Gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2000 (26800 XIII); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van Fonds economische structuurversterking voor het jaar 2000 (26800 D)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 725-769

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

10-03-2000

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 18, pagina 725-769

22-02-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26800-XIIIToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26800-DToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van besluiten (dinsdag 22 februari 2000)Pagina 769-769
Gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2000 (26800 XIII); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van Fonds economische structuurversterking voor het jaar 2000 (26800 D)Pagina 725-769
Presentie en opening (dinsdag 22 februari 2000)Pagina 725-725
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 22 februari 2000)Pagina 769-771

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 215 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen:Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie
van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2000 (26800 XIII);Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
van Fonds economische structuurversterking voor het jaar 2000 (26800
D).De beraadslaging wordt geopend.De heer Hofstede (CDA):Mijnheer de voorzitter! "Jorritsma heeft geld nodig, dus ze bestaat" kopte
de Volkskrant op 21 januari jongstleden in een column van Frank Kalshoven.
Die kop geeft goed weer het gevoelen van de CDA-fractie betreffende de huidige
rol van het ministerie van Economische Zaken. Een kernministerie, dat kennelijk
niet goed weet wat de kern is en er grote moeite mee heeft om een duidelijke
beleidsvisie te poneren. Hans de Boer van MKB Nederland spreekt in het blad
Ondernemen van 8 oktober 1999 in dit kader over een tweerichtingenstrijd.
Hij zegt dan ook letterlijk: "De visie op ondernemen is zo dubbel als wat."
Hij vervolgt met de op zichzelf niet onaardige zin: "Er zijn momenten dat
ik minister Jorritsma wel kan zoenen, maar die momenten worden steeds schaarser."Minister Jorritsma-Lebbink:Daar ben ik wel blij mee!De heer Hofstede (CDA):Voorzitter! U moet dit wel van mijn spreektijd aftrekken.Bij de topmanagers van VNO-NCW scoort de minister steeds lager op de jaarlijks
uitgebrachte ranglijst. En dat in een gezelschap dat haar partij toch al gauw
het voordeel van de twijfel geeft. Onder minister Wijers, in het vorige kabinet,
leek het ministerie te bruisen en werd er visie ontwikkeld. Dan
komt er een andere minister, die industriebeleid wil voeren en die het bestrijden
van de papierberg tot haar topprioriteit verklaart. Om uit te zoeken wat industriebeleid
eigenlijk is, wordt het Onderzoekscentrum Financieel Economisch Beleid in
de arm genomen. En voor het bestrijden van de papierberg wordt een onafhankelijke
commissie ingesteld, met als belangrijkste opdracht om een cultuuromslag bij
alle andere ministeries te bewerkstelligen. De memorie van toelichting lezende,
kreeg ik ook al geen warm gevoel. En dit overwegende, rijst de allesoverheersende
vraag: wat is nu werkelijk de visie van de minister op het economisch beleid
en wat is vervolgens de actieve en sturende rol die het ministerie daarin
kan spelen? Ik hoop dat de minister daar vanmiddag helder antwoord op kan
geven.Bij de behandeling van ook deze begroting is voor het CDA niet het uitgangspunt
dat we zoveel mogelijk kritiek willen leveren, hoewel daar best veel aanleiding
toe is, maar dat we op een constructieve wijze willen meedenken en meepraten
over de economische toekomst van ons land.Mijnheer de voorzitter! Na deze inleidende opmerkingen wil de CDA-fractie
vandaag met name aandacht vragen voor de administratievelastendruk, voor het
industriebeleid in samenhang met het ICT-beleid, voor de Nederlandse mededingingsautoriteit
en ten slotte voor nog enkele andere punten, zoals de glastuinbouw en het
internationale gebeuren.De administratievelastendruk is onder Paars I enorm gegroeid, met maar
liefst 28% tot een totaalbedrag van 16,5 mld. per jaar. De commissie-Slechte
heeft dat eind vorig jaar onomstotelijk aangetoond in het rapport Regels zonder
overlast. De minister is er natuurlijk als de kippen bij om dat hoge groeipercentage
zoveel mogelijk weg te definiëren. Volgens haar is deze hoge groei voor
90% te wijten aan de groei van de economie en van het aantal arbeidsplaatsen.
Slechts 10% is te wijten aan Paars I. Mocht dit zo zijn dan is dat natuurlijk
wel 10% bovenop de toch al te hoge papierberg.Hierbij is ook de vraag interessant hoe het de laatste tijd is gegaan.
Met andere woorden: wat heeft Paars II al weer bijgedragen aan de groei van
deze economieremmer? Kan de minister daarvoor enkele indicaties geven? Waarom
laat de minister nu nog wetten naar het parlement sturen zonder dat daarbij
een indicatie is gevoegd van de eventuele extra lastendruk en van de dereguleringsaspecten
die mede aan verlichtding van de druk kunnen bijdragen? Voorzitter! Deze zin
wilde de fractie aan de tekst toevoegen. Ik zelf houd niet zo van moeilijke
woorden. Dat begrijpt u.De voorzitter:Moet er nu ook tijd worden afgetrokken?!De heer Hofstede (CDA):Voorzitter! Op sociaal gebied is het vreemde gebruik ontstaan om ongeveer
jaarlijks wetten te veranderen. Een voorbeeld daarvan is de Werkloosheidswet.
Weet de minister in dit geval aan te geven wat daarvan de gevolgen voor bedrijven
en instellingen zijn? Juist veertien dagen geleden is in deze Kamer de Wet
aanpassing arbeidsduur afgehandeld. Daarbij heb ik gevraagd wat de mogelijke
kosten zouden kunnen zijn van de invoering van deze wet en wat de lastendruk
zou kunnen toevoegen aan de bestaande druk. Wat was concreet de inbreng van
de minister bij de totstandkoming van deze wet, met name gelet op de behoeften
van het bedrijfsleven?Deze vragen zijn veertien dagen geleden helaas onbeantwoord gebleven.
Er resteerde slechts een verwijzing naar de in de wet opgenomen evaluatie
over drie jaar. Eerlijkheidshalve zeg ik, dat ik mij daarbij wat de kosten
betreft nog wel iets kan voorstellen, maar de extra druk vanwege administratieve
lasten was toch zonder meer proefondervindelijk vast te stellen? De minister
van Economische Zaken geeft aan de bestrijding van de papierberg topprioriteit.
Dan had zij er toch voor moeten zorgen, dat in de memorie van toelichting
bij dat wetsvoorstel voldoende duidelijkheid zou zijn geboden. Wat mag anders
het woord "topprioriteit" betekenen?Onlangs vroeg ik een ondernemer om voor mij even te noteren hoeveel jaarverslagen
zijn onderneming elk jaar moet leveren, zulks op grond van vigerende regelgeving.
Hij kwam tot het niet onaanzienlijke aantal van zes, te weten: een financieel
jaarverslag, een sociaal jaarverslag, een Arbo-jaarverslag, een verslag gebaseerd
op de Wet samen, een kwaliteitsverslag en een milieuverslag.Sinds de totstandkoming van de nieuwe Arbo-wet in 1999 is een Arbo-jaarverslag
overigens niet langer wettelijk verplicht. Wel is sindsdien aansluiting bij
een Arbo-dienst voorgeschreven. Of er andere jaarverslagen zijn bijgekomen
en of de desbetreffende ondernemer aan alle wetten voldoet met zijn opsomming,
kan ik niet overzien. Maar dat kan de minister natuurlijk straks zeggen.Vanzelfsprekend is de minister erg geschrokken van de groei van de papierberg.
Daarbij dacht ze misschien even aan haar start op Verkeer en Waterstaat in
het vorige kabinet, toen ze de filebestrijding topprioriteit gaf. De uitkomst
daarvan kennen we inmiddels. Maar stel je voor, de files langer en aan het
eind van deze rit ook nog een aanmerkelijk hogere papierberg: dat kan een
rechtgeaarde minister van liberale huize toch niet over haar kant laten gaan.
Tot verrassing van velen, ook in de politiek, werd daarom plotseling een onafhankelijke
commissie van drie mensen naar voren geschoven. De minister moet daarbij bedacht
hebben dat zij zelf niet bij machte was om voldoende invloed uit te oefenen
op haar collegae. Dat moet nu de onafhankelijke commissie doen met extra nadruk
op een cultuuromslag bij alle andere ministeries. Dat is gegarandeerd een
concept voor vertraging. De commissie mag de kastanjes uit het vuur halen
en krijgt zo nodig de zwartepiet toegespeeld. Naar het mij voorkomt, is het
geen daad van grote moed, maar eerder een gemiste kans om daadwerkelijk haar
stempel op het regeringsbeleid te gaan zetten. Of heb ik deze overdracht van
papierbestrijding verkeerd ingeschat?Behalve de hoge administratievelastendruk is er blijkens de memorie van
toelichting bij de begroting ook nog steeds sprake van een te hoge wig tussen
bruto- en netto-inkomen. In een tijd van geweldige welvaart zouden wij die
wig bijna vergeten. Maar gelukkig, de memorie van toelichting herinnert ons
eraan en geeft wat vergelijkende cijfers. Nederland staat daarin met 44% nog
juist boven het gemiddelde van de EU zijnde 43%. Concurrerende landen doen
het volgens de minister nog wat beter. Duitsland scoort 38%, het Verenigd
Koninkrijk 36%, de Verenigde Staten 29% en Japan 28%. De ratio
van het verhaal is dat de Nederlandse wig verder omlaag moet. Dat is een oud
verhaal.Des te ernstiger is het dat onze wig door Paars II al enkele jaren kunstmatig
te hoog wordt gehouden. Zo wordt voor het Algemeen werkloosheidsfonds (AWF)
al enkele jaren te veel premie ingehouden van werkgevers en werknemers. Het
LISV, daartoe gerechtigd, stelde in juli 1999 de AWF-premie vast op 7,95%
voor het jaar 2000. Het kabinet overrulede dat besluit en schreef haastig
10% voor. In oktober 1999 bleek vervolgens dat 6,89% premie al kostendekkend
zou zijn, maar werkgevers en werknemers blijven in 2000 gewoon 10% betalen,
terwijl dat ook in 1999 al zo'n 2% te veel was. Over misbruik van werknemersverzekeringen
gesproken! Deze nu 30% te hoge premie is ook in flagrante strijd met een motie
van de Tweede Kamer uit 1993. Daarin werd vastgelegd dat de premiehoogte jaarlijks
kostendekkend moet zijn, onafhankelijk van de overheid moet worden vastgesteld
en niet op inkomenspolitieke overwegingen gebaseerd mag zijn. Wie kreeg voor
deze motie voldoende meerderheid in de Tweede Kamer? Het was de geachte afgevaardigde
Bolkestein, toenmalig leider van de VVD-fractie.Ik stel hierover de volgende vragen. Waarom is de minister akkoord gegaan
met deze vreemde manoeuvre? Is het wellicht gebeurd om de wig kunstmatig hoger
te houden dan noodzakelijk, om daarmee de druk op de bezuinigingsketel te
handhaven? Of liggen inkomenspolitieke overwegingen ten grondslag aan dit
onwaardig handelen? Zorg uitspreken over de hoogte van de wig en tegelijkertijd
werkgevers en werknemers 2% à 3% premie te veel laten betalen is dubbelhartig.
Daarover moet hier en nu opheldering worden verschaft.Ik kom op het industrie- en ICT-beleid. Het valt niet mee om aan de hand
van de begroting en memorie van toelichting helder inzicht te krijgen in de
subsidieverlening door EZ. De vele regelingen hebben iets van een doolhof
en het aardige van een doolhof is dat deze is aangelegd om mensen in een zekere
verwarring te brengen. Dat zal niet de bedoeling zijn van deze begroting,
maar toch valt het niet mee om heldere lijnen te ontdekken. Die lijnen kunnen
ook pas ontstaan als uitgegaan wordt van een duidelijke en heldere visie met
een daarop gestoeld samenhangend beleid. Graag nodig ik de minister uit om
dat kort en duidelijk te schetsen. OESO-studies maken duidelijk dat wij, ondanks
de hoge groei in ons land, nog veel zorgenkinderen hebben. Op het gebied van
het onderwijs moet er nog veel gebeuren, willen wij onze positie in elk geval
in Europees verband handhaven. Een land met relatief weinig grondstoffen en
niet al te veel maakindustrie is in hoge mate afhankelijk van kennis en kennisvermeerdering.
Op R&D-gebied staat ons land nu op de zesde plaats in de EG. Landen als
Zweden, Finland, Frankrijk, Duitsland en inmiddels ook het Verenigd Koninkrijk
gaan ons voor. Dat is vooral van Finland opvallend, omdat dit land tot voor
kort een planeconomie had. Heeft de minister daar een sluitende verklaring
voor? Ook in de wereld scoren wij niet echt goed op R&D-gebied. Landen
als de Verenigde Staten en Japan doen het veel beter. Kan de minister aangeven
welk deel van haar begroting voor R&D wordt aangewend? Kan zij verder
een subsidielijst verstrekken waarin ook een effectiviteitsmeting is opgenomen?
Hoe komt het dat de overheid op het gebied van financiering van onderzoek
zo laag scoort bij de researchinstellingen? Wil de minister reageren op het
rapport van de Raad voor verkeer en waterstaat "Nederland let op uw saeck"?
Gaat ze nu extra investeren op dit punt, bijvoorbeeld in breedbandontwikkeling?Toen ik de Handelingen van de begrotingsbehandeling van Economische Zaken
in de Tweede Kamer las, dacht ik soms dat de minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid aan het woord was. De minister had toen heldere standpunten
over zorgverlof, kinderopvang, het uitdrijven van vervroegde-uittredingsregelingen
enz. Haar visie op de Nederlandse economie in de toekomst is echter nogal
tweeslachtig. Vaak lijkt zij af te willen stomen op het Angelsaksische model
van veel markt, weinig overheid en veel armen. Even later krijgt mijn fractie
evenwel weer wat hoop op het Rijnlandse model, als de minister kortstondig
gekust wordt door voorzitter De Boer van MKB-Nederland. Frank Kalshoven die
ik in het begin van mijn betoog al even aanhaalde, houdt het erop dat de minister
thans kiest voor het mediterrane model van staatsinterventie en van daaruit
een streven naar nationale en superieure industrie. Maar welke industrie dan?De CDA-fractie heeft nog steeds de neiging om te kiezen voor het Rijnlandse
model, waarin niet alleen goed overleg en daarmee draagvlak, maar ook zo breed
mogelijk gespreide verantwoordelijkheid tot uitdrukking kan worden gebracht.
Een goed voorbeeld van een moderne setting van het Rijnlandse model vind ik
de aanpak van Zuid-Oost-Brabant. De minister heeft die kortelings ook geprezen
in een inleiding in Eindhoven. Toen het begin jaren negentig slecht ging met
Philips en Volvo Car en vervolgens DAF failliet werd verklaard, heeft genoemde
regio de handen ineengeslagen en heeft men gezamenlijk een goede uitweg gezocht
en ook gevonden. Gesteund door subsidie van de Europese Gemeenschap en ook
van Economische Zaken is toen het zogeheten Stimulusprogramma opgestart, met
als belangrijk uitgangspunt het streven naar economische groei in samenhang
met sociale opwaardering. Een ander uitgangspunt was clustervorming en dus
geen subsidie aan individuele bedrijven, en de ontwikkeling van de daarin
noodzakelijke infrastructuur. Dat programma is zo goed geslaagd dat de economische
groei in dat gebied inmiddels de hoogste is van ons land. De keuze voor genoemde
uitgangspunten was gestoeld op een advies van de commissie-Douben, een hoogleraar
die thans nauw betrokken is bij het ICT-gebeuren in het onderwijs, hetgeen
zich manifesteert in de zogenaamde technocentra. Hij adviseerde indertijd
om clustervorming te bevorderen door zaken te doen met netwerken van bedrijven,
omdat in zijn ogen sectoren steeds minder herkenbaar zijn en steeds meer een
mengeling worden van bijvoorbeeld metaal en hightech, met onderzoek en met
aanlevering van vaak vele onderdelen, hetzij uit de maakindustrie, hetzij
uit de vele vormen van dienstverlening. In de ogen van Douben bestaat industrie
niet meer, zeker niet op zichzelf staand. Misschien heeft de minister het
daarom zo moeilijk om industriepolitiek te bedrijven. Een daarop gericht beleid
is daarom wellicht al op voorhand gedoemd te mislukken. Hoe het ook zij, de stimulusaanpak heeft in Zuid-Oost-Brabant tot nu toe
zeer goed gewerkt. Niet alleen is er nu sprake van een naar Nederlandse verhoudingen
hoge economische groei, ook zijn er meer dan 30.000 cursisten opgeleid en
geholpen om hun werk in de sterk veranderende bedrijven optimaal te kunnen
blijven doen. Employability pur sang, want niet alleen kunnen duizenden werknemers
beter uit de voeten met de vele vernieuwingen, ook zijn grote aantallen lager
opgeleide werklozen ingestroomd aan de onderkant van die deelnemende bedrijven.
Uiteraard waren en zijn ook de opleidingsinstituten hier van hoog tot laag
nauw bij betrokken. Er is dus niet, zoals zo vaak gebeurt, alleen gekozen
voor het excellente. Neen, er is gekozen voor een proces dat ook de onderkant
kansen biedt. Er is veel geïnvesteerd in mensen. Het zou mij niet verbazen
dat vooral daarom de economische groei in dat gebied veel beter blijft dan
bijvoorbeeld in de Randstad, hoewel daar veel meer overheidsmiddelen naar
toe vloeien.In de discussie met de Tweede Kamer over deze begroting was de minister
nogal terughoudend over de financiering of de medefinanciering van employability.
Zij verwees daarbij naar de in haar ogen rijke O- en O-fondsen van de diverse
sectoren. Overigens, wat verstaat de minister precies onder employability?
Hoe noodzakelijk vindt zij dat? Wil zij dat wel of niet bevorderen met meer
dan hier en daar een proefprojectje?Bij Stimulus was er aanvankelijk ook veel discussie over wie wat zou moeten
betalen. De desbetreffende opleidingen zijn toen gestart met relatief veel
subsidie en weinig bijdragen van bedrijven of sectoren. Nu is het vaak al
voldoende om met 10% subsidie te werken, want bedrijven en sectoren betalen
de overblijvende 90% wel. Er wordt namelijk echt een bijdrage geleverd aan
de continuïteit, aan de toekomst van die bedrijven. Dan werken de O-
en O-fondsen dus wel.Welke andere regio's lenen zich voor een dergelijke aanpak? Zou de minister
daartoe het initiatief willen nemen? Samenwerking en clustervorming kunnen
worden georganiseerd, vooral regionaal. Voelt de minister ervoor meer regionaal
en derhalve minder nationaal te werken? Zit de minister niet omhoog met haar
industrie- en ICT-beleid? Op pagina vijf van de memorie van toelichting stelt
zij dat zij niet stuurt, maar de dynamiek ondersteunt. Is dat niet wat te
mager? De minister heeft plotseling wel gekozen voor omvangrijke steun aan
bedrijven op het gebied van genetische modificatie. Waarom plotsklaps steun
aan een sector die tot nu toe in ons land niet of nauwelijks bestaat? Waarom
geeft de minister daarmee expliciet steun aan het standpunt van de VS in de
spanningen met de Europese Gemeenschap?Dan kom ik te spreken over de Nederlandse mededingingsautoriteit. De NMA
is vanaf 1 januari 1998 actief op de Nederlandse markt. De instelling als
zodanig is door de CDA-fractie van harte ondersteund bij monde van mevrouw
Van Leeuwen. Daar wil de CDA-fractie in het geheel geen afstand van nemen.
Dat laat onverlet dat er van tijd tot tijd wat kritiek te beluisteren valt.
Die kritiek komt nogal nadrukkelijk uit de coöperatieve wereld. Deze
is gericht op twee aspecten. Enerzijds stelt men vergelijkenderwijs dat de
NMA te veel nationaal zou kijken, terwijl alle productie op agrarisch gebied
met ofwel de wereldmarkt ofwel de Europese markt te maken heeft en vaak slechts
een gering deel in Nederland wordt afgezet. Anderzijds worden kritische kanttekeningen
geplaatst bij het feit dat voor de coöperaties geen uitzonderingspositie
geldt, zoals bijvoorbeeld in Duitsland en in de VS. Nu in de memorie van toelichting
opnieuw het voornemen wordt aangekondigd de NMA verder te verzelfstandigen,
lijkt mij de vraag gerechtvaardigd of er daaraan voorafgaand een evaluatie
plaatsvindt. Tevens verneem ik graag de visie van de minister op een eventuele
vrijstelling van agrarische coöperaties, met name de productiecoöperaties.Ik kom op de glastuinbouw. De minister heeft kort geleden in de Tweede
Kamer nogal uitvoerig gesproken over de glastuinbouw. Dat geeft mij de vrijheid
in het kader van deze begrotingsbehandeling om clementer optreden van de overheid
te vragen. Het gaat tenslotte ook over ondernemers. Er wordt, inclusief de
veilingen, veel werk aangeboden in het eenvoudiger segment. Dat is ook voor
de Randstad zeer belangrijk. De glastuinbouw wordt momenteel met te veel problemen
tegelijkertijd geconfronteerd. Daarin heeft men te maken met steeds drie overheden,
de nationale, de provinciale en de plaatselijke overheid. Nationaal speelt
de aanscherping van de milieunormen, het waarschijnlijke faillissement van
de warmtekrachtkoppeling als gevolg van de nieuwe Elektriciteitswet, de verhoging
van de gasprijzen als de nieuwe Gaswet van kracht wordt en het bij voortduring
uitzenden van negatieve signalen over de agrarische sector.Regionaal en plaatselijk worden voortdurend claims gelegd op de tot nu
toe aanwezige ruimte voor de bedrijven zonder dat tijdig andere locaties in
de buurt worden aangewezen. Lokaal brengen steeds meer gemeenten de substraatteelt
onder in de categorie "gebouwd" bij de onroerendezaakbelasting, hetgeen tot
een zeer omvangrijke lastenverhoging leidt. Een deel van de sector heeft ook
nog bij voortduring te kampen met te lage opbrengsten en dat geheel maakt
veel ondernemers moedeloos, ook vanwege het overheidsoptreden. De verwijzing
"ze vinden ons niet meer nodig" is veel te horen. De CDA-fractie vraagt de
minister wat lankmoediger met de sector om te gaan en te bevorderen dat er
een toekomst is voor een gezonde glastuinbouw, ook om economische redenen.Gedateerd 11 februari 2000 ontvingen wij van de staatssecretaris een brief
met daarin een verslag van de derde ministeriële conferentie van de Wereldhandelsorganisatie.
Dat verslag maakt duidelijk dat genoemde conferentie niet veel heeft opgeleverd.
Hoewel groene organisaties daarover hun blijdschap uitspraken, heeft mijn
fractie eerder de neiging om op te merken dat zij dit betreurt. Handel drijven
op grond van goede afspraken lijkt ons verre te verkiezen boven handel drijven
onder een soort oorlogsspanning.In de desbetreffende brief geeft de staatssecretaris ook aan hoe het nu
verder moet. Daarbij worden de ontwikkelingslanden als de grote verliezers
aangemerkt en verder pleit hij voor hernieuwde pogingen om een betere positie
voor de arme landen te verkrijgen, ook in Europees verband. Wil de staatssecretaris
kort toelichten waarom de ontwikkelingslanden de grote verliezers zijn, wat
de EG daaraan naar zijn mening moet doen en ook wat in dat verband de Nederlandse
inbreng moet zijn? De staatssecretaris heeft verder een lijst met aanbevelingen opgesteld
voor Nederlandse ondernemingen in het kader van maatschappelijk verantwoord
ondernemen. Daarin is een viertal internationale aanbevelingen op sociaal
gebied opgenomen, zoals het recht op vrije vakvereniging, het recht op vrijheid
van onderhandelen, het verbod op slaven- en kinderarbeid en de gelijkberechtiging
van mannen en vrouwen. De toenmalige Nationale adviesraad voor ontwikkelingslanden
heeft dit al zo'n kleine tien jaar geleden geadviseerd, mede omdat genoemde
ILO-conventies door het overgrote deel van alle landen waren ondertekend,
in sommige gevallen door meer dan 80%. De CDA-fractie heeft waardering voor
deze lijst met aanbevelingen. Inmiddels is onder sociale partners een discussie
ontstaan over een eventueel sterker verplichtend karakter van deze lijst.
Graag hoort mijn fractie daarover de mening van de staatssecretaris. Mag de
SER daarover ook een oordeel geven?Aan het eind van mijn betoog stel ik nog een vraag en maak ik een opmerking.
De vraag betreft de stand van zaken met betrekking tot de verkoop van de koninklijke
maatschappij De Schelde. Kan de minister aangegeven hoe het er vandaag voorstaat?
Hoe lang zal een en ander nog duren, erop gelet dat er nu al een aantal maanden
grote onzekerheid is, voor de eigenaars maar vooral ook voor het personeel?De opmerking gaat over de nota Liberalisering en privatisering in netwerksectoren
die wij in het weekend – eindelijk – ontvingen. De CDA-fractie
heeft deze nota nog niet kunnen bestuderen. Wij zullen daar zo nodig op de
een of andere manier op terugkomen.De heer Luijten (VVD):Mijnheer de voorzitter! Als wij sommigen mogen geloven, zijn wij nu eindelijk
in het paradijs op aarde aangekomen. Dat paradijs wordt wel deftig "de nieuwe
economie" genoemd. Dit zal collega's die vroeger nog geleerd hebben dat de
heilstaat bestaat wellicht deugd doen, maar wij liberalen hebben nooit zo'n
ideaalbeeld voor ogen gehad. Dus ik geloof niet zo in die nieuwe economie
die zich kenmerkt door een automatische, in de goede richting voortrollende
golf, waarin werkloosheid uit den boze is en waar altijd maar groei zal zijn.
Als het waar is dat wij nu in de nieuwe economie zijn aanbeland, kunnen wij
vandaag de laatste begroting van economische zaken behandelen en de minister
danken voor de vele en gewichtige diensten die zij het land heeft bewezen.Dit ministerie is allerminst overbodig geworden. Integendeel. Het is waar,
het gaat op dit moment economisch goed, heel goed zelfs in Nederland. We maken
op dit moment een economische groei door die alle verwachtingen overtreft.
Het Centraal planbureau voorspelt een groei voor dit jaar van 4%. Dat is 1,25%
meer dan de jongste raming van de regering. Het levert ons vele miljarden
extra op en de discussies over dit luxeprobleem zijn al gestart. De collega's
aan de overkant lopen met eurotekens in de ogen door het gebouw. Een minpunt
bij deze ontwikkeling is de stijging van de inflatie. Het CPB verwacht dat
de inflatie volgend jaar oploopt tot 3,25% en dat is toch bijna 2,5 keer zoveel
als waar het kabinet van uitging. Nu is het mij wat te vroeg om te roepen
dat het inflatiespook weer op de loer ligt, maar toch vraagt de VVD-fractie
de regering hoe zij op een oplopende inflatie denkt te reageren.Een departement van Economische Zaken is in tijden van voorspoed minder
zichtbaar. Dat is logisch. Als het goed gaat, kom je niet in het nieuws, want
goed nieuws is geen nieuws. Maar als het niet goed gaat en branden moeten
worden geblust, zijn de ministers van EZ en van Sociale Zaken niet van het
scherm te branden. De tijd die nu bespaard kan worden omdat er weinig branden
moeten worden geblust, kan en moet naar onze mening worden ingezet voor vraagstukken
van de toekomst. Er liggen grote uitdagingen te wachten, waarbij Economische
Zaken een prominente rol van aanjager kan en moet spelen. De economie is niet
nieuw, maar wel de economische agenda. Een punt zoals werkloosheid is, in
Nederland althans, afgevoerd, maar zaken zoals instroom en ICT staan er prominent
op.Een aantal onderwerpen zal in de loop van mijn verhaal aan de orde komen,
zoals marktwerking-, deregulering- en wetgevingskwaliteitoperaties (MDW),
arbeidsmarktbeleid, mededingingsbeleid, voedselveiligheid, ICT en energiebeleid.Over het energiebeleid kan ik nu kort zijn. Binnenkort zal deze Kamer
spreken over de Gaswet en de Mijnbouwwet. Vorig jaar bespraken wij hier de
Elektriciteitswet. Wij constateren dat in de energiesector de ontwikkelingen
stormachtig verlopen. Zij verlopen zeker niet zoals door velen werd verwacht.
De VVD-fractie vraagt zich af of het daarom niet wenselijk is, de Elektriciteitswet
eerder te evalueren dan in 2004, zoals voorzien. Dit kan tot voordeel strekken
bij de behandeling van de genoemde wetten. Wat is de opvatting van de minister
hierover? Kan zij nu al meedelen of er lessen te trekken zijn voor de liberalisering
van de rest van de energiesector?De nota Liberalisering en privatisering in netwerksectoren is afgelopen
vrijdag in de ministerraad behandeld en heeft ons pas dit weekend bereikt.
Wij zullen er – dat is hier tenminste afgesproken – nog apart
over komen te spreken. Ik zal vandaag dus de verleiding weerstaan. Voor de
VVD-fractie staat liberaliseren voorop en is privatiseren geen doel op zichzelf.
Het belang van de consument is en blijft het uitgangspunt voor ons. De kwaliteit
van het product of de dienst en de continuïteit daarvan zijn essentieel.
Ik ben het zeer eens met eenieder die betoogt dat een overheidsdienst lang
niet altijd garant staat voor kwaliteit en dat ook goed toezicht de crux is
bij privatiseren.De NMA wordt steeds vaker de kartelpolitie of de kartelwaakhond genoemd.
Zij doet naar onze mening haar werk goed. Wij weten echter ook dat er veel
ontheffingsaanvragen liggen. De minister zei in de Tweede Kamer dat de NMA
zich als een soort happertje door die berg heen eet, maar wij horen nog steeds
dat beslissingen lang op zich laten wachten. Kan de minister meedelen of dat
inderdaad het geval is en wat zij er in dat geval aan denkt te doen?De minister heeft vorig jaar ferm aangekondigd dat de NMA snel helemaal
los moet komen te staan van haar ministerie. Nu hebben wij daar de laatste
tijd wat minder over vernomen. Kan zij ons meedelen wat de laatste stand van
zaken is?Mededinging zal in een wereld van steeds grotere fusies en overnames een
steeds belangrijker rol gaan spelen. Er zijn mededingingsautoriteiten
in Nederland, in Europa en in de Verenigde Staten, de bekende FTC. Maar, zo
vragen wij de regering, wat is de autoriteit als het gaat om global fusies
of overnames? Die komen er natuurlijk ook aan. Daar kunnen we op wachten.
Wordt daar tussen de Verenigde Staten en Europa over gesproken?Een punt dat volgens ons ook aan de orde moet komen, is de dubbele pet
die een mededingingsautoriteit, bijvoorbeeld OPTA, steeds vaker op lijkt te
zetten. Men maakt vaak de regels en controleert ze ook; regelgever en handhaver
in één. Geen misverstand, wij zijn voor een sterk en onafhankelijk
toezicht buiten de overheid, maar wij moeten voorkomen dat wij daarmee ook
het beleid de deur uit doen. De criteria dienen wel degelijk door de politiek
democratisch te worden vastgesteld en dienen ook door de politiek te worden
bewaakt, ook al omdat de burgers de politici daarop zullen blijven aanspreken,
en terecht.Deze minister heeft als minister van Verkeer en Waterstaat aan de wieg
gestaan van OPTA. Destijds hebben wij nadrukkelijk afgesproken dat OPTA tijdelijk
zou zijn, en wel zolang de telecommarkt specifiek toezicht vereiste, omdat
ze nog niet volwassen was. In de laatste uitgave van ESB staat een bijzonder
interessante bijdrage van Jaap Hoogenboezem en Harry Bouwman. Beide auteurs
komen tot de conclusie dat het hoog tijd is dat de NMA het werk van OPTA overneemt
en dat de toepassing van het mededingingsrecht op de telecommunicatiesector
een aanvang neemt. Kan de regering meedelen of zij deze conclusie deelt, net
als de VVD-fractie, en wanneer wij over de positie van NMA en OPTA besluitvorming
voorgelegd krijgen?De minister heeft bij de behandeling van deze begroting in de Tweede Kamer,
op 27 oktober vorig jaar, een voor de VVD-fractie intrigerende opmerking gemaakt,
toen zij sprak over marktwerking. Zij zei daar: "De hier aanwezige Kamerleden
geven mij overigens meestal in grote lijnen steun voor dit beleid. Sommige
voorstellen zijn al omgezet in wetgeving, maar bij hun collega's van de Eerste
Kamer liggen nu tal van wetsvoorstellen voor de implementatie van andere projecten.
Ik blijf natuurlijk ook rekenen op de steun van de Kamerleden in de richting
van hun collega's." Nu ben ik niet benaderd door mijn partijgenoten van de
overkant, maar ik ben toch benieuwd wat de klachten van de minister zijn.Mijn fractie volgt met meer dan gemiddelde belangstelling de gang van
zaken bij de implementatie van de projecten uit de eerste tranche en de aanpak
van MDW-II-projecten. De uitspraak van de minister dat het totale effect van
de MDW-projecten kan oplopen tot een besparing van rond 6 mld., wakkert die
belangstelling alleen maar aan. Wij steunen de minister van harte, als zij
zegt dat deze operatie een voortdurend proces is dat nooit is afgerond. De
aanpak om vooral thematische onderwerpen te kiezen die meer dan één
wetgevingscomplex betreffen, spreekt ons aan. Dat een van de onderwerpen daarbij
bevordering van de kwaliteit van wetgeving is, een thema uit het regeerakkoord,
spreekt onze fractie nog meer aan.Verheugend zijn de uitkomsten van de evaluatie van de wijziging Winkeltijdenwet.
Deze overtreffen onze verwachtingen. 7,3 miljoen Nederlanders maken gebruik
van de ruimere openstellingen en er zijn 7000 banen bijgekomen, vooral aan
de onderkant van de arbeidsmarkt. Mijn partijgenoot Blok heeft aan de overzijde
al een lans gebroken voor een verdergaande liberalisering. Als wij kijken
naar de huidige bevolkingssamenstelling in wijken in de grote steden, is het
vreemd dat de zondag daar nog steeds bepaalt of een winkel al dan niet open
mag zijn.Afschaffing van het verbod op zondagsopenstelling kan een stimulans betekenen
voor ondernemerschap en de economische ontwikkeling en leefbaarheid in een
wijk. In die wijken geldt dat niet alleen voor het grootwinkelbedrijf. Er
is niets nieuws onder de zon. Oudere Amsterdammers herinneren zich de vooroorlogse
zondagsopeningen maar al te graag. Ook de minister heeft zich vorige week
voor een verruiming uitgesproken, maar zij beperkte deze tot achterstandswijken.
Dat lijkt ons een moeilijk criterium. Bovendien moeten wij voorkomen dat wij
hier alleen specifieke maatregelen treffen voor allochtonen. Een verdere verruiming
is in onze wijze van zien van belang voor de ondernemers en de consumenten,
ongeacht waar hun wieg heeft gestaan.Dit geldt mutatis mutandis ook voor de afschaffing van de Vestigingswet.
De toegevoegde waarde voor de kwaliteit van het ondernemerschap is in het
huidige e-commerce-tijdperk naar onze mening gering. Intrekking zal net als
bij de Winkeltijdenwet naar onze mening leiden tot meer starters en meer dynamiek.
Er ligt een belangrijke taak voor zelfregulering door brancheorganisaties,
die de kwaliteit kunnen bevorderen of bewaken. Kwaliteit valt niet meer met
een verouderde Vestigingswet af te dwingen. Als brancheverenigingen dan certificering
invoeren, moeten wij niet hebben dat de NMA daar weer een stokje voor steekt,
zoals bij de makelaars. Hoe kijkt de minister tegen die spanning aan?Mijn fractie is zeer benieuwd naar de uitkomsten van het MDW-project,
waarbij wordt bekeken of regulering nog wel adequaat is voor ontwikkelingen
in het winkelaanbod van perifere en grootschalige detailhandelsvestigingen
die wij vandaag waarnemen. Deze nieuwe ontwikkelingen passen niet meer binnen
de oude regels. De vraag stellen is haar beantwoorden, maar wij wachten de
uitkomst van het onderzoek af. Inmiddels heeft de heer Pronk hier echter al
uitspraken over gedaan. Kan de minister ons nadere informatie verschaffen?Voorzitter! De commissie-Slechte heeft inmiddels met betrekking tot het
vraagstuk van de administratieve lasten een tussenrapportage uitgebracht.
Hoopgevend is de constatering van de commissie dat in eerste instantie een
besparing van een kleine 1 miljard euro haalbaar lijkt door onder meer een
betere benutting van ICT, koppeling van databestanden en het opzetten van
een bedrijvenregister. Overweegt de minister hiertoe een aanzet te geven?
Nog maar zeer recent, op 11 februari, heeft de regering op dit punt een brief
aan de Tweede Kamer gestuurd. Belangrijk winstpunt is dat op korte termijn
een extern adviserend college van start zal gaan "voor de broodnodige cultuuromslag".
Kennelijk lukt dat de ministeries zelf niet via de in 1995 opgerichte Werkgroep
voorgenomen regelgeving. Waarom is dat niet gelukt? Waarom komen wij daar
pas na vijf jaar achter? Welke cultuur moet er veranderen en bereik je dat
via zo'n externe commissie? Zouden bewindslieden zelf niet veel meer leiding moeten geven aan dit proces? Zij tekenen immers wetsvoorstellen
en kunnen ook nu al systematisch vragen stellen over de effecten van wetsvoorstellen
op administratieve lasten.Laten wij eens naar een concreet voorbeeld van vandaag de dag kijken.
Per 1 april aanstaande krijgen wij weer een regeling die op zich natuurlijk
lovenswaardig is, maar in haar uitvoering weer een verhoging van de administratieve
lasten betekent. Ik doel hier op de regeling dat een werknemer in overleg
met de werkgever over een aantal jaren verlof mag sparen. De fiscus wil dit
stimuleren. Dat is mooi, maar wel knap ingewikkeld. Een werknemer moet aan
het eind van elk jaar belasting betalen over het aantal verlofdagen dat uitstijgt
boven het aantal dagen waarop hij in dat jaar recht heeft. Om dit regime te
ontlopen kan de werkgever een verlofspaarregeling in het leven roepen waarin
die dagen kunnen worden ondergebracht. Men raadt het al: de bedrijven moeten
dit allemaal bijhouden, zodat er sprake is van een verhoging van de administratievelastendruk.
De regeling moet nog worden ingevoerd, maar zou het geen mooi begin zijn om
haar nog eens tegen het licht te houden? Wat heeft de regering bijvoorbeeld
in dit concrete geval gedaan om een stijging van de administratieve lasten
te voorkomen? Is die vraag überhaupt gesteld?Volgens de tweede MDW-voortgangsrapportage duurt de implementatie van
maatregelen gemiddeld 2 jaar. Als je dat doet in het bedrijfsleven, na de
constatering dat het mis is, is het meestal te laat. Daarom vraagt de VVD-fractie
zich af of hier geen tijdwinst te behalen is. Vertragingen treden onder andere
op doordat kabinetsstandpunten naar aanleiding van uitgebrachte adviezen in
veel gevallen nadere uitwerking en vormgeving behoeven. De vraag dringt zich
op of de adviesfase niet in een te vroeg stadium wordt afgesloten en of juridische
en praktische consequenties wel in voldoende mate in beeld zijn gebracht.
Wat is de opvatting van de minister hierover?Natuurlijk is het verheugend dat de OESO het proces van "regulatory reform"
in Nederland overwegend positief waardeert. Toch moeten de kritische kanttekeningen
van de OESO serieus genomen worden: het eerder genoemde implementatieproces
moet sneller verlopen en in algemene zin wordt het traject niet sterk en transparant
genoeg gevonden. De VVD-fractie waardeert in verband met dit laatste aspect
het voornemen van de minister om dit voorjaar een eerste jaarverslag MDW uit
te brengen en de gekozen aanpak om in overleg met het veld de nieuwe serie
projecten in MDW II nader te benoemen, zodat een groter draagvlak kan ontstaan.Voorzitter! Niet alleen wij maken regelgeving. Ook Brussel kan er wat
van. Sterker, steeds meer regelgeving vindt haar oorsprong in Brussel. Daar
zit soms ook spanning, ook voor het bedrijfsleven in ons land. Zaken die wij
in Nederland tot nu toe via zelfregulering regelen, worden in andere lidstaten
via wetgeving geregeld. Een mooi voorbeeld daarvan is de regelgeving ten aanzien
van reclame. In ons land, maar ook in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk,
komt veel op dit gebied via zelfregulering tot stand, tot nu toe tot volle
tevredenheid van consumenten en producenten. Ik durf de stelling aan dat de
reclamecode en de reclamecodecommissie effectiever werken dan wetgeving ooit
zou kunnen. Zelfregulering heeft, omdat alle partijen bij de totstandkoming
ervan betrokken zijn, een breed draagvlak en creëert een grote betrokkenheid.
Graag vernemen wij het standpunt van de minister op dit punt. Als zij nog
steeds van mening is dat zelfregulering de voorkeur verdient boven gedetailleerde
wetgeving, vragen wij wat de regering onderneemt op Europees niveau om voor
dit standpunt meer steun te verwerven.Voorzitter! Arbeid en zorg is een bekend thema hier in huis, maar zorg
over arbeid is wat ons betreft ook aan de orde. Na een periode van jarenlange
werkloosheid zou je zeggen dat er sprake is van een luxeprobleem maar dat
is het huidige tekort aan gekwalificeerde arbeidskrachten natuurlijk allerminst.
We zien vier problemen. In de eerste plaats een groot probleem bij de instroom
terwijl er toch nog 2 miljoen inactieven in ons land zijn; in de tweede plaats
is nog slechts 1/3 van de leeftijdsgroep tussen 55 en 65 actief in het arbeidsproces;
in de derde plaats werken wij in Nederland nog maar gemiddeld 1350 uur per
jaar, terwijl in landen als Duitsland en Frankrijk gemiddeld 1500 en in het
Verenigd Koninkrijk gemiddeld 1700 uur wordt gewerkt; het vierde probleem
is dat "de eeuwige jeugd vergrijst".De komst van nieuwe industrieën en diensten, maar ook de nieuwe wijze
waarop werk moet worden georganiseerd, heeft de inhoud van een baan sterk
gewijzigd. Een beetje onderneming reorganiseert bijna continue. Een resultaat
hiervan is dat de "baan voor het leven" nagenoeg niet meer bestaat. Werknemers
moeten als gevolg daarvan voortdurend deze wijzigingen bijhouden en investeren
in hun employability, zelfs als zij niet van werkgever veranderen. De voortdurende
groei van de netto werkgelegenheid laat niet zien hoeveel banen zijn gecreëerd
en hoeveel er zijn verdwenen. De voortdurende en steeds snellere veranderingen
maken het voorspellen van de toekomst van de werkgelegenheid er niet makkelijker
op. Werknemers worden geconfronteerd met steeds grotere onzekerheid over hun
baan en de lat voor de kennis en vaardigheden die men moet bezitten komt steeds
hoger te liggen.Voorzitter! Economische Zaken en Onderwijs zouden meer moeten samenwerken
om maatregelen te nemen om tot een beter opgeleide beroepsbevolking te komen.
Kan de Minister aangeven waar die samenwerking vandaag de dag concreet uit
bestaat? Maar ook zou, in samenwerking met het bedrijfsleven, bezien moeten
worden of de bedrijfsscholen, die nog geen 25 jaar geleden massaal zijn gesloten,
weer van de grond zouden kunnen komen. En ook naar de inrichting van het lager
beroepsonderwijs zou wat ons betreft gekeken mogen worden. Net over de grens
met België, in Maaseik, volgen veel Nederlandse jongeren een beroepsopleiding
aan een ambachtsschool. Kennelijk voorziet deze dus in een behoefte.Voorzitter! Kan de minister ons meedelen wat er op dit moment op dit punt
door EZ gebeurt en is het niet tijd voor een platform waar het bedrijfsleven
bij betrokken wordt?Maar niet alleen in het lager beroepsonderwijs, ook in het middelbaar
en hoger onderwijs zal wat moeten gebeuren, willen wij beter aan de vraag
van de markt kunnen voldoen. De kennis economie zal steeds belangrijker worden.
Mijn collega Ginjaar heeft enkele weken geleden bij de behandeling van de
 onderwijsbegroting zijn jaarlijkse lans gebroken voor de exacte
vakken. En de kracht van communicatie is de herhaling dus ook ik zal dat vandaag
bij dit hoofdstuk doen. Onlangs is er een interessante publicatie van het
CBS verschenen, getiteld "Kennis en economie 1999, onderzoek en innovatie
in Nederland". Het CBS meldt nog in januari dat vergeleken met andere landen
in ons land het aandeel techniek- en natuurstudenten, eerstejaars en afgestudeerden,
gering is. Duitsland heeft veel afgestudeerden in de bètarichtingen,
terwijl Finland, Zweden en Oostenrijk erg veel eerstejaars hebben. Alleen
in Vlaanderen kiezen studenten nog minder vaak een bètarichting dan
in ons land. Het aandeel exacte studenten is dus weer teruggelopen. En dat
is in het ICT-tijdperk geen prettig vooruitzicht. In de nota "De digitale
delta" wordt het tekort aan informaticastudenten terecht een zorgelijke ontwikkeling
genoemd. In die nota werd ook een plan van aanpak aangekondigd om de verschillende
actoren in het ICT-onderwijsveld bijeen te brengen. Kan de minister meedelen
hoe het nu met de uitvoering staat en of er al resultaten te melden zijn?Voorzitter! Research- en developmentuitgaven groeien gelukkig weer, maar
de ontwikkelingen in de USA gaan toch stukken sneller dan in Europa. In Nederland
missen we innovatieve producten en bedrijven. De concurrentietoets 2000 spreekt
boekdelen. Uit deze concurrentietoets blijkt dat Nederland wat betreft ICT
in het onderwijs niet voorop loopt. De investeringen in onderwijs online beogen
de achterstanden weg te werken. Dat is mooi, maar de ambitie moet niet zijn
om een achterstand weg te werken. De ambitie moet zijn om een achterstand
in een voorsprong om te zetten. Nu al is er een tekort aan bèta- en
technische afgestudeerden in het hoger en middelbaar onderwijs. Dat vraagt
aandacht van werkgevers en werknemers voor scholing van ouderen en laag geschoolden.
Maar ook zullen we meer studenten voor exacte vakken moeten proberen te interesseren.
De slechte beeldvorming van technische beroepen die weinig perspectief op
een snelle loopbaan zouden bieden, is onjuist. Het tegendeel is het geval.
De digitale delta vraagt een deltaplan voor het onderwijs. Onze vraag is welke
initiatieven wij van de ministers Jorritsma en Hermans kunnen verwachten.
Het probleem is naar onze mening wel voldoende in kaart gebracht, wij zien
uit naar concrete maatregelen.Voorzitter! Ten slotte nog een enkel woord over voedselveiligheid. Na
een aantal bekende en minder bekende ongelukken worden er nu initiatieven
genomen en staat het onderwerp op de agenda. Mijn fractiegenoot Varekamp heeft
twee weken geleden bij de behandeling van het hoofdstuk Landbouw ook al over
het onderwerp gesproken. Inmiddels hebben vijf bewindslieden, waaronder de
staatssecretaris, op 4 februari ook een brief over voedselveiligheid aan de
Tweede Kamer gezonden. Het is ook aan de overkant om daar eerst maar eens
over te praten, maar mij is na eerste lezing niet duidelijk geworden wie in
het kabinet nu eindverantwoordelijke is voor voedselveiligheid.Ook komt de minister van Economische Zaken met initiatieven om de achterstand
die wij dreigen op te lopen als het gaat om biotechnologie in te halen. Zo
op het oog hebben beide zaken niet veel met elkaar te maken, maar in beide
gevallen – biotechnologie en voedselveiligheid – spelen perceptie
bij de consument en communicatie een belangrijke rol. Zou het feit, dat in
de Verenigde Staten biotechnologie veel minder ter discussie staat, niet te
maken hebben met het feit dat men daar bijna blind kan vertrouwen op de FDA,
een onafhankelijke food agency met vergaande bevoegdheden waar het gaat om
veiligheid van voedsel en toelating van nieuwe producten?Daar zou het wat ons betreft in Nederland en Europa ook naar toe moeten.
De consument moet blind kunnen vertrouwen op een sterke toezichthouder, een
Europese Food Agency. Is dat niet het geval dan zal het gevoel van onveiligheid
niet kunnen worden weggenomen. En feelings are facts in dit soort gevallen.
Emotionele factoren spelen vaak een grote rol. Wij zien de voorstellen die
er nu in Europa liggen als een aardige eerste aanzet, maar ook als veel te
vrijblijvend. De autoriteit in Europa wordt slechts belast met de wetenschappelijke
beoordeling van voedselveiligheid, maar een voor consumenten belangrijke zaak
als het toelatingsbeleid van (nieuwe) producten is niet aan de orde. Kunnen
de bewindslieden meedelen wat hun standpunt inzake zo'n Europese Voedselautoriteit
is?Voorzitter! Met belangstelling wachten wij het antwoord van de bewindslieden
af.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Ik had het voorrecht om vorige week de tiende vergadering
van de UNCTAD in Bangkok bij te wonen. De UNCTAD is een uniek platform van
de VN, uniek omdat daar een verbinding gelegd kan worden tussen handel en
ontwikkeling. Tot mijn genoegen kon ik daar constateren dat de bijdrage van
de Nederlandse overheid aan de discussie stoelde op de overtuiging dat mondiale
handel gebaseerd moet zijn op respect voor fundamentele mensenrechten, respect
voor sociale rechten en op bescherming van het milieu. Die opvatting was duidelijk
terug te vinden in de verklaringen van zowel staatssecretaris Ybema als minister
Herfkens.Zoals de president van Algerije het in zijn speech formuleerde: het mag
niet zo zijn dat door het te voeren handelsbeleid de armen de rijken financieren,
dat de "have-not's" het fundament zijn van de "have's".Aan bestrijding van armoede moet de hoogste prioriteit worden gegeven.
Afgezien van een morele plicht, is het ook eigenbelang. Armoede heeft in zich
het gevaar van een explosieve uitbarsting en alleen al vanwege stabiliteit
dient armoede te worden bestreden.GroenLinks is tevreden over de politieke lijn die Nederland heeft uitgezet
op de UNCTAD, maar terzijde werd ik attent gemaakt op een probleem. In Bangkok
zetelt het Asian Institute of Technology (AIT). Op dat instituut krijgen studenten
uit Aziatische ontwikkelingslanden via een beurs de mogelijkheid om een technische
opleiding te volgen. Milieutechnologie is een van de vier opleidingsmogelijkheden.
De afdeling biotechnologie heeft een programma ontwikkeld tot hergebruik van
afval dat ontstaat bij de garnalenindustrie. Thailand is de grootste exporteur
van gekweekte garnalen in de wereld. Dit hergebruikprogramma geeft een economische
impuls aan de regio en is een oplossing voor een geweldig afvalprobleem. Nederland
is een van de donoren van het instituut. De Nederlandse subsidie
wordt voornamelijk besteed aan beurzen. Het beleid is erop gericht om vooral
vrouwen en studenten uit Vietnam, Sri Lanka, Bangladesh en India – landen
die wel in aanmerking komen voor ontwikkelingssteun – via zo'n beurs
een kans te geven. Probleem is nu dat de Nederlandse subsidie loopt via Ontwikkelingssamenwerking.
Het AIT is gevestigd in Bangkok. Thailand komt niet meer voor op de lijst
van landen die via Ontwikkelingssamenwerking worden gesteund. Er is nog steeds
geen toezegging voor het programma dat in januari al is begonnen. Ik doe een
beroep op staatssecretaris Ybema om in actie te komen. Het zou treurig zijn
als een dergelijk instituut niet meer vanuit Nederland wordt ondersteund en
daardoor het programma zou moeten inkrimpen. Studenten uit ontwikkelingslanden
worden daarvan de dupe, en vooral de vrouwen onder hen.Ik blijf nog even op het mondiale vlak. Door mondialisering is het huidige
paradigma voor het begrijpen van economische en financiële processen
en op grond daarvan het ingrijpen en eventueel bijsturen niet langer bruikbaar.
Deze opvatting wordt door verschillende mensen in verschillende bewoordingen
op verschillende plaatsen geventileerd. Karel van Wolferen, professor in de
vergelijkende economie aan de Universiteit van Amsterdam en Japankenner, sprak
vorig najaar tijdens een lezing in Amsterdam over het ontbreken van een passende
taal om te discussiëren over de wereldeconomie. Er is geen algemeen geldend
begrippenkader om de werkelijkheid te vatten van bijvoorbeeld Oost-Azië
dat een paar jaar terug in ernstige moeilijkheden kwam door de grilligheid
van mondiale kapitaalstromen. De discussie wordt gevoerd vanuit een Anglo-Amerikaanse
kijk op de werkelijkheid. De president van Maleisië sprak vorige week
in Bangkok over een ontoereikend framework. Camdessus, aftredend president
van IMF kwam in een betoog tot de noodzaak van een nieuw paradigma met twee
kenmerken: een toenemende humanisering van economische concepten en een convergentie
van respect voor fundamentele ethische waarden en het zoeken naar efficiency.
Allen spraken over een onvermijdelijke fundamentele verandering. Aanpassing
van het huidige systeem door verfijning en vergroting van transparantie is
niet meer voldoende. Volgens een bericht in de Volkskrant vanmorgen maken
ook de heren Wellink (DNB) en Don (CPB) zich zorgen over de onbegrepen mechanismen
in economische ontwikkelingen. Het is de moeite waard om te laten bestuderen
of het huidige economische paradigma inderdaad niet meer voldoet en wat de
consequenties zijn van economisch handelen op basis van een ontoereikend "denkraam".
Wat is de mening en de inzet van de bewindslieden op dit vraagstuk?Voorzitter! Mijn fractie zet vraagtekens bij de opvatting van economisch
beleid van de bewindslieden, zoals die is neergelegd in de memorie van toelichting
bij de begroting. Er staat: Het ministerie van EZ stuurt niet, maar ondersteunt
slechts de dynamiek in het creëren van een klimaat dat aan burgers en
bedrijven de ruimte en de mogelijkheid biedt om kansen te pakken. GroenLinks
houdt staande dat ook in het binnenland economisch-politiek beleid wel degelijk
de mogelijkheid in zich heeft om de samenleving bij te sturen. De overheid
is politiek verantwoordelijk voor een eerlijker verdeling van welvaart en
het op een duurzame manier genereren van welvaart. De politieke verantwoordelijkheid
voor sociale en mensenrechten en het milieu moet te herkennen zijn ook in
het nationale economische beleid. Zijn de bewindslieden het eens met deze
opvatting? De fractie van GroenLinks in de Tweede Kamer heeft deze integrale
opvatting van economie verwoord in een 10-puntenplan over maatschappelijk
verantwoord ondernemen. Ook het kabinet heeft brieven over maatschappelijk
verantwoord ondernemen naar de Tweede Kamer gestuurd, de laatste op 18 januari
2000 met een voorbeeld gedragscode voor het bedrijfsleven. Het besef is groeiende –
ook bij ondernemers – dat een economische investering slechts dan optimaal
is als die samengaat met sociale rechtvaardigheid en met het besef van de
waarde van het milieu.Voorzitter! Ik ben uiteraard blij dat er "een golf van duurzaamheidsdenken
door het bedrijfsleven trekt". Dat had een aantal jaren geleden niemand durven
voorspellen, maar het beperkt zich naar mijn smaak te veel tot de internationale
betrekkingen van het bedrijfsleven. Het besef van het belang van maatschappelijk
verantwoord ondernemen wil ik ook terugvinden in nationale economische activiteiten,
ook in het nationale economische overheidsbeleid. De door mij aangehaalde
bewoordingen in de memorie van toelichting bij de begroting gaan niet in die
richting en ook in de notitie "De ondernemende samenleving: meer kansen, minder
belemmeringen voor ondernemerschap" vind ik dat besef niet terug. Opmerkelijk
is dat juist in deze tijden van economische groei de discussie over selectieve
groei helemaal is weggezakt. Zijn de bewindslieden het met mij eens, dat de
aandacht voor een integrale economie nog moet worden vertaald in binnenlands
economisch beleid?Dan kom ik tot het thema liberalisering en privatisering. De door de minister-president
toegezegde notitie bereikte mij in het weekend. Ik vind het bijzonder teleurstellend
dat de notitie zich beperkt tot liberalisering en privatisering in netwerksectoren
met een nutskarakter zoals openbaar vervoer, energie, water en telecommunicatie.
Het is een notitie waarin de minister uitlegt hoe goed het allemaal geregeld
is. De notitie strekt zich niet uit tot volksgezondheid, sociale zekerheid
en volkshuisvesting. En dat was toch gevraagd door de Eerste Kamer. De notitie
komt apart op de agenda en zal dan uitgebreid worden behandeld. Daarom wil
ik nu wat algemene opmerkingen maken.Een strikte toepassing van het vrije marktprincipe houdt in dat geen grenzen
worden gesteld aan het recht van de sterkste en dat in volle omvang geldt
"ieder voor zich". Zoals door mij bij vorige gelegenheden al is gezegd: de
markt heeft geen geweten. Maar de overheid hoort dat wel te hebben. Liberaliseren,
overlaten aan de markt, kan dan ook geen algemeen geldend principe zijn.Een overeenkomstige redenering geldt voor privatisering. Aan privatisering
is door alle fracties aandacht gegeven bij de algemene beschouwingen in deze
Kamer. Er was behoefte aan pas op de plaats. Men had er even de buik van vol.
De fracties waren waarschijnlijk geschrokken van de effecten van privatisering
in gezondheidszorg en Ziektewet. Hoewel zij die negatieve effecten
tevoren hadden kunnen zien aankomen. Mijn partij heeft bij de behandeling
van die wetsvoorstellen en bij de algemene beschouwingen scherpe woorden gewijd
aan het privatiseringsgeloof. Er zijn door ons voorbeelden gegeven van hoe
erg het is misgegaan na privatisering.Minister Jorritsma heeft bij de begrotingsbehandeling in de Tweede Kamer
terecht onderscheid gemaakt tussen liberalisering en privatisering en uitgesproken
dat pas tot privatisering kan worden overgegaan als er sprake is van echte
concurrentiemogelijkheden en het duidelijk is dat de consument er beter van
wordt. Maar als het de bewindslieden ernst is dat aan de door minister Jorritsma
genoemde voorwaarden moet zijn voldaan voordat er kan worden geprivatiseerd,
dan is het zinnig om effecten van een privatisering te onderzoeken alvorens
te privatiseren. Elk voornemen tot privatisering zou moeten worden begeleid
door een rapportage van de maatschappelijke effecten ervan.Staatssecretaris Ybema heeft bij bespreking van het grotestedenbeleid
in de Tweede Kamer het woord "beleidseffectrapportage" laten vallen. Mijn
fractie stelt voor dat aan elke privatisering verplicht een beleidseffectrapportage
wordt gekoppeld. Graag krijg ik hierop een reactie van de bewindslieden.Tot slot, voorzitter, kom ik tot het toerisme. Dit is een belangrijke
sector (er gaat zo'n 50 mld. in om) met veel werkgelegenheid. Samenwerking
is in deze sector altijd een moeizame aangelegenheid geweest. Samenwerking
tussen VVV's (of juist het ontbreken daarvan) is een goed voorbeeld. Maar
ook het toeristisch overheidsbeleid is verbrokkeld en het is de taak van de
landelijke overheid om daar samenhang in aan te brengen. Hoe is de stand van
zaken bij het Toeristisch Huis? Is de stichting nog steeds in oprichting?
Hoe staat het met het plan voor een fusie tussen het NBT en de AVN? Wordt
de ANVV daarbij betrokken?Ook voor toerisme geldt dat de overtuiging doorbreekt dat toerisme –
zeker op lange termijn – afhankelijk is van de effecten van toerisme
op de natuur en op de cultuur. Steeds meer reisorganisaties leggen zich toe
op duurzaam en ethisch verantwoord toerisme. Welke rol kan de overheid nu
spelen om dat type toerisme te bevorderen, zowel in binnen- als buitenland?
De overheid kan in ieder geval het gebruik van milieuvriendelijke vervoermiddelen
stimuleren. Hoe staat het bijvoorbeeld met de ontwikkeling van de Zeppelin?
Bovendien kunnen bewindslieden betrokken landen, maar ook de reiziger, de
toerist, attent maken op de schadelijke gevolgen van massatoerisme en zo een
bewustwordingsproces op gang brengen.In de voorlichting, ook in het binnenland, zou de component milieu een
structurele plaats moeten krijgen. En als vraag aan de bewindslieden: Zijn
zij bereid, het initiatief te steunen tot vorming van een soort platform waarin
alle betrokkenen een plaats hebben? Dan gaat het om ministeries – niet
alleen EZ, maar ook Verkeer en Waterstaat en VROM – de branche, de consumenten
en natuur- en milieuorganisaties.Voorzitter! Ten slotte leg ik de bewindslieden een voorbeeld voor van
de effecten van massatoerisme. Het is een voorbeeld van kortetermijndenken,
in Egypte. Door het massale cruiseverkeer met steeds grotere boten op de Nijl
wordt het water vervuild door olie van de schepen en het overboord gezette
afval. Hoe noordelijker, dus hoe verder de Nijl af, hoe vuiler. Op sommige
delen van de Nijl ligt een dun laagje olie. De Nijl is wel een levensader
van Egypte. De rivier wordt voor van alles gebruikt. Erger is nog dat door
de golfslag de oevers van de Nijl afkalven. En er is al zo weinig vruchtbare
grond voor landbouw. Op sommige plaatsen is het een beangstigend smal reepje
grond tussen het water en de bergen en de woestijn. De verwoestende effecten
van dit toerisme kunnen op vrij eenvoudige wijze worden geneutraliseerd. Minder
vervuilen en minder hard varen. Op korte termijn kunnen geringe negatieve
economische effecten optreden, maar op lange termijn zijn de positieve effecten
groot. Is de staatssecretaris dat met mij eens en wil hij de schadelijke gevolgen
van massatoerisme aan de orde stellen in zijn internationale contacten?De heer Pitstra (GroenLinks):Voorzitter! Mijn bijdrage zal gaan over het energiebeleid. Hoewel je niet
kunt zeggen dat er op het gebied van energiebesparing en duurzame energie
niets gebeurt – het kost je zelfs vele uren om alle nota's en debatten
erover te lezen – is toch de hoofdconclusie van onze fractie dat het
vooral een beleid is van gemiste kansen. Het enige wat goed lukte, was het
open zetten van de doos van Pandora door de liberalisering. Een liberalisering
die door onze fractie met talrijke praktische bezwaren is bestreden en waarvan
we nu moeten constateren dat ze ook zijn uitgekomen. Door de Europese overcapaciteit
en daarbij behorende dumpingpraktijken met ongewenste stroom uit bruinkool
en kernenergie is de prijs gedaald tot een niveau van pakweg 5 cent, zodat
duurzame energie, zoals biomassa en windenergie, in de problemen komt en zelfs
warmtekrachtkoppeling, die de brug zou moeten vormen van traditioneel grootschalig
naar duurzaam, volledig is gestagneerd. Operatie geslaagd, patiënt overleden,
met dank aan de afdeling marktwerking van EZ, met steun van het parlement.
Het is voorzien, het is allemaal voorspeld, maar de verlokkingen van de neo-liberale
utopie waren kennelijk te groot.De huidige Kyoto-doelstellingen van 6% CO2-reductie zijn zeer
bescheiden. Met de verlaging van 10 naar 6% heeft Nederland zich in de achterhoede
opgesteld. Het paarse compromis, dat ook nog eens de helft daarvan, namelijk
25 miljoen ton, in het buitenland gehaald mag worden, leidt tot de conclusie
dat de noodzakelijke trendbreuk – men spreekt over 60-80% noodzakelijke
reducties – naar een koolstofarme energie-economie wordt geambieerd,
noch gehaald.Terwijl uit alle adviezen blijkt dat er een enorm politiek draagvlak voor
een kwalitatieve verandering aanwezig is, moddert Paars II voort op de weg
van vrijwilligheid en adviezen. Het gevoel van urgentie ontbreekt en op de
kritiek van gebrek aan robuustheid van de maatregelen – slechts 25 miljoen
ton is hard zegt zowel het CPB als de SER – wordt onvoldoende ingegaan.
Illustratief vond ik de opmerking van de minister bij het rapport van de ECN
over de stagnatie van warmtekrachtkoppeling. Dat wordt door haar als een fact
of life gezien! Terwijl het natuurlijk voortkomt uit de bewuste politieke
keuze van eendimensionaal koersen op prijsverlaging door concurrentie en liberalisatie.
Wat ontbreekt is een coherente visie en daarbij behorende strategie
op het energiebeleid. Ik herinner me nog een debat met de bewindspersoon die
dit allemaal heeft doorgedrukt, tegen de wens en deskundigheid van de sector
in. De tovenaarsleerling minister Wijers was het zeer eens met onze fractie.
WKK zou wel 60-70% van de elektriciteitsproductie kunnen overnemen en het
grootschalig vermogen moest zeker afgebouwd worden. Toen ik vroeg hoe hij
dat wilde organiseren in een vrije markt zonder planning, werd het stil. De
invisible hand zou het kennelijk wel regelen en nu zitten we met de gebakken
peren. Het ECN-rapport is duidelijk: "Het voornaamste element in de liberalisering
is het ontbreken van zekerheid met betrekking tot de dekking van de vaste
kosten van elektriciteitsopwekking." De sector is niet in staat en niet bereid
voor WKK een vergoeding voor de langere termijn te realiseren. Naar verwachting
wordt geen nieuwe WKK gerealiseerd. Er is dan ook alle reden om een pas op
de plaats te maken met de liberalisering en dus het tegenovergestelde te doen
van wat het Energierapport voorstelt: een versnelling tot stand brengen. Ik
ben benieuwd naar de reactie van andere fracties op dit probleem en of de
leden van de senaat, misschien in tweede termijn, gezamenlijk een oproep kunnen
doen om een pas op de plaats te maken, zowel in kwantitatieve, niet van 20
naar 35% import, als in kwalitatieve zin, geen bruinkool- en kernenergiestroom.In onze kritiek op het ontbreken van een visie staan we niet alleen. De
AER schrijft in zijn recente advies, dat een kritische analyse en een visie
op de toekomst ontbreekt. Wat is de reactie van de minister op deze kritiek?
Ze gaat toch niet verwijzen naar het Energierapport? Het is een document dat
te weinig sturende functie heeft en incidentalistisch wat maatregelen met
weinig precisie lanceert. In die visie behoort een analyse te zitten van de
manier waarop de import van te goedkope vervuilende bruinkoolstroom kan worden
gestopt. In die visie behoort aangegeven te worden hoe het kan, dat in Duitsland
net een nieuwe bruinkoolcentrale van maar liefst 1600 megawatt is gebouwd,
terwijl ze overcapaciteit hebben, hoe kernenergiestroom geweerd kan worden,
natuurlijk niet alleen Nederlandse nucleaire stroom! Aangegeven moet worden
hoeveel WKK het centraal opgestelde vermogen kan vervangen, hoe met WKK het
gas in Nederland veel beter benut kan worden, hoe het energiebesparingsbeleid
een radicale impuls kan krijgen, hoe concreet de doelstellingen van duurzame
energie vergaander en heel precies per onderdeel gehaald gaan worden en wat
de noodzakelijke investeringen voor de komende 10-20 jaar zullen zijn om die
omslag naar een koolstofarme economie te kunnen maken. Is de minister bereid
een politieke keuze te maken voor zo'n visie, zo'n Deltaplan van de Algemene
energieraad, zo'n offensieve aanpak die technologische doorbraken forceert?
Er is dus nog zoveel meer mogelijk dan wat nu gebeurt. We kunnen dat weten
op basis van gedegen macrorapporten. Iedereen kan zelf gewoon zien, dat er
in de bestaande woningvoorraad enorme mogelijkheden zijn. Het moet gewoon
georganiseerd worden en dat is heel wat anders dan advisering en vrijwilligheid.
Gewoon per straat die vloerisolatie en gevelisolatie aanpakken, meteen even
die verwarming tweezijdig inregelen, een miljoen zonneboilers in pakweg 4
jaar erop zetten. Waarom gebeurt dat niet? Zo bijzonder is het helemaal niet,
want we konden toch ook de corporatieve vooroorlogse woningvoorraad collectief
renoveren? Een energieprestatieadvies, waarvoor nu is gekozen, is natuurlijk
heel wat anders dan een EPK met verplichting tot aanpak. Iedereen kan zien,
dat het tamelijk vreemd is om via heffingen niet echt effectieve subsidies
te geven voor energiezuinige apparaten, terwijl je gewoon wettelijk kunt regelen
dat bijvoorbeeld een koelkast niet meer dan pakweg 100 kilowattuur per jaar
mag verbruiken. Oké, dat moet Europees geregeld worden, maar waarom
wordt dit niet van de zonnedaken geschreeuwd?Het merkwaardige is dat de grootverbruikersheffing op nul wordt gehouden,
terwijl de energieprijzen in Nederland lager liggen, dat de energieprestatienorm
simpel op 0.8 gezet kan worden, terwijl al 0.45 gehaald kan worden en zelfs
wijken met nulemissies worden gebouwd. Typerend op dit initiatief was de reactie
van, ik meen, de minister: maar dat kost wel 20.000 per woning. Nou en? Voor
een dure keuken of badkamer hebben mensen ƒ 40.000 over. Waarom wordt
in het bedrijfsleven voor een terugverdientermijn van 5 jaar gekozen, terwijl
een particulier de zonneboiler of HR-ketel in 15 jaar nauwelijks terugverdient?
We kunnen de maximumsnelheid op 100 km zetten. In de VS heel gewoon, maar
de VVD aan de overzijde sprak in dit verband van een politiestaat...En zo kunnen we op allerlei gebieden, van landbouw tot industrie, van
fietsbeleid tot ontwikkelingssamenwerking een lijst van gemiste kansen opstellen.
Het is niet alleen zonde voor het energiebeleid, maar ook zonde voor de Nederlandse
economie, die kansen op groei van zinvolle economische activiteit verloren
ziet gaan. De Denen werden wel marktleider voor windenergie. Deelt de minister
deze analyse en ziet ze geen taak voor EZ om een sectorstructuurbeleid voor
duurzame energie te ontwikkelen? Wil ze Nederland daarbij geen marktleider
laten worden.Hoewel GroenLinks de vlucht in "joint implementation" en "clean development
mechanism" afwijst, kan er aanvullend op onze nationale doelstellingen veel
nuttigs gebeuren. Het is een vlucht als wij ons realiseren dat een Nederlander
80 keer zoveel energie gebruikt als een Tanzaniaan of 550 keer zoveel als
een Rwandees en het toch redelijk is dat elke wereldbewoner evenveel recht
heeft op de milieugebruiksruimte. Wij moeten hier drastisch terug om in arme
landen groei mogelijk te maken.In het internationale beleid liggen grote kansen. Ook voor het Nederlandse
bedrijfsleven in PV. In Zuid-Afrika en Indonesië lopen projecten. Maar
de indruk bestaat, zeker bij de betrokkenen, dat het aanvankelijke elan is
gedoofd en grote ambities in stroperigheid zijn verdronken. In het jaarboek
1999 van de NCDO lees ik dat het allemaal niet van de grond komt. Terwijl
het motto zou kunnen zijn: wat met Coca Cola kon – het over de hele
wereld op de markt zetten – moet met PV ook kunnen. Erkent de minister
deze moeizame gang van zaken en is zij bereid om een gedegen analyse met oplossingsrichtingen
aan het parlement te presenteren? En voor de verandering kan zij gewoon bij
Shell, afdeling PV, terecht.Het energierapport heeft te weinig sturende werking, net als de diverse
tussenrapportages en de behandeling daarvan aan de overzijde. Pas in 2002
wordt weer bekeken hoe het er voorstaat. Waarom wordt er niet
voor gekozen om de reductiemethode bij het financieringstekort van minister
Zalm voor het energiebeleid te volgen? Hoewel GroenLinks het doel niet steunde,
werd met keiharde, niet onderhandelbare en zeer meetbare doelstellingen jaarlijks
het financieringstekort verminderd en zelfs tot een overschot gebracht. Het
energierapport zou ook zo concreet moeten werken, vanuit een visie op het
energiebeleid, planning van WKK, duurzaam beleid en besparing toewerkend naar
een koolstofarme energiehuishouding. Daarbij moeten meetbare doelstellingen
worden gehanteerd, net als bij een echt rapport: bij lage cijfers ga je niet
over en volgen harde acties. Milieutekorten, bedreigingen voor het klimaat
en stijging van de zeespiegel – nu al gaat het om 20 cm – kunnen
niet geaccepteerd worden. Een reductie van 60% tot 80% is nodig. Alle hens
aan dek, praktisch aan de slag, ideologische ballast overboord. Het zou zo
mooi kunnen zijn. Waarom werpt de minister, die toch het energiebeleid coördineert,
zich niet op als de Zalm van het energietekort?Ten slotte nog kort iets over de toestand van de productiebedrijven, de
bakstenen en het hoogspanningsnet. Onze productiebedrijven zijn verkocht aan
het buitenland. Amerikanen, Duitsers en Belgen hadden er vele miljarden voor
over. Terwijl vroeger de politiek simpel afspraken kon maken met overheidsgerelateerde
bedrijven, zullen nu de aandeelhouders en hun financiële eisen op korte
termijn van belang zijn. Geen dure innovaties in het algemeen belang meer.
De bakstenen zijn verdeeld. Het is de minister bekend dat de senaat unaniem,
van links tot rechts, op het standpunt stond dat het hoogspanningsnet voor
100% bij de overheid diende te komen. Daar moet net als bij bruggen, de Hofvijver
en wegen niet al te ideologisch over gedaan worden. Wat is toch de weerstand
van deze minister om voor deze praktische oplossing te kiezen en te koersen
op tijdelijk 51%?Wij zouden het op prijs stellen als de minister bereid is, inhoudelijk
op ons betoog in te gaan en onze vragen te beantwoorden. Het zou onze fractie
plezieren, maar het kan vooral in het belang van een noodzakelijk en ambitieus
energiebeleid zijn.De voorzitter:Het woord is aan de heer Doesburg, die zijn maidenspeech zal houden.De heer Doesburg (PvdA):Mijnheer de voorzitter! In de memorie van toelichting noemt de minister
het bereiken van macro-economische stabiliteit en het bevorderen van micro-economische
flexibiliteit de pijlers onder haar beleid. Het eerste lijkt een succes, aan
het tweede wordt gewerkt. Daarom slechts een enkele opmerking. Daarna zal
ik aandacht besteden aan een drietal onderwerpen: het economisch beleid in
brede zin, kennisontwikkeling en -verspreiding en ruimte voor economische
activiteit.Mijn fractie heeft zorgen over de stijging van de lokale lastendruk, die
nogal eens voortvloeit uit rijksbeleid. Deze stijging is strijdig met de doelstellingen
van de eerste pijler. Kan de minister daar iets over zeggen?Een ander element in het bevorderen van macrostabiliteit is het bevorderen
van marktwerking. Dat heeft ook een internationale component. In dit kader
is de positie van Oost-Europa en die van de ontwikkelingslanden in het geding.
Doet Nederland er echt alles aan om in internationale fora hun belangen zoveel
mogelijk te bevorderen? Wij vragen extra aandacht, met name in het kader van
de EG en de WTO. Terecht maakt de minister in haar begroting melding van de
steeds betere verhouding tussen economische groei en de belasting van het
milieu. Wij vinden dat ook terug in het milieuprogramma van het ministerie
van VROM. Dat is zeker reden voor tevredenheid. De drie genoemde onderwerpen
blijven echter over.Voorzitter! Een algemeen beleidskader of, liever nog, een visie op de
ontwikkeling en de positionering van de Nederlandse economie in de eenentwintigste
eeuw vinden wij niet terug. Het departement van Economische Zaken dat niet
zwemt in de middelen en over een relatief klein apparaat beschikt, moet zijn
taak verrichten middels het overreden of – misschien mag ik dat ook
zeggen – het verleiden van andere departementen en beleidsmakers tot
het bij hun besluitvorming rekening houden met de economische gevolgen van
hun handelen. Dat wordt een stuk gemakkelijker, als er een aansprekend, intellectueel
uitdagend concept op tafel ligt, zoals dat van het industriebeleid van minister
Van den Brink die in de jaren vijftig een enorme stimulans gaf aan wat Van
Zanden in zijn economische geschiedenis van Nederland de big bang van de Nederlandse
economische ontwikkeling noemt. Zoiets ligt er nu niet en dat is jammer. Ik
geef toe dat dit moeilijk is in dit land van donkergrijze luchten en "doe
maar gewoon", maar toch_ Het is een beetje zoals Musil zegt: "Als er werkelijkheidszin
bestaat, dan moet er ook mogelijkheidszin bestaan." Mogelijkheidszin betekent
dat er gedacht wordt aan een Nederland dat in Europa de rol vervult die bijvoorbeeld
Hong Kong of, liever nog, Singapore in Azië vervult. Ook kan gedacht
worden aan een draaischijf van de economie, gericht op kennisintensieve producten
en internationale dienstverlening in het vlak van IT, marketing, design, distributie
in de meest brede zin van het woord en financiële diensten.In het rapport The future of the global economy vergeleek de OESO de ontwikkeling
van Singapore en Argentinië. Singapore was rond 1900 een arme uithoek
van het Britse koloniale rijk; Argentinië een van de economische tijgers,
rijk aan grondstoffen en met een bloeiende industrie. Nu heeft Singapore een
inkomen per hoofd van de bevolking dat hoger ligt dan dat van bijna alle leden
van de EG en komt Argentinië niet verder dan zo'n 8000 dollar. Uit de
vergelijking blijkt – ik citeer Schwartz –: "this highlights the
evolution from an economic order in which the clever and organised use of
natural resources was sufficient for succes, to an economic order based on
knowledge, in which the exploitation of natural resources is not only insufficient,
it is not even necessary." Hij stelt dat in de kenniseconomie bepaalde oude
wetten niet meer opgaan. Zo lijkt de wet van het dalend grensnut niet te gelden
voor de kennisindustrie. Sterker nog, hier lijkt sprake van een stijgend grensnut.
Een heel aardig voorbeeld dat mij door een fractiegenoot werd aangereikt,
geeft aan hoe groot de verandering is. Als je iemand op straat vraagt wat
 duurder is, een kilo goud of een kilo tomatenzaad, dan zal
het antwoord ongetwijfeld luiden: een kilo goud. Er zit een factor twee verschil
in. Die kilo tomatenzaad is tweemaal zo duur als die kilo goud. En dat is
verpakte kennis, hier in Nederland ontwikkeld. Dat geeft aan hoe groot de
verandering is.Groei is mogelijk. In de Verenigde Staten is de economie de afgelopen
jaren fors meer gegroeid dan in Europa. Natuurlijk is groei geen doel op zichzelf.
Groei wordt door ons nagestreefd om daarmee de middelen beschikbaar te krijgen
om te werken aan een betere samenleving, om te investeren in milieu, zorg
en dergelijke. Mijn fractie meent dan ook dat in de Nederlandse economie sprake
moet blijven van groei. Voorwaarden daarvoor zijn: vasthouden van de kwaliteit
in het onderwijs, het inlopen van de achterstand in investeren en het bevorderen
van modern ondernemerschap. Realisatie van die groei is in hoge mate een kwestie
van mentaliteit. En dat is de paradox van de kennisrevolutie. De nieuwe economie
biedt enorme mogelijkheden, maar daar moet je wel iets voor doen en vooral
iets voor willen. Zoals Weber zegt: "In the end, the location of the new economy
is not in the technology, be it in the microchip or the global telecommunications
network; it is in the human mind." De Nederlanders moeten de mogelijkheden
van de nieuwe economie beter leren zien en gebruiken. Dat vraagt om visionair,
inspirerend beleid en institutionele verandering.Een voorbeeld. De TU-Delft onderzocht hoe de Nederlandse institutionele
besluitvormingsstructuur zich verhoudt tot die in andere landen. Met uitzondering
van Engeland bleek Nederland het meest centralistisch bestuurde land. Een
centraal gestuurd systeem doet slechts een beperkt beroep op de eigen inventiviteit
en denkkracht van werkers buiten het centrum. In Nederland leidt dat tot de
suboptimalisering van de grootste investering in dit land ooit gedaan, namelijk
die in de opleiding van jonge mensen in de tweede helft van de 20ste eeuw.
Nog nooit in de geschiedenis waren er zoveel academici en HBO'ers. Bedrijven
hebben allang geleerd deze schat aan creativiteit en denkkracht te benutten.
Bij de overheid lijkt dat nog niet altijd het geval. Kan de minister zeggen
of zij bereid is delegatie van bevoegdheden en met name ook territoriale decentralisatie
te bevorderen? Dat vraag ik in deze stad, waar decentralisatie nog vaak als
twee woorden wordt geschreven.Een mogelijk eerste stap op weg naar een economische strategie voor Nederland
was de publicatie "De economische kracht van Nederland", een toepassing van
Porters' analyse op de concurrentiekracht van landen. De ook in deze studie
groot genoemde rol van de Nederlandse overheid vereist meer nog dan elders
dat de overheid "uitdaagt en stimuleert, eerder dan beschermt". Dat uitdagen
ligt naar het oordeel van mijn fractie op de weg van het departement van Economische
Zaken. Nederland moet meer denken in termen van kansen in stede van het gebruikelijk
handelen naar aanleiding van problemen. In een land met nogal risicomijdend
management en een dito overheid is niet het gebrek aan kansen het probleem,
maar het niet benutten daarvan. Kansen zijn bij uitstek bederfelijke waar.
Men moet ze grijpen als ze zich voordoen. Wie zijn kansen benut, bemerkt niet
zelden dat problemen hanteerbaar worden of zelfs vanzelf verdwijnen Kijk maar
naar het onwaarschijnlijk grote begrotingstekort van de VS, dat dankzij economische
groei opeens terugloopt.Nog een voorbeeld van wat ik bedoel. In november jongstleden verscheen
de "Toets op het concurrentievermogen". Het meest gelezen deel, de executive
summary, loopt niet over van positivisme. Een greep uit hoofdstuk 1: "Lage
participatie, armoedeval, leerachterstand, hoge lastendruk, smal draagvlak,
fiscale benadeling zelfstandigen, lage private R&D." Nog een enkel zinnetje:
"De sterke banencreatie betekent echter ook dat de direct inzetbare arbeidsreserve
de bodem begint te naderen." Zo maak je van je successen nog een probleem!
Dat wilden wij toch, een lage werkloosheid? Is dat echt zo? Ik vraag mij af
of dit waar is. Gegeven de arbeidsparticipatie die in Nederland rond de 60%
ligt, zou je ook heel iets anders kunnen zeggen in zo'n publicatie van het
ministerie, bijvoorbeeld: "De grote dynamiek van de Nederlandse economie leidde
tot een forse banengroei, zodat voor het eerst sinds jaren sprake is van enige
spanning op de arbeidsmarkt. Gelukkig beschikt ons land nog over een grote
arbeidsreserve, dewelke wij als volgt denken te activeren." Daarna volgt het
plan van de minister van EZ. In dit verband verwijs ik graag naar de onlangs
door mijn partij gepubliceerde notitie "De kleur van grijs". Hierin wordt
een groot aantal maatregelen genoemd dat het mogelijk maakt dat ouderen, één
van de groepen met een lage participatiegraad, blijven deelnemen aan het arbeidsproces.
Ik noem er enkele: loskoppelen eindloonpensioen, deeltijdpensioen, bijscholen,
specifiek gericht op deze groep, maar het kan ook gelden voor bijvoorbeeld
WAO'ers, en maatregelen in de fiscale sfeer, zoals het niet of minder heffen
van premies bij 55-plussers.De periode, waarin wij leven, is vergelijkbaar met die van de industriële
revolutie, vol van economische hectiek. Voor wie het wil zien, biedt de nabije
toekomst een nieuw perspectief. Het genoemde gebrek aan mogelijkheidszin geldt
meer ministeries dan alleen EZ. Een treffend voorbeeld daarvan is de wijze
waarop men is omgegaan met de ICES-middelen. Ook daar te veel probleemgericht
denken. Waar EZ substantieel bijdraagt aan deze investeringen, heeft de minister
de allocatie van ICES-middelen natuurlijk vanuit de nationale economische
ontwikkeling bekeken. Voor investeringen is het sleutelwoord: optimaliseren.
De grote snelle groeiers vinden wij in Zuid-Oost-Nederland. Van de kleine
70 mld. die beschikbaar was, is slechts een klein deel in deze "groeiregio"
neergeslagen. Bezien wij het nationale investeringsbeleid bijvoorbeeld met
behulp van de matrix van de Boston Consulting Group, dan rijzen er nogal wat
vragen. In het Nederlands beleid worden de "stars" als cash cow gebruikt.
Is dat wel verstandig? Op grond waarvan – anders dan het obligate roepen
dat de Randstad de grootste problemen heeft – is deze keuze gemaakt?In "Kiezen of delen" worden alleen de geformuleerde investeringswensen
tegen het licht gehouden. Waar zijn die wensen eigenlijk vandaan gekomen?
Waarom zijn wensen en vooral mogelijkheden in andere delen van het land buiten
beschouwing gelaten? Was er wel ooit sprake van een integrale weging bij enig departement? Bij de voorbereiding van deze begrotingsbehandeling
kon niemand mij daarover informeren. Als die weging heeft plaatsgevonden,
kan de minister mij daar dan enige cijfers van geven? Voorlopig moet ik vaststellen
dat de eenzijdige keuze voor West-Nederland zeer vergaande consequenties heeft.
Wil de minister daarom eens op de volgende stelling reageren? Als de ICES-middelen
optimaal geïnvesteerd zouden worden, dus daar waar het rendement in termen
van economische ontwikkeling het grootst is, dan zou het Nederlands BNP in
2005 2% à 3% hoger kunnen liggen dan nu. Dit zou iets van 10 à
12 mld. extra overheidsinkomsten per jaar betekenen, nog ongeacht de kostenvoordelen.
In dat geval is het dus mogelijk om het noorden ieder jaar 2 mld. te geven
en dan houden wij nog over.Ten aanzien van kennisontwikkeling en -verspreiding is mijn fractie tevreden
over de resultaten van het beleid. Ons land doet het goed. Het aantal personen
dat behoort tot het zogenaamd wetenschappelijk en technologisch arbeidspotentieel
steeg tussen 1995 en 1997 met 5,5%, terwijl de totale groep van 18 tot 64
jaar in de periode slechts met een 0,5% steeg. In Nederland is dit potentieel
daarmee groter dan in enig ander land van de EU. Het is deze groep die de
innovaties tot stand brengt nodig voor behoud en ontwikkeling van de Nederlandse
economische positie in de wereld. Het potentieel voor innovatie is daarmee
aanwezig. De Nederlandse R&D-positie is vergeleken met die van de VS en
Japen de afgelopen jaren verbeterd. Gezien het beschikbaar potentieel lijkt
verder oprukken mogelijk. Wellicht moet de minister wat meer aandacht schenken
aan innovatie in de dienstensector. Gegeven het relatief hoge aantal alfa's
en gamma's onder Nederlandse hooggeschoolden en de sterke groei van de onderzoeks-
en ontwikkelingsuitgaven in de dienstensector liggen hier zeker mogelijkheden.
Aan het somberen over zo weinig bèta's doet mijn fractie dus niet mee.
Nederland heeft wellicht een zeer goede toekomst, juist in de dienstensector.Voor lager geschoolden had de voorganger van minister Jorritsma een aantal
goede initiatieven. Omdat de kennismaatschappij doorwerkt in alle facetten
van de samenleving, is voortdurende scholing ook voor hen van groot belang.
Wat wordt daar op het ogenblik aan gedaan? Een ander punt is het stimuleren
van R&D. Wij moeten onder ogen zien dat dit zeer forse bedragen vergt.
Zo is mijn fractie gelukkig met de extra middelen voor biotechnologie, maar
stelt tezelfdertijd vast dat het beschikbare bedrag, zelfs vergeleken met
een kleiner land als België, bescheiden is. Kan de minister zeggen of
het fiscale verschil in behandeling van dit soort investeringen voldoende
is om de budgettaire verschillen te compenseren?De nota Ruimtelijke economisch beleid biedt een goede basis voor de discussie
over de vijfde nota. In het TNO-rapport De economie van steden en stadsgewesten
wordt de economische groei in 25 stadsgewesten voorspeld. De top tien bestaat,
afgezien van Utrecht en Amsterdam op de plaatsen vier en zes, uit steden in
Brabant en Gelderland. Terecht wordt in dit rapport opgemerkt dat congestie
en ruimtegebrek dreigen voor deze in het rapport onder de aanduiding "Boom(ing)-regio"
genoemde gewesten. Ook in de nota van de minister wordt voor ruimtetekort
gewaarschuwd, vooral bij een sterke economische groei en die hebben wij nu.
Mijn fractie vraagt de minister daarom, bijzonder alert te zijn op het correct
inschatten van de behoefte aan bedrijfsterreinen. Ik wil niet zeggen dat het
ruimtelijk instrument gebruikt wordt om de ontwikkeling van Zuid-Oost-Nederland
af te remmen, maar naar mijn ervaring is het RO-beleid geen grote stimulans.
Vele bedrijven zouden veel meer kunnen als er meer ruimte beschikbaar was.
In dit kader valt het op dat Groningen, Friesland en Drenthe tezamen een groter
areaal aan bedrijfsterreinen beschikbaar hebben dan Brabant of Gelderland,
hoewel deze elk, qua aantal inwoners, oppervlak én regionaal product,
groter zijn dan de drie eerder genoemde provincies samen. Dit verdient naar
de mening van mijn fractie bijzondere aandacht. Voor wishful thinking koop
je niet zoveel in de economie.In dit kader stel ik nog enkele vragen over Rotterdam. Omdat zeer forse
bedragen zijn besteed aan onderzoek naar de toekomst van de haven, weten wij
nu precies hoeveel bedrijfsterrein beschikbaar is en hoeveel nog nodig is.
Kiest de minister nu voor de "inbreidingsoptie"? Of gaat zij voor uitbreiding
van de Maasvlakte? Kan een eventuele keuze worden toegelicht? Waarom is de
inbreidingsoptie pas zo laat in beeld gebracht?Terecht merkt de minister op dat de internationale concurrentie steeds
sterker zal woeden op het vlak van het vestigingsklimaat. De kwaliteit daarvan
wordt in hoge mate bepaald door de infrastructuur. Om Nederland als geheel
aantrekkelijk te houden, ware dan ook een evenwichtiger aanpak bij de besteding
van de beschikbaar komende middelen te overwegen, vooral omdat Nederland,
zoals de minister terecht stelt, een onlosmakelijk deel is van het Noordwest-Europese
kerngebied. In dat kader is het denken in Den Haag iets waar je vraagtekens
bij kunt zetten. De A4 van Amsterdam naar Den Haag wordt een achterlandverbinding
genoemd en de aansluiting van de A73 in de richting Venlo, Keulen, Base en
Frankfurt wordt een regionale verbinding genoemd. Dat duidt in ieder geval
op een buitengewoon grote lenigheid van geest bij de opstellers van het MIT.Minister Jorritsma-Lebbink:Voorzitter! Die naam is totstandgekomen onder een CDA/PvdA-kabinet. Daar
weet ik eerlijk gezegd niet zoveel meer van.De heer Doesburg (PvdA):Ze vragen mij tegenwoordig ook nog wel is wat er vroeger gebeurd is, terwijl
ik toen ergens anders een functie bekleedde. Daar heb ik natuurlijk helemaal
niets mee te maken.Voorzitter! Het gaat erom dat Noordrijn-Westfalen voor Nederland veruit
de belangrijkste handelspartner is. Een gigantisch deel van onze export gaat
daarnaartoe en daar komt een zeer groot deel van onze import vandaan. Het
is van uitermate groot belang dat je op die infrastructuurnetwerken goed aansluit.
Ik weet dat zij zich grote zorgen maken over de wijze waarop die verbindingen
lopen tussen Noordrijn-Westfalen en Nederland. En daar gaat het in dit debat
om.Tot slot maak ik een opmerking over de door de minister als "zeer forse
impuls" omschreven 1,2 mld. voor het noorden. Het totale investeringsbedrag
van de ICES beliep een kleine 70 mld. Als wij daar nou zo'n 20 mld. aftrekken
voor typisch nationale projecten zoals de HSL en de Betuwelijn,
blijft er ongeveer 50 mld. over. Het aandeel van de drie noordelijke provincies
in het nationaal product is iets meer dan 8%. Bij een evenredige verdeling
kreeg het noorden, zelfs als je krap rekent, zo'n 3,5 à 4 mld. In de
huidige verdeling krijgt het noorden dus eigenlijk alleen maar minder minder
dan de rest van de rest van Nederland. "Ontwikkelingsbijdrage" leek mij daarom
een passender aanduiding.De voorzitter:Ik wens de heer Doesburg gaarne geluk met het houden van zijn maidenspeech.
De electorale grondslag van de Eerste Kamer ligt in de provincie. Dat houdt
niet in dat ook alle leden hun verleden in de provincie hebben gevormd, maar
dat is voor de heer Doesburg wel het geval. Dat lag duidelijk in de provincie
Gelderland. Gedurende zeer lange tijd was hij lid van de provinciale staten
van Gelderland. Hij was penningmeester van zijn fractie, vice-fractievoorzitter,
fractievoorzitter en gedeputeerde. Als zodanig was hij ook zeer verweven met
het economisch leven van Gelderland, ook met de energievoorziening. De sporen
die daar zijn getrokken, werden in deze eerste bijdrage in deze Kamer duidelijk
voortgezet. Mijn hartelijke gelukwensen.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Ik spreek mede namens de Christen-Unie. Het gaat nog steeds
goed met onze economie. In de nieuwste rapportage van het Centraal planbureau
wordt uitgegaan van een groei die oploopt tot ongeveer 4%, terwijl in het
regeerakkoord werd uitgegaan van gemiddeld 2,25% groei in deze kabinetsperiode.
Er zijn dus heel wat miljarden te verdelen. Juist als het goed gaat, is het
van belang kritisch te kijken naar onderdelen van het economisch beleid die
zorgen geven voor de toekomst. Nu er extra middelen zijn, is bijsturen goed
mogelijk.Innovaties zijn zowel in het verleden als in het heden belangrijke aanjagers
van economische groei. De ondernemers in de groeisectoren en in de snel groeiende
ondernemingen zijn de ontdekkers en vernieuwers. Zij zijn de belangrijkste
dragers van economische dynamiek. Prestaties van bedrijven worden zowel door
bedrijfsinterne als door bedrijfsexterne factoren bepaald. Bij interne factoren
kunnen wij denken aan technologische en niet-technologische innovatie. Bedrijfsexterne
factoren zijn onder andere de omvang van administratieve lasten en regels,
de beschikbaarheid en het scholingsniveau van medewerkers, exportmogelijkheden
en de institutionele inrichting van de samenleving. Over deze zaken willen
onze fracties graag met de minister en de staatssecretaris van gedachten wisselen.Allereerst willen wij ingaan op de vraag hoe groot de innovativiteit van
ons bedrijfsleven is. Uit gesprekken met ondernemers blijkt dat er sprake
is van toenemende concurrentie op hun markten. Deze toenemende concurrentie
kan het gevolg zijn van uiteenlopende ontwikkelingen. Voor het ene bedrijf
is zij het gevolg van nieuwe toetreders, andere bedrijven hebben te maken
met toenemende buitenlandse concurrentie. Deze toenemende concurrentie kan
een belangrijke impuls zijn om proces- en productvernieuwingen te verrichten.
Concurrentie uit de lagelonenlanden dwingt Nederlandse bedrijven ook om zich
meer te richten op producten met een hoge toegevoegde waarde, die alleen tot
stand kunnen komen als het verrichten van vernieuwingen tot een vast onderdeel
van de bedrijfsstrategie behoort.In de toenemende concurrentiestrijd moet ieder bedrijf continu met kostenreducties
bezig zijn, moet de prijs steeds lager en moet de kwaliteit steeds hoger zijn.
Om de verhouding tussen prijs en prestatie in orde te houden moet je innoveren,
zeggen de ondernemers. Bovendien worden nieuwe vindingen steeds sneller geïmiteerd,
waar ook ter wereld, waardoor de bedrijven na een nieuwe vinding niet achterover
kunnen leunen. Zij moeten continu en structureel met de ontwikkeling van innovaties
bezig zijn om de concurrenten voor of bij te kunnen blijven.In concurrerende markten staat de strijd om de klant centraal. Bij veel
aanbieders op de markt hebben klanten ruime keus en worden klanten kritischer
en veeleisender. Om de klant te behouden, zullen bedrijven dus steeds meer
moeite moeten doen en steeds meer aan de specifieke wensen van klanten moeten
voldoen. In heel veel gevallen komt door deze houding van de klant innovativiteit
tot stand. Wensen van klanten vertalen zich immers voor de bedrijven als eisen.
De bedrijven zullen namelijk zoveel mogelijk hun best doen om aan alle wensen
van de klanten tegemoet te komen. Als zij dit niet doen, doet hun concurrent
het wel. Een belangrijke ontwikkeling die zich daarbij voordoet, is dat klanten
steeds meer eisen lijken te stellen, zodat het steeds lastiger wordt om aan
alle eisen te kunnen voldoen. Het moet steeds beter, goedkoper, sneller en
duurzamer. De productdifferentiatie neemt als gevolg hiervan flink toe. Buiten
kijf staat dus dat een veeleisende klant de innovativiteit van het bedrijfsleven
in grote mate stimuleert. Ook kan worden geconstateerd dat buitenlandse klanten
een gunstige invloed hebben op de innovativiteit van de bedrijven in ons land,
omdat zij andere wensen hebben dan de binnenlandse klanten. Bovendien zorgen
bijvoorbeeld hoge vervoerskosten ervoor dat bedrijven die hun producten willen
afzetten op buitenlandse markten, gedwongen zijn om te zoeken naar nieuwe
technologische oplossingen om de producten kleiner of lichter te maken.Uit tal van onderzoeken blijkt dat zowel kleine als grote bedrijven een
belangrijke bijdrage leveren aan innovativiteit. In veel gevallen zijn kleine
bedrijven in het voordeel bij het benutten van technologische mogelijkheden.
Zij zijn vaak flexibeler en kunnen hun productieproces sneller omschakelen.
Bij grote bedrijven met veelal volledig geautomatiseerde productieprocessen
kost dat veelal veel meer tijd. Ook jonge bedrijven lijken de technologische
kansen in de praktijk vaak goed te benutten.Voor het Nederlandse bedrijfsleven en onze economie is innovatie dus een
must. De vraag dringt zich daarbij op hoe groot het innovatievermogen van
het bedrijfsleven in ons land is. Met grote belangstelling hebben wij kennisgenomen
van de derde toets op het concurrentievermogen van Nederland, die door de
minister eind vorig jaar is gepresenteerd. Die concurrentietoets leert dat
Nederland met het totaal van publieke en private uitgaven voor research en
development in procenten BBP internationaal niet hoog scoort.
De lage bedrijfs-R&D blijkt slechts ten dele samen te hangen met onze
sectorstructuur, die afwijkt doordat er in Nederland minder kennisintensieve
industrie is. Redenen hiervoor kunnen zijn: geringe R&D-faciliteiten in
Nederland, achterblijvende R&D-deelname bij het MKB, een andere innovatiestrategie
doordat kennis wordt ingekocht en de relatief grote publieke kennisinfrastructuur
in ons land. Afgemeten aan de bredere activiteit van innovatie, blijft volgens
de concurrentietoets vooral de dienstverlenende sector – transport,
telecom, ICT-sector, architecten- en ingenieursbureaus – achter. Dit
zou één van de redenen kunnen zijn waarom de productiviteitsgroei
van de Nederlandse dienstensector gemiddeld achterloopt. Kan de minister hier
nader op ingaan? Hoe beziet zij de innovatiemogelijkheden van ons bedrijfsleven?Voorzitter! Voor de economische toekomst van ons land als hoogwaardige
economie is vooral de groei van nieuw, innovatief ondernemerschap in de groeisectoren
cruciaal. Welnu, het blijkt dat Nederland achterblijft met toetreding van
nieuwe ondernemingen in de groeisectoren en vooral met snelgroeiende ondernemingen
in het middenbedrijf. Ligt hier een taak voor de overheid om dit in positieve
zin samen met het bedrijfsleven om te buigen? Zo ja, welke instrumenten wil
de minister hiervoor inzetten?Voorzitter! Ik heb betoogd dat concurrentie innovatie lijkt te stimuleren,
maar dat de Nederlandse R&D ondanks de toenemende concurrentie achterblijft
bij andere landen. Dat innovatie gestimuleerd wordt door concurrentie is echter
slechts één kant van de medaille. Voor innovatie is ook samenwerking
nodig in bijvoorbeeld netwerken van bedrijven, al dan niet samen met de overheid.
Deze samenwerking kan op gespannen voet staan met het mededingingsbeleid.
Bovendien kunnen netwerken te gesloten en te duurzaam worden, waardoor ze
de mededinging beperken en innovatie in de weg zitten. Hoe kijkt de minister
tegen dit spanningsveld aan en hoe wordt hiermee omgegaan in het beleid?De rol van de overheid lijkt in het technologiebeleid nauwelijks omstreden
te zijn. Al eerder hebben we stil gestaan bij de vraag welke rol de minister
in dit beleid wenst te spelen. Innovatie bestaat echter uit technologische
en niet-technologische aspecten. De niet-technologische aspecten kunnen we
de organisatiekant van innovatie noemen. Zonder een goede organisatie komen
immers nauwelijks technologische vernieuwingen tot stand. In dit kader wordt
echter regelmatig de legitimatievraag gesteld: waarom zou de overheid zich
bezig moeten houden met de organisatie van bedrijven? Wij vragen de minister
hoe zij hierover denkt en wat de overheid volgens haar kan doen om bedrijven
te ondersteunen bij organisatorische innovatie.Voorzitter! Vervolgens wil ik ingaan op een aantal externe factoren. De
administratieve lasten zijn per onderneming tussen 1993 en 1998 met bijna
20% gestegen. In totaal gaat het om 16,5 mld. in 1998. Ook blijkt uit een
enquête van VNO/NCW dat tweederde van de ondernemers de administratieve
lasten een groot probleem vindt. De cijfers over de geschetste ontwikkeling
van de administratieve lasten van de afgelopen jaren maken zichtbaar dat,
als uitsluitend de bestaande wetgeving wordt bezien en er niet goed gekeken
wordt én rekening gehouden wordt met de consequenties het probleem
almaar groter zal worden. Op 25 november 1999 is het eindrapport van de commissie
administratieve lasten uitgebracht. Deze commissie stelt dat de administratieve
lasten voor de bedrijven wezenlijk terug moeten worden gedrongen. Bestudering
van het rapport laat zien dat het probleem bij de wortel door de commissie
is aangepakt, zodat er nu goede voorstellen liggen om de te hoge administratieve
lasten te verminderen en te beheersen. Afgelopen zaterdag ontvingen wij een
brief met een reactie van de regering op het rapport. Het kabinet koerst aan
op een externe commissie. Ik sluit mij graag aan bij de vragen die hierover
al zijn gesteld. Mij lijkt in ieder geval dat dit probleem zo snel mogelijk
moet worden aangepakt.Voorzitter! Het technologiebeleid hebben wij al vaker aan de orde gesteld.
Een aantal jaren geleden leek het erop dat het innovatiebeleid van Economische
Zaken werd gemoderniseerd. Het instrumentarium werd verrijkt met een aantal
goede generieke regelingen, die zich niet meer louter op high-tech bedrijven
richtten, maar veel meer op innovatie in brede zin. Echter, het lijkt er op
dat dit beleid steeds meer plaats moet maken voor modieuze thema's, die elkaar
ook nog eens in hoog tempo opvolgen. Gevolg daarvan is een enorm aantal regelingen
met minimale budgetten en allemaal verschillende procedures. Het ministerie
heeft onder meer naar aanleiding van de begrotingsbehandeling in de Tweede
Kamer toegezegd nu met een zogenaamde stroomlijningsoperatie te zullen komen,
waarbij de veelheid aan regelingen zal worden ingeperkt. Echter, zoals het
er nu naar uitziet, komen er steeds meer specifieke regelingen bij, in plaats
van dat het er minder worden. Is de minister bereid hier op korte termijn
iets aan te doen?Het blijkt dat door de forse werkgelegenheidsgroei in de afgelopen jaren
de arbeidsmarkt in Nederland behoorlijk is verkrapt. Veel bedrijven hebben
moeite met het vinden van nieuwe, goedgeschoolde medewerkers. Het aantal openstaande
vacatures is nog niet zo groot geweest als nu, waarbij blijkt dat er een oplopend
aandeel is van moeilijk vervulbare vacatures. Wij kunnen constateren dat er
vooral een gebrek is aan gekwalificeerd personeel op middelbaar en hoger opgeleid
niveau. Belangrijke aandachtspunten zijn dan ook de kwaliteit van ons onderwijs –
opleidingen van mensen met de benodigde kwalificaties voor de toekomst –
maar ook het gekwalificeerd houden en vasthouden van ouderen in de bedrijven.
Ik zou het niet hebben durven zeggen als wij niet kennis hadden kunnen nemen
van het rapport De kleur van grijs. Straks kom ik daar nog heel even op terug.Als op het gebied van scholing, met name ook in de ICT, hier niet voldoende
aandacht aan wordt besteed, zullen wij echt in de problemen komen. Heeft dit
probleem voldoende de aandacht van de minister en van het kabinet?Uit de door ons al genoemde concurrentietoets blijkt duidelijk dat de
participatiegraad van ouderen in ons land nogal laag is als dit wordt vergeleken
met andere landen die hebben meegedaan in het benchmarkonderzoek. Als naar
de achtergronden hiervan wordt gekeken, blijkt een tweetal zaken. In de eerste
plaats is het netto inkomensalternatief van ophouden met werken
in Nederland het aantrekkelijkst en in de tweede plaats is de deelname van
ouderen aan baangerelateerde scholing in Nederland het laagst. Het moet toch
mogelijk zijn om samen met het bedrijfsleven hier beleid voor te ontwikkelen?
Graag vernemen wij hierover de mening van de minister en ook hoe zij daarop
in wil zetten.Terzake het exportbeleid van het ministerie zijn er positieve ontwikkelingen
te melden. Het budget voor de stimulering van startende exporterende ondernemers
is weliswaar nog gering, maar voor dit jaar meer dan verdubbeld. Daarnaast
is vorig jaar een beleid ingezet om met name voor de potentiële exporteurs
in het midden- en kleinbedrijf een aantal exportmissies naar nabij gelegen
markten op te zetten. We zijn er tevreden over dat exportstimulering van ondernemers
uit het midden- en kleinbedrijf hoge prioriteit krijgt, maar de financiële
omvang van de aandacht zouden wij graag wat groter zien. Bovendien vragen
wij of de staatssecretaris bereid is het Programma Starters Buitenlandse Markten
verder uit te breiden als de regeling succesvol blijkt te zijn.Voorzitter! Nog een enkele opmerking over de institutionele vormgeving
van onze samenleving. Een van de peilers van het kabinetsbeleid is de economische
onafhankelijkheid en zelfstandigheid van de burgers te bevorderen. Een nieuw
verschijnsel is dan ook individualisering van de samenleving. Hierdoor verandert
het normen- en waardepatroon. Dit houdt risico's in, zoals gebrek aan wederzijds
respect en extreem egoïsme. Het levenstempo van de mens wordt steeds
gehaaster. De materiële welvaart stijgt, maar tegelijkertijd komt het
welzijn steeds verder onder druk te staan. Zo gaan steeds meer groepen mensen
gebukt onder grote werkdruk en de daarbij behorende stress. Psychiaters en
andere hulpverleners kunnen het werk niet meer aan. De wachtlijsten spreken
boekdelen. Uit een artikel van deskundigen blijkt dat de problemen van de
recente CAO-ontwikkeling voor een belangrijk deel bij jongeren onder de 35
jaar liggen. Van deze mensen kampt het grootste deel met een psychische aandoening.
De schaduwzijde van de materiële welvaart wordt steeds meer zichtbaar.
Wordt dit voldoende onderkend, zo vragen wij de minister. Wat doet het kabinet
eraan om deze trends om te buigen? De overheid kan niet alleen naar de economische
groei kijken zonder zich te bekommeren om het welzijn van de burgers.Een ontwikkeling die hiermee parallel loopt is de versoepeling van de
Winkeltijdenwet. Mijn collega van de VVD heeft daarop gewezen. Onze insteek
is een andere. Eind vorig jaar is de evaluatie in de Tweede Kamer besproken.
Het blijkt dat er sprake is van toenemende zondagsarbeid. Dit is negatief
voor de sociale cohesie, voor het gezins- en verenigingsleven. Wij willen
bovendien nog eens benadrukken, dat Gods Woord als norm voor het menselijk
leven niet dan tot grote schade kan worden veronachtzaamd. Met zorg hebben
we dan ook kennis genomen van het idee van de minister voor zondagsopenstelling
van winkels in sociaal zwakke wijken. Onze fracties vragen dan ook met klem
aan de minister om hier niet mee door te gaan. Met belangstelling wachten
wij het antwoord van de bewindslieden af.De heer Terlouw (D66):Voorzitter! Op grond van de gebruikelijke criteria valt er niet veel aan
te merken op de Nederlandse economie van de laatste jaren. Ik heb met veel
belangstelling geluisterd naar de sprekers voor mij. Ik heb met zorg vastgesteld,
dat het mij onmogelijk is om een enigszins samenhangend betoog te houden zonder
althans gedeeltelijk in herhaling te vallen. Het zij dan zo.Ik laat het CBS aan het woord. In de laatste index, de eerste van dit
jaar staat: de economische groei in het derde kwartaal van 1999 is uitgekomen
op 3,6%, het eerste halfjaar was het 3,1%, het aantal geregistreerde werklozen
kwam voor het eerst onder de 200.000, enz. Men kent al deze buitengewoon gunstige
berichten. Er wordt 2,2% meer geconsumeerd dan in 1998, in januari groeit
het vertrouwen van de consumenten nog verder, het vertrouwen van ondernemers
in de industrie blijft groot. Zo ziet de economie er op dit moment uit. Minister
Zalm zei bij de financiële beschouwingen in december, dat hij het prachtig
zou vinden als hij nog een keer over een overschot zou mogen regeren. Dat
mag hij. Als minister Jorritsma al zorgen heeft, dan heeft zij zorgen over
de krapte op de arbeidsmarkt. Onze oosterburen zouden dit karakteriseren met
de zinsnede: Deine Sorgen möchte ich haben. Zo staan wij ervoor. Tot
voor kort zouden wij gezegd hebben dat de gulden keihard was. Maar die tijd
is nagenoeg voorbij. Hoe ziet de staatssecretaris dat ten opzichte van de
export? Een harde gulden heeft een hoop voordelen, maar ook nadelen. Er kan
niet worden gezegd dat de euro keihard is, althans ten opzichte van de dollar.
Zeer zorgelijk lijkt mij dat niet, want de Amerikaanse economie presteert
onwaarschijnlijk goed, alweer gemeten aan de gebruikelijke criteria. Hoe taxeert
de minister het belang van de invoering van de euro voor het Nederlandse economische
beleid? Er zijn onmiskenbare voordelen. Je hoort zelden iets over een nadeel.
Ik vraag mij af welk effect het feit heeft dat de gulden minder zichtbaar
wordt en helemaal niet meer zichtbaar zal zijn over twee jaar. Is dat een
voordeel of een nadeel? Ik vraag dit ook aan de staatssecretaris van internationale
economische betrekkingen en van exportbeleid. Merkt hij iets van voor- of
nadelen door de invoering van de euro op deze beleidsterreinen?Het is opmerkelijk dat wij het in Nederland in economisch opzicht zo goed
doen, terwijl wij internationaal gezien niet in de voorste gelederen lopen
op het gebied van onderzoek en ontwikkeling. De heer Hofstede was de eerste
die daar wat over zei en anderen hebben dit onderwerp ook aangestipt. Maar,
zegt alweer het CBS, het is positief dat Nederland op twee andere maatstaven
van de kenniseconomie, namelijk de uitgaven aan immateriële investeringen
waaronder uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling, onderwijs en software,
en het aandeel van de beroepsbevolking dat tot het wetenschappelijk en technologisch
arbeidspotentieel behoort, in internationaal verband wel tot de koplopers
behoort. Men weet dat D66 altijd veel belang heeft gehecht aan innovatie.
De heer Van den Berg heeft zojuist uitvoerig belicht hoe het met dit belang
staat en hoe de invulling ervan kan worden versterkt. Gisteren zag ik in het
Journaal het immer opgewekte gezicht van de minister. Zij sprak over het belang
van innovatie in het kader van het ICT-beleid. Ik heb in de jaren zeventig
vaak de gelegenheid gehad aan de overzijde om over innovatie
te praten. Er is veel veranderd. Wij waren een agrarisch land en een handelsnatie,
die voor een deel zijn, achteraf bedenkelijke, succes boekte door de koloniën.
Wij moesten een industrienatie worden. Dat is gelukt door vernieuwing in het
bedrijfsleven.Nu vertoont de intensiteit van onderzoek en ontwikkeling in ons land fluctuaties
die veel sterker zijn dan in de overige landen van de EU en de OESO. Het gaat
om fluctuaties van zo'n 30% in de laatste vijftien à twintig jaar.
Wij hebben een fikse achterstand op de VS en Japan. Ons land concentreert
zich weinig op de hitechsectoren – het is vanmiddag eerder benadrukt –
zoals elektronica, met name computers, farmaceutische industrie en vliegtuigbouw,
in elk geval minder dan andere OESO-landen. Steekt daar een filosofie van
het kabinet achter of is het eenvoudigweg een maatschappelijk-industriële
trend die het kabinet volgt? Ik kreeg gisteravond sterk de indruk dat de minister
beleid wil voeren op die punten. Zij had het over Nederland-spitsland en tot
mijn zeer grote genoegen niet over Nederland-gidsland, zoals de vraag indiceerde.
De laatste uitdrukking moeten wij nimmer meer gebruiken. Als je in de buitenlandse
bladen ziet hoe toonaangevend Nederland is op het gebied van drugstransporten
en vrouwenhandel – wij zijn goede opvolgers van de slavenhandel van
anderhalve eeuw geleden – doen wij er goed aan, zoiets nooit meer te
zeggen. Maar spitsland in de zin van toegespitst op IC-technologie onderschrijf
ik graag.Meer in het bijzonder wil Nederland aansluiting zoeken bij de in technologisch
opzicht toonaangevende landen. Of leggen wij er ons bij neer dat wij technologievolgers
zijn of worden? Wat is de filosofie aangaande het fundamentele onderzoek in
de universiteiten, gezien vanuit het perspectief van Economische Zaken? Ik
doel daarbij op het volgende. In het kader van het bevorderen van de marktwerking,
iets wat in het kabinet veel aanhangers heeft, neemt contractresearch bij
de universiteiten en andere onderzoeksinstellingen toe. Vind een deel van
je financiering in de markt, is de trend. Dit heeft uit economisch gezichtspunt
voordelen, want de markt staat dicht bij toepassingsmogelijkheden van fundamenteel
onderzoek, dichterbij dan bij een zuivere wetenschapsfilosofie. Er zijn echter
ook minstens twee nadelen. Ten eerste is er het gevaar, uitgedrukt in het
spreekwoord "wiens brood men eet, diens woord men spreekt". Zelfs volstrekt
integere wetenschappelijke onderzoekers kunnen zich niet altijd onttrekken
aan de wens en het belang van de opdrachtgever. Ten tweede kan onafhankelijk
fundamenteel, door de gemeenschap gefinancierd onderzoek op een goede dag
leiden tot nieuwe, onverwachte mogelijkheden waardoor ons land op zo'n gebied
aansluiting kan krijgen bij vooroplopende naties. Die kans mis je, als je
niet meedoet aan het echte zuiver fundamenteel wetenschappelijk onderzoek.
Ik realiseer mij goed dat het wetenschappelijk onderzoek natuurlijk niet het
directe beleidsterrein is van de bewindslieden, maar in het licht van de voortgaande
discussie over technology push en market pull kan het niet anders dan dat
zij daarover gedachten hebben.Er is vanmiddag ook al gesproken over het aantal studenten aan instellingen
voor hoger onderwijs. In het algemeen neemt dat aantal toe, zegt het CBS.
Dat is mooi, maar het aantal studenten in de natuurwetenschappen en de techniek
blijft zorgelijk achter. Dat vindt mijnheer Doesburg niet zo erg, want hij
zegt: wij vinden het wel in de dienstensector. Ik vind het echter wel zorgelijk,
omdat het belang van kennis, dat de heer Doesburg welsprekend heeft onderstreept,
toch voor een zeer groot gedeelte in de wetenschappelijke en technologische
sector zit. Het tekort aan technici voor hoog gekwalificeerde banen zal de
komende jaren oplopen tot 50.000 mensen, verwacht de SER. In de memorie van
toelichting wordt er aandacht aan besteed. Er wordt gewezen op projecten van
de stichting AXIS en de initiatieven voor regionale technocentra. Wij rekenen
erop dat het kabinet op dit punt alert blijft, want het is van groot belang
voor de economische toekomst van ons land.Als Nederland zich internationaal gezien niet in de voorhoede bevindt
van landen met een hoog percentage onderzoeks- en ontwikkelingsuitgaven, hoe
komt het dan dat wij toch zo hoog scoren met de groei van ons nationale product?
Door het poldermodel? De overlegeconomie? Internationale gerichtheid? Zeer
hoge exportquote? Spaarzaamheid? Superieur beleid op het departement van Economische
Zaken, met zijn twee pijlers? Ik vind die naar vernieuwing uit te bouwen pijlers,
namelijk de macro-economische stabiliteit en de micro-economische flexibiliteit,
heel goed gevonden. Het was al weer een tijdje geleden dat ik een EZ-begroting
had doorgenomen – 18 jaar om precies te zijn – en ik moet zeggen
dat er veel gebeurt. Ik heb haar in het algemeen met veel belangstelling en
plezier gelezen. Maar laten wij reëel zijn: een departement kan bijsturen,
maar de hoofdlijn, de trend wordt bepaald door nationale en vooral internationale
ontwikkelingen.En wat vinden de bewindslieden van de zogenaamde nieuwe economie? De heer
Luijten, de heer Doesburg en anderen spraken er al over. Het gaat mij er niet
om, een op zichzelf interessante theoretische discussie te voeren over nieuwe
economieën. Daar is dit niet de plaats voor. Het gaat erom of er nieuwe
inzichten zijn die leiden tot ander beleid. De nieuwe economen zeggen dat
de combinatie van enerzijds jarenlange hoge groei, hoge productiviteitsstijging
en lage werkloosheid en anderzijds lage inflatie niet verklaard kan worden
met oude economische theorieën, want krapte op de arbeidsmarkt leidt
tot hogere productiekosten. En dat geeft inflatie, zegt de oude theorie. Excuseer
mij de summierheid van deze samenvatting, deze indicatie. Het gaat er slechts
om, te zeggen waar ik het over heb. Vaststaat, dunkt mij, dat er veel verandert
in de wijze van ondernemen. Onlangs trof mij een bericht met de strekking
dat de consumenten die kopen via internet, nauwelijks geïnteresseerd
zijn in de prijs van datgene wat zij kopen. Zij vergelijken veel minder dan
wanneer zij in de supermarkt langs de rekken gaan. Dat verandert wellicht
nog, want misschien zit het hem in het nieuwe. Daartegenover nemen de interactiekosten
van bedrijven sterk af. Dan gaat het om de kosten die te maken hebben met
de contacten met leveranciers en klanten. Iedereen kan tegen verwaarloosbare
kosten met de wereld in contact zijn. Dat heeft enorme consequenties voor
ondernemingen, voor hun in- en verkoopapparaat, voor hun assortiment, voor
hun specialisatie en vooral voor het tempo waarin zij markten
vinden en bewerken. Wij kennen de langgolvige economische bewegingen uit het
verleden, die te maken hadden met baanbrekende technologische ontwikkelingen.
Na zekere tijd raakt de markt verzadigd van, zeg, de nieuwe stoommachine of
het nieuwe televisietoestel. Interessant is dat wij nu te maken hebben met
de toepassing van een nieuwe technologie, met de kennis die ermee gepaard
gaat, namelijk met telematica, de combinatie van nieuwe dataverwerkingssystemen,
computers en nieuwe communicatietechnieken, zoals GSM en glasvezel. Verzadiging
van de markt op dit terrein kon wel eens een tijdje op zich laten wachten,
omdat de mogelijkheden even gevarieerd zijn als de taal en de markt even groot
als de wereld. Er is een nieuw type concurrentie aan het ontstaan waarvan
sommigen het slachtoffer zullen worden; een nieuw type maffia ook: hackers
of crackers. Zij gaan de zuivere concurrentie verstoren. Het kernwoord is
tempo. Toegang tot klanten, kennis hebben, promotionele activiteiten en merknamen
erin hameren. Er is veel meer aan de hand dan het verschuiven van accenten.
De veranderingen die we zien zijn wezenlijk. Je kunt dit best een nieuwe economie
noemen. Maar dat er ook niet hier een terugslag zal komen en dat ook hier
de overheid niet af en toe sturend zal moeten optreden, daarvan ben ik geenszins
overtuigd. Met de kwantummechanica was de natuurkunde niet af en met Fukuyama
was het liberaal-democratisch systeem niet voltooid. Met internet zal de economie
niet stabiel worden. Ik zou het op prijs stellen als de bewindslieden een
indicatie wilden geven van hun opvattingen hierover.Mijnheer de voorzitter! In de samenleving nemen de mensen veel risico's
ten aanzien van hun gezondheid door te veel te eten, te drinken, te roken,
te blowen, te racen en wat niet al. Dat moeten de mensen vooral zelf weten.
Daar zal ik me niet mee bemoeien, maar ik stel wel vast, dat als de overheid
of het bedrijfsleven verantwoordelijk kan worden gesteld, dat maar al te graag
wordt gedaan. Het claimgedrag neemt toe in een mate waarvan ik niet altijd
vrolijk word. Ouders kijken graag richting overheid of richting school als
hun kinderen de straat onveilig maken. Zelden hoor je zeggen: misschien zouden
we er thuis, in de opvoeding, ook iets beters van kunnen maken.Op economisch terrein doet het kabinet min of meer het tegenovergestelde.
Privatisering en liberalisering is de trend. Ik heb de nieuwe notitie diagonaalsgewijs
gelezen en op de filosofie die daarin staat ga ik niet in; dat komt wel. Dit
is echter de trend. Met andere woorden: laat iedereen zoveel mogelijk zijn
eigen boontjes doppen. Met dat principe kunnen wij instemmen. De markt is
een uitstekende regulator en een bevorderaar van initiatief en daadkracht.
De markt kan evenwel ook een scherprechter zijn met weinig clementie. Soms
hebben we de indruk dat de overheid uit het oog verliest, dat zij een bijzondere
positie inneemt, maar die neemt zij terdege in. De overheid is de vertegenwoordiger
van de gemeenschap en zij heeft een bijzondere positie en een bijzondere verantwoordelijkheid,
maar dit terzijde.Laten we eens kijken naar de liberalisering van de Nederlandse elektriciteitssector.
Die heeft tot nu toe geleid tot een grote stijging van de stroomprijzen. Ik
zie de minister nu met haar hoofd schudden. Ik geef een citaat en hoor dan
graag of zij inderdaad vindt dat dit niet het geval is. In Het Financieel
Dagblad van 29 januari zegt prof. Hancher: "De prijzen op de APX worden verder
opgedreven doordat er onvoldoende exportcapaciteit beschikbaar is op het landelijke
hoogspanningsnet, en met name op de grensoverschrijdende verbindingen met
het buitenland om voldoende buitenlandse elektriciteit naar de APX te laten
stromen en om aan de vraag naar die stroom op die APX te kunnen voldoen. Het
zijn vooral de vier grote buitenlandse energieproducenten, die tevens eigenaar
zijn van de hoogspanningsnetten aan de grens die er met de forse winsten vandoor
gaan. Zij kunnen hun machtspositie misbruiken omdat er in België en Duitsland
geen toezichthouder is die controleert of het net vrij toegankelijk is voor
alle deelnemers. De verwachting is, dat in het jaar 2000 ca. 600 mln. naar
het buitenland stroomt, terwijl in Nederland centrales stilstaan."Vooral het zinnetje "omdat er in België en Duitsland geen toezichthouder
is die controleert of het net vrij toegankelijk is voor alle deelnemers" baart
mij zorgen. Ik vraag mij dan af: lopen we in ons land niet een tikje te hard?
Vertrouwen wij er niet te veel op, dat iedereen zich aan de spelregels houdt?
Ik meen uit de brief van de minister van 21 januari aan de Tweede Kamer te
mogen opmaken, dat zij ook nattigheid voelt. Daarover staat ongetwijfeld iets
in de nota die wij in het weekend hebben ontvangen. Wij juichen het toe, dat
de minister de onafhankelijkheid van het landelijk netbeheer ten opzichte
van partijen met strategische belangen in de productie en/of levering van
elektriciteit op structurele wijze nader wil waarborgen en ik hoor graag van
haar of zij de voetangels en klemmen bij de liberalisering van de elektriciteitssector
nader in kaart heeft gebracht. In de memorie van toelichting staat, dat eenduidig
de dominante rol van de overheid bij het aanbieden van nutsvoorzieningen aan
het veranderen is, van deelnemer via regisseur naar toezichthouder op consumentenbelangen.
De markt moet prikkels leveren voor alle bedrijven om doelmatig en innoverend
te werken. De bedrijven moeten zodanig gestructureerd zijn dat zij op een
goede wijze op de marktwerking kunnen reageren. Het is allemaal mooi; in principe
onderschrijven wij het. Het is echter de vraag of het in de praktijk zal werken.In de telefonie heeft het goede resultaten opgeleverd, misschien dankzij
de OPTA. De tarieven zijn enorm gedaald. Dat is volgens mij niet aan de marktvergroting
te danken, maar aan de toegenomen concurrentie. Als straks echter een particulier
voor zijn stroom kan gaan shoppen in de hele Europese Unie, vraag ik mij af
wat daarvan terechtkomt. Wie doet dat? Wie kan dat? De minister gaat er straks
wat over zeggen; dat zie ik aan haar. Misschien is het voorbeeld van de drinkwatervoorziening
beter. Het lijkt mij een illusie dat een klant de concurrentie tussen waterleidingbedrijven
kan uitbuiten. De schaalvergroting krijgt gestalte, dat houden wij niet meer
tegen en dat moeten wij ook niet willen. Je kunt drinkwater echter niet over
grote afstanden vervoeren zonder kwaliteitsverlies. Hoe ga je dan in vredesnaam
tussen producenten kiezen en dus de concurrentiepositie uitbuiten?Ik heb nog een vraag over de liberalisering van de elektriciteitsvoorziening.
In de memorie van toelichting is communicatie hierover aangekondigd.
Hoe kan een op een vrije markt opererend bedrijf tegelijkertijd proberen zijn
marktaandeel te vergroten en besparing op het gebruik aanbevelen? Immers,
dat laatste is ook beleid van de minister. Ik zie het al voor mij: "Koop zo
min mogelijk van mijn product!". Dat lijkt mij op een vrije markt toch een
moeilijke boodschap. Ik hoor graag hoe de minister dat ziet.In relatie hiermee wil ik graag weten hoe het zit met de Europese mededingingsautoriteit.
Er is hier uitvoerig gesproken over de Nederlandse mededingingsautoriteit.
Is het de staatssecretaris die zich vooral bezighoudt met het concurrentiebeding
in Europa? Ik denk dat de NMA goed werk doet, maar ik hoor nogal eens klachten
van ondernemers dat aanbestedingen in de lidstaten van de EU dikwijls niet
in open concurrentie gebeuren. In de memorie van toelichting staat dat extra
aandacht zal worden besteed aan de nabije markten in Europa, waar veel MKB-ondernemingen
hun eerste stappen op het exportpad zetten. Het accent van de activiteiten
op deze markten zal liggen op promotie. Hoe lang noemen wij dat nog exportactiviteiten?
Met de euro zijn de grenzen straks open. Exporteert men van Californië
naar Minnesota? Anders gezegd, is het onbelemmerde vervoer over de grenzen
van de landen van de Europese Unie van goederen, diensten, kapitaal en personen
nu werkelijk een feit en, zo ja, is er dan nog sprake van export als wij iets
naar België of Frankrijk brengen? Overigens hebben wij veel waardering
voor de grote aandacht die de bewindslieden geven aan het versterken van de
mogelijkheden van het MKB, al eerder de ruggengraat van de Nederlandse economische
bedrijvigheid genoemd.Voorzitter! Als het goed gaat met de economie, is er tijd om ons fundamentele
vragen te stellen over de weg die wij ook in economisch opzicht gaan. De volgende
stelling is verdedigbaar. Economische groei brengt welvaart, welvaart genereert
koopkracht, koopkracht kan ten goede komen aan de producten uit ontwikkelingslanden.
Maar de stelling kan ook als volgt luiden. Groei gaat gepaard met stijging
van arbeidsproductiviteit en dus met lage prijzen en dus tot een kansloze
aanbodpositie van ontwikkelingslanden. Mevrouw Schoondergang heeft hierover
gesproken. Door de stelling op twee manieren te formuleren stel ik in feite
de vraag of wij wel weten wat wij aan het doen zijn in de wereldeconomie.
Als wij dit soort vragen niet eenduidig kunnen beantwoorden, is dit een terecht
gestelde vraag. Het is de vraag of wij in deze tijd van economische en financiële
ruimte hiervoor geen ruimte moeten maken. Wij kunnen met kracht van argumenten
zeggen: voortschrijdende technologische kennis en voortschrijdende wetgeving
stellen ons in staat om milieuvriendelijker te produceren. Op die manier kunnen
wij de achteruitgang van het milieu een halt toeroepen. Of moet de stelling
als volgt luiden? Alles wat wij doen voor het milieu wordt royaal overtroffen
door de economische groei, dus het milieu blijft achteruitgaan. Sommigen houden
staande dat economische groei gecombineerd met toenemende marktwerking, kansen
schept voor iedereen. Anderen benadrukken dat deze factoren leiden tot accumulatie
van kapitaal en dus tot grotere welvaartsverschillen in ons land en in de
wereld. In onze economie is groei een conditio sine qua non. Groei is inherent
aan het systeem. Dat heeft te maken met kennis, scholing, technologische vooruitgang
en met de menselijke aard om te presteren en uit te vinden. Kortom, bij die
onvermijdelijke economische groei draait het om een stijging van de arbeidsproductiviteit.
Dat houd je niet tegen; dat zit in de menselijke aard. Daardoor is het systeem
zo geworden dat bij nulgroei Leiden in last is.Thans doet zich het tegenovergestelde voor, namelijk een excessieve groei.
Ik ga hier geen discussie voeren over de vraag wat wij met die extra miljarden
moeten gaan doen. Onze fractievoorzitter in de Tweede Kamer meent dat die
vooral ten goede moeten komen aan de staatsschuld en een heleboel andere dingen.
Anderen vinden dat hiermee de AOW veiliggesteld moet worden of dat hierdoor
meer geld kan worden uitgetrokken voor zorg en onderwijs. Ook zou het Fonds
economische structuurversterking extra gevoed kunnen worden, zij het incidenteel.
Ik weet overigens niet of het wetsvoorstel terzake vanmiddag in de Tweede
Kamer is aangenomen.Minister Jorritsma-Lebbink:Het is weer aangehouden. Het zal nog wel een paar weken duren.De heer Terlouw (D66):Dat is des temeer reden om hier nu verder niets over te zeggen. De vraag
is of wij die extra miljarden willen gebruiken om iets te doen aan de economische
structuur in brede zin. Ik denk hierbij aan de wijze van produceren, de milieucomponent,
en de verdeling van de productie over de wereld, de ontwikkelingscomponent.
Verder doel ik op de huidige verdeling van het energie- en grondstoffenverbruik
op de wereld en de hopeloze pogingen van de arme landen om een beetje mee
te komen met de welvaartsexplosie in de industriële wereld. Is het tegen
de achtergrond van deze economische groei in de industrielanden niet treurig
dat de Top in Seattle is mislukt? Er was ruzie tussen vrijhandelsaddicten,
protectionisten, milieubeschermers, vakbonden en ontwikkelingslanden, terwijl
de economie haar eigen productiviteitsstijging niet bij kan houden in het
rijke deel van de wereld. De staatssecretaris kan hier vast wel iets over
zeggen. Leven wij niet in een tijd waarin wij juist op dit gebied een paar
stappen kunnen zetten? Het economische beleid in engere zin is relatief simpel
in deze periode – ik zeg dit met alle respect voor de inspanningen van
de bewindslieden – maar het economische beleid in wijde zin met een
blik op de wereld en op andere beleidsterreinen is altijd moeilijk. Daar is
nu echter wel een beetje meer tijd en ruimte voor.De voorzitter:Ik zag enige leden met een vraag in hun blik naar mij kijken, toen de
heer Van den Berg zei te spreken namens een politieke groepering waarvan de
naam bij de verkiezing van deze Kamer nog niet bekend was. Het staat natuurlijk
iedereen vrij om politieke groeperingen aan te duiden zoals hij wil. Spreekt
men evenwel namens een politieke groepering, dan moet zij wel in deze Kamer
zitten en met de desbetreffende naam worden aangeduid.De vergadering wordt van 16.00 uur tot 16.20 uur geschorst.Minister Jorritsma-Lebbink:Voorzitter! Ik feliciteer de heer Doesburg met zijn maidenspeech,
voor een jonge senator een speech van hoge kwaliteit waar sommige meer doorgewinterde
senatoren naar ik hoop een voorbeeld aan nemen. Hartelijk dank daarvoor. Ik
ga graag in op een groot aantal van zijn opmerkingen.Voorzitter! "We are fortunated to be alive at this moment in history.
Never before has our nation enjoyed at once so much prosperity and social
progress with so little internal crises and so few external threats. Never
before have we had such a blessed opportunity and therefore such a profound
obligation to build a more perfect union of our founders' dreams." Excuseer
mij, het Engels is niet onze taal en dat zal het in de 21ste eeuw ook niet
worden. De toonzetting is ook wel wat gezwollen en heeft geen plaats in de
Nederlandse politieke cultuur. De tekst is niet van mij, maar de afgelopen
maand uitgesproken door president Clinton voor het Amerikaanse Congres. Toch
citeer ik hem. Ik citeer hem, omdat de kern van de boodschap dat er nog nooit
zoveel welvaart is geweest en dat wij de kans en de plicht hebben om die verder
uit te bouwen, ook de uitdaging is waarvoor de Nederlandse regering zich ziet
geplaatst. Die uitdaging sluit aan op de inbreng van de afgevaardigden. Ik
dank hen daarvoor hartelijk.Om zowel recht te doen aan de meer algemene opmerkingen van de Kamer als
aan de vele vragen begin ik met een korte inleiding. Daarin probeer ik een
hoop van de gestelde vragen mee te nemen. In die inleiding ga ik in op de
stand van de Nederlandse economie en de arbeidsmarkt. Vervolgens zal ik aan
de hand van een drietal thema's meer gedetailleerd op een groot aantal van
de gestelde vragen ingaan, liefst op allemaal. Die thema's zijn kennis en
innovatie, inclusief de nieuwe economie en ICES, marktwerking en administratieve
lasten en energie, milieu en economie. Over de discussie over de nieuwe economie,
de voorbereidingen voor een conferentie die wij daarover organiseren en niet
te vergeten de Europese Raad in Lissabon wil ik een paar woorden kwijt bij
het onderwerp kennis en innovatie. De staatssecretaris zal spreken over internationaal
ondernemen en de WTO, maatschappelijk verantwoord ondernemen, ruimte voor
economische activiteiten en het bevorderen van het ondernemerschap. Als men
denkt dat ik iets laat liggen, dan komt dat elders in het verhaal aan de orde,
dan wel bij de staatssecretaris.Sinds het midden van de jaren zeventig is een geleidelijke verandering
naar een nieuw soort samenleving ingezet. Die verandering wordt gekenmerkt
door trends als individualisering, niet door de overheid bedacht, maar onder
meer ingegeven door emancipatie van beter opgeleide mensen, internationalisering
en informatisering; de drie i's. Die trends zijn niet uniek voor Nederland.
Ze treden evenzeer op in alle andere OESO-landen. De impact van die trends
verschilt echter per land. Tegelijkertijd kunnen wij ook constateren dat de
grote economische spelers in de wereldeconomie in de afgelopen decennia een
zeer uiteenlopende ontwikkeling hebben meegemaakt. Het spreekt nog steeds
niet vanzelf dat samenlevingen hun menselijk, technisch, financieel en natuurlijk
kapitaal goed inzetten, trends benutten en daar ten volle van profiteren.
Het is interessant om te zien dat een discussie over the new economy zich
eigenlijk alleen maar afspeelt in landen als Nederland, Groot-Brittannië
en de Verenigde Staten en dat je daar in Frankrijk en Duitsland nauwelijks
over hoort spreken. De prestaties van de VS in termen van welvaarts- en werkgelegenheidsontwikkeling
spreken voor zich. Ondanks de indrukwekkende staat van dienst van een aantal
kleinere lidstaten van de Unie – gemeten naar het aantal inwoners –
zoals Ierland, Nederland en de Scandinavische landen, loopt Europa nog steeds
lang niet voorop. Nederland behoort tot de lidstaten die de afgelopen jaren
bovengemiddelde groeiprestaties hebben laten zien. Voor een belangrijk deel
komt dit doordat wij meer mensen aan het werk hebben weten te helpen. In het
afgelopen decennium is de Nederlandse economie een stuk gezonder geworden.
Dat is maar gelukkig ook, want ons startpunt was heel wat beroerder dan dat
van andere landen. Onze officiële werkloosheid is laag en het aantal
banen is in de jaren negentig maar liefst met een kwart gegroeid. De sterke
groei van het aantal werkende vrouwen is terug te zien in hun toegenomen arbeidsparticipatie.
En dat is maar goed ook.Gelukkig zijn ook de overheidsfinanciën gesaneerd en is er sprake
van een zeer stabiel macro-economisch klimaat, waarin de inflatie niet uit
de hand loopt. Volgend jaar hebben wij op dit punt een eenmalig probleem,
maar dit wordt veroorzaakt door een beleidskeuze, namelijk de verschuiving
van directe naar indirecte belastingen. Daardoor, mede als gevolg van de BTW-verhoging,
worden wij even met extra inflatie geconfronteerd. Als je altijd inflatie
wilt voorkomen, kun je dit soort maatregelen nooit nemen. Wij vinden deze
beleidskeuze echter wel belangrijk. Ik loop overigens vandaag niet vooruit
op discussie over begrotingsdiscipline, begrotingsoverschotten, eventuele
intensiveringen of verdere lastenverlichting. Die discussie wordt zoals gewoonlijk
eerst in het kabinet gevoerd bij de besluitvorming over de kaderbrief. Het
is ontzettend sneu maar Eerste en Tweede Kamer krijgen de resultaten daarvan
pas te zien op de dag die daarvoor staat, namelijk de derde dinsdag in september.De collectievelastendruk, die in Nederland nog steeds relatief hoog is,
en de stijging van de lokale lastendruk, waar de heer Doesburg naar vroeg,
zullen overigens onderdeel uitmaken van genoemde discussie. De heer Hofstede
heeft met nadruk gesproken over de hoogte van de WW-premie. De beleidsmatige
vaststelling van deze premie is onderdeel van het koopkrachtbeeld voor het
jaar 2000. Ik heb overigens zowel in de Eerste als in de Tweede Kamer geen
echte ideeën gehoord om dit te veranderen. De Tweede Kamer had bijvoorbeeld
een amendement op dit punt kunnen indienen. Dit is niet gebeurd, omdat duidelijk
is dat dit consequenties heeft voor de evenwichtige lastenverdeling.Voorzitter! Het is waar dat de WW-premie vanuit de optiek van inkomensverhoudingen
en loonkosten voor het jaar 2000 hoger is vastgesteld dan noodzakelijk op
basis van de verwachte uitgaven en de vermogenspositie. Dank je de koekoek,
zou ik zeggen, want als de werkloosheid zo sterkt daalt, zou het vreemd zijn
als dit niet het geval was. Daar tegenover staat echter wel een aantal lastenverlichtende
maatregelen, onder andere in de fiscale sfeer. Ik noem ook de maatregelen
waartoe in het kader van de algemene politieke beschouwingen
in de Tweede Kamer is besloten. In totaal gaat het om een lastenverlichting
van 1,5 mld. Natuurlijk is het duidelijk dat wij op termijn zullen moeten
overgaan tot verlaging van de WW-premie. Daaraan moet echter een duidelijke
visie – zeker in coalitieverband – op de lastenverdeling over
burgers en bedrijven ten grondslag liggen.Ik zeg tegen de heer Van den Berg dat ik niet vooruit kan lopen op welke
intensivering dan ook, maar ik wil best iets zeggen over mijn prioriteiten.
Daaruit kan afgeleid worden aan welke knelpunten wij denken als er iets te
verdelen valt.De heer Hofstede (CDA):Voorzitter! Mijn aanval was inderdaad gericht op het een paar procent
hoger dan noodzakelijk vaststellen van de WW-premie. Deze aanval is ingegeven
door de passage in de memorie van toelichting waarin staat dat de wig verlaagd
moet worden. Ik constateer dat de wig lichtvaardig hoog gehouden wordt en
op die constatering krijg ik graag een reactie. Ik krijg ook graag antwoord
op mijn kritische vragen terzake.Minister Jorritsma-Lebbink:Die kan ik direct beantwoorden. De wig bestaat niet alleen uit de WW-premie.
De wig bestaat uit het totaal aan belastingen en premies dat geheven wordt.
Wij hebben in de sfeer van de belastingen in het afgelopen jaar het nodige
gedaan. De heer Hofstede wordt dus op zijn wenken bediend.De heer Hofstede (CDA):Als deze beweging niet was gemaakt, was onze wig waarschijnlijk al lager
geweest dan de gemiddelde wig in Europa, terwijl wij daar nu nog 1 procentpunt
boven zitten. Dat is toch wel een interessant gegeven.Minister Jorritsma-Lebbink:Je mag niet een van de volksverzekeringspremies lostrekken van het geheel
van belastingen en premies. In principe zouden wij een situatie moeten realiseren
waarin precies betaald wordt wat nodig is – daarover verschil ik niet
van mening met de heer Hofstede – maar dan ontstaan wel een paar akelige
problemen. In een jaar dat de werkloosheid toevallig oploopt, moet je dan
namelijk onmiddellijk de premie gaan verhogen. Meestal is het juist in een
jaar waarin de werkloosheid toeneemt van belang om ervoor te zorgen dat je
dan niet ook nog eens je premies moet verhogen en daarmee de wig moet vergroten.
Het is dus altijd een beetje een wankel evenwicht.Verder zal straks het belastingplan voor de 21ste eeuw worden behandeld.
Daarin is het verkleinen van de wig nadrukkelijk een heel belangrijk element.
Wij hebben nog een paar dingen gedaan. Ik noem het verlagen van de BTW voor
arbeidsintensieve diensten. Dat heeft effect op het gebruik van die diensten.
Dat is niet rechtstreeks een wigprobleem, maar indirect is het dat wel degelijk.De heer Hofstede (CDA):De minister zegt dat er in betere jaren wat meer premie wordt geheven
om te voorkomen dat wij in slechtere jaren extra premieverhogingen door moeten
voeren. Dat spreekt mij aan, maar dan kan zij dat niet weggeven op het gebied
van het belastingplan. Dat dreigt te gebeuren. Het dreigt nu een spaarpotje
te worden van werknemersverzekeringen om het belastingplan betaalbaar te maken.
Dat wilde ik graag even boven water hebben.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat is niet het geval. Vorig jaar hebben wij de lasten verlicht, maar
wel met een beperkt bedrag. Ook het CDA zou er niet in geslaagd zijn om een
belastingplan van deze omvang door de Kamer te krijgen als dat niet kan worden
begeleid met een zeer forse lastenverlichting. Het zou onmiddellijk om de
oren geslagen zijn door allerlei groepen, van hoog tot laag, die dan per saldo
in de min zouden komen te staan, en dat in een tijd waarin wij ook nog pleiten
voor een niet al te uitbundige loonontwikkeling. Daar heeft de heer Hofstede
in het verleden toch heel veel ervaring mee opgedaan. Dat zou dan juist een
extra hoge loonontwikkeling uitlokken. Dat moet je niet willen. De minister
van Economische Zaken zou er normaal gesproken altijd voor zijn om de lastenverlichting
regelmatig over vier jaar te verdelen. Vanwege het grote belang van het werkelijk
verbreden van onze belastingbasis en het structureel oplossen van de problemen
op dit gebied, denk ik dat wij er buitengewoon verstandig aan hebben gedaan
om die lastenverlichting in een jaar door te voeren. Dat heeft een paar vervelende
consequenties: de vermaledijde inflatie in een jaar en het feit dat je in
elk geval in de jaren daarvoor, en mogelijk in de jaren daarna – dat
zal afhangen van de economische ontwikkeling – wat minder hebt gedaan
aan lastenverlichting. Dat heb je er dan maar bij te nemen. Overigens hadden
wij vorig jaar nog helemaal niet het idee dat wij zeer overmatige inkomsten
hadden uit de WW-premie. Inmiddels is dat beeld heel anders geworden. Natuurlijk
moeten wij dat voor een deel corrigeren en dat gaat ook gebeuren.Dan kom ik te spreken over de prioriteiten. Het volgende geldt niet alleen
voor de minister van Economische Zaken en haar begroting. In feite vind ik
dat daar veel te weinig over gesproken wordt. Wij moeten elke keer kijken
of het geld dat wij uitgeven, ook op de eigen begroting, nog steeds wordt
uitgegeven aan goede doelen. Dat betekent dat elke keer kritisch beoordeeld
moet worden of je nog steeds de juiste prioriteiten stelt. Wij moeten ons
instrumentarium scherp houden en niet alleen nieuwe instrumenten op oude instrumenten
stapelen. Ik word af en toe wel eens wat zenuwachtig als ik zie dat het is
alsof met nieuw geld alleen maar nieuwe dingen te doen zijn. Dat is in het
verleden overigens ook niet gebleken. Daarom vind ik de stroomlijning van
het instrumentarium van Economische Zaken buitengewoon belangrijk. Overigens
hebben wij ook nog een regeerakkoord waarin een aantal afspraken staat. Die
stroomlijning is ook van belang om ervoor te zorgen dat het midden- en kleinbedrijf
makkelijk toegang heeft tot ons instrumentarium. Het is echter ook heel goed
om er eens af en toe de zeef doorheen te halen.Dan kom ik op de structuur en de prestaties van de Nederlandse economie.
De structuur van onze economie is bepaald verbeterd. Een van de redenen waarom
wij het nog iets beter doen dan sommige van de ons omringende landen, zoals
de heer Terlouw zei, is dat onze economie op microniveau al behoorlijk flexibel
is geworden en makkelijker dingen kan opvangen. Toch constateren wij dat wij
bepaald nog niet in topvorm zijn. De minister van Economische Zaken hoeft,
nu het goed gaat met Nederland, niet alleen na te denken over de lange toekomst; er zijn nog steeds een aantal structuurproblemen aanwezig,
zoals blijkt uit de concurrentietoets.Ik heb geconstateerd uit de bijdragen dat de concurrentietoets goed is
gelezen. Uit de concurrentietoets komt een aantal belemmeringen naar voren
die juist in een periode van hoogconjunctuur heel lastig worden. Ik heb het
dan over de knelpunten op de arbeidsmarkt en bij het ontwikkelen en toepassen
van kennis. De staatssecretaris zal ingaan op de knelpunten bij het ruimtegebruik.
Ik vond het aardig dat de heer Doesburg daar graag onmiddellijk een oplossing
bij had gezien. Die oplossingen moeten er zeker komen, maar de concurrentietoets
bevat op zichzelf geen beleid. De concurrentietoets is een spiegel die ons
wordt voorgehouden, niet alleen de minister van Economische Zaken, maar het
hele kabinet. Daarmee zorgen wij dat wij weten op welke punten wij ons beleid
moeten aanpassen. Hoe wij dat vervolgens doen, kunnen wij leren uit de best
practices, maar wij moeten ook veel dingen gewoon zelf bedenken.Wij springen nog steeds heel onzorgvuldig om met ons menselijk kapitaal
en benutten ons arbeidspotentieel niet voldoende. Alle woordvoerders hebben
genoemd dat volgens de concurrentietoets ouderen, allochtonen, vrouwen en
lager opgeleiden nog steeds voor een te groot deel buiten het arbeidsproces
staan. Dat is een probleem, maar ook een kans, want het betekent dat wij nog
een grote arbeidsreserve hebben.De heer Hofstede zei dat ik mij gedroeg als een minister van sociale zaken,
toen ik het bij mijn begrotingsbehandeling in de Tweede Kamer had over de
arbeidsmarkt. Juist de minister van Economische Zaken behoort buitengewoon
geïnteresseerd te zijn in knelpunten op de arbeidsmarkt. Als deze de
economische groei belemmeren, is dat zeker mijn zorg. Ik doe dat met liefde,
niet alleen, maar samen met mijn collega van Sociale Zaken en mijn collega
van Onderwijs.Vrijwel alle woordvoerders hebben mij gevraagd om een toelichting te geven
op mijn ambities op het terrein van arbeid en onderwijs. Om te beginnen wil
ik zeggen dat ik een goede aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt misschien
niet het belangrijkste thema vind, maar wel heel belangrijk. Een kenniseconomie
draait uiteindelijk op de beschikbaarheid van goed opgeleide mensen. Ik zet
graag uiteen wat wij al doen om de vragen over de tekorten aan hoger opgeleiden
te beantwoorden. Er is natuurlijk ook aandacht voor lager opgeleiden, voor
wie ik samen met mijn collega Hermans wat onderneem.Die tekorten zijn een groter probleem aan het worden. Wij moeten dit niet
overdrijven, want zij komen niet in alle sectoren voor, maar je ziet wel dat
de spanning aan het toenemen is. In elk geval klagen ondernemers steen en
been over personeelstekorten. Ik heb dit onderwerp niet voor niets geagendeerd
in de nota "Ruimte voor industriële vernieuwing".Wat doen wij eraan? In de traditie van de polder heb ik vanaf najaar 1999
de sociale partners zeer nauw betrokken bij de uitwerking van de beleidsagenda
van de industriebrief. Ik vind zo'n gezamenlijke aanpak heel belangrijk, al
was het maar omdat een flink deel van het probleem uiteindelijk door werkgevers
en werknemers zelf opgelost moet worden. Het is te makkelijk om alleen naar
de overheid te kijken. Het gaat ook over mensen die aan het werk zijn. Zij
kunnen misschien niet meer dezelfde baan behouden, maar zij moeten wel aan
het werk blijven.Wij hebben een werkgroep opgericht om de initiatieven van de sociale partners
en van overheden om knelpunten aan te pakken beter op elkaar af te stemmen.
Wij zien dat er ongelofelijk veel initiatieven zijn, maar bij de implementatie
loopt het wel eens fout. Er gaat ook veel langs elkaar heen. Het gaat om afstemmen
en zo nodig versnellen van al deze activiteiten, of zij nu van de sociale
partners zijn, van de rijksoverheid of van de gemeenten. Wij moeten door deze
afstemming zorgen dat één en één meer dan twee
kan zijn. Ik heb het afgelopen jaar samen met collega Hermans de Taskforce
ICT ingesteld om het tekort aan gekwalificeerde arbeidskrachten in de IT-sfeer
aan te pakken. Het gaat immers niet alleen om de sector zelf, want binnen
elk bedrijf zijn op dat terrein specialisten nodig. De sector moet zich natuurlijk
ook sterk maken voor structurele oplossingen. Met OCW, maar ook met SZW werken
wij er heel hard aan om ervoor te zorgen dat dit gaat lukken. Op dit moment
werk ik aan drie arbeidsradars voor de volgende beroepsgroepen: lassers, bouwkundige
en civiele ingenieurs en docenten techniek. Die groepen hebben wij gekozen,
omdat men op die terreinen door het tekort aan arbeidskrachten nauwelijks
meer aan het opleiden van mensen toekomt. Dat is heel slecht, want ik ben
het ermee eens dat techniek heel belangrijk is. Ook voor die groepen moeten
wij creatieve oplossingen vinden om het vele werk dat verricht moet worden,
niet te laten stagneren.In dat kader noem ik de Stichting Axis, die zich richt op tekorten in
de bètaberoepen en technische beroepen. Er zijn heel veel projecten
gestart die met name bedoeld zijn om de instroom in het bètaonderwijs
en het technisch onderwijs te verbeteren. Daarbij besteden wij ook heel veel
aandacht aan kinderen, met name in het middelbaar onderwijs, want daar moet
het uiteindelijk uit voortkomen.Samen met OCW, SZW en de sociale partners werk ik overigens ook aan de
totstandkoming van een scholingsimpuls. Investeren in scholing van mensen
die al aan het werk zijn, is broodnodig. Wij redden het niet alleen met aandacht
voor de jongeren die uit de schoolbanken komen. Tegen de heer Doesburg zeg
ik overigens dat ik daarbij zeker ook aandacht besteed aan de lager opgeleiden,
mits zij beschikken over het niveau van een startkwalificatie; anders zou
er immers sprake zijn van een doublure van iets waar SZW en OCW al gezamenlijk
aan werken. Op 26 april organiseren wij hierover een grote conferentie met
de sociale partners. Meer specifiek werkt Economische Zaken samen met SZW
aan een scholings- en employability-impuls. De krapte op de arbeidsmarkt biedt
op zich natuurlijk veel kansen, bijvoorbeeld voor mensen die gedeeltelijk
arbeidsongeschikt zijn. Die kansen moeten wij proberen te pakken om de mensen
die nu nog aan de kant staan, weer echt aan de slag te krijgen. Het kabinet
heeft een groot aantal initiatieven genomen om de drempels voor het in dienst
nemen van arbeidsgehandicapten te verlagen. De Wet REA biedt de nodige subsidies
om arbeidsplaatsen aan te passen aan arbeidsgehandicapten. Ook is een groot
aantal maatregelen genomen om het financiële risico voor de werkgever
bij ziekte of hernieuwde arbeidsongeschiktheid van het in dienst nemen
van gedeeltelijk arbeidsongeschikten te verminderen.Wij gaan er natuurlijk ook van uit dat het vrijgeven van de markt voor
de inkoop van bemiddelingstrajecten voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten
nieuwe perspectieven kan opleveren. Een heel goed werkende arbeidsmarkt is
absoluut een belangrijke steunpilaar voor een sterke economie. Het is ook
heel belangrijk om het beroep op de sociale zekerheid structureel terug te
dringen.De heer Van den Berg heeft gevraagd naar de psychische overbelasting van
mensen en de daardoor ontstane grote instroom van met name jonge mensen in
de WAO. Staatssecretaris Hoogervorst en minister Borst hebben onlangs een
commissie geïnstalleerd die gaat werken aan een aanpak voor het probleem
van de psychische arbeidsongeschiktheid. Dat is een lastig en eigenlijk ook
onaanvaardbaar probleem, dat moet worden opgelost. Het is immers te gek dat
mensen op die leeftijd heel vaak structureel uit de arbeidsmarkt stromen.De heer Hofstede heeft mij gevraagd waarom ik het Stimulus-programma niet
vaker toepas. Als hij daarmee doelt op een veelvuldige toepassing van die
financieringsconstructie, zijn er twee randvoorwaarden. Allereerst moet het
initiatief om de krachten goed te bundelen, van onderop komen. Dat is namelijk
in Noord-Brabant gebeurd, want daar kwam het initiatief vanuit de regio. Ten
tweede is de bij het Stimulus-programma aan de orde zijnde inzet van co-financieringsmiddelen
alleen mogelijk in de door Brussel erkende doelstellingsgebieden. Dat kan
dus niet overal. Als de heer Hofstede echter doelt op de vorm, de creativiteit
in de projecten en de aanpak, kunnen wij vaststellen dat het Stimulus-programma
ook heeft geleid tot nieuwe concepten om de problematiek van het onderwijs
en de arbeidsmarkt aan te pakken. Een heel belangrijk inzicht dat het programma
heeft opgeleverd, is dat bij het zoeken naar oplossingen niet alleen naar
het onderwijs mag worden gekeken, maar dat ook maatregelen onderzocht moeten
worden met betrekking tot de uitstroom van werknemers naar de VUT en de WAO,
de stille reserves en de mogelijkheden voor verhoging van de productiviteit
van de onderneming via outsourcing of IT. Zo'n samenhangende aanpak is mijns
inziens veel effectiever dan bijvoorbeeld het verbeteren van het imago van
een beroepsgroep, terwijl tegelijkertijd 55-plussers massaal uitstromen. Die
filosofie van het Stimulusprogramma is overigens voor mij ook richtinggevend
geweest bij de vormgeving van de eerste drie Arbeidsradarprojecten, waarover
ik zeer binnenkort de Tweede Kamer zal berichten. Ik ben al met al erg blij
dat ik het parlement in april uitgebreid zal kunnen informeren over mijn beleid
ten aanzien van scholing en arbeidsmarkt.Voorzitter! Ik kom toe aan het beleidsonderdeel kennis en innovatie. Uit
de concurrentietoets blijkt dat Nederland niet het enige land is waar grote
groepen al lange tijd inactief zijn. In Europa doet het zich op vrij grote
schaal voor. Wat dit betreft schort het bij ons toch een beetje aan aanpassingsvermogen
en flexibiliteit. Op microschaal beginnen wij het iets beter te doen in vergelijking
met onze Europese concurrenten of collega's, maar gemiddeld genomen doet Europa
het slechter dan bijvoorbeeld de VS. Europa heeft een goed opgeleide beroepsbevolking
en een goede onderzoeksinfrastructuur, maar wij benutten veel mogelijkheden
onvoldoende. Ik ben ervan overtuigd dat in de 21ste eeuw het innovatieve vermogen
van landen in toenemende mate onze concurrentiekracht en daarmee ook de ontwikkeling
van de welvaart zal bepalen. Wij lopen daar helaas tot nu toe niet in voorop.Als je spreekt over de vergroting van het concurrentievermogen, is de
IT-revolutie het eerste wat in het oog springt. De internationalisering en
de informatisering hebben grote veranderingen in gang gezet en in dit verband
zijn er allerlei typeringen gelanceerd: globalisering, kenniseconomie, diensteneconomie,
netwerkeconomie, informatie-economie en nieuwe economie. Ik vind de waarde
van dergelijke containerbegrippen voor concreet beleid slechts betrekkelijk.
Aan de ene kant kan zo'n begrip ons helpen om ontwikkelingen op de politieke
agenda te zetten, maar aan de andere kant wordt er niet erg veel helderheid
gecreëerd omdat dat begrip niet overal op dezelfde manier wordt ingevuld.
Ik verwijs hiervoor naar de discussie over de nieuwe economie in de Nederlandse
kranten die nogal afwijkt van die in sommige buitenlandse kranten. Ik ben
nadrukkelijk van mening dat er iets heel wezenlijks aan de hand is. De economie
verandert razendsnel; in ieder geval is het tempo nog nooit zo hoog geweest.
De heer Doesburg vroeg mij naar de ontwikkeling van de Nederlandse economie
en de heer Hofstede vond dat wij überhaupt geen visie hebben op dit terrein.
Dat laatste meen ik te moeten tegenspreken.Voorzitter! Ik geloof in een nieuw groeiperspectief. Volgens mij zijn
er inderdaad mogelijkheden om extra groei te incasseren. Ik zie goede mogelijkheden
voor een economie die zich van binnenuit vernieuwt en waar de in het oog springende
productiviteitsverbeteringen niet beperkt blijven tot de IT-sector. Tot nu
toe doet de productiviteitsstijging zich vooral voor in die sector voor. Dat
beïnvloedt natuurlijk het gemiddelde, maar bij de traditionele bedrijven
zien wij dat veel minder. Het lijkt erop dat die productiviteitsstijging zich
in de VS zo langzamerhand ook in de traditionele sectoren gaat voordoen.Ik geloof overigens niet in een automatische economisch groei. Wij moeten
ons bepaald niet rijk rekenen en zullen er hard aan moeten blijven trekken
om het voor elkaar te krijgen. Wij moeten zeker geen voorschot nemen of achterover
leunen in de hoop dat de IT-voordelen als een soort gratis internetpakketje
naar ons toekomen. Er is niet alleen een nationale, maar vooral ook een Europese
dimensie in het geding die uit twee kernelementen bestaat. Het eerste betreft
de kenniseconomie, waarbij wij ons niet alleen op de penetratie van IT moeten
richten, maar ook op belendende beleidsterreinen als het kennisniveau van
onze bevolking en de innovatieve kracht van onze bedrijven. Het tweede element
betreft de ordening van de economie. De verhouding tussen markt en overheid
moet van dien aard zijn dat zij nieuwe ontwikkelingen stimuleert en niet tegenhoudt.
Innovatie en marktwerking behoren mijns inziens dan ook bovenaan onze beleidsagenda
te staan. Daar moet Nederland in Europa een voortrekkersrol bij spelen, soms
graag samen met andere landen, want alleen kom je natuurlijk niet zo ver.
Ik houd met de heer Terlouw absoluut niet van het woord "gidsland",
maar met een variant en min of meer als een grapje heb ik gezegd: spitsland
is een mooie naam. Spitsland in de betekenis van voorhoedespeler, voortrekker
en, waar mogelijk, initiator van vernieuwing.Natuurlijk proberen wij de concurrentie voor te blijven. Op dit moment
zijn wij daartoe absoluut nog onvoldoende toegerust. Daarom zie ik ook wel
de volgende speerpunten. Allereerst een krachtige aanpak en een versterking
van de concurrentiekracht van Nederland in Europees verband. Hoe dynamischer
en innovatiever de Europese markt is, des te beter dat ook voor Nederland
is. Een Europese kenniseconomie door het wegwerken van allerlei belemmeringen
voor een echte interne kennis-, arbeids-, product- en dienstenmarkt. In eigen
huis, dus Nederland, het orde op zaken stellen waar dat nog niet gebeurd is
om te bereiken dat wij ons kennispotentieel ook echt goed gaan gebruiken.Daarom was ik ook heel blij dat het Portugees Voorzitterschap op 23 en
24 maart aanstaande een bijzondere Europese Raad organiseert met de ondertitel:
naar een Europa van innovatie en kennis. Dat is heel belangrijk. Wat de Europese
agenda betreft, verwijs ik graag naar de 16 actiepunten die wij in het kabinetsstandpunt
hebben opgenomen dat ten behoeve van die raad is gemaakt. Ik zie daar overigens
ook een heel belangrijke taak weggelegd voor alle ministers van Economische
Zaken in Europa. Dat is de reden dat ik samen met het Portugees Voorzitterschap
een ministeriele conferentie over kennis, innovatie en concurrentievermogen
organiseer op 10 maart aanstaande in Noordwijk. Dat is niet om weer eens gezellig
met elkaar te praten, maar om te kijken hoe wij heel concrete actiepunten
ten behoeve van de Lissabon Raad kunnen formuleren.Het is misschien wel goed om even te schetsen welke rol ik voor de Europese
ministers van Economische Zaken zie weggelegd. U heeft overal kunnen lezen
dat de primaire rol voor Economische Zaken wat mij betreft er een is van aanjager
van vernieuwing in een heel snel veranderende omgeving. Dat doen wij niet
door het verstrekken van grootschalige specifieke subsidies, dus geen nieuwe
Europese fondsen, al was het maar omdat het zo eindeloos lang duurt voordat
daarmee het beoogde doel wordt bereikt. Waar wij fondsen hebben, zoals het
Zesde Kaderprogramma, is het wel de bedoeling om die efficiënter en effectiever
in te zetten. Wij voeren ook zeker geen macro-sturingsbeleid – ik zeg
dat maar in de richting van de heer Pitstra – en leggen ook geen blauwdrukken
aan de economie op. Het gaat erom dat wij zoveel mogelijk voorwaarden scheppen
die uitlokken tot vernieuwing, beleid dat inzet op de structuur van de economie
en daarmee is de beleidscontext dus ook een hele brede. Ik heb er geen enkele
behoefte aan om een bepaald model te kopiëren of het nu het Rijnlandse,
het Middellandse Zee- of het Angelsaksische model is, ik denk dat wij per
saldo een aantal heel eigenzinnige en eigen kenmerken hebben. Wij moeten proberen
daarvan het goede te behouden en lessen te trekken uit waar anderen het beter
doen, al was het maar omdat elk model zich uiteindelijk weer eens in zijn
tegenbeeld keert. U herinnert zich ongetwijfeld nog het begin van de tachtiger
jaren toen het Dutch model toch als een toonbeeld van eurosclerose in de etalage
stond. Nu zijn er weinig goeroes die het Japanse model boven het Nederlandse
poldermodel aanprijzen. De dynamiek van de economie in de 21ste eeuw leent
zich er mijns inziens niet voor om een model te omarmen.Naast het delen van die uitgangspunten moeten wij ook de belemmeringen
voor onze groeipotenties wegnemen. Met "ons" bedoel ik weer "ons Europeanen",
zoals bijvoorbeeld betoogd in de concurrentietoets, maar ook in de industriebrief.
Doen wij dat niet, dan zakt Europa verder af en komt het echt niet mee in
de 21ste eeuw. Als je kijkt naar de indicaties daarvoor op het terrein van
IT, dan blijkt bijvoorbeeld uit de benchmarkstudie van BOOZ Allen Hamilton,
die wij 10 maart zullen presenteren en waaraan op dit moment de laatste hand
wordt gelegd, dat wij bepaald geen voorsprong hebben en op een groot aantal
terreinen rond IT een grote achterstand hebben in te halen. Het opvallende
is dat in 1997 onder leiding van mijn voorganger diezelfde actie is ondernomen.
Er is te weinig mee gebeurd. Het is in een la gelegd en wij hebben er geen
beleidsconclusies uit getrokken. Ik denk dat de Noordwijk-conferentie ons
een kans geeft dat ding niet weer in de la te laten verdwijnen, maar het een
vervolg te geven in Lissabon, daarna nog een keer in Lissabon en nog eens
in Feira. Daarna mogen de Fransen het overnemen. Het moet wel op de agenda
blijven staan. Focussen dus op een Europese kenniseconomie met een heel goed
innovatieklimaat en een aantal barrières voor ondernemerschap, arbeidsmobiliteit
en kennisuitwisseling wegnemen. Nogmaals, de groei kunnen wij niet alleen
met behulp van het internet aanwakkeren. Het gaat er uiteindelijk om een groot
aantal structurele hervormingen voor elkaar te krijgen en veel beter gebruik
te maken van potentiële arbeidskrachten. Het geldt Europees wijd.Voorzitter! Ik kom te spreken over de nationale kennis- en innovatieagenda.
Wij voeren de laatste jaren – sinds de grote omslag in het industriebeleid –
in toenemende mate een echt generiek industrie- en dienstenbeleid. Mijn beleid
is inderdaad gericht op industrie en diensten. Ik ben het eens met de heer
Terlouw, dat je er alleen met een diensteneconomie niet komt. Veel diensten
zijn een afgeleide van de industrie en ze versterken elkaar. Ze zijn ook zeer
met elkaar verweven. Wij kunnen het niet meer uit elkaar halen. Vroeger deed
je verschillende dingen voor de diensten en voor de industrie. Ze zijn zeer
met elkaar vervlochten. Wij maken ook geen onderscheid tussen sectoren, bedrijfsgrootte
en technologie. Ik hecht heel veel waarde aan het generieke bedrijfsgerichte
technologie-instrumentarium, zoals de WBSO. Alleen technologieën die
overduidelijk een uitstraling hebben naar de hele economie of die belangrijk
zijn voor het oplossen van maatschappelijke problemen krijgen wel enige specifieke
aandacht, zeker als wij zien dat wij het daar minder goed doen dan elders.
Ik denk aan informatietechnologie en biotechnologie. De heer Hofstede dacht
dat ik alleen maar aan gentechnologie iets deed. Dat is niet het geval. Het
gaat om biotechnologie in de breedte, juist om dat verder te stimuleren, omdat
wij verwachten dat het heel belangrijk zal zijn in deze eeuw. Ik denk verder
aan milieutechnologie en energietechnologie. De Nederlandse economie profiteert ook – ik constateer dat met veel
vreugde – van onze publieke kennisinfrastructuur. Het niveau van ons
wetenschappelijk onderzoek is al jaren zeer hoog. Wij hebben de Nobelprijs
niet voor niets gekregen. Wij doen er echter economisch te weinig mee. Ik
denk in het bijzonder aan het publieke wetenschappelijk onderzoek. Ik heb
een aantal redelijk succesvolle instrumenten die de brug kunnen slaan: de
IOP's, de TTI's, de TSW. Als ik mogelijkheden zie om mijn inzet op dat punt
verder te versterken zal ik dat zeker niet nalaten. Tot de heer Hofstede zeg
ik dat in Nederland 70% van de niet-universitaire publieke research-instellingen,
met name TNO en GTI's, door de overheid wordt gefinancierd. In de meeste andere
Europese landen is dat een stuk hoger. Het relatief lage aandeel van overheidsfinanciering
van die instellingen in Nederland is het gevolg – gelukkig maar –
van de absolute stijging van de bedrijfsfinanciering en niet door de afname
van de overheidsfinanciering. Ik vind dat een teken van succes van het beleid.
Wij hebben heel consequent gewerkt aan vergroting van de marktgerichtheid
van die instituten.Ik ben het zeer eens met de heer Van den Berg: er zijn nog steeds te weinig
mensen die een eigen bedrijf beginnen. Dat is niet alleen een Nederlands probleem.
Het is heel Europees. Wij zijn meer gewend om werknemer, ambtenaar of leraar
te worden. Dat zit ons meer tussen de oren dan het nemen van een risico om
een eigen bedrijf te beginnen. Ik zie overigens met enig genoegen bij de nieuwste
generatie studenten een verandering van cultuur. Een aantal hoogleraren vertelden
mij dat. Het beleid begint vruchten af te werpen. Wij doen daarvoor ons uiterste
best. Goede mensen uit het bedrijfsleven worden bijvoorbeeld richting universiteit
en hogeschool gestuurd om een beetje reclame te maken. Technostarters zijn
wat mij betreft de spelers van de toekomst, daarvoor heb ik een initiatief
gestart. Het krijgen van starters in de biotechnologie is natuurlijk het doel
van het actieplan life sciences. Dat plan is er met name op gericht, ervoor
te zorgen dat er meer nieuwe biotech-bedrijven per jaar komen. Het is aardig
dat journalisten vaak een grote impact hebben. De heer Kalfshoven, die ik
maar eens keer rechtstreeks aanspreek, zei in de Volkskrant: het is toch niet
zoveel geld. Ik kan melden dat wij van mening zijn dat het genoeg geld is.
Wij gaan geen subsidies verlenen, zoals in België is gebeurd. Dat moeten
de Belgen vooral zelf weten, maar ik denk dat het niet het effectiefste middel
is. Wij proberen marktconform, zeg maar daar waar de knelpunten zich bij die
bedrijven voordoen, in de sfeer van de kapitaalverschaffing iets te doen en
dan zodanig dat wij aan het eind van de rit er liefst wat aan overhouden.
Wij worden gewoon deelnemer in het project. Wij weten dat, als de overheid
dat doet, de kans dat anderen eraan meedoen alleen maar groter wordt. Ik hoop
dat wij ook in het kader van life sciences de dag bereiken dat in de krant
vermeld staat dat het vermaledijde staatsbedrijf zich er nog steeds mee bemoeit.
Dat is prima. Overigens bereiken wij als onze doelen gehaald worden, waar
het platform zeer enthousiast over is, dat wij meer starters krijgen dan in
België met dat vele geld. Het gaat niet zozeer om de hoeveelheid geld
maar om de wijze waarop je het doet.Ik heb de ambitie om in den brede een veel beter klimaat voor technostarters
te creëren. Wij komen tot een verbreding wat de initiatieven betreft.
Wij zijn bezig met het oprichten van een technostartersplatform. In dat kader
proberen wij goede mensen uit het bedrijfsleven bij elkaar te krijgen om de
rol van middelaar, makelaar en kennisoverdrager ten behoeve van jonge mensen
te kunnen spelen. Wij bezien met het bedrijfsleven hoe wij dit kunnen doen.Belangrijk is dat het onderschap begint in het onderwijs. De minister
van OCW en de staatssecretaris zullen binnenkort samen de commissie ondernemerschap
en onderwijs in het leven roepen. In het kader daarvan willen wij bezien hoe
wij in het onderwijs de mensen beter kunnen voorbereiden op het ondernemerschap.
Er zijn al een paar goede voorbeelden van, maar nog lang niet in den brede.Het derde actiepunt betreft het bevorderen van facility sharing. Hoe vaak
komt het nog niet voor dat bepaalde onderzoeksapparatuur zowel bij universiteiten
als bij bedrijven slechts een heel beperkt deel van de tijd gebruikt wordt?
Wij bekijken samen met het bedrijfsleven en het ministerie van OCW of er mogelijkheden
zijn om het delen van die faciliteiten te kunnen verbeteren. Bovendien gaan
wij een poging doen om de regionale en lokale projecten voor technostarters
echt te bundelen. Het blijkt dat ook in dat opzicht het aanbod veel te versnipperd
is en dat de projecten vaak heel kleinschalig zijn. Wij gaan via een regionale
tenderregeling in overleg met het IPO proberen de regio's aan te zetten tot
een integrale aanpak van ook hun technostartersbeleid. Als gezegd wordt dat
een en ander meer decentraal moet, ben ik het daarmee wel eens, maar er moet
nog wel wat gebeuren om dat op gang te krijgen. Overigens zijn wij wat facility
sharing betreft bezig om samen met het bedrijfsleven en OCW een echt actieplan
uit te werken. Ik denk dat dit een heel mooi voorbeeld is van de manier waarop
wij de innovatiekracht van grote bedrijven en starters elkaar kunnen laten
versterken. Om het vernieuwingsvermogen van de Nederlandse economie te vergroten,
hebben wij de innovatiekracht en het ondernemerschap van kleine en ook van
grote bedrijven zeer nodig.Voorzitter! Daarnaast moet beter gebruik worden gemaakt van bestaande
kennis. Kennisdiffusie is voor de innovatiekracht van kleine en ook middelgrote
ondernemingen absoluut cruciaal. Wat doen wij in dat opzicht? Allereerst doen
wij aan kennisverspreiding. Het belangrijkste doel van de stroomlijningsoperatie
is het vergroten van de toegankelijkheid en de eenvoud van de regelingen.
Daarmee willen wij juist in het kader van de kennisverspreiding een belangrijker
rol gaan spelen. Dat moet meer en meer ook door het midden- en kleinbedrijf
gebeuren. De zeven regelingen die wij op dit moment hebben, brengen wij terug
tot twee. Bij de volgende begroting krijgt de Kamer daar de uitkomsten van.
Het is een lastig proces, waar Brussel af en toe ook een rol in speelt, maar
daar komen wij uit. Wij starten overigens binnenkort een heel grote voorlichtingscampagne,
bedoeld om met name managers in het midden- en kleinbedrijf te attenderen
op de mogelijkheden van IT. Het komt mij nog te vaak voor dat zij denken dat
hun secretaresse alles wel kan doen. Terwijl het moeilijk is om van je werknemers
aan te nemen dat iets belangrijk is, op het moment dat wij zelf niet weten
hoe het werkt. Wij onderzoeken op dit moment ook hoe de ontwikkelde
kennis binnen ons instrumentarium beter kan worden overgedragen aan het MKB.
Wij hebben heel kennis opgedaan via de IOP's, de STW en de TTI's. Wij merken
dat daarvan te veel op de plank blijft liggen. Dat moet beter.De heer Doesburg heeft gevraagd hoe het zit met de ICES-gelden. Hij vroeg
waarom wensen en mogelijkheden in andere delen dan West-Nederland buiten beschouwing
zijn gelaten bij de afweging. Ik heb echter niet de indruk dat het zo gegaan
is. Maar misschien heb ik iets gemist. Het investeringspakket van het kabinet
is een samenhangend pakket, met maatregelen die de nationale economische structuur
moeten bevorderen. Daartoe hebben wij in de vorige kabinetsperiode een aantal
uitdagingen geformuleerd, op de terreinen van bereikbaarheid, vitaliteit van
de steden, milieubeleid, ruimtedruk en ruimtelijke kwaliteit en kennisinfrastructuur.
Daarop hebben wij een integrale afweging losgelaten. Daarbij is gekeken naar
de bijdrage aan het oplossen van de gesignaleerde knelpunten. Er is niet gekeken
naar de spreiding over de verschillende gebieden in Nederland. Het is immers
niet de bedoeling om met deze gelden regionaal beleid te voeren. Een deel
van de investeringen slaat dan ook gewoon neer in het westen van Nederland.
Daar is ook niks mis mee. Maar een ander deel slaat wel degelijk neer in andere
delen van het land. Dat is bepaald niet onaanzienlijk. Het noorden is al genoemd.
Over de sommetjes van de heer Doesburg valt nog wel het een en ander op te
merken, maar ik neem aan dat de staatssecretaris dat doet. Als het over bereikbaarheid
gaat, is ook de rest van het land bepaald niet ontzien. Er is behoorlijk veel
geld voor gereserveerd. Maar ook de investeringen in de kennisinfrastructuur
zijn bepaald niet alleen in het westen van het land gedaan. Ik ben het ermee
eens dat, waar goede dingen gebeuren, je die goede dingen moet ondersteunen.De heer Doesburg vroeg ook een reactie op de volgende stelling: als de
ICES-middelen optimaal geïnvesteerd worden, dus op plaatsen waar het
rendement in termen van economische ontwikkeling het grootst is, zou het Nederlandse
BNP in 2005 2 à 3% hoger liggen dan nu. Dat is absoluut geen goede
stelling, want het ICES-investeringspakket is niet alleen geselecteerd op
basis van economisch rendement. Dan mag je het dus niet zo stellen. Wij hebben
een aantal nationale uitdagingen geformuleerd om onze ruimtelijke economische
structuur te versterken. Op basis van die uitdagingen is het investeringspakket
samengesteld. Nationale uitdagingen zijn natuurlijk niet altijd hetzelfde
als economische activiteiten met het hoogste rendement. En overigens –
maar dat als grapje er achteraan – had ik de fractie van de heer Doesburg
nog wel eens willen horen, als wij een puur economische invalshoek hadden
gekozen. Ik heb het gevoel dat ik daar de Tweede Kamer niet mee zou zijn doorgekomen.
Ik denk dat het ook iets te eenvoudig is om het zo te formuleren.Ik kom nu bij de eerste van een aantal vragen rond de Mededingingswet.
Ik begin met de vragen die de heer Van den Berg hierover heeft gesteld. Hoe
om te gaan met research en development in relatie tot de Mededingingswet,
vroeg hij. Samenwerking in onderzoek en ontwikkeling mag. Daar geldt een vrijstellingsverordening
van Brussel voor, die ook doorwerkt in de Nederlandse wetgeving. Er zijn echter
wel grenzen aan. Alleen maar uit monden van vertegenwoordigers van koepels
van bedrijven hoor ik ontzettend vaak dat dat allemaal niet mag. Ik heb echter
nog nooit een concrete klacht gezien. Ik vraag er elke keer om, maar zo'n
klacht wordt mij niet aangeleverd. Er is een observatie, een soort idee dat
het zo is, maar het is bepaald niet aan de orde. Er zijn overigens wel grenzen.
Het mag natuurlijk niet gebruikt worden om onder het mom van onderzoek en
ontwikkeling bijvoorbeeld prijs- of marktwerkingsafspraken te maken. Daar
zit precies de grens van de vrijstelling. Het gaat dus om de precompetitieve
fase. Daarin mag men – en moet men, zou ik zeggen – volop samenwerken.Voorzitter! De heer Hofstede heeft gevraagd hoe groot het totale EZ-budget
voor het stimuleren van R&D is. Het totale budget voor het industrie-
en dienstenbeleid bedraagt met verplichtingen voor het jaar 2000 ruim 1,6
mld. Met onze instrumenten wordt de private R&D gestimuleerd. Het budget
voor de bedrijfsgerichte technologieregelingen is voor 2000 ruim 1,4 mld.
De verplichtingen zijn ongeveer 87% van het totale budget; overigens, inclusief
de WBSO. Ik vermoed dat de heer Hofstede graag zou zien dat dit niet een instrument
van EZ was. Dat is het natuurlijk wel. Alleen, ik mag op mijn begroting niet
een fiscale regeling opnemen, maar het gaat hierbij absoluut om een beleidsinstrument
van EZ. Al deze regelingen zijn overigens gericht op het bevorderen van R&D-investeringen
door bedrijven. Ik noem ze achtereenvolgens met de bijbehorende bedragen.
Voor WBSO gold vorig jaar 665 mln. Dit jaar is het budget iets hoger. Voor
TOK is 80 mln. uitgetrokken, voor BTS 30 mln. per tender, voor BIT 32 mln.,
EET 50 mln., HMKB 12,5 mln., KREDO 20 mln., MPO 5 mln. en SMO 4,5 mln. Deze
bedragen zijn te vinden in de begroting.De heer Hofstede heeft voorts gevraagd of ik wil reageren op het advies
van de Raad voor verkeer en waterstaat: "Nederland let op uw saeck". We hebben
daarover nog niet een standpunt ingenomen. Het advies is aan het hele kabinet
gericht. Wel wil ik zeggen, dat ik het niet voor de hand vind liggen, dat
de overheid grootscheeps investeert in telecominfrastructuur. Er moet meer
dan voldoende privaat kapitaal beschikbaar zijn voor dat soort investeringen.
De overheid moet zich concentreren op het scheppen van de juiste randvoorwaarden.
Denk aan de vijf pijlers die in de nota De digitale delta zijn genoemd. Als
die op orde zijn, kan Nederland zijn goede positie op dit terrein behouden
en versterken. Dat wil niet zeggen dat ik niet enthousiast ben over dit soort
projecten. De vraag is echter of het voor de hand ligt dat de daarbij door
de raad genoemde bedragen allemaal door de overheid worden verstrekt. Hierover
komen wij echter, natuurlijk onder aanvoering van de staatssecretaris van
Verkeer en Waterstaat, nog te spreken.De heer Hofstede heeft ook verder gevraagd hoe het zit met de KSG. Ik
kan hier natuurlijk niet ingaan op vertrouwelijke bedrijfsdossiers. In de
kranten heeft iets gestaan en met de Tweede Kamer heb ik hierover heel regelmatig
overleg achter gesloten deuren. Vorige week heb ik inderdaad richting de pers
gecommuniceerd, dat ik hoop dat deze week een letter of intent kan worden
ondertekend. Mij heeft niet het bericht van de Kamer bereikt, dat zij daartegen
is. Ik ga er dan ook van uit, dat dit nu kan. In die LOI zijn
de uitgangspunten voor de onderhandelingen over de verkoop van het aandelenpakket
van de overheid in De Schelde vastgelegd. Voordat we daadwerkelijk tot een
contract komen, zal Damen eerst nog een boekenonderzoek bij De Schelde doen.
Voor de voorzichtigheid zeg ik maar, dat dit enkele maanden gaat duren en
dat het bepaald niet een gelopen race is. Dat zeg ik overal. In de kranten
lees ik iets te veel dat het bedrijf al verkocht is. Was het maar zo. Dat
duurt nog minstens een aantal maanden. Eerverleden jaar november dacht ik
dat in februari de letter of intent zou kunnen worden getekend. Dat is echter
een jaar later gebeurd. Dat maakt mij enigszins voorzichtig met het aangeven
van de termijn waarbinnen de deal al dan niet rond zal zijn. Ik kan dat niet
overzien. Het zou een stuk eenvoudiger zijn als er meer partijen op de markt
waren. Dan konden we elkaar een beetje opjagen. Met één partij
is dat absoluut niet aan de orde.Voorzitter! Over life sciences heb ik eigenlijk al genoeg gezegd. Het
gaat hierbij niet over genetische modificatie, maar over biotechnologie. Wel
wil ik nu kwijt, dat ik dit een buitengewoon belangrijk onderwerp vind. Of
het nu gaat om voedseltechnologie, de farmaceutica of de diagnostica, het
blijkt van uitermate groot belang te zijn dat Nederland niet geheel zijn positie
op de markt misloopt. Wij hebben in het verleden een heel goede naam op het
terrein van biotechnologie opgebouwd. Misschien hebben wij daardoor wel wat
last gehad van de wet van de remmende voorsprong. In elk geval zien wij dat
andere landen ons met grote stappen aan het inhalen zijn. Vandaar dit plannetje.
Ik zeg "plannetje", want 100 mln. over vijf jaar is ook weer geen wereldschokkend
bedrag. Wij hopen dat het net voldoende is om de extra vaart er weer in te
krijgen.Ik kom op het onderwerp marktwerking. De Kamer wil nog niet over de notitie
spreken. Dat is haar goed recht, want de notitie is pas dit weekend verschenen.
Ik verheug mij zeer op een zeer uitgebreide discussie, ook in deze Kamer,
over deze prachtige nota.Het stemt mij tevreden dat wij het eens zijn over het doel van marktwerking
en liberalisering. Wat mij betreft is het uiteindelijke doel uitsluitend en
alleen het bevorderen van welvaart voor de burgers van Nederland. Daar gaat
het om. In het betoog van de heer Pitstra hoorde ik daar niets over. Maar
goed, wij verschillen hierover al heel lang van mening en dat zal ook wel
zo blijven. Bij marktwerking en liberalisering gaat het natuurlijk om maatwerk.
Wij zoeken naar mogelijkheden om ruimte te bieden voor vernieuwing, voor lagere
prijzen en vernieuwde producten en diensten voor de burger. Het is zonde om
onnodig veel geld te steken in de overhead. Ik vind het ook onze taak om ervoor
te zorgen dat de burgers voor zo min mogelijk overheidsgeld tegen een zo hoog
mogelijke kwaliteit producten en diensten krijgen.Uiteindelijk gaat het om de vraag of wij onze maatschappelijke doelstellingen
op een goede manier vorm gegeven hebben. Wij zetten onze maatschappelijke
doelstellingen en publieke belangen niet overboord. Integendeel, zo zou ik
zeggen. Wij stellen ons zelf de vraag of de rol van de overheid en de particuliere
sector de juiste zijn. En dus is marktwerking altijd maatwerk. Wij formuleren
de voorwaarden voor een hogere kwaliteit van de producten en diensten tegen
lagere prijzen en met meer keuzevrijheid. Ik zeg het elke keer weer: de toetssteen
is of de burger of het bedrijf – dat is ook een "burger" – er
uiteindelijk beter van wordt.Wij moeten bij elk afzonderlijk project uitleggen wat wij doen. Daarbij
moeten wij aangeven wat de visie achter onze handelwijze is. Er ontstaat absoluut
geen wildwest doordat wij allerlei regels afschaffen. Integendeel, meer concurrentie
vraagt heel vaak nieuwe en heldere regels. Laat één ding duidelijk
zijn: de markt is ondergeschikt aan onze rechtsorde. Uiteindelijk bestaat
de markt bij de gratie van een overheid die bijvoorbeeld eigendomsrechten
definieert en handhaaft. De markt is ondergeschikt aan wet- en regelgeving
en wordt beïnvloed door onze normen en waarden. De consument zal ook
baat hebben bij het beleid. Voor hem of haar zullen de keuzemogelijkheden
uiteindelijk toenemen en de prijs-kwaliteitsverhouding beter worden. Het wordt
dezelfde kwaliteit voor een lagere prijs of een hogere kwaliteit voor hetzelfde
geld. Blootgesteld zijn aan concurrentie brengt toch heel vaak het beste naar
boven, ook in bedrijven die van origine van de overheid waren. Als de telecommarkt
nog steeds een monopoliemarkt zou zijn, zou de innovatie daar zo snel niet
zijn gegaan. Ik ben ervan overtuigd dat wij echt moeten doorzetten met het
beleid gericht op liberalisering en privatisering. Uit vergelijkende macrostudies
blijkt dat landen met een stevige concurrentie ook op dit terrein 1% per jaar
harder groeien. Voor Nederland komt dat per kabinetsperiode neer op 30 mld.
en 200.000 banen. De Nederlandse economie is een open economie en groeiende
internationalisering en informatisering vraagt om zo'n sterke competitieve
economie.Er wordt gelukkig veel over gediscussieerd. Gezien het belang van het
onderwerp is dat ook terecht. Daarom hebben wij ook die notitie gemaakt. Ik
kan mevrouw Schoondergang overigens geruststellen. Over liberalisering in
andere sectoren, zoals ook in de brief staat, zal de Kamer worden geïnformeerd.
Daar zijn echter veel minder gelijksoortige spelregels aan de orde, hoewel
overigens principieel verder hetzelfde geldt. Het uitgangspunt is altijd dat
de burger er beter van moet worden. Ik wil nog wel even kort stilstaan bij
de vijf stappen die wij hierbij onderscheiden, zonder dat wij nu het hele
debat behoeven te voeren. Om te beginnen, moeten wij eerst vaststellen wat
precies de verantwoordelijkheid van de overheid is voor bijvoorbeeld veiligheid,
gezondheid en landelijke beschikbaarheid van diensten of producten tegen een
redelijke prijs. Ten tweede moeten wij duidelijk voorwaarden formuleren, dus
normen en eisen waaraan bedrijven in de nutssector moeten voldoen. Ter derde
moeten wij regelen dat er toezicht is op de naleving van al die normen en
eisen. Toezicht is de sleutel, want de consument moet gevrijwaard blijven
van bedrijven die hun economische machtspositie misbruiken. Ten vierde moeten
wij prikkels introduceren om optimaal te presteren. Het beste middel in dat
verband is nog altijd concurrentie. Daar zijn overigens wel verschillende
vormen voor.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Mag ik daaruit concluderen dat daaraan ook op al die andere
terreinen waar deze notitie niet over gaat, de door mij gevraagde beleidseffectrapportage
gekoppeld zal worden?Minister Jorritsma-Lebbink:Tja, wat is een beleidseffectrapportage?Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Daarin gaat het om de maatschappelijke effecten van een privatisering.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik heb het nog met geen woord over privatisering gehad. Ik heb alleen
nog maar over liberalisering gesproken. Ik hoop trouwens dat iedereen zijn
best zal doen om die twee begrippen niet door elkaar te halen. Bij de volksgezondheid
valt niets meer te privatiseren, want alles is al privaat. Wij hebben geen
overheidsbedrijven op het terrein van de volksgezondheid. Daar valt op een
aantal terreinen echter wellicht nog wel iets te liberaliseren.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Wij hebben natuurlijk al delen van de gezondheidszorg geprivatiseerd.
Laten wij die discussie echter maar op een ander moment voeren.Minister Jorritsma-Lebbink:Volgens mij is er überhaupt geen één overheidsbedrijf
meer dat gezondheidszorg aanbiedt. Het zijn niet allemaal commerciële
bedrijven, maar dat heb ik ook niet gezegd. Het gaat nu om de vraag of er
nog een overheidsbedrijf is dat gezondheidszorg aanbiedt. Dat is er echter
niet op dat terrein.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Dan wil ik graag mijn vraag opnieuw formuleren. Ik heb gevraagd
of er bij liberalisering van bepaalde onderdelen van beleid een beleidseffectrapportage
gemaakt kan worden om te onderzoeken wat de maatschappelijke effecten zijn
van liberalisering.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik ga ervan uit dat bij elk beleid dat wij formuleren, aangegeven wordt
wat de verwachte effecten zijn. Het zou toch raar zijn, als wij beleid zouden
presenteren zonder dat wij de effecten daarvan zouden aangeven. Eerlijk gezegd,
geloof ik dat het alleen maar de taak en opdracht van de overheid is om ervoor
te zorgen dat beleidswijzigingen, als die worden aangebracht, positieve effecten
hebben voor de burger. Dat is het enige doel. Ik zou tegen elke liberalisering
zijn, als die tot doel had om de burger te benadelen. Dat lijkt mij niet de
juiste instelling.Voorzitter! Als die eerste vier stappen naar tevredenheid zijn gezet,
komt de vijfde en laatste stap. Ik noem deze bewust apart. Dan ga je er namelijk
over praten of je zo'n sector aan private partijen kunt overlaten. Vaak zijn
daar heel goede redenen voor, al is het maar dat een privaat bedrijf vaak
sneller op nieuwe situaties kan inspelen en ook gemakkelijker nieuw kapitaal
kan aantrekken.De heer Terlouw (D66):Voorzitter! Ik begin met een opmerking over de gezondheidszorg. Ik zou
willen dat daar wat meer concurrentie in was. De minister heeft volstrekt
gelijk dat de gezondheidszorg allang geprivatiseerd is, maar concurrentie
is daar hard nodig.De minister zegt steeds dat het om de burger gaat. Daarom wil ik van haar
weten of zij tevreden is, als het gemíddeld beter is voor de burger.
Of zegt de nutsgedachte dat het voor íédere burger beter of
minstens aanvaardbaar moet zijn?Minister Jorritsma-Lebbink:Het laatste is juist. Het moet voor iedere burger aanvaardbaar zijn. Je
kunt natuurlijk nooit garanderen – dat geldt overigens ook voor het
brood en het pakje boter – dat de prijzen voor altijd op alle plekken
gelijk zullen zijn. Als je dat wilt, moet je weer terug naar overheidstarieven.
Op elektriciteitsgebied zijn een paar landen ons voorgegaan. Finland heeft
die sector in één klap geliberaliseerd. Ook in Duitsland en
Engeland is die sector geliberaliseerd. Uit alles blijkt dat de burgers daar
gemiddeld 20% tot 40% tariefsverlaging hebben gekend. Deze is voor een flink
deel veroorzaakt door het feit dat de overheidsbedrijven geen overheidsbedrijven
meer zijn, maar gewoon efficiënt werkende bedrijven. Het is absoluut
waar dat dat werkgelegenheid kost aan die zijde, maar overal blijkt dat dit
ruim gecompenseerd wordt door een veel grotere stimulans aan de zijde van
de afnemers van die bedrijven. Je zult niet altijd bij alles zulke grote voordelen
zien, maar in heel veel gevallen betekent het in elk geval dat je niet zelf
via de telefoon hoeft aan te geven dat je, omdat je gaat verhuizen, weer een
aansluiting wilt, het liefst op de dag dat je in je nieuwe huis trekt. Alleen
dat al – dat blijkt in al die landen – is een stuk beter geworden.
Dat is overigens bij de telecomsector niet anders. Dat hebben wij daar ook
gezien. Het moet per saldo gunstig zijn voor burgers. Het gestelde over het
gemiddelde gaat mij iets te ver. Je moet proberen – dat is meestal ook
in de wet geregeld – om in de sfeer van de universele dienstverlening
vast te leggen dat men leveringszekerheid houdt.De heer Terlouw (D66):Voorzitter! Dat ben ik met de minister eens. Daarom zei ik ook dat het
op zijn minst aanvaardbaar moet zijn voor iedereen. De nutsgedachte houdt
echter in dat er geen mensen tussen wal en schip mogen vallen door de liberalisering.
Het is niet zo gemakkelijk om dat te garanderen. In Engeland levert het in
de watersector helemaal geen voordelen op, eerder nadelen.Minister Jorritsma-Lebbink:Wij weten helaas niet of het al kan in de watersector in Nederland. Ik
denk dat dit nog niet het geval is. Laten wij daar maar beginnen met indirecte
concurrentie, te weten benchmarking. Er zijn echter ook goede voorbeelden,
zoals Duitsland, toch niet het allerberoerdste land qua watervoorziening,
maar ook Frankrijk en niet te vergeten, door de Wereldbank daartoe aangezet,
vrijwel alle ontwikkelingslanden waar uiteindelijk ook een redelijk goede
kwaliteit van het drinkwater op gang is gekomen, niet door overheids- en nutsbedrijven,
maar gewoon via de particuliere sector.Ik wil even een misverstand wegnemen. Ik geloof dat de heer Terlouw denkt
dat, als er marktwerking zou zijn – dat is echter niet het geval, want
benchmarking is een andere vorm – het water vanuit Zeeland naar Groningen
of vanuit Duitsland naar Groningen wordt gestuurd. Dat is bij elektriciteit
ook niet het geval. Bedrijven concurreren namelijk om het volume. Als een
Zeeuws bedrijf iets in Groningen zou verkopen, dan mag dat Zeeuwse bedrijf
meer water in de waterleiding pompen. Het Groningse bedrijf krijgt echter
nog steeds water uit de eigen regio. Het is meer een virtuele handel dan een
feitelijke handel. Het is overigens niet aan de orde, maar om misverstanden
te voorkomen, die afstandsrelatie is er dus niet. Anders zou
je inderdaad kwaliteitsverlies hebben.Ik heb zojuist een mededingingsvraag beantwoord op een oneigenlijk tijdstip.
Ik ga nu verder met de beantwoording van een paar andere vragen. Ik kom eerst
op de NMA. De heer Hofstede vroeg naar de positie van de NMA. Ik ben blij
dat hij over het algemeen tevreden is. Ik kom dadelijk nog terug op de coöperaties.
In de praktijk oordeelt de NMA nu al zelfstandig en onafhankelijk over misbruik
van economische machtsposities en concurrentiebeperkende omstandigheden. Ik
gedraag mij overigens ook als ware de NMA al een ZBO. Dat is ook de reden
waarom ik de juridische situatie zo snel mogelijk in overeenstemming wil brengen
met de feitelijke. Het blijft heel raar dat ik nog regelmatig word aangesproken
door vertegenwoordigers van marktpartijen die denken dat ik van plan ben om
daar iets aan te doen. Dat ben ik niet. Ik ben helemaal niet van plan om mij
via directe aanwijzingen met de NMA te bemoeien. Dat zou ik wel moeten als
de kwaliteit niet goed is, maar de kwaliteit is wel goed.De evaluatie van de Mededingingswet is breder. Die richt zich primair
op de effectiviteit en de efficiency van de Mededingingswet. De status van
de NMA is daar een heel klein onderdeel van. Ik ben bezig met de voorbereiding
van het wetsvoorstel over de ZBO-status, maar er is wel enige vertraging opgetreden.
Dat komt, omdat intussen de Kaderwet ZBO tot stand is gekomen. Die ligt nu
bij de Raad van State. Dat heeft enige vertraging in mijn proces opgeleverd.
Ik hoop binnenkort met mijn wetsvoorstel naar de Raad van State te kunnen.De heer Luijten heeft gevraagd wanneer de OPTA onderdeel van de NMA wordt.
De Telecomwet en de OPTA worden dit jaar geëvalueerd. De discussie over
de zelfstandigheid van de OPTA wordt daarna gevoerd. Dat is de afspraak. Ik
deel de visie van de heer Luijten – deze was ook in het ESB-artikel
opgenomen – namelijk dat de Mededingingswet bij voldoende concurrentie
zo snel mogelijk de normale functie moet overnemen. Dat heeft het kabinet
onlangs ook gemeld in de richting van de Europese Commissie. Er kan namelijk
alleen maar sprake zijn van specifiek toezicht als er nog geen normaal functionerende
markt is.Voorzitter! In totaal liggen er nog 460 ontheffingsverzoeken. Daarvan
dateren er 419 uit het overgangsregime. In die periode zijn er in totaal 1040
verzoeken ingediend. Er liggen nog 96 of 46 reguliere verzoeken. Ik kan dat
niet goed lezen: iets duidelijker schrijven, vrienden!De voorzitter:De minister spreekt uitsluitend tot de voorzitter van de Kamer.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik dank u voor deze terechtwijzing, voorzitter. Gezien het totaal zijn
er nog 46 reguliere verzoeken. Overigens verwacht de NMA deze enorme bult
medio 2000 afgewerkt te hebben. Er zijn veel dezelfde soort ontheffingsverzoeken.
Als er daarvan één is behandeld, kan de rest automatisch worden
afgedaan.De heer Luijten heeft ook naar de toetsing van grote ondernemingen op
wereldschaal gevraagd. Er is geen wereldwijde kartelautoriteit. De landen
of de EC zijn zelfstandig bevoegd. De praktijk wijst niet uit dat fusies van
zeer grote bedrijven aan de aandacht ontsnappen. Zowel in Europa als in de
VS moet men toestemming voor fusies van grote onderneming vragen. Afhankelijk
van de effecten op de markt kunnen de Europese of Amerikaanse autoriteiten
eisen stellen dan wel de fusie verbieden. Gelukkig is er een toenemende mate
van afstemming tussen Europa en de VS. In het begin waren er vervelende problemen
op dit terrein.Tijdens het eerste paarse kabinet is er op diverse terreinen in totaal
bijna 1 mld. aan besparingen op de administratieve lasten bereikt. Dit was
inderdaad een incidenteel resultaat. Het helpt natuurlijk niets als daarna
de lasten structureel weer toenemen. Om dit te voorkomen, heb ik direct na
mijn aantreden de commissie-Slechte ingesteld. Deze commissie heeft mij zeer
goede adviezen gegeven, waar ook wat mee gedaan zal worden. Ik verwijs naar
mijn brief aan de Staten-Generaal van 11 februari jongstleden inzake de kabinetsreactie
op het eindrapport.In weerwoord op hetgeen de heer Hofstede heeft gezegd, merk ik op dat
wij de aanbevelingen in het rapport zeer goed bekeken hebben. VNO/NCW was
zeer ingenomen met onze brief, want nu worden de lasten eindelijk structureel
aangepakt. De belangrijkste voornemens zijn dat per 1 april aanstaande het
adviescollege toetsing administratieve lasten – ACTAL– word ingesteld;
een extern orgaan. Deze aanbeveling van de commissie heb ik overgenomen, omdat
dit college niet alleen de ministers afzonderlijk en het kabinet als geheel
moet adviseren, maar ook de Tweede Kamer. De ervaring leert dat wij allen
regelneven zijn die administratieve lasten veroorzaken. Zeker in de laatste
fase van een wetgevingsproces wil er nog wel eens via amendementen een behoorlijke
stapeling van administratieve lasten optreden. Om die reden hebben wij besloten
dat, naast de interne controle, een externe organisatie de spiegel ook aan
anderen dan de leden van het kabinet moet voorhouden. Het is overigens niet
de bedoeling dat dit college eeuwig blijft bestaan. Het moet helpen om de
cultuurverandering binnen alle ministeries op gang te krijgen. Ik moet met
de Kamer constateren dat dit de afgelopen perioden in onvoldoende mate gelukt
is.De lastendruk is inderdaad gegroeid en wel van 13 mld. naar 16,5 mld.
Deze stijging is voor 90% toe te schrijven aan de groei van de economie. Dat
heb ik overigens niet bedacht, maar het EIM en wie ben ik om dit onafhankelijke
orgaan tegen te spreken? Ik meen trouwens dat ook de heer Hofstede warme gevoelens
voor het EIM koestert. Dit jaar zal een nieuwe meting gedaan worden.Wat was de inbreng van de minister van Economische Zaken op het gebied
van de lastendruk bij de Wet aanpassing arbeidsduur? De inbreng van de minister
van Economische Zaken is heel groot geweest bij de gegeven compensatie. Je
had je van allerlei veel vreselijker compensatiemodellen kunnen voorstellen,
waarbij al die bedrijven zich individueel hadden moeten inspannen om het geld
dat het ze kost, terug te krijgen. Wij hebben daar een generieke vorm voor
gekozen die geen enkele administratie last oplevert. De wet is wel onderworpen
geweest aan de bedrijfseffectentoetsen. De uitkomst was dat de additionele
administratieve lasten uiteindelijk op ƒ 60 per werknemer kwamen. Dat
heeft niet geleid tot een andere beleidsconclusie. Dat is wel aan de orde.
Je zoekt naar de vorm die de minste last oplevert, maar maatschappelijke
wensen leveren soms administratieve lasten op.De heer Hofstede (CDA):Ik vind het vreemd dat de minister dit op ƒ 60 per werknemer becijfert,
terwijl wij dat van de staatssecretaris de vorige keer niet hebben gehoord.
Dat was hem kennelijk even ontgaan. Het gaat er mij om dat boven water komt
dat over zulk soort zaken goed wordt gesproken. Uit het antwoord van de minister
blijkt dat dit goed gebeurt.Ik wil nog even terug naar de instelling van de commissie. De minister
zegt nu dat het tijdelijk is. Duidelijk is dat het om de structuurverandering
in de bedrijven gaat. Blijft de minister van Economische Zaken echt verantwoordelijk
voor dat beleid? Wordt dat driemanschap dan een ZBO'tje? Welke constructie
wordt daaraan gegeven? De notitie van 11 februari levert nogal wat vragen
op. Deze verscheen overigens pas zaterdag bij mijn post. Die kon dus nog niet
al te goed bestudeerd worden. Ongetwijfeld zal de Tweede Kamer zich eerst
met deze notitie bezighouden. Mijn mening daarover wil ik daarom in het midden
laten, maar ik wil graag helderheid over de verantwoordelijkheid.Minister Jorritsma-Lebbink:Laat ik beginnen met te zeggen dat ik niet verantwoordelijk ben. Ieder
ministerie is echt verantwoordelijk voor zijn eigen administratieve lasten.
Mijn taak is de coördinatie van de aanpak. En dat doe ik graag. Ik denk
dat dit door mijn speciale verantwoordelijkheid voor het bedrijfsleven van
mij verwacht mag worden. Overigens denk ik dat wij er zo langzamerhand ook
aan toe zijn om eens goed na te denken over de administratieve lasten voor
burgers. Dat zal niet automatisch bij mij komen te liggen. Dat is ook weer
logisch.Die club is ervoor bedoeld om ons publiek te adviseren. Het is de bedoeling
dat de wetgevingsjuristen zelf bekijken wat de beste vormgeving is van het
gewenste beleid, van de wet die ik moet maken. Dat die blijven komen, is immers
ook onvermijdelijk. Wij zullen altijd nieuw beleid willen. Dan is de eerste
vraag of je überhaupt een wet wilt, of het nodig is om het in een wet
vast te leggen. Als je de conclusie hebt getrokken dat er een wet moet komen,
wil je het liefst dat wetgevingsjuristen vanaf het begin nadenken over een
manier waarop niet veel extra administratieve lasten worden veroorzaakt. Dat
is de eerste vraag die men zich moet stellen. De commissie moet bekijken of
onze juristen – dus het ministerie, dus de minister – dat fatsoenlijk
hebben gedaan. In feite moet die commissie dus toetsen of wij ons werk goed
hebben gedaan. Het is niet de bedoeling dat zij dat werk voor ons doen. Zij
is dus een soort tuchtcollege, een club die ons op de vingers kijkt, die bekijkt
of wij ons werk goed hebben gedaan. Dat komt ook in de ministerraad aan de
orde. Het advies gaat ook mee naar de Raad van State en daarna naar de Kamer.
Dan kan iedereen zien waarom wij mogelijk iets anders hebben gedaan dan het
college wilde, dus waarom wij meer administratieve lasten hebben veroorzaakt
dan het ons had geadviseerd. Dan zijn wij afrekenbaar en is het transparant.
Dan kan iedereen ons daarop afrekenen. Dan komt het in de Tweede Kamer en
dan gaat de commissie bekijken wat de Tweede Kamer daarmee doet. Als de Kamer
amendementen indient, zal zij ook aan de Kamer advies geven over de effecten
daarvan voor bedrijven. Dan zegt zij misschien dat het minder verstandig is.
De Kamer kan natuurlijk altijd gewoon doorgaan. Er kunnen politieke redenen
zijn om het toch te doen. Wij worden in elk geval met de neus op de feiten
gedrukt.Overigens is het niet het enige wat wij doen in het kader van het bestrijden
van de administratieve lasten. Alle adviezen van de commissie-Slechte proberen
wij uit te voeren. Een paar daarvan vind ik zeer interessant. Daarbij gaat
het om de koppeling van gegevensbestanden. Dat zal nog wel de nodige discussie
met zich brengen, al was het maar omdat er altijd privacyaspecten aan vastzitten.
Ik denk ook aan het eenvormig maken van het loonbegrip en het ondernemersbegrip.
Ik hoop dat wij op korte termijn duidelijkheid hebben of wij daarin slagen.
Als wij dat voor elkaar krijgen, kunnen wij een paar flinke stappen doen om
de administratieve lasten te verminderen.De heer Luijten vroeg naar de verlofspaarregeling uit de Wet arbeid en
zorg, die ook is onderworpen aan de bedrijfseffectentoets. De Tweede Kamer
wilde de werkgeversvergoeding via het Werkloosheidsfonds laten lopen, maar
dat hebben wij weten te voorkomen, want dat zou hoge uitvoeringskosten met
zich brengen. Daarom hebben wij het wetsvoorstel gewijzigd en de vergoeding
via de overhevelingstoeslag gedaan. Dat leverde geen extra administratieve
lasten op voor de bedrijven. Het lastige is dat er steeds nieuw beleid aan
de orde is, maar wij proberen te vermijden dat dit is gekoppeld aan hoge administratieve
lasten.De heer Luijten heeft mij gevraagd te reageren op de uitlatingen van de
heer Pronk over perifere en grootschalige detailhandelsvestigingen (PDV en
GDV). Dat zal ik niet doen. Ik ben heel nieuwsgierig naar de uitkomsten van
het MDW-rapport en ik denk dat de heer Pronk dat ook is. Ik heb daar nog geen
kennis van genomen, want het is er nog niet. Volgens de planning gaat het
rapport eind maart naar de Tweede Kamer. Dan zullen wij met het gehele kabinet,
inclusief collega Pronk, met een reactie op dat rapport komen.De heer Luijten heeft gevraagd hoe het zit met de implementatie MDW en
dat boeiende citaat. Ik ben bang dat er in het verslag van dat overleg een
fout staat, als daar de Eerste Kamer is genoemd. Ik heb de leden van de vaste
commissie voor Economische Zaken daar gevraagd om vooral bij hun collega's
van andere vaste Kamercommissies het snel implementeren van wetgeving te bevorderen,
omdat daar nogal wat wetgeving blijft liggen. De Taxiwet was daar in het verleden
een voorbeeld van. Deze is inmiddels klaar, maar dat heeft lang geduurd. Zo
zijn er meer projecten die erg lang blijven liggen in de Tweede Kamer. Dan
word ik opgejaagd door de vaste commissie voor Economische Zaken en zie vervolgens
dat alle andere commissies lekker achterover leunen en wachten.Ik vrees dat wij ietwat onnauwkeurig met de correcties zijn omgegaan,
als de Eerste Kamer daar is genoemd, want ik weet geen projecten die hier
vertraging hebben opgelopen.De heer Luijten (VVD):Dat is dan rechtgezet in deze Handelingen, maar het staat hier wel. U
roept de daar aanwezige Kamerleden op om bij hun collega's van de Eerste Kamer
actie te ondernemen, omdat hier wetsvoorstellen zouden liggen. Daarom
vroeg ik: wat zijn de klachten?Minister Jorritsma-Lebbink:Het kan zijn dat hier nog een enkel wetsvoorstel ligt, maar ik heb ze
echt opgeroepen om juist bij hun collega's en niet aan de overzijde aan de
gang te gaan.Ik heb de Kamer beloofd dat de implementatie van de MDW-I-projecten in
deze kabinetsperiode wordt afgerond. De rapporten zijn heel helder, daar ligt
het niet aan. Een periode van een half tot driekwart jaar lijkt genoeg voor
een werkgroep om een helder beeld te schetsen van problemen en oplossingen.Wij hebben in de laatste voortgangsrapportage op een rijtje gezet wat
de oorzaken van de vertraging zijn. Er is er een groot aantal. Je ziet vaak
dat de uitwerking van het kabinetsstandpunt niet vooraan zit bij de prioriteitsstelling
bij ministeries met capaciteitsproblemen. De advisering door externe instanties
vergt wat meer tijd. Dan is er de parlementaire behandeling van wetsvoorstellen,
zoals over makelaars, waar al lang aan wordt gewerkt. Soms zijn er gewoon
praktische uitvoeringsperikelen, waarover wel wat in de krant te lezen valt.De heer Luijten (VVD):U zegt dat dit te maken heeft met prioriteitsstelling binnen ministeries.
Je zou winst kunnen behalen door meer aandacht te geven aan het adviestraject.
Worden adviezen niet te vroeg afgerond? Deze adviezen zouden ook een advies
over de juridische en praktische consequenties van voorstellen kunnen bevatten.
Dan haal je het van buiten de deur.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat hebben wij al gedaan. Wij hebben afgesproken dat wij de zaak bij de
interdepartementale club houden tot en met het implementatieplan. Door de
MDW-stuurgroep en door de ministeriële commissie wordt erachteraan gejaagd
tot het moment waarop de wetgeving is gemaakt.De heer Hofstede heeft gevraagd of wij net als in Duitsland en de VS een
vrijstelling willen geven voor de agrarische productie van coöperaties.
Het antwoord is "nee". De EU kent geen vrijstelling voor landbouwcoöperaties.
Ik zie dus niet zo goed wat Duitsland heeft gedaan, maar als Europa dit niet
toestaat, kunnen wij dat in Nederland niet doen. Ik zie daar ook geen reden
voor. Bovendien geeft de jurisprudentie van het Europese Hof coöperaties
in de praktijk voldoende speelruimte om goed te kunnen functioneren. Er zijn
immers enkele uitspraken gedaan die op zich genoeg ruimte geven. Ook op dit
punt geldt dat coöperaties mogen, tenzij zij de mededinging beperken;
dat laatste is lang niet in alle gevallen het geval.Ik ben het met de heer Luijten eens dat zelfregulering sterk de voorkeur
verdient, zeker als alle partijen daarbij betrokken zijn en dus een breed
draagvlak wordt gecreëerd. Wij hebben in Brussel in het kader van het
Groenboek over reclame zwaar geprotesteerd tegen de bestaande regelgevende
neigingen. Er komt wel enige aandacht voor zelfregulering. Ik noem bijvoorbeeld
de interessante richtlijn inzake electronic commerce, die voor het eerst uitgaat
van een flink stuk zelfregulering. Samen met een paar andere landen proberen
wij dat draadje natuurlijk vast te houden.Met betrekking tot de Winkeltijdenwet heb ik twee zeer verschillende geluiden
gehoord. Ik zal hier een paar dingen over zeggen, maar niet te veel; wij hebben
die wet in de Tweede Kamer immers uitgebreid geëvalueerd. Daarbij heeft
een Kamerlid gevraagd of ik een aanpassing zou willen aanbrengen om ook achterstandswijken
de mogelijkheid te geven om winkels op zondag te openen. Ik snap de wens van
de heer Luijten heel goed; die wens komt mij ook niet onbekend voor, maar
ik ken ook de politieke situatie, zowel in de Tweede Kamer als in de Eerste
Kamer. Ik heb het vermoeden dat dit voorlopig geen erg kansrijk project zal
zijn, maar ik zeg hoopvol dat er misschien eens een gouden tijd komt.Tegen de heer Van den Berg merk ik op dat er in Nederland in de praktijk
bepaald niet veel meer op zondag wordt gewerkt. Het percentage mensen dat
op zondag werkt, groeit wel, maar slechts heel weinig. Er zijn immers ook
sectoren weggevallen waar vroeger op zondag in ploegendiensten gewerkt werd,
maar inmiddels niet meer. Bovendien hebben mensen op zondagen andere behoeften.
Wij zien al jaren dat mensen op zondag de Efteling en dat soort dingen bezoeken.
Wij weten ook dat grote groepen mensen het ontzettend plezierig vinden om
eens te gaan "funshoppen", zoals ik het volgens mij moet noemen. Dit kan echter
een interessant instrument zijn voor achterstandswijken. Op zich hebben wij
de mogelijkheid om per winkel iets te doen; een winkel die vanwege religieuze
overwegingen op een andere dag dicht is, kan op zondag open zijn. Ik proef
vooral bij de betrokken wijken buitengewoon veel enthousiasme. Ik zal binnenkort
met collega Van Boxtel met de gemeenten praten om te bezien of wij op dit
punt een stap verder kunnen komen.De heer Luijten (VVD):Er zullen natuurlijk eindeloze problemen ontstaan. Wat is immers een achterstandswijk?
Als je een gemeente de mogelijkheid geeft om de winkels twaalf zondagen per
jaar open te doen, zal een discussie ontstaan over de vraag welke wijk achterstandswijk
is en dus hiervoor in aanmerking komt.Minister Jorritsma-Lebbink:Het gaat in feite om dezelfde soort uitzondering als voor de toeristische
centra en dus om meer dan twaalf zondagen. Wij hebben in het kader van het
grotestedenbeleid overigens een keurige definitie van "achterstandswijk",
die gewoon gehanteerd kan worden. Ik ga de discussie met de Kamer graag aan,
ook al weet ik, gelet op de krant van vanmorgen, niet eens of hier überhaupt
een meerderheid voor te vinden is. Ik zal natuurlijk mijn best doen om die
meerderheid achter mij te krijgen. Ik wil ook luisteren naar de geluiden uit
de gebieden zelf; daarvoor moeten wij dat gesprek met de grote en middelgrote
steden aangaan om te bezien of zij dit een goed idee vinden. Uit ondernemingskringen,
met name in de allochtone sfeer, heb ik begrepen dat zij dit idee buitengewoon
interessant vinden. Ik zou dit dus wel willen proberen.De heer Luijten (VVD):Ook gelet op de momenteel gevoerde discussie, moeten wij waken voor het
regelen van specifieke winkelopeningstijden voor allochtonen. Dan zouden wij
verkeerd bezig zijn; wij zouden daar helemaal niets voor voelen. Als in bepaalde
wijken winkels open mogen, moet dat voor iedereen gelden. Op dit punt moet
geen specifiek allochtonenbeleid worden gevoerd dat ertoe zou leiden dat alleen een allochtoon een winkel op zondag mag openen.Minister Jorritsma-Lebbink:Nee, natuurlijk niet, maar dat is nu wel het geval. Het parlement heeft
ingestemd met een ontheffingsmogelijkheid voor mensen met bepaalde religieuze
achtergronden en dat zijn meestal allochtonen. Wij proberen met man en macht
achterstandswijken op te stoten in de vaart der volkeren en het lijkt mij
dat dit een goed middel is om de economische ontwikkelingen in dergelijke
wijken te stimuleren. Ik kom daar hopelijk op terug als dit wetsvoorstel in
deze Kamer wordt behandeld, maar ik heb de indruk dat ik eerst nog het nodige
werk heb te doen in de richting van de Tweede Kamer.Voorzitter! Mijn collega van LNV is de eerstverantwoordelijke voor de
glastuinbouwsector; voorzover mogelijk behartigt hij de belangen van de tuinders.
De sector krijgt inderdaad te maken met een hogere gasrekening. Mijn probleem
is dat ik niet een apart sectorbeleid kan voeren. Overigens is ook het sectorbeleid
niet alleen mijn verantwoordelijkheid. Op dit moment worden de tuinders nog
indirect gesubsidieerd door de opbrengsten van anderen, maar wij mogen niet
meer aan deze vorm van kruissubsidiëring doen. Dat wordt al snel gezien
als staatssteun en dat mag dus helaas niet meer. Ik heb de tuinbouwbedrijven
geadviseerd contact op te nemen met de Gasunie die absoluut bereid is te praten
over een goede overgangsregeling. Ik heb begrepen dat er inmiddels contact
is geweest en dat er op korte termijn echt overleg zal plaatsvinden.Aanstaande donderdag heb ik overleg met de Tweede Kamer over onder meer
de WKK. Ik heb een aantal maatregelen voorgesteld die de marktpositie van
WKK moeten bestendigen. De groeidoelstellingen zullen iets moeten worden bijgesteld,
maar ik wens mij niet aan te sluiten bij de opmerkingen die de heer Pitstra
hierover heeft gemaakt.De ontwikkelingen op de energiemarkt zijn inderdaad nogal stormachtig.
Wij volgen heel nauwkeurig de ontwikkelingen op de elektriciteits- en gasmarkt;
ten behoeve van het energierapport hebben wij nogal wat kwalitatief en kwantitatief
onderzoek gedaan. Dat onderzoek willen wij periodiek herhalen en dat zal een
behoorlijk beeld geven van de marktontwikkelingen. Het moet ook de input leveren
voor het volgende energierapport en is verder van belang voor de evaluatie
van de Gas- en Elektriciteitsnet. De resultaten van de eerste twee onderzoeken
zijn eigenlijk nog bijna nulmetingen, want de marktwerking is pas onlangs
begonnen. De NMA en de DTe houden wat dit betreft de vinger aan de pols. De
resultaten zijn overigens in lijn met de verwachtingen. De mededinging neemt
in het algemeen toe. Dat blijkt ook uit de toenemende diversiteit van contracten,
een toenemende efficiency en dalende prijzen. Tegelijkertijd zijn er enkele
knelpunten die het karakter hebben van overgangsproblemen. Ik denk in dit
verband aan het protocol, de importcapaciteit en de bakstenen.De heer Terlouw vroeg naar de APX-tarieven. Hier speelt een probleem dat
alles van doen heeft met een nog niet geliberaliseerde markt. De hoge APX-tarieven
hebben gewoon te maken met het protocol, dat eind dit jaar afloopt. Het is
juist op dit punt waar nog niet marktconform gewerkt wordt, zeg ik ietwat
beschaamd. Maar wij hebben het wel met elkaar in de wet opgenomen. Tot en
met verleden jaar werden de tarieven op basis van de oude Elektriciteitswet
vastgesteld. Die kende een systeem van maximumtarieven en hetzelfde maximum
voor alle bedrijven. Er was dus geen maatwerk mogelijk waarbij individuele
bedrijven de laagst mogelijke tarieven kregen opgelegd. De nieuwe wet kent
een systeem van efficiencykortingen, waarbij het starttarief voor 2000 is
gebaseerd op het feitelijk tarief van 1996, het beginpunt van de liberalisering.
Door de oplegging van efficiencykortingen is het de bedoeling om uiteindelijk
te komen tot optimaal efficiënte bedrijven. Uit ervaringen in het buitenland
blijkt overigens dat de tarieven substantieel kunnen worden verlaagd. De verlaging
van de tarieven voor 2000 met 2% is een startpunt en wat mij betreft een goed
startpunt, maar wij moeten daarmee wel verder gaan.De heer Pitstra vroeg nog: waarom toch die weerstand tegen 100% aandelenverwerving?
Het advies van de commissie-Herkströter heeft een nieuwe discussie opgeroepen
over de overdracht van de aandelen van SEP in het elektriciteitsnet. Ik ga
daar morgen met de Tweede Kamer over spreken. Wij willen een adviseur in de
arm nemen voor het bepalen van de waarde in verband met de onderhandelingen
over de aankoop van het net. Ik hoop in goed overleg met de SEP tot een gezamenlijke
aanpak tot het verwerven van de aandelen te kunnen komen. Als u de notitie
nog eens goed doorleest, dan kunt u zien dat hier met toezicht en goede wetgeving
in feite alles geregeld is dat nodig is om het publieke belang goed te kunnen
dienen. Desalniettemin heb ik net als Herkströter gezegd dat het in een
overgangsperiode niet zo slecht is om enige overheidsbetrokkenheid te houden.De heer Pitstra sprak nog over het klimaatbeleid. Ik dacht dat collega
Pronk verleden jaar uitgebreid is ingegaan op de hardheid van de maatregelen.
Ook in de schriftelijke antwoorden ben ik erop ingegaan. Voor deze zomer komt
overigens de uitvoeringsnota Klimaat deel 2, waarin de buitenlandse maatregelen
worden opgenomen.Ik ben het niet met de heer Pitstra eens dat er voor duurzame energie
sectorbeleid nodig is. Op zich doen wij veel per sector, maar dan deelsectoren
binnen het duurzame energiedeel. Er zijn aparte programma's voor zon, voor
biomassa, voor wind, maar dat zijn R&D-programma's. Ik ben helemaal niet
voor steunprogramma's aan bedrijven. Ik vond het opmerkelijk dat de heer Pitstra
een bedrijf noemde, maar ik wil geen keuze maken tussen bedrijven waarmee
EZ uitspreekt dat het vanaf nu dat ene bedrijf gaat steunen. Wij hebben een
heel belangrijke ambitieuze doelstelling op het terrein van zowel energiebesparing
als duurzame energie, waarbij ik nog in de richting van de heer Terlouw wil
zeggen dat wij een aantal instrumenten die ons via de nutskant uit handen
zijn geslagen allang hebben vervangen door instrumenten van de fiscus. De
REB is ingevoerd vanwege energiebesparingsdoelstellingen. Dat zijn dus andere
instrumenten dan die welke wij vroeger konden gebruiken. Wij kunnen die vervolgens
gebruiken om arbeid goedkoper te maken en dat heeft dus ook nog een mooie
nevendoelstelling. Bovendien worden investeringen in besparing en duurzaam
door ons grote budget ook gestimuleerd. Op het gebied van duurzaam doen wij
heel veel, 160 mln. per jaar in de sfeer van R&D tot 2002.
Maar, het is inderdaad niet gemakkelijk in Nederland. Wij hebben heel weinig
natuurlijke bronnen, zoals waterkracht, en bovendien wonen wij in een overvol
land, zie maar naar de plaatsingsproblemen van de windmolens. Ik ben heel
blij dat ik een eerste succesje in de doorbraak van windenergie geboekt heb.
Ik nodig de heer Pitstra straks graag uit voor eventuele festiviteiten bij
de opening van dat prachtige near shore windpark. Ik ben overigens benieuwd
hoe lang het duurt voordat de maatschappelijke weerstand daartegen op gang
komt, want die komt er. Wat dat betreft ben ik redelijk realistisch of eigenlijk
meer somber.Over de EPA en EPN kom ik natuurlijk nog met de Kamer te spreken, maar
ik ben in ieder geval niet voor het verplicht stellen van EPA. Mijns inziens
is in de bestaande woningbouw de prikkel om energie te besparen via EPA en
een energiepremie echt groot genoeg. Een zeer zuinige koelkast verplicht stellen,
hoeft volgens mij ook niet. Het blijkt dat de energiepremie de fabrikanten
al enorm stimuleren om dergelijke kasten te ontwikkelen en te produceren.
Wij denken altijd dat wij alleen maar iets kunnen bereiken via een wet of
een norm, maar het geven van een premie op het zuinigste apparaat blijkt ertoe
te leiden dat fabrikanten uitgelokt worden om het heel snel ook zelf te doen.Wat de EPN betreft merk ik op dat wij op een scherp niveau zitten. Woningen
die maar 500 m3 gas per jaar gebruiken, zijn inmiddels
al gewoon. Nu nog scherper stellen kost ongelooflijk veel. Dan gaat de 80-20-regeling
gelden.Wat betreft het voorstel inzake de terugverdientijd bij energiebesparingen
en investeringen in vijf jaar, merk ik dat bedrijven de eis van rendement
op het eigen vermogen van 10 tot 12% hanteren. De aandeelhouders eisen dat.
Particulieren kunnen voor een veel lager rendement kiezen.Over zonne-PV merk ik op dat de sector heel erg hard bezig is om onder
leiding van Shell een zeer ambitieus plan van aanpak te ontwikkelen om zonne-PV
binnen vijf jaar grootschalig in de markt te zetten. Ik volg dat op de voet.
Ik zal zo nodig subsidie-instrumenten of fiscaal instrumentarium inzetten
om dat plan te ondersteunen. Ik moet helaas constateren, dat zonne-PV zich
voorlopig niet zelf kan redden. Daarvoor is subsidie nodig. Het moet uiteindelijk
wel op een marktconforme manier kunnen. Ik hoor met te veel gemak door de
heer Pitstra zeggen: ach, dan investeren ze toch gewoon ƒ 20.000 voor
het dak van hun woning. Dat doen zij ook voor een keuken. Ik ga er niet van
uit dat hij de burgers op wil leggen dat zij dat moeten doen. Dat gaat iets
te ver.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Ik wil nog een onderwerp terughalen. Ik heb uitspraken aangehaald van
vooraanstaande mensen in wetenschap en politiek over het ontoereikend zijn
van het begrippenkader om de economische situatie te duiden. De minister heeft
gezegd dat zij het eens is met mij en met collega Terlouw dat het een wezenlijke
verandering in de situatie is. Ik wachtte toen wat de minister hiermee zou
gaan doen. Ik heb gevraagd of de minister een onderzoekje zou willen starten
over de vraag wat de gevolgen zijn van het economisch handelen als wij nog
steeds dat ontoereikende begrippenkader hanteren. Ik hoor hierover graag iets
meer van de minister. Alleen constateren dat er iets wezenlijks aan de hand
is is niet genoeg.Minister Jorritsma-Lebbink:Wat bedoelt u? Als ik niet weet waarnaar ik een onderzoek moet doen heb
ik een probleem.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Ik ben ervan overtuigd dat het een heel moeilijk onderwerp is. Ik ben
al tevreden met de constatering van de minister dat zij beseft dat er iets
wezenlijks aan de hand is. Ondertussen gaan alle economische besluiten rustig
door op basis van het huidige begrippenkader. Ik zou graag zien dat daarin
verandering komt.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik heb ongeveer de helft van mijn betoog gewijd aan dingen waarvan ik
vind dat die nodig zijn om in de toekomst het hoofd boven water te kunnen
houden. Als wij constateren dat door ICT dingen sneller gaan veranderen en
dat landen die het goed doen waarschijnlijk een grotere productiviteitsstijging
hebben, dan hebben wij al een beleidsconclusie getrokken, namelijk ervoor
zorgen dat wij dat bij gaan houden. Dan moeten wij Europees en nationaal een
hoop dingen doen. Ik geloof niet dat Adam Smith nu wel verdronken kan worden.
Het gaat niet allemaal automatisch. Het is geen free launch. Het is ook niet
zo dat zich dat verschijnsel in heel Europa voordoet. Allerlei onderzoeken
zullen ons daarbij niet helpen. Toen de elektriciteit in Europa haar intrede
deed, heeft zich een geweldige versnelling van de economie voorgedaan. Toen
het begon kon men zich niet voorstellen hoe het precies zou gaan. Zo weten
wij absoluut nu geen antwoord te geven op de vraag, hoe over vijf jaar de
zaak er precies bij staat. Wij zullen op steeds kortere termijnen onze beleidswijzigingen
moeten implementeren.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Het gaat om meer dan alleen het gebruik van ICT. Een onderzoek is misschien
ook te veel gevraagd. Ik zou graag zien dat de minister in contact treedt
met mensen uit de wetenschap die constateren dat de taal en het begrippenkader
niet meer toereikend zijn. Het gaat verder dan ICT. Het gaat ook over mondialisering,
onvoorspelbare kapitaalstromen, enz. Vraag mij niet wat het precies is, want
het zijn hooggeleerde heren die hiermee bezig zijn. Ik heb wel geconstateerd
dat op verschillende niveaus en verschillende invalshoeken dezelfde denkbeelden
aan het ontstaan zijn. Het huidige kader is niet meer voldoende. Ik verander
mijn vraag. Ik vraag niet naar een onderzoek, maar ik vraag of de minister
in contact wil treden met wetenschappers die hiermee bezig zijn.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik kan melden dat wij niet anders doen. Ik kan ook melden dat ik het vrijwel
nooit met iemand eens ben. Het lastige is dat het allemaal zo in beweging
is dat iedereen een andere uitleg heeft van wat er aan de hand is. Een paar
oude wetten gelden en een paar nieuwe ontwikkelingen doen zich ook voor. Wij
weten dat wij veel sneller zullen moeten reageren met antwoorden, wij weten
ook dat kennis van hoog tot laag almaar belangrijker wordt, wij weten verder
dat kennis over nieuwe technologie almaar belangrijker wordt
en wij weten tevens dat het ervoor zorgen dat er mensen zijn die dat werk
kunnen doen almaar belangrijker wordt. Ik merk in dit verband op dat ik mondialisering
ook een interessant onderwerp vind. In Davos vond een discussie plaats over
de vraag of je dat moet willen of niet. Net alsof wij erover gaan! Het is
gewoon een feit. Overigens is de reikwijdte wel eens wat minder dan sommigen
denken. Ook in ons land is een en ander beperkt tot een aantal grotere bedrijven.
De staatssecretaris gaat ongetwijfeld in op het Europeaniseren van ons bedrijfsleven
in het kader van de euro. Misschien is dat de eerste grote stap die gezet
moet worden.Staatssecretaris Ybema:Mijnheer de voorzitter! Ik wil graag beginnen met de heer Doesburg te
feliciteren met zijn maidenspeech. Ik heb het voorrecht gehad in deze functie
contact te hebben met de heer Doesburg in zijn vorige verantwoordelijkheid
als gedeputeerde van Gelderland. Ik was toen al heel erg onder de indruk van
zijn bestuurlijke kwaliteiten. Hij is ongetwijfeld een aanwinst voor de Senaat.Mijnheer de voorzitter! Ik wil verder de woordvoerders danken voor hun
bijdragen. Ik zal proberen zo goed mogelijk daarop te reageren.Centraal in mijn bijdrage zal ondernemen staan. Dit staat ook centraal
in mijn portefeuille. Ik zal beginnen met het internationaal ondernemen. Ik
wil vervolgens iets zeggen over de wijze van ondernemen, het maatschappelijk
verantwoord ondernemen. Daarna kom ik tot de ruimte die nodig is voor ondernemen.
Ik rond af met een aantal onderwerpen van een iets andere orde, zoals voedselveiligheid
en toerisme.Voorzitter! Begin vorig jaar schetste ik bij de behandeling van de begroting
in deze Kamer de nasleep van wat toen op ieders tong lag, de Aziëcrisis
en de sambacrisis. Wij dachten bijna allemaal denk ik dat wij aan de vooravond
stonden van of eigenlijk al zaten in een situatie van economische teruggang
met alle negatieve gevolgen van dien. Hoe anders is dit uitgepakt. Halverwege
vorig jaar werd al duidelijk dat de verwachte vertraging van de wereldhandel
en de economie uitbleef en dat er sprake was van een opvallend snel herstel.
De wereldhandel trok snel aan. Gezien de recente cijfers van het IMF wordt
door die autoriteit een groei van de wereldeconomie verwacht van 4% voor het
jaar 2000. Dat betreft dus niet alleen onze economie maar zelfs de wereldeconomie.
De belangrijkste trekker van dat proces blijft de VS, maar ook de economische
dynamiek in Europa neemt toe en draagt daar dus in positieve zin aan bij.Dit proces heeft heel gunstig uitgepakt voor de Nederlandse handel en
met name de Nederlandse export. De Nederlandse in- en uitvoer zijn de laatste
maanden van 1999 aan een geweldige eindsprint begonnen. Zoals het nu lijkt,
zal de totale export in 1999 uitkomen op een historisch record van 414 mld.,
terwijl de import zal uitkomen op 387 mld. Dan hebben wij het over een groei
van 4% ten opzichte van 1998.Ik zal mij verder beperken tot zaken die vooral met de uitvoer te maken
hebben. Een paar dingen vallen op. Europa is altijd heel belangrijk voor onze
export, want 70 à 80% van de uitvoer vindt plaats in een straal van
zo'n 500 kilometer. Uit de cijfers blijkt dat binnen die straal de uitvoer
naar Duitsland en België toch achterblijft. De forse groei bij de uitvoer
zit vooral in de wat meer Zuid-Europese landen en het Verenigd Koninkrijk.
Ik denk dat de oorzaak daarvan vooral ligt in meer economische dynamiek in
die landen. Het kwakkelt – of kwakkelde, moet ik misschien zeggen –
in Duitsland en ook een beetje in België. Dat heeft onmiddellijk zijn
effect op onze uitvoer. Ook opvallend was de groei van de uitvoer naar Noord-Amerika,
zelfs met 10%. Dat is echt heel opvallend. Daarbij zal ongetwijfeld de positie
van de euro ten opzichte van de dollar een rol hebben gespeeld. Een zwakke
euro, waarover wij ons soms wel eens wat zorgen maken, ten opzichte van een
sterke dollar betekent wel een versterking van onze exportpositie ten aanzien
van de Verenigde Staten.De afzet naar opkomende markten heeft toch ook wat geleden onder de crises
die ik zopas noemde. Alleen naar de Aziatische markten werd weer een groei
van de uitvoer gerealiseerd. Dat is vooral veroorzaakt door het snelle herstel
in die regio. Van de opkomende markten is Brazilië nog steeds een heel
belangrijke. Afgelopen jaren is Brazilië de belangrijkste bestemming
van de Nederlandse uitvoer op het punt van investeringen geweest. Op dat punt,
wat dichter bij huis, is Polen ook ontzettend belangrijk.Het spreekt vanzelf dat wij deze ontwikkelingen op de voet volgen, omdat
zij heel erg bepalend zijn voor de positie van onze uitvoer en daarmee ook
voor onze nationale economie.Met name de heer Terlouw heeft gevraagd naar zaken die te maken hebben
met de introductie van de euro. Hij wierp daarover een aantal fundamentele
vragen op, zoals de vraag of de introductie van de euro een voordeel of een
nadeel is. In navolging van Johan Cruijff zegt de minister: "Elk voordeel
heb z'n nadeel." De euro is het sluitstuk van het hele proces van economische
en monetaire integratie binnen Europa. Ik besef dat de heer Terlouw dat allemaal
heel goed weet. Het hele proces van economische en monetaire integratie heeft
een aantal belangrijke voordelen opgeleverd binnen het EU-gebied. Er is duidelijk
meer discipline gekomen binnen het gebied. Ik doel dan op discipline op het
terrein van de rente, de inflatie, het tekort en de schuld. Dat zijn de bekende
EMU-criteria. Die hebben een opvallende discipline veroorzaakt binnen het
EU-gebied. Dat heeft ook bijgedragen aan de economische kracht en de economische
groei binnen Europa. Het zal er in de toekomst nog meer aan bijdragen. In
die zin is er zeker sprake van belangrijke voordelen.Wij, dat wil zeggen de mensen die wat dichter bij de euro staan, weten
dat de euro eigenlijk al is geïntroduceerd. Voor de burgers is de euro
echter nog niet geïntroduceerd. Dat moment doet zich pas voor op 1 januari
2002, als de euro het betaalmiddel wordt van Sicilië tot hopelijk ook
Zweden. Op dat moment zal voor de burgers het punt van prijsvergelijking en
prijstransparantie nog sterker optreden. Het zal zeker bijdragen aan scherpere
prijsconcurrentie en meer dynamiek op dit punt. Kortom, ik verwacht dat de
voordelen van introductie van de euro nog zullen doorgaan.De heer Terlouw wierp ook de vraag op of, nu dat eurogebied er is, wij
nog wel kunnen spreken van export, aangezien wij voornamelijk handel binnen
Europa bedrijven. Ik zou mij ervan af kunnen maken met te zeggen: de landen
van Europa blijven soevereine landen en dus hebben we het nog
over export. Dat is ook het formele antwoord. Inderdaad, we blijven met export
te maken hebben. Dat is belangrijk voor onze nationale economie, hetgeen tot
uitdrukking komt in de cijfers van onze handelsbalans.Zelf vind ik het heel opvallend, dat voor heel veel bedrijven de nationale
grens de horizon is. In Nederland hebben wij grofweg 550.000 bedrijven in
de sfeer van het MKB. Van die 550.00 bedrijven exporteren er maar een 70.000.
Het overgrote deel van de kleinere bedrijven blijft actief binnen Nederland.
Voor die bedrijven zal de introductie van de euro straks in toenemende mate
van belang zijn. Het wordt voor die bedrijven niet alleen gemakkelijker om
handel te drijven met andere landen in het eurogebied, maar voor de concurrenten
van deze MKB-bedrijven die in de andere landen zijn gevestigd, wordt het ook
gemakkelijker om naar Nederland te exporteren en om hier actief te worden.
Dat heeft mij ertoe gebracht om vooral de MKB-bedrijven ertoe aan te zetten
zelf het exportpad op te gaan en verder te kijken dan tot de Nederlandse grens.
Daarvoor hebben wij het programma Stimulering buitenlandse markten. Dat programma
is een buitengewoon groot succes.In dit verband wijs ik de heer Terlouw ook nog op het volgende. Er kan
sprake zijn van handelsstimulering met handelsmissies naar verre landen, naar
Zuid-Amerika en Azië. Ik houd er rekening mee, dat wij in de toekomst
gemengde delegaties krijgen, dus dat niet alleen Nederlandse bedrijven, maar
bijvoorbeeld ook Duitse bedrijven deelnemen aan een missie naar Thailand of
China. Er zal namelijk veel meer sprake zijn van een Europees gevoel, een
Europese entiteit en de nationale grenzen binnen het nieuwe Europa zullen
enigszins vervagen. Ik hoop dat ook en zal daar zeker voor openstaan.De heer Terlouw (D66):Voorzitter! Tot een paar jaar geleden zeiden we: de gulden is keihard
en dat betekent dat onze exportproducten duurder worden en dat importeren
gemakkelijker wordt. Investeren heeft weer een andere functie. Geldt dat niet
meer nu er in Europa in euro's wordt gerekend? Of is dit effect er nog?Staatssecretaris Ybema:Dat is er nog steeds. In dit verband denk ik aan mijn ervaringen bij internationale
contacten en aan gesprekken over de economische positie van Nederland. Men
ziet Nederland als een land met een sterke economie. Daarbij kan men zich
minder baseren op de kracht van onze nationale valuta. Die hebben we namelijk
ingeleverd; die vormt al een onderdeel van de euro. Verder beschouwt men de
euro niet als een zwakke valuta. Daar krijg ik wel eens vragen over. In mijn
antwoord geef ik aan wat er met de euro aan de gang is en dat je heel scherp
in de gaten moet houden, dat het gaat om de beoordeling van de euro in relatie
tot de dollar. We hebben het over een zwakke euro ten opzichte van de dollar.
Daarbij moeten we beseffen, dat de dollar internationaal een heel harde valuta
is geworden. Vergeleken met een aantal jaren geleden, is de dollar geweldig
hard. Ik vind dus dat de euro niet zozeer zwak is, maar de dollar ontzettend
sterk. Zelf verwacht ik dat dit beeld in de komende jaren verandert, maar
dat die verandering wel afhankelijk zal zijn van de economische dynamiek en
de economische kracht die wij in Europa kunnen ontwikkelen.Ik noemde al even het stimuleren van MKB-ondernemers om met hun producten
de grens over te gaan via het programma starters buitenlandse markten. Dit
programma is zeer succesvol. Het doet mij uiteraard plezier om dat te kunnen
zeggen. Het aanvankelijke budget was betrekkelijk bescheiden: enkele miljoenen
guldens. Wij kunnen de ondernemers vrij bescheiden bedragen aanbieden als
zij bereid zijn om zich te oriënteren op export. Door het succes van
het programma is het budgettaire beslag vrij fors hoger geworden. Dat betekent
niet dat wij nu maar stoppen met deze stimuleringsmaatregel. Integendeel,
wij proberen hier en daar verruimingen aan te brengen, daarbij uiteraard gebruikmakend
van de ervaringen van het vorige jaar. Het budget zal bij de Voorjaarsnota
worden aangepast.Vorig jaar was de doelstelling om 750 ondernemingen tot zo'n exportstrategie
te krijgen. Voor dit jaar heb ik de lat iets hoger gelegd. Wij proberen 850
nieuwe exporteurs in de MKB-sfeer te vinden.Ik kom op de internationale rechtsorde voor het handelsverkeer. De WTO
draagt daarvoor een speciale verantwoordelijkheid. Eind vorig jaar hebben
wij geprobeerd om er via de ministeriële conferentie in Seattle een vervolg
aan te geven. Wij willen de handelsbelemmeringen verder wegnemen en de internationale
handel stimuleren. Helaas is het in Seattle niet gelukt, maar wij blijven
er uiteraard mee doorgaan. Nederland blijft hier hard aan trekken, zoveel
mogelijk in Europees verband.De nieuwe onderhandelingen, die wat ons betreft nog dit jaar van start
gaan, zullen in het teken staan van het versterken van de rechtsorde voor
het handelsverkeer en de verdere liberalisatie. Wat daarbij centraal staat,
is de vraag hoe wij met het verdere beperken van de handelsbelemmeringen de
positie van de ontwikkelingslanden versterken. De ontwikkelingslanden moeten
worden geïntegreerd in het internationale economische geheel. Binnen
de categorie gaat het dan met name om de armste landen. Hoe kunnen wij hun
positie versterken? Deze landen hebben absoluut extra aandacht nodig. Daarbij
hebben wij uiteraard veel oog voor zaken die met handel te maken hebben, zoals
daar zijn milieu, voedselveiligheid en arbeidsomstandigheden. Het enige concrete
resultaat dat van Seattle te melden is, is het installeren van een rechtswinkel
voor de WTO-wetgeving. De rechtswinkel is ontstaan op initiatief van Nederland
en Colombia. Het is een poging om de armste landen, die vaak de dure advocaten
niet kunnen betalen om internationale procedures aan te spannen, de middelen
te geven om als het nodig is in WTO-verband te procederen.Een aantal leden heeft gevraagd naar het proces na Seattle. Vorige week
heeft de UNCTAD-10-conferentie in Bangkok plaatsgehad. Deze ging primair over
de toekomst van UNCTAD, maar secundair over de toekomst van de onderhandelingen
over de internationale handel. Hoe verder na Seattle? UNCTAD en WTO zijn weliswaar
verschillende organen, maar het proces in Bangkok heeft belangrijk bijgedragen
aan het herstel van vertrouwen tussen rijke landen en ontwikkelingslanden.
In Seattle was er een geweldige kloof tussen die twee groepen landen ontstaan.
Om het proces van onderhandelingen weer een kans te geven, zullen wij het
vertrouwen moeten herstellen. Ik heb geprobeerd om daar in
mijn inbreng namens Nederland een bijdrage aan te leveren. Globalisering is
natuurlijk heel bepalend en dominant in dit soort processen. De minister heeft
echter ook al gezegd dat globalisering en mondialisering geen processen zijn
waar je voor kiest. Die zijn er gewoon. Je kunt ook niet zeggen dat je er
niets mee te maken wilt hebben, want je hebt ermee te maken. Wij moeten dus
proberen om daar zo goed mogelijk mee om te gaan en om daar zoveel mogelijk
de voordelen van te plukken.De Nederlandse inzet in Bangkok en ook in de WTO was er vooral op gericht
om inhoud te geven aan de brugfunctie tussen rijke landen en ontwikkelingslanden.
Wij proberen in dat licht vorm te geven aan een pakket vertrouwenwekkende
maatregelen waarmee wij de ontwikkelingslanden concreet kunnen helpen. Ik
heb het dan over zaken als het bieden van vrije markttoegang aan vooral de
minst ontwikkelde landen, terughoudendheid van de rijke landen waar het gaat
om het aanspannen van procedures in WTO-verband, en het helpen van de arme
landen en de ontwikkelingslanden bij de implementatie van de afspraken die
in de Uruguay-ronde zijn gemaakt. Nogal wat ontwikkelingslanden hebben daar
moeite mee, niet omdat zij het niet willen, maar omdat zij daar de knowhow
niet voor hebben. Wij moeten die landen daarbij helpen met technische assistentie
en af en toe ook met financiële assistentie.De heer Hofstede en de heer Doesburg hebben aandacht gevraagd voor de
positie van ontwikkelingslanden en Oost-Europese landen in internationale
fora. De Nederlandse regering probeert hier zeker een bijdrage aan te leveren.
In dit verband is het van belang om de marktwerking op internationaal niveau
te bevorderen. Nederland probeert in EU-verband bilaterale akkoorden te realiseren
met de kandidaat-leden van de Europese Unie en werkt in het verband van de
internationale organisaties aan een onderhandelingsmandaat. Wij streven uiteraard
naar het zoveel mogelijk wegnemen van handelsbelemmeringen, omdat wij denken
dat dit voor iedereen voordelig is, mits dat goed wordt vormgegeven. Daarbij
hebben wij nadrukkelijk voor ogen de belangen van de ontwikkelingslanden en
de economieën in overgang, met name in Oost-Europa. Wij willen met name
de kandidaat-EU-leden bepaalde voordelen geven, zonder eenzelfde prijs terug
te vragen. Daar zit een soort asymmetrie in. Het gaat dan om markttoegang
voor hun producten, zonder dat wij omgekeerd vragen om een even ruime markttoegang
voor onze producten vragen. Verder zal er assistentie geboden worden. Ik had
het daar zo-even al over.Waar het gaat om de positie van met name de ontwikkelingslanden, moet
er veel aandacht zijn voor de gevolgen van het verder beperken van handelsbelemmeringen
voor de wereldeconomie. In algemene zin zal het wegnemen van handelsbelemmeringen
bijdragen aan de internationale handel en de internationale economie stimuleren.
Op zichzelf is het dus een positief proces. Dat betekent echter niet dat de
revenuen van zo'n proces, als je verder niets doet, in dezelfde mate bij alle
landen terechtkomen. Dat heeft de Uruguay-ronde ook geleerd. Wij moeten nu
constateren dat de rijke landen rijker zijn geworden en dat, helaas, arme
landen soms nog armer zijn geworden. Dat komt, omdat het verder vrijmaken
van de handel betekent dat een arm, zwak land te maken krijgt met de internationale
economie, met die internationale markten. Daarbij gaat het om krachtige processen.
Als je een kwetsbare economie hebt, als je een kwetsbare economische structuur
hebt, dan kun je de internationale markten niet aan. Dus moet je extra worden
beschermd. Dat betekent dat wij nog geen liberalisering van die landen kunnen
eisen. Met name de zwakkere landen, de landen met de kwetsbare economische
structuur, hebben veel meer bescherming nodig. Ze hebben een langere overgangsperiode
nodig, met behulp van beschermende maatregelen, zodat ze toch kunnen profiteren
van de toenemende internationale handel. Dan lopen ze geen risico's, want
die kunnen ze vaak nog niet dragen.Mevrouw Schoondergang heeft gesproken over het Asian Institute of Technology.
Ik had het voorrecht om mevrouw Schoondergang als één van de
adviseurs mee te hebben naar de conferentie van de UNCTAD in Bangkok. Wij
hebben daar beiden kunnen vaststellen dat Thailand heel goede ontwikkelingen
doormaakt. In economische zin gaat het daar heel goed. Thailand is in toenemende
mate een stabiele factor in de Aziatische regio. Dat kan bepaalde consequenties
voor het beleid hebben, zeker voor het beleid van mevrouw Herfkens van Ontwikkelingssamenwerking.
Dat leidt tot het probleem dat met name door prof. Stevens van het Asian Institute
of Technology wordt ervaren. Het is niet mijn directe verantwoordelijkheid.
Mevrouw Schoondergang weet dat, maar ik zeg haar toe dat ik deze kwestie met
mevrouw Herfkens zal opnemen en dat ik mijn eigen opvattingen, die stroken
met die van mevrouw Schoondergang, daarnaast zal leggen.Dan kom ik bij het maatschappelijk verantwoord ondernemen. Dit onderwerp
mag zich in toenemende belangstelling verheugen. Ik ben blij te kunnen constateren
dat de Nederlandse bedrijven zich in toenemende mate bewust zijn van hun bredere
verantwoordelijkheid voor ondernemen. Ze willen ook op een bredere verantwoordelijkheid
worden aangesproken als het gaat om hun ondernemende activiteiten buiten Nederland.
Dat betekent dat steeds meer bedrijven kiezen voor een eigen gedragscode,
waarbij ze zelf definiëren hoe ze zich willen gedragen in de internationale
economie.Deze maatschappelijke politieke discussie, misschien een Haagse discussie,
loopt nog vrij kort, ongeveer twee jaar. In die twee jaar hebben meer dan
40 van de ruim 100 internationale ondernemingen in Nederland een gedragscode
opgesteld. Dat vind ik heel positief. Daarom wil ik dat proces maximaal ondersteunen
door er heel actief met die bedrijven over te spreken. Ik heb daartoe onlangs
een aantal aanbevelingen opgesteld. Deze zijn bedoeld als een soort service
in de richting van bedrijven die deze discussie aan het voeren zijn of willen
voeren. Op die manier probeer ik hen aan te moedigen om tot dergelijke spelregels
voor zichzelf te komen. Ik vind het heel belangrijk dat deze bedrijven dat
proces zelf inhoud geven en dat ze die discussie vanuit hun eigen bedrijf
voeren, vanuit de directie, vanuit de onderneming en vanuit de werknemers.
Dat geldt ook voor het gesprek tussen directie en ondernemingsraden. Op die
manier kan men komen tot een gedragscode die echt de gedragscode van dat bedrijf
is. Daar acht men zich dan ook aan gebonden. Ik kies niet voor
de lijn van het opleggen. Zodra je een gedragscode oplegt, is dat een gedragscode
van de overheid en niet meer van de onderneming zelf. Ik verheug mij zeer
in de belangstelling voor dit onderwerp van de kant van het bedrijfsleven.
Er worden goede vorderingen gemaakt.Mevrouw Schoondergang heeft in dit verband gevraagd naar de verantwoordelijkheid
voor sociale rechten en voor mensenrechten. Ook die punten zijn in dit kader
volop aan de orde. Als wij met bedrijven spreken over de gedragscode gaat
het over het milieu, de arbeidsomstandigheden, het sociaal beleid en de mensenrechten.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):U spreekt nu vooral over de internationale contacten van het bedrijfsleven.
Ik vroeg echter aandacht voor de binnenlandse activiteiten.Staatssecretaris Ybema:De discussie over maatschappelijk verantwoord ondernemen is gestart vanuit
de internationale optiek. Hoe gedraagt een bedrijf zich in de boze buitenwereld?
De afgelopen jaren is ook een discussie op gang gekomen over de binnenlandse
maatschappelijke verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven. Een aantal bedrijven
is daar zeer actief mee bezig, zoals de Rabobank, Randstad, Origin, Ahold
en Shell. Men voelt zich medeverantwoordelijk voor bijvoorbeeld de leefbaarheid
en veiligheid in buurten. De cultuur is in dit verband ook een bekend fenomeen.
Bedrijven houden zich ook in toenemende mate bezig met participatie en integratie;
hetgeen door de regering wordt gestimuleerd. Hierbij zijn, gelet op de onderscheiden
verantwoordelijkheden, meerdere bewindslieden betrokken. Binnenkort heb ik
trouwens samen met de minister een ontmoeting met een groep bedrijven om over
de nationale aspecten van maatschappelijk verantwoord ondernemen te spreken.Voorzitter! Zonder ruimte is goed ondernemen niet mogelijk. De hoofdpunten
van ons beleid zijn verwoord in de nota Ruimtelijk economisch beleid, die
vorig jaar aan beide Kamers is gestuurd. Er zijn twee grote uitdagingen. In
de eerste plaats moet bepaald worden op welke wijze het ruimtelijk economisch
netwerk verder versterkt kan worden. Dat netwerk is een dragende kracht van
de nationale economie. In de tweede plaats moet worden nagegaan op welke wijze
de economische potenties van de regio's beter benut kunnen worden. De heer
Doesburg heeft hier gloedvol over gesproken. Hierbij dient overigens ook aandacht
te zijn voor de versterking van de stedelijke economie. Wij zijn nu bezig,
een en ander in concrete acties te vertalen. De Tweede Kamer zal binnenkort
een actieplan ontvangen.Voorzitter! Op welke wijze kan het vestigingsklimaat verder verbeterd
worden? Er moet voldoende ruimte voor economische activiteiten worden aangeboden.
De bereikbaarheid is daarbij een aandachtspunt. Ik onderschrijf de woorden
van de heer Doesburg dat de behoefte aan bedrijventerrein goed ingeschat moet
worden. De economische plannen zijn er, maar de overheden moeten ervoor zorgen
dat ook de daarvoor benodigde ruimte er is. Economische Zaken doet dat vooral
vanuit de zogenaamde bedrijfslocatiemonitor, opgesteld door het Centraal planbureau.
Deze is ongetwijfeld bekend. Economische Zaken, VROM en Verkeer en Waterstaat
proberen daarmee een zo goed mogelijk beeld te krijgen van de vraag naar en
het aanbod van ruimte voor economische activiteiten per regio en per bedrijfssegment.
Dat doen wij uiteraard in nauwe samenwerking met de provincies, maar daar
weet de heer Doesburg alles van.Eind vorig jaar heeft Economische Zaken onder andere op dit aspect een
nieuw convenant afgesloten met het IPO. Dat was een vervolg op het vorige
convenant. De convenantpartners zijn uitgebreid met de VNG en Verkeer en Waterstaat.
Op deze manier proberen wij de vraag naar ruimte echt goed te volgen en die
ruimte tijdig beschikbaar te krijgen.Wat is op dit moment het beeld? In de Randstad, Gelderland en Brabant
is er op dit moment een krapte op het gebied van bedrijfsterreinen. Dat is
de grote brede strook waarop de economische activiteit zich vooral concentreert.
Uiteraard richten zich onze activiteiten vooral daarop. Vervolgens proberen
wij via het actieplan voor het uitvoeren van de nota Ruimtelijk-economisch
beleid en bij het opzetten van de Vijfde nota ruimtelijke ordening die ruimte
daadwerkelijk te reserveren.De heer Doesburg heeft gevraagd naar het budget dat voor het noorden beschikbaar
is gekomen, de 1,2 mld. Hoe verhoudt dit bedrag zich nou tot de ICES-gelden?
De minister heeft er al iets over gezegd. Laat ik er nog heel kort iets over
zeggen. De 1,2 mld. die vanuit Economische Zaken beschikbaar is voor het noorden
in het kader van het Langman-akkoord, is een bijdrage van Economische Zaken
voor het regionaal beleid. Uiteraard komen daar meer budgetten voor beschikbaar
vanuit andere departementen. Daarbovenop komt geld beschikbaar uit het ICES-traject.
Er komt extra geld beschikbaar voor infrastructuurprojecten in het noorden.
Die 1,2 mld. is dus niet een deel van de ICES-gelden. Het ging overigens niet
om 70 mld. aan ICES-gelden – voor dat bedrag waren wel wensen geformuleerd –
maar om 28 mld. Dat is overigens nog steeds een fenomenaal fors pakket. Deze
week praat ik met het noorden over de uitvoering van dat pakket. Tot nu toe
bestaat gelukkig nog steeds waardering voor de manier waarop dat gaat.De heer Luijten heeft een aantal zaken aangesneden op het terrein van
de voedselveiligheid. De voedselveiligheid is de afgelopen anderhalf jaar
een aantal keren indringend aan de orde gekomen. Ik noem nog maar eens de
dioxinekwestie, die de heer Luijten ook opvoerde. Deze kwestie is voor het
kabinet aanleiding geweest om het bureau Berenschot opdracht te geven een
onderzoek te doen naar de informatie aan de consument in zo'n situatie: hoe
doen de departementen dat, hoe is dat georganiseerd? Het rapport van Berenschot
is vrij recentelijk uitgebracht. Op basis van dit rapport moeten wij constateren
dat de informatie aan de consument nogal wat te wensen overlaat, terwijl deze
wel van ontzettend groot belang is. Het heeft immers te maken met de hele
voedselketen en daar moeten wij uiteraard zicht op hebben om daarover goede
en betrouwbare informatie aan de consument te kunnen geven. Het kabinetsstandpunt
over het rapport-Berenschot is overigens onlangs naar de Kamer gezonden. Dat
heeft meer aandacht dan normaal, maar de primaire verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij de bewindslieden van LNV in samenwerking met VWS.De heer Luijten heeft gevraagd naar de opvatting van de regering over
een Europese voedselveiligheidsautoriteit of een European Food Agency, vergelijkbaar
met de Amerikaanse tegenvoeter. De regering staat er zeer positief tegenover
om tot zoiets te komen. Wij hebben al een aantal keren bij de Europese Commissie
ingebracht dat wij dat proces graag willen stimuleren. De Europese Commissaris
die hier verantwoordelijk voor is, de heer David Byrne, heeft vorige maand
een witboek over voedselveiligheid gepresenteerd. Dat witboek biedt aanknopingspunten
voor een gecoördineerd voedselveiligheidsbeleid en om te komen tot regelgeving,
communicatie en een European Food Agency.Een dergelijke organisatie moet heel goede, duidelijke bevoegdheden krijgen.
Zij moet niet een organisatie erbij zijn, maar een organisatie die in de plaats
van andere treedt en voor de heldere, eenduidige informatie zorgt die zo belangrijk
is voor herstel van het consumentenvertrouwen. Ik zeg de heer Luijten toe
dat wij er alles aan doen om zo snel mogelijk een voedselautoriteit met een
dergelijke taakopdracht te realiseren.Mevrouw Schoondergang heeft gevraagd wat het kabinet kan doen om het fenomeen
ethisch toerisme, waarvoor zij speciale belangstelling heeft, te stimuleren.
De mogelijkheden en verantwoordelijkheden van de regering zijn bescheiden
op dit punt. Je kunt zien dat de markt dit al oppakt, want er zijn bedrijven
die zich specialiseren in cultuurtoerisme of ethisch toerisme. Er is echt
een groeimarkt aan het ontstaan. Dat vind ik op zichzelf heel positief. Steeds
meer mensen zoeken dergelijke vormen van toerisme.Er is ook toerisme dat bedreigend is voor bepaalde waardevolle aspecten,
zoals milieu of cultuur. Er is een aantal NGO's dat zich hier actief mee bezighoudt
en hier de aandacht van de overheid voor vraagt. Dit onderwerp komt zeker
aan de orde bij het Nationaal milieubeleidsplan-4, waarover op dit moment
wordt gesproken. Daarbij speelt ook het behoud van biodiversiteit. Dat heeft
allerlei raakvlakken met dit onderwerp, omdat toerisme heel bedreigend kan
zijn voor biodiversiteit.De collega's van Buitenlandse Zaken besteden ook aandacht aan dit onderwerp.
In de uitgave van Buitenlandse Zaken voor de Nederlandse reiziger "Wijs op
reis" wordt gewezen op culturele gevoeligheden bij het op reis gaan.Mevrouw Schoondergang heeft aandacht gevraagd voor de effecten van massatoerisme
op het milieu, waarbij zij de Nijl in Egypte als voorbeeld noemde. Dit soort
zaken komt aan de orde in internationale overleggen. Mevrouw Schoondergang
is meegeweest naar de UNCTAD-conferentie; dat is zo'n forum waarbij dit soort
zaken aan de orde komt, zoals de vraag in hoeverre bepaalde internationale
economische ontwikkelingen bedreigend kunnen zijn voor ontwikkelingslanden;
toeristische projecten zijn daarbij natuurlijk vaak van belang, ook voor ontwikkelingslanden.
In die zin zijn zij dus een opportunity voor ontwikkelingslanden, maar kunnen
zij ook een risk voor die landen zijn. Dat laatste moeten wij uiteraard voorkomen.
Dit moet dus in goede banen worden geleid. De Nederlandse regering probeert
vooral in dat kader, maar ook in het kader van "Lomé" – ook in
dat kader wordt natuurlijk gesproken over de positie van ontwikkelingslanden,
met name de oud-koloniën – aandacht te vragen voor de bescherming
van het milieu, ook in relatie tot het toerisme.Mevrouw Schoondergang heeft ook gevraagd hoe het zit met de reorganisatie
van de toeristische sector in Nederland zelf. Daarbij noemde zij het Nederlands
bureau voor toerisme, de AVN en de ANVV. Dat proces sleept zich al een aantal
jaren voor. Ik kan op dat punt niets opleggen, want dit zijn zelfstandige
organisaties; ik heb echter geprobeerd te doen wat ik kon. Het doet mij plezier
dat ik nu kan zeggen dat ik met de betrokken besturen harde afspraken heb
gemaakt die ertoe leiden dat per 1 juli van dit jaar, dus over enkele maanden,
die ene organisatie, het door ons allen gewenste toeristische huis, er komt.
Die organisatie gaat dus per 1 juli van start. Dat betekent een fusie van
het NBT en de AVN; ook de ANVV gaat daarin op. Wij hopen dat later ook andere
eenheden, bijvoorbeeld het Congresbureau, hierin zullen participeren. Deze
zeer positieve ontwikkeling kan zeker bijdragen aan de helderheid, herkenbaarheid
en de effectiviteit van ons toeristische product.De heer Hofstede (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ik dank de bewindslieden voor hun uitvoerige beantwoording.
Zij hebben al mijn vragen beantwoord, maar hebben wel erg lang gesproken.
Vroeger deden de leiders van Oostbloklanden dat ook altijd; daar had ik begrip
voor, want die mensen hadden verschrikkelijk veel uit te leggen.Minister Jorritsma-Lebbink:U had ook geen kort verhaal.De heer Hofstede (CDA):Ik heb nog steeds geen waardering voor de WW-move ten aanzien van de premies
voor het Algemeen werkloosheidsfonds. Als dat als een spaarpotje voor slechte
dagen zou worden aangewend, zou ik daar nog vrede mee hebben; ik vind echter
dat je niet even met werknemerspremies zou mogen sparen om die premies straks
in de algemene lastenverlichting mee te laten draaien. Het gaat immers niet
om collectieve lasten, want de premies zijn bedoeld voor een bepaald fonds.
Het kan ook eigenlijk niet, omdat werkgevers en werknemers ook al belasting
betalen. Eigenlijk krijgen zij straks dus een sigaar uit eigen doos. Als de
minister een lans breekt voor een kleinere wig, zou er minstens een voetnoot
in de toelichting op de begroting moeten staan, waarin staat dat een kleinere
wig langetermijnbeleid is en dat een grotere wig kortetermijnbeleid is.De minister heeft ook gezegd dat zij geen enkel model omarmt, niet het
Rijnlandse model en ook geen ander model. Ik heb vroeger op allerlei scholen
geleerd dat, als je geen enkel model voor ogen hebt, er heel snel sprake is
van pragmatisme. Je ontkomt er dan haast niet aan om modisch en daarmee automatisch
trendversterkend te zijn. Als dat nog altijd waar is, is dit dan wel goed
voor de opbouw van een duurzame economie in Nederland?Ik ben zeer blij met de woorden van de minister over het Stimulus-programma,
maar ik denk dat zij dit iets te lichtvaardig opvat. Het sterke van dat programma
is, naast heel veel andere factoren, immers het voortdurend aan elkaar knopen
van de economische groei en de opwaardering van de bij de economische
groei betrokken werknemers ofwel de employability. Ik denk dat een bredere
toepassing van het model nog meer spanningen op de arbeidsmarkt zou kunnen
oplossen. Het is een goede zaak dat geen individuele bedrijven worden gesubsidieerd,
maar alleen bedrijven die samenwerken in netwerken.De heer Doesburg heeft uitvoerig over ICES gesproken en kwam ook tot de
conclusie dat er sprake is van groei in gebieden die weinig ICES-geld krijgen.
Ik heb Brabant genoemd en hij noemde, naar ik meen, het gebied rond Nijmegen.
De vraag is of de relatie tussen minder subsidie en meer economische groei
toevallig is en of het omgekeerde ook waar kan zijn.Voorzitter! Ik sluit mij graag aan bij de oproep van de heer Van den Berg
inzake de zondagarbeid.Ten slotte stel ik vast dat de minister kennelijk een thermometer heeft
ontwikkeld om de gevoelens van Kamerleden te meten. Zij heeft mij warme gevoelens
toegedicht voor VNO/NCW en later voor het Economisch Instituut voor het MKB.
Ik laat even in het midden of dat klopt, maar vind haar poging in ieder geval
erg aardig.De heer Luijten (VVD):Voorzitter! Ik dank de bewindslieden voor hun uitvoerige antwoorden. Ik
heb nogal wat aandacht besteed aan onderwijs en opleiding in relatie tot de
arbeidsmarkt. De minister heeft een brij van samenwerkingsprojecten ten tonele
gevoerd, waarin ik nog geen structuur heb kunnen ontdekken. Wellicht zal dat
wél het geval zijn als de Kamer in april uitgebreid wordt geïnformeerd
over scholing en arbeidsmarkt.Voorzitter! Het lijkt mij raadzaam om de eerste fase van de Elektriciteitsnet
te evalueren voordat de volgende fase wordt ingevoerd. Er moet in ieder geval
niet worden gewacht tot 2004. Is de minister bereid, zo'n tussentijdse evaluatie
te laten plaatsvinden?De minister stelt 100 mln. beschikbaar voor biotechnologie en life sciences.
Dat is niet echt veel, maar als het mogelijk is te komen tot een zekere matching,
kan die bijdrage wel degelijk een aanjaagfunctie hebben. Mijn vraag had echter
met name betrekking op het voortraject. De bevordering van de acceptatie van
nieuwe producten moet niet aan de bedrijven zelf worden overgelaten, want
ze zijn per definitie verdacht als ze zeggen dat ze goede producten maken.
Hier ligt wel degelijk een taak voor de overheid, maar daarover heb ik nog
niets vernomen.De minister heeft gezegd dat dit jaar de Telecomwet wordt geëvalueerd
en dat zij het met mij eens is dat de OPTA geschikt is voor specifiek sectortoezicht.
Is zij het ook met mij eens dat OPTA dient te worden geïntegreerd in
de NMA zodra er sprake is van een volwassen telecommarkt?Sommige branches lopen bij hun certificeringen tegen het mededingingsprobleem
aan. Hier zit enige spanning. Hoe oordeelt de minister daarover?Voorzitter! Met de heer Hofstede ben ik bevreesd voor enige vertraging
als een externe club zich gaat buigen over de problematiek van de administratieve
lasten. Ik zie zo'n club niet op de tribune zitten als de Tweede Kamer amendementen
voorbereidt en toetst. Mijn punt is dat de bewindslieden nu ook zelf sturing
kunnen geven en nu zelf verantwoordelijk zijn, maar kennelijk werkt dat anders.
Zij kunnen hun ambtenaren toch ook zeggen dat voordat zij met zo'n wetsvoorstel
komen er een toets bij moet zitten? Daar hebben wij toch geen externe commissie
voor nodig?Voorzitter! Ik heb de staatssecretaris gevraagd wie nu eindverantwoordelijk
is voor de voedselveiligheid. Dat is een van de grote problemen. Er ligt nu
ook een convenant tussen Landbouw en Volksgezondheid, maar dat werkt voor
geen meter. Dat ligt er al sinds 1995 en wij hebben gezien hoe het fout kan
gaan. Ik denk dat het de duidelijkheid voor het bedrijfsleven ten goede komt
als er één eindverantwoordelijke is voor dit probleem. Dan moet
er maar een knoop worden doorgehakt of het nu Landbouw of Volksgezondheid
is. Mij maakt dat niet zoveel uit, maar iemand zal die eindverantwoordelijkheid
moeten nemen.Ik dank de staatssecretaris overigens voor zijn positieve insteek wat
betreft de Europese voedselautoriteit die wat hem en mij betreft wel een heel
degelijke moet zijn en eigenlijk gelijkwaardig moet zijn aan de FDA. Ik maak
eruit op dat het voorstel dat er nu ligt ook volgens hem nog niet het eindvoorstel
zou mogen zijn, want dat kijkt slechts naar de wetenschappelijke aspecten
en kan zich nooit meten met een Amerikaanse Food and Drug Administration.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Ik dank de minister voor haar lofwaardige poging om toch van
gedachten te wisselen over zo'n moeilijk onderwerp als een nieuw begrippenkader,
dat zij daar gevoelig voor is en dus ook beseft dat er iets wezenlijks aan
de hand is.Ik wil nog even aandacht vragen voor het stimuleren van de belangstelling
voor techniek bij kinderen. Ik heb dat niet zelf aan de orde gesteld, maar
dat stimuleren gebeurt nu voornamelijk op scholen. Ik wil aandacht vragen
voor initiatieven voor kinderen buiten schooltijd vanaf 4 jaar. Die vallen
vrijwel altijd uit de boot en ook daarvoor is geld nodig.Ik dank de staatssecretaris voor de toezegging dat hij zijn best zal doen
voor het AIT. Graag krijg ik nog antwoord op mijn vraag of hij het initiatief
wil steunen voor een platform voor toerisme waarin alle betrokkenen vertegenwoordigd
zijn, zoals de ministeries van EZ, VenW en VROM, de toeristenbranche, de consumenten
en natuur- en milieuorganisaties.De heer Pitstra (GroenLinks):Voorzitter! Nog een heel korte reactie, want ik heb nog maar weinig spreektijd.De stelling van de minister is dat zij alleen wil liberaliseren, met name
in de energiesector, als dat beter is voor de burgers. Dat is op zich natuurlijk
een sympathieke stelling, maar die zegt natuurlijk nog niet veel. Neem nu
die stagnerende WKK. Voor welke burgers is dat nu vervelend? De burgers die
WKK produceren of de tuinders of is het gunstig voor de burgers die grootschalig
vermogen afnemen? Hetzelfde geldt voor de toenemende bruinkoolimport. De lage
prijs is voor de burgers in Nederland gunstig, maar voor de mensen in Duitsland
met de CO2-emissie niet gunstig. Bovendien gaat het bij milieubeleid
ook altijd om toekomstige burgers, de toekomstige generaties
en, zoals de staatssecretaris ook zei, de belangen van de mensen in de Derde
Wereld. De minister maakt zich erg druk om de staatsschuld, maar ook dat geldt
voor de toekomstige generatie. Dat speelt natuurlijk ook bij met name het
energiebeleid. Als er een klimaatwijziging optreedt en de zeespiegel 20 tot
40 centimeter gaat stijgen, dan is dat schadelijk voor de toekomstige burgers.
Dat zou de minister zich ook moeten aantrekken en dat gevoel van urgentie
bespeur ik bij haar veel te weinig. Er kan zoveel meer als het maar goed georganiseerd
wordt!Over de warmtekrachtkoppeling komt kennelijk nog een Kamerdebat en ik
wacht dat maar af, maar ik vind het eigenlijk wat onheilspellend als nu al
wordt gezegd dat de doelstellingen zullen worden bijgesteld. Ik dacht dat
het debat er juist voor diende om ervoor te zorgen dat wij de doelstellingen
wel halen.Ik heb niet gezegd dat wij de apparaten van Shell steunen. Wel heb ik
gezegd dat de minister bij Shell te rade kan gaan, afdeling PV, om daarmee
eens de knelpunten in de uitvoering van met name het mondiale PV-beleid te
bespreken. Ik kom daar wel eens iemand tegen die dan roept dat het heel slecht
loopt. Ik heb uit het jaarboek geciteerd. Is de staatssecretaris bereid om
een analyse te maken van de knelpunten en daarop een strategie te bouwen?Is de minister bereid tot het maken van een politieke keuze voor een Deltaplan
duurzame energie en energiebesparing? De algemene adviezen stellen weinig
voor. Er moet een keuze worden gemaakt voor een koolstofarme economie. Is
zij bereid de Zalm-methode die is toegepast op het financieringstekort ook
bij het energietekort toe te passen? Het zijn keiharde doelstellingen waarop
iedereen afgerekend werd? Pas dan zal de weerstand wegnemen.De uitnodiging voor de opening van die 100 megawatt op zee neem ik graag
aan. Ik weet niet de precieze details. Ik weet dat er een MER is gemaakt.
Greenpeace was trouwens voor dat voorstel. Dat is een belangrijk segment van
de milieubeweging. Als die dat steunt heeft de minister ook een stuk maatschappelijk
draagvlak. Uiteindelijk is het niet spectaculair, want de Denen hebben al
700 megawatt in zee. Het vogelprobleem speelt natuurlijk wel. Dat moet goed
worden opgelost. Ik weet niet hoe de Denen dat hebben gedaan. Het is een project
dat GroenLinks steunt.De heer Doesburg (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Ik dank u voor uw vriendelijke woorden. Hetzelfde
geldt voor de minister en de staatssecretaris. Bijna te veel eer, zou ik zeggen.
Excuus voor het feit dat ik mij even niet herinnerd had dat ik de felicitaties
moest afwachten aan het einde van mijn maidenspeech. Mijn secretaresse geeft
mij altijd een briefje waarop staat hoe laat ik waar moet wezen en wat ik
geacht word daar te doen. Ik heb in jeugdige overmoed ooit gezegd: de Eerste
Kamer doe ik zelf wel. Wij zien nu wat ervan komt.Mijn fractie zal in de toekomst graag terugkomen op de nota privatisering
en wat ermee annex is.Ik kom over ICES te spreken. Het is bij uitstek een voorbeeld van regionaal
beleid. De Nederlandse overheid vertoont hier lambiekgedrag. Aangezien iedereen
Suske en Wiske kent hoef ik dat in eerste instantie niet direct toe te lichten.
Waarom denk ik dat ICES bij uitstek een voorbeeld is van regionaal beleid?
Omdat er een aantal projecten in zitten die onmogelijk nationaal afgewogen
kunnen zijn. Ik denk aan de noord-zuidlijn in Amsterdam. De minister zou eens
moeten kijken naar de Handelingen van de vaste Kamercommissie voor Verkeer
en Waterstaat. Iedereen gaat zuchtend akkoord met de investering van ruim
2 mld. Wij halen 600 auto's per dag uit het verkeer. Het is onmogelijk dat
die investering is afgewogen tegen zaken die nodig zijn in West-Brabant. Volgende
week zal mijn fractie daarop terugkomen bij de behandeling van de begroting
van Verkeer en Waterstaat. Ik denk aan Eindhoven en Maastricht. In termen
van effectiviteit kan het niet afgewogen zijn. Het is ook niet gebeurd. Wij
krijgen daarover ook geen cijfers. De heer Crone en ik hebben bij geen enkel
ministerie cijfers gekregen over die onderbouwing van de nationale uitdagingen.
Dat kan twee redenen hebben. Of ze zijn er en wij hebben gelijk. Wij hebben
de indruk dat op die manier nooit is gerekend. Ik vind dat een slechte zaak.
Ik vind dat je, als je grote bedragen investeert, dit buitengewoon goed moet
weten, vooral omdat ik vrees dat je anders vervalt in Lambiek-gedrag. Wat
bedoel ik daarmee? In "De drie dode musketiers" struikelt Lambiek op een gegeven
moment en stoot zich gemeen aan een grote steen. Hij staat op, neemt een aanloopje
en stoot zich nog een keer, waarna Suske vraagt: waarom doe je dat, Lambiek?
Lambiek zegt daarop: dat weet je toch wel, een ezel stoot zich geen twee keer
aan dezelfde steen en om te bewijzen dat ik geen ezel ben...Zoiets doet het Rijk ook op het ogenblik. Wij hebben een enorme investeringsachterstand
opgelopen. Dat is begonnen na de oliecrisis van 1972. Nu concentreren wij
alles wat wij aan investeringsgeld hebben heel erg in het westen van het land.
Daarbij gaat het om de verhouding, ongeveer, van zeventig staat tot dertig.
En dit terwijl er, als je kijkt naar de economische ontwikkeling en de bevolking,
sprake is van een behoorlijke verschuiving. Van de bevolking woont 44% in
de provincies Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht. Daar wordt 46% van het
nationaal product geproduceerd. Van de bevolking woont 42% in Zuidoost-Nederland
en daar produceert men, met name dankzij Brabant, 42%. Over tien jaar, als
de zaak doorgaat zoals nu, is de verhouding qua bijdrage van het nationaal
product van 44 staat tot 44. Wij weten allemaal wat de effecten zijn van economische
groei op de mobiliteit en hetgeen ermee annex is, zeker als dit soort verschillen
in een relatief klein gebied optreden. Ik denk dat Brabant in de afgelopen
twintig jaar in zijn eentje zo'n 3% tot 3,5% van het nationaal product boven
het gemiddelde gegroeid is. Dat kan je terugzien in de enorme groei van de
mobiliteit en in de totale druk op de omgeving. Ik vrees dat wij, als wij
straks klaar zijn met het huidige ICES-pakket, te maken hebben met een aantal
gemiste kansen in Zuidoost-Nederland doordat er onvoldoende en te laat is
geïnvesteerd en met een aantal zeer grote problemen doordat wij daar
dezelfde achterstand laten ontstaan als waarmee wij nu in de Randstad geconfronteerd
worden. In dat opzicht heeft het antwoord van de minister mij niet helemaal
bevredigd.De heer Van den Berg (SGP):Mijnheer de voorzitter! Ik wil de bewindslieden bijzonder
hartelijk danken voor de wijze waarop wij met elkaar hebben kunnen praten.
Het was een goede gedachtewisseling, vind ik, waarin wij behoorlijk diep zijn
ingegaan op onder andere de innovatie. Dit heeft goed gewerkt. Er moeten heldere
keuzes worden gemaakt. Ik denk dat dit ook gebeurt.Ik loop niet alle onderwerpen meer langs, voorzitter, die aan de orde
zijn geweest. Ik wil de staatssecretaris bedanken voor het feit dat hij positief
is ingegaan op de exportstrategie. In de Voorjaarsnota komt dit terug. Daar
zijn wij bijzonder blij mee.De bijdrage die wij hebben willen leveren, had twee kanten: de materiële
welvaart en het welzijn. Wij zoeken altijd of het één verband
houdt met het ander. Wij hebben de Winkeltijdenwet genoemd en de WAO. Over
de Winkeltijdenwet bestaat groot verschil van mening. Ik dank het CDA voor
de steun. Wij constateren dat er voor mensen die principiële bezwaren
hebben een behoorlijke druk ontstaat. Uit onderzoeken blijkt dat een aantal
bedrijven mensen niet meer in dienst willen nemen. Dat is een ontwikkeling
die ons zorgen geeft. Vandaar dat wij dit nog eens nadrukkelijk aan de orde
hebben willen stellen. De meningen zijn verdeeld, zoals blijkt.Ik kom nog even terug op de WAO-problematiek. Ook ik had gelezen dat staatssecretaris
Hoogervorst daarvoor een adviesgroep heeft gevormd. Je kunt daar op twee manieren
op insteken. Je kunt zeggen: wij gaan bekijken of er op het gebied van de
reïntegratie nog het een en ander te doen is. Ik denk dat Nederland hierin
bepaald niet vooroploopt. Er is dus nog heel veel aan te doen. Ik doelde echter
op de preventie. Zou er een samenhang bestaan tussen een druk in de samenleving,
een te gehaaste samenleving, en uitvallers, ook op jonge leeftijd? Dat zou
ontzettend jammer zijn. Ik hoop dat het onderzoek dit duidelijk zal maken,
want anders kijken wij alleen maar naar de ene kant, terwijl wij de schaduwkant
niet onder ogen durven te zien. Dat zou slecht zijn voor ons land.De heer Terlouw (D66):Mijnheer de voorzitter! Ook mijn hartelijke dank aan de bewindslieden
voor het uitvoerige antwoord. Er zijn weinig vragen overgebleven.Ik heb sterk de neiging om in te gaan op datgene wat de heer Doesburg
zei, en wel voornamelijk in instemmende zin, zoals hij zal begrijpen. Ik zal
die verleiding echter weerstaan. De heer Doesburg heeft het bovendien zeer
welsprekend gebracht.Ik maak nog even een opmerking over de spanning op de arbeidsmarkt. Ik
noemde dit punt straks, in de vorm van min of meer een luxe probleem. Het
is natuurlijk een luxe probleem, maar daarmee is het nog wel een probleem,
dat de minister aangaat. Daar heeft de minister gelijk in. De minister moet
er veel aandacht aan besteden. Zij heeft gezegd dat zij dat onder andere samen
met het bedrijfsleven wil doen. Dat is heel goed. Ik heb een kleine ervaring
gehad, toen ik iets deed voor de toenmalige staatssecretaris Nuis. Ik heb
toen een aantal bijeenkomsten in het land voorgezeten, waar de vraag aan de
orde was hoe het pakket dat het hoger beroepsonderwijs en de universiteiten
leveren via het leerplan, aansluit op de arbeidsmarkt en op de wensen van
de bedrijven. Wat ik mij er goed van herinner, is dat nogal wat ondernemers
zeiden: jullie hebben 220 afstudeerrichtingen of iets dergelijks. Dat deed
men om maar die niche op de arbeidsmarkt te vinden, om maar een baan te krijgen.
Dat ligt nu natuurlijk wat anders. De bedrijven zeiden: geef ons alsjeblieft
een generalist, want wij leren hen de details zelf wel. Dat is een nuttig
type informatie in de contacten met het bedrijfsleven.Wat mij ook nog interesseert, is of de minister er enig inzicht in heeft
waarom er minder belangstelling is voor de exacte vakken en voor de technologie.
Zit 'm dat in de mode of in de arbeidsmarkt? Waarschijnlijk niet in het laatste,
want de arbeidsmarkt is daar niet zo slecht voor. Of zit het 'm puur in inkomen?
Dat kan ook. De jeugd is op het ogenblik behoorlijk gericht op carrière
maken en op snel een behoorlijk inkomen verdienen. Het lijkt mij een relevante
factor bij het vormen van beleid. Ik ben blij dat wij er in april nadere informatie
over krijgen.De minister heeft gezegd dat zij onder andere wil focusseren op Europese
kenniseconomie. Dan krijg je wel te maken met een grens tussen samenwerking
en competitie. Het zal een beetje een diffuse grens zijn. Maar goed, wij horen
wel hoe dat zal lopen.Naar aanleiding van het rapport "Nederland let op uw saeck" van de Raad
voor verkeer en waterstaat, opgevoerd door een van de sprekers, zei de minister
onder andere: ik voel weinig neiging om te investeren in telecominfrastructuur.Minister Jorritsma-Lebbink:Als overheid.De heer Terlouw (D66):Inderdaad, als overheid. Er zullen wel goede argumenten voor zijn. Ik
vroeg mij wel af waarom er wél in spoorwegen en autowegen wordt geïnvesteerd,
maar niet in elektronische wegen. Wat is eigenlijk het verschil? Het gaat
er toch om of het nuttig is, of het arbeidsplaatsen schept, of het welvaart
schept, enz.? Misschien kan de minister er nog iets over zeggen.Ten slotte nog een opmerking voor de staatssecretaris. Hij is uitvoerig
ingegaan op mijn vragen. Ik zal nog even zeggen wat ik met de harde gulden
bedoelde. Ik zei al dat de Amerikaanse economie zo keihard gaat dat wij ons
over de zwakke positie van de euro ten opzichte van de dollar niet veel zorgen
hoeven te maken. Het gaat mij echter om de relatie tot de Europese landen,
waarmee wij immers de meest intensieve handel hebben. Een paar jaar geleden
zeiden wij: jongens, kijk uit, de gulden is erg hard en duur en daardoor wordt
de exportpositie moeilijker. Is dat aan het verdwijnen naar de buurlanden
of niet? Heeft de staatssecretaris hiervan een indicatie?Minister Jorritsma-Lebbink:Voorzitter! Ik zal proberen vrij snel de toch nog vele vragen te beantwoorden.
Met betrekking tot de WW is weer gesproken over de sigaar uit eigen doos.
Ik kan niet anders zeggen, dan dat bij het bepalen van de wig voor ons altijd
sprake is van een optelsom van belastingen en premies. Als wij vorig jaar
zouden hebben besloten om de WW-premie nog verder te verlagen, zouden wij
tegelijkertijd hebben moeten besluiten de belastingen te verhogen, met allerlei
onevenwichtige gevolgen. Belastingen zijn namelijk weer anders samengesteld
dan premies. Je zou op deze manier dus een zeer onevenwichtige
inkomstenpositie hebben gekregen en anders een overdreven lastenverlichting.
Dat vonden wij niet nodig. Daar zit het probleem. We hebben de anderhalf à
twee jaar eigenlijk een beetje gespaard, ook via de premies. Dat moet ik erkennen.
We hebben namelijk niet al te veel lastenverlichting in het eerste jaar van
dit kabinet en het laatste jaar van het vorige kabinet toegestaan. Dat hebben
we niet gedaan om ervoor te zorgen, dat we het belastingplan op een fatsoenlijke
manier konden faciliteren. Ik noem dat niet het geven van een sigaar uit eigen
doos. Overigens, elke belastingverlaging is een sigaar uit eigen doos. Wat
dat betreft verschillen premies niet van belastingen. Dit noem ik evenwel
verstandig beleid. Je moet niet te vroeg lastenverlichting inzetten en dat
niet doen op een moment als je er niets tegenover hebt staan.De heer Hofstede (CDA):Voorzitter! Ik heb dat vanmiddag ook al begrepen. Mijn suggestie nu was,
dit in de begroting duidelijk te maken en verder wilde ik zeggen dat men geen
krokodillentranen moet huilen vanwege de te grote wig.Minister Jorritsma-Lebbink:Nee, we hebben een structurele oplossing. Ik heb vanmiddag al geprobeerd
uit te leggen, dat wij eenmalig anders hebben willen handelen dan in ander
periodes. Wij hebben deze keer niet gekozen voor elk jaar een lastenverlichting.
Wij proberen de premies en de lasten zo laag mogelijk te houden. Er is nu
ook sprake van een grote structuurverandering. Die is er juist op gericht,
de wig structureel te verkleinen. Vanwege die structuurverandering is het
echter nodig dat wij in deze periode onevenwichtig omgaan met de lastenverlichting.
Dat is lastig en vervelend, maar ik noem zoiets niet het geven van een sigaar
uit eigen doos, maar verstandig beleid. Vervolgens hebben we een veel mooiere
uitgangspositie voor ons beleid ten aanzien van arbeid en de wig. Die wig
zorgt namelijk nog steeds voor extra problemen voor het functioneren van de
arbeidsmarkt.Geen model omarmen leidt tot pragmatisme. Dat vind ik niet zo verschrikkelijk.
Ik heb niet veel tegen pragmatisme, zeker niet op economisch terrein. Ik vind
overigens niet dat deze opstelling automatisch modieus beleid tot gevolg heeft.
Ik heb al gezegd, dat wij meer een mix van allerlei modellen hebben en dat
wij proberen uit elk het beste te pakken. Dat lijkt mij alleen maar buitengewoon
verstandig en uiteindelijk leidt dat tot een prachtig poldermodel. Als men
toch van een model wil, dit is er een. Het interessante vind ik overigens,
dat als ik met de Kamer in debat ga over het poldermodel, wij daar weer geheel
verschillend over denken. Elk model heeft ook zijn eigen explicatie of exegese.
De een denkt daar altijd weer iets anders over dan de ander.De visie heb ik meer in detail uitgewerkt in de industriebrief. Ik zeg
nog een keer: voorwaarden scheppen, geen blauwdrukken en geen interventiebeleid.
Daar moeten wij echt van af. We moeten dus niet via interventies sectorstructuurbeleid
proberen te bevorderen. Overwegend zullen wij generiek beleid moeten voeren
en als er knelpunten op heel belangrijke technologiegebieden zijn, moeten
wij die proberen op te lossen. We moeten ons richten op concurrentiebevordering
en op het wegnemen van marktimperfecties. Verder moeten wij zorgen voor het
verzilveren van externe effecten van kennis en technologie. Dat zijn eigenlijk
de hoofdpunten van het economische beleid. Naar mijn gevoel stoelen die op
enkele modellen die door de leden zijn genoemd.Voorzitter! Ik ben het buitengewoon eens met wat is gezegd over de opwaardering
van werknemers. Ik vind echter, dat je daar nauwelijks nog stimulus voor nodig
zou moeten hebben. Ik vind dit in toenemende mate een normaal onderwerp voor
de werknemers zelf. Als werknemers aan de slag gaan, investeren zij ook in
zichzelf. Het is ook een onderwerp voor bedrijven. Zij moeten beseffen dat
het investeren in mensen niet alleen goed is voor het eigen bedrijf op dat
moment, maar ook voor de toekomst. Bij reorganisaties zijn soms andere vaardigheden
nodig dan die men voorhanden heeft. Dan moet je snel van mensen kunnen wisselen,
maar wel zodanig dat die mensen niet werkeloos worden, maar op andere plekken
aan de slag kunnen. Verder is het een onderwerp voor overheid en sociale partners
gezamenlijk. Wij doen dat op een aantal plekken, ook via het clusterbeleid.
In feite is clusterbeleid een ander woord voor datgene wat wij in het Stimulus-programma
hebben gedaan. Het gaat om het aan elkaar koppelen van bedrijven. Wij proberen
verbreding tot stand te brengen. Ik ben het daar zeer mee eens.Ik zal niet meedoen aan de exegese over de uitlating "minder subsidie,
meer groei". Dat pleit namelijk voor afschaffing van het regionale beleid
met onmiddellijke ingang. Datgene wat ik hierover vanmiddag heb gehoord, leidt
mij niet tot die conclusie.Over zondagarbeid heb ik uitgebreid gedebatteerd in de Tweede Kamer. Dat
heeft niet tot een eensluidende opvatting geleid. Ik wijs erop dat gemeenten
keuzevrijheid hebben. Er zijn zeer weinig gemeenten die de keuze maken om
het maximale aantal zondagen te gebruiken. Dat is hun goed recht. Het heeft
vaak te maken met de opvattingen van mensen in die dorpen. Ik zeg er ietwat
cynisch bij: wij moeten niet verbaasd zijn dat het in de grote steden zo ontzettend
druk is. Het zijn niet allemaal Amsterdammers, maar ook mensen uit dorpen
waar de gemeenteraad heeft besloten om de winkels op zondag dicht te doen.
Het is iets gecompliceerder dan dat het de opvatting van het grootste deel
van het volk is.De opmerking over de heer Hofstede en het VNO-NCW plaats ik in het volgende
kader. Mijnheer Hofstede, volgens mij bent u toch ook altijd nog een beetje
van de polder. Ik zie u bedenkelijk kijken, dus ik zal mijn mond erover houden.Ik ben blij dat ik de heer Luijten overdonderd heb. Ik had het gevoel
dat hij dacht dat wij zo ontzettend weinig deden samen met het ministerie
van OCW. Dat was ook de reden waarom ik de hele brij maar eens voor hem heb
uitgestort. Wij zullen het in april op geordende wijze presenteren.Ik kom op de evaluatie van de eerste fase. Vorig jaar is de nulmeting
in het kader van het energierapport gedaan. Wij monitoren voortdurend. Het
gaat in feite om een continu evaluatieproces. Op basis van de versnellingsbrief
ga ik met het parlement van gedachten wisselen. Daar hoort bij de vraag hoe
wij ermee omgaan. Moeten wij de hele evaluatie naar voren halen of alleen
de onderdelen die van belang zijn voor het verdere liberaliseringsproces? Ik ken de maatschappelijke weerstanden tegen onderdelen van biotechnologie.
Gelukkig gaat het om onderdelen, voornamelijk genetisch gemodificeerde ingrediënten
van voedingsmiddelen. Daarbij is het opvallend dat het zo gauw het om "golden
rice" of vitamine-A-rijst gaat, er groot enthousiasme ontstaat bij dezelfde
mensen die tegen genetisch gemodificeerde sojabonen zijn, waar men minder
direct het voordeel van ziet. Het is van belang dat wij hier heel goed mee
omgaan. De voedselschandalen hebben het wantrouwen weer vergroot, hoewel het
er niets mee te maken heeft. Er is dus een duidelijke rol voor de overheid.
Er moet goede en betrouwbare voorlichting komen. Daarbij speelt hetzelfde
verhaal rond de Food and Drugs Agency. Het moet gaan om goede productinformatie
en adequate wetgeving.Onder aanvoering van de heer Pronk zijn wij bezig met de voorbereiding
van de integrale beleidsnota biotechnologie. Hij heeft daar de coördinerende
bevoegdheid voor of eigenlijk de coördinerende verantwoordelijkheid.
Het zijn weinig bevoegdheden en veel verantwoordelijkheden. In dit veld heeft
niet alleen de overheid een rol te spelen. Industrie en retail hebben hun
eigen verantwoordelijkheid. De consument moet gewoon goed bediend en geïnformeerd
worden. Men wordt het meest achterdochtig als men het gevoel heeft dat men
niet alles kan weten. Ik geloof niet dat de consument de behoefte heeft om
altijd alles te weten, maar als er wantrouwen is, is er echt een probleem.Ik moet eigenlijk een beetje lachen om de discussie over het ACTAL. Het
is de bedoeling om structureel in al die hoofden het proces te veranderen.
Wij moeten het nu maar eens gaan proberen met een externe club, zoals de commissie-Slechte
ons geadviseerd heeft. Ik denk dat het geen tijd hoeft te kosten. Het is niet
zo dat de externen moeten bedenken hoe het anders moet. Zij moeten wijzen
op wat wij fout hebben gedaan. Binnen no time kan daarvoor expertise worden
opgebouwd. Heel veel amendementen van de Tweede Kamer zijn al weken van tevoren
beschikbaar. Aangezien de Tweede Kamer dit onderwerp zo hoog op de agenda
heeft gezet, moet zij de ACTAL ook serieus nemen en ervoor zorgen dat die
commissie de amendementen die mogelijk effecten op het bedrijfsleven hebben,
tijdig krijgt. Welnu, the proof of the pudding is in the eating. Juist de
Tweede Kamer was zeer enthousiast over dit project. Ik wacht dus af wat haar
gedrag zal zijn.Ik heb ten aanzien van het ESB-artikel over de NMA en OPTA nadrukkelijk
een onderscheid gemaakt tussen de punten waar ik het mee eens ben, en de punten
waarover nog geen opinie bestaat. Wij zitten middenin de evaluatie van OPTA.
Een en ander zal ook afhangen van de specifieke regelgeving terzake van Brussel
via de ONP-richtlijn. Op zichzelf deel ik de opvatting dat wij snel moeten
zien te bereiken dat er geen specifieke regelgeving meer nodig is. Of dat
nu precies op 1 januari volgend jaar zal gebeuren of iets daarna, wanneer
het zo ver is, moeten OPTA en NMA samengevoegd worden. Sterker nog, dan moet
je je afvragen wat dan überhaupt nog de rol van OPTA is.In het licht van de certificeringen speelt eigenlijk hetzelfde als bij
de samenwerkingsverbanden rond R&D. Ik hoor in ontzettend veel verhalen
dat het ongelofelijk moeilijk is en dat de NMA altijd dwarsligt, maar ik ken
geen één concreet voorbeeld. Wij zijn wel bezig om samen met
de NMA te proberen het begrippenkader wat helderder te maken voor de bedrijfstakken.
Ik heb evenwel de indruk dat sommige branches er belang bij hebben om mensen
bang te maken met de NMA. Dat moet natuurlijk niet gebeuren. Ik zal dan ook
proberen om daar op de volgende bijeenkomst waar ik met MKB-Nederland bij
ben, wat helderheid over te scheppen. Ik weet dat de heer Kist van zijn kant
ook het nodige doet om die helderheid te scheppen.Mevrouw Schoondergang wil ik zo verstaan dat ook zij belangstelling en
geld voor kinderen onder de vier jaar belangrijk vindt. Ik ga er tenminste
van uit dat zij niet vindt dat bij die kinderen al techniek moet worden gestimuleerd.De voorzitter:Ik zie dat mevrouw Schoondergang wil interrumperen. Als zij dat doet,
schors ik de vergadering voor een dinerpauze.Minister Jorritsma-Lebbink:Voorzitter! Wij moeten proberen om met goed beleid een oplossing te vinden
voor de stagnering bij WKK. Ik heb ook al een groot aantal maatregelen voorgesteld
om daar een oplossing voor te vinden. Als er bruinkoolenergie wordt geïmporteerd
uit Duitsland, dan zal daarbij, linksom of rechtsom, voldaan moeten worden
aan de eigen Duitse taakstelling inzake CO2. Daar heeft Duitsland
zich namelijk net als wij toe verplicht. Per saldo zal dus ook in Duitsland
de uitstoot van CO2 omlaag moeten. In Nederland hebben wij hier
een pakket maatregelen voor op tafel gelegd. In 2002 wordt dit overigens opnieuw
bekeken, want die maatregelen zijn bedoeld voor de periode 2008-2012. Wij
zijn dus wel degelijk bezig met toekomstige burgers. Dat heeft per saldo echter
niets met marktwerkingsbeleid te maken. Dat heeft te maken met de vraag hoe
je ervoor kunt zorgen dat de burger goed bediend wordt en hoe je producten
voor zo min mogelijk kosten kunt krijgen.Ik vind zeker dat duurzame energie belangrijk is. Daarom zullen wij ook
andere middelen moeten inzetten om dat te bevorderen. Ik noem de vrijstelling
van de REB. Ik zeg hier overigens nog bij dat het probleem bij duurzame energie
bij ons niet is gelegen in de vraag. Er liggen ongelofelijk veel kant en klaar
gefinancierde projecten klaar op de plank waar ook vraag naar is. Er zijn
volop mensen die groene energie willen kopen. Bedrijven durven echter niet
eens meer de markt op te gaan om het aan te bieden, omdat het vervolgens niet
aan te slepen is. Het is in dat licht een wonderlijk probleem dat al degenen
die zeggen voor windenergie te zijn, vinden dat de windmolens het liefst heel
ver van hun eigen huis moeten staan. Dat is een heel lastig probleem. Voor
windenergie gelden evenwel dezelfde wetten als voor andere infrastructuur.
Misschien leren wij daar wat van. Natuurlijk moeten wij daarbij goed naar
de vogels kijken, maar het zal niet geheel vrij van ongelukjes blijven. Ook
in Denemarken zal er af en toe een vogel sneuvelen. Ik constateer echter wel
dat onze procedures op dit terrein buitengewoon stroperig zijn. Misschien
kunnen wij daar in het kader van de herziening van de WRO uit komen.Ten slotte wil ik de volksvertegenwoordigers hartelijk bedanken voor hun
inbreng en de nuttige adviezen die ik soms heb gehoord. Ik
zal daar de komende tijd zeker iets mee doen.De voorzitter:Wil mevrouw Schoondergang nog één keer interrumperen?Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Het ging juist wel om die kleine kinderen van vier jaar. In
Haarlem loopt het project Ontdekplekje. Ik ben daar geweest. Kinderen spelen
daar met water, stenen en zand. Ze krijgen dan spelenderwijs begrip voor techniek,
maar ze vallen toch overal buiten.De voorzitter:Dit had de minister niet willen missen.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat klopt, voorzitter, maar naar mijn gevoel is dit veel meer van belang
voor de motorische ontwikkeling van het kind en voor een aantal vaardigheden
dan dat het leidt tot een beroepskeuze voor een bepaalde opleiding in de techniek.
Wat dat betreft kun je beter vragen of de invulling van de eerste twee jaren
van de onderbouw van het voortgezet onderwijs voldoende zijn om ze uiteindelijk
naar zo'n opleiding te krijgen.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):De minister heeft dit blijkbaar nooit gezien.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik weet het heel goed, want op de peuterzaal van mijn eigen kinderen werd
al geprobeerd de kinderen die vaardigheden te laten ontwikkelen. Dat was misschien
wel een heel progressief schooltje.Staatssecretaris Ybema:Voorzitter! Ik dank de Kamer voor de inbreng in tweede termijn. Ik heb
nog een paar punten.Ik kom eerst op de vraag van de heer Luijten hoe het zit met de eindverantwoordelijkheid
op het terrein van de voedselveiligheid. In de Warenwet is vastgelegd dat
de minister van Volksgezondheid de eindverantwoordelijke in dit proces is.
De eerlijkheid gebiedt wel te zeggen dat dit in de praktijk wat meer tot uitdrukking
moet komen. Daarmee is de regering nu heel serieus bezig, ook op basis van
de ervaringen die wij in het verleden hebben opgedaan met een aantal van dit
soort affaires. De conclusies uit het rapport-Berenschot zullen wij er uiteraard
bij betrekken.Ik ben het eens met het gestelde door de heer Luijten over de Europese
Voedsel- en veiligheidsautoriteit, de European Food Agency, in die zin dat
dit een degelijk Agency moet zijn. Datgene wat er nu ligt, is inderdaad nog
niet degelijk genoeg. Daar moet echt nog wat aan worden verbeterd.Mevrouw Schoondergang herhaalde haar voorstel tot het nemen van een initiatief
voor een platform, met een aantal departementen en brancheorganisaties, in
de toeristische sfeer. Ik vind dit voorstel sympathiek, maar in de huidige
situatie, ook kijkend naar de discussie met de sector, gaat het er vooral
om het organiserend vermogen van die sector te versterken. Er is heel lang
sprake geweest van te veel verdeeldheid en versnippering in de sector. Het
gaat er nu om, vooral via het toeristische huis, eenheid tot stand te brengen,
ervoor te zorgen dat men elkaar opzoekt in plaats van elkaar de rug toe te
keren. Ik wil dat proces eerst een kans geven. De suggestie van mevrouw Schoondergang
zal ik zeker onthouden.De heer Terlouw stelde een vraag over de positie van de harde gulden ten
opzichte van de buurlanden. Speelt dit nog steeds? Ik herinner mij die discussies
van vroeger ook nog. De harde gulden was altijd goed voor de inflatie en slecht
voor de export. Daar zat je tussenin. Dat gaf een wat ongemakkelijk gevoel.
Dat type discussie is verdwenen als gevolg van de invoering van de euro. Binnen
de Europese Unie zitten wij nog wel met twee categorieën landen. Binnen
de categorie euro-landen is die discussie helmaal verdwenen, want daar speelt
die valuta niet meer. Wij hebben allemaal te maken met één euro.Er is nog wel eens sprake van een dergelijke discussie tussen de "euro-landen"
en de "niet-euro-landen", zoals het Verenigd Koninkrijk, Denemarken en Zweden.
Het Britse pond is zeer sterk, ook ten opzichte van de euro. De exportpositie
van het Verenigd Koninkrijk staat daardoor onder druk. Alleen voor het simpele
feit dat de Britten niet deelnemen aan de monetaire unie betalen zij de prijs
van een hogere rente. De rente in het Verenigd Koningrijk is namelijk rond
de 6%. Onze rente is ook na de laatste verhoging van 0,25%, nog maar 3,25%.
Het oude mechanisme geldt dus nog wel voor de genoemde groep landen, maar
het zal nooit meer worden zoals het vroeger was.Voorzitter! Ook ik dank de Kamer voor deze vruchtbare gedachtewisseling.De beraadslaging wordt gesloten.Beide wetsvoorstellen worden zonder stemming aangenomen.Sluiting 19.47 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19992000-725-769.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl