerd. Ik wil weten of er echt een Europees gemeenschappelijk
speelveld is of geeft een aantal landen toch een 100%-garantie? In
dat geval kan Nederland niet achterblijven, want dan loopt het groot gevaar.
Het zal dan niet alleen bij de nationalisatie van ABN AMRO blijven, maar er
zullen nog meer nationalisaties volgen. Dan gaat het direct om groot geld,
mijnheer Vendrik.De voorzitter:En het mag ook wat korter.Mijnheer Vendrik, één aanvullende vraag.De heer Vendrik (GroenLinks):Het is goed dat de heer Weekers zich zo omstandig verklaart. Het gaat
hem blijkbaar niet zozeer om het bieden van een materiële garantie als
wel, net als overigens de minister van Financiën en mij, om de mogelijkheid
dat er een migratie van geld op gang komt door de verschillende niveaus van
garantiestelling in Europa. Daardoor zou de systeemcrisis kunnen verergeren.
Europese afspraken zijn dus het allerbelangrijkste en eigenlijk zelfs veel
belangrijker dan het niveau van de garantiestelling.Vorige week hadden wij drie problemen: Ierland, Duitsland en de VVD-fractie.
Ik begrijp nu dat het probleem van de VVD-fractie is opgelost, want u zegt
nu ook dat de Europese afspraken leidend zijn. Dan is het niveau natuurlijk
nog wel belangrijk voor de kleine spaarder. Wij moeten volgens de heer Weekers
een "race to the top" voorkomen, zoals de minister gisteren ook
zei. De onbeperkte garantie van de VVD-fractie is daaraan ondergeschikt.De heer Weekers (VVD):Ik constateer dat er op dit moment geen sprake is van één
Europese afspraak. Zolang die er niet is, moeten wij een signaal afgeven.
En dan is het inderdaad een race naar de top. Ik acht dat onontkoombaar als
je het betalingsverkeer niet verder in de problemen wilt brengen. Als het
mogelijk blijkt om een internationale afspraak te maken, vindt u mijn fractie
aan uw zijde. Deze enorme crisis kan uiteindelijk pas echt voortvarend worden
aangepakt als alle neuzen dezelfde kant op wijzen.De heer Tony van Dijck (PVV):De heer Weekers refereert aan de stelsels die in andere landen worden
gehanteerd. In mijn bijdrage heb ik er echter op gewezen dat het niet zo belangrijk
is wat andere landen doen. Op de Nederlandse markt is er namelijk ook al sprake
van een ongelijk speelveld, omdat daar nu een staatsbank actief is. Deze bank
kan immers een depositogarantie van 100% afgeven. Als alle landen kiezen
voor € 100.000, is dat dan voor u voldoende of vindt u dat er dan
nog steeds iets moet gebeuren om het gelijke speelveld binnen Nederland te
herstellen?De heer Weekers (VVD):Dit is een terecht punt van de heer Van Dijck. Ik moet mijn antwoord op
de vraag van de heer Vendrik dan ook aanvullen.De voorzitter:U mag de vraag van de heer Van Dijck beantwoorden.De heer Weekers (VVD):De afgelopen dagen heb ik in de media al aangegeven dat er twee redenen
zijn waarom wij kiezen voor een 100%-garantie. Ten eerste is dat nodig
om het betalingsverkeer niet verder in de problemen te brengen. Er is rust
nodig op de markt van de tegoeden. Ten tweede is het ook nodig, omdat het
de vraag is of het speelveld binnen Nederland nog wel even gelijk is als vorige
week. Dat is veroorzaakt door de nationalisering van een bank. Deze bank heeft
gisteren zelfs al geadverteerd met de slogan dat het nergens veiliger bankieren
is dan bij haar. De minister heeft deze bank terecht onmiddellijk gekapitteld.
Ik prijs hem daarvoor, want wij moeten voorkomen dat dit nog een keer gebeurt.De heer Tang hoorde ik afgelopen vrijdag op de radio zeggen dat er niets
veiliger is dan een staatsbank. Als inderdaad het beeld ontstaat dat tegoeden
bij de ene bank wel en bij de andere niet veilig zijn, dan is er sprake van
een ongelijk speelveld. En die ongelijkheid moet zeker worden weggenomen.
Dat is een extra reden om die 100%-garantie te gaan afgeven.De heer Tony van Dijck (PVV):Bent u het met mij eens dat deze nationalisatie het gevaar voor de andere
banken vergroot? Als mensen hun geld van de ING naar de ABN AMRO overbrengen
omdat het daar veiliger is, komt de ING in gevaar. Als die bank omvalt, worden
wij gedwongen om ook die bank te nationaliseren.De heer Weekers (VVD):Deze conclusie trek ik niet. Ik heb al gezegd dat ik de minister het voordeel
van de twijfel geef. Ik heb een aantal vragen, maar het belangrijkste is dat
de minister tijdig stappen heeft gezet. Wij moeten de minister daar ook de
nodige ruimte voor bieden. Dat laat onverlet dat ik mij zorgen maak over de
concurrentie en het betalingsverkeer. Vandaar dat ik additionele maatregelen
heb voorgesteld. Overigens zijn dat maatregelen die in de VS en binnen Europa
worden besproken. Zij verdienen het dan ook zeker om hier te worden besproken.Mevrouw Koşer Kaya (D66):De leider van de heer Weekers, Mark Rutte, heeft eerder gezegd dat de
staat geen geluksmachine is. Dat lijkt mij een waarheid als een koe. Is het
niet zo dat u met dit voorstel ervoor zorgt dat financiële instellingen
hun verantwoordelijkheid helemaal gaan ontlopen? Is uw voorstel met andere
woorden geen vrijbrief voor onverantwoord gedrag? Wat betekent uw oproep verder
voor alle andere bedrijven die zo'n garantie niet hebben?De heer Weekers (VVD):Ik zeg tegen mevrouw Koşer Kaya: het is crisis. Het is crisis in
de financiële wereld. Ons betalingsverkeer loopt groot gevaar. Als er
sprake is van een crisis, dan moeten er noodmaatregelen worden getroffen.
Die noodmaatregelen heeft de minister getroffen met een nationalisatie; een
paar weken geleden dachten wij nog dat die ons bespaard bleef. Het is een
ongekende, drastische maatregel. Hetzelfde geldt voor het voorstel van de
VVD-fractie om een 100%-garantie af te geven. Dat is ook een noodmaatregel.
Zodra de financiële markt tot rust is gekomen, moet zo'n 100%-garantie
worden ingetrokken en moet worden teruggekeerd naar een normale depositogarantieregeling
die is toegesneden op de tijd.Mevrouw Koşer Kaya (D66):In crises moet je ook rustig blijven. Als je op Europees niveau iets voor
elkaar kunt krijgen zodat elk land een zelfde garantie biedt, dan lijkt dat
mij een veel betere waarborg dan waar u voor staat. U geeft echter geen antwoord
op mijn vraag. Is uw voorstel geen vrijbrief voor financiële instellingen
om verder te gaan op de oude weg?De heer Weekers (VVD):Natuurlijk niet. Nationaliseren is een enorm overheidsingrijpen. Het toezicht
wordt daarmee enorm aangescherpt. Onder normale omstandigheden zou ik geen
enkele vrijbrief willen geven om allerlei risico's op de belastingbetaler
af te wentelen, maar op dit moment is er sprake van een zodanige crisis, dat
als wij niet oppassen, het een crisis in het betalingsverkeer wordt, mensen
niet meer bij hun geld kunnen komen, lonen niet meer kunnen worden uitbetaald
en er geen handel meer kan worden bedreven. Een dergelijke crisis moeten wij
voorkomen en daarvoor heb ik suggesties aangereikt. Die suggesties zijn al
ingevoerd in andere landen. Ik wijs op Ierland, Duitsland en Griekenland.
Verder lees ik dat ook Frankrijk over dit soort zaken nadenkt. Nederland kan
daarbij niet achter blijven. Als er in Europa andere maatregelen worden voorgesteld
en getroffen die afdoende zijn, dan sta ik daar uiteraard altijd voor open.De heer Irrgang (SP):De VVD-fractie pleit altijd voor goede overheidsfinanciën. Het afgeven
van garanties door de overheid is niet gratis. U stelt onbeperkte garantie
voor, maar als dat niet werkt, dan kost dat de minister van Financiën
enorm veel geld. De hardwerkende belastingbetaler waar u altijd graag over
spreekt, is dan pas echt de klos.De heer Weekers (VVD):Ik heb net aangegeven dat nood wetten breekt en dat het
op dit moment van belang is om een aantal noodmaatregelen te treffen om ervoor
te zorgen dat de rust weer snel terugkeert. Ik ben ervan overtuigd dat de
maatregelen die wij hebben voorgesteld bijdragen aan het terugkeren van die
rust. Ik heb ook aangegeven dat het enkele feit dat de overheid een dergelijk
signaal afgeeft, een bijdrage levert aan die rust en dat het beroep op die
garanties niet die omvang zal bereiken die u suggereert.De heer Irrgang (SP):Het afgeven van een garantie is niet gratis en dat weet u ook. Dat kan
budgettair ontzettend uit de klauwen lopen, waarvoor uiteindelijk de belastingbetaler
moet betalen. U kunt spaarders en zakelijke klanten beschermen door banken
die failliet dreigen te gaan te nationaliseren, zoals met Fortis en ABN AMRO
is gebeurd. Dan krijgt de minister van Financiën, en dus de belastingbetaler,
ook nog iets terug voor zijn geld namelijk een belang in een in principe winstgevende
bank.De voorzitter:Dat is geen vraag, dus wij kunnen het daarbij laten.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Voorzitter. Op 30 september jongstleden zette ik als enige vraagtekens
bij de deal van 4 mld. van dit kabinet inzake Fortis. Hoon van mijn collega-Kamerleden
en nietszeggende antwoorden van de bewindspersonen waren mijn deel. De fractievoorzitter
van de PvdA, mevrouw Hamer, bespuwde mij bijna. Mevrouw Halsema, fractievoorzitter
van GroenLinks, toch een oppositiepartij, deed dat nog eens dunnetjes over.
In dit debat gaat het om 16,8 mld., het ontstaan van een staatsbank, de gevolgen
daarvan en heel veel onzekerheid bij de burgers in Nederland. Collega's, ik
doe niets af aan het belang van de financieel woordvoerders, maar was dit
debat nou niet belangrijk genoeg voor de fractievoorzitters? Ik memoreerde
net al de onvolledigheid van de antwoorden van de minister. In dat kader wil
ik graag weten of de minister van Financiën nu wel weet wat hij heeft
gekocht. Is er goed boekenonderzoek gedaan door de Staat om te zien wat er
precies is gekocht? Komen er nog lijken uit de kast? Een citaat uit het vorige
debat van de minister van Financiën als antwoord op mijn vraag of de
minister bereid was de spaardeposito's te verhogen, omdat dit in een aantal
Europese landen al gebeurde: "Nee, mijn energie is erop gericht te voorkomen
dat wij die regeling nodig hebben. Alle energie die wij nu stoppen in het
oprekken van die regeling, suggereert alleen maar dat wij ons voorbereiden
op een situatie waarin dit aan de orde is. Dit is niet aan de orde. Wij spannen
ons samen met de toezichthouder in om in te grijpen voordat zo'n situatie
zich voordoet, zodat wij niet afhankelijk hoeven te zijn van dat soort garanties."
En nu is er een depositogarantie van een ton.De heer Irrgang (SP):Mevrouw Verdonk heeft tijdens het fractievoorzittersdebat de vorige week
gezegd dat zij het kabinet geen blanco volmacht geeft. Dat lijkt mij heel
verstandig. Dat heeft mijn fractie ook niet gedaan. Wel verbaasde het mij
dat wij daarna twee dagen lang bij de algemene financiële beschouwingen
hebben gesproken over de deal waarbij zij blijkbaar nog twijfels had. Daarover
zijn ontzettend veel vragen gesteld. Dat ging over die deal van 4 mld. waarvan
mevrouw Verdonk blijkbaar ook nog niet overtuigd was. Ik had de financieel
woordvoerder van de groep Verdonk daar wel verwacht om daarover nog een aantal
heel kritische vragen te stellen, zeker omdat zij de dag ervoor zo'n grote
toon aansloeg. Ik heb haar gemist. Waar was zij?Mevrouw Verdonk (Verdonk):Ik had graag mijn financieel woordvoerder daarheen gestuurd. Echt, neem
dat van mij aan. Dat is een. Ten tweede mag ik toch zeggen dat ik fractievoorzitter
ben en woordvoerder financiën en woordvoerder zorg en woordvoerder onderwijs
et cetera, et cetera. De heer Irrgang begrijpt dat dit allemaal niet te doen
is. Ik sta hier als fractievoorzitter omdat natuurlijk allang duidelijk was
dat er nog een extra debat zou komen over Fortis en ABN AMRO.De voorzitter:Mijnheer Tang, een korte vraag.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Ik kan mij niet voorstellen dat de heer Irrgang zich dat niet had ingebeeld.
Nog een woord over de opmerking van de heer Irrgang over het voorbehoud dat
de SP-fractie zou hebben gemaakt. Ik ben tijdens het hele debat aanwezig geweest.
Er is geen voorbehoud gemaakt door de fractievoorzitter van de SP.De voorzitter:Dat is eigenlijk uitlokking, maar ik geeft eerst de heer Tang het woord.De heer Tang (PvdA):Wanneer komt mevrouw Verdonk nu met een standpunt? Komt zij ook met een
standpunt als er een crisis uitbreekt of gaat zij dan eerst naar haar Wikipedia-achtige
forum om te overleggen wat er moet gebeuren en gaat zij vervolgens ingrijpen
of niet?Mevrouw Verdonk (Verdonk):Ik heb net verteld wat mijn standpunt is geweest over de depositogarantie
in het debat op 30 september jongstleden, maar misschien wilde de heer
Tang dit niet horen. Ik heb gezegd dat ik daarop geen antwoord, althans een
nietszeggend antwoord, heb gekregen van de minister van Financiën en
dat ik daarop nu natuurlijk graag terugkom. Is dat inhoud of geen inhoud?De voorzitter:Daarop komt u straks nog terug?Mevrouw Verdonk (Verdonk):Ja, dat zit nog in de rest van mijn betoog.De heer Tang (PvdA):Staat mevrouw Verdonk nu achter het principe dat er is ingegrepen bij
Fortis om die bank overeind te houden en een catastrofe af te wenden? Dat
is wat ik van haar wil weten. Zij heeft nu genoeg tijd gehad om haar standpunt
te bepalen. Zegt u het maar.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Ik ben de enige die de vorige keer mijn standpunt al had bepaald en heeft
gezegd dat ik mijn goedkeuring nog opschortte omdat ik eerst veel meer wilde
weten. Dat was niet zo'n gekke inschatting als ik het achteraf bekijk. Nu
zal ik mijn conclusie geven aan het eind van mijn betoog. Natuurlijk hangt
de uiteindelijke conclusie af van de antwoorden van de minister.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik ben woordvoerder financiën, sociale zaken, zorg,
ontwikkelingssamenwerking en jeugd en gezin. Ik vond de behandeling van de
begroting van dit kabinet vorige week toch heel belangrijk, zeker in het licht
van hetgeen de minister had gezegd over de balans van Fortis.De voorzitter:En uw vraag luidt?Mevrouw Koşer Kaya (D66):Vond mevrouw Verdonk dit niet belangrijk genoeg om vorige week hierbij
aanwezig te zijn?Mevrouw Verdonk (Verdonk):Als er de afgelopen week zo veel duidelijkheid was geweest, waarom heeft
mevrouw Koşer Kaya dan hier net nog zeker 35 vragen staan te stellen
aan de minister van Financiën? Dat begrijp ik niet.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Dat is consequent. Ik heb vorige week al die vragen gesteld. Ik heb deze
week weer die vragen gesteld. Ik blijf ze stellen, maar mevrouw Verdonk blijft
weg.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Mevrouw Koşer Kaya is dus heel boos op de minister van Financiën.
Daar ben ik blij om, want dat ben ik ook.Heeft de minister reeds overwogen om alle spaartegoeden te garanderen?
Is hij bereid om die 100%-depositogarantie te verstrekken? Trots op
Nederland wil hem in die beslissing van harte ondersteunen.De minister geeft steeds aan dat hij op korte termijn Fortis Nederland
wil verkopen. Hoe kort is die termijn en heeft mevrouw Kroes nu inderdaad
gezegd dat anderhalf jaar een redelijke termijn is? Denkt de minister dat
de crisis dan over is? Ik denk dat namelijk niet en wil graag weten of de
Eurocommissaris de minister dan kan verplichten om te verkopen. Of heeft zij
sanctiemogelijkheden om de minister daartoe te dwingen? Het moet duidelijk
zijn dat een eventueel verlies niet zal worden afgewenteld op de belastingbetaler.Door de gehele malaise in de financiële markt is er een behoorlijke
druk ontstaan op de huizenmarkt. Ik noem enkele feiten. Het kadaster geeft
aan dat er in augustus 20% minder transacties zijn geweest dan in het
jaar daarvoor. De markt is de laatste drie maanden aan het dalen. De NVM geeft
aan dat de verkoopperiode fors oploopt. De financierbaarheid van een woning
wordt steeds moeilijker, mede door de kredietcrisis. De markt raakt op slot.
Er is een prikkel nodig voor de consument om toch een verhuisbeweging te maken,
en zo de markt in beweging te houden. In Engeland is de overdrachtsbelasting
gedurende een periode van twaalf maanden tot een bedrag van 175.000 pond,
dat wil zeggen € 215.000, afgeschaft. Wil de minister dit goede
voorbeeld volgen?Er zijn in Europa weer geen eenduidige afspraken, bijvoorbeeld over de
spaardeposito's. Het idee van de premier voor een Europees fonds, waarmee
hij direct naar president Sarkozy vloog, gaat ook niet door. Ieder voor zich
en God voor ons allen, is wederom het devies in Europa. Wat gaat de minister
doen om de eenheid te bevorderen? Heeft hij na zijn uitlatingen over Fortis
België nog wel de positie om iets te gaan doen? Wat gebeurt er als het
financieringstekort van Nederland uitkomt boven de grens van 3% van
het bbp?Veel mensen maken zich zorgen over de pensioenvoorziening. De minister
heeft al eerder bewezen, niet verder te kijken dan zijn neus lang is. Is hij
al gestart met het in kaart brengen van de risico's die de crisis voor ons
pensioenstelsel met zich brengt? Zo neen, wanneer gaat hij starten? Zo ja,
dan wil ik graag dat hij zo spoedig mogelijk meer informatie stuurt naar de
Kamer.Weer hebben wij een debat en weer hebben wij een brief van de minister
die zeer onvolledig is. Wij hebben te maken met een minister die in zijn wijsheid
besluit, de Kamer niet in te lichten. Of heeft de minister toch een aantal
fracties ingelicht, in de beruchte achterkamertjes? Graag krijg ik hierop
een helder antwoord. Mijn fractie is in elk geval niet ingelicht. Het zal
van de antwoorden van de minister afhangen of ik uiteindelijk wel of geen
steun geef aan deze actie van het kabinet. Let wel: natuurlijk moest er iets
gebeuren. Daadkracht was op zijn plaats, maar een minister die de algemene
financiële beschouwingen afsluit met een grap over een voetbalclub, terwijl
hij dan al weet dat er een nieuwe crisis is, een minister die als grapje op
zijn website zet "met de directie van Feyenoord heb ik inmiddels overeenstemming
bereikt dat op de shirts van het eerste elftal niet langer Fortis, maar Schatkist
vermeld zal staan", die minister is zich nog steeds niet bewust van de
ernst van de situatie. Ik maak mij daar zorgen over.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik hoor mevrouw Verdonk heel veel problemen opwerpen. Zij heeft altijd
heel veel vragen, maar komt zelf nooit met oplossingen. Mijn vraag is heel
concreet. Mevrouw Verdonk zou hebben gewacht. Dan was ABN AMRO omgevallen
en Fortis was omgevallen. Zij zegt dat zij eerst op de antwoorden wacht totdat
zij haar goedkeuring kan geven. Zij zou dus gewoon een gedeelte van financieel
Nederland hebben laten omvallen. Er zouden dan 45.000 werknemers op straat
zijn komen te staan. Dit zou slecht zijn geweest voor de andere banken en
slecht voor de economie. Zegt u nu eens gewoon in duidelijk woorden wat u
wilt, mevrouw Verdonk! Benoem niet alleen de problemen, maar geef ook oplossingen.
Hebt u een andere oplossing?Mevrouw Verdonk (Verdonk):Wat u nu zegt, is gewoon flauwekul. Ik heb gezegd dat er iets moest gebeuren,
maar ik heb ook heel duidelijk het standpunt van de heer Vendrik overgenomen,
namelijk dat de Kamer op een aantal punten had moeten worden ingelicht. Het
kan niet zo zijn dat de minister hier algemene financiële beschouwingen
staat te houden, terwijl hij al weet dat er een crisis is, en dan ook nog
een grote grap maakt aan het einde. Dat kan gewoon niet.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):U zegt dat er een oplossing had moeten komen, maar welke oplossing hebt
u dan in gedachten? Ik heb weer geen antwoord gekregen, zoals gebruikelijk.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Misschien begrijpt de heer De Nerée nog steeds niet hoe het systeem
in elkaar zit, maar de oplossingen moeten echt uit Vak K komen, en niet van
een oppositiepartij.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Daar zijn ze ook vandaan gekomen en daarom vraag ik uw mening daarover.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Zijn daar oplossingen vandaan gekomen? Ik verbaas mij steeds
meer, want u hebt zojuist ook vijftien vragen gesteld. Er is nog steeds geen
duidelijke oplossing en wij weten nog steeds niet wat de consequenties zijn.
Ik ben heel benieuwd naar de antwoorden van de minister; laten wij daar nu
eerst eens op wachten.De heer Tang (PvdA):Wij hebben een visie neergelegd, namelijk dat het grote en onoverzienbare
risico van een financiële catastrofe is afgewend en dat wij daarvoor
een klein risico hebben ingeruild. Van u verwacht ik ook enige visie, maar
er gaat geen enkele daadkracht van u uit. In tijden van crisis gaat u eerst
overleggen en vragen stellen en dan is het te laat, mevrouw Verdonk. Maar
ik heb nog even een vraag. Suggererend vraagt u of er overleg is geweest met
andere fracties. Waarom stelt u die vraag? Hebt u aanwijzingen dat er overleg
is geweest?Mevrouw Verdonk (Verdonk):Voelt u zich aangesproken, mijnheer Tang?De heer Tang (PvdA):Ik kan u verzekeren dat er geen overleg is geweest. Dat kan ook niet.
Dit moet bij een kleine club blijven – daarover hebben wij al eerder
van gedachten gewisseld – en dat lijkt mij heel verstandig van dit kabinet.De voorzitter:Ik dank u wel. Dat was geen vraag, maar een opmerking.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Ik krijg graag een bevestiging van de minister. De heer Tang merkt op
dat er kleine risico's over zijn. Als dat zijn visie is, dan is die helemaal
voor rekening van de PvdA-fractie, maar het is niet mijn visie.De voorzitter:Dank u wel. Ik denk dat er onderling nu genoeg is gedebatteerd.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 13.18 uur tot 14.00 uur geschorst.Voorzitter: Ten Hoopen 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20082009-723-739.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl