Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering, de Wet op de rechterlijke organisatie en de Penitentiaire beginselenwet (strafrechtelijke opvang verslaafden) (26023)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 4520-4539

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

12-04-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 65, pagina 4520-4539

05-04-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26023Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 5 april 2000)Pagina 4539-4540
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Regels omtrent het transport en de levering van gas (Gaswet) (26463), en over: - de gewijzigde motie-Blaauw/Van den Akker over fiscaal voordeel bij optimaal gebruik van brandstof (26463, nr. 86); - de motie-Van den Akker over het kleineveldenbeleid (26463, nr. 82); - 4 andere motiesPagina 4515-4520
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering, de Wet op de rechterlijke organisatie en de Penitentiaire beginselenwet (strafrechtelijke opvang verslaafden) (26023)Pagina 4500-4515
Presentie en opening (woensdag 5 april 2000)Pagina 4499-4499
Regeling van werkzaamheden (woensdag 5 april 2000)Pagina 4499-4500
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering, de Wet op de rechterlijke organisatie en de Penitentiaire beginselenwet (strafrechtelijke opvang verslaafden) (26023)Pagina 4520-4539

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 109 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van
Strafvordering, de Wet op de rechterlijke organisatie en de Penitentiaire
beginselenwet (strafrechtelijke opvang verslaafden) (26023).De algemene beraadslaging wordt hervat.Minister Korthals:Voorzitter! De heer Rabbae vroeg waar ik mijn verwachting op baseer dat
de SOV effectief zal zijn. Ik ben hierop reeds uitvoerig ingegaan in de nota
naar aanleiding van het nader verslag. De WODC-literatuurstudie over de SOV,
die in september 1998 naar de Tweede Kamer is gezonden, wijst op de te verwachten
positieve effecten van de SOV-aanpak op de criminele recidive en de verslaving.
Ervaringen in verschillende andere landen laten dit zien. Cruciaal zijn een
langdurig programma, gefaseerd van detentie naar steeds meer vrijheid, bij
de juiste doelgroep met een hoge criminele recidive en met de nadruk op het
aanleren van praktische ervaringen. Ik wil ook verwijzen naar mijn opmerkingen
over de grotere effecten bij juist deze specifieke doelgroep. De heer Rabbae
heeft verwezen naar ervaringen in Zweden, die zouden uitwijzen dat na het
voltooien van een dwangmaatregel het aantal zelfmoorden hoger zou zijn. De
heer Rabbae sprak zelfs van een schrikbarend hoog aantal. Dit oordeel is echter
niet terug te vinden in de literatuur. In Zweden ging het om een dwangbehandeling
inclusief dwangmedicatie en zijn de resultaten vergeleken van groepen verslaafden
aan alcohol en/of drugs die gedwongen werden opgenomen, met groepen die vrijwillig
waren opgenomen. Het gaat niet om gefaseerde programma's zoals
de SOV.Ik kom op de onderlinge verhouding tussen SOV, TBS en BOPZ. Het is denkbaar
dat wanneer de betrokkene zich tijdens de tenuitvoerlegging van de SOV, bijvoorbeeld
in de derde fase, schuldig maakt aan een zeer ernstig feit, hij voor dat feit
een TBS opgelegd kan krijgen die na beëindiging van de SOV ten uitvoer
gelegd kan worden. In dat geval kan de SOV voortijdig worden beëindigd.
Indien voortzetting van de SOV, gelet op de psychische gesteldheid van betrokkene,
niet langer zinvol wordt geacht, is het denkbaar dat hij wordt opgenomen in
een psychiatrisch ziekenhuis op grond van artikel 15, lid 5, van de Penitentiaire
beginselenwet, dan wel na beëindiging van de SOV, krachtens de BOPZ.Kamerbreed is gevraagd naar de gronden om de SOV uitsluitend op mannen
van toepassing te laten zijn. Uitgangspunt in de drugsnota is dat de SOV bestemd
is voor mannelijke verslaafden. In termen van overlast en criminaliteit is
deze groep de meest in de oog springende. Ik hecht eraan in deze experimentele
fase eerst ervaring op te doen met mannen in de operationele toepassing van
de SOV. Tijdens het lopende experiment zal worden bezien of het mogelijk is
om ook vrouwen in de toepassing van de strafrechtelijke maatregel te betrekken.De heer Rouvoet (RPF/GPV):De minister geeft nu een ander argument voor het uitsluiten van vrouwen
van de SOV dan in de stukken. Daarin werd steeds gezegd dat er geen geschikte
afzonderlijke capaciteit is. Rijst de vraag of de verwijzing naar de drugsnota
daar bovenop komt of het primaire argument is.Minister Korthals:Het primaire argument is de drugsnota. Daarin is het uitgangspunt geformuleerd
om tot de SOV over te gaan. Daarbij komt dat er geen capaciteit is voor vrouwen.
De vraag is bovendien gewettigd of het inderdaad zinvol is om dat in dit stadium
al te doen. Laten wij ons eerst richten op de groep van mannen die langdurig
verslaafd zijn, belangrijke criminele delicten begaan en erg veel overlast
bezorgen.Voorzitter! De heren Apostolou en Van de Camp hebben gevraagd naar de
stand van zaken bij de voorbereidingen voor de SOV binnen de betrokken gemeenten.
Zij willen verder weten hoe de samenwerking met deze gemeenten verloopt. De
gemeente Rotterdam zal als eerste in november 2000 kunnen starten. In de loop
van 2001 volgen Amsterdam, Utrecht en de SOV-Zuid, een combinatie van Den
Bosch, Eindhoven, Maastricht, Arnhem en Nijmegen. De situatie in Den Haag
is nog niet helemaal duidelijk. Een van de randvoorwaarden is dat de gemeenten
bereid moeten zijn om een bijdrage te leveren door het storten van een eenmalig
bedrag aan cofinanciering bij de bouw van intramurale voorzieningen. Dat is
dus 25%. Binnen de betrokken gemeenten wordt voortvarend gewerkt aan de voorbereidingen
voor de SOV. Via de lokale interbestuurlijke projecten en de landelijke coördinatiegroep
SOV zijn er vrij intensieve contacten met de participerende gemeenten en de
ketenpartners binnen de gemeenten, de politie, het OM, de verslavingszorg,
de reclassering en de dienst justitiële inrichtingen.De heer Niederer en andere woordvoerders vroegen naar de wijze waarop
de geografische grenzen zullen worden gehanteerd. De experimentele opzet van
de SOV beperkt zich tot de participerende gemeenten die ik hiervoor heb genoemd.
Dat betekent dat andere gemeenten niet eerder kunnen aansluiten dan vanaf
het moment dat het experiment na evaluatie als geslaagd kan worden aangemerkt
en daaruit een landelijke implementatie voortvloeit. Vooralsnog zal de SOV
worden toegepast daar waar criminele verslaafden volgens de criteria voor
de SOV binnen de gemeentegrenzen van voornoemde participerende gemeenten verslavingsgerelateerde
strafbare feiten begaan.Voorzitter! Tot slot. In de laatste extramurale fase van de SOV ligt het
accent op het concreet zetten van de stap naar de samenleving. In die fase
waarvoor de participerende gemeenten de verantwoordelijkheid dragen, is het
van belang allerlei zaken praktisch van aard goed op de rails te zetten. Ook
het weer op orde brengen van de financiële situatie, het leren omgaan
met een eigen budget en eventueel schuldsanering kunnen daartoe behoren.De heer Apostolou (PvdA):Voorzitter! Ik dank de minister voor de gegeven antwoorden. Hij is uitvoerig
en in de meeste gevallen zeer concreet en duidelijk geweest. Hij sprak herhaaldelijk
het woord "experimenten" uit. Daarmee gaf hij aan waarom deze maatregel in beperkte mate wordt ingevoerd. Er is inderdaad een dilemma. Enerzijds
kun je SOV in experimentele vorm niet opleggen als het niet in de wet staat.
Maar als het wel in de wet staat, is het probleem de algemene geldigheid ervan.
Ik denk dat de minister adequaat op deze vragen is ingegaan. Mijn fractie
heeft geen behoefte meer aan verduidelijking. Ik wil nog wel het punt van
de flexibiliteit benadrukken. Ik vind het belangrijk dat de minister een bepaalde
ruimte laat, als het erom gaat de SOV over de grenzen van de gemeenten heen
van toepassing te laten zijn. Wellicht komen gemeenten met initiatieven in
die zin. Ik hoop dat dit soort afspraken niet belemmerd zal worden door een
strenge en stringente toepassing van regels.Voorzitter! Ik wil op een aantal zaken terugkomen, allereerst de samenwerking
tussen ministeries en tussen Rijk en gemeenten. De minister van Justitie is
eindverantwoordelijk voor de strafrechtelijke opvang verslaafden. De uitvoering
is een verantwoordelijkheid die gedeeld wordt door Rijk en gemeenten. De minister
heeft benadrukt dat deze maatregel integraal past in de maatregelen die in
de drugsnota naar voren worden gebracht. Het is goed dat de minister is ingegaan
op het punt van de eventuele tegenstrijdigheid tussen het heroïne-experiment
en de strafrechtelijke opvang verslaafden. Ik heb in eerste termijn duidelijk
gemaakt dat deze maatregel een van de instrumenten is op grond waarvan wij
interventies kunnen plegen, Wat dat betreft, kan niet genoeg benadrukt worden
dat wij niet verder komen als wij niet een integraal drugsbeleid voeren. Ik
wil in dat verband meer duidelijkheid over de samenwerking met het ministerie
van VWS. Bij de discussie van vanmiddag over de psychisch gestoorden is gedemonstreerd
dat er sprake is van een integrale aanpak van de problematiek. De minister
zei toen dat er een samenspraak moet zijn tussen Justitie en VWS. Het is mij
echter niet duidelijk hoe het overleg met VWS over dit wetsvoorstel is gevoerd.
Ik ben ervan overtuigd dat hierbij elementen aan de orde zijn die zowel Justitie
als VWS raken. Kan de minister daar nader op ingaan?Ik wil de minister dankzeggen voor zijn toezegging dat in de voortgangsrapportage
drugsbeleid een speciale paragraaf over deze materie zal worden opgenomen.
De Kamer zal derhalve alle mogelijkheden hebben om eventueel terug te komen
op aspecten van dit wetsvoorstel.Voorzitter! Ik kom te spreken over mijn gewijzigde amendement op stuk
nr. 14. De minister zei dat hij sympathiek tegenover dit amendement stond,
maar dat hij het uiteindelijk toch moest ontraden. De minister heeft echter
tegelijkertijd gezegd dat drang een onmisbare schakel is in de strafrechtelijke
opvang verslaafden. Gehoord de opmerkingen van de collega's tijdens mijn eerste
termijn, heb ik het amendement gewijzigd. In het gewijzigde amendement komt
tot uitdrukking dat de toevoeging over de drangvoorziening niet als alternatief
wordt voorgesteld maar als een voorwaarde naast de twee reeds in artikel 38m,
onderdeel 2°, genoemde voorwaarden. Het gaat hier dus om een bepaling
die cumulatief is. Het amendement brengt tot uitdrukking dat eerst een drangvoorziening
dient te worden aangeboden, en dat dwang pas in beeld komt na weigering of
onderbreking van een drangprogramma.Er is een zekere relatie met artikel 38p, waarin gesproken wordt over
de mogelijkheid dat de rechter de maatregel voorwaardelijk oplegt. Ik zie
de voorwaardelijke oplegging van de SOV in artikel 38p als een mogelijkheid
die de rechter kan toepassen. Mijn amendement spreekt artikel 38p niet tegen.
Wat ik in het amendement tot uitdrukking breng, is dat de dwangoptie pas in
beeld komt indien eerst de drangoptie door de delinquent wordt geweigerd of
niet wordt afgemaakt. Het verschil tussen mijn amendement en de voorwaardelijke
oplegging van de SOV is dat ik de drangvariant als voorloper van de dwang
in de wet opneem. In het interruptiedebatje met de heer Dittrich werd gevraagd
of hier alleen wordt gedacht aan het experiment in Ossendrecht. Dat is niet
het geval. Er kunnen ook andere drangmaatregelen of -voorzieningen zijn geweest
op grond waarvan de rechter kan zeggen dat de dwangvariant dan in beeld komt.De redenen voor mijn oorspronkelijke en gewijzigde amendement lagen in
het feit dat in de nota naar aanleiding van het nader verslag onduidelijkheid
was ontstaan. De regering zei daarin: indien dit wetsvoorstel wordt aangenomen,
zullen de drangexperimenten niet meer blijven bestaan. Dat heeft de minister
nu gecorrigeerd. Ik denk dat ik in mijn amendement vastleg wat de minister
nu ook met zoveel woorden heeft gezegd: dat drang eerst in aanmerking komt.
Daarna kan dwang opgelegd worden.De heer Van de Camp (CDA):De minister heeft in eerste termijn een oordeel geveld over dit amendement.
Is het gevaar van uw amendement niet dat na een mislukte drangvariant altijd
een dwangvariant moet worden opgelegd?De heer Apostolou (PvdA):Ik heb de woorden in mijn amendement zorgvuldig gekozen. Ik heb gesteld
dat een aangeboden drangvoorziening afgebroken of geweigerd moet zijn. De
rechter moet in eerste instantie de mogelijkheid tot het opleggen van een
drangvariant onderzoeken. Als de betrokkene die variant weigert en als blijkt
dat dit geen begaanbare weg is, komt een dwangvariant in beeld. Als de betrokkene
een drangvariant aanvaardt maar het programma later onderbreekt, is dat een
reden om hem een volgende keer in aanmerking te laten komen voor een dwangvariant.De heer Van de Camp (CDA):Als een drangvariant mislukt, kan het wellicht beter zijn om de betrokkene
via de BOPZ te behandelen.De heer Apostolou (PvdA):Dat sluit ik niet uit, maar dat is aan de rechter. Ik zeg alleen dat bij
het opleggen van dwang de andere mogelijkheden verkend moeten zijn. In wezen
zegt de regering dat ook, want in het artikel over de voorwaardelijke oplegging
van de SOV staat dat dit onderzocht zou moeten worden. Ik leg met dit amendement
de drangvariant in het wetsvoorstel vast.De heer Rouvoet (RPF/GPV):U zegt in uw antwoord dat als een betrokkene een drangproject niet succesvol
heeft doorlopen, de rechter een volgende keer kan besluiten om een dwangvariant
op te leggen. Maakt uw amendement dit mogelijk of heb ik dat verkeerd begrepen?De heer Apostolou (PvdA):Ik heb het woord "succesvol" niet gebruikt, want ik wilde juist objectieve
criteria hanteren. Als de betrokkene zijn programma heeft onderbroken, komt
hij inderdaad in aanmerking voor een dwangvariant.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Als hij het programma heeft afgemaakt maar een volgende keer weer voor
de rechter komt, kan hem dan een dwangvariant worden opgelegd?De heer Apostolou (PvdA):Ik zie de dwangvariant als een programma dat lijkt op de fases die nu
in het wetsvoorstel worden beschreven, aangevuld met het aspect van vrijwilligheid.
Dat is mijn voornaamste argument om een drangvariant toe te passen. Verder
verandert mijn amendement niets aan het programma zoals beschreven in het
wetsvoorstel.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Wij begrijpen elkaar verkeerd. Ik leg u de volgende casus voor. Een betrokkene
heeft naar aanleiding van uw amendement deelgenomen in een drangproject. Hij
sluit dat project af en het gaat een tijd goed, maar na een aantal maanden
verschijnt hij weer voor de rechter. Moet de rechter dan opnieuw een drangvariant
opleggen, om eventueel tot een dwangvariant te komen, of kan hij meteen tot
een dwangvariant besluiten? De genoemde betrokkene heeft het programma dus
niet geweigerd of onderbroken, maar gewoon afgemaakt. Kan deze betrokkene,
die na enige tijd heeft gerecidiveerd, volgens de strekking van uw amendement
rechtstreeks in de SOV?De heer Apostolou (PvdA):Nee. Als hij een drangvariant heeft doorlopen, is dat mislukt. De rechter
kan dan tot een dwangvariant besluiten, maar niet vanwege het onderbreken
van het programma. Hij besluit daartoe, omdat de drangvariant niet tot resultaten
heeft geleid. Ter verduidelijking, ik doel met de term "drang" op de drangvariant
zoals die in Rotterdam wordt toegepast. Daarin vinden verschillende fases
plaats. Als die onderbroken worden, kan de conclusie worden getrokken dat
aan de betrokkene dwang opgelegd moet worden. Ik handhaaf mijn amendement,
omdat ik vind dat drang, waarin het punt van de motivatie zit, een belangrijk
element is dat in dit wetsvoorstel tot uitdrukking moet komen.Voorzitter! Ik kom bij de drangvariant van de gemeente Rotterdam. De minister
zei dat Justitie in drang wil blijven investeren. Dat wat Justitie moet doen,
is dus verzekerd.De minister zei over de financiering dat VWS er ook positief tegenover
staat. Maar er is onduidelijkheid over de precieze bedragen. In de brief van
de gemeente Rotterdam die wij hebben ontvangen op 27 maart 2000, staat duidelijk
dat indien dit project wordt gecontinueerd tot 2004, de daartoe benodigde
middelen 21 mln. bedragen en dat 7 mln. door de gemeente wordt opgebracht,
7 mln. door VWS en 7 mln. door Justitie. Deze systematiek, waarbij het Rijk
bijdraagt in tweederde van de kosten en de gemeente in eenderde, vind ik belangrijk.
Ik ben een beetje in verwarring gebracht doordat de minister vanmiddag andere
bedragen heeft genoemd. Gegeven de onduidelijkheid over de bedragen, maar
ook gegeven de goede bedoelingen die de minister tot uitdrukking heeft gebracht,
wil ik meer zekerheid voor het drangproject in Rotterdam. Mede als ondersteuning
van de goede bedoelingen van het Rijk stel ik daarom, mede namens collega
Niederer, de volgende motie voor.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat een gedifferentieerd aanbod van voorzieningen en interventies
voor harddrugsverslaafden nodig is teneinde de terugdringing van overlast
en de resocialisatie van betrokkenen te bewerkstellingen;overwegende, dat in het kader van de Wet strafrechtelijke opvang verslaafden
zowel de drang- als de dwangvariant van toepassing is voor de verschillende
categorieën verslaafden die veelvuldig crimineel gedrag vertonen;van mening, dat het drangexperiment zoals door de gemeente Rotterdam thans
wordt uitgevoerd, voortgezet dient te worden;verzoekt de regering het rijksdeel van de daartoe benodigde financiële
middelen, zijnde tweederde (2/3) van de kosten, te blijven verstrekken, ook
na 1 januari 2001,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Apostolou en Niederer. Naar mij
blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 16 (26023).De heer Dittrich (D66):Ik heb de minister op dit punt gevraagd of hij kan garanderen dat het
Rijk het rijksdeel voor zijn rekening neemt. Het antwoord daarop was: ja.
Mijn vraag aan u is wat deze motie daaraan nu nog toevoegt. Of is het een
overbodige motie?De heer Apostolou (PvdA):De motie schept duidelijkheid over de systematiek. De minister heeft,
zoals u zelf hebt gehoord, verschillende bedragen genoemd voor het ministerie
van VWS en het ministerie van Justitie. Dat vind ik onduidelijk. Ik ben van
oordeel dat wij duidelijkheid moeten scheppen voor de gemeente Rotterdam door
te zeggen dat tweederde van de kosten door het Rijk wordt betaald. Dat is
de toegevoegde waarde van mijn motie.Voorzitter! Ik was van plan een motie in te dienen over de doelgroep vrouwen,
maar zie daarvan af na de woorden van de minister. De minister stelde dat
er in de loop van dit experiment wellicht ook mogelijkheden kunnen komen voor
de opvang van vrouwen. Dat getuigt volgens mij van een goede insteek. Bij
de voortgangsrapportage drugsbeleid zullen wij er mijns inziens op ieder moment
op terug kunnen komen.Voorzitter! Er is veel discussie geweest naar aanleiding van de eerste
termijn van de Kamer over dit wetsvoorstel. Er zijn verschillende artikelen,
commentaren en ingezonden stukken in de pers verschenen. In sommige commentaren
wordt in deze maatregelen een begin gezien van dwangmodaliteiten die ook voor
andere categorieën burgers geïntroduceerd gaan worden. Ik vind die
commentaren overtrokken. Je kunt de SOV niet zien als een gevangenisstraf
van twee jaar. ApostolouDe SOV is niet alleen een repressieve maatregel, maar
is juist bedoeld om perspectief te bieden aan de drugsverslaafde.
Die combinatie maakt deze maatregel ook bijzonder. Voor de Partij van de Arbeid
is deze wet een uiting van oprechte bezorgdheid zowel over de overlast die
burgers ondervinden door criminaliteit van harddrugsverslaafden, een overlast
die moet worden teruggedrongen, als voor de drugsverslaafde zelf die verstrikt
is geraakt in een vicieuze cirkel van vastzitten, vrijkomen, terugvallen.
De fractie van de PvdA vindt het de moeite waard om de SOV uit te proberen.
Na evaluatie zal blijken of de wet moet worden ingetrokken of dat het experiment
wegens succes algemeen beleid moet worden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U zei dat u het overdreven vindt als mensen zeggen dat dit wetsvoorstel
een voorbode is van een uitbreiding naar andere vorming van verslaving. De
heer Rouvoet heeft de suggestie gedaan – en de minister heeft daarop
instemmend gereageerd – om op termijn eventueel een vergelijkbare maatregel
voor gokverslaafden te nemen. Wat vindt u van die suggestie?De heer Apostolou (PvdA):Ik heb een oordeel uitgesproken over het wetsvoorstel dat nu aan de orde
is. Ik geloof niet dat je door invoering van deze wet een eerste stap zet
in de richting van een vergelijkbare maatregel voor andere categorieën.
De Kamer is daar natuurlijk zelf bij en voordat je zo'n stap zet, moet eerst
uitvoerig worden gediscussieerd over de modaliteiten ervan. Ik zal al met
al mijn fractie adviseren om voor dit wetsvoorstel te stemmen.De heer Van de Camp (CDA):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn antwoord. Hij heeft op een zorgvuldige
wijze de mogelijkheden en onmogelijkheden van het wetsvoorstel aangegeven.
Geen van ons zal een dwangopname van een harddrugsverslaafde beschouwen als
het toppunt van maatschappelijke ontwikkeling. De afgelopen weken zijn in
de dagbladen diverse redactionele commentaren en ingezonden brieven aan dit
onderwerp gewijd. Daarin kwam met name de spanning tussen dwang en drang naar
voren. Ook werd ingegaan op de relatie tussen de duur van de maatregel en
het aantal delicten. In mijn eerste termijn heb ik duidelijk aangegeven dat
de CDA-fractie deze volgende stap in de keten noodzakelijk acht. Zij is in
die mening bevestigd door het antwoord van de minister.Voorzitter! Ik hecht eraan dat de capaciteit van 350 mensen in de deelnemende
gemeenten daadwerkelijk wordt opgevuld. Als een officier van justitie een
SOV-maatregel bepleit, moet een cliënt bij capaciteitsproblemen in de
eigen gemeente terechtkunnen in een andere gemeente. Ik ben het aan de andere
kant zeer eens met degenen die zeggen dat overcapaciteit niet mag worden opgevuld
met niet-deelnemers. Het is in ieder geval van groot belang dat het project
in de experimentele fase voldoende ruimte krijgt om zich te ontwikkelen.Voorzitter! Ik heb ook nog een vraag over drang in Rotterdam. De heer
Apostolou heeft dat nu belegd met een motie, maar mij is nog niet helemaal
duidelijk wat de begrotingsmiddelen 2001 betekenen voor het jaar 2000. Uit
de stukken meende ik begrepen te hebben dat er ook een financieel probleem
ligt voor het jaar 2000. Als er in 2000 geen probleem is, loopt de driejarige
experimenteerfase dan tot en met 2003? Ik zie de minister wel knikken, maar
het lijkt mij beter als hij dat in zijn termijn nog eens bevestigt opdat wij
daarover niet weer een discussie krijgen met de gemeente Rotterdam.Ik sprak zojuist al over de capaciteit in verband met de deelnemers uit
andere gemeenten. Ik betreur het dat de minister nu geen ruimte ziet om meer
dan 350 plaatsen in te richten, maar ook ik zie wel dat mijn oorspronkelijke
plan om tot 700 respectievelijk 1050 plaatsen te komen, gelet op de experimenteerfase
en de politieke realiteit, wellicht wat prematuur is. Ik zal er dan ook niet
op blijven hameren, maar wacht af hoe de capaciteit van 350 plekken zich zal
vullen.Het interruptiedebatje met mevrouw Halsema heeft mij er inderdaad nog
eens op geattendeerd dat de gesloten fase op basis van artikel 38n maximaal
twee jaar kan duren. Het is voor mij op zich toch wel een vrij forse constatering
dat men uiteindelijk twee jaar in die gesloten fase kan zitten, maar ik denk
dat dit toch wel de uiteindelijke consequentie is van dat artikel en ik neem
die dan ook voor mijn rekening. De eerste zes maanden zijn natuurlijk bedoeld
om motivatie bij te brengen in het kader van de dwangopname, maar als men,
nadat het hele traject is doorlopen, zichzelf nog niet wil verbeteren, dan
denk ik dat wij het traject van die twee jaar helaas ook in gesloten setting
zullen moeten aflopen.Ik ga ervan uit dat het helaas soms mogelijk zal zijn dat mensen voor
de tweede keer in een SOV-traject terechtkomen. Dat zal niet aansluitend zijn,
bijvoorbeeld zoals de heer Niederer zojuist suggereerde om na de dwang-SOV
nog een voorlopige SOV op te leggen, maar gezien de problemen die de desbetreffende
mensen ondervinden, kan ik mij heel goed voorstellen dat men in een tijdsbestek
van bijvoorbeeld tien jaar twee keer een volledig SOV-traject moet aflopen.
Ook dat neem ik als zodanig voor mijn rekening.Voorzitter! Als het goed is, krijgen wij in tweede termijn nog een nadere
analyse van de minister over de vraag wie nu exact de SOV-stopzetting kan
vorderen, met name de tussentijdse. Ik ga ervan uit dat dit de partijen zijn
die zijn genoemd in artikel 38s en dat wij in dezen geen eigenstandige bevoegdheid
hebben voor de directeur van de SOV-voorziening. Dat zou in mijn ogen ook
buitengewoon verwarrend zijn.De heer Dittrich (D66):Bent u het wel met mij eens dat de directeur van de inrichting zijn informatie
aan het OM kan geven en zo kan proberen te stimuleren om bij de rechter een
tussentijdse beëindiging te bewerkstelligen?De heer Van de Camp (CDA):Emotioneel gezien sta ik niet sympathiek tegenover deze gedachte. Als
zo iemand in dit traject terecht is gekomen, dat ik echt zie als ultimum remedium,
voel ik daar niet direct voor. Ik kan mij ook niet voorstellen dat de directeur
dat als zijn hoogste doel in zijn carrière ziet. Ik voel er niet veel
voor om als bij het minste zuchtje tegenwind blijkt dat de motivering niet
is op te roepen, het project maar stop te zetten. Dat is ook de reden dat
ik pleit voor een koppeling van de directeur aan de officier van justitie.
De officier van justitie zal dan op zijn beurt weer het oordeel van de rechter
inroepen.De heer Dittrich (D66):De heer Van de Camp wees er eerder op dat in de wetstekst staat dat de
verslaafde, zijn advocaat of het openbaar ministerie zich tot de rechter kunnen
wenden. De directeur wordt daar niet genoemd en dat betekent dat de situatie
die de heer Van de Camp beschreef, door niemand wordt bepleit.Ik wijs de heer Van de Camp op de mogelijkheid dat alle cellen op een
unit 4-afdeling vol zitten. Een directeur kan er dan zeer wel de voorkeur
aan geven dat die cellen worden gebruikt voor mensen die wellicht te motiveren
zijn om terug te keren naar een andere afdeling. Als iemand hardnekkig blijft
weigeren, kan dit voor de directeur aanleiding zijn om de rechter te verzoeken
om een tussentijdse beëindiging. De directeur moet hiervoor wel eerst
de hulp van de officier van justitie inroepen. Een tussentijdse beëindiging
biedt een directeur de mogelijkheid een cel te gebruiken voor iemand die weliswaar
ongemotiveerd is, maar wel perspectief heeft.De heer Van de Camp (CDA):Ik begrijp waarom de heer Dittrich dit vraagt. De uitvoeringspraktijk
zal echter moeten laten zien hoe het in zijn werk zal gaan. Ik pretendeer
ook niet de deskundigheid te hebben om daar nu al een uitspraak over te kunnen
doen. Vooralsnog zoek ik in zo'n situatie de oplossing liever in een tijdelijk
uitbreiding van unit 4. Ik zie er namelijk niet zoveel in om zo iemand naar
huis te sturen. Het lijkt mij – ik besef dat dit wellicht tegen beter
weten in is – beter om vast te houden aan dit traject.De heer Dittrich (D66):Ik moet echt protesteren tegen de woorden "iemand naar huis sturen". Niemand
bepleit dat een rechter iemand naar huis zou moeten sturen als blijkt dat
hij zo ongemotiveerd is dat hij niet te handhaven is. Daarmee zou je namelijk
een premie leggen op het niet-meewerken. De zaak moet in zo'n geval opnieuw
aan de rechter worden voorgelegd en het is dan zeer wel mogelijk dat iemand
een gevangenisstraf krijgt opgelegd.De heer Van de Camp (CDA):Het is goed dat wij over deze vraag in tweede termijn filosoferen. Het
is namelijk de vraag of er, gezien de gepleegde delicten, een grond is voor
een gevangenisstraf als iemand vier maanden dwangopname achter de rug heeft.
Ik denk niet dat het in de casus van de heer Dittrich mogelijk is om bij stopzetting
van de dwangopname zonder rechterlijke beslissing een gevangenisstraf op te
leggen. Ik ben er zelfs niet zeker van of dit mogelijk is mét een rechterlijke
beslissing.De heer Niederer (VVD):Ik denk dat het binnen dit wetsvoorstel onmogelijk is om de SOV voor de
resterende duur van de maatregel om te zetten in een gevangenisstraf. Als
een volstrekt onwillige SOV'er er na een aantal maanden de brui aan geeft,
resteert er niets anders dan opname in een unit 4-afdeling. Hij zal dan intramuraal
moeten blijven voor de duur van de door de rechter opgelegde maatregel.De heer Van de Camp (CDA):In een interruptiedebatje met mevrouw Halsema heb ik al aangegeven dat
in zo'n situatie de opname in de gesloten setting van een unit 4-afdeling
twee jaar zal moeten duren. De casus van de heer Dittrich ligt echter een
slag anders, want hij sprak over het beëindigen van de SOV-opname na
een interventie van een directeur bij de officier van justitie. De heer Dittrich
zei – ik hoop dat ik zijn woorden juist weergeef – dat zo iemand
niet direct naar huis hoeft te worden gezonden en dat het mogelijk is om hem
een gevangenisstraf op te leggen. Ik ben daar echter nog niet zo zeker van
en ik hoor dan ook graag de opvatting van de minister. Ik ben bang dat zo
iemand naar huis gestuurd moet worden.Voorzitter! Ik heb brieven van GGZ Nederland ontvangen, waarin men stelt
dat het therapeutisch element in het nader verslag wel erg ver wordt weggedrukt.
Misschien is het goed als de minister daarover nog wat zegt. Dwangopname en
in die tijd afkicken, impliceren een vorm van therapeutische benadering. In
mijn ogen kan dat per definitie niet door gediplomeerde PIW'ers worden gedaan.
Volgens mij heeft dat altijd een zeker medisch behandelingsaspect. Gezien
mijn bijdrage in eerste termijn pleit ik zeker niet voor een verdere medicalisering
van de desbetreffende cliënten, maar het lijkt mij wel goed dat het therapeutische
karakter van de SOV wordt geëxpliciteerd. Als men op het niet-therapeutische
aspect gaat hangen, roept dat bij de verslavingszorg de reactie op dat het
toch wel therapeutisch moet zijn. Als ik mij niet vergis, schrijft de verslavingszorg
dat het alleen therapeutisch moet zijn, maar dat gaat mij te ver.In dit verband pleit GGZ Nederland voor het altijd voorwaardelijk opleggen
van de dwang-SOV. Daar ben ik het niet mee eens. Wat is overigens de mening
van de minister over de constructie dat de SOV altijd eerst voorwaardelijk
moet worden opgelegd om te resulteren in een behandeling in Hoogvliet? Ik
verwijs in dit verband naar het artikel van dr. Bovens in NRC Handelsblad
van 4 april jl.De minister zou ons nader informeren over de overlap in de doelgroep als
het gaat om de deelnemers aan het heroïne-experiment. Ik ben het met
collega Dittrich eens als hij zegt dat die groep ten dele overeenstemt. Immers,
de bedoeling van het heroïne-experiment is ook om de verslaafde maatschappelijk
te stabiliseren. Mijn indruk is dat de minister er in zijn antwoord van uit
is gegaan dat die maatschappelijke stabilisatie al heeft plaatsgevonden bij
het begin van de heroïneverstrekking. Mijn opvatting over heroïneverstrekking
is weliswaar bekend, maar ik moet het experiment wel correct behandelen. Maatschappelijke
stabilisatie gebeurt overigens niet voorafgaande aan het heroïne-experiment,
maar na afloop.Ik maak nog een kritische opmerking over de huidige status van de VBA's
(verslaafdenbegeleidingsafdelingen), een buitengewoon vervelende afkorting.
Het is bekend dat ik mijn familie wel eens als uitgangspunt neem bij dit soort
afkortingen, maar dat werkt daar niet erg stimulerend. In ieder geval is er
nu sprake van bezuinigingen op die afdelingen. Is men in het kader van de
begroting 2000 dan wel het conceptmasterplan nu al begonnen met het terugdringen
van de capaciteit VBA? Kan de minister hierop vanmiddag mondeling ingaan of
anders schriftelijk, ter voorbereiding van een te voeren debat over de gevangeniscapaciteit?
Ik zou een dergelijke terugdringing zeer betreuren. Ik heb daarover geen motie
achter de hand, maar zo nodig kan dat nog in een derde termijn. Je bent namelijk
volkomen verkeerd bezig als je aan de ene kant het ultimum remedium van dwang
invoert en aan de andere kant de VBA's, die nog in ontwikkeling
zijn, in hun mogelijkheden beperkt. De CDA-fractie heeft daar ernstige bezwaren
tegen. Ik hoop dat de minister dat ook afleidt uit de toonhoogte waarop ik
nu spreek. Is de minister bereid om hierover in tweede termijn klare wijn
te schenken? Er is namelijk echt een verkeerd signaal afgegeven inzake de
VBA's.Nog iets over de begeleiding na de SOV. In eerste termijn is de minister
daar tot mijn spijt niet op ingegaan, maar ik kan mij wel voorstellen dat
het voor hem en zijn ambtenaren een enigszins vreemd terrein is. Ik heb verleden
week toch gepleit voor individuele coaches. Ik heb ook gevraagd of de minister
de tussenliggende tijd wilde gebruiken om daarover met zijn collega van VWS
te overleggen. Wellicht komt de minister hier in tweede termijn op terug.
Maar om met de woorden van de heer Apostolou te spreken en steun aan het Rijk
te betuigen, dien ik daarover de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat na afloop van een SOV-traject gedurende langere tijd
begeleiding door een individuele coach niet kan worden gemist;constaterende, dat hiervoor niet alleen kan worden volstaan met professionele
krachten;verzoekt de regering over te gaan tot het actief doen werven en opleiden
van vrijwilligers voor begeleiding van ex-verslaafden,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van de Camp, Dittrich, Van der
Staaij en Rouvoet. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 17 (26023).De heer Van de Camp (CDA):Voorzitter! Ik heb in het dictum opgenomen dat het gaat om het dóén
opleiden. Het is dus zeker niet mijn bedoeling dat het ministerie van Justitie
het zelf gaat organiseren à la de adoptiecursussen. In samenspraak
met VWS zou het kunnen worden gedaan door het maatschappelijk middenveld,
particulier initiatief, verslavingszorg en dergelijke.De heer Niederer (VVD):Dat het om het dóén opleiden gaat, neemt al wat vragen bij
mij weg. Ik vraag mij echter af in hoeverre het een overheidstaak is om actief
vrijwilligers te doen werven. Hoe stelt u zich dat voor? Ik beoordeel uw motie
ook graag op het praktische effect ervan. Wat draagt u eigenlijk aan het Rijk
op? Hoe moet dit worden opgezet? Wat gaat het kosten? Moet het niet worden
overgelaten aan het maatschappelijk middenveld? Dat zou u als CDA'er moeten
aanspreken.De heer Van de Camp (CDA):Laat ik daar volstrekt helder over zijn. Het gaat er absoluut niet om
dat de overheid de coaches gaat opleiden Het gaat erom dat er voor de organisaties
die het zouden kunnen, zoals de verslavingszorg, financiële mogelijkheden
worden geboden om het te doen. Ik heb de indruk dat het niet om miljoenen
gaat. Als het Boumanhuis tien mensen wil opleiden die hiervoor geschikt zijn
en die de professionele attitude hebben om als vrijwilliger dat werk te doen,
wil ik dat het kabinet niet zal zeggen dat men maar moet wachten op een meevaller
van de heer Zalm, tot een volgend regeerakkoord of andere ruimhartige bewoordingen
die leiden tot verzanding van dit project. Het gaat om uitvoering door derden,
maar ook om een sympathieke bejegening door de overheid, zeker in de communicatie
met de verslavingszorg en in de financiële ondersteuning van de opleiding.Volgende week donderdagmiddag om één uur houden wij de tweede
termijn van het drugsoverleg met mevrouw Borst en de minister van Justitie.
Dan kunnen wij wellicht nader spreken over deze gedachte. Ter geruststelling
van de minister van Justitie kan ik meedelen dat het een korte tweede termijn
van drie kwartier zal zijn.Voorzitter: Bijleveld-SchoutenDe heer Rouvoet (RPF/GPV):Voorzitter! Ook ik dank de minister voor de antwoorden. In het debat dat
wij tot nu toe hebben gehad, zijn vele dingen opgehelderd, maar er blijven
een paar punten open die wij in tweede termijn met elkaar kunnen bespreken.In de eerste plaats ga ik in op een van de laatste punten die de heer
Van de Camp naar voren bracht, namelijk de karakterisering van dit wetsvoorstel.
Wij zijn er natuurlijk niet voor verantwoordelijk wat er in de media van gemaakt
wordt. "Het wetsvoorstel gedwongen afkicken", om maar iets te noemen, ben
ik tegengekomen. Ook dreigt het wetsvoorstel te worden opgehangen aan elementen
die er wel in zitten, maar die niet het wezen ervan uitmaken. Het lijkt mij
goed dat de minister in tweede termijn de gelegenheid te baat neemt om nog
even hierop in te gaan.Waar doel ik dan op? Dat is vooral de term "dwangbehandeling". Nee, zegt
de minister, het is geen dwangbehandeling. De dwang zit in de opname en de
drang zit in het aanbieden van het programma, waarin wel degelijk elementen
van behandeling zitten in het kader van het loskomen van de verslaving. Hiermee
gaat het wetsvoorstel echter nog niet over dwangbehandeling of over gedwongen
afkicken.Tegelijkertijd wordt zowel in het wetsvoorstel als in de reacties, zoals
de brief van GGZ Nederland, de vraag opgeworpen of het om een therapeutische
dan wel een non-therapeutische setting gaat. De heer Van de Camp refereerde
er al even aan. De minister zegt in de stukken: het is een non-therapeutische
setting, want er is geen dwangbehandeling. Er zitten wel gedragstherapeutische
elementen in het programma. Ik houd het erop dat het gaat om een justitiële
maatregel met een drangprogramma inclusief gedragstherapeutische elementen
en dat niet sprake is van een therapeutische setting als zodanig. Graag krijg
ik op dit punt opheldering van de minister. Daardoor kan de discussie in de
samenleving en in de media duidelijker worden en kan beter bekend worden wat
we hier geregeld hebben. Voor mij geldt dat het gaat om een justitiële
maatregel en dat in het drangprogramma elementen van behandeling en therapie
zijn verdisconteerd. Deze formulering houd ik voor ogen totdat de minister
met een betere komt.Voorzitter! Ik meen dat het misverstand dat in de stukken ten aanzien
van drang en dwang is opgeroepen, met name op instigatie van
collega Apostolou, is opgehelderd. Het is dus niet de bedoeling het dwangproject
SOV te laten fungeren als vervanging van de bestaande drangprojecten. Dat
vind ik een belangrijk winstpunt.Dit brengt mij bij zijn amendement. Een belangrijke vraag is of het amendement
nog nodig is. Ik heb de indruk van niet. Zoals ik in eerste termijn heb aangegeven,
vind ik de gedachte die aan het amendement ten grondslag ligt sympathiek.
Ik denk echter ook aan de rechterlijke vrijheid en vind dat men niet zover
mag gaan dat men eerst het drangproject moet aanbieden alvorens tot de dwangversie
van de SOV te komen. Ik meen dat dit met de uitleg van collega Apostolou wel
het geval is.Zelf houd ik het erop dat het verschil in uitleg te maken heeft met een
verschil in interpretatie van het begrip ultimum remedium. Ultimum remedium
houdt voor mij niet in: je moet alles beproefd hebben en dan is dit het laatste
in de rij. Een ultimum remedium is een uiterste middel dat wordt gebruikt
als je de indruk hebt dat je geen andere instrumenten hebt. Je hebt die andere
instrumenten echter niet eerst hoeven beproeven. Men kan een vergelijking
treffen met het strafrecht. Het strafrecht noemen we een ultimum remedium,
maar er is niemand in het land die serieus beweert dat je eerst het bestuurs-
en civiel recht moet beproeven alvorens de strafrechtelijk weg te kunnen bewandelen.
In veel gevallen kan dat namelijk helemaal niet. Ik zelf houd het er daarom
op dat ultimum remedium in die laatste zin moet worden verstaan, namelijk
dat je het middel niet te lichtvaardig moet gebruiken en eerst de andere mogelijkheden
moet benutten. Een heel andere zienswijze is dat je eerst alles moet beproeven
alvorens tot de SOV over te gaan. De uitleg in die zin maakt dat ik mij zeer
gereserveerd opstel ten opzichte van het amendement. Ik vraag mij af of het
verstandig is te doen wat hierin staat. Bovendien is het gevraagde voor het
behoud van de drangprojecten niet nodig.Verder herinner ik aan het probleem waarop ik heb gewezen tijdens een
interruptie in het betoog van de heer Apostolou. Ik meen dat wij toen elkaar
niet helemaal verstonden. Naar mijn mening is er, gelet op de tekst van zijn
amendement, nog steeds een probleem. Een rechter kan iemand die hij eerder
in een drangproject heeft gezet opnieuw voor het bankje krijgen. Ik denk aan
een geval waarbij niet is geweigerd, maar het project is afgemaakt en de betrokkene
na een tijdje toch weer in de fout gaat. Hij komt dan voor de rechter en volgens
de heer Apostolou zou de rechter voor die persoon rechtstreeks de dwangvariant
van de SOV kunnen laten gelden. De vraag is echter of dat met de tekst van
het amendement van de heer Apostolou kan, want er is in zo'n geval niet voldaan
aan de voorwaarde dat eerst een traject moet zijn afgebroken of geweigerd.
Er is daarentegen sprake van een nieuwe situatie. Ik meen dus dat dit amendement
nog steeds problemen met zich brengt, hoewel de heer Apostolou na de kritiek
in de eerste termijn een poging heeft gedaan het aan te passen. In sommige
gevallen levert aanpassing weer kritiek in tweede termijn op.De heer Apostolou (PvdA):Voorzitter! Met betrekking tot het ultimum remedium verwijs ik naar de
memorie van toelichting en naar de nota naar aanleiding van het verslag en
die naar aanleiding van het nader verslag. In dit geval wordt het ultimum
remedium inderdaad gezien als iets dat gebruikt wordt in een keten van interventies.
In die zin moet men mijn amendement zien. Lettend op de effectiviteit van
de maatregel, vind ik de motivatie van de betrokkene heel belangrijk. Ik vind
dat de rechter stil moet staan bij de vraag in hoeverre de betrokkene vrijwillig
het aangeboden traject wil doorlopen. Indien hij weigert, wordt dwang opgelegd.
Ik wil echter niet meteen dwang toepassen als de andere mogelijkheden niet
verkend zijn.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Uw interpretatie van het begrip "ultimum remedium" is mij duidelijk. Ik
zeg alleen dat ik op dat punt met u van mening verschil. U verwijst naar de
memorie van toelichting. De stukken zijn door de minister echter uitgelegd
in een zin die ik wel deel, namelijk dat het op een bepaald moment aan de
rechter is om te beoordelen of voor degene die op dat moment voor het hekje
staat een ander middel al dan niet geschikt is. In dat kader vind ik dat je
niet lichtvaardig naar het ultimum remedium SOV moet grijpen. In lijn met
wat in de stukken staat en met wat de minister zegt, laat ik het graag aan
de rechter over om te bepalen of er andere mogelijkheden zijn. Ik zou niet
zover willen gaan als de heer Apostolou in zijn amendement zegt: eerst verplicht
een drangproject aanbieden alvorens wij tot SOV komen. Volgens mij verdraagt
dat zich heel goed met de opvatting over ultimum remedium die ik heb gegeven
en die ik ook in de stukken van de regering heb geproefd.Ik kom bij het risico van het opwerpen van drempels, zoals ook door het
amendement van de heer Apostolou zou kunnen gebeuren. Als het amendement wordt
aangenomen, is het voor veel mensen niet meer mogelijk om direct in de SOV
terecht te komen. Dat kan betekenen dat de SOV niet volloopt. Dat kan zeker
voor een experiment het risico van een verglijding van criteria met zich brengen,
omdat je het experiment goed wilt kunnen uitvoeren en een gevulde SOV nodig
hebt. Ik zou er een tegenstander van zijn als wij lege plaatsen kregen in
de SOV en op die basis probeerden om conclusies over een experiment te trekken.
Dat risico zit ook vast aan het verplicht voorschrijven van drangprojecten
alvorens men in de SOV terechtkan. Dan zou je op zijn minst moeten overwegen
om de termijn van het experiment te verlengen, want anders loop je een groot
risico dat het experiment verglijdt waar wij bij staan.De heer Apostolou (PvdA):Ziet u ook niet het risico in uw redenering dat er straks mensen een heel
zware maatregel wordt opgelegd terwijl dat niet nodig is? Terwille van het
experiment zou men de cellen moeten vullen via dwang, terwijl er alternatieven
zijn die wellicht beter werken.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Nu gaat u ervan uit dat de rechter lichtvaardig zal overgaan tot plaatsing
in de SOV. Ik ben ervan overtuigd dat dit niet het geval zal zijn. De wetsgeschiedenis
is duidelijk. Het begrip "ultimum remedium" maakt niet voor niets deel uit
van de schriftelijke toelichting op het wetsvoorstel. Ik geloof werkelijk
niet dat een rechter, omdat er plaatsen gevuld zullen moeten worden vanwege
het experiment, te lichtvaardig zomaar zal overgaan tot plaatsing om de SOV gevuld te krijgen. Iets anders is dat het de consequentie kan
zijn van het amendement van de heer Apostolou dat de rechters verplicht zijn
om mensen eerst in een drangproject te zetten en dat daardoor de SOV niet
wordt gevuld. Dat is geen verwijt in de richting van de rechters, maar het
zou een consequentie kunnen zijn. Dat vind ik onwenselijk.Mevrouw Halsema heeft een aantal malen geprobeerd een ietwat andere richting
te geven, om het woord "draai" niet te gebruiken, aan datgene wat ik naar
voren heb gebracht over het bestwilcriterium en het omslagpunt in de discussie
over het drugsbeleid. Zij zoekt de Handelingen erbij, waarbij ik erop wijs
dat zij een ongecorrigeerd stenogram heeft, maar dit terzijde. Het lijkt mij
goed dat ik in tweede termijn aangeef wat ik daarover naar voren heb gebracht
en vanuit welke intentie. Ik heb in eerste termijn verwezen naar de memorie
van toelichting, waarin op bladzijde 2 het belang van de verslaafde met zoveel
woorden mede wordt genoemd als een legitimatie van de SOV, maar na de overlast
door criminaliteit. In tweede instantie wordt het belang van de verslaafde
om van zijn verslaving af te komen mede genoemd als rechtvaardiging voor de
SOV-maatregel. Ik heb in eerste termijn gezegd dat voor de RPF/GPV-fracties
elementen van dwang in drugsverslaving en drugsgerelateerde criminaliteit
bij elkaar genomen geen taboe vormen en ook in dit debat geen taboe behoeven
te vormen. Ik heb geconstateerd dat datgene wat ik in de memorie van toelichting
las wel heel dicht in de buurt lijkt te komen van het bestwilcriterium, nota
bene niet als eerste, laat staan als enige rechtvaardiging voor een justitiële
maatregel. Ik benadruk dat nogmaals in de richting van mevrouw Halsema. Daarom
heb ik gezegd dat hier wellicht sprake is van een omslagpunt in de discussie
over het drugsbeleid, omdat vanaf nu het bestwilcriterium mogelijk weer een
rol kan spelen in debatten rondom drugsverslaving en drugsgerelateerde criminaliteit.
Als mevrouw Halsema nu de conclusie trekt dat dit wetsvoorstel dus steunt
op het bestwilcriterium en dus door haar fractie van de hand moet worden gewezen,
geeft zij mijn inbreng te veel gewicht en gaat zij voorbij aan de nadruk die
ik heb gelegd op criminaliteit als aangrijpingspunt voor een justitiële
maatregel; dit in navolging van de toelichting op het wetsvoorstel. Dat zou
volgens onze fractie voor andere doelgroepen, bijvoorbeeld de gokverslaafden,
onverkort moeten gelden. Aangrijpingspunt blijft de criminaliteit en de daaruit
voortvloeiende overlast. Ik hoop dat ik op dit punt onze intentie heb verduidelijkt.Ik heb aandacht gevraagd – ik heb het er bij interruptie met de
minister over gehad – voor psychisch gestoorde verslaafden, die niet
in de SOV terechtkunnen en ook niet altijd even gemakkelijk via de BOPZ kunnen
worden opgenomen. De minister heeft gezegd dat daar nog eens goed naar gekeken
zal worden. Na mijn interruptie zag ik nog een berichtje in het dagblad De
Limburger over een initiatief van de Heerlense verslavingskliniek Welland,
die juist voor deze categorie van psychisch gestoorde verslaafden met een
criminele achtergrond een aparte vleugel wil opzetten. Het gaat dan om mensen
die niet onder de BOPZ vallen omdat "ze niet gevaarlijk genoeg zijn", maar
ook niet in aanmerking komen voor de SOV, omdat ze psychisch gestoord zijn.
Ik vraag de minister om dit type initiatieven te steunen waar hij kan. Ik
vind het namelijk van belang dat deze groep niet tussen wal en schip valt
door de extra aandacht voor de andere groep.Wat de relatie tussen de SOV en de heroïne-experimenten betreft sluit
ik mij kortheidshalve aan bij de vraag van de heer Van de Camp en wacht ik
op de nadere toelichting over de overlap. Datzelfde geldt voor de begeleiding
na afloop van de SOV. Ik vind dat een belangrijk onderwerp en ik heb dan ook
niet voor niets de motie van collega Van de Camp van harte medeondertekend.Ik ga niet mee in het amendement van de heer Apostolou. Gehoord de reactie
van de minister, geldt hetzelfde voor het amendement van collega Dittrich.
Ook het amendement van de heer Rabbae zal ik niet steunen, omdat in de toelichting
opnieuw een relatie wordt gelegd tussen de SOV en de ernst van het strafbare
feit. Daar ging het juist niet om; het gaat terug achter de argumentatie van
het wetsvoorstel. In mijn ogen is het redactionele argument van de heer Niederer
volstrekt overbodig, maar ik kan er onmogelijk tegen zijn. Het mag duidelijk
zijn dat ik zeer sympathiek sta tegenover de motie van de collega's Apostolou
en Niederer.De heer Dittrich (D66):Mevrouw de voorzitter! Ik dank de minister hartelijk voor zijn beantwoording.
Het merendeel van mijn vragen is goed beantwoord. De resterende punten zal
ik een voor een langslopen.Ik heb met de minister gedebatteerd over het voorbeeld van een verslaafde
die in Assen woont. Zo iemand kan aan de inhoud van het wetsvoorstel voldoen,
maar toch niet door de rechter in Assen een SOV-maatregel opgelegd krijgen,
omdat hij niet in een van de arrondissementen woont waar zo'n inrichting geplaatst
wordt. Ik vind dat nog steeds raar. Het Wetboek van Strafrecht geldt voor
iedereen in Nederland, maar uit dit wetsvoorstel is niet te lezen dat de maatregel
niet voor iedereen kan gelden. Of mensen het willen of niet, is in dezen niet
relevant. Hoe ziet de minister de plaats van het Wetboek van Strafrecht in
relatie tot experimenten die een wettelijke grondslag nodig hebben? Was het
niet beter geweest om dat op een aparte manier te regelen met in de inhoud
van de bepalingen ook verwijzingen naar gemeenten die aangesloten zijn bij
dit experiment?Ik heb de vraag opgeworpen of er niet een soort doorloop van doelgroepen
aanwezig kan zijn bij enerzijds het experiment van gratis heroïneverstrekking
aan extreem problematische harddrugsverslaafden en anderzijds het experiment
om mensen gedwongen op te nemen en te laten afkicken. De minister zei dat
het hierbij om heel verschillende doelgroepen gaat, maar de voorwaarden en
het Kamerdebat rond het heroïne-experiment bekijkend, blijkt dat het
wel degelijk kan voorkomen dat een harddrugsverslaafde met een criminele geschiedenis
die in het heroïne-experiment is opgenomen, best wel weer eens een auto
kan openbreken en daardoor bij de rechter terecht kan komen. Dat nieuwe criminele
feit is geen reden om het heroïne-experiment te beëindigen. Het
kan zijn dat hij dan toch voor de SOV-maatregel in aanmerking
komt. De overheid geeft dan een dubbel signaal: aan de ene kant gratis heroïne
verstrekken en aan de andere kant iemand gedwongen laten opnemen en daardoor
laten afkicken. Graag hoor ik een verduidelijking van de minister op dit punt.Voorzitter! Er is door de collega's Apostolou en Niederer een motie ingediend
over de voortgang van het experiment in Rotterdam en Rodenrijs. Ik ben het
daar op zich heel erg mee eens. Ik vond het antwoord van de minister in eerste
termijn afdoende, maar ik hoor toch graag een reactie van de minister op de
motie. De inhoud van de motie komt mij sympathiek over. Ik vind dat Rotterdam
de komende jaren door moet kunnen gaan en dat het geld erbij geleverd moet
worden. Het maakt mij niet veel uit of dat meer door Justitie en minder door
VWS of andersom gebeurt.De minister heeft in een interruptiedebatje met mij over de uitbreiding
van de doelgroepen gezegd: wie dan leeft, wie dan zorgt. Ik hoor de minister
echter ook wel eens zeggen: regeren is vooruitzien. Hij heeft daar ook gelijk
in. Ik vind zijn houding wat mager, temeer daar in de memorie van toelichting
en de nota naar aanleiding van het verslag een passage is opgenomen waarin
staat dat het niet is uitgesloten dat de maatregel die nu geldt voor harddrugsverslaafden
uitgebreid wordt. Hier wordt verder niet op doorgegaan. Ik hoor de minister
in zijn antwoord zeggen dat er niet verder over nagedacht is. De fractie van
D66 vindt, zoals zij in de stukken en in het debat naar voren heeft gebracht,
dat het op zichzelf mogelijk moet zijn om te kijken naar de gokverslaafden
waar zij dezelfde criminele voorgeschiedenis hebben. Ik pleit hier niet meteen
voor uitbreiding van het experiment. Ik kan mij echter wel voorstellen dat
de minister van Justitie hiertoe opdracht geeft aan het WOD van het ministerie
van Justitie. Het WOD kan dan alvast kijken hoe het staat met de groep gok-
of alcoholverslaafden die ernstig crimineel zijn en welke belemmeringen er
zijn om het SOV-experiment, als dit slaagt, uit te breiden. Als wij over drie
jaar gaan evalueren, zouden wij dan al spijkers met koppen kunnen slaan of
kunnen besluiten om het niet te doen. Wij hebben dan in ieder geval de gegevens
al.Ik kom bij mij amendement over de aftrek van de voorlopige hechtenis.
De minister heeft begrip voor mijn standpunt uitgesproken maar het amendement
toch ontraden. Ik blijf toch bij het amendement. Aan de ene kant vinden wij
het allemaal belangrijk dat SOV-zaken snel door het OM worden aangebracht
bij de zittingsrechter en dat deze op korte termijn de zaak appointeert zodat
deze snel behandeld kan worden. Aan de andere kant wil de minister als wetgever
niet de consequentie trekken dat dat standpunt in de wetstekst vastgelegd
moet worden. De minister komt met het bezwaar dat de verslaafde het dan door
in hoger beroep te gaan toch in eigen hand heeft om de termijn van voorlopige
hechtenis op te rekken, waardoor de duur van de SOV-maatregel te zijner tijd
korter wordt. Dat bezwaar wordt door de minister ondervangen in de stukken
door de opmerking dat een SOV-inrichting als een huis van bewaring kan worden
aangewezen, waardoor het voorarrest al in een SOV-inrichting kan worden doorgebracht.
Ik vind het argument van de minister niet sterk. Ik blijf bij mijn hoofdbezwaar.
Zonder bij deze strafrechtelijke maatregel een verplichte aftrek zoals in
artikel 27 bij straffen geldt in de wetstekst op te nemen, kan het voorkomen
dat er geen rekening mee wordt gehouden dat iemand behalve de maximale duur
van twee jaar voor de verplichte maatregel ook nog een hele tijd in voorarrest
heeft doorgebracht. Het uiteindelijke effect kan dan zijn dat iemand niet
twee maar misschien wel tweeënhalf jaar van zijn vrijheid is beroofd.
Ik vind dat in strijd met de geest van dit wetsvoorstel. Ik doe dus nogmaals
een klemmend beroep op de minister om dit amendement niet te ontraden. Ik
hoor graag zijn reactie in tweede termijn op dit punt.Ik kom te spreken over de motivatie van degene aan wie de SOV-maatregel
is opgelegd. Ik heb gevraagd: wat gebeurt er wanneer er in één
inrichting twee groepen verslaafden zijn: een groep gemotiveerde verslaafden
die meewerkt aan de programma's die worden aangeboden en een ongemotiveerde
groep in unit 4? Die twee groepen hebben wel onderling contact. Mijn vraag
was: is dat niet lastig, omdat dat ten koste kan gaan van de motivatie van
degenen die op zichzelf bereid zijn om programma's te volgen? De minister
is niet op deze vraag ingegaan. Ik hoor derhalve graag alsnog een reactie
op dit punt.Ik vind de kwestie van de unit 4, waarin de ongemotiveerden worden opgenomen,
nog steeds een beetje schimmig. In de stukken staat dat steeds geprobeerd
wordt hun de mogelijkheid aan te reiken om toch weer met de programma's mee
te doen. Maar als dat allemaal niet lukt, dan zitten zij in die unit 4. De
directeur plaatst hen daarin. Omdat zij dan ook niet door de directeur zullen
worden voorgedragen voor de volgende, halfopen tweede fase, kunnen zij dan
in wezen in elk geval een jaar en wellicht langer in die unit 4 zitten. En
zij zullen natuurlijk ook niet naar de derde fase, naar een plaats buiten
de inrichting, overgeplaatst worden, omdat zij helemaal niet gemotiveerd zijn.
Zij kunnen in beginsel dus al die tijd in de gesloten afdeling van unit 4
zitten. De minister zegt dat je die unit 4 moet vergelijken met het sobere
regime. Dan begint zich echter toch de vraag op te dringen hoe dat mogelijk
is. Dit is immers geen straf maar een strafrechtelijke maatregel. Dat is iets
anders. Hoe kan het dan toch een keiharde gevangenisstraf van twee jaar worden?Ik kan mij in dat kader dus wel voorstellen dat sommige directeuren zeggen:
met deze persoon is geen land te bezeilen, die zal nooit gemotiveerd raken,
die houdt al een hele tijd een celruimte in unit 4 bezet en ik ga via de officier
van justitie aan de rechter om een tussentijdse beëindiging vragen. Ik
kan mij voorstellen dat een rechter zegt: daar was die maatregel die ik indertijd
had opgelegd niet voor bedoeld. Wat kan er vervolgens gebeuren als het vraagstuk
van die tussentijdse beëindiging zich voordoet op de zitting bij de rechter?
Als de rechter die tussentijdse beëindiging oplegt, wordt iemand dan
gewoon naar huis gestuurd? Als dat zo is, dan zal die situatie zich niet zo
snel voordoen. Ik denk niet dat een rechter dat voor zijn rekening zou willen
nemen. Maar het zou toch ook wel gunstig kunnen zijn als op die zitting dan
een vervangende straf zou kunnen worden uitgesproken, bijvoorbeeld dat iemand
naar de gevangenis wordt gestuurd. Ik zie dat daar ook wel haken en ogen aan
zitten, maar ik wil daar toch wat meer duidelijk heid over
hebben. Ik vraag de minister derhalve om daar in tweede termijn op in te gaan.Mijn volgende opmerkingen hebben betrekking op de psychisch gestoorden.
Dat punt is onder andere door D66 naar voren gebracht. Het is een contra-indicatie.
Mensen met een psychiatrische problematiek komen dus in beginsel niet voor
de SOV-maatregel in aanmerking. Zij zouden wel voor de Wet bijzondere opnemingen
psychiatrische ziekenhuizen (BOPZ) in aanmerking kunnen komen, omdat in artikel
2 een van de toepassingsgronden is dat iemand een algemeen gevaar voor personen
of goederen moet zijn. Daar kun je natuurlijk ook een criminele achtergrond
onder verstaan. Maar zo iemand moet natuurlijk ook een psychische ziekte hebben
en als gevolg daarvan moet dat gevaar zich manifesteren. Dan is het natuurlijk
de vraag of verslaving een ziekte in de zin van de Wet BOPZ is. Daar verschillen
de meningen over. De kans is dus groot dat iemand ook niet via de Wet BOPZ
gedwongen wordt opgenomen. Omdat het gaat om iemand die een strafbaar feit
heeft gepleegd, resteert de gevangenis. En dan kom je toch weer op het punt
van de verslaafdenbegeleidingsafdelingen in penitentiaire inrichtingen uit.
Het kan natuurlijk niet zo zijn dat die lastige groep niet in de SOV en de
Wet BOPZ terechtkan, en dan wel in de gewone gevangenis, maar dat er tegelijkertijd
wellicht bezuinigd gaat worden op de VBA, de afdelingen voor verslaafdenbegeleidingszorg.
Ik verzoek de minister om een heldere reactie. Als het antwoord mij niet bevalt,
overweeg ik op dat punt, wellicht met collega's, een Kameruitspraak te vragen.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Ik heb zelf gewezen op een ander alternatief dan de VBA's. Er zijn klinieken
die, naast de opvang van BOPZ-mensen, een aparte vleugel hebben, zoals het
Wellandinitiatief in Heerlen. Ziet u daar mogelijkheden voor?De heer Dittrich (D66):Ik vond dat een goede suggestie, die wat mij betreft zeker ondersteund
moet worden. Ik heb in eerste termijn al aangegeven dat ik geïnteresseerd
ben in de uitvoering van de motie van collega Halsema, die ik heb medeondertekend
bij de behandeling van de justitiebegroting. De minister heeft gezegd dat
hij voor 1 mei met een notitie daarover komt. Ik kijk daar belangstellend
naar uit, want ik vind het belangrijk dat mensen met een psychische stoornis –
er zitten ontzettend veel mensen met een stoornis in een penitentiaire inrichting –
behandeld kunnen worden. Bij voorkeur kunnen zij uitstromen naar andere afdelingen.
Ik ondersteun uw suggestie om vleugels bij te bouwen, maar dat zal financiële
consequenties hebben. Ik hoor daar de minister wel over.Ik onderstreep dat de fractie van D66 de rol van de gemeenten na afloop
van de SOV-maatregel van belang vindt. Een van de redenen om de motie van
de heer Van de Camp te ondersteunen, is om een betrokkene na afloop van de
SOV niet in een zwart gat te laten vallen. Verdere begeleiding is zeer wenselijk.De gedachte achter de motie-Apostolou op stuk nr. 14 vind ik sympathiek.
Het amendement zorgt echter, ook in herziene versie, voor verwarring. Ik ben
met de minister eens, dat dit niet in de wetstekst opgenomen moet worden.
Door de discussie over het amendement is verwarring ontstaan over hetgeen
in de stukken staat. Omdat de SOV-maatregel een ultimum remedium moet zijn,
dient een en ander vast te liggen. Het is beter om dit in een Kameruitspraak
in plaats van in de wetstekst vast te leggen, zodat het voor de praktijk in
ieder geval duidelijk zal zijn. Ik heb daarom een motie opgesteld, die is
medeondertekend door de collega's Niederer en Van de Camp.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de strafrechtelijke maatregel van opvang van verslaafden
een ultimum remedium moet zijn in beleid en toepassing;overwegende, dat het gewenst is dat het openbaar ministerie dit in het
rekwireerbeleid tot uitdrukking brengt bijvoorbeeld door middel van een richtlijn;verzoekt de regering het openbaar ministerie te stimuleren bovenstaande
opvatting in het rekwireerbeleid tot uitdrukking te brengen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Dittrich, Niederer en Van de Camp.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 18 (26023).De heer Apostolou (PvdA):Wat is het verschil tussen de motie en het amendement?De heer Dittrich (D66):Het amendement regelt dat in de wetstekst wordt vastgelegd dat een aangeboden
drangvoorziening geweigerd of onderbroken moet zijn. Collega Rouvoet stelde
u daar goede vragen over, die u niet overtuigend beantwoordde. Er kan door
die passage in de wetstekst verwarring ontstaan. Het dient echter wel een
ultimum remedium te zijn. Ik volg daarbij overigens niet uw interpretatie
van ultimum remedium. Het is het beste dat de officier van justitie zich,
voordat hij een SOV-zaak voor de rechter brengt, vergewist van de geschiedenis
van de betrokken verslaafde. Hij kan daarbij bezien of eerder een drangvoorziening
is doorlopen. Er ontstaat zo meer vrijheid om naar bevinden van zaken te handelen.De heer Apostolou (PvdA):Maar u wilt wel dat drang als eerste aan de orde komt? De officier van
justitie moet vragen om de drangmaatregel?De heer Dittrich (D66):Als een verslaafde wordt opgepakt nadat hij een strafbaar feit heeft gepleegd,
moet de officier van justitie, voordat deze naar de zitting gaat en een strafrechtelijke
SOV-maatregel zal eisen, zich ervan vergewissen wat de geschiedenis is van
de verslaafde. Hij zal moeten nagaan of de verslaafde al bepaalde therapieën,
cursussen of wat dan ook heeft gevolgd. Als dit niet zo is, kan ik mij voorstellen
dat de officier van justitie misschien geen SOV-maatregel eist, maar een voorwaardelijke
SOV. De voorwaarde zou dan een ambulante behandeling of iets dergelijks moeten
zijn. Ik wil dat er meer vrijheid is dan waarin uw amendement voorziet.De heer Apostolou (PvdA):DittrichMaar die vrijheid is eigenlijk geregeld in de wet. Ik wil dat
door mijn amendement de drangvariant duidelijker in het vizier blijft en dat
het in de wet wordt vastgelegd. U wilt dat dus niet, maar dan
hoeft u geen motie in te dienen. In de wet staat dat de voorgeschiedenis van
iemand, voordat die voorgeleid wordt, natuurlijk in ogenschouw moet worden
genomen.De heer Dittrich (D66):Wij constateren allebei een zekere spanning tussen wat in de stukken staat
en wat in de debatten naar voren is gebracht. De Kamer geeft een richting
aan door uit te spreken dat er bijvoorbeeld een richtlijn moet worden opgesteld,
waarin staat dat het openbaar ministerie, voordat zaken worden aangebracht,
eerst moet kijken of er drangvarianten in het spel zijn geweest. Deze sturing
van de Kamer accentueert nog eens extra het ultimum-remediumkarakter. Uw amendement
op stuk nr. 14 roept allerlei nieuwe vragen op en ik zal het dan ook niet
steunen. Om deze reden heb ik ook de motie ingediend.Er zijn twee hoofddoelstellingen. Enerzijds moeten verslaafden met een
criminele geschiedenis toch min of meer geholpen worden door deze maatregel.
Ik heb in het verslag namens D66 naar voren gebracht dat dit een beetje in
de richting gaat van het bestwilcriterium. Ik heb daar ook helemaal niet zoveel
bezwaar tegen als het om deze doelgroep gaat. De tweede hoofddoelstelling
is de overlastbeperking.Gelet op de beantwoording door de minister kan ik nu al zeggen dat mijn
fractie vindt dat beide doelstellingen met dit wetsvoorstel gehaald kunnen
worden. Het hangt natuurlijk heel erg af van de wijze waarop dit in de praktijk
tot uitvoering wordt gebracht. Wat ons betreft, kan dit wetsvoorstel het voordeel
van de twijfel krijgen, gegeven de beantwoording door de minister in eerste
termijn. Dat betekent dat ik mijn fractie zal adviseren vóór
dit wetsvoorstel te stemmen, mede gelet op het feit dat er al jaren en jaren
over deze problematiek wordt gepraat in deze Kamer, maar ook daarbuiten. Het
is op een gegeven moment tijd om maatregelen te nemen. Vandaar deze "strafrechtelijke
opvang van verslaafden"-maatregel.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter! De heer Dittrich zei in iets andere en mooiere bewoordingen:
wij praten in de Kamer al jaren en jaren over deze problemen en nu moet daaraan
maar eens een halt worden toegeroepen. Er ligt een aantal nieuwe maatregelen,
waarvan wij niet precies weten wat het effect daarvan is. Zo'n maatregel is
de verstrekking van heroïne, waarvan hij terecht in Trouw heeft opgemerkt
dat de SOV een hieraan tegengesteld signaal afgeeft. Een andere maatregel
is natuurlijk de drang-SOV. Stelt de heer Dittrich eigenlijk nu al vast dat
die maatregelen tekortschieten?De heer Dittrich (D66):Dat zou ik zeker niet willen zeggen. Ik probeer aan te geven dat wij hier
te maken hebben met een experiment voor een heel lastige doelgroep, waarmee
men al jaren en jaren van alles heeft geprobeerd zonder dat er sprake is van
verbetering van de gezondheid van de betrokken verslaafden zelf, terwijl de
door hen veroorzaakte overlast als gevolg van criminele activiteiten maar
doorgaat en doorgaat. Ik wil daarom het experiment het voordeel van de twijfel
geven. Wij zullen bij de tussentijdse evaluatie na drie jaar er uiteraard
nauwlettend op toezien hoe dit experiment is uitgepakt. Dat zullen wij zeker
doen na de échte evaluatie na zes jaar. Op een gegeven moment moet
je echter wat doen en daar is dit experiment voor. Als u alles van tevoren
wetenschappelijk en maatschappelijk wilt dichtspijkeren, wordt het wel heel
moeilijk om met een experiment te beginnen. Je krijgt immers nooit 100% zekerheid.
Ik geef al met al het experiment het voordeel van de twijfel. Wij zullen het
goed in de gaten houden, maar mijn fractie ziet bepaald wel perspectieven.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter! Ook de SGP-fractie ziet de strafrechtelijke opvang van verslaafden
als een vernieuwende aanpak. Die aanpak is zinvol en gerechtvaardigd en verdient
steun, omdat getracht wordt een einde te maken aan de vicieuze cirkel van
verslaving, misdaad en criminele recidive. Wij steunen dus het experiment
en ik dank de minister voor de antwoorden die hij heeft gegeven op onze vragen.De voorgestelde justitiële maatregel heeft twee doelstellingen: het
tegengaan van overlast en de resocialisatie van verslaafden, oftewel het beheersbaar
maken van de individuele verslavingsproblematiek. De minister heeft met nadruk
gezegd dat er geen sprake is van dwangbehandeling. Er is wel sprake van een
gedwongen opname, maar niet van gedwongen behandeling. In dit verband repte
de minister van prikkels of drang om deel te aan resocialisatieprogramma's.
Een volgende stap kan zijn het onthouden van drugs, hetgeen in de praktijk
wellicht als een straf wordt ervaren, maar ik zeg de minister na dat dit in
zijn aard geen dwangmaatregel is.In de tweede nota van wijziging wordt nogmaals expliciet gemaakt dat de
maatregel er mede toe strekt een bijdrage te leveren aan de oplossing van
de verslavingsproblematiek van de verdachte ten behoeve van zijn terugkeer
in de maatschappij en de beëindiging van zijn recidive. Dat riep bij
ons de vraag op naar de betrokkenheid van de minister van VWS. De minister
is daar kort op ingegaan, maar kan hij daarover nog iets meer zeggen? Wat
is nu precies de aard en de omvang van die betrokkenheid van VWS bij de voorbereiding
van het wetsvoorstel en de projecten? De noodzaak van samenwerking tussen
de diverse hulpverleners is hierbij nadrukkelijk aan de orde. Bovendien gaat
het hier onmiskenbaar om een vorm van verslavingszorg.Wil het experiment slagen, dan is de inzet van veel personen belangrijk.
Ik heb in eerste termijn gezegd dat een multidisciplinair team het functioneren
nogal kwetsbaar maakt. De minister heeft gezegd dat in allerlei justitiële
inrichtingen vaak multidisciplinair wordt gewerkt waarbij ook veel samenwerking
en afstemming is vereist. Ik begrijp de redenering, maar toch heb ik de indruk
dat die kwetsbaarheid hier meer aan de orde is dan in de "normale" setting.
Mede met het oog op de gecompliceerde inzet vraag ik nogmaals wanneer het
SOV-traject kan ingaan.Ik wil de minister verder vragen de slaagkans van het project te relateren
aan de doelstellingen van het tegengaan van overlast en het stimuleren van
het resocialisatieproces. Als dat laatste tegenvalt, moet het experiment dan
in de ogen van de minister als mislukt worden beschouwd? Het zou in mijn ogen
niet terecht zijn het welslagen van het experiment alleen aan de tweede doelstelling
op te hangen. Ook de SGP-fractie steunt het voortbestaan van de huidige drangvariant.
De minister ziet geen problemen waar het gaat om de financiële middelen
daarvoor en wij kunnen hem daar dan ook aan houden. De motie-Apostolou die
is gericht op het voortbestaan van deze variant zullen wij ook steunen. Zijn
amendement heeft echter niet onze steun. Met anderen ben ik het ermee eens
dat dit meer vragen oproept dan het beantwoordt en bovendien betekent het
een onnodige beperking van de rechterlijke vrijheid. Ik heb nog wel een vraag
over de onduidelijkheid over de exacte consequenties van het ultimum-remediumkarakter.
Is die onduidelijkheid wellicht ontstaan omdat in de oorspronkelijke opzet
van het wetsvoorstel het drangexperiment zou vervallen, maar er uiteindelijk
toch in is gebleven? Hoe ziet de minister in dat licht dan ook de toepassing
van het ultimum-remediumbeginsel?Voorzitter! De SGP-fractie is van mening dat bij ingrijpende maatregelen
zoals hier aan de orde adequate rechtsbescherming noodzakelijk is. Is die
tussentijdse toetsing in dit verband niet onnodig gecompliceerd? Hetgeen de
minister daarover zei, vond ik nog niet helemaal bevredigend. De rechter kan
al bij het opleggen van de maatregel bepalen dat tussentijdse toetsing plaatsvindt,
maar via de nota van wijziging wordt ook de veroordeelde eenmaal het recht
toegekend om tussentijds toetsing bij de rechter te vragen. Daarnaast blijft
het nog mogelijk om de minister te vragen de maatregel te beëindigen.
Ik blijf de afbakening van die beide mogelijkheden onduidelijk vinden. Is
hier geen sprake van een onnodige stapeling?Ten slotte wil ik mijn steun betuigen aan de motie van collega Van de
Camp die in het teken van de nazorg staat. Resocialisatiesucces is inderdaad
een zaak van lange adem. Om terugval te voorkomen is het zeer belangrijk dat
ook na het vrij komen uit die opvang een adequate begeleidingsstructuur aanwezig
is. Ik denk dat zeker de gedachte van een individuele coaching zeer nuttig
is.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter! Graag wil ik de minister danken voor zijn beantwoording
in eerste termijn. Voor mijn fractie staat centraal dat drugsverslaving een
volksgezondheidsprobleem is. Voor ons moet het beleid van vermindering van
verslaving vooral gericht zijn op het normaliseren en het beheersbaar maken
van de verslaving. Vanzelfsprekend erkennen wij de overlast die een gevolg
is van de verwervingscriminaliteit door ernstige drugsverslaafden en zijn
wij ons ten volle bewust van de noodzaak, hiertegen maatregelen te nemen.De vraag die vandaag moet worden beantwoord, is of de SOV een goede maatregel
is om criminele overlast terug te dringen. Mijn fractie twijfelt daar sterk
aan. De heer Rouvoet vond dat ik te veel gewicht hechtte aan zijn woorden
in eerste termijn, maar ik hecht graag gewicht aan zijn woorden en wil er
ook nog eens naar terugkeren. Bij lezing van de Handelingen vond ik dat hij
heel kernachtig verwoordde wat voor ons het belangrijkste bezwaar is tegen
het voorliggende wetsvoorstel. Hij zei: "Het wetsvoorstel markeert wellicht
een omslag in het drugsbeleid. De overheid gaat zich namelijk rechtstreeks
bemoeien met de individuele keuze van verslaafden om drugs te gebruiken en
hen daar onder dwang en drang van af te helpen. Hier zou mogelijk sprake kunnen
zijn van de herintroductie van het bestwilcriterium." Hij voegde daaraan toe:
"Er wordt hier een nieuw element geïntroduceerd dat mede tot justitieel
ingrijpen kan leiden." Ik zeg dan dat de verslaving tot justitieel ingrijpen
kan leiden. De heer Rouvoet vond dat winst. Ik kan dat niet zo zien, want
hierop concentreren onze bezwaren zich nu juist. Verslaving wordt hierdoor
namelijk via een omweg de aanleiding voor strafrechtelijke interventie, terwijl
die aanleiding op dit moment wordt gevonden in de illegale context waarin
een en ander plaatsvindt. Niet voor niets vraagt de heer Rouvoet de minister
een parallel met gokverslaafden te trekken. De criminele overlast door gokverslaafden
heeft tot nu toe echter niet tot grote maatschappelijke onrust geleid, sterker
nog: er is geen sprake van maatschappelijke onrust als gevolg van crimineel
gedrag van gokverslaafden. Ik denk dat hier iets heel anders aan de hand is
en wel dat de heer Rouvoet en de heer Van der Staaij in dit wetsvoorstel een
opening zien om verslaving geleidelijk onder het strafrecht te brengen. Dat
is precies de reden waarom mijn fractie niet akkoord kan gaan met dit wetsvoorstel.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Ik was even geduldig, maar mevrouw Halsema maakt het nu echt te gek. Het
is jammer dat zij volledig voorbijgaat aan hetgeen ik in tweede termijn heb
gezegd. Ik heb toen namelijk benadrukt dat alleen maar overlast of alleen
maar het bestwilcriterium geen reden kan zijn voor justitieel ingrijpen in
de vorm van een SOV-maatregel.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dit is geen antwoord op de vraag waarom de heer Rouvoet het nodig vond
om gokverslaving te introduceren.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Ik heb in mijn tweede termijn uitvoerig aangegeven waarom ik in dit kader
gokverslaafden heb genoemd. Ik wil wat ik toen heb gezegd nu niet meer herhalen.
Als mevrouw Halsema mijn tweede termijn bij haar oordeel had betrokken, had
zij wellicht haar mening moeten bijstellen. In dat geval had zij misschien
zelfs wel geen argumenten meer gehad om tegen het wetsvoorstel te stemmen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik denk dat ik de heer Rouvoet heel nauwkeurig heb aangehaald. Hij zei
namelijk dat criminele overlast de hoofdreden is en het helpen van de verslaafde
een bijkomende reden om over te gaan tot een SOV. Hij noemt hulp aan de verslaafde
niet als een zelfstandige reden, maar hij vindt dat die er wel bij hoort.
Mijn fractie vindt echter dat dit ten principale geen reden kan zijn voor
strafrechtelijk ingrijpen. Het kan voor ons ook geen bijkomende reden zijn
en daarover verschillen wij van mening. Ik heb altijd gedacht dat dit het
uitgangspunt was van het Nederlandse drugsbeleid. Het was in ieder geval het
uitgangspunt van een aantal partijen in deze Kamer om een duidelijke scheiding
te maken tussen criminele feiten waarop het strafrecht van toepassing is en
de verslaving "an sich".De heer Rouvoet (RPF/GPV):Ik kan mij voorstellen dat mevrouw Halsema tegen dit wetsvoorstel zou
stemmen als het op het bestwilcriterium zou zijn gebaseerd. Dat mag inderdaad
geen reden zijn om mensen op te sluiten. In eerste en tweede
termijn heb ik aangeven dat ik in dat geval ook tegen het wetsvoorstel zou
stemmen. Dit wetsvoorstel vindt echter zijn primaire doelstelling in de bestrijding
van de criminele overlast. Een bijkomende doelstelling is hulp bij verslaving.
Mevrouw Halsema kan niet de eerste doelstelling van het wetsvoorstel negeren,
omdat zij de tweede niet steunt. Zij zou dan namelijk voorbijgaan aan de kerndoelstelling
van het wetsvoorstel.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Rouvoet brengt nu een hiërarchie aan tussen de eerste en
de tweede doelstelling. In zijn betoog in eerste termijn was die hiërarchie
echter geheel afwezig, want toen plaatste hij beide doelstellingen op gelijke
hoogte. Ik mag daaruit in rede de conclusie trekken dat zo een opening wordt
geboden om een ander element te introduceren dat gelijkwaardig is aan het
terugdringen van criminele overlast. Dat element is het bestwilcriterium.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Het is wel duidelijk dat wij de eerste termijn op verschillende manieren
hebben beleefd. Een deel van de citaten van mevrouw Halsema bestond uit mijn
reacties op vragen die mij werden gesteld over onderdelen van mijn bijdrage.
Gezien het verloop van de eerste termijn lijkt het mij niet verstandig dat
mevrouw Halsema haar bijdrage daaraan ophangt. Het lijkt mij namelijk een
overschatting van mijn invloed als mijn interpretatie van het wetsvoorstel
als maatgevend zou worden ervaren.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Rouvoet begrijpt mij helemaal verkeerd als hij denkt dat zijn
interpretatie van de wet voor mij maatgevend zou zijn. Uit zijn woorden in
eerste termijn "dat is winst" sprak wel een gevoel van vreugde en dat is voor
mij een reden om achterdochtig te zijn. Zijn interpretatie is niet maatgevend,
maar de bezwaren die wij al maakten tegen de SOV, krijgen wel een extra grond
door zijn interpretatie.De heer Apostolou (PvdA):Wat is voor GroenLinks maatgevend: de RPF of het voorstel van de regering?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het voorstel van de regering. Ik heb het u ook horen zeggen. Ik heb mij
geconcentreerd op de heer Rouvoet, omdat die het zo mooi heeft samengevat.
De heer Dittrich heeft het zelfs in tweede termijn letterlijk gezegd: doelstelling
van de wet is ook het helpen van verslaafden. Het strafrecht dient er niet
toe om verslaafden te helpen. Daarvoor hebben wij volksgezondheid.De heer Apostolou (PvdA):Dan hebt u het voorstel niet in de volle breedte gezien. Het gaat om drie
fasen. U blijft steken bij de eerste fase en u gaat die twee jaar lang maken.
Dat is niet het geval.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het gaat mij niet om de duur van de vrijheidsberoving. Het gaat erom dat
het een strafrechtelijke sanctie is.De heer Van der Staaij (SGP):Ik wil de discussie niet onnodig verbreden, maar zo langzamerhand rijst
de vraag of u wel achter de doelstelling van resocialisatie staat. Dat is
toch uiteindelijk het dienen van iemands bestwil.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Wij staan zeer achter de resocialisatiegedachte. Daaraan voorafgegaan
is een crimineel feit dat leidt tot een bepaalde straf of een maatregel. Mijn
grote probleem met dit wetsvoorstel is dat niet enkel het criminele feit aanleiding
is tot een vrijheidsberoving van maximaal twee jaar, maar ook de verslaving.
Wij vinden niet dat mensen onder een strafrechtelijk regime hoeven te resocialiseren
van hun verslaving.De heer Niederer (VVD):Er zijn mensen die veel overlast ondervinden van de groep over wie wij
het hebben. Een wetsvoorstel verwerpen is één, een alternatief
daarvoor in de plaats is twee. Hoe moet het met deze specifieke groep voor
wie alles al is geprobeerd?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik kom nog te spreken over de effectiviteit van het wetsvoorstel, die
ik in hoge mate betwijfel. De vraag kan naar u teruggekaatst worden. Ik wil
die graag in tweede termijn beantwoord zien. De Raad van State heeft niet
voor niets negatief over dit wetsvoorstel geoordeeld. Als je dit wetsvoorstel
aanneemt, moet je voldoende zekerheid kunnen bieden dat het helpt voor de
oplossing van maatschappelijke problemen. Die zekerheid is tot nu toe niet
geboden.Voorzitter! De minister heeft wat mijn fractie betreft, tot nu toe onvoldoende
overtuigend verweer gegeven tegen de strafrechtelijke bezwaren die bestaan
tegen de SOV. De bezwaren van de Raad van State heeft collega Rabbae naar
voren gebracht. Voor ons weegt zwaar het loslaten van de relatie tussen delict
en duur van vrijheidsbeneming. De Raad van State heeft er terecht twee voorwaarden
aan gesteld voordat je daartoe over kunt gaan. Er moet een zeer dringende
reden zijn. Daarover wil ik specifiek iets van de minister vernemen. Verder
moet er voldoende zekerheid zijn voor de bijdrage aan een maatschappelijke
oplossing. Op geen van beide voorwaarden hebben wij overtuigende argumenten
gehoord. Wij houden het strafrechtelijk bezwaar staande.Er zijn andere strafrechtelijke bezwaren. Het wetsvoorstel creëert
rechtsongelijkheid. Twee vormen van rechtsongelijkheid zijn waarschijnlijk
van tijdelijke duur. Als eerste de territoriale rechtsongelijkheid waarop
de heer Dittrich heeft gewezen. Als tweede de rechtsongelijkheid tussen mannen
en vrouwen. Ik kan mij voorstellen dat na de zogenaamde experimentele fase
die rechtsongelijkheid wordt opgeheven. Blijft staan de rechtsongelijkheid
tussen legalen en illegalen. Ik meen dat daarover eens nagedacht moet worden,
met name door de VVD. Het is wonderlijk dat de illegalen met een minder zware
strafrechtelijke sanctie worden bedreigd dan de legalen. De legalen komen
in een strafrechtelijk betere positie terecht dan de illegalen.De heer Niederer (VVD):Voorzitter!...De voorzitter:Ik meen dat u die vraag in uw betoog kunt beantwoorden. Ik wil proberen
het debat voor de avondpauze af te maken.De heer Niederer (VVD):Ik kom er in tweede termijn op terug. Ik hoef er niet over na te denken,
want het antwoord hebben wij al.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Een andere vorm van rechtsongelijkheid raakt ons principiële probleem
met deze wet. Ik doel op de rechtsongelijkheid tussen verslaafden en
niet-verslaafden. Immers, de niet-verslaafde wacht bij een vierde delict (een
rolletje drop dat uit een supermarkt wordt gepikt) waarschijnlijk sepot of
een heel lichte straf. Wij hebben er moeite mee dat een verslaafde onder een
ander strafrechtelijk regime wordt gebracht dan een niet-verslaafde.Nog een strafrechtelijk bezwaar is het gevaar van dubbele vrijheidsbeneming.
De heer Dittrich heeft daar ook op gewezen. Als betrokkene bijvoorbeeld drie
keer een straf heeft uitgezeten voor een bepaald delict, kan hem voor een
vierde keer vrijheidsbeneming wachten. Eigenlijk worden daarbij de drie vorige
keren meegeteld voor de bepaling van de mate van vrijheidsbeneming voor de
vierde keer. Wij hebben daar moeite mee en wij vinden dan ook dat dit eigenlijk
niet kan.Wij zijn blij met de amendementen die tot dusver zijn ingediend, omdat
die een aantal noodzakelijke extra rechtswaarborgen geven. Het amendement
van de heer Dittrich over de aftrek van voorlopige hechtenis zullen wij vanzelfsprekend
steunen. Wij staan ook vriendelijk tegenover het amendement van de heer Apostolou.
Ik voel overigens wel wat voor de argumentatie van de heer Dittrich in zijn
reactie op de interventie van de heer Rouvoet over het ultimum remedium. Hierop
verneem ik graag de reactie van de minister. Wij denken nog na over onze voorkeur
dienaangaande.Wij hebben het amendement-Rabbae ingediend, waarin wij verzoeken om aan
het eerste advies een tweede onafhankelijk advies toe te voegen. Een uitbreiding
van de zorgvuldige afweging, voorafgaand aan plaatsing in de SOV, vinden wij
noodzakelijk. Het is ook proportioneel ten opzichte van het ingrijpende karakter
van de twee jaar vrijheidsbeneming, die de criminele verslaafde toch wacht.Het is verontrustend dat er geen begrenzingen zijn aan de duur van het
verblijf in unit 4. Ook andere woordvoerders hebben hierop gewezen. Ik hoop
dan ook dat de minister hier in tweede termijn nog eens op ingaat. Er is evenmin
een begrenzing van het aantal malen dat de SOV achter elkaar mag worden opgelegd.
Per interruptie heb ik hierover een vraag aan de minister gesteld en tegelijkertijd
moest ik denken aan een zinsnede op bladzijde 5 van de nota naar aanleiding
van het nader verslag, waarin de minister verwijst naar de situatie in de
Verenigde Staten. De minister haalde ter verdediging van de SOV aan dat uit
de Verenigde Staten bekend is dat lange straffen leiden tot vermindering van
criminaliteit, simpelweg vanwege het insluiten van hoogactieve daders. Mijn
vraag aan de minister is dan ook of het gevaar niet dreigt, zeker als de SOV
vaker achter elkaar opgelegd mag worden, dat insluiting een zelfstandige grond
wordt voor oplegging ervan.Ik ga nu in op de effectiviteit van de wet. Aan het begin heb ik al gezegd
dat mijn fractie de problemen van overlast onderkent als gevolg van verwervingscriminaliteit,
die met name drukt op de binnensteden van de grote steden en op de kwetsbare
wijken. De omvang van de doelgroep die dit veroorzaakt, is eigenlijk onbekend.
De schattingen lopen uiteen van 3000 tot 6000. Een groot probleem daarbij
is dat een aanzienlijk aantal van de doelgroep waarschijnlijk psychisch of
psychiatrisch gestoord is. Het is onbekend om welk aantal het precies gaat.
Recent onderzoek, onder andere in het kader van het KNMG-project, wijst uit
dat dit aantal in ieder geval niet onderschat moet worden. Uit dat onderzoek
blijkt ook dat aan verslaving dikwijls een chronisch neurologische stoornis
ten grondslag ligt. Dit betekent dat de mogelijkheden voor afkicken kleiner
worden en dat de nadruk moet worden gelegd op beheersing en stabilisatie van
de drugsverslaving. Daar moet dus het meest van verwacht worden.Daarbij doet zich het probleem voor van de motivatie. Het nieuwe van de
SOV is dat het niet-gemotiveerde mensen dwingt om gedurende een opname af
te kicken. De minister zegt dat motivatie niet statisch is, maar het is naar
mijn idee volstrekt onbewezen dat motivatie gekweekt kan worden in een dwangsetting.
Hierover zou ik graag wat meer horen van de minister.Gezien de onduidelijkheid over de omvang en de aard van de doelgroep en
over de problemen van de doelgroep, in het bijzonder de psychologische en
psychiatrische problemen, menen wij dat de wet maar in zeer beperkte mate
effectief mag worden verondersteld. Wij vinden dan ook dat er niet is voldaan
aan de tweede voorwaarde van de Raad van State, namelijk dat er voldoende
zekerheid is over een bijdrage tot de oplossing van een maatschappelijk probleem.
Bij een gebrekkige effectiviteit kunnen wij niet instemmen met een dergelijke
ingrijpende strafrechtelijke maatregel. Wij kiezen voor andere maatregelen
om de doelgroep tegemoet te komen.Ten eerste haal ik toch weer de verstrekking van heroïne naar voren.
De experimenten hiermee lopen nog niet lang en zijn zojuist op grond van een
positieve tussenevaluatie uitgebreid naar enkele andere steden. Ik vind het
veel te vroeg om een concurrerend experiment in gang te zetten. Ik ben het
eens met de opmerking van de heer Dittrich in Trouw dat er een tegengesteld
signaal van de SOV uitgaat ten opzichte van de experimenten met vrije verstrekking
van heroïne. Wij verwachten wel degelijk dat heroïneverstrekking
op termijn bijdraagt tot vermindering van de overlast, en willen dit afwachten.Ik ben er blij om dat de minister heeft toegezegd voor 1 mei met een brief
over behandeling in de gevangenis te komen. Het grootste deel van de verslaafden
bivakkeert heel geregeld in de zogenaamde sobere Wallagecellen; je zal maar
de geschiedenis ingaan als Wallagecel. Het gaat om verslaafden met psychische
problemen, die in de carrousel van erin en eruit zitten. Wij geven er sterk
de voorkeur aan als er in de gevangenissen, vooral bij eerste delicten, grote
nadruk wordt gelegd op behandeling en begeleiding van verslaafden. Wij verwachten
er het een en ander van als dat geïntroduceerd zou worden, vooral tezamen
met een veel intensievere begeleiding door de reclassering. Ook dat wil ik
afwachten.Als laatste is er de drang-SOV. Vanwege de korte duur en de beperkte omvang
is deze nog nauwelijks serieus te beoordelen. Ook in het licht van de ongewisheid
van de resultaten van de drang-SOV vinden wij dit wetsvoorstel prematuur.Ik rond af. Wij als fractie van GroenLinks wensen de koers te handhaven
dat criminaliteit leidt tot justitiële interventie en dat verslaving
leidt tot een volksgezondheidsbenadering. Het helpen van verslaafden dient
naar ons idee niet via het strafrecht te gebeuren. Ten principale verzetten
wij ons tegen een aparte strafrechtelijke behande ling voor
verslaafden, waaraan niet-verslaafden niet kunnen worden blootgesteld. Zoals
de Kamer uit het voorgaande zal begrijpen, stemmen wij tegen dit wetsvoorstel.Tot slot wil ik een vraag aan de heer Van de Camp stellen over zijn motie.
Wij staan vriendelijk tegenover deze motie omdat wij wel degelijk de intentie
begrijpen om na afloop van de SOV een betere begeleiding te kunnen geven.
Uit de motie spreekt echter eigenlijk dat het de voorkeur verdient als dit
door professionele krachten wordt gedaan. In de motie wordt benadrukt dat
vrijwilligers getraind en opgeleid moeten worden. Wordt hiermee niet, onwenselijk,
een handreiking aan de regering gedaan om de aandacht te verleggen van professionele
krachten naar vrijwilligers, wat natuurlijk positieve budgettaire gevolgen
heeft?De heer Van de Camp (CDA):Voorzitter! De motie heeft een dubbele inslag. Aan de ene kant ziet de
CDA-fractie geen mogelijkheden om mensen die uit de SOV komen langdurig professioneel,
bijvoorbeeld door de verslavingszorg of de reclassering, te laten begeleiden.
Daarom kiezen wij ook voor opgeleide vrijwilligers. Aan de andere kant willen
wij mensen die zich daarvoor na een opleiding geschikt achten, wel degelijk
bij de oplossing van het probleem betrekken. Nu zegt mevrouw Halsema: hiermee
maak je het de regering gemakkelijk budgettaire consequenties te omzeilen.
Ik vind dat je daarmee van een ietwat te negatieve beoordeling van de bedoeling
uitgaat.De heer Niederer (VVD):Mevrouw de voorzitter! Ook namens de VVD-fractie dank ik de minister van
Justitie voor zijn beantwoording in eerste termijn. Collega Dittrich zei dat
bij bespreking van het oordeel over het wetsvoorstel in zijn fractie, hij
het het voordeel van de twijfel zal geven. Voor mij is met het antwoord van
de regering het voordeel ervan bevestigd. In eerste termijn was voor ons al
duidelijk, dat wij hier te maken hebben met een effectief middel waarmee wordt
voorzien in de behandeling van een doelgroep die doorgaans buiten de scope
van de TBS en buiten de scope van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische
ziekenhuizen valt. Kortom, er is sprake van een witte vlek en invulling ervan
is, gelet op de doelgroep, noodzakelijk. Dit wetvoorstel voorziet in die invulling.
Daarom steunt de VVD-fractie aanneming ervan.Voorzitter! Velen in de grote steden ervaren dagelijks overlast van de
mensen over wie wij het hebben. De meerderheid van de Kamer zal voor aanneming
van het wetsvoorstel zijn. Ik weet niet wat de opvatting van de Socialistische
Partij is. Die partij heeft niet meegedaan aan het debat. Volgende week zullen
wij wel merken of zij voor of tegen het wetsvoorstel stemt. Verder denk ik
dat de fractie van GroenLinks niet voor zal stemmen. De meerderheid van de
Kamer zal echter dankbaar zijn voor het feit dat wij dit wetsvoorstel tot
wet hebben verheven en dat wij in elk geval hier, met alle beperkingen, onze
nek hebben uitgestoken en getracht hebben een eigentijds antwoord te vinden
op een eigentijds probleem. Hierbij gelden mitsen en maren en daarvoor zijn
ook wij niet geheel doof. Natuurlijk, het instrument dat wij gaan inzetten
zal een ultimum remedium zijn. In de motie van collega Dittrich, die ik medeondertekend
heb, wordt dat nog eens gestipuleerd. Daarover geen enkel misverstand.Het gaat er ook om dat wij hier op een juiste manier de grenzen van onze
rechtsstaat hebben verkend. Daarmee bedoel ik dat je door middel van het instrument
wetgeving hebt geprobeerd een antwoord te geven op de problemen die zich buiten
dit gebouw, op luttele honderden meters afstand, voordoen. Daar worden de
mensen dagelijks met problemen geconfronteerd waarop met dit wetsvoorstel
een antwoord kan worden gegeven. Na de evaluatie over drie jaar zien wij wel
of dat antwoord bevredigend is en of het voldoet. Zo niet, dan behoort wetswijziging
tot de mogelijkheden. Als de wet een groot succes is, kunnen wij nagaan of
dergelijke wetgeving nuttig kan zijn voor andere verslaafden die in gelijke
mate overlast en criminaliteit veroorzaken.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! Ik hoop niet dat de definitie van de heer Niederer voor het
verkennen van de grenzen van een rechtsstaat steeds zal inhouden het oplossen
van de problemen die zich honderd meter verderop op straat voordoen. Als dat
geval is, krijgen wij hier met nog heel wat verkenningen van de rechtsstaat
te maken en op die manier lijkt mij dat niet gewenst.De heer Niederer (VVD):U maakt van mijn opmerking een karikatuur. We hebben het hier over een
groep die wij al tien, vijftien jaar in het vizier hebben en waarvoor wij
hoognodig wat moesten doen. Ik vind het ook een opdracht aan de wetgever om
de grenzen van de rechtsstaat te verkennen, dag in, dag uit. Het Wetboek van
Strafrecht dateert uit de 19de eeuw. Mij dunkt dat wij sinds de totstandkoming
ervan een paar jaar verder zijn. Wij moeten ervoor zorgen dat het strafrecht
eigentijds blijft, want we hebben ook met eigentijdse problemen te maken.
Destijds werd men nog niet geconfronteerd met harddrugsverslaafden die zich
manifesteerden zoals thans het geval is. Met genoegen neem ik kennis van de
commentaren van de hooggeleerde en de minder hooggeleerde dames en heren die
ons in de afgelopen weken en dagen hebben bereikt. Ik wijs er echter op dat
wij rekening moeten houden met het algemeen belang. Dat moet doorslaggevend
zijn. Wij moeten als medewetgever niet alleen letten op wetgevingskwaliteit,
maar ook oplossingen aandragen voor de problemen van alledag. In zoverre steun
ik het wetsvoorstel.Ik wil nog ingaan op een punt dat ik van belang vind voor de rechtspleging,
de rechtspraktijk. Ik kan mij voorstellen dat een rechter een deel van de
SOV onvoorwaardelijk en een deel voorwaardelijk oplegt en dat betrokkene bijvoorbeeld
in fase 2 en 3, de halfopen en extramurale fase, het programma ondergaat in
het voorwaardelijke deel van de SOV. Dit om de proportionaliteit en subsidiariteit,
het ultimum remedium van de dwang-SOV, tot uitdrukking te brengen. Stel dat
iemand in een programma zit en de termijn van twee jaar overstijgt als absolute
limiet voor SOV. Als hij in het voorwaardelijke deel zit, in het afkickprogramma,
als het goed gaat en als er nog een paar weken resteren om het programma af
te maken, zou het sneu zijn als op basis van SOV wordt gezegd: na twee jaar
gaat de deur echt in het slot en u moet uit dat programma. Dat zou jammer
zijn. Ik zou er geen moeite mee hebben, niet zozeer vanuit punitief oogpunt
als wel vanuit het hulpverleningsaspect, als betrokkene dat programma toch
afmaakt. Het is wel duidelijk als de minister zegt: twee jaar is twee jaar.
Ik meen dat de praktijk er straks behoefte aan zal hebben. Wanneer de rechter
een mix wil opleggen van het onvoorwaardelijke deel en het voorwaardelijke
deel van de SOV, zal hij zich goed moeten realiseren dat twee jaar de maximale
termijn is. Voor mij zit er evenwel enige rek in omwille van het afmaken van
een programma.Mevrouw Halsema ontlokte mij wat ik vond van het onderscheid tussen legalen
en illegalen. In beginsel moeten gelijke gevallen gelijk worden behandeld
naar de mate waarin zij gelijk zijn. Daar is in dit geval geen sprake van.
Mevrouw Halsema weet het en zij is het er misschien niet mee eens, maar illegalen
moeten het land uit; daarvoor zijn zij illegaal. Als je hen in het SOV-traject
zet, worden zij geresocialiseerd met het oog op een succesvolle terugkeer
in de samenleving. Dat is in zijn aard tegenstrijdig met hun status. Het is
dan ook zeer terecht dat de minister in de memorie van toelichting en in de
nota naar aanleiding van het nader verslag opmerkt dat de illegaal niet in
aanmerking komt voor SOV, zuiver en alleen vanwege zijn status van illegaal.
Dat is voor mij kristalhelder.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Niederer schijnt nog steeds niet te weten dat een groot deel van
de illegalen niet terug kan en dus gedwongen is in onze samenleving te blijven.
Zij worden niet maximaal voor twee jaar vastgezet, maar veel korter.De heer Niederer (VVD):En mevrouw Halsema wil maar niet onderkennen dat een groot deel niet terug
wil.Voorzitter! Al onze vragen zijn keurig beantwoord. Ik rek de termijn uiteraard
niet nodeloos. Mijn amendement is zuiver technisch van aard. De minister hoeft
er niet op te reageren. Ik neem aan dat het verder niet tot problemen leidt.Minister Korthals:Voorzitter! Ik wil de Kamer bedanken voor de naar mijn gevoel vruchtbare
discussie die, naar ik hoop, leidt tot aanneming van dit wetsvoorstel.De heer Apostolou begon direct over het vraagstuk dat met dit wetsvoorstel
te maken heeft, te weten de flexibiliteit. Daarbij betrok hij ook de territorialiteit.
Ingevolge artikel VI van het wetsvoorstel zal worden bepaald in welke arrondissementen
de SOV van toepassing zal zijn. Ingevolge artikel 2 van het Wetboek van Strafvordering –
ik zeg dit ook in de richting van de heer Dittrich – is onder meer de
rechtbank bevoegd binnen welker rechtsgebied het feit is begaan of binnen
welker rechtsgebied de verdachte woon- of verblijfplaats heeft. Dit betekent
bijvoorbeeld dat de rechtbank Rotterdam een SOV kan opleggen aan een persoon
die het feit in Rotterdam heeft begaan, maar in Assen woont.Ik kom op het gewijzigde amendement van de heer Apostolou op stuk nr.
14. In eerste termijn heb ik gezegd dat de in het amendement voorgestelde
extra voorwaarde naar mijn gevoel meer vragen oproept dan beantwoordt. Anders
dan de huidige tekst van onderdeel 2°, behoeft deze extra voorwaarde een
nadere beoordeling. Heeft de verdachte een aangeboden voorziening van drang
geweigerd of niet afgemaakt? Ook in dit opzicht acht ik het amendement niet
wenselijk.De heer Apostolou (PvdA):Het was mijn intentie om de drangvariant naast de dwangvariant te laten
bestaan. Volgens mij heeft het amendement zijn werking gehad. Gehoord de verschillende
reacties, lijkt het mij beter om het in te trekken.De voorzitter:Aangezien het gewijzigde amendement-Apostolou (stuk nr. 14) is ingetrokken,
maakt het geen onderwerp van beraadslaging meer uit.Minister Korthals:Voorzitter! De heer Van de Camp vroeg hoe het zit met de capaciteitsruimte.
Als er ruimte over is, zou het volgens hem mogelijk moeten zijn om mensen
uit andere gemeenten op te nemen. Bij de invoering van de wet zal goed worden
bekeken dat de SOV op zodanige wijze toepassing kan vinden, dat de capaciteit
ten volle wordt benut. Ook ik hecht aan een zekere flexibiliteit in dezen.
In eerste termijn heb ik dat al gezegd. Wanneer er plaatsen beschikbaar zijn
die niet gevuld kunnen worden uit de gemeenten die aan het project meedoen,
moet een oplossing gevonden worden in de zin dat mensen van elders er terechtkunnen.Vrijwel alle sprekers zijn ingegaan op de samenwerking en de ondertekening
namens VWS. Het is natuurlijk een kabinetsbesluit, dus wij zijn er allen evenzeer
verantwoordelijk voor. Hier gaat het echter om een gedwongen plaatsing in
een justitiële inrichting op strafrechtelijke titel op basis van de regelgeving
die valt onder de verantwoordelijkheid van de minister van Justitie. De minister
van VWS heeft formeel geen verantwoordelijkheid voor de SOV, noch in de voorbereidende
fase, noch in de operationele fase. Het ministerie van VWS is juist vanwege
de raakpunten met het VWS-beleid wel op ambtelijk niveau voortdurend bij dit
onderwerp betrokken geweest. Een vertegenwoordiger van dat departement participeert
in de Landelijke coördinatiegroep SOV die de voorbereidingen begeleidt.
Daartoe behoort zowel de implementatie van de diverse lokale SOV-projecten
als de voorbereiding van de wetgeving. Het voortouw bij de implementatie ligt
bij het ministerie van Justitie. De SOV is echt een justitiële inrichting.
Ik kan alleen maar zeggen dat de samenwerking met VWS uitstekend geweest is.Mevrouw Halsema meende te weten dat VWS meebetaalde aan Ossendrecht. Tot
dusver is het experiment echter geheel door het ministerie van Justitie gefinancierd.
Dat gaat nu veranderen, dus de eigenlijke winnaar is het ministerie van Justitie,
ervan afgezien dat wij een expiratie per 1 januari 2000 verwachtten. Financieel
hebben wij er geen van allen mee gewonnen. Overigens is het heel goed dat
het wordt voortgezet. De redenen daarvoor heb ik in eerste termijn aangegeven.Ik kom op de motie van de leden Apostolou en Niederer. Iedereen is voor
die motie, ikzelf ook. Niettemin wil ik nog even een paar dingen onder de
aandacht brengen. Als we in het verleden afspraken hebben gemaakt over experimenten
voor een bepaalde termijn, moeten we oppassen dat we niet te gemakkelijk zeggen
dat we deze experimenten gaan verlengen. Dat geldt voor de Kamer
maar ook voor mijzelf. Ik heb daar zelf ook aan meegeholpen door me in de
onderhandelingen met de gemeente Rotterdam op het standpunt te stellen dat
we het experiment moesten voortzetten.Het tweede nadeel van een motie als deze is dat zij soms de onderhandelingen
een beetje kan doorkruisen. In mijn gedachte zou Rotterdam bijbetalen als
we geld tekort zouden komen. Als deze motie wordt aangenomen, is die weg afgesneden.
Justitie en VWS zullen dan gezamenlijk het extra bedrag, dat tot dusver door
ons is begroot op 0,5 mln., moeten opbrengen.Het derde punt is een punt waar de Kamer wel degelijk rekening mee houdt,
namelijk dat de begroting nog definitief moet worden vastgesteld. Daar doet
de Kamer echter geen uitspraken over. Voor het overige heb ik, na deze kanttekeningen
geplaatst te hebben, geen bezwaar tegen de motie.De heer Apostolou (PvdA):Voorzitter! Ik dacht dat tussen Rotterdam en het Rijk de verhouding: eenderde,
eenderde, eenderde afgesproken was. Dat is althans de informatie die wij gekregen
hebben. Ik heb vanuit die redenering de motie op deze wijze geformuleerd.Minister Korthals:Dat klopt volgens de gedachtewisseling die er geweest is tussen Justitie
en Rotterdam, waar VWS op dat moment nog niet bij betrokken was. Op deze manier
wordt VWS ook in een bepaalde positie gedrukt, maar op zichzelf is het waar.
Ik denk nog steeds dat we er redelijk makkelijk uit kunnen komen.Voorzitter! Kan de directeur de rechter tussentijds verzoeken de maatregel
te beëindigen? Deze vraag is in tweede termijn door de heer Van de Camp
opnieuw aan de orde gesteld, nadat zij in eerste termijn ook aan de orde was
geweest bij een interruptie van de heer Dittrich. Merkwaardig genoeg is niemand
op de gedachte gekomen dat de directeur niet aan de officier van justitie
om beëindiging moet vragen maar aan de minister van Justitie die ook
die mogelijkheid heeft. Er zijn dus twee mogelijkheden. De officier van justitie
doet het sua sponte of de directeur doet het door dit verzoek te doen aan
de minister van Justitie.Voorzitter! Ik kom nu bij de kwestie van de doelgroepen van het heroïne-experiment
en de SOV.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! Ik heb nog een vraag over het vorige punt. Gaat de minister
nog in op de casuspositie dat er een tussentijdse beëindiging wordt uitgesproken
door de rechter en wat er dan met de verslaafde moet gebeuren?Minister Korthals:Het is inderdaad zoals we reeds veronderstelden in eerste termijn. De
SOV wordt dan beëindigd en er zal geen andere straf worden opgelegd.
Dat geeft in die zin een druk op de situatie dat men niet snel tot beëindiging
over zal gaan.Bij het heroïne-experiment wordt ook gekeken naar mogelijke effecten
op de overlastvermindering. Dit criterium is, zeg ik in de richting van de
heer Van de Camp en mevrouw Halsema, secundair. Bovendien gaat het bij het
heroïne-experiment vooral om overlast door rondhangende verslaafden,
rondslingerende spuiten en andere hygiënische overlast. Criminele overlast
is secundair. De doelgroep van het heroïne-experiment zijn de niet-crimineel
hoogactieven. Voorheen waren ze dat misschien wel, maar op het ogenblik behoren
zij tot de doelgroep van de heroïneverslaafden. De heer Van de Camp heeft
gelijk. De SOV-doelgroep is bepaald een zwaardere doelgroep dan de heroïneverslaafden.
Voor het heroïne-experiment komen in aanmerking de verslaafden die weliswaar
een lange criminele carrière achter de rug hebben, maar die inmiddels
juist geen crimineel actief gedrag meer vertonen. Een zekere stabilisatie
in gedrag op dat punt is voorwaarde. De SOV daarentegen is nu juist gericht
op de criminele hoogactieve kern. Het heroïne-experiment richt zich op
verslaafden die niet meer crimineel zijn en de SOV richt zich juist op verslaafde
hoogactieve criminelen. Naar mijn overtuiging is er dan ook geen sprake van
dat de regering tegengestelde signalen zou afgeven.Voorzitter! De heer Van de Camp vraagt in zijn motie aan de regering om
over te gaan tot het actief doen werven en opleiden van vrijwilligers voor
begeleiding van ex-verslaafden. Dit is op zichzelf een sympathieke gedachte.
Ik denk dat die vraag beter aan de minister van VWS zou kunnen worden gesteld,
maar ik kom hier inderdaad binnenkort nog over te spreken. Ik wil de heer
Van de Camp derhalve vragen de motie aanstaande dinsdag aan te houden.De heer Van de Camp (CDA):Voorzitter! Ik zal daar donderdag op terugkomen en de motie wellicht dinsdag
aanhouden. De minister moet er natuurlijk wel voor oppassen dat hij niet de
ene keer de eenheid van het regeringsbeleid inzet om de betrokkenheid van
de minister van VWS te garanderen, terwijl hij op een ander moment zegt dat
die vraag beter bij de minister van VWS kan worden neergelegd. Dat is misschien
een klein puntje voor mij!Minister Korthals:Dat punt geef ik aan de heer Van de Camp. Toen ik het zei, realiseerde
ik mij dat zelf ook al.Voorzitter! Er is gevraagd of het mogelijk is om tweemaal SOV op te leggen.
Dat is inderdaad een mogelijkheid.Ik deel de mening van de heer Van de Camp, dat het niet wenselijk is dat
steeds eerst een voorwaardelijke SOV zou moeten worden opgelegd. De rechter
kan mede op de grondslag van de artikelen 38m en 38p bepalen of een SOV, een
voorwaardelijke SOV of een ander strafrechtelijke reactie geboden is.Wat gebeurt er bij beëindiging van een unit 4-opname? In feite heb
ik die vraag zojuist in het interruptiedebat met de heer Dittrich al beantwoord.
Ik hoef daar dus niet verder op in te gaan.Voorzitter! Ik kom op een belangrijk punt, omdat dat nogal onsympathiek
lijkt over te komen. Het is inderdaad waar dat er gedacht wordt aan een terugdringing
van het aantal VBA's. In de evaluatie met betrekking tot de VBA's van dit
jaar blijkt dat er structureel 25% onbenut blijft. Dat moeten wij dan landelijk
bezien. Vooralsnog betreft de 25%-reductie hier dus niet zozeer een bezuiniging
dan wel een realisatie van de bijstelling van het benodigde aantal VBA's.
Hierover zullen wij natuurlijk nog komen te spreken in het kader van het masterplan.
Daarover zullen wij binnenkort een brief aan de Kamer zenden.De heer Van de Camp (CDA):Voorzitter! Ik wil dat toch even markeren. Ik begrijp best dat de minister
van mening is dat onbe nutte capaciteit niet moet worden gefinancierd.
Maar ik wil niet dat wij straks weer allerlei brieven uit het land krijgen.
Ik wil niet dat het in 2000 anders is dan in 1999 en dat die capaciteit dan
structureel met 25% is teruggebracht.Minister Korthals:Wij komen daar juist nog over te spreken. Het is altijd een geweldig moeilijk
probleem. Eerst merk je dat je een overcapaciteit hebt van 25%. En als je
het dan gaat terugbrengen, dan zal na verloop van tijd weer blijken dat er
een geweldige behoefte aan die capaciteit bestaat. En dan zul je weer bij
moeten bouwen. Wij moeten ervoor oppassen dat er geen structurele overcapaciteit
op alle sectoren ontstaat, want dat kost te veel geld. Wij kunnen dat echter
het beste in het kader van het masterplan met elkaar bespreken.De heer Van de Camp (CDA):Ik ben het ermee eens dat niemand op het financieren van overcapaciteit
zit te wachten. Ik ontvang echter berichten dat de DJI een bepaalde taakstelling
heeft, die mede wordt ingevuld door de vermeende 25% ondercapaciteit als bezuiniging
in te boeken.Minister Korthals:Mij is nog niet gebleken dat dit waar is. Het zou een omdraaien van oorzaak
en gevolg betekenen. Ik zal daarop letten. Eerst moet vastgesteld worden dat
sprake is van 25% overcapaciteit. Daarna kunnen er pas maatregelen getroffen
worden.De heren Van de Camp en Rouvoet vroegen of het een justitiële maatregel
zonder therapeutische setting betreft. Het gaat om een justitiële maatregel
met een gefaseerde aanpak. Het eerste element is de vrijheidsbeneming en dat
is inderdaad geen therapeutische setting als zodanig. Vrijheidsstraf is geen
dwangbehandeling. Er is wel sprake van individuele begeleiding. Hoe verder
de betrokkene in het programma komt, des te meer de nadruk op de praktische
vaardigheden ligt. In de laatste fase ligt de nadruk op resocialisatie. De
individuele trajectbegeleider loopt mee door de fasen. Specifieke zorg wordt,
waar dat nodig is, geboden.De heer Rouvoet bracht het bestwilcriterium naar voren, waar mevrouw Halsema
redelijk fel op reageerde. In het nieuwe tweede lid van artikel 38m is neergelegd
dat de SOV er mede toe strekt een bijdrage te leveren aan de oplossing van
de verslavingsproblematiek van de verdachte ten behoeve van zijn terugkeer
in de maatschappij en de beëindiging van zijn recidive. In onderdeel
3° van lid 2 wordt de voorwaarde gesteld dat de verdachte verslaafd is
en dat de gepleegde en eventueel te plegen strafbare feiten samenhangen met
die verslaving. Oplossing van de individuele verslavingsproblematiek, resocialisatie
en terugdringen van recidive hangen zozeer met elkaar samen, dat het gerechtvaardigd
is om deze doelstellingen naast elkaar tot uitdrukking te brengen. Dat wil
zeggen dat ernstige overlast moet worden teruggedrongen door zorgvoorzieningen
aan te bieden om de verslavingsproblematiek op te lossen en voorwaarden te
scheppen voor de maatschappelijke integratie. De SOV wordt opgelegd om een
algemeen belang, vermindering van overlast, en een specifiek belang, oplossing
van een individuele verslavingsproblematiek, te dienen. In mijn perceptie
is dat geen omslag in ons denken over de grondslag voor interventies van overheidswege.
Het is wel zinvol om bij een nieuwe voorziening ter bestrijding van overlastgevenden,
met het gebruik van drugs samenhangende criminaliteit, tevens tot uitdrukking
te brengen dat deze voorziening mede is gericht op de oplossing van een individuele
verslavingsproblematiek. Het algemene belang, bescherming van de maatschappij,
en het individuele belang, afkomen van de verslaving en een normaal leven
leren leiden, gaan dan hand in hand. Met deze uitleg denk ik mevrouw Halsema,
aangezien zij zich nogal afzette tegen de benadering van de heer Rouvoet,
achter het wetsvoorstel te krijgen.Voorzitter! Er is gevraagd hoe ik de plaats van het Wetboek van Strafrecht
zie ten opzichte van de beperkte opzet voor de SOV in geografische zin. De
SOV is een experiment van beperkte omvang voor een specifieke groep delinquenten.
Daar wordt in de voorgestelde wetgeving de noodzakelijke wettelijke grondslag
voor geschapen. Het is eigen aan experimenten met een beperkte schaal dat
niet iedereen die tot de doelgroep behoort daarvoor in aanmerking komt. Ongelijkheid
is de onvermijdelijke consequentie van een dergelijk experiment en die is
in het licht van het experimentele karakter naar mijn gevoel aanvaardbaar.
Zij is ook wenselijk omdat daarmee tevens de effecten van de SOV vergeleken
kunnen worden met de effecten van andere maatregelen voor personen die tot
de doelgroep van de SOV behoren, maar voor wie deze niet beschikbaar is. Na
afloop van de experimentele fase wordt, zoals gezegd, bekeken of de SOV landelijk
wordt ingevoerd. Dan komt er een einde aan deze ongelijkheid. Bij de inwerkingtreding
zal de nodige informatie worden gegeven omtrent de toepasselijkheid van de
SOV.De heer Dittrich vroeg wat wij moeten doen als zich in één
inrichting twee groepen verslaafden (gemotiveerden en ongemotiveerden) bevinden
die contact met elkaar hebben. Het worden totaal gescheiden afdelingen, dus
als het goed is, komen zij niet met elkaar in contact. Maar de heer Dittrich
is ook advocaat geweest en weet dat ook criminelen niet met elkaar in contact
behoren te komen. Echter, mijn ervaring is dat bij de voorgeleiding bij de
rechter-commissaris altijd bleek dat zij elkaar hadden gesproken. Dus de scheiding
van die groepen moet goed worden geregeld.Voorzitter! Ik kom te spreken over de uitbreiding van de doelgroep naar
andere verslaafden. Zoals ik eerder al heb gezegd, overweeg ik op dit moment
geen uitbreiding naar bijvoorbeeld alcohol- of gokverslaafden. Het gaat nadrukkelijk
om een experiment van drie, respectievelijk zes jaar. Een goede beoordeling
vraagt om een goed omschreven doelgroep. Het is niet mogelijk om op dit moment
de gok- of alcoholverslaafden als doelgroep goed te omschrijven. Niettemin
ben ik bereid om het WODC te vragen om de komende jaren daar eens onderzoek
naar te doen.De heer Dittrich blijft volharden in het aftrekken van de voorlopige hechtenis.
Ik heb daar in eerste termijn al het een en ander over gezegd. Artikel 38n,
tweede lid, geeft de rechter de nodige armslag om rekening te houden met de
duur van de voorlopige hechtenis en de wijze waarop die heeft plaatsgevonden.
Dit zijn allemaal redenen waarom ik het niet goed vind om de voorlopige hechtenis
af te trekken.De heer Dittrich en mevrouw Halsema hebben ook gevraagd of het mogelijk
is dat iemand twee jaar lang in unit 4 zit. In theorie kan
dit, maar ik heb zojuist aangegeven dat er in de praktijk mogelijkheden zijn
om dat te beëindigen, zij het na een zware afweging.Op zichzelf heb ik niks tegen het gestelde in de motie van de heren Dittrich,
Niederer en Van de Camp. Ik vind ook dat het moet gebeuren, maar wij moeten
er wel voor oppassen het openbaar ministerie niet te veel aanwijzingen te
geven over de manier waarop het moet rekwireren. Het moge duidelijk zijn dat
ik geen moeite heb met de gedachte die aan deze motie ten grondslag ligt.De heer Van der Staaij vroeg wanneer de SOV-instellingen exact van start
zullen gaan. Voor Hoogvliet is dat november 2000. De instellingen in Amsterdam,
Utrecht en de G21, de zogenaamde SOV-Zuid, zullen in de loop van 2001 beginnen.De heer Van der Staaij heeft ook nog gevraagd naar het voortbestaan van
de drangvoorzieningen. Het is van de aanvang af niet de bedoeling geweest
dat de SOV in de plaats zou komen van drangvoorzieningen. Ook de minister
van VWS wil drangmodaliteiten en SOV in onderling verband kunnen beoordelen.Ik ben in eerste termijn niet ingegaan op het amendement van de heer Rabbae,
omdat hij daarop toen geen toelichting heeft gegeven. Met zijn amendement
beoogt de heer Rabbae te verzekeren dat aan de oplegging van de SOV ten minste
ten grondslag liggen de adviezen van twee onafhankelijke gedragsdeskundigen
van verschillende disciplines. Aan het opleggen van de SOV gaat reeds een
zorgvuldig selectieproces vooraf. Aan dat proces wordt steeds deelgenomen
door een gedragsdeskundige. Voorafgaand aan diens advisering zal in een vroeg
stadium van de procedure de verslavingsreclassering een kort rapport uitbrengen
over het strafrechtelijk en verslavingsverleden van de verdachte. Dat verzekert
naar mijn oordeel in voldoende mate dat de SOV wordt opgelegd aan een persoon
die tot de doelgroep behoort en voor wie de SOV een kans van slagen heeft.
Daarnaast is het altijd mogelijk dat de rechter behoefte heeft aan aanvullende
advisering door een tweede onafhankelijke deskundige. Ik heb al met al geen
behoefte aan dit amendement.Voorzitter! Er wordt een plan van aanpak opgesteld voor het grote aantal
psychisch gestoorden onder de verslaafden.Mevrouw Halsema vindt mij wat optimistisch als het gaat om de aantallen.
Van het Boumanhuis heeft zij gehoord dat slechts zo'n 100 personen in aanmerking
komen voor de SOV-dwang. Ik baseer mij echter op cijfers van de politie te
Rotterdam (registratie misdrijven en inverzekeringstellingen), de GGD te Rotterdam
en het drangexperiment in Ossendrecht. De GGD heeft eind 1999 op basis van
alle beschikbare bronnen het cijfermateriaal geactualiseerd. Dat betreft dus
de hele stad, terwijl de cijfers van het Boumanhuis slechts een deel van de
populatie betreffen. Ik denk dus dat mijn cijfers accurater zijn dan de vingeroefening
van mevrouw Halsema.In de nota naar aanleiding van het nader verslag wordt ingegaan op de
ervaringen die in de VS zijn opgedaan met langdurige vrijheidsstraffen. Het
effect van lange vrijheidsstraffen is allereerst dat in die periode geen misdrijven
kunnen worden gepleegd. Op zichzelf is dat inderdaad, zo zeg ik mevrouw Halsema
na, geen voldoende argument voor lange straffen. Echter, de SOV legt de intrinsieke
relatie vast tussen een wat langere vrijheidsbeneming enerzijds en de gefaseerde
resocialisatie anderzijds. Juist hiervoor zijn in Amerika ook goede voorbeelden
gevonden, bijvoorbeeld de programma's van Key en Crest die ik heb genoemd.Is het mogelijk om naast een onvoorwaardelijke SOV een deel ook voorwaardelijk
op te leggen, vroeg de heer Niederer. Het is niet de bedoeling van het wetsvoorstel
om een combinatie van onvoorwaardelijke en voorwaardelijke SOV mogelijk te
maken. De termijn waarvoor de rechter de SOV oplegt, is de termijn waarmee
men het zal moeten doen. Voortzetting van het traject zou wel op vrijwillige
basis kunnen plaatsvinden.Voorzitter! Mevrouw Halsema had nog het bezwaar dat verslaafden en niet-verslaafden
onder een ander regime worden geplaatst. Ik begrijp dat bezwaar niet. Juist
het verslaafd zijn is de oorzaak van de criminaliteit, hetgeen een speciale
maatregel rechtvaardigt. Je kunt dat niet vergelijken met een niet-verslaafde
crimineel die recidiveert. Ook als een crimineel psychisch gestoord is, komt
hij in aanmerking voor een speciale maatregel, namelijk de TBS. Overigens
zal de strafrechtelijke reactie bij een niet-verslaafde veelvuldig recidiverende
crimineel steeds strenger worden. In alle eerlijkheid moet ik zeggen dat ik
hier dus geen probleem zie.Voorzitter! Het amendement van de heer Niederer is een technisch amendement
waarmee ik geen problemen heb. Het amendement van de heer Apostolou is inmiddels
ingetrokken. Ik heb al gezegd dat ik aanvaarding van het amendement van de
heer Dittrich ontraad. Het amendement van de heer Rabbae heb ik niet voor
mij, maar heb ik inmiddels wel van commentaar voorzien. Ook daar ben ik geen
voorstander van.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, aanstaande dinsdag te stemmen.Daartoe wordt besloten.Sluiting 18.20 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19992000-4520-4539.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl