Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs, de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek en de Wet educatie en beroepsonderwijs in verband met verbetering van de aansluiting van het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs en het hoger algemeen voortgezet onderwijs op het hoger onderwijs (profielen voortgezet onderwijs) (25168)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 1905-1922

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

15-07-1997

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 35, pagina 1905-1922

30-06-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25168Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van besluiten (maandag 30 juni 1997)Pagina 1936-1936
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs, de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek en de Wet educatie en beroepsonderwijs in verband met verbetering van de aansluiting van het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs en het hoger algemeen voortgezet onderwijs op het hoger onderwijs (profielen voortgezet onderwijs) (25168)Pagina 1905-1922
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs en de Wet op het voortgezet onderwijs inzake afwijking van de bevoegdheidseisen ten behoeve van leraren-in-opleiding (25197)Pagina 1935-1936
Stemming over de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Tijdelijke wet stimulering sociale vernieuwing (24504); - Wijziging van Boek 8 van het Burgerlijk Wetboek met betrekking tot hulpverlening en daarmee verband houdende wijziging van enige andere wetten (24799); - Goedkeuring van de op 26 januari 1994 te Genève tot stand gekomen Internationale Overeenkomst inzake tropisch hout, 1994, met bijlagen (Trb. 1995, 194) (25032); - Wijziging van de grens tussen de gemeenten Elst en Nijmegen (25169); - Wijziging van de Wet op de telecommunicatievoorzieningen in verband met de liberalisering van de spraaktelefoondienst (25331)Pagina 1898-1898
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (maandag 30 juni 1997)Pagina 1936-1938
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Kieswet, houdende verlaging van de voorkeurdrempel (25221); - Wijziging van de Kieswet, houdende verlenging van de duur van de stemming tot acht uur 's avonds alsmede regeling van diverse andere onderwerpen (25227)Pagina 1898-1905
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Wet op de studiefinanciering in verband met de overgang van studerenden van de ziekenfondsverzekering naar de particuliere ziektekostenverzekering, op grond waarvan de zogenaamde vrije voet wordt verhoogd en het zogenaamde kortingspercentage wordt verlaagd (25330); - Wijziging van de Ziekenfondswet in verband met de beëindiging van de medeverzekering van WSF-gerechtigden (25368)Pagina 1922-1935
Presentie en opening (maandag 30 juni 1997)Pagina 1897-1898

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 91 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet op het voortgezet onderwijs, de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek en de Wet educatie en beroepsonderwijs in verband met verbetering
van de aansluiting van het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs en het
hoger algemeen voortgezet onderwijs op het hoger onderwijs (profielen voortgezet
onderwijs) (25168).De voorzitter:Ik geef het woord aan de voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs,
mevrouw Jaarsma.Mevrouw Jaarsma (PvdA):Voorzitter! Voorafgaand aan de eigenlijke behandeling van dit wetsvoorstel
wil ik namens de vaste commissie voor Onderwijs de staatssecretaris enkele
vragen stellen. Soms zijn mensen wat achter met hun leeswerk. Dat verklaart
waarom wij pas na het vaststellen van het eindverslag hebben kennisgenomen
van de column van de staatssecretaris in Uitleg van 11 juni jongstleden. Tot
onze verbazing troffen wij daarin de volgende passage aan: "Het wetsvoorstel
over de profielen in de tweede fase van het voortgezet onderwijs is unaniem
door de Tweede Kamer geaccepteerd. U weet nu waar u aan toe bent. Weliswaar
moet de Eerste Kamer de wet nog behandelen, maar zoals bekend heeft deze Kamer
niet het recht van amendement." Het stukje eindigt met: "Ik feliciteer ons
allemaal."Voorzitter! Het is de staatssecretaris blijkbaar ontgaan dat deze Kamer
nog steeds de mogelijkheid heeft om een wetsvoorstel te verwerpen. De opmerking
"U weet nu waar u aan toe bent" is op z'n minst prematuur en getuigt niet
van diepgaand inzicht van de staatssecretaris in ons staatsrecht.Daarnaast bekroop ons het gevoel: wat staan wij hier eigenlijk te doen?
Neemt de staatssecretaris onze inbreng serieus of maakt het wat haar betreft
eigenlijk allemaal niets uit? Wij zouden het op prijs stellen, op die vraag
een antwoord van de staatssecretaris te vernemen, voordat wij aan de eigenlijke
behandeling beginnen.De voorzitter:Ik geef het woord aan de staatssecretaris, die daarom heeft gevraagd.Staatssecretaris Netelenbos:Voorzitter! Laat ik beginnen met op te merken dat ik er spijt van heb
dat de column een aantal misverstanden oproept. Natuurlijk stel ik een gedachtewisseling
hier op prijs over een wetsvoorstel dat zeer belangrijk is. Ik weet natuurlijk
hoe de verhoudingen staatsrechtelijk liggen. Ik heb gemeend om de column te
moeten schrijven, omdat in het onderwijs tienduizend mensen betrokken zijn
bij deze vernieuwing. De scholen gaan met vakantie of zijn dat deels al. Ik
merkte dat nogal wat docenten zich ontzettend veel zorgen maakten over hun
rechtspositie en over de vraag of zij het aantal uren zouden houden dat zij
nu hebben. Ik heb nogal kort door de bocht, zeer beknopt, een aantal vertrouwenwekkende
opmerkingen geformuleerd in de column. Dat had ik niet mogen doen, want dat
geeft allerlei misverstanden. Ik bied hier mijn excuses voor aan. Nogmaals,
natuurlijk weet ik dat deze Kamer voluit onderdeel uitmaakt van het wetgevend
proces en dat dit niet anders is.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Grol-Overling (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ook mijn fractie was ontstemd over de opmerkingen
van de staatssecretaris over de positie van de Eerste Kamer. Wij zijn van
mening dat de uitspraken in Uitleg van 11 juni jongstleden door de staatssecretaris
gedaan, door haar dienen te worden gerectificeerd in een volgend nummer van
Uitleg. Als je iets uitlegt, moet je het goed uitleggen, nietwaar?Een volgend punt van onduidelijkheid is de ons toegezonden nota van verbetering
van 13 juni 1997. De tekst daarvan lijkt identiek aan die van 29 mei 1997,
met uitzondering van de typografische indeling. Verder is de laatste zin,
met betrekking tot de Raad van State, weggelaten. Maar dat kan toch niet de
bedoeling zijn? Wij zouden gaarne willen weten wat er aan de considerans van
het wetsvoorstel te verbeteren viel en waarom.Ik kom tot het wetsvoorstel zelve. De CDA-fractie is het eens met de noodzaak
tot vernieuwing van het voortgezet onderwijs. De voorgenomen profielen zouden
kunnen leiden tot een aantal gewenste doelstellingen: vereenvoudiging bij
de keuze van studiepakketten, meer samenhang binnen de gekozen pakketten en
bovenal verbreding en verdieping, gericht op een betere aansluiting op verdere
studie in het hoger onderwijs. Dat zijn allemaal goede zaken.Over de vakinhouden binnen ieder van de vier profielen is in de Tweede
Kamer zoveel gesproken dat ik ze in deze Kamer niet nog eens aan de orde wil
stellen. Wel wil ik onze zorg uitspreken over de profielen natuur en techniek
naast natuur en gezondheid. Het risico bestaat immers dat jongens zullen kiezen
voor natuur en techniek en meisjes voor natuur en gezondheid. Als dergelijke
genderspecifieke keuzes inderdaad worden gemaakt, is onze wens dat dit bij
een spoedige evaluatie wordt geconstateerd en zo nodig gerepareerd.Het valt ons op dat het wetsvoorstel "profielen" in het onderwijs vooral
bekend is geworden onder de naam "studiehuis". Bij de profielen gaat het om
nieuwe groepering van leerstof, onderwijsinhoud dus. Bij het studiehuis gaat
het om didactische werkvormen, in de keuze waarvan scholen in principe vrij
zijn. Het is goed, dit onderscheid te blijven maken. De overheid moet invulling
geven aan de zorg voor kwalitatief en inhoudelijk goed onderwijs. De scholen
zelf krijgen meer ruimte voor de keuze in didactische werkvormen. Dat is winst
als beide partijen ieder hun deel goed doen. Dat vraagt dus om duidelijke
regelgeving die nu nog lang niet compleet is. Dat vraagt ook voorbereiding
van de leraren op nieuwe werkwijzen. Dat vraagt verder om inrichting van lokalen
en materialen waarmee de zelfstudie kan worden aangevat. Vanuit het veld meldt
men ons dat de toegezegde gelden voor deze infrastructuur zeer onvoldoende
zijn. Er is eigenlijk alleen voorzien in het twee uur vrij roosteren van docenten
voor bijscholing. En hoe belangrijk dit ook is, het is niet voldoende. Als
er te weinig structureel geld meekomt, worden de kansen van slagen veel minder.
Dat zou jammer zijn. De financiën moeten ons inziens echt opnieuw worden
bekeken.Wij vroegen in het voorlopig verslag naar de verwachtingen van de staatssecretaris
met betrekking tot de kans op meer drop-outs uit het voortgezet onderwijs
vanwege de verzwaarde pakketten en de vereiste zelfstudie. De staatssecretaris
antwoordde hierop dat vaardiger leerlingen minder uitval geven in het vervolgonderwijs.
Dat is natuurlijk waar, maar mijn veronderstelling is dat leerlingen nu in
een eerder stadium zullen uitvallen, namelijk in het voortgezet onderwijs.
Wij vinden dat overigens niet verkeerd. Er zijn thans te veel HAVO-gediplomeerden
met vijf zesjes en een vijf die in plaats van naar het HBO te gaan op het
MBO eindigen. Wij verwachten: minder gediplomeerden, maar wel beter.Wij hoorden een universitaire docent opmerken dat er ook een mogelijkheid
is dat universiteiten hun werkwijze zouden aanpassen aan die van het voortgezet
onderwijs, dus meer klassikaal, meer huiswerk, meer controle. Ik bepleit dat
niet. Er is wel een aansluitingsprobleem. De keus die nu gemaakt wordt, legt
de verantwoordelijkheid voor het slagen in het hoger onderwijs in sterke mate
bij het algemeen voortgezet onderwijs. Mijns inziens ontslaat dat het hoger
onderwijs niet van de plicht, er ook iets aan te doen.De vraag is ook, in hoeverre basisvorming en bovenbouw voortgezet onderwijs
op elkaar aansluiten.De invoering van de tweede fase op zelf te kiezen momenten achten wij
heilloos. Het zou beter zijn, alle scholen meer tijd te geven en tegelijk
te beginnen. Dat hebben wij ook gedaan met de basisvorming en het is niet
zo duidelijk waarom wij niet kunnen wachten tot iedereen er klaar voor is
en daarvoor een periode van twee jaar nemen. Vernieuwing kan
nu eenmaal niet worden geforceerd.Ten slotte vraag ik voor alle zekerheid nog één keer van
de staatssecretaris de bevestiging: 1. dat de scholen vrij zijn
in de keuze van hun pedagogisch-didactische aanpak;2. dat het studiehuis
door de overheid wel kan worden aanbevolen, maar niet dwingend opgelegd.De heer De Jager (VVD):Mijnheer de voorzitter! De staatssecretaris heeft gesproken van een misverstand.
Daar kun je toch eigenlijk geen excuus voor maken, een misverstand is immers
een misverstand. Maar goed, na het excuus van de staatssecretaris kan ik het
zeer kort houden.Het onderwijsveld is hard toe aan invoering van de voorgestelde profielen,
maar terecht maken de schoolleiders de opmerking dat de invoering van deze
wet structureel maatregelen vraagt ter uitvoering hiervan.De voorgestelde profielen ontmoeten bij onze fractie geen bezwaren. Er
is in de Tweede Kamer voldoende over gesproken en de uitkomst daarvan stelt
ons niet teleur. De VVD heeft in de jaren tachtig uitvoerig gepleit voor de
vierstromenschool. Helaas was er toen geen of onvoldoende belangstelling voor
bij de andere politieke partijen. Binnenkort is het dan toch afgelopen met
de pretpakketten en mogelijk ook met het onverantwoord kiezen van schooltypen.Dit alles heeft uiteraard ook consequenties voor het MAVO. Bij het aanpassen
van de regelgeving voor MAVO en VBO zal er rekening moeten worden gehouden
met de invoering van deze wet, opdat doorstroming van het MAVO naar het HAVO
mogelijk blijft.Terug naar deze wet. Met de uitvoering van deze wet wordt de samenstelling
van de vakkenpakketten, de profielen geregeld. De inhoud van de vakken wordt
vooral bepaald door de leerboeken die beschikbaar komen, en uiteraard door
de docenten die met behulp van deze boeken kennis overdragen.Wat is het toch jammer dat wij nu nog niet weten of alle boeken op tijd
klaar zullen zijn en of de docenten goed bijgeschoold zullen zijn, en op tijd.
Waarom toch al die haast? Uiteraard is het onze fractie duidelijk dat de scholen
zelf mogen kiezen voor invoering per 1998 of per 1999, maar wat betekent dit?
Zullen scholen hiermee gaan adverteren om leerlingen binnen te halen? Of zullen
ze zo verstandig zijn om allemaal in 1999 te beginnen? Goed, het is een compromis,
bedacht in de Tweede Kamer, maar of het wijsheid is, betwijfel ik.De scholen hebben meer tijd gekregen om het leerhuis in te voeren, en
dat is maar goed ook. Zo'n ingrijpende maatregel kun je niet van de ene dag
op de andere invoeren. Er is tijd nodig om de kwaliteit van het onderwijs
te kunnen verbeteren. Wij zullen meer en meer moeten beseffen dat structuurwijzigingen
in het onderwijs zeer lange wegen in de scholen moeten afleggen vooraleer
er van een werkelijke kwaliteitsverhoging sprake is. Zie hiervoor ook het
onderwijsverslag van de inspectie.Mijnheer de voorzitter! Jaren geleden, bij de invoering van de vorige
examenvakkenkeuze, heeft men ook gesteld dat het ging om het verhogen van
de kwaliteit van het onderwijs. Ondanks alle waarschuwingen heeft men toen
toch gekozen voor de mogelijkheid van pretpakketten en dus eigenlijk voor
verlaging van het niveau. Laten wij hopen dat dit door deze maatregel wordt
hersteld en dat wij op een meer bij de tijd passende invulling kunnen rekenen.
Onze fractie rekent erop dat er in de komende jaren vele kwaliteitverhogende
maatregelen zullen worden genomen, maar dat er voorlopig zal worden afgezien
van structuurveranderingen. Het zal nog veel discussie vragen om de bij deze
maatregelen behorende financiën ook daadwerkelijk op tafel te krijgen.De heer Veling (GPV):Mijnheer de voorzitter! Ook deze keer spreek ik mede namens de fracties
van SGP en RPF.De belangrijkste veranderingen die met de huidige vernieuwing van de tweede
fase van HAVO en VWO worden beoogd, worden niet direct in dit wetsvoorstel
geregeld, zo is mijn stelling. In het wetsvoorstel wordt de vakmatige inhoud
van de nieuwe profielen geregeld en er ontstaat meer ruimte voor onderwijskundige
variatie doordat de randvoorwaarden worden omschreven in termen van studielast
en "in schooltijd verzorgd onderwijsprogramma". Dat is een verruiming van
de omschrijving in termen van lessen, van lesuren. Maar om een studiehuis
tot stand te brengen, zoals wordt bedoeld, is het invoeren van profielen als
voorwaarde niet voldoende. Je zou er zelfs over kunnen twisten of het wel
noodzakelijk is. Ook vergroting van de ruimte is niet genoeg; voor het realiseren
van een studiehuis is een cultuurverandering nodig die veel vergt van docenten,
van scholen, van uitgevers en van nascholingsinstellingen. En om de introductie
van zo'n studiehuis is het nu natuurlijk niet in de laatste plaats begonnen.In de onderzoeksrapporten over de oorzaken van het falen van te veel studenten
in het hoger onderwijs staan de wensen van de instellingen voor hoger onderwijs
ten aanzien van de vooropleiding van hun instromers. Tot die wensen behoren
bepaalde samenstellingen van vakkenpakketten. Een zekere profilering in de
afstudeerprogramma's van HAVO en VWO zou nuttig zijn. Er is echter reden,
deze wensen enigszins te relativeren. Het is beslist niet zo dat de uitvallers
in het hoger onderwijs in het algemeen een niet passend vakkenpakket hebben.
Collega De Jager sprak over de pretpakketten, maar die vormen geen verklaring
voor te hoge uitvalpercentages in het hoger onderwijs. Het is met de vakkenkeuze
van leerlingen in het algemeen helemaal niet zo slecht gesteld. Veel studenten
komen met goede pakketten in het hoger onderwijs binnen en slagen er toch
niet in, de gekozen studie te volbrengen.In de memorie van antwoord aan onze Kamer staat, dat een empirisch onderzoek
ten grondslag ligt aan de huidige profielen. Die mededeling is dus betwistbaar,
temeer omdat het onderzoek sterke aanwijzingen opleverde dat de problemen
op een ander gebied lagen, namelijk op dat van de motivatie van studenten
en vooral ook van de vaardigheid om te studeren in de gangbare cultuur van
het hoger onderwijs, dat wil zeggen, in een cultuur die een groot beroep doet
op de zelfstandigheid van studenten. Daarom zou invoering van profielen niet
voldoende zijn. Er moest meer gebeuren. De bovenbouw van HAVO en VWO zou zo
moeten worden ingericht, dat de toekomstige hogeronderwijs studenten
meer konden worden getraind op zelfstandiger studeren.Mijns inziens hangt het welslagen van de nu beoogde vernieuwing van de
tweede fase van HAVO en VWO vooral af van de vraag of VO-scholen erin slagen,
zo'n studiehuis te realiseren.De in het wetsvoorstel beschreven profielen zijn niet onbelangrijk, maar
het is niet verstandig om daarvan op zichzelf wonderen te verwachten. In het
antwoord van de staatssecretaris op vragen van de PvdA-fractie van deze Kamer
ligt nog een extra argument voor die stelling opgesloten. Zij legt namelijk
uit dat de profielen niet als fuiken zullen werken. De profielen zijn polyvalent.
Tot op zekere hoogte is dit inderdaad het geval. Ik vind dit een goede zaak.
Het zou voor leerlingen mogelijk moeten zijn om voor verbreding te kiezen
via extra vakken of vakonderdelen. Hiermee wordt echter gezegd dat de keuze
voor een bepaald profiel niet betekent dat een leerling instapt in de vooropleiding
van een bepaalde studierichting in het hoger onderwijs. Al met al acht ik
terzake van profielen mogelijkheden aanwezig, maar ik verwacht daar op zichzelf
geen wonderen van.Als mijn beschouwing hout snijdt – en ik verneem graag van de staatssecretaris
of zij het met mij eens is – is er veel aandacht nodig voor wat er in
de komende jaren in en om de scholen gebeurt. Wij pleiten voor een stevige
ondersteuning van de scholen om met de docenten en andere betrokkenen een
verbeterde aanpak van het onderwijs te realiseren. Ik doel op ondersteuning
in financiële zin. Hierop komt het neer wanneer het om mogelijkheden
voor de rijksoverheid gaat. Vervolgens zal met het geld iets zinnigs moeten
gebeuren. Naar onze mening rekent de staatssecretaris in haar optelsommen
in de memorie van antwoord de scholen rijker dan ze zijn. Ik vind bijvoorbeeld
de overweging dat de basisvorming nu is ingevoerd en dat de scholen hun prioriteiten
ten aanzien van de nascholing wel kunnen verleggen naar de bovenbouw van weinig
realiteitszin getuigen. De basisvorming is ingevoerd, maar de realisering
van de doelstellingen daarvan is een project van jaren. Het belang van dat
project moet niet worden veronachtzaamd, zeker niet nu straks een vernieuwde
tweede fase wil voortbouwen op een onderbouw die leerlingen heeft voorbereid
op het studiehuis. Die bovenbouw is lang het scharnier tussen de basisvorming
en het hoger onderwijs genoemd.Zo'n opmerking over een reeds ingevoerde basisvorming is voor mij een
reden te meer om aandacht te vragen voor wat niet bij wet kan worden gerealiseerd,
namelijk een onderwijsverandering die van mensen een andere wijze van pedagogisch
en didactisch optreden vraagt. Geld en steun zullen blijvend nodig zijn voor
de realisering van de tweedefaseplannen. En meer in het algemeen, als we werkelijk
versterking van het voortgezet onderwijs wensen, moeten de betrokkenen daarvoor
de ruimte krijgen. Ik neem het woord "betrokkenen" breed. Er zal tussen scholen
onderling en ook tussen scholen en instellingen die kunnen helpen bij deskundigheidsbevordering
een proces op gang moeten komen om te werken aan inhoud en vormgeving van
vernieuwen. Daarbij is ook samenwerking met de instellingen voor hoger onderwijs
nodig. Daarnet werd er ook op gewezen dat het hoger onderwijs niet achterover
kan leunen en afwachten wat er in het voortgezet onderwijs gebeurt. Dan gaat
het beslist niet goed. Als wij pogen een studiehuis in te richten, is heel
nauwe samenwerking met het hoger onderwijs noodzakelijk om de continuïteit
en de doorgaande leerroutes te bevorderen. Op welke wijze kunnen de instellingen
voor hoger onderwijs inspelen op de vernieuwingen in het voortgezet onderwijs?Zoals gezegd, zijn wij voorstanders van een onderwijsvernieuwing in de
richting van een studiehuis. Ik plaats daarbij echter nog wel twee relativerende
kanttekeningen. In de eerste plaats moet worden gewaakt tegen te optimistische
verwachtingen over een algehele verhoging van het peil waarop zeventien- of
achttienjarige leerlingen in het voortgezet onderwijs kunnen worden gediplomeerd.
Bedenkers van onderwijsvernieuwingen hebben soms de neiging, te vergeten dat
verandering van structuur en opzet van het onderwijs nog geen verandering
brengt in de samenstelling van de groep leerlingen die in het onderwijs opgeleid
moeten worden.In de tweede plaats, wat meer specifiek gericht op het studiehuis, moet
worden bedacht dat een school voor voortgezet onderwijs altijd sterk is geweest
in vergelijking met bijvoorbeeld instellingen voor hoger onderwijs in het
scheppen van een sociale infrastructuur en daarmee verbonden een pedagogisch
klimaat. Een studiehuis waarin leerlingen meer als individu worden aangesproken
en waarin van leerlingen wordt gevraagd dat zij hun eigen individuele route
volgen, moet oppassen voor de valkuil van te sterke individualisering en van
vrijblijvendheid. Er zijn instellingen voor hoger onderwijs die recentelijk
hebben ontdekt dat een iets meer schoolse aanpak tot betere resultaten leidt.
Dus laten wij nu in het voortgezet onderwijs niet doen waar in het hoger onderwijs
in bepaalde opzichten al leergeld voor is betaald.Overigens onderstreept dit mijn pleidooi voor samenwerking tussen het
VO en het HO. Aannemende dat de staatssecretaris het hiermee eens is, vraag
ik of zij vindt dat het wetsvoorstel, als het gaat om het voorkomen van de
vrijblijvendheid en het blijven bevorderen van het pedagogische klimaat, de
sociale infrastructuur, voldoende mogelijkheden biedt om de genoemde risico's
te vermijden.Ik sluit af met een opmerking over de keuze die scholen is gelaten voor
invoering in 1998 of 1999. Zoals al uit de schriftelijke voorbereiding is
gebleken, zijn wij niet zo gelukkig met die keuzemogelijkheid. Zelfstandigheid
van scholen is een groot goed. Scholen kunnen heel veel zelf uitmaken. Maar
waar veranderingen alle instellen van voortgezet onderwijs raken en externe
gevolgen hebben – ik denk aan de aansluiting op het hoger onderwijs –
is juist daar een regierol van de overheid gewenst. Ik noem een voorbeeld.
Gesteld dat wij in Nederland besluiten om het verkeer links in plaats van
rechts te laten rijden. Dat geeft een hoop commotie over onder andere nascholing.
De minister van Verkeer en Waterstaat zou dan besluiten dat gemeenten mochten
kiezen of zij daarmee in 1998 of 1999 zouden beginnen. Dat lijkt erg royaal,
maar het schept wel een hoop problemen.Ik vrees dat de uitrekking van het invoeringstraject, zoals nu gebeurt,
niet gunstig werkt. De problemen worden groter voor leerlingen die van school
(moeten) veranderen. Dat duurt in ieder geval een jaar langer. Bovendien wordt
samenwerking van scholen onder druk gezet, zeker als de scholen
niet gelijk optrekken. Want samenwerking en netwerk zijn het best, wanneer
er op basis van gelijke inbreng geopereerd kan worden. Dat zal dus niet overal
het geval zijn. Niet alleen als het gaat om de profielen, maar ook bij de
vormgeving van het studiehuis geldt dit. Dit zijn wel twee ontwikkelingen,
maar het ligt voor de hand dat scholen het ontwikkelen van de instrumenten
voor het studiehuis, bijvoorbeeld studiewijzers, in de tijd laten sporen met
de invoering van de vernieuwde inhoud. Anders ga je op basis van een oude
inhoud nieuwe instrumenten ontwikkelen en kun je straks opnieuw beginnen.
Ik vrees dat het complete traject van de invoering dus wat wordt uitgerekt.
Dat lijkt mij niet gunstig. Ik ben dan ook nieuwsgierig naar de reacties van
de staatssecretaris.Mevrouw Jaarsma (PvdA):Voorzitter! Het onderhavige wetsvoorstel betekent een modernisering van
de tweede fase van het voortgezet onderwijs. Die was nodig. Daar is iedereen
het, geloof ik, over eens. Profielen en studiehuis zijn de trefwoorden. Ik
wil over beide iets zeggen.Eerst iets over de profielen. In de memorie van antwoord lees ik: de keuze
van een bepaald profiel mag niet worden opgevat als de keuze voor een bepaalde
beroepsrichting. En de heer Veling refereerde ook al aan het veelbelovende
zinnetje: profielen bieden een polyvalente voorbereiding op een vervolgstudie.
Ik vind dit zo'n mooi zinnetje dat ik het bijna zou ophangen. Niet ontkend
kan echter worden dat die vervolgstudie weer gerelateerd is aan een beroepsperspectief.
Het antwoord heeft dus maar een betrekkelijke waarde. Er wordt namelijk voorgesorteerd
en de toelatingsvoorwaarden in het hoger onderwijs zullen worden geformuleerd
in termen van profiel/studierichting hoger onderwijs.Op onze vraag naar empirisch gefundeerde criteria voor de inhoud van de
profielen wordt verwezen naar het onderzoek van het LICOR uit 1989, van acht
jaar geleden dus. Het zal de staatssecretaris niet zijn ontgaan dat de veranderingen
tamelijk snel gaan. In dit verband vraag ik de staatssecretaris om een reactie
op een bericht in Trouw van 18 juni jongstleden. Daaruit blijkt dat de Rijksuniversiteit
Groningen bètastudenten gaat bijspijkeren op het gebied van de algemene
vakken geschiedenis, ethiek en filosofie. Zulks om hun horizon te verbreden.
In gewoon Nederlands: om vakidiotisme te voorkomen. Als ik de huidige inhoud
van de profielen daarnaast leg, bekruipt mij het gevoel dat die nu al achterhaald
zou kunnen zijn. Nu is dat tot op zekere hoogte onvermijdelijk, want het blijft
een momentopname en daarmee een redelijk statisch gegeven. Wat mij interesseert,
is de vraag hoe de profielinhoud gedynamiseerd kan worden. Dat lijkt mij een
"must" in de tijd waarin wij leven, waarin niet alleen kennisinhouden razendsnel
veranderen, maar evenzeer de toepassingsgebieden ervan. Wordt de relevantie
van de profielinhouden regelmatig getoetst? Zo ja, door wie en om de hoeveel
tijd?Ik heb in het antwoord van de staatssecretaris trouwens een reactie gemist
op de kwestie van de fundering van de opleidingsprofielen in het hoger beroepsonderwijs,
of liever: de non-fundering. Uit het Onderwijsverslag 1996 blijkt dat de onderzochte
instellingen geen van alle beschikten over een opleidingsprofiel dat gebaseerd
is op een beroepsprofiel met kwalificatie-eisen, ontleend aan beroepenvelden.
Wellicht ontbreekt dit antwoord, omdat de kwestie tot de portefeuille van
de minister behoort, maar ik ben toch wel benieuwd naar een reactie van de
staatssecretaris, omdat het streven toch is dat keuzes van leerlingen mede
door toekomstige arbeidsmarktrelevantie worden beïnvloed. Als het verband
tussen opleidingsprofielen in het hoger onderwijs met de beroepenvelden zo
weinig adequaat is als het onderwijsverslag suggereert, kun je de vraag stellen
hoe verantwoord het is om leerlingen op zestienjarige leeftijd een profiel
te laten kiezen dat vervolgens bepalend is voor de toegang tot een opleidingsrichting
in het hoger onderwijs. Het verbaast mij overigens hogelijk dat er geen gegevens
zijn over de mate waarin afgestudeerden in het hoger onderwijs daadwerkelijk
terechtkomen in het beroepenveld waarvoor zij zijn opgeleid. Ik dacht dat
dit toch minimaal tot een kwaliteitszorgsysteem zou behoren. Maar goed, ook
daarover gaat deze staatssecretaris niet.Overigens zijn wij het eens, zoals ik al in het voorlopig verslag heb
gezegd, met het terugbrengen van de keuzemogelijkheden in de tweede fase van
het voortgezet onderwijs. Maar die inperking moet dan wel gepaard gaan met
een redelijk voorspellende waarde ten aanzien van de toekomstmogelijkheden
van de leerling. Om die leerling gaat het tenslotte en wat ons betreft zeker
niet alleen om rendementsverhoging ten faveure van de onderwijsbegroting.Dat brengt mij op de vraag wat er eigenlijk gebeurt met leerlingen die
tot de slotsom komen dat zij verkeerd gekozen hebben. Wat zijn de switchmogelijkheden
gedurende de tweede fase? Kan men wisselen van profiel? Dat is nogal van belang
in het geval van dreigende uitval bij gebleken onvoldoende motivatie voor
een gekozen profiel. Het verschil tussen een zestien- en een zeventienjarige
is qua ontwikkeling soms heel wat groter dan een jaartje. Uit het antwoord
in de schriftelijke voorbereiding maken wij op dat de minister inderdaad vasthoudt
aan zijn voornemen om het VAVO voor beneden-achttienjarigen af te sluiten.
Het antwoord suggereert dat zij primair moeten worden opgevangen in het reguliere
jeugdonderwijs, dus moeten verkassen naar MAVO of secundair beroepsonderwijs.
Of anders moeten zij maar wachten tot zij toelaatbaar zijn in de volwasseneneducatie.
Dat lijkt mij wat bot als het gaat om iemand die wel over de capaciteiten
beschikt, maar die als zestienjarige – en wat is nu zestien jaar? –
verkeerd heeft gekozen. Wij zouden het betreuren als de toegenomen selectie
binnen de tweede fase zou leiden tot nodeloos verlies aan talent. Ik vraag
de staatssecretaris dus of er flexibiliteit in het systeem zit en hoe in de
vormgeving daarvan is voorzien.Het antwoord op die vraag is minstens zo relevant in verband met de in
dit wetsvoorstel geïntroduceerde pedagogisch-didactische verandering,
namelijk het studiehuis. Op papier ziet het allemaal goed uit. Leren om zelfstandig
te studeren. Dat is prima en dat heeft ook onze hartelijke instemming. Maar
ik vrees dat de praktijk er wat anders uit ziet. In het voorlopig verslag
heb ik gewezen op het feit dat leerlingen in deze leeftijd nogal eens te maken
 hebben met psychosociale en/of gedragsproblemen. Ik heb onze
zorg uitgesproken over de bevindingen ten aanzien van de studiehuismodellen-in-uitvoering
in het Onderwijsverslag 1996. Daaruit blijkt dat een adequate leerlingbegeleiding
die rekening houdt met verschillen in leerstijlen, in veel projecten ontbreekt,
evenals een passende voorbereiding op het studiehuis in de eerste drie leerjaren.
Ik vroeg om een reactie. Die heb ik niet gekregen. Ik vraag er dus opnieuw
om.Cruciaal voor het succes van het studiehuis in de praktijk is de mate
waarin leerkrachten zijn berekend op hun taak. Nascholing is dus nodig. In
dat verband informeerde ik naar de mate waarin het nascholingsbeleid is ingekaderd
in het algemene schoolbeleid. Een concreet antwoord toegespitst op de profielvoorstellen
is op dit moment niet te geven, aldus de memorie van antwoord. Scholen zijn
bezig, hun plannen te ontwikkelen. Dat hoop ik dan maar! Uit de brief van
de staatssecretaris bij de Wet regeling informatievoorziening, die hier als
hamerstuk werd afgedaan, blijkt dat meer dan de helft van de scholen voor
primair en voortgezet onderwijs over een nascholingsplan beschikt. Bijna de
helft dus niet! Dat baart ons grote zorgen. Ik wil graag weten, hoe de staatssecretaris
de ontwikkelingen op dit vlak niet alleen volgt en stimuleert, maar ook welke
wat minder vrijblijvende actie wordt ondernomen om scholen te brengen tot
een, zeker in het kader van de wijziging tweede fase absoluut noodzakelijk,
kwaliteitsbeleid.Voorzitter! Het wetsvoorstel heeft onze instemming, maar wij zetten enkele
stevige vraagtekens bij de realisering in de praktijk, niet omdat wij de scholen
niet vertrouwen maar omdat wij enige zorg hebben over leerlingen die niet
voldoen aan het standaardmodel dat impliciet aan de voorstellen ten grondslag
ligt. Wij hechten eraan dat wordt voorkomen dat zestienjarigen die, om wat
voor redenen dan ook, niet passen in het concept "doorsneeleerling" terechtkomen
in en traject dat hen definitief uit de main stream wegselecteert. De overheid
blijft verantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderwijs. Die kwaliteit
schrijft voor dat het onderwijs tweede fase voortgezet onderwijs adequaat
is ingericht voor álle leerlingen in VWO en HAVO.Mevrouw Tuinstra (D66):Voorzitter! De fractie van D66 staat positief ten opzichte van deze onderwijsvernieuwende
voorstellen. De voorbereidingstijd is terecht lang geweest. Het is een hele
exercitie. Je kunt aan de heldere taal van de memorie van toelichting goed
merken dat deze materie lang en goed doordacht is; daarvoor graag een compliment
aan het departement.Het is heel verheugend dat onderzoek leert, dat het hele veld positief
staat tegenover de vernieuwing zelf en er al druk mee bezig is. Wel zijn er
grote zorgen omtrent de faciliteiten die voor de invoering ter beschikking
worden gesteld.Dat betreft op de eerste plaats de nieuwe vakken, bijvoorbeeld filosofie.
Wij zijn blij met de plaats van dit vak, ook nu het voorlopig een keuzevak
is. Men heeft de tijd zich goed voor te bereiden en het vak echt een kans
te geven. Maar kan het zijn dat voor zo'n nieuw vak extra faciliteiten komen,
of hoe kan men tijd en geld hiervoor krijgen? Dergelijke stimulansen zijn
zeker nodig voor de nieuwe vakken. Ik verneem hierop graag een positieve reactie
van de staatssecretaris.Op de tweede plaats betreft dat het studiehuis, de grootste vernieuwing
naast de profielen. Dat vraagt om bouwtechnische aanpassingen. Moet dat ook
allemaal van die 50 mln.? Dat lijkt toch onmogelijk. Hoe stelt de staatssecretaris
zich dat voor? De dringende verzoeken uit het veld om aandacht en geld hiervoor
zijn volgens mijn fractie volstrekt legitiem.Ten slotte de reeds veel genoemde na- en bijscholing van de docenten,
die blijkens enquêtes en het inspectieverslag nog onzeker zijn of zij
deze attitudeverandering wel aankunnen.Voorzitter! Al deze punten zijn reeds naar voren gebracht, maar de regering
wuift de moeilijkheden hier te gemakkelijk weg. Een column in Uitleg is echt
niet voldoende!Mijn fractie steunt deze voorstellen vooral vanwege de vernieuwing. Grotere
eigen verantwoordelijkheid en duidelijker profiel brengen zelfstandigheid
mee, een en ander onafhankelijk van de vraag of men tertiair onderwijs gaat
volgen of niet. Onafhankelijkheid en zelfstandigheid zijn immers nooit weg.
Gedurende de behandeling in de Tweede Kamer is steeds meer de nadruk komen
te liggen op de selectie, zodat meer leerlingen afvallen en minder leerlingen
doorstromen naar het tertiair onderwijs. Dat begint dan toch weer op bezuiniging
te lijken, maar dat mag nooit het hoofddoel zijn. Ook het MAVO-onderwijs dient
bijvoorbeeld in staat gesteld te worden om meer leerlingen op te vangen. De
basisvorming dient verder versterkt te worden. De heer Veling heeft er reeds
op gewezen dat zo'n enkele opmerking dat het geld daar niet meer voor nodig
is, nergens op slaat. Die dingen hangen juist ontzettend nauw met elkaar samen.
Wetsvoorstel 25410 inzake de leerwegen MAVO-VBO is net ingediend. Dat hele
traject moet nog in gang gezet worden. Mijn fractie maakt zich dus zorgen
over de mogelijkheden van de "afgevallen" leerlingen. Met dit wetsvoorstel
zou het toch in de eerste plaats moeten gaan om het voorbereiden van eenzelfde
populatie leerlingen voor het tertiair onderwijs of voor hun zelfstandigheid
in de maatschappij. Het moet niet gaan om een selectie en het bevorderen van
drop-outs.Bij al deze voorstellen dienen wij overigens wel te bedenken dat het niet
alleen onwaarschijnlijk, maar ook niet noodzakelijk is dat de Nederlandse
schooljeugd verandert. Daarom is het goed dat het onderwijs zich optimaal
aanpast aan de jeugd en niet andersom. De tijd van keurslijven is voorbij,
maar ook die van pretpakketten. Voor die overgang naar een nieuwe tweede fase
dient de gemeenschap middelen ter beschikking te stellen. Hoewel de staatssecretaris
in de stukken de boot al uitvoerig heeft afgehouden, ondersteunt mijn fractie
oprecht het pleidooi voor meer middelen, zoals dat al door diverse van mijn
collega's is gevoerd.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Jarenlang is er onaanvaardbaar gesnoeid op alle vormen van
onderwijs. Het percentage van het bruto nationaal product dat wordt besteed
aan onderwijs, is flink afgenomen. Politiek is kennelijk het besef niet sterk
genoeg dat met deze aanslag op het onderwijs ook een aanslag
wordt gedaan op de kwaliteit van onze samenleving. Internationaal staan wij
er ook niet goed voor. Op de ranglijst van UNESCO, gerangschikt naar landen
met het percentage besteed aan onderwijs, is onze positie ronduit beschamend.
Wanneer is het dieptepunt in de overheidsbestedingen aan onderwijs bereikt?
Het lijkt nu bergopwaarts te gaan. Als het echter een opgaande lijn is, wordt
die lijn dan weer omgebogen in een neergaande lijn, wanneer de verkiezingen
voorbij zijn?Ik kom op de wet. Inhoudelijk betekent invoering van deze wet een reuze
omwenteling in de bovenbouw van HAVO en VWO. Invoering van vaste onderwijspakketten
en invoering van het studiehuis om een betere aansluiting te krijgen op het
hoger onderwijs, grijpen diep in in de bestaande situatie. GroenLinks is positief
over invoering van deze wet, maar het slagen van bovengenoemde onderwijsvernieuwing
is geheel afhankelijk van de financiële begeleiding ervan, afhankelijk
van het beschikbaar stellen van extra financiën om ruimte te creëren
voor betrokkenen om de nieuwe aanpak van het onderwijs te realiseren.In mijn bijdrage zal ik vier punten aan de orde stellen, te weten: - structurele financiering voor het invoeren van deze onderwijsvernieuwing;- vraagtekens bij de vrije keuze voor de invoeringsdatum door de
scholen;- positie van het volwassenen algemeen vormend onderwijs,
het VAVO;- onderwijsinhoudelijke opmerkingen over de vakken filosofie
en maatschappijleer.Ondanks de memorie van antwoord of, misschien juister gezegd, dankzij
de memorie van antwoord is de zorg die mijn fractie had over de invoering
van deze onderwijsvernieuwing, niet weggenomen. Zoals uit het voorlopig verslag
en de bijdragen van vorige sprekers in deze Kamer blijkt, wordt die bezorgdheid
door alle fracties gedeeld. De argumenten die het onderwijsveld heeft aangevoerd
inzake de ontoereikende financiering van de invoering van deze onderwijsvernieuwing,
worden door de staatssecretaris wel erg gemakkelijk weggeschreven. De getallen
vliegen over de tafel. Heeft de staatssecretaris nou niets anders tegenover
de aangevoerde argumenten van zowel de fracties in het voorlopig verslag als
die van het onderwijsveld te stellen dan de pagina's tekst uit de memorie
van antwoord? Mijn fractie is er in ieder geval niet van overtuigd, dat zonder
extra geld voor de komende jaren in het vooruitzicht, deze onderwijsvernieuwing
zal slagen. En dat die onderwijsvernieuwing moet slagen, in het belang van
het onderwijs, in het belang van studenten en docenten, dus in het belang
van de maatschappij, daarvan is iedereen diep doordrongen, ook de staatssecretaris!
Dus graag wat meer inhoud in het antwoord van de staatssecretaris hierop.Dan kom ik te spreken over de vrije keuze voor de scholen waar het de
invoeringsdatum betreft. De memorie van antwoord spreekt in antwoord op geuite
bezorgdheid van het CDA geruststellende woorden. Wij delen de onbezorgdheid
van de staatssecretaris niet en mijn fractie is ongelukkig met dit compromis.
Het zou naar de mening van GroenLinks veel beter zijn geweest om algemeen
een invoeringsdatum per 1 augustus 1999 aan te houden. Als gevolg van het
compromis zijn er nu niet alleen verschillen in tijd van invoering van de
profielen tussen verschillende scholen, maar ook in één school
zijn er verschillen in invoeringstijd per schoolsoort. Dat is vragen om extra
moeilijkheden. En het is al zo moeilijk. Beschikt de staatssecretaris al over
gegevens per schoolsoort die aangeven, welke scholen per 1 augustus 1998 de
profielen zullen invoeren en welke dat zullen doen in 1999?Dan de positie van het VAVO. Wordt het VAVO wat de opleiding voor HAVO
en VWO betreft geheel gelijkgeschakeld met het reguliere onderwijs bij het
in werking treden van deze wet? Worden de profielen daar ook ingevoerd? Wat
gebeurt er daar met het studiehuis en hebben de scholen dezelfde keuzevrijheid
voor de invoeringsdatum? Ik ben ook zeer geïnteresseerd in de antwoorden
op de vragen die mevrouw Jaarsma zo-even heeft gesteld over de toegankelijkheid
van het VAVO.Ten slotte, voorzitter, het laatste punt, de profielen. In de Tweede Kamer
is uitvoerig gediscussieerd over de vraag welke vakken in de profielen moeten
worden opgenomen. De discussie ging vooral over het profiel cultuur en maatschappij.
Behalve het gemeenschappelijk deel bevat dat profiel vijf vakken.1. Ter keuze van de leerling een moderne taal óf Latijn óf
Grieks.2. Ter keuze van het bevoegd gezag of, indien het bevoegd gezag daarvoor
kiest, ter keuze van de leerling: een andere moderne of klassieke taal met
de daarbij behorende letterkunde ter keuze van de leerling, of filosofie.
Ik begrijp niet waarom de tweede "ter keuze van de leerling" daar staat. Kan
de staatssecretaris mij dat uitleggen? Heeft dat een bijzondere betekenis?3. Culturele en kunstzinnige vorming.4. Geschiedenis.5. Wiskunde.Voorzitter! Mijn fractie is ingenomen met het vak geschiedenis in het
profieldeel, hoewel geschiedenis, gecombineerd met maatschappijleer, ook al
in het gemeenschappelijk deel zit. Het is uitermate belangrijk dat leerlingen
geschoold worden in een historisch besef, zeker in relatie tot de laatste
zestig jaar. Maar ook maatschappijleer is belangrijk in de context van de
huidige pluriforme samenleving. Daarom deze vraag aan de staatssecretaris:
waarom heeft culturele en kunstzinnige vorming wel een vaste plaats gekregen
in het profieldeel, terwijl het vak ook al in het gemeenschappelijk deel is
opgenomen, en waarom is dat niet gebeurd met maatschappijleer dat in combinatie
met geschiedenis in het gemeenschappelijk deel zit en daardoor in een zwakkere
positie verkeert dan CKV? Hoe komt het dat maatschappijleer zo uit het beeld
is verdwenen?Bij het keuzedeel van het profiel cultuur en maatschappij ging de discussie
in de Tweede Kamer vooral over het naast elkaar zetten van maatschappijleer
en filosofie. Uiteindelijk is dit afgewezen om het vak filosofie een echte
kans te geven. Mijn fractie kan zich daar wel iets bij voorstellen. Maatschappijleer
zit al in het gemeenschappelijk deel, weliswaar in combinatie met geschiedenis,
maar dat is niet het geval bij filosofie. En een maatschappijgerichte filosofie
is als denkvak, onder andere via de socratische leermethode, uitermate geschikt
om leerlingen bewust te maken van de structuur van culturele en maatschappelijke
processen. Voor filosofie wordt nu echter maar 320 uren uitgetrokken, terwijl
de staatssecretaris eerst overtuigd was van de noodzaak van
480 uur.Voor de beantwoording van de vraag of de keuzevakken in het profieldeel
daadwerkelijk worden aangeboden, is lid 5 van artikel 13 van belang. Dat luidt
als volgt: "Het bevoegd gezag beslist welke in het tweede lid, onder d, bedoelde
keuzetalen met de daarbij behorende letterkunde en welke in het derde lid
(het vrije deel) onder a en b bedoelde vakken worden aangeboden."Voorzitter! Ik lees deze tekst zo dat, als er sprake is van een buitensporige
eis van een leerling ten aanzien van onderwijs in een bepaalde taal, de wetstekst
de school beschermt, indien niet wordt voldaan aan die vraag. Maar geldt dat
in dezelfde mate voor het enige niet-talen keuzevak, filosofie? Wat is de
diepere betekenis van het alleen vermelden van "keuzetalen met bijbehorende
letterkunde" in de wetstekst? De staatssecretaris kan daarover ongetwijfeld
duidelijkheid verschaffen.Wat het vrije deel betreft, houdt mijn fractie een pleidooi voor de mogelijkheid
van een keuzevak filosofie aanvullend op het vak filosofie in het profieldeel
van cultuur en maatschappij. Dat vrije deel filosofie – met onder andere
sociale filosofie; noem het maar filosofie II – met een inhoud van 160
uur moet afgesloten kunnen worden met een schoolexamen. In totaal zou filosofie
dan uitkomen op 480 uur overeenkomstig de oorspronkelijke voorkeur van de
staatssecretaris. Volgens mij verzet de wetstekst zich daar niet tegen en
kan dit worden geregeld in het inrichtingsbesluit volgens artikel 15. Wanneer
wordt die AMvB vastgesteld? Ik ben zeer benieuwd naar het antwoord van de
staatssecretaris.Mijn fractie had in het voorlopig verslag een vraag gesteld over de opleiding
van filosofiedocenten. Onze zorg was, of er wel voldoende filosofiedocenten
beschikbaar zouden zijn en of de opleiding wel voldoende toegespitst zou worden
op de toekomstige vraag. Navraag heeft mij geleerd dat er voldoende afgestudeerden
zijn van de faculteiten filosofie, maar dat bovendien vanaf oktober scholingscentra
zullen functioneren, waar leraren die werkzaam zijn in het onderwijs een scholing
in filosofie ontvangen. Zo'n opleiding duurt tweeënhalf jaar met een
tijdsbeslag van drie dagdelen per week, plus natuurlijk de nodige studietijd.
Dit dient om een stevig uitgangspunt te hebben voor het aanbieden van goed
filosofieonderwijs op de scholen. Wat kan de staatssecretaris nu bijdragen
aan dit deel van de onderwijsvernieuwing?Op de vraag van GroenLinks in het voorlopig verslag of er wordt gedacht
aan het verminderen van de 28 lesuren van een volledige baan heeft de staatssecretaris
geen antwoord gegeven. In dit debat kan zij dat alsnog doen. Het zal haar
bekend zijn dat in het buitenland al sinds geruime tijd een volledige baan
bestaat uit 22 lesuren.Daarnaast kan de staatssecretaris ingaan op het voorstel dat ik nu doe
om scholen een vrijstelling van 6 taakuren te geven voor de leraren die zich
laten omscholen tot filosofieleraar. Dat is in alle opzichten voordelig, zowel
om het vak filosofie een goede start te geven, als voor de leraren en de overheid.Door een andere samenstelling van de vakkenpakketten is het gunstig als
leraren een dubbele bevoegdheid hebben. Zij zijn dan gemakkelijker inzetbaar.
Bovendien zullen daardoor minder leraren instromen in de wachtgeldregeling.
Dus, wat let de staatssecretaris?Ik heb nog een vraag over de laatste zin van artikel 13, lid 5. Die luidt
als volgt: "Het bevoegd gezag kan tevens besluiten dat door het bevoegd gezag
aan te wijzen vakken en andere programmaonderdelen door alle leerlingen in
het vrije deel moeten worden gevolgd." Hoever reikt dat artikel? Wat kan daar
allemaal onder vallen?Tot slot, voorzitter, een vraag van geheel andere aard aan de staatssecretaris:
bestaan er richtlijnen – geschreven of ongeschreven – voor ambtenaren,
werkzaam bij het ministerie OCW inzake contacten met Kamerleden?De voorzitter:Alvorens over te gaan tot het antwoord van de staatssecretaris in eerste
termijn, wil ik een opmerking maken in verband met de interventie van de voorzitter
van de vaste commissie voor Onderwijs. Het moet mij van het hart dat ik het
antwoord van de staatssecretaris, om het in onderwijstermen te zeggen, niet
goed kan rekenen. Voor een misverstand behoeven inderdaad geen excuses te
worden aangeboden, tenzij het misverstand verwijtbaar in het leven is geroepen.
Toch waren excuses op hun plaats, niet vanwege een misverstand, maar vanwege
het feit dat het bewuste artikel onvoldoende respect toonde ten opzichte van
de volksvertegenwoordiging; althans, het deel van de volksvertegenwoordiging
dat met de Eerste Kamer wordt aangeduid. Het is zeer wel mogelijk om een geruststellend
woord naar aanleiding van het aanvaarden van een wetsvoorstel door de Tweede
Kamer te laten horen aan al degenen die in het onderwijs werkzaam zijn of
onderwijs genieten, zonder daarbij tekort te doen aan het feit dat de Eerste
Kamer daarover nog moet spreken. In dit geval bijvoorbeeld had erop gewezen
kunnen worden dat de Eerste Kamer zich bereid verklaard had om het wetsvoorstel
te behandelen voor het zomerreces en dat de staatssecretaris goede hoop had
dat het wetsvoorstel door de Eerste Kamer zou worden aanvaard. Het zou dan
niet eens nodig zijn geweest om te verwijzen naar de statistieken om te onderbouwen
dat die goede hoop redelijke grond had.Het woord is aan de staatssecretaris.Staatssecretaris Netelenbos:Voorzitter! Ik wil eerst reageren op hetgeen u zojuist naar voren hebt
gebracht. Ik dacht dat ik duidelijk had gemaakt dat ik juist wel respect heb
voor deze Kamer en dat ik ook zelf vind dat ik deze Kamer in het bewuste artikel
onrecht heb gedaan. Overigens was ik niet bij machte om te verwijzen naar
het feit dat de Eerste Kamer dit wetsvoorstel nog voor het zomerreces behandelt,
omdat ik dat nog niet wist toen het artikel gemaakt werd. Dat had ik niet
kunnen melden. Nogmaals, ik heb alle respect voor deze Kamer. Het was niet
mijn bedoeling om daar nog enig misverstand over te laten bestaan. Het spijt
mij dat dit gevoelen nog heerst.De voorzitter:De regering pleegt in het voorjaar te vragen of de Kamer bereid is, bepaalde
wetsvoorstellen voor het zomerreces te behandelen. Ten aanzien van dit wetsvoorstel
was de desbetreffende verklaring afgegeven. Dus het was aan het kabinet bekend
dat wij het wetsvoor stel voor de zomer wilden afhandelen.Staatssecretaris Netelenbos:Voorzitter! Ik dank de Kamer voor de in eerste termijn gemaakte opmerkingen,
met name voor de brede steun op hoofdlijnen aan dit wetsvoorstel met betrekking
tot de invoering van de vier profielen in HAVO en VWO. De heer De Jager merkte
op dat de VVD in het verleden een vierstromenschool had voorgesteld. Daar
is toen niet naar geluisterd. Zo gaat dat soms. Maar nu ligt voor de vormgeving
van het onderwijs in de bovenbouw van HAVO en VWO langs de lijn van vier profielen.Daarnaast is het belangrijke punt van het studiehuis aan de orde. Dat
is – zoals de heer Veling terecht opmerkte – een culturele verandering
binnen het onderwijs, een pedagogisch-didactisch concept binnen het onderwijs.
Wij moeten ons goed realiseren dat dit niet van de ene op de andere dag gerealiseerd
kan worden. Ik ben van mening dat wij heel wat jaren zullen moeten uittrekken
om te komen tot de pedagogisch-didactische verandering van het "leren leren"-concept.
Het is wel uitermate belangrijk. Er zijn weliswaar geen vormvoorschriften
opgenomen in het wetsvoorstel, maar het is wel van groot belang dat dit principe
binnen het voortgezet onderwijs – met name in de bovenbouw van HAVO/VWO –wordt
uitgewerkt. Wij gaan er namelijk van uit dat leerlingen daardoor beter worden
voorbereid op hetgeen hen te wachten staat in het hoger onderwijs: zelf verantwoordelijk
zijn voor je leerproces, het leren leren en het omgaan met vaardigheden, naast
het kunnen hanteren van kennis, ook met de wetenschap dat kennis in een sneltempo
verandert en veroudert. Leerlingen moeten zich een weg zien te banen tussen
de veelheid aan informatievoorzieningen. Dat is in het huidige tijdsbestek
aan de orde. Dat moeten leerlingen goed leren. Dit zal niet van de ene op
de andere dag gebeuren. Je moet daarom tijd uittrekken voor de implementatie.
Een school moet daar voorzichtig mee omgaan. Het beeld bestaat soms dat het
"leren leren"-concept betekent dat je leerlingen individualiseert en alles
vrijlaat. De heer Veling wees hier al op. Dat is dus niet de bedoeling. Een
studiehuis is een streng huis in die zin dat je goed ordent hoe om te gaan
met de leerlingen, hun studieresultaten en de begeleiding. De leerling zal
in klassenverband zeker ook zijn sociale contacten kunnen beleven. Het studiehuis
is dus geen anoniem georganiseerd model van voortgezet onderwijs.Voorzitter! Er zijn een aantal vragen gesteld over de profielen. Mevrouw
Grol heeft gevraagd hoe het zit met natuur en techniek naast natuur en gezondheid
en wat dit betekent voor de genderproblematiek. Hoe kiezen jongens en meisjes?Er kiezen nu al meer jongens dan meisjes voor bètavakken. Dat zal
in de toekomst niet anders zijn. Dat is jammer, maar dit is een gegeven. Wij
hebben via de SEO-onderzoeken uitgezocht hoe leerlingen die nú hebben
gekozen, gekozen zouden hebben als deze profielen aan de orde zouden zijn
geweest. Dat geeft enige indicatie, dus geen absolute zekerheid. Jongens zouden
in 10% van de gevallen kiezen voor natuur en gezondheid, terwijl dit bij meisjes
maar 6% is. Dat is heel laag, terwijl hier heel andere verwachtingen over
bestonden. 28% van de jongens zou kiezen voor natuur en techniek en 14% van
de meisjes. Wellicht zou dit door betere campagnes kunnen veranderen. De SEO
heeft dat uitgewerkt. 20% van de meisjes zou dan kiezen voor natuur en gezondheid;
42% van de jongens zou dan kiezen voor natuur en techniek, terwijl dit bij
de meisjes 10% zou zijn. Er is dus zeker een genderprobleem aan de orde, maar
dat is niet nieuw.Mevrouw Jaarsma heeft in dit verband het thema doorstroomrelevantie heel
nadrukkelijk aan de orde gesteld. Wat kun je ermee? Wat betekent dit voor
doorstroming naar technische opleidingen, dus niet alleen natuur en gezondheid
en doorstromen naar gezondheidsopleidingen? Dat is uitgewerkt in een vrij
dikke nota van de HBO-raad en de VSNU. Zij hebben in de nota precies aangegeven
wat doorstroomrelevante polyvalente programmering betekent. Ook met natuur-
en gezondheid kunnen een aantal technische opleidingen gevolgd worden, terwijl
door bijvoorbeeld het keuzeprofiel uit te breiden in de vrije ruimte, dat
ook nog verder kan toenemen. Dat zou gestimuleerd moeten worden. Ik ben zeer
begaan met het ingewikkelde probleem van bètavakken en meisjes. Ik
laat hier ook veel onderzoek naar doen. In het keuzegedrag van meisjes bestaat
nog steeds een groot probleem. Het profiel cultuur en maatschappij zal het
meeste door meisjes worden gekozen en daarna economie en maatschappij. Dat
wordt overigens door vele jongeren gekozen, jongens zowel als meisjes. Dat
was ook de verwachting. Wij moeten de ontwikkeling hiervan in de gaten houden.
Wij zullen hier bij de evaluatie goed op moeten letten.Mevrouw Jaarsma heeft gevraagd hoe het zit met de evaluatie en de maatschappelijke
ontwikkeling van vakinhouden. Blijven de profielen zoals zij zijn afgesproken
of zit hierin een maatschappelijke ontwikkeling? De bedoeling is dat we evenals
bij de basisvorming na vijf of zes jaar, al ligt dit niet vast in de wet zelf,
opnieuw moeten kijken hoe we moeten omgaan met de vakinhoud zoals die zich
aandient en of de keuzes die zijn gemaakt binnen de profielen nog steeds voldoen.
Hierover dienen afspraken te worden gemaakt. Je kunt niet eindeloos toe met
een bepaalde keuze. Je zult dat periodiek moeten herijken. We doen dat in
de basisvorming eens per vijf jaar. Ik stel mij eenzelfde interval voor bij
de vakinhouden van de profielen.Voorzitter! Mevrouw Grol en de heren De Jager en Veling hebben een aantal
opmerkingen gemaakt over het studiehuis. Alle vertegenwoordigers hebben gesproken
over het "scholen" voor het studiehuis. Het scholen voor het studiehuis is
uitermate belangrijk, maar ook uitermate complex. In het "scholen scholen
scholen-concept" van het werken in netwerken zijn scholen zelf ook al bezig
om zich daarin een weg te banen. Ook de landelijke pedagogische centra zijn
betrokken bij de verdere uitwerking van het studiehuis. De scholingsinstituten
zelf moeten eraan werken. Omdat het een nieuw, innovatief concept is, zijn
er geen pasklare oplossingen voorhanden. Scholen moeten daarin een weg zoeken,
met behulp van ondersteuningsinstellingen en nascholingsinstituten. Het zal
duidelijk zijn dat traditionele vernieuwingsscholen dat anders zullen invullen
dan bijvoorbeeld een traditionele school. Ook op dit punt zijn er weer keuzen
te maken. Binnen de verschillende richtingen zal men een eigen manier van
doen ontwikkelen. Het is zeker waar dat wij daar in het gehele
scholingstraject mee aan de gang moeten. Wij hebben niet panklaar wat een
goed studiehuis is.Er zijn opmerkingen gemaakt over de inrichting van de lokalen en over
de wijze waarop het onderwijs wordt ingericht. Een aantal woordvoerders heeft
gezegd dat de huidige mogelijkheden behoorlijk onder de maat zijn. Ik ben
het daar toch niet mee eens. Ik wijs op de gevoteerde bedragen voor het inrichten
van mediatheken, gekoppeld aan ICT-beleid. Het is een prettige bijkomstigheid
dat geïnvesteerd zal worden in voorsprong. Ingaande dit schooljaar wordt
er in het voortgezet onderwijs fors geïnvesteerd in het kader van informatie-
en communicatietechnologie. Dat is uitermate belangrijk voor de ontwikkeling
van bijvoorbeeld de mediatheek. Een en ander loopt gelijk op. In de loop van
de jaren zijn er reeds middelen beschikbaar gesteld om de mediatheek aan te
passen en om zo hier en daar lokalen of gangen anders in te richten met het
oog op het studiehuis.Wat de ideaaltypische modellen van het studiehuis betreft: gelet op alle
hoorcollegezalen en kleine ruimtes, is het natuurlijk ondenkbaar om in één
klap alle 750 scholen, inclusief de nevenvestigingen, massaal te verbouwen.
Ik blijf dan ook van mening dat men ook in een traditioneel schoolgebouw leerlingen
in het "leren leren"-concept kan brengen. Er moet rekening worden gehouden
met het gebouw. In het ene gebouw is een aanpassing gemakkelijker te realiseren
dan in het andere. Ik vind niet dat gezegd kan worden dat dit pas kan op het
moment dan een school geheel verbouwd is. Uit de praktijk blijkt ook dat dit
een slag genuanceerder ligt. Ik zal nooit zeggen dat de budgetten royaal zijn,
want dat is niet zo, maar dat er niets kan, is ook niet waar. Er kunnen keuzen
worden gemaakt. De schoolprofielbudgetten, die ook bedoeld zijn om de kwaliteit
te verbeteren, zijn opgehoogd. Ik weet ook niet altijd precies wat scholen
daarmee doen. Men dient, binnen de eigen context, keuzen te maken.Voorzitter! Mevrouw Grol, mevrouw Jaarsma, mevrouw Schoondergang en anderen
hebben gevraagd of door de verzwaring van de opleiding in de HAVO/VWO-bovenbouw
het onderwijs selectiever wordt, zodat er minder leerlingen hun einddiploma
kunnen halen. Het is zeker waar dat het programma verzwaard wordt. Het aantal
van minimaal 6 examenvakken HAVO en 7 voor VWO is niet anders dan nu. Daarnaast
zijn er echter, afhankelijk van de keuze, al heel snel meer centraal geëxamineerde
examenvakken. Het schoolexamen wordt zeker verzwaard. Een leerling heeft toch
al gauw een programmering van 13 à 14 examenvakken. Dat is veel zwaarder
dan hetgeen nu aan de orde is. Dat zal ongetwijfeld betekenen dat een aantal
leerlingen daarmee grote problemen zal hebben. Aan scholen wordt gevraagd,
daarop een adequaat beleid te voeren.In de memorie van toelichting heb ik erop gewezen dat veel leerlingen
in het propedeusejaar en in het tweede jaar van het hoger onderwijs in grote
problemen komen. Dat is ook tragisch, want men behaalt een diploma en stroomt
door naar het hoger onderwijs, maar daar gaat het dan niet goed. Als dat voorkomen
kan worden door een betere opleiding in het voortgezet onderwijs – met
als neveneffect dat er wellicht minder leerlingen hun diploma halen, maar
dat de geslaagden met meer succes in het vervolgonderwijs kunnen doorstuderen –
vind ik dat een prijs die het waard is, betaald te worden. Het is geen doel
op zichzelf, want leerlingbegeleiding is ook belangrijk. Ik vind dat scholen
een adequaat leerlingvolgsysteem moeten hanteren om te zorgen dat je er alles
uithaalt wat erin zit.Als je ziet hoe ernstig het nu is gesteld met de uitval, kun je niet zeggen
dat je het onderwijs niet moet verzwaren, want er is toch wel een groot aansluitingsprobleem.
De stuurgroep tweede fase onder leiding van mevrouw Ginjaar-Maas heeft ook
gezegd dat zij ervan uitgaat dat er een verschuiving plaatsvindt in de populatie
van VWO naar HAVO, van HAVO naar MAVO en straks ook van MAVO naar VBO, want
ook daar gaan een aantal dingen veranderen.Als de succesfactor dan groter wordt bij verder studeren, dan vind ik
dat op zichzelf te rechtvaardigen. Eens zal er toch in het onderwijs geselecteerd
moeten worden. Dat is wel aan de orde in de bovenbouwprogramma's, maar het
moet niet als een fuik werken. Je moet leerlingen breed opleiden, met een
brede uitstroom. Je moet ze niet te jong laten kiezen voor een vak, daar ben
ik het eens, maar er zal zeker enige verplaatsing van leerlingenstromen aan
de orde zijn.Ik ben het eens met de opmerking die door mevrouw Grol, de heer De Jager
en mevrouw Jaarsma is gemaakt, dat er ook in het hoger onderwijs het een en
ander zal moeten veranderen. Ik ben een groot voorstander van regionale afspraken
tussen hogescholen, universiteiten en scholen voor voortgezet onderwijs. Het
is ook van groot belang dat docenten over en weer meer op elkaars werkvloer
komen. Het zou uitermate bevruchtend zijn, wanneer dat meer zou gebeuren.Er is nog een probleem met het HBO, want het moet zo zijn dat de profielen
die zijn gekozen, echt adequaat zijn en ertoe doen. Mevrouw Jaarsma vroeg
ook naar het beroepsprofiel in het HBO. Ik heb al laten weten dat het HBO
niet moet komen melden dat het kiezen voor natuur en gezondheid geen enkele
relatie heeft met een opleiding in de gezondheidssectoren. Dat zit niet in
mijn portefeuille, maar ik zal de hogescholen daar samen met de minister van
onderwijs op aanspreken. Het kan niet zo zijn dat biologie een belangrijk
vak is voor gezondheidsopleidingen en dat een leerling daarvoor heeft gekozen,
maar dat je daar met iedere andere profilering ook terecht kan. Ik heb in
de Tweede Kamer gezegd dat men kennelijk te veel tijd heeft in sommige delen
van het HBO om echt adequaat af te hoeven stemmen welk pakket men moet hebben
gekozen. Daar zullen wij nog een hartig woordje over wisselen, als het gaat
om de doorstroomrelevantie ex WHW. Deze wordt straks bij ministeriële
regeling ex WHW geregeld.Voorzitter! De heer De Jager heeft erop gewezen dat het belangrijk is
dat MAVO-leerlingen kunnen doorstromen naar het HAVO. Ik ben het daar zeer
mee eens. Ik ben een groot voorstander van het mogelijk houden van stapelen
in het voortgezet onderwijs, dus van MAVO naar HAVO en van HAVO naar VWO.
Het is nooit de hoofdroute, maar het moet wel mogelijk blijven. Leerlingen
moeten daar bij hun pakketkeuze wel goed op letten. Talen zijn bijvoorbeeld
belangrijk. Scholen zullen daar goed in moeten voorlichten. Dat vraagt ook
enige aandacht van mijn kant in de communicatie met de scholen,
zodat daar geen misverstanden over bestaan. Het blijft mogelijk, maar het
is niet simpel. Naarmate MAVO en HAVO meer een eigen profiel krijgen, is het
lastiger om over te stappen, maar het blijft tot de mogelijkheden behoren.De heer De Jager heeft gezegd dat zo'n studiehuis veel tijd in beslag
neemt. Ik denk dat wij zeker tien jaar moeten uittrekken voor de implementatie
van de pedagogisch-didactische innovatie die aan de orde is, maar men moet
er natuurlijk wel mee beginnen. De heer De Jager zegt: kwaliteitsverhogende
maatregelen, graag, maar zonder structuurveranderingen. Ik zal binnenkort
toch langskomen met een kleine structuurwijziging wat betreft het speciaal
onderwijs in relatie tot het VBO/MAVO, maar daar zullen wij nog apart over
praten.Mevrouw Jaarsma heeft gevraagd hoe het zit met kwaliteitsbeleid en het
toezicht daarop. Er komt een apart werk van kwaliteitswetgeving. Dat wetsvoorstel
ligt nog in de boezem van de Raad van State. Het is de bedoeling dat het concept
"school als lerende organisatie" een mooi samenspel geeft tussen relatieve
autonomie van de school, overheidsregelgeving via deugdelijkheidseisen en
natuurlijk eindtermen, kerndoelen, examenvoorschriften en de rol van de inspectie.
Dit hele conglomeraat wordt in een nieuwe wet ondergebracht. Ik verwacht daar
heel veel van. Op die manier proberen wij met meeweging van de professionaliteit
van de docent innovaties te realiseren. Daarbij hoort ook een goed toezicht
van de inspectie, maar er moet niet te veel sturing van bovenaf zijn. Ik geloof
niet in een concept van een grote mate van sturing van bovenaf. Ik geloof
in een goed samenspel tussen overheidsregelgeving en autonomie van de instellingen
onder het regime van een aantal afspraken.De heer De Jager vroeg of de leerboeken wel op tijd klaar zijn. Mij is
van de kant van de uitgevers een- en andermaal verzekerd dat dit het geval
zal zijn. Zij hebben toen in de Tweede Kamer een discussie ontstond over de
vraag hoe het daarmee stond, een spoedfax gestuurd met de mededeling: vanaf
begin januari 1998 zijn de nieuwe methodes en boeken beschikbaar. Zij hebben
sterk aangedrongen op het invoeren in 1998. Dat is vanuit hun perspectief
heel goed te begrijpen. Zij willen hun nieuwe boeken natuurlijk verkopen.
Ik heb geen enkele aanleiding tot twijfel. Men stelt het uitdrukkelijk en
voor mij is het een gegeven. Wij hebben te maken met marktpartijen en die
zullen dit tot hun verantwoording rekenen.Voorzitter! De heer De Jager vroeg hoe het zit met de aansluiting van
de basisvorming op de bovenbouw. Als het goed is, zit het heel goed. De basisvorming
wordt op dit moment geëvalueerd. In 1999 zijn de resultaten ervan bekend.
Het benaderingsconcept van de basisvorming is vaardigheidsonderwijs naast
cognitief onderwijs, ervoor zorgen dat de leerling ermee om kan gaan en een
breed pakket. Heel lang is gedacht dat de kloof tussen de basisvorming en
de bovenbouw problematisch is, omdat de didactiek een heel andere is. Dat
lijkt mij juist. Iedere aansluiting in het onderwijs is kritisch en wij zullen
dit dus goed in de gaten moeten houden.De heer Veling heeft gesproken over de verwachtingen die er zijn. Hij
heeft gezegd: ik ben van mening dat er veel aandacht nodig is voor de scholen;
zij moeten dus stevig ondersteund worden; zij moeten hun prioriteit niet verleggen
van de basisvorming naar de bovenbouw. Daarmee ben ik het eens. In dit verband
herinner ik aan het inzetten van de 10% ruimte in de CAO voor docenten. Er
wordt wel eens vergeten dat in de laatste CAO in dit kader een afspraak is
gemaakt. Die 10% is in te zetten voor innovaties.Een probleem is nog dat veel scholingsmiddelen niet worden uitgegeven.
Men zit bovenop de centen; men geeft lang niet al dat geld uit. Als men moet
kiezen voor het uitgeven van scholingsmiddelen moet men aansluiten bij de
innovaties. Dat is deels basisvorming, maar deels ook HAVO-VWO. Met de gedachte
dat men altijd nieuwe activiteiten met nieuw geld moet beleggen, ben ik het
niet eens. Ik vind dat men ook naar de beschikbare budgetten moet kijken,
ofschoon men hier en daar ook wat smeergeld, zoals het is genoemd, nodig heeft
om ervoor te zorgen dat processen gaan lopen. Wij weten dat in de basisvorming
taakuren zijn gegeven, maar niet daaraan zijn besteed. Ik wil hiermee maar
zeggen dat je soms het een en ander met een korreltje zout moet nemen. Prioritering
is echter noodzakelijk. Dat geldt voor de overheid en dat moet ook voor de
scholen gelden.Ik ben het met de opmerking eens dat wij moeten waken voor te optimistische
verwachtingen. Er wordt een nieuw curriculum ingevoerd. Dat moet meteen goed
marcheren, omdat de leerlingen daarin eindexamen doen. Ten aanzien van de
pedagogisch-didactische verandering moet men zich, zoals gezegd, instellen
op een periode van een jaar of tien. Dat is normaal bij zo'n grootscheepse
onderwijsinnovatie.Alle woordvoerders hebben gezegd: als je kijkt naar de keuzemogelijkheden
die er zijn ten aanzien van de invoering van de nieuwe examenprogramma's,
moeten de scholen, indachtig het compromis dat in de Tweede Kamer is bereikt,
kiezen voor invoering in 1998 of 1999, waarbij zij ook nog kunnen kiezen of
zij beginnen met HAVO of VWO. Sommigen hebben gezegd dat dit toch eigenlijk
niet goed is, dat het door de overheid gestuurd zou moeten worden. Het leidt
toch tot chaos, als je niet oppast, aldus mevrouw Grol. Dat laatste mag niet,
want dat zou heel ernstig zijn. Het hoeft ook niet te gebeuren, want ik heb
mij van tevoren heel goed laten informeren door het CEVO, het examenbureau,
en door het CITO. Bovendien was er toch al sprake van een bezemjaar, want
bij een nieuw examenprogramma lopen er periodiek examens parallel, omdat leerlingen
kunnen zakken of blijven zitten. Die zullen dan volgens het oude systeem examen
moeten doen. Het bezemjaar wordt nu met een jaar verlengd, dus de systematiek
van het bezemjaar geldt ook bij die keuze. Dat vraagt natuurlijk precisie;
er mag bijvoorbeeld nooit een misverstand ontstaan bij het openen van de enveloppen
bij het eindexamen, maar die dingen zijn allemaal te regelen. Wij hebben ook
al goed besproken met degenen die de examens organiseren, dat een vak altijd
op dezelfde dag wordt gegeven. Dus ook bij de "oude" vakken wordt de examenweek
in elkaar gedrukt. Dat kan, het is complexer, maar het leidt niet tot chaos.
Daar ben ik zeer van overtuigd, anders zou ik het ook niet voorgesteld hebben,
want bij chaos is niemand gebaat.Alles afwegend vind ik zelf wel dat het een groot voordeel is dat men
kan kiezen, want scholen die al ver zijn, zouden anders moeten wachten. Dat
geeft vervelende bijverschijnselen. Ik heb ook al in de Tweede Kamer gezegd
dat je dan opmerkingen te horen krijgt als "altijd weer die overheid die zich
niet aan haar woord houdt", terwijl men al heel veel uit de kast heeft gehaald
om het nieuwe systeem op tijd te kunnen invoeren. Men wist namelijk al in
1992 dat het in 1998 zou gaan gebeuren. Die scholen zou je ontmoedigen. Er
zijn ook rectoren die tegen mij hebben gezegd: "Nu heb ik zó achter
mijn team aangezeten, en nu moet ik gaan uitleggen dat de zaak uitgesteld
wordt. Met die boodschap durf ik nauwelijks naar mijn teamleden toe." Anderzijds
zijn er scholen die aangegeven hebben, iets meer tijd nodig te hebben. Welnu,
het is een soort Salomonsoordeel geworden. Zo vreemd is het overigens ook
niet, omdat men bij de invoering van de Mammoetwet al jarenlang bezig was,
zij het onder wat andere voorwaarden, met nieuwe examens naast de bestaande,
zonder dat dit tot problemen leidde.Voorzitter! Mevrouw Jaarsma heeft nogal indringend aandacht gevraagd voor
het kiezen door zestienjarigen en voor de polyvalentie van de programma's.
Zij heeft er ook op gewezen dat opleidingen soms eenzijdig zijn, zodat bètastudenten
in Groningen bijgeschoold moeten worden in geschiedenis en filosofie. Ook
nu moeten leerlingen kiezen, dat blijft zo. Maar de vrije ruimte maakt het
mogelijk dat bijvoorbeeld iedereen filosofie kiest. Ik zou dat uiterst interessant
vinden. Bovendien zit geschiedenis/maatschappijleer in het hele gemeenschappelijke
deel. Dus alle leerlingen krijgen geschiedenis en maatschappijleer als combinatievak.Mevrouw Schoondergang vindt het jammer dat maatschappijleer het niet heeft
gehaald. Ik moet zeggen dat het mij heeft verbaasd dat er in sommige artikelen
in de kranten net wordt gedaan alsof er nu geen sprake meer zou zijn van burgerschapskunde
en politieke vorming. Maar het is juist uitdrukkelijk de bedoeling dat het
combinatievak behalve deze twee gebieden ook mediavorming als leergebied omvat.
Daarnaast krijgen alle leerlingen in het gemeenschappelijke deel geschiedenis,
en dat is toch winst. Ik heb prof. De Swaan gevraagd om met een aantal andere
indrukwekkende persoonlijkheden een nieuw programma uit te werken. Zolang
dat er niet is, blijft geschiedenis naast maatschappijleer bestaan. In Nederland
worden combinatievakken altijd een beetje gewantrouwd, maar als ze goed worden
uitgewerkt, kan het resultaat juist heel mooi zijn. Het viel mij op dat een
aantal vertegenwoordigers – waaronder prof. De Swaan – zei dat
als het goed gebeurt, dit een heel mooi vak wordt. De gedachte dat de burgers
van nu niet meer goed worden opgeleid is niet aan de orde. De vrije ruimte
leent zich verder voor andere keuzen. Ik wijs hierbij op de drie uren voor
de examenvakken.Mevrouw Schoondergang vroeg naar de door het bevoegde gezag te benoemen
uren. Het gaat hierbij om drie uur in de vrije ruimte. Deze vakken hebben
te maken met de identiteit. De school kan leerlingen verplichten om bijvoorbeeld
godsdienstonderwijs te volgen. Dit wordt bij wet geregeld, zodat daarover
geen misverstand kan bestaan.Mevrouw Grol vroeg naar de nota van verbetering. Ze vroeg of er inhoudelijk
een wijziging plaatsvindt. Mij is nogmaals medegedeeld dat het uitsluitend
om een typografische overweging gaat. De Raad van State wordt overigens nog
steeds gehoord, daarin is niets veranderd.Mevrouw Schoondergang, mevrouw Tuinstra en mevrouw Jaarsma spraken over
het VAVO. Ze hebben bezwaren tegen de gedachte dat een zestienjarige die niet
gemakkelijk in de reguliere route meekan, niet naar het VAVO kan. In het kader
van de wet is geregeld dat leerlingen vanaf achttien jaar naar het volwassenenonderwijs
kunnen. Als je te gemakkelijk het VAVO openstelt voor leerlingen in de leerplichtige
leeftijd of net daarboven – normaal gesproken zitten die in het HAVO
of het VWO – zet je vanwege een andere programmering binnen het VAVO
een sluis open waardoor leerlingen op een gemakkelijke manier hun certificaten
bij elkaar sprokkelen. Het studiehuis en het gewicht van de programmering
zeggen natuurlijk ook iets over iemands vaardigheden. Als je te snel bij het
VAVO terechtkomt, organiseer je een weglekprobleem binnen het onderwijs waardoor
je je doel voorbijschiet. Daarom menen wij dat dit pas mogelijk is voor achttien-plussers.Er worden tevens nadere voorwaarden gesteld. Leerlingen moeten het gemeenschappelijke
deel in het voortgezet onderwijs hebben afgerond. Dat komt dan niet meer in
het VAVO aan de orde. Lichamelijke opvoeding en godsdienstonderwijs komen
overigens ook niet in het VAVO aan de orde. De programmering is anders, maar
het is zeker het voornemen om vast te houden aan de gedachte dat het vanaf
2000 op die manier zal functioneren.Mevrouw Schoondergang vroeg of de scholen alle in de regelgeving opgenomen
talen moeten aanbieden. Ze wees tevens op filosofie als keuzevak. Moet dit
worden aangeboden, zo vroeg ze. Het antwoord is neen. Een school is namelijk
niet altijd in staat om alle keuzevakken aan te bieden. Naarmate een school
kleiner is, is dit moeilijker. Keuzevakken, ook die in de vrije ruimte, hoeven
dus niet te worden aangeboden. De minimale omvang van een school bedraagt
360 leerlingen en ook zo'n school moet in staat zijn, de pakketten aan te
bieden. De zinsnede "door de leerling te kiezen" heeft ook te maken met klassieke
talen. Een leerling hoeft niet per se voor beide klassieke talen te kiezen.Mevrouw Schoondergang maakte een opmerking over het vak filosofie. Kijkend
naar de uitwerking, staat er voor het keuzevak – anders dan eerder aan
de orde was – nu 320 uur. Dat vindt zij wellicht jammer, omdat men daardoor
een aantal modules in het vak filosofie ontbeert. Welnu, dat is om pragmatische
redenen gedaan, omdat het een keuzevak is naast de talen. Ook voor de talen
geldt 320 uur. Zouden wij dat veranderen, dan komt men onmiddellijk in de
vrije ruimte terecht. En dat is voor de scholen heel ingewikkeld. Immers,
leerlingen kiezen verschillend.Bovendien hadden wij argumentatiekunde als onderdeel van het vak filosofie
reeds overgeplaatst naar het vak Nederlands, toen er nog geen vak filosofie
was in enig profiel. In het vak Nederlands zit dus het moduul argumentatiekunde.
Men kan die 320 uur dan ook met een korrel zout nemen. Het is namelijk altijd
meer. Ik voel er ook eigenlijk niets voor om verschillende urentabellen in
de koppeling met de vrije ruimte in te voeren. Volgens mij bewijs je daar
niemand een dienst mee en, zoals gezegd, is dat veel te ingewikkeld
voor de school.Mevrouw Grol-Overling (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ik dank de staatssecretaris dat zij de meeste
van mijn vragen heeft beantwoord.De staatssecretaris zegt: wij zijn op school om te leren leren. Dat is
prima, maar ik herhaal mijn vraag wat er gebeurt als een school toch op de
huidige weg doorgaat om bijvoorbeeld financiële redenen. Zijn er dan
sancties?De staatssecretaris heeft ook gezegd dat de scholen zelf hun weg moeten
zoeken in de na- en bijscholing. Dat vind ik best moeilijk, maar ik stel vast
dat het allemaal gemakkelijker wordt, als de benodigde boeken en media gereed
zijn. Ik heb echter begrepen dat die kantje-boord voor het volgende schooljaar
gereed zijn. Dat lijkt mij heel lastig bij de start van de nascholing. Ik
blijf dan ook hopen op de aanbeveling van de staatssecretaris dat alle scholen
er in 1999 en niet in 1998 mee beginnen. Ik ben echter niet hoopvol gestemd,
omdat zij zegt dat het allemaal heel goed mogelijk is op de verschillende
momenten. Toch wijs ik er nog eens op dat bij de basisschool en de basisvorming
sprake is geweest van veel overhaasting. Kennelijk gebeurt dat altijd bij
de invoering van nieuwe vormen van onderwijs, maar daar vertoonden de kerndoelen
en het lesmateriaal duidelijk sporen van overhaasting.Ik ben zeer tevreden over de erkenning door deze staatssecretaris van
de selectiefunctie van het onderwijs. Dat is natuurlijk niet de enige functie,
maar het is wel een functie. Het getuigt wel van grote eerlijkheid als men
zegt dat er ergens in het onderwijs wordt geselecteerd. Naarmate dit later
gebeurt, is het leed waarschijnlijk groter. Het lijkt mij dan ook heel verstandig
om zo snel mogelijk in het voortgezet onderwijs proberen vast te stellen of
een leerling al dan niet op de goede plek zit, waardoor die voor veel leed
behoed kan worden.Ik ben ook blij met de constatering van de staatssecretaris dat stapelen
bij voortgezet onderwijs mogelijk moet blijven. Ik vind dat ook heel belangrijk.
In bepaalde delen van Nederland is er nog wat emancipatie nodig. Als men kiest
voor MAVO en niet voor HAVO of VWO, is het uitstekend als het kind wat later
alsnog uit de laatste twee mogelijkheden kan kiezen. Het is mijns inziens
een heel groot verlies als dat niet meer mogelijk is.Examens op twee manieren en geen chaos, klinkt prachtig, maar ik vraag
mij af wat het kost om twee examencommissies en twee examenregelingen op te
tuigen. In dit verband wil ik ook graag weten wanneer het procesmanagement,
dat een betrekkelijk kostbare factor is, wordt opgeheven. Ik heb begrepen
dat het veld zo langzamerhand is uitgepraat met het procesmanagement.De staatssecretaris zegt dat er verwachtingen gewekt zijn en dat het daarom
niet anders dan in 1998 kan beginnen, maar dit is nu weer een voorbeeld van
vooruitlopen op de wet en daaraan dan weer rechten ontlenen. Een wetsvoorstel
is toch pas wet als het door het parlement is goedgekeurd en in het Staatsblad
is verschenen. Dus met teleurstellingen hebben wij toch eigenlijk niets te
maken. Die teleurstellingen zijn ten onrechte. Dit kan niet worden ingevoerd
als het nog geen wet is. Een feit is dat het hier en daar wel is ingevoerd
en dat er dus verwachtingen zijn, maar dat moet vooral hier niet als argument
worden gehanteerd.Ten slotte heb ik de staatssecretaris niet gehoord over mijn suggestie
dat zij een rectificatie, in Uitleg, zou plaatsen. Ik zou het eigenlijk wel
chic vinden als dit wel gebeurt.De heer De Jager (VVD):Mijnheer de voorzitter! Ik dank de staatssecretaris oprecht voor de gegeven
antwoorden. De staatssecretaris gaat vooruit. Alle vragen die ik heb gesteld,
zijn beantwoord en zelfs de vragen die door mij niet gesteld zijn.De staatssecretaris zei dat selecteren in het VO op enig moment nodig
zal zijn. Dat is een nieuw geluid. Ga zo door.Over de structuurveranderingen zei ze: nog eentje. Ik zou willen zeggen:
Nou, vooruit dan maar.En stapelen moet blijven. Hulde daarvoor!De heer Veling (GPV):Mijnheer de voorzitter! Mevrouw Grol en de heer De Jager applaudisseren
nogal over de selectieve functie van het onderwijs. Met alle respect, maar
laten wij wel even bedenken hoe lastig selecteren is. Dat lijkt mij dus een
beetje kort door de bocht. Als zij de staatssecretaris op dat punt gelijk
geven, zou ik de staatssecretaris willen verleiden om daarop eens te reageren.
Naar mijn idee is daar toch meer over te zeggen.Mijn dank voor de reactie van de staatssecretaris ook op mijn inbreng.
Zoals al gebleken is, staan wij positief tegenover dit wetsvoorstel. Wij zullen
het ook steunen en ook met overtuiging steunen. Dat betekent echter niet dat
wij het succes van deze ingrijpende operatie gegarandeerd achten. De voorwaarden
zijn waarschijnlijk wat beter dan voor de basisvorming, omdat de basisvorming
duidelijk de sporen heeft vertoond van een politiek compromis. Er werd wel
erg veel beoogd, maar de instrumenten waren voor die basisvorming toch niet
zo helder aanwezig. De voorwaarden voor de inrichting van een studiehuis zijn
wat dat betreft beter, al was het alleen maar omdat de scholen er zelf meer
in zien en er dus warm voor lopen. Ik hoorde dat de scholen met animo werken
aan de inrichting van een studiehuis.Als het om dat studiehuis gaat, wil ik dankbaar constateren dat ook de
staatssecretaris ervan overtuigd is dat dit geen anoniem gebeuren mag worden,
waarin leerlingen hun eigen individuele route maar moeten zien te vinden.
Als wij dat zouden doen, is mislukking gegarandeerd. Er is erg veel ontwikkeld
in de loop van de afgelopen jaren in de infrastructuur en ook in de sociale
infrastructuur in de bovenbouw van HAVO en VWO. Laten de scholen toch zuinig
zijn op die verworvenheden, want dat is voor leerlingen zeker in die leeftijdsfase
buitengewoon belangrijk. Je moet ze niet laten zwemmen en niet zeggen dat
zij maar elders hun weg moeten zoeken. Dan bereiken wij het tegenovergestelde
van wat wij willen.Wij willen overigens wel altijd erg veel in het onderwijs. Enerzijds willen
wij die brede maatschappelijke vorming. Alles wat wenselijk is, moet eigenlijk
in het onderwijs gebeuren. Vandaar die verbreding en erg veel vakken. De profielen
zijn erg overladen en breed. Als je daarbij nog de inhoudelijke ambities rekent,
moet er erg veel gebeuren. Anderzijds moet er diepgang zijn, het liefst
meer bèta enz. Vandaar mijn opmerking dat wij ons wel moeten realiseren
dat wij met dezelfde leerlingen te maken zullen hebben die wij ook nu in de
scholen hebben. Daarmee kan uitstekend gewerkt worden, maar dat vraagt erg
veel pedagogiek. Dus niet alleen onderwijstechnologie, maar domweg mensen
die hart hebben voor jeugd en die zich daar in de scholen voor willen blijven
inzetten.Wanneer de opheffing van het procesmanagement zal gebeuren was ook zo'n
verrassende vraag. In het algemeen ben ik wat kritisch over procesmanagers
omdat het soms onduidelijk is, waar die precies in het krachtenveld spelen.
Maar als zij ergens een taak hebben, is het wel bij het ondersteunen van scholen
bij deze operatie. Wat mij betreft, moet dat maar gebeuren.Mevrouw Jaarsma (PvdA):Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor de antwoorden. Ik was erg
blij met de aankondiging dat er een apart wettelijk kader komt met betrekking
tot het kwaliteitsbeleid, waarin dan ook een vertaling van de deugdelijkheidseisen
van de zijde van de overheid zal plaatsvinden. Worden aan dit wettelijk kader
consequenties verbonden? Wij kunnen heel lang doorgaan met vertellen hoe het
eigenlijk moet, maar als wij er geen consequenties aan verbinden, zal het
niets worden. Ik ben overigens buitengewoon tevreden over dit uitzicht.Voorzitter! De staatssecretaris merkte op dat het programma verzwaard
is, dat de tweede fase selectiever is en dat een beter rendement in het hoger
onderwijs dat waard is. Ik heb in eerste termijn gezegd, dat het nog maar
de vraag is of deze selectiviteit inderdaad een beter rendement in het hoger
onderwijs zal opleveren. Ik ben heel benieuwd of de verticale afspraken tussen
enerzijds HAVO/VWO en anderzijds HBO/WO in de wijde regio voldoende zijn om
een beter rendement te realiseren. Volgens mij ontbreekt nog steeds een aantal
gegevens waaruit echt blijkt dat dit iets oplevert.De staatssecretaris heeft ook gezegd, dat het geen fuikwerking is maar
een verplaatsing van leerlingenstromen. Ik vind dat een verhulling van hetgeen
er bedoeld wordt. Er is natuurlijk wel sprake van fuikwerking. Dat zijn ook
de vragen waarop ik geen antwoord gekregen heb. Ik heb de indruk dat het systeem
weinig flexibel is, zowel ten aanzien van de inhoud van de profielen als de
wijze waarop het nu wordt georganiseerd. In het antwoord op mijn vraag naar
modernisering van de profielen, heb ik het klassieke antwoord gekregen dat
er om de vijf à zes jaar een evaluatie komt. Dat betekent dus dat om
de tien jaar de inhoud van die profielen geactualiseerd wordt. Dat is in de
huidige tijd toch wel heel lang! Zouden wij niet eens moeten nadenken over
een meer efficiënte manier om de inhoud van die profielen te updaten?Verder heb ik gevraagd wat binnen de tweede fase de mogelijkheden tot
switchen zijn. Een leerling kiest op zestienjarige leeftijd om wat voor reden
dan ook het verkeerde profiel, hij komt daar binnen een jaar achter en raakt
daarvan gedemotiveerd, wat valt er dan te doen? Kan er van profiel geswitcht
worden? Laat het systeem dat toe? Wat kunnen scholen doen om dat te vergemakkelijken?
Hoewel ik het begrijp, betreur ik het overigens wel dat de opvangmogelijkheden
voor beneden-achttienjarigen binnen het VAVO geheel zijn weggevallen. Ik begrijp
de argumentatie van de staatssecretaris dat het VAVO volwassenenonderwijs
is en dat dit zo moet blijven. Ik vind echter wel dat er iets bedacht moet
worden – ook dat heeft met flexibiliteit te maken – dat er onderwijs
op maat komt voor die leerlingen die het tot die tweede fase HAVO/VWO hebben
gebracht. Alles zal op alles gezet moeten worden om hen niet als gevolg van
de systematiek buiten de boot te laten vallen.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Ik ben wat minder tevreden over de beantwoording. De staatssecretaris
heeft aangestipt dat de onderwijsvernieuwing wel tien jaar kan duren. Ik denk
dat zij daar helemaal gelijk in heeft. Zij heeft echter tegelijkertijd uitgesproken
dat daar echt geen extra geld voor nodig is. Zij blijft onbezorgd, ook over
de invoering van de profielen door de scholen. Ik heb genoteerd dat dit volgens
haar allemaal goed geregeld wordt en dat het zeker geen chaos wordt. Heeft
de staatssecretaris er al gegevens over wanneer welke school welk profiel
zal invoeren?Als ik de staatssecretaris goed begrepen heb, is de programmering bij
het VAVO iets anders dan bij het reguliere onderwijs, waar het deze wet betreft.
Waar kan ik vinden hoe dit precies zit? Ik ben hier wel in geïnteresseerd,
maar het voert waarschijnlijk te ver om dat nu allemaal te vertellen.Ik heb min of meer mijn verbazing uitgesproken over de sterke positie
van CKV ten opzichte van maatschappijleer. De staatssecretaris was weer verbaasd
over de reacties in de pers op het wegvallen van maatschappijleer. Politieke
vorming en burgerschapskunde zullen volgens haar echt wel tot hun recht komen
bij geschiedenis en maatschappijleer. Ik ben blij dat zij die gegevens zal
verstrekken. Daar moet vorm aan gegeven worden om in ieder geval dat deel
van het onderwijs inhoudelijk van de grond te krijgen.Ik zit nog met het voorstel dat ik gedaan heb om filosofie wat verder
uit te diepen in het vrije deel. De staatssecretaris heeft mij uitgelegd dat
er in Nederlands al een module argumentatieleer zit en dat het dus niet zo
erg is dat het maar beperkt blijft tot 320 uur. Het is volgens haar dus ook
niet nodig om in het vrije deel meer ruimte te creëren voor dat vak.
Ook zou het voor scholen te moeilijk zijn om dit aan te bieden. Ik heb er
juist voor gepleit om scholen die dit vak meer diepgang willen geven, de ruimte
te geven om in het vrije deel door te gaan op datgene wat in het profieldeel
al gegeven wordt. Ik heb ook gezegd dat de wettekst zich hier volgens mij
niet tegen verzet. Dit zou dan echter wel in het inrichtingsbesluit geregeld
moeten worden.De staatssecretaris kan wel zeggen dat het te moeilijk is voor de scholen,
maar de scholen willen dit zelf heel graag. En wat is er dan op tegen om het
te doen? Als het niet in het inrichtingsbesluit geregeld kan worden, is het
dan mogelijk voor scholen om een beroep te doen op de staatssecretaris op
grond van artikel 13, lid 3c? Geldt dit dan ook voor iedere school die filosofie
2, om het maar even zo te noemen, wil aanbieden? Het moet immers niet zo zijn
dat iedere school apart een beroep op de staatssecretaris moet doen. Dit moet
dan bijvoorbeeld ook door een groep van scholen gedaan kunnen
worden, alhoewel mijn voorkeur ernaar blijft uitgaan om dit in het inrichtingsbesluit
te regelen. Volgens mij bestaat er een vergelijkbaar probleem bij economie.
Als scholen het profieldeel dat voor economie beschikbaar is, willen uitdiepen
in het vrije deel, moeten zij daar een mogelijkheid voor krijgen.De staatssecretaris vindt het belangrijk dat hoger onderwijs en voortgezet
onderwijs meer op elkaars terrein komen. Ik ben het daar volstrekt mee eens.
Ik kan haar vertellen dat dit in ieder geval al gebeurt in de scholingscentra
waar leraren geschoold worden in filosofieonderwijs. Dat gebeurt in samenwerking
tussen universiteit en middelbare scholen.Ik heb geen reactie gekregen op mijn suggestie over het vrijstellen van
taakuren. Ik vind dat jammer, maar misschien is het voor de staatssecretaris
zo vanzelfsprekend dat dit niet kan dat zij daar maar niet op is ingegaan.
Het is echter een heel redelijke suggestie. Ik hoor hier dus nog graag een
reactie op.Ik ben heel verbaasd dat ik geen antwoord heb gekregen op mijn vraag of
er voor ambtenaren richtlijnen bestaan, geschreven of ongeschreven, waar het
gaat om contacten met Kamerleden. Ik heb die vraag natuurlijk niet voor niets
gesteld. Ik ben bijzonder welwillend en vriendelijk te woord gestaan door
verschillende ambtenaren over de vragen die ik gesteld heb, maar ik was werkelijk
verbaasd om te horen dat het niet gebruikelijk is dat ambtenaren ingaan op
vragen van Kamerleden. Het is het eerste ministerie waar ik dit tegenkom in
de twee jaar dat ik nu lid ben van deze Kamer.Staatssecretaris Netelenbos:Voorzitter! Ik dank de leden voor hun inbreng in tweede termijn. Ik ga
allereerst in op de laatste vraag van mevrouw Schoondergang. Bij ons op het
departement worden contacten met Kamerleden altijd toegestaan, maar niet eerder
dan nadat dit via de politieke leiding is gegaan. Wij willen namelijk ook
wel weten wat zich zo afwikkelt tussen politici en ambtenaren. De dienaren
van de Kroon moeten natuurlijk wel onder de politieke regie functioneren.
Dat lijkt mij eerlijk gezegd nogal vanzelfsprekend.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Ook als het om informatieve vragen gaat over aanhangige wetsvoorstellen?Staatssecretaris Netelenbos:Ook dan. Ik ben ook helemaal niet moeilijk wat dat betreft; ik zeg ook
altijd: ja, maar ik wil het wel even weten.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Achteraf?Staatssecretaris Netelenbos:Neen, vooraf. Dat is een regel op het departement van OCW en ik weet bijna
zeker dat er vele collega's zijn die dat precies zo doen.Mevrouw Grol heeft met betrekking tot "leren leren" gevraagd wat de sancties
zijn als de scholen op de huidige manier doorgaan. Het sanctie-instrumentarium
in het onderwijs is van dien aard dat je eigenlijk altijd moet zien te voorkomen
dat je daar mee werkt. Het is dan ook belangrijk om elkaar te overtuigen van
het nut van de maatregel. Het "leren leren"-concept zit in de voorliggende
plannen. Dat betekent dat de onderwijsinspectie in contact met de scholen
zal toezien op de vraag of scholen die ontwikkeling oppakken en dat zij zo
nodig die scholen zal proberen te overtuigen. Ik geloof in dat model. Wat
betreft de kwaliteitszorg komen wij nog nader te praten over de vraag hoe
dat samenspel zich zou kunnen ontwikkelen. Gelet op de vaardigheden die jongeren
moeten hebben en de wijze waarop ze vaak zelfstandig in het leven staan, kleven
er sowieso veel voordelen aan het nieuwe concept. Ik denk zelf dat je minder
conflicten in de klas hebt wanneer je van dat concept uitgaat, want je spreekt
jongeren aan op hun verantwoordelijkheid. Als scholen toch onwillig zijn,
is er het sanctiebeleid, hoewel dat niet een echt toegepast beleid is.De boeken zijn net voor het volgend schooljaar gereed. Mevrouw Grol heeft
gezegd dat zij liever had gezien dat ik tegen de scholen had gezegd: begin
nou maar in 1999. Ik zal dat laatste niet doen. Het is aan de scholen zelf
om daarin een keuze te maken. Er is dan ook sprake van een volwassen model.
Op zichzelf is het waar dat je geen verwachtingen mag wekken omdat het nog
altijd zo is dat het parlement zijn zegen nog moet geven aan de voorliggende
wetsvoorstellen. Feit is wel dat wij al vanaf 1991 samen met het onderwijs
hiermee bezig zijn. Ik geloof ook heel sterk in het poldermodel. Wij praten
echt over alles met het onderwijs. Ik zit in het ene technische overleg na
het andere. Natuurlijk gaat men op een gegeven moment binnen de scholen zelf
aan de slag. Als er geen dringende redenen zijn waarom het niet haalbaar is –
dat kan zijn door besluitvorming maar dat is hier niet aan de orde –
dan moet je degenen die vooroplopen niet teleurstellen en moet je degenen
die meer tijd nodig hebben, iets meer tijd gunnen. Ik vind het eigenlijk een
heel mooi model. Ik ben mij ervan bewust dat straks iedereen zal turven hoeveel
scholen er meedoen. Scholen hebben tot 1 oktober de tijd om zich aan te melden.
Het maakt mij overigens niet uit. Scholen moeten zelf een afweging maken.
De uitvoeringskosten vormen geen onoverkomelijk probleem. Er wordt gesproken
met CEVO en CITO. Oude en nieuwe examens overlappen elkaar gedeeltelijk en
dit betekent een mitigering van de kosten. Wij gaan ervan uit dat het hoogstens
enkele miljoenen extra zal kosten. Er was al sprake van een "bezemjaar" en
dat wordt nu met een jaar verlengd. De invoering van nieuwe examens maakt
het onvermijdelijk dat er gedurende een overgangsperiode twee soorten examens
worden afgenomen.Er zijn opmerkingen gemaakt over een rectificatie in Uitleg. Ik stel mij
voor dat er verslag wordt gedaan van dit overleg. In dat verband zal er een
opmerking over gemaakt worden. Ik vraag er begrip voor dat ik hieraan in mijn
column geen aandacht kan besteden.De heer Veling heeft de heer De Jager aangesproken op het vermoeden dat
hij iets te gemakkelijk over selectie denkt. Ik ben het met de heer Veling
eens dat selectie een uitermate ingewikkeld vraagstuk is, wil men de talenten
van leerlingen maximaal benutten. Ik noem het achterstandenbeleid en de sociaal-culturele
en sociaal-economische verschillen. Verder zijn er taalrijke en taalarme gezinnen.
Op het punt van het bieden van gelijke kansen in het onderwijs doen wij het
in Nederland niet goed genoeg.De Onderwijsraad heeft zojuist een advies uitgebracht waarin dit gehele
palet is uitgewerkt. Daarop zal nog een beleidsreactie volgen. Het is duidelijk dat dit een complexe materie is. De heer Veling vindt
mij onmiddellijk aan zijn zijde als het gaat om precisie bij selectie.Daarnaast is het echter duidelijk dat niet iedereen naar het VWO waaronder
het gymnasium kan. Ook zal niet iedereen naar VBO-MAVO gaan. Er zal goed naar
talent gekeken moeten worden en daarop moet geselecteerd worden. Dat is ook
de functie van de bovenbouw van het voortgezet onderwijs. Als dit goed gebeurt,
met benutting van de basisvorming, dan is dat prima. Als selectie op deze
manier wordt uitgelegd, is er niets nieuws onder zon. Dat geldt ook voor bewindslieden
van de PvdA. Ik meen dat de heer De Jager daarop doelde. Er dient echter wel
goed geselecteerd te worden.Voorzitter! Het stapelen blijft mogelijk en er is in geringe mate sprake
van een structuurverandering. Ik ben blij dat de heer De Jager mij op voorhand
een mandaat heeft gegeven.Ik ben het met de heer Veling eens dat er in dit geval sprake is van betere
voorwaarden dan bij de basisvorming. Het debat is veel minder gepolariseerd,
eigenlijk in het geheel niet. Dit voorstel wordt door het onderwijs gedragen.
Dat was bij de basisvorming niet het geval. Ik herinner aan het debat terzake
in deze Kamer. Via het poldermodel is vele jaren gezamenlijk aan dit voorstel
gewerkt.Daar is zeker het procesmanagement nog bij nodig. Ik ben het wat dat betreft
niet met mevrouw Grol eens. Men hoeft het procesmanagement niet in te schakelen,
maar het kan wel en het is een goede hulp. Ik wijs op de producten die door
dit management zijn ontwikkeld. Men kan helpen bij het zoeken naar goede scholingsinstituten
en men kan een rol spelen bij de bemiddeling tussen scholen en uitgevers.
Ik moet er niet aan denken dat het departement dit allemaal zou moeten doen.
Duidelijk is dat het procesmanagement onder mijn politieke verantwoordelijkheid
valt. Men kan niet verder springen dan de politieke ruimte die geboden wordt.
Het procesmanagement is in het onderwijs zeker niet omstreden.Mevrouw Grol-Overling (CDA):Voorzitter! In een artikel in het blad van het RK AVO staat duidelijk
hoe omstreden dat management is. Ik geef toe dat een bepaalde groep die mening
is toegedaan, maar het is dus niet waar dat iedereen erover staat te juichen.
Is er overigens een termijn aan het opereren van het procesmanagement gesteld?Staatssecretaris Netelenbos:Het procesmanagement wordt steeds voor vier jaar benoemd. Vorig jaar is
het tot het jaar 2000 benoemd.Ik heb dat artikel ook gelezen. Ik denk dat men zichzelf nog honderd keer
tegenkomt. RK AVO moet nog een ingewikkeld traject volgen voor VBO-MAVO. Zij
zullen nog voor vele vragen komen te staan, waarbij men hulp best kan gebruiken.Mevrouw Jaarsma heeft gevraagd naar de consequenties van kwaliteitswetgeving.
Zij noemde in dit verband ook sancties. Ik stel voor om dat te bespreken als
de wetgeving daaromtrent aan de orde is. Sanctiebeleid is altijd moeilijk
te bepalen. Ik geloof heel erg in het premiëren van goed gedrag en niet
in de weg van de Verelendung, waarbij aan scholen die het toch al moeilijk
hebben sancties worden opgelegd. Die komen dan in een negatieve spiraal terecht
waar zij nooit meer uit kunnen komen. Het is lastig om dat goed te organiseren
in het huidige onderwijsbestel. Er zal echter een sluitend traject moeten
komen. Ik stel voor om na ommekomst van het advies van de Raad van State over
deze wetgeving daar openbaar over te discussiëren. Ik wil namelijk niet
weer problemen met een gremium, zoals men zich zal kunnen voorstellen.Voorzitter! Dan kom ik bij het rendement in relatie tot het hoger onderwijs.
De tijd zal ons moeten leren of onze aannames kloppen. Er zijn namelijk nog
geen profielen en het onderwijs heeft nog geen andere inhoud gekregen. Het
profileren zal afstemming wel gemakkelijker maken, want dan heeft iedereen
een eigen pakket. Leerlingen met deficiënties kunnen niet meer doorstromen
naar de propedeuse in het hoger onderwijs. Dat is een groot voordeel. Die
deficiënties moeten eerst worden weggewerkt voordat men begint. Vooralsnog
zijn velen, ook in het hoger onderwijs, het erover eens dat het onderwijs
op deze wijze beter wordt geordend.Ik heb gesteld dat er geen sprake is van fuikwerking, wel van verplaatsing
van leerlingstromen. Ik heb gesproken van "fuikwerking" in het licht van een
polyvalente programmering. Kiest een leerling bijvoorbeeld voor het profiel
economie en maatschappij, dan wil dat niet zeggen dat deze leerling uitsluitend
economische opleidingen kan volgen. Deze leerling heeft dan ook de mogelijkheid
om culturele opleidingen en opleidingen in de gezondheidszorg voor een deel
te volgen. Dat heb ik daarmee bedoeld.De heer Veling (GPV):Er is dus wel sprake van fuikwerking, maar het zijn heel grote fuiken.Staatssecretaris Netelenbos:Ja, er is natuurlijk wel in enige mate sprake van stroomlijning. Dat is
nu ook al het geval. Ik denk echter dat het straks breder zal zijn dan op
dit moment. Een leerling kan door combinaties te maken van profielen –
hoe verwanter de profielen, hoe gemakkelijker dat gaat – en door het
kiezen van een extra vak een bredere uitstroom naar vervolgopleidingen bewerkstelligen
dan anders het geval zou zijn. Ik denk dan aan het kiezen van wiskunde B naast
wiskunde A, of het omruilen van wiskunde A voor wiskunde B.De heer Veling (GPV):Het lijkt mij voor de scholen een goede zaak, met het oog op het belang
van de leerlingen, om keuzes gefaseerd in te voeren en aan te moedigen dat
leerlingen een ruime keuze maken. Hoe breder het eerst gekozen profiel is,
des te beter het voor hen is. Het blijft natuurlijk een probleem als moet
worden "omgeswitcht". Daarom is het van belang dat een leerling niet te vroeg
voor een bepaalde richting kiest. Hij kan dan stranden. Dan is het niet gemakkelijk
om voor een ander profiel te kiezen. Om die reden heb ik een opmerking gemaakt
over het selecteren.Staatssecretaris Netelenbos:U heeft daarin gelijk. Naarmate de keuzes verbreed worden, is de uitstroommogelijkheid
groter. Hoe kleiner de school, hoe moeilijker het is. Men zou kunnen samenwerken
met andere scholen. Mevrouw Schoondergang wees daar ook op. De uitstroom wordt
ook vergroot doordat wiskunde verplicht is voor alle profielen. De sociale
wetenschappen werden in de eerdere voorstellen geblokkeerd als men niet koos
voor wiskunde. Nu is het zo geordend dat er altijd een uitstroom mogelijk
is naar die opleidingen. Dat is winst. Dat moet natuurlijk wel goed bewaakt
worden.Dan de verplaatsing van leerlingstromen. Dat kan de uitkomst zijn van
het proces. Ik hoop dat het niet massaal aan de orde zal zijn. Het vraagt
veel als het gaat om leerlingbegeleiding. Ook zal er goed voorgelicht moeten
worden op dit punt. Dat laatste zal gebeuren via de onderwijsgidsen die aan
de ouders gestuurd worden.Mevrouw Jaarsma heeft gelukkig gezegd dat zij kan begrijpen dat het VAVO
voor volwassenen is. Het is onderwijs op maat. Wij moeten er wel voor zorgen
dat leerlingen niet systematisch buiten de boot vallen. Een en ander wordt
bij ministeriële regeling uitgewerkt op grond van de WEB, de Wet educatie
en beroepsonderwijs.Mevrouw Jaarsma (PvdA):Voorzitter! Kan dat even uitgelegd worden? Wij kunnen dat niet bevatten.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Ik wil graag weten wanneer die ministeriële regel in
het kader van de WEB dan komt. De WEB staat inderdaad in het hoofd van deze
wet. Dat heb ik begrepen. Ik wil graag iets meer weten over hoe het gebeurt.
Krijgen wij die regeling, als deze komt? Ik weet dat het niet verplicht is,
maar ik zou er graag meer van willen weten.Staatssecretaris Netelenbos:Voorzitter! Deze regeling valt onder de bevoegdheid van de minister van
Onderwijs. De minister heeft met de Tweede Kamer afspraken gemaakt over toezending.
Ik kan namens hem wel toezeggen, dat ook aan deze Kamer toe te zenden.Mevrouw Jaarsma (PvdA):Voorzitter! Mijn betoog in tweede termijn was bedoeld om aan te geven
dat ik bang ben dat je het systeem als zodanig te rigide maakt. Tenslotte
hebben we in de bovenbouw maar twee jaar. Het is mogelijk dat mensen op zestienjarige
leeftijd verkeerde keuzen doen. Dat is niet zo gek als je pas zestien bent.
Op je zeventiende weet je wat meer en wil je misschien wat anders. De ruimte
in de bovenbouw is te gering om nog essentieel van profiel te wisselen. Ik
zoek naar een oplossing voor dit soort mensen om dat elders bij te spijkeren.
Ik wil er wel van uitgaan dat dit niet in het VAVO moet. Maar is er nu geen
oplossing te bedenken voor dat rigide deel van het systeem? Zestien is niet
oud. Het is een leeftijd waarop mensen nog erg veranderen. Ik heb overigens
hetzelfde gevraagd met oog op de inhoud van de profielen, maar misschien gaat
de staatssecretaris hier nog op in.Staatssecretaris Netelenbos:Voorzitter! Als er verkeerd wordt gekozen, dan ben ik het met de benadering
van de heer Veling eens dat scholen optimaal moeten voorlichten. De leerling
heeft naast het profieldeel en het gemeenschappelijk deel ook nog de vrije
ruimte. Dit zijn zes uren waarvan drie uren door de school worden benoemd
en drie door de leerling worden gekozen. Men kan dus combineren. Een leerling
die niet goed weet wat hij wil, doet er verstandig aan om zo breed mogelijk
de vakken te combineren. Daarmee houdt je de uitstroom groter. Je kunt dan
nog switchen. Je kunt er dan uiteindelijk voor kiezen om examen te doen in
de profielvakken die je had gekozen in de vrije ruimte. Daarmee houd je de
keuzes meer open.Overigens moeten de leerlingen bij VBO/MAVO ook al kiezen. Zij zijn afgestudeerd
als ze zestien zijn. Op de gedachte dat je nooit moet kiezen is geen systeem
te enten. Je kunt hier echter combineren.Wij hebben over het VAVO advies gevraagd aan de Onderwijsraad en wij hebben
dat advies vrijwel geheel gevolgd. Dat is een vrij gedragen uitwerking. Heb
je het gemeenschappelijk deel gehaald binnen het regulier onderwijs, dan kun
je het profieldeel verder bij elkaar sprokkelen in het VAVO. Hiervoor moet
je achttien jaar zijn. Zo wordt het uitgewerkt. Hier is advies over gevraagd.
Dat wordt zo gedaan voor die leeftijdsgroep omdat je anders de scholen voor
voortgezet onderwijs die een stevig pakket hebben in de profilering, heel
kwetsbaar maakt. Je hebt dan via allerlei VAVO-varianten al snel een uitweg
om veel minder vakken te doen. Dat is niet in het belang van de totale profilering.
De leeftijdsgrens blijft er dus in. Deze regeling gaat in 1998 in en wordt
in 2000 geëffectueerd. Dit advies wordt door de Onderwijsraad gesteund.
Het lijkt me een afgewogen advies. Ik zal echter zorgen dat de Eerste Kamer
deze teksten krijgt toegestuurd.Voorzitter! Ik ga tot slot in op een aantal opmerkingen van mevrouw Schoondergang.
Ik ben blij dat zij zich in de invulling van geschiedenis en maatschappijleer
enigszins kan vinden. Zij vindt dat filosofie verder moet worden uitgediept.
Ik wil wat de programmering betreft graag vasthouden aan 320 uur. Een school
kan in de vrije ruimte met de eigen profilering een aantal dingen doen. Dit
staat echter los van de centrale examinering. Er is door de filosofiedocenten
bepleit om er een examenvak van te maken. Ik wil het niet te ingewikkeld maken.
Ik wil daarom graag vasthouden aan datgene wat is voorgesteld.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Ik wil hier graag nog even op terugkomen. Als een school in
het vrije deel filosofie wil geven en dat wil laten afsluiten met een examen,
kan dat dan?Staatssecretaris Netelenbos:Onderdeel van het vak Nederlands is argumentatieleer, een module uit het
vak filosofie. Daarnaast wordt het keuzevak filosofie voor 320 uur ingevoerd.
Hoe dat allemaal tot bloei komt, is nog de vraag. Ik stel voor dat wij onze
aandacht daarop richten. Ten aanzien van de suggestie om er 480 uur van te
maken, ben ik van mening dat wij eerst hetgeen nu aan de orde is tot een succes
moeten maken. Wij moeten daaraan nu niet meteen weer een paar modules willen
toevoegen. Een examenvak is niet zomaar wat. Het moet gestructureerd worden
en een school kan dat niet zelf doen.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Een school kan dat via het vrije deel doen.De voorzitter:De staatssecretaris heeft een duidelijk antwoord gegeven en daar blijft
het bij.Staatssecretaris Netelenbos:Voorzitter! De vrijstelling van de taakuren is nu niet aan de orde. Er
zijn taakuren voor de nieuwe vakken aan de orde, zoals zij in de omscholing
zijn opgenomen, dus bijvoorbeeld algemene natuurwetenschappen en CKV 1, betaald
en geprogrammeerd door de overheid. Het is niet de bedoeling dat daar weer iemand doorheen fietst. Dat moet men uit de nascholingsgelden
en de beschikbare budgetten doen.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.De vergadering wordt van 21.20 uur tot 21.25 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19961997-1905-1922.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl