Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet in verband met het afschaffen van het gebruikersdeel van de onroerendezaakbelasting (OZB) op woningen en het maximeren van de resterende OZB-tarieven (Afschaffing gebruikersdeel OZB op woningen) (30096)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 624-639

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

20-01-2006

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 13, pagina 624-639

20-12-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30096Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet in verband met het afschaffen van het gebruikersdeel van de onroerendezaakbelasting (OZB) op woningen en het maximeren van de resterende OZB-tarieven (Afschaffing gebruikersdeel OZB op woningen) (30096), en over:de gewijzigde motie-Engels c.s. (30096, F)Pagina 707-708
Behandeling van het wetsvoorstel Regels die een geconcentreerde aanpak van grootstedelijke problemen mogelijk maken (Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek) (30091)Pagina 639-652
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Aanpassing van en verbeteringen in diverse wetten in verband met de invoering van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen alsmede enkele andere correcties (Aanpassings- en verzamelwet Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen) (30318)Pagina 618-624
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de loonbelasting 1964 en van enige andere wetten (Wet aanvullend overgangsrecht fiscale behandeling pensioen) (30330)Pagina 611-617
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Vreemdelingenwet 2000 in verband met het stellen van een inburgeringsvereiste bij het toelaten van bepaalde categorieën vreemdelingen (Wet inburgering in het buitenland) (29700)Pagina 652-668
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet in verband met het afschaffen van het gebruikersdeel van de onroerendezaakbelasting (OZB) op woningen en het maximeren van de resterende OZB-tarieven (Afschaffing gebruikersdeel OZB op woningen) (30096)Pagina 695-706
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet in verband met het afschaffen van het gebruikersdeel van de onroerendezaakbelasting (OZB) op woningen en het maximeren van de resterende OZB-tarieven (Afschaffing gebruikersdeel OZB op woningen) (30096)Pagina 624-639
Presentie en opening (dinsdag 20 december 2005)Pagina 611-611
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regels die een geconcentreerde aanpak van grootstedelijke problemen mogelijk maken (Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek) (30091)Pagina 668-679
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regels die een geconcentreerde aanpak van grootstedelijke problemen mogelijk maken (Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek) (30091)Pagina 688-695
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet in verband met het afschaffen van het gebruikersdeel van de onroerendezaakbelasting (OZB) op woningen en het maximeren van de resterende OZB-tarieven (Afschaffing gebruikersdeel OZB op woningen) (30096)Pagina 679-688
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Regels die een geconcentreerde aanpak van grootstedelijke problemen mogelijk maken (Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek) (30091)Pagina 707-707
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Vreemdelingenwet 2000 in verband met het stellen van een inburgeringsvereiste bij het toelaten van bepaalde categorieën vreemdelingen (Wet inburgering in het buitenland) (29700)Pagina 706-707

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 89 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Gemeentewet in verband met het afschaffen van het gebruikersdeel van
de onroerendezaakbelasting (OZB) op woningen en het maximeren van de resterende
OZB-tarieven (Afschaffing gebruikersdeel OZB op woningen) (30096).De beraadslaging wordt geopend.De heer Van Driel (PvdA):Voorzitter. Gezien onze schriftelijke inbreng, zal het de ministers niet
ontgaan zijn dat onze fractie grote problemen heeft met het afschaffen van
het gebruikersdeel van de ozb en het maximeren van de tarieven. Het meest
staat ons wellicht het dédain tegen dat het kabinet in een aantal stukken
en blijkens de Handelingen in de Tweede Kamer jegens de gemeenten aan de dag
legt. De geur stijgt op van een rijksoverheid die vindt dat de gemeenten maar
wat aanrommelen met hun belasting- en inkomensbeleid, kortom: met belangrijke
onderdelen van hun financiële handel en wandel. Nu zult u zeggen dat
dit dédain niet zo bijzonder is, gezien het feit dat het kabinet dit
dédain ook aan de dag heeft gelegd jegens werknemers die maar zeuren
over sociale zekerheid en moeite hebben met langer doorwerken, jegens werkgevers
die zeuren en negatief zijn over het negativisme van het kabinetsbeleid en
jegens de burgers die maar niet begrijpen dat er zoveel moet veranderen in
de zorg en het inkomensbeleid. Er is dédain genoeg, maar het kabinet
heeft zijn houding jegens werkgevers en werknemers inmiddels herzien, waardoor
na een conflictueus najaar de vrede is getekend. De burger wordt inmiddels
ook veel positiever bejegend en nu met een optimistische toon gepaaid. De
verkiezingen zijn immers in aantocht. De gemeenten hebben schijnbaar dat respect
nog niet verdiend. Gemeenten zijn in de ogen van deze bewindslieden de lagere
overheid. Dat zullen zij weten ook. Vroeger was er nog wel eens een minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties die van gemeenten hield, maar
dat is nu niet aan de orde. In deze sfeer wordt dit wetsvoorstel behandeld.Na deze sfeertekening zal ik de inhoudelijke bezwaren van mijn fractie
tegen dit wetsvoorstel uiteenzetten. Allereerst wil ik nog eens gememoreerd
hebben dat niemand de argumenten van het kabinet om het gebruikersdeel van
de ozb af te schaffen, sterk vindt. Alleen het kabinet vindt dat. Alle adviezen
die zijn uitgebracht, wijzen in een andere richting. Het kabinet zegt dan
ook dat zijn uitgangspunt en de aannames anders zijn om te motiveren waarom
het geen van de adviezen volgt. Eigenlijk zegt het kabinet gewoon: wij leggen
alle adviezen naast ons neer. Dat mag, want daar zijn adviezen tenslotte voor,
maar een erg sterke indruk maakt dat niet. Het maakt de motivatie er ook niet
geloofwaardiger op.Laat ik nog even de motieven doornemen. Het kabinet spreekt overigens
van drijfveren, misschien wel om duidelijk te maken hoe vederlicht het karakter
van de motieven is. Het eerste motief is dat er onvoldoende samenhang is tussen
het lokale voorzieningenniveau en de lokale belasting. Dat lijkt mij logisch,
nu het belastinggebied zo klein is en het meeste geld uit het gemeentefonds
komt. Het tweede motief is lastenverlichting. Dat klopt, maar het had ook
op een andere manier gekund. Daar kom ik nog op terug. Het derde motief is
de beheersing van de lokale lasten. Daarmee is impliciet gesteld dat de lokale
democratieën dat niet zelf kunnen regelen. Ik maak dan ook bezwaar tegen
die redenering.Mijn fractie heeft om drie redenen grote moeite met dit wetsvoorstel.
Ten eerste is het kabinet bezig met het decentraliseren van een aantal belangrijke
wetten. Nadat de WVG was gedecentraliseerd, is twee jaar geleden de Wet werk
en bijstand gedecentraliseerd. Voor volgend jaar staat de Wmo op het programma.
Als de financiële randvoorwaarden voldoende zijn ingevuld, vindt mijn
fractie het een goede ontwikkeling, maar juist in dat verband begrijpt mijn
fractie niet hoe deze decentralisatie zich verhoudt tot het inperken van het
belastinggebied van de lokale overheid. Het kabinet heeft als standpunt over
het thema decentralisatie, zo blijkt uit de memorie van antwoord: decentraal
waar het kan, centraal echter indien het resultaat ermee gediend is. Een blauwdruk
is volgens het kabinet niet te geven. Mijn fractie vindt de criteria die het
kabinet in het achterhoofd heeft om de ozb af te schaffen, niet overtuigend.
De behoefte van de regering om te kunnen sturen op de lasten van burgers en
bedrijfsleven is op zichzelf legitiem, maar van die lasten is de ozb maar
een zeer klein onderdeel. Waarom in dezen het credo "decentraal als het
kan" niet opgaat, maakt het kabinet ons niet duidelijk. Het is ook in
strijd met het feit dat het kabinet doorgaans de bestuurslaag
die het best in staat is om bepaalde maatschappelijke vraagstukken effectief
en efficiënt op te lossen, als de meest effectieve bestuurslaag beschouwt.
Als nu de hele ozb, dus ook het eigenarendeel, verdween had die redenering
op kunnen gaan, want dan waren de vaststellings- en perceptiekosten weggevallen.
Dat is nu echter niet het geval. Om die reden is deze afschaffing dus niet
efficiënter.Mijn fractie heeft ten tweede moeite met het argument dat op deze manier
de heffing neerkomt op belasting op arbeid in plaats van op belasting op kapitaal
of vermogen. Via deze maatregel komt ruim 1 mld. beschikbaar voor lastenverlichting.
Mijn fractie kan er zich geheel in vinden dat dit bedrag via belastingen bij
de burger terechtkomt. Laat daarover absoluut geen misverstand bestaan. Nu
iedereen, dus ook de regeringspartijen, er echter wel van overtuigd is dat
de loonkosten moeten dalen, had het veel meer voor de hand gelegen als dit
geld was ingezet voor verlaging van de arbeidskosten. Voor mijn fractie staat
werk voor iedereen voorop. Zij had dit dus een maatschappelijk veel positievere
aanwending geacht, temeer daar het voordeel in onze ogen nu niet rechtvaardig
verdeeld is. Dat is het derde motief. Iemand die in een huis met een waarde
van 1 mln. woont, gaat er in absolute bedragen vijf à zeven keer
op vooruit in vergelijking met iemand die in een huis van € 150.000
woont. Weliswaar zegt het kabinet op een vraag van ons dat het wel wat ingewikkelder
ligt, maar grosso modo komt het hier toch op neer. Zij die vrijgesteld zijn,
en dat zijn heel wat bejaarden met geen of een heel klein pensioen of uitkeringsgerechtigden
met een uitkering, profiteren hier helemaal niet van, omdat zij van dat voordeel
al jaren hebben genoten. Het kabinet haalt dan het motief van armoedeval weer
te voorschijn, maar dat speelt mijns inziens bij bejaarden geen rol. Recente
onderzoeken wijzen uit dat de armoedeval helemaal niet zo'n sterk motief is
om weer aan het werk te gaan. Los van deze motieven betreurt mijn fractie
het dat de Raad van Europa Nederland op de vingers tikt vanwege deze voorgenomen
afschaffing. Het congres van lokale en regionale overheden van de Raad van
Europa vraagt het Nederlandse parlement geen goedkeuring te verlenen aan het
wetsvoorstel.De heer Platvoet (GroenLinks):Betreurt u het dat de Raad van Europa ons op de vingers moet tikken?De heer Van Driel (PvdA):Ik betreur het dat het zo ver moest komen.De heer Platvoet (GroenLinks):Ik vind het een goede zaak dat Straatsburg op dit punt waakzaam is, maar
u vindt dat dus ook.De heer Van Driel (PvdA):Dat vind ik ook. Het congres doet deze aanbeveling, omdat het van mening
is dat het wetsvoorstel leidt tot een met het Europees Handvest inzake lokale
autonomie strijdige inperking van het toch al kleine Nederland belastinggebied
voor gemeenten. Artikel 9 van het Handvest bepaalt onder andere dat gemeenten
over een substantieel eigen belastinggebied moeten beschikken en dat zij zelf
de hoogte van de tarieven moeten kunnen bepalen. Als alternatief oppert het
congres het gelijktijdig invoeren van alternatieve belastingen. Het congres
geeft aan dat het niet alleen gaat om het waarborgen van voldoende middelen.
Het kabinet gebruikt steeds het argument dat ruim 1 mld. voor compensatie
beschikbaar is gesteld. Het gaat "om het fundamentele recht van gemeenten
om zelf te beslissen over de heffing van de lokale belastingen". Het
is toch te gek dat wij vanuit Europa op de vingers getikt worden of moet ik
concluderen dat het kabinet ook al niet van de Raad van Europa houdt?De verhouding met de gemeenten baart mij zorgen. Ik kan mij niet aan de
indruk onttrekken dat de gemeenten zich niet serieus genomen voelen, zo niet
zich geschoffeerd voelen en dat betreurt mijn fractie in hoge mate. Van de
sterkste partij, te weten het kabinet, mag in dit conflict een meer coulante
houding worden verwacht en het feit dat gemeenten overwegen naar de rechter
te gaan schrijft mijn fractie toe aan de starre houding van het kabinet. Toch
wil ik ook de gemeenten oproepen, zich te houden aan een democratisch genomen
besluit en geen gerechtelijke procedure te starten.Dat brengt mij op het punt van de compensatie. Dit kabinet spreekt daar
geruststellende woorden over door te stellen dat de gemeenten meer dan toereikend
worden gecompenseerd. Daarbij geeft het kabinet tevens aan dat over de modaliteiten
van de verdeling van het compensatiebedrag overleg mogelijk is. Is al iets
bekend over het overleg dat geïnitieerd is door het kabinet over deze
modaliteiten met de VNG?Ter verdere geruststelling zegt het kabinet dat de compensatie niet alleen
toereikend is, maar ook dat de maximumtarieven dusdanig hoog zijn vastgesteld
dat gemeenten in beginsel hun begroting sluitend moeten kunnen krijgen. De
regering garandeert dat gemeenten er in 2006 en in de volgende jaren niet
op achteruit gaan ten opzichte van de inkomsten die zij in 2005 generen. Zij
benadrukt nog eens dat dit ook geldt voor gemeenten met relatief goedkope
huizen en relatief veel inwoners met een laag inkomen. Anderzijds zijn er
nogal wat gemeenten die klagen dat ze er op achteruit gaan en ik meen te begrijpen
hoe dat komt. Gemeenten die boven het rekentarief zitten, net als gemeenten
die daaronder zitten, worden uiteindelijk gecompenseerd op dat rekentarief.
Dat is, zo zegt het kabinet, in lijn met de Financiële-verhoudingswet.
Gemeenten die boven het rekentarief zitten, percipiëren dat als een structureel
inkomstenvermindering, zo gaat het kabinet verder. In de memorie van antwoord
staat dat de regering dit overigens een gewenste ontwikkeling acht. De gemeenten
percipiëren dit niet alleen als een structurele inkomstenvermindering,
het is ook een structurele inkomstenvermindering voor de desbetreffende gemeenten.
Een vermindering die het kabinet gewenst acht, maar daarmee is het nog wel
een inkomstenvermindering. Dat treft in de praktijk vooral de arme gemeenten
die om hun adequate voorzieningenniveau te handhaven boven het rekentarief
zitten. Ik geef een voorbeeld. Den Haag maakt uit dat de gemeente Sneek er
vanwege het compenseren op het rekentarief € 800.000 op achteruit
gaat. Laat de minister niet uitleggen dat dit nu eenmaal in het systeem besloten
zit. Nogmaals, de regering acht het een gewenste ontwikkeling, immers de lokale
lasten gaan omlaag. Er is wel degelijk sprake van een achteruitgang en niet
van een volledige compensatie zoals het kabinet ons wil laten doen geloven,
tenzij ik het geheel verkeerd begrijp. Het klopt toch dat het kabinet de ozb
voor gebruikers in Sneek te hoog vindt en dat compenseert op het rekentarief
met als gevolg dat zo'n gemeente erop achteruit gaat. De Haagse meester Albedil
heeft bepaald dat Sneek te veel ozb heft, draait dit besluit terug met als
gevolg dat ongetwijfeld de voorzieningen in Sneek hieronder leiden. Den Haag
weet beter dan de gemeenteraad van Sneek wat het voorzieningenniveau voor
die stad moet zijn. De democratische ruimte die de gemeente Sneek wordt gelaten
is dat de gemeenteraad bepaalt of die € 800.000 gevonden wordt bij
onderwijs, bij onderhoud van wegen, bij het aan het werk helpen van mensen
of waar dan ook. Het verhaal van de compensatie vindt mijn fractie dan ook
niet geloofwaardig.In het wetsvoorstel staat dat er een maximum gesteld wordt aan het resterende
ozb-tarief. Mijn fractie vraagt zich af of deze maximering niet een tijdelijk
karakter moet hebben. Ik denk dan aan een periode tot 1 januari 2009.
Het zou een gebaar naar de gemeenten zijn; al zou de minister maar uitspreken
dat dit de bedoeling is. Enerzijds kan die maximering dan een rol spelen bij
de komende gemeenteraadsverkiezingen, anderzijds kan het kabinet zeggen dat
er ruim voor 1 januari 2009 een nieuwe wet komt die het belastinggebied
van de gemeenten adequaat regelt.Er kan een reden voor mijn fractie zijn om, zij het morrend en schoorvoetend,
mee te gaan met dit wetsontwerp. Immers, ook wij zijn blij dat de burgers
minder lasten hoeven op te brengen en ik zou zeker niet het beeld willen laten
ontstaan dat wij dat de burger misgunnen. Als het kabinet een stap verder
wil gaan op dit terrein, als het kabinet verder wil gaan door te verklaren
dat het op zijn minst het huidige belastinggebied wenselijk zou vinden, als
het verder wil gaan dan alleen de technische exercities die men nu onderneemt
rondom onder andere het rapport-Eenhoorn en als het kabinet nog verder wil
gaan door toe te zeggen dat het in deze kabinetsperiode een wetsontwerp indient
waarin een lokaal belastingtarief geregeld is met de huidige omvang, ja, dan
wil mijn fractie misschien nog wel bewegen. Het gaat mijn fractie niet direct
om het overeind houden van de ozb, maar om een belastinggebied voor de gemeenten
dat aanzienlijk ruimer is dan dat vanaf 1 januari 2006, althans, als
het aan het kabinet ligt. Verder krijgen de gemeenten meer armslag dan alleen
via het gemeentefonds. Daarmee krijgt de lokale autoriteit de positie die
zij verdient. Tot slot wordt belastingruimte besteed aan het verlagen van
de kosten van arbeid. Wij wachten met belangstelling de reactie van de regering
af.De heer Engels (D66):Voorzitter. Dit wetsvoorstel vraagt een gedegen behandeling. De achterliggende
motieven, de effecten op de aard en omvang van de gemeentelijke inkomsten
en vooral ook de vraag wat dit voorstel betekent voor de positie van gemeenten
als in beginsel autonome en zelfstandige overheden binnen de gedecentraliseerde
eenheidsstaat, vormen even fundamentele als ook problematische punten van
discussie. Bij de schriftelijke voorbereiding heeft de fractie van D66 op
elk van deze punten aangegeven, aarzelingen te hebben over de met dit voorstel
ingeslagen weg. De antwoorden van de regering hebben onze bedenkingen niet
kunnen wegnemen. In dit debat wil ik mij niettemin beperkingen tot enkele
hoofdzaken. De aan het voorstel ten grondslag liggende argumenten blijven overtuigingskracht
missen. Zo achten wij de opvatting dat aan het eigen belastinggebied van gemeenten
slechts een bufferfunctie toegekend kan worden te beperkt. Naar algemene opvatting
kunnen ook op lokaal niveau meerdere functies van belastingheffing worden
onderscheiden, zoals de allocatiefunctie. Niet voor niets hebben de gemeentelijke
belastingen en met name de ozb als algemeen dekkingsmiddel een specifieke
betekenis in het kader van de afwegingen in de begroting. De bufferfunctie
veronderstelt niet een maximale, maar juist een minimale omvang van de eigen
inkomsten in relatie tot onvolkomenheden in de verdeling van de algemene en
specifieke rijksuitkeringen en de opvang van financiële tegenvallers
bij de uitvoering van autonoom beleid.De stelling dat er een onvoldoende zichtbare samenhang zou zijn met het
niveau van de lokale voorzieningen is al even fragwürdig. Als voormalig
wethouder financiën heb ik daar toch wel een ander beeld bij, maar ook
los daarvan en meer in het algemeen hebben mij dergelijke signalen nimmer
bereikt. In de lokale besluitvorming over de begroting neemt de afweging met
betrekking tot de hoogte van de tarieven en belastingen een belangrijke plaats
in. Dat vertaalt zich nadrukkelijk in de informatievoorziening daarover richting
de burgers, daarmee tevens naar de besteding van deze heffingen en daarmee
uiteindelijk naar de relatie met het voorzieningenniveau. Met betrekking tot
het aspect van de lastenverlichting blijven wij vinden dat de met dit voorstel
gekozen vorm selectief uitpakt en daarmee niet precies genoeg stuurt in termen
van koopkrachtontwikkeling. In de memorie van antwoord heeft mijn fractie
overigens geen antwoord gekregen op onze in dit verband gemaakte opmerkingen
over de cumulatieve effecten van gemeentelijke vormen van direct, dat wil
zeggen curatief, en indirect, en dat wil zeggen preventief, minimabeleid.
Het zou plezierig zijn als de minister daar in zijn antwoord alsnog op in
zou willen gaan.Mijn fractie is niet tegen een beheersing van de lokale lasten. Sterker
nog, wij zijn daar voor, maar wij vinden dat de verantwoordelijkheid daarvoor
primair behoort te liggen bij de lokale besturen zelf. Autonome, zelfstandige
gemeentebesturen stellen beleidsprogramma's op, vertalen die financieel in
de begroting en maken daarbij afwegingen, met name ook over de verhoging van
tarieven. Dat vergt maatwerk dat het Rijk met generiek beleid niet kan bieden.
Afrekenbare lokale bestuurders zijn zich daarbij zeer bewust van de reacties
die buitenproportionele lastenverhogingen oproepen in de lokale samenleving.
Overigens meent mijn fractie in dit verband dat zich een te ver doorgeschoten
vorm van gelijkheidsdenken lijkt aan te dienen op grond waarvan beleidsuitvoering,
voorzieningenniveau en lastendruk in elke gemeente hetzelfde zouden moeten
zijn.Een tweede opmerking is dat mijn fractie toch wel enige vraagtekens zet
bij de fixatie van rijksfunctionarissen op de lokale lastenontwikkeling en
de daarbij vaak zichtbare reflexen. Wij hebben uit geen enkel cijfer de conclusie
kunnen trekken dat hier sprake zou zijn van een excessieve trend. Noch uit
de Monitor inkomsten lokale heffingen, noch uit studies van het Groningse
onderzoekcentrum voor de economie voor de lagere overheden, de ROB en de RFV
vallen dergelijke signalen af te leiden. Overigens komt dit voorjaar blijkens
stuk nr. 30364 een door de Tweede Kamer gevraagd advies uit van
de RFV over de achtergronden van de stijging van lokale lasten en de invloed
van lokale beslissingen daarop. Dat zou een meer gefundeerd debat over de
hoogte van de lokale lasten beter mogelijk maken.Zonder daar verder op vooruit te willen lopen, wil ik daarover nog wel
een enkele opmerking maken. Gemeenten zijn op grond van de Gemeentewet verplicht
een evenwichtige, dat wil zeggen sluitende begroting in meerjarenperspectief
op te stellen waarmee alle met het voorgenomen beleid gemoeide uitgaven kunnen
worden gedekt. Een belangrijk deel van dit beleid is de uitvoering van rijksbeleid,
met alle daarbij behorende controlemechanismen. Mijn fractie is in dat licht
niet zo verbaasd dat de stijging van de lokale lasten de gemiddelde trendcijfers
niet volgt. Algemeen bestaat immers het inzicht dat het Rijk niet altijd even
royaal is met het leveren van de bijbehorende middelen.Voor de volledigheid is het wellicht ook goed in herinnering te roepen
dat de lokale tariefvrijheid binnen de ozb in 1997 al behoorlijk is gelimiteerd
als gevolg van de wettelijk vastgelegde herijking van de verdeling uit het
Gemeentefonds. Gemeenten met tot dan toe gematigde ozb-tarieven hebben vanaf
dat moment als gevolg van een door het Rijk berekende normatieve ozb-opbrengst
een bovengemiddelde inhaalslag moeten maken om een lagere algemene uitkering
te compenseren. Ook in dat licht komt de voorgestelde ozb-maatregel wonderlijk
over en dat geldt temeer waar deze in de sleutel van te grote lastenstijgingen
wordt geplaatst.Ik wil hieraan tot slot van dit onderdeel nog toevoegen dat het niet ondenkbaar
is dat juist als gevolg van de afschaffing van een deel van de ozb andere
gemeentelijke belastingen extra gaan stijgen en dat ook de tarieven van de
in beginsel kostendekkende afvalstoffenheffing en de rioolheffing bovengemiddeld
zullen stijgen.Om redenen van proceseconomie beperk ik mij verder tot het hoofdbezwaar
van mijn fractie. Naar het oordeel van de fractie van D66 wordt met dit voorstel
een significante inbreuk gemaakt op het fundamentele rechtsbeginsel van de
gemeentelijke autonomie, zoals dat in de Grondwet en het Europees Handvest
voor de Lokale Autonomie is gewaarborgd. Juist die constitutionele en verdragsrechtelijke
waarborg markeert de gemeentelijke autonomie als een rechtsbeginsel en daarmee
als een voor de rijksoverheid verplichtend principe. Nog steeds kan ik niet
tot een andere vaststelling komen dan dat met dit voorstel een substantiële
inperking tot stand wordt gebracht op het punt van de gemeentelijke bevoegdheid
eigen inkomsten te genereren.Het beeld dat bijvoorbeeld door het Congress of Local and Regional Authorities
in Europe, maar ook door onder meer de ROB en de RFV wordt geschetst van de
omvang van deze eigen inkomsten en het aandeel van de ozb daarin komt reëler
over dan hetgeen de regering op dit punt naar voren brengt. Het aandeel van
de lokale belastingen en daarmee van de eigen inkomsten in het geheel van
de gemeentelijke inkomsten bedraagt ongeveer 9%. Daarvan komt meer
dan 80% uit de ozb. Afschaffing van het gebruikersdeel van de ozb zal
het geheel van de eigen inkomsten met tenminste een vierde en wellicht zelfs
met een derde volgens het congres terugbrengen tot zo'n 6% à
6,5%. Mijn fractie meent met andere woorden dat de positie van gemeenten
als volwaardige medeoverheden binnen de bestuurlijke hoofdstructuur met een
in beginsel integraal takenpakket en een directe democratische legitimatie
meer dan gemiddeld verder onder druk komt te staan. In het bekende rapport
van de Amsterdamse hoogleraar Fleurke over de bestuurlijke verhouding tussen
Rijk en gemeente uit 2004 is al vastgesteld dat met de toenemende vormen van
monitoring het lokale beleid steeds meer centraal dreigt te worden aangestuurd.
Ook vanwege de hiermee gepaard gaande trend naar een afrekencultuur ontstaat
steeds meer het beeld van gemeenten als uitvoeringsorgaan van het Rijk.De staatsrechtelijk in een helder concept vastgelegde gemeentelijke autonomie
kan slechts blijvend als een bestuurlijke realiteit worden aangemerkt in het
geval dat tevens sprake is van een voldoende mate van financiële en fiscale
autonomie. Niet voor niets formuleert het Handvest een fundamenteel recht
voor lokale democratieën om zelf te beslissen over de heffing van overigens
wettelijk ingekaderde lokale belastingen. Dat recht impliceert nadrukkelijk
de aanwezigheid van een eigen belastinggebied met een betekenisvolle omvang.Het in de memorie van antwoord door de regering geformuleerde uitgangspunt
dat in de vigerende financiële verhouding een bescheiden lokaal belastinggebied
past is in objectieve zin onbegrijpelijk. Hetzelfde geldt voor de vaststelling
als zouden gemeenten na deze maatregel toereikende mogelijkheden behouden
om eigen inkomsten te genereren. Met het hierbij gehanteerde cijfer van 14%
als overblijvend percentage eigen inkomsten schetst de regering een beeld
dat wij nergens anders hebben kunnen terugvinden.Even vasthoudend als onjuist is het regeringsstandpunt dat de compensatie
uit het Gemeentefonds vanwege de daarbij behorende bestedingsvrijheid eenzelfde
functie vervult als een gemeentelijke belasting. De regering kan worden toegegeven
dat hier sprake is van een zekere beleidsvrijheid, maar ik zou toch niet willen
volhouden dat beleidsvrijheid zowel staatsrechtelijk als bestuurlijk eenzelfde
figuur zou zijn als autonomie. Autonomie veronderstelt de initiële vrijheid
tot ontwikkelen van beleid. Beleidsvrijheid veronderstelt het bieden van marges
in een overigens door het Rijk genormeerd en begrensd geheel. Ter afsluiting
van dit onderdeel merk ik nog op dat mijn fractie op zichzelf genomen wel
kan instemmen met de opmerking in de memorie van antwoord op pagina 5 dat
de uitgangspunten en aannames van de regering verschillen van die van anderen.Mijn fractie heeft in de schriftelijke inbreng nadrukkelijk gevraagd,
nog in deze kabinetsperiode een duurzaam perspectief te bieden op herstel
van de omvang van het huidige lokale belastingdomein. Wij voelen ons daarin
gesteund door het rapport van het congres van 3 oktober 2005. De regering
blijft echter van mening dat in deze kabinetsperiode nog slechts een technisch
onderzoek zal worden gedaan naar de figuur van de opcenten inkomstenbelasting
als voorgesteld door de commissie-Eenhoorn. Meer in het bijzonder zal daarbij
aandacht worden besteed aan de relatie tussen belastinggebied en voorzieningenniveau
in verband met het door de regering verwachte gevolg van meer differentiatie
tussen gemeenten. De regering acht het niet zuiver om een volgend kabinet
op dat punt met keuzes te belasten. Blijkbaar is er sprake van twee afzonderlijke
trajecten: ten eerste afschaffing van de ozb en ten tweede mogelijke alternatieve
belastingen. Bij die twee trajecten zouden twee kabinetten passen,
maar kennelijk niet Balkenende I en II.De fractie van D66 ziet dat een beetje anders. Wij menen dat de wetgever
serieus dient om te gaan met de beginselen van decentralisatie en lokale autonomie.
Dat geldt temeer waar deze beginselen over een fundamenteel constitutionele
en internationaal-rechtelijke grondslag beschikken. Zoals uiteengezet, vormt
de fiscale autonomie voor mijn fractie een wezenlijk onderdeel van de lokale
autonomie en impliceert dit uitgangspunt het bestaan en behoud van een substantieel
lokaal belastinggebied. Dat betekent, wat D66 betreft, dat in geval van een
substantiële inperking van het huidige lokale belastingdomein, zoals
zich dat zal voordoen als gevolg van de voorgestelde ozb-maatregel, binnen
een afzienbare termijn en met uitzicht op een concreet resultaat een traject
tot herstel van het aangetaste belastingdomein zal moeten worden ingezet.
Dat traject zal meer moeten omvatten dan een technisch onderzoek naar de voorstellen
van de commissie-Eenhoorn. Er liggen bovendien meerdere studies, bijvoorbeeld
van de commissie-Boorsma.Mijn fractie stelt zich met andere woorden op het standpunt dat nog in
deze kabinetsperiode concrete maatregelen moeten worden voorgesteld tot herstel
van de huidige omvang van het lokale belastinggebied. Met de nodige nadruk
vraag ik namens mijn fractie of de regering daartoe bereid is. Gelet op het
belang dat mijn fractie aan deze toezegging hecht, overweeg ik zo nodig in
tweede termijn een uitspraak van de Kamer te vragen.De heer Biermans (VVD):Een van de achtergronden van dit wetsvoorstel is lastenbeheersing. Ik
denk dat wij het daarover eens zijn. De heer Engels heeft aan het begin van
zijn inbreng geconstateerd dat de lastenbeheersing een zaak is van de gemeenten
zelf. De gemeentelijke heffingen zijn de afgelopen tien jaar echter heel erg
fors gestegen. Op een ander moment merkte de woordvoerder op dat dit wetsvoorstel
kan leiden tot lastenverhoging bij andere gemeentelijke heffingen. Hoe moet
ik de autonomie in de lastenbeheersing nu combineren met de dreigende stijging
van andere lasten?De heer Engels (D66):Op zichzelf is dat vrij eenvoudig. In mijn betoog heb ik willen aangeven
dat, als het belastingdomein van de gemeenten zou afnemen als gevolg van de
voorgestelde maatregel, dan de druk om vanuit het perspectief van een sluitende
begroting toch tot een evenwichtig geheel te komen, sommige gemeenten kan
nopen om via andere belastingen tot een sluitende begroting te komen. Het
heeft ermee te maken dat de druk op andere belastingen kan toenemen als het
belastingdomein afneemt.De heer Biermans (VVD):Een partijgenoot van de woordvoerder van D66 probeerde mij van een vraag
af te houden, maar zo gemakkelijk gaat dat niet.De heer Engels (D66):Ik zag dat ook en daarom hield ik al even in. Ik vreesde echter ook al
dat het resultaat anders zou zijn dan ik hoopte.De heer Biermans (VVD):Als wij het er samen over eens kunnen zijn dat dit wetsvoorstel en de
uitingen van de regering leiden tot een complete compensatie voor het wegvallen
van het ozb-gebruikersdeel, dan hebben wij er samen geen probleem mee. De
gemeente kan dan namelijk gewoon volstaan met de heffingen die zij nu heeft.De heer Engels (D66):Hier blijkt uit dat u weliswaar goed naar twee onderdelen van mijn betoog
hebt geluisterd, maar niet naar een ander onderdeel daarvan. Ik heb aangegeven
dat er een fundamenteel verschil is tussen de beleidsvrijheid die op zichzelf
bestaat als gevolg van de bestedingsmogelijkheden uit het gemeentefonds, en
het kunnen beslissen in autonomie vanuit de initiële vrijheid om zelf
beleid te ontwikkelen en daar dekking voor te zoeken. Dat zijn voor mij twee
heel verschillende dingen. Op dat punt is de overeenkomst dan ook minder groot
dan u hoopte.De heer Van Raak (SP):De heer Engels verzoekt het kabinet om het verloren belastinggebied van
de gemeenten te herstellen of in ieder geval nog deze kabinetsperiode met
concrete voorstellen te komen waarover deze Kamer dan nog kan spreken of op
grond waarvan een volgend kabinet uit een aantal maatregelen kan kiezen om
het verloren belastinggebied te herstellen.De heer Engels (D66):Het eerste deel van uw betoog was correct, maar het tweede deel hebt u
er volgens mij zelf bij verzonnen. Ik heb namelijk niet gesproken over een
mogelijke rol van de Eerste Kamer. Dat lijkt mij, omdat wij nogal achteraan
zitten, namelijk een iets te ambitieuze vraagDe heer Van Raak (SP):Het zou ook de Tweede Kamer kunnen zijn.De heer Engels (D66):Over de exacte procedure en de modaliteiten daarin heb ik geen opmerkingen
gemaakt. Overigens denk ik dat wij eerst moeten afwachten hoe de regering
op de oproep van mijn fractie zal reageren, alvorens ik nadere uitspraken
kan doen over manieren waarop je dat zou kunnen doen.De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. Er is veel voor een behoorlijk niveau van gemeentelijke belastingen
te zeggen. Het belangrijkste vindt GroenLinks het democratische beginsel.
Een gemeenteraad behoort geen wassen neus te zijn, maar behoort belastingmacht
te hebben om een relatie tussen voorzieningenniveau en belastingniveau te
kunnen beoordelen. Gemeenteraden moeten dit verband ook kunnen leggen. Bij
gemeenteraadsverkiezingen moeten bewoners via hun stem invloed kunnen uitoefenen
op het gemeentelijke belastingbeleid. Een ander argument betreft de subsidiariteit.
Daarmee doel ik op het verschijnsel dat bevoegdheden en beslissingen op een
zo laag mogelijk bestuursniveau moeten liggen, ook als het om het recht op
belastingheffing gaat. Wij vinden het dus belangrijk dat gemeenten die mogelijkheid
hebben. Dan is er nog het meer financiële argument van de compensatie-
of de bufferfunctie. Een eigen belastingmacht van gemeenten kan tegenvallers
opvangen en buffers of reserves kweken. De heer Engels wees er ook al op dat
dit niet het enige en het belangrijkste argument is voor wat de regering doet.
Dat zou ook nogal mager zijn. De vraag is of de regeringzich
herkent in de andere argumenten die pleiten voor een eigen gemeentelijk belastinggebied.Ondanks al deze goede argumenten is het eigen belastinggebied van gemeenten
in Nederland erg laag, zeker in internationale context bezien. De opbrengst
van lokale belasting in Nederland, gemeten in procenten van het bbp, bedraagt
1,1%. In Zweden en Denemarken is dat 15,5%, in Duitsland 11,1 %
en in België ruim 12%. Er is dus een enorm verschil tussen wat
in Nederland gebruikelijk is en wat in ons omringende landen gebruikelijk
is. De ozb brengt in totaal ruim 3 mld. op aan belastinggeld. Dat lijkt een
enorm bedrag – dat is het ook – maar het is nog geen 3%
van de totale belastingopbrengst die in dit land wordt gegenereerd. Toch wil
de regering met dit wetsvoorstel het gemeentelijke belastinggebied verder
inkrimpen. Zij zet daarmee de lokale autonomie verder op het spel. Hoewel
ook decentralisatie van de taken van het Rijk naar de gemeenten één
van de parolen van dit kabinet is, geldt dat blijkbaar niet voor het heffen
van belastingen. Dat is nogal een incongruentie in regeringsbeleid. Ik vraag
de regering dan ook om haar licht hier nog eens over te laten schijnen. De
gemeentelijke beleidsvrijheid wordt namelijk kleiner en daardoor verzwakt
de lokale democratie. Ook wordt de financiële afhankelijkheid van gemeenten
ten opzichte van de rijksoverheid groter. Gemeenten moeten echter in staat
zijn om zelfstandig een afweging te maken tussen belastingdruk en voorzieningenniveau.
Als dat zo sterk wordt gereduceerd, is dat een grote inbreuk op de relatie
tussen de gemeenten en het Rijk.Opmerkelijk is dat de regering in haar antwoorden, zowel aan de Tweede
Kamer als aan de Eerste Kamer, glashard ontkent dat er een samenhang is tussen
voorzieningenniveau en wijze van belastinginning. Daarmee ontkent zij ook
de politieke dynamiek in het jaarlijkse gemeentelijke begrotingsdebat, waarin
de discussie over de hoogte van het tarief van de ozb de aanjager is. Daaruit
blijkt ook hoe slecht de VVD-bewindslieden achter de regeringstafel op de
hoogte zijn van wat er op gemeenteraadsniveau speelt. Zelf heb ik zo'n veertien
keer in twee verschillende gemeenten jaarlijks het debat over de gemeentefinanciën
mogen voeren. In die debatten was zowel in een kleine gemeente als in de grootste
stad van het land het tarief van de ozb een heel belangrijk politiek discussiepunt.
Dat is nog steeds zo en dat is niet voor niets zo. Met de filosofie die achter
het wetsvoorstel zit, bestrijdt de regering in feite de gemeentelijke politieke
discussie op dit punt.De minister ziet blijkens zijn antwoorden geen enkel probleem en ontkent
elke relatie. De regering stelt: de afweging tussen besteding van maatschappelijke
gelden en voorzieningenniveau is onafhankelijk van degene die de financiële
middelen genereert. Zij is onderhand wel de enige die dit vindt, want zoals
de PvdA-woordvoerder ook al zei, is er een reeks instanties in het land –
ik noem de Raad voor de Gemeentefinanciën, de VNG, de talloze gemeenteraden
die ons gebombardeerd hebben met brieven, de Raad voor het openbaar bestuur,
de door de regering zelf ingestelde commissie-Eenhoorn en de Raad van Europa –
die allemaal dit wetsvoorstel bekritiseren dat een breuk betekent met het
streven naar een samenhang tussen meer gemeentelijke autonomie en een adequaat
eigen belastinggebied. Zo stelt de Raad voor de Gemeentefinanciën dat
met dit wetsvoorstel een kritische ondergrens wordt overschreden, waardoor
de positie van de gemeenten als volwaardige bestuurslaag in het gedrang komt.
De raad pleit juist voor verruiming van het gemeentelijk belastinggebied.
Aangezien ook deze regering is gehouden aan haar handtekening onder het Europese
Handvest voor Lokale Autonomie, denken wij dat zij in de problemen gaat komen.De regering speelt met vuur, als het haar tenminste ernst is om een andere
leuze van haar beleid na te komen, namelijk herstel van vertrouwen. Ervaringen
in enige andere Europese landen tonen volgens het advies van de ROB vrij overtuigend
aan dat beperking van het lokale belastinggebied leidt tot een geringere betrokkenheid
van de bevolking bij raadsverkiezingen, een geringere financiële discipline
bij gemeenten en een vergroting van financiële claims van gemeenten op
de centrale overheid. Dat zijn nogal leerzame ervaringen uit het buitenland.
Ik hoor graag hoe de regering die analyseert. De regering gaat namelijk nogal
geringschattend om met de kritiek die alom wordt geuit. De minister vraagt
in zijn antwoord zelfs – zo kun je het althans interpreteren –
waar wij ons nou druk om maken, omdat na de afschaffing van het gebruikersdeel
ozb het eigen belastinggebied van gemeenten ongeveer 14% zal bedragen.
Hier worden voor het gemak echter belastingen en heffingen, zoals de riool-
en reinigingsheffing, bij elkaar opgeteld, hetgeen nogal misleidend is. Deze
heffingen zijn doelgebonden en kennen een maximumopbrengst – er mag
geen winst gemaakt worden die vrij inzetbaar is – en kunnen derhalve
niet onder de definitie van een lokale belasting vallen, zoals die ook in
het Europese Handvest wordt gehanteerd, namelijk een vrij besteedbaar bedrag.
Als het gebruikersdeel verdwijnt, daalt de totale lokale belastingopbrengst
met 25% van ruim 4 mld. naar ruim 3 mld. En dat is geen 14%,
maar nauwelijks 7% van het totaal aan gemeentelijke middelen.De minister zegt in dit verband dat de koopkracht van de burgers op orde
moet worden gehouden en dat dit kan door het afschaffen van het gebruikersdeel
voor woningen. Op het eerste gezicht is dat een ijzersterk argument, maar
wie even doordenkt ziet snel in dat ook dit argument smelt als sneeuw voor
de zon. GroenLinks is natuurlijk een groot voorstander van het verbeteren
van de koopkracht van burgers die nu een laag inkomen hebben. Daar kan geen
misverstand over bestaan. Daar draagt de afschaffing van het gebruikersdeel
echter niet aan bij. Integendeel, de afschaffing van het gebruikersdeel van
de ozb heeft een denivellerend effect. Volgens onderzoek van het Erasmus Studiecentrum
Belastingen Lokale overheden komt 30% van het profijt terecht bij de
14% duurste woningen en profiteren 850.000 huishoudens niet, waaronder
530.000 huishoudens met een minimuminkomen, omdat zij nu al kwijtschelding
krijgen. Als het kabinet zo graag een sociale lastenverlagende belastingmaatregel
wil treffen, zouden de minima daar toch het eerst voor in aanmerking moeten
komen? Dat gebeurt echter niet met dit wetsvoorstel.Het laatste argument van de minister is dat de ontwikkeling van de lokale
lasten beheerst moet worden. Nu is dat in de eerste plaats natuurlijk de verantwoordelijkheid
van de gemeenteraden. En zij doen het niet slecht. Er is sprake van een gematigde
ontwikkeling van de lokale lasten, ook over een langere periode gemeten. Immers,
tussen 1985 en 2002 hield de ontwikkeling van lokale en landelijke belastingen
gelijke tred. Zo'n gemakkelijk argument van de regering geeft
voedsel aan het vooroordeel dat de gemeenten er maar een potje van maken.
Het is dan ook pertinent onjuist als de regering stelt in haar antwoord dat
de ozb een steeds groter beslag is gaan leggen op de huishoudens. Nog afgezien
van het krakkemikkige taalgebruik is dit onjuist, want er is sprake van een
evenredig beslag als je het vergelijkt met andere, landelijke belastingen.
Bovendien gaat het niet op voor huishoudens die er echt toe doen als het om
lastenverlichting gaat, de huishoudens met een laag inkomen.Als het de regering echt menens is met de koopkracht van burgers, moet
zij eerst in haar eigen keuken de zaken eens op orde brengen. Dan moet zij
eindelijk eens werk maken van een samenhangend, sociaal beleid, de hoogste
inkomens aanpakken, de werkgelegenheid stimuleren en kansen bieden aan laaggeschoolden
en laagbetaalden. Als zij dat doet, heeft zij een argument. Dat argument gaat
echter niet op bij dit wetsvoorstel. Als je alles bij elkaar optelt en aftrekt,
vermenigvuldigt en deelt, dan blijft er uiteindelijk maar één
argument over: de VVD denkt met deze populistische maatregel een wit voetje
bij haar kiezers te kunnen halen. Tot nu toe heeft zij daarbij overigens weinig
succes, als wij de peilingen mogen geloven. Die zogenaamde veronderstelde
irritatiefactor is uiteindelijk ook voor de regering, helaas, het doorslaggevende
VVD-argument. Ook het CDA, D66 en de PvdA hebben zich in de Tweede Kamer achter
deze wet geschaard, terwijl vele gemeentebestuurders van die partijen terecht
de alarmklok luiden. Of, zoals het commentaar in het CDA-blad Bestuurdersforum
van november jongstleden stelde: de afschaffing van het gebruikersdeel past
niet in de CDA-visie op de gemeente. Ik ben dan ook zeer benieuwd hoe de woordvoerder
van het CDA met dit wetsvoorstel omgaat.Is de ozb dan heilig voor GroenLinks? Nee, dat is niet zo. Het gaat ons
echter wel om een voldoende groot belasting gebied voor gemeenten, waar zij
zelf de baas over zijn middels zeggenschap over de tariefhoogte en zeggenschap
over de besteding. En dus is de discussie gewettigd over de alternatieven.
Van vele kanten is de regering gevraagd, soms zelfs gesmeekt – de heer
Engels deed dat ook, zij het in de van hem bekende geserreerde bewoordingen –
om positief te reageren op de mogelijkheid van uitbreiding van het lokale
belastinggebied en in ieder geval te werken aan een vergoeding van de schade
die nu wordt geleden. Ik geef toe dat het tamelijk tegenstrijdig en inconsequent
is om eerst de belangrijkste lokale belasting voor de helft af te schaffen
en vervolgens weer naar uitbreiding te streven. Ik moet dan ook nog zien hoe
de regering dadelijk reageert op die smeekbede. Je kunt echter ook stellen
dat de regering dit over zichzelf heeft afgeroepen door de commissie-Eenhoorn
tot leven te wekken die daar onderzoek naar moest doen. Wat doet de regering
vervolgens echter met dat advies? Meer dan een toezegging dat er nader technisch
onderzoek wordt gedaan naar de opcenten op de inkomstenbelasting, kon er niet
van af. Wat moeten wij ons precies voorstellen bij een technisch onderzoek?
Wordt bekeken of het technisch mogelijk is? Zo'n onderzoek kan snel gedaan
zijn en hoeft niet meer dan een half A4'tje te beslaan. Politieke wil, daar
gaat het om. Daar heb ik tot nu toe echter helemaal niets van kunnen bespeuren
als het om dit onderwerp gaat.Op gemeentelijk niveau is er sprake van onevenwichtige effecten, omdat
gemeenten worden gecompenseerd voor hun gederfde belastinginkomsten op basis
van een rekenmodel dat uitgaat van gemiddelden en niet op basis van hun concrete
belastinginkomsten. Hierdoor gaan gemeenten met een hoog ozb-tarief erop achteruit.
Dat zijn veelal grote steden, met grootstedelijke problemen. En andersom gaan
gemeenten met een laag ozb-tarief, vaak rijkere gemeenten, erop vooruit. Het
bedroevendst vinden wij dat deze rekenmethode ertoe leidt dat artikel-12-gemeenten,
die door de wet gedwongen zijn om op het maximale ozb-tarief te gaan zitten
(minimaal 140% van het rekentarief), slechts tegen het rekentarief
compensatie krijgen. Is de minister bereid deze gemeenten te ontzien en dus
meer te compenseren?Terecht merkt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten op dat met dit rekenmodel
een negatief oordeel wordt uitgesproken over de "keuzes die gemeenten
in het verleden volledig binnen hun bevoegdheden hebben gemaakt". Die
keuzes worden bestraft.Over de compensatie van na 2006 bestaan nog veel onduidelijkheden. De
regering is bereid tot een open overleg met de VNG waarbij ook over andere
modaliteiten kan worden gesproken. Wij zijn benieuwd welke dat zijn en waartoe
dat leidt, want tot nu toe lijkt deze minister weinig op te hebben met "open"
overleg. De heer Van Driel heeft er ook enkele vragen over gesteld. Ik ben
benieuwd naar het antwoord.Onderdeel van het wetsvoorstel is ook maximering van het overgebleven
eigenarendeel, zowel van het tarief als van de tariefstijging. Ook dit getuigt
van een overbodige bedilzucht van de rijksoverheid. Voor gemeenten die nu
boven deze limiet zitten, betekent dat bovendien een extra achteruitgang.
De maximering leidt er voorts toe dat gemeenten in gebieden met lagere huizenprijzen
er structureel op achteruitgaan, omdat ook de maximering is gebonden aan een
rekenmodel dat uitgaat van gemiddelden. De maximering wordt ingegeven door
de angst dat gemeenten de lokale lasten te hard zullen laten stijgen. Ook
in dit geval is angst een slechte raadgever. Want de praktijk wijst uit dat
gemeenten niet uit de pas lopen waar het tariefstijgingen betreft. Dit hele
wetsvoorstel verdient al niet de schoonheidsprijs, maar het schrappen van
de maximering had nog enigszins de pijn kunnen verzachten.Ten slotte heb ik nog twee nieuwe punten die zijn komen bovendrijven in
een recente VNG-brief die mij nieuwsgierig maken naar het antwoord van de
regering. Het ene punt betreft de compensatie van belasting op roerende woon-
en bedrijfsruimten. Het gaat dan bijvoorbeeld over woonboten. Er zijn gemeenten
die nogal wat woonboten hebben waarop de roerendezaakbelasting wordt geheven.
Vallen die gemeenten ook onder de compensatie? Het tweede punt is de eerbiedigende
werking. Er zijn gemeenten die met terugwerkende kracht aanslagen opleggen
over voorbijgaande belastingjaren. Dat kan nog over 2004 en 2005. Kunnen die
gemeenten dat nog doen op basis van de oude wet? Ik ben benieuwd naar de reactie
van de regering.Mevrouw Bemelmans-Videc (CDA):Mevrouw de voorzitter. De onroerendezaakbelasting vormt als overigens
onverplichte belasting de belangrijkste eigen gemeentelijke inkomstenbron
met als functie het genereren van eigen inkomsten voor de gemeente
als algemeen dekkingsmiddel. Deze inkomstenbron heeft dus niet alleen een
bufferfunctie, maar raakt direct aan de allocatiefunctie van gemeenten; een
allocatiefunctie die dit kabinet dat immers optimale decentralisatie nastreeft,
ter harte gaat. Zoals de premier het zei tijdens de algemene politieke beschouwingen:
het kabinet geeft prioriteit aan het lokale niveau, omdat daar burger, gemeenschap
en bestuur het meest direct en tastbaar bij elkaar komen. Overeenkomstig van
toonzetting waren de afspraken tussen het kabinet, het IPO en de VNG in de
zogenoemde code voor interbestuurlijke verhoudingen, waarin, zoals al vaker
is gezegd vandaag, als uitgangspunt is geformuleerd: decentraal wat kan, centraal
wat moet. Tevens is er een aantal omgangsregels in geformuleerd waarvan de
belangrijkste is de verruiming van de decentrale beleidsvrijheid, zowel in
bestuurlijke als in financiële zin.Het kabinet heeft het voornemen, het gebruikersdeel af te schaffen en
de resterende ozb-tarieven te maximeren. Wat de motivering daarvan betreft,
over de veronderstelde irritatie die deze belastingen lokaal zouden oproepen,
zullen wij in dit huis maar niet al te veel meer wisselen, maar het moet ons
van het hart dat wij dit deel van de motivering weinig overtuigend vinden.
De minister rept in de memorie van antwoord van een onvoldoende zichtbare
samenhang van de ozb met het lokale voorzieningenniveau. Wij horen de minister
graag een betoog houden over de band tussen bijvoorbeeld vennootschapsbelasting,
inkomstenbelasting of de btw en de nationale voorzieningen. Beschikt de minister
over cijfermateriaal waaruit blijkt dat de burger het inzicht in bestedingen
van rijksbelastingen groter acht dan het inzicht in de bestedingen van gemeentelijke
belastingen?Een tweede motief, te weten het leveren van een bijdrage in de lastenverlichting
aan de burgers, komt ons sympathieker voor. Daarnaast spreekt de regering
over het in balans houden van de verhouding tussen de bekostigingswijzen en
het beheersen van de negatieve effecten op het macro-economische beleid van
de regering door maximering. Over de verschillende motieven heeft de CDA-fractie
de nodige vragen gesteld in het verslag. De fractie kreeg daarop nogal knorrige
antwoorden die soms niet ingingen op de kern van de gestelde vragen. Wij gaan
daarom dóór met vragen, waarbij de betekenis van een zelfstandig
lokaal belastinggebied centraal zal staan.De reacties op het wetsvoorstel zijn, zoals bekend, kritisch te noemen.
De Raad voor de financiële verhoudingen stelt vast dat de afschaffing
van de ozb-gebruikersheffing op woningen "afbreuk doet aan de ook door
de huidige regering uitgesproken bekostigingsvoorkeur. Daarbij staan eigen
belastingen van gemeenten als financieringsbron voorop". Commissies van
uiteenlopende signatuur, zoals de commissie-Eenhoorn en de commissie-Boorsma
c.s., brengen de gevolgen van dit wetsvoorstel in beeld en onderzoeken alternatieven
voor een versteviging van het fiscale gebied van lokale overheden.Ook als lid van de parlementaire assemblee van de Raad van Europa gaan
mij de aanbevelingen van dit actieve orgaan zeer ter harte, niet alleen de
aanbevelingen die worden gericht tot de "nieuwe Europese landen"
ergens ver weg aan de oostgrenzen van de Europese Unie die zich nog oefenen
in de formele en informele spelregels van de democratie, maar óók
de kritische adviezen en aanbevelingen aan die westerse staten die zich baden
in de weelde, zich geconsolideerde democratieën te weten. Het Congres
van Lokale en Regionale Overheden van de Raad van Europa wijst erop dat het
wetsvoorstel leidt tot een met het Europees Handvest inzake Lokale Autonomie,
meer in het bijzonder met artikel 9 van dat handvest, strijdige inperking
van het in internationaal vergelijkend licht toch al kleine Nederlandse belastinggebied
voor gemeenten. Het congres geeft aan, dat het niet alleen gaat om het waarborgen
van voldoende middelen, maar ook "om het fundamentele recht van gemeenten
om zelf te beslissen over de heffing van lokale belastingen". Het congres
pleit bij aanname van het voorliggende wetsvoorstel dan ook voor invoering
van alternatieve belastingen. De CDA-fractie pleit voor hetzelfde en verzoekt
de minister dan ook uitdrukkelijk daarop te reageren.De regering spreekt van een ook na invoering van deze wet in omvang en
samenstelling toereikend belastinggebied voor de gemeenten en stelt dat vast
op circa 14%, waarvan ongeveer de helft belastingen en de helft heffingen
en rechten. Dat betekent een teruggang van thans 18% à 19%
naar dus ongeveer 14%, en dat noemt de regering toereikend. Wij zijn
zo vrij het niet met de regering eens te zijn waar het gaat om de duiding
van deze becijferingen. De regering neemt immers in de 14% de heffingen
en rechten mee, welke retributies zijn, dat wil zeggen vergoedingen voor geleverde
diensten/prestaties aan derden en derhalve niet relevant voor de fiscale autonomie
van gemeenten. Kunnen de ministers het met ons eens zijn, dat genoemde 14%
eerder moet zijn 7% à 8%, zoals door de adviesorganen
becijferd? Vandaag is zelfs gesproken over 6% en 6,5%. Zijn
de ministers het met ons eens dat er derhalve wel degelijk sprake is van een
substantiële inperking van het belastinggebied van gemeenten? Kan de
regering het meer in het algemeen met ons eens zijn, dat fiscale autonomie
niet hetzelfde is als bestedingsvrijheid en dat die fiscale autonomie een
integrerend element vormt van de grondwettelijke autonomie van gemeenten?Tot slot nog enkele specifieke vragen. Ten aanzien van het motief van
de lastenbeheersing vragen wij de ministers nog eens toe te lichten hoe, blijkens
onder andere de Monitor lokale lasten, dit beheersingsmotief moet worden geduid.
Kunnen de ministers bevestigen dat de compensatie voor gederfde inkomsten
ook geldt voor de gevolgen van het amendement-De Pater voor het jaar 2006
en voor de extra uitvoeringslasten die dit amendement met zich brengt?Wij wachten met belangstelling het antwoord van de ministers af.De heer Ten Hoeve (OSF):Voorzitter. Het lijkt alsof het kabinet met de afschaffing van het gebruikersdeel
van de ozb en het maximeren van de tarieven of tariefstijging van het overblijvende
deel van de ozb alleen maar enkele duidelijke en concrete doelen wil bereiken:
een irritante belasting afschaffen, de belastingdruk verminderen, de toename
van de lokale lasten tegengaan, de armoedeval verminderen, perceptiekosten
verminderen. En dat alles, zonder dat er een gemeente op achteruitgaat én
zonder dat het ten koste gaat van de gemeentelijke autonomie. Want, zo redeneert
het kabinet, de uitkering uit het Gemeentefonds is toch ook
vrij besteedbaar. Maar tegelijk geeft de minister van BZK in een brief van
15 november aan de Tweede Kamer over het advies "Autonoom of automaat"
van de Raad voor het Openbaar Bestuur en de Raad voor de financiële verhoudingen
de volgende, in dit verband opmerkelijke conclusie: "Een relevante vraag
is of wij verschillen in voorzieningenniveau tussen gemeenten wenselijk achten.
Zo ja, dan ligt een groot belastinggebied in de rede. Zo nee, dan kan worden
volstaan met een klein belastinggebied en een vereveningsmechanisme tussen
belastingcapaciteit en inkomsten uit het Gemeentefonds." Daar komt ineens
wel duidelijk naar voren dat aan de discussie die hier wordt gevoerd toch
ook wel degelijk een aanzienlijk principieel belang zit met betrekking tot
de autonomie van de gemeenten.Maar eerst de praktischer zaken. Vermindert de belastingdruk door deze
maatregelen? Dat is zeer de vraag. Het is de bedoeling dat er, in ieder geval
in eerste instantie, geen gemeente op achteruitgaat. Dus wat nu in de vorm
van de ozb wordt opgehaald, zal straks uit het Gemeentefonds, oftewel uit
de rijksmiddelen moeten komen. Voor de collectieve lasten kan dat niet echt
verschil maken. Misschien dat wel op termijn de lastendruk beperkt kan blijven
door de beperkingen die worden gelegd op de ozb op niet-woningen en op de
eigenaars van woningen. Alhoewel, dat lijkt weliswaar effectief, maar er is
nu al duidelijk zichtbaar dat gemeenten uitwijken naar andere heffingen als
rioolbelasting en afvalstoffenheffing, die soms met zeer hoge percentages
worden opgetrokken. Dus het uiteindelijk effect is ook wat dit betreft twijfelachtig.Voor degenen die nu geen gebruikers-ozb voor hun woning betaalden, omdat
zij een inkomen op minimumniveau hebben, of die om een andere reden niet profiteren
van de afschaffing ervan – en in totaal zijn dat wel 850.000 huishoudens –
vermindert in ieder geval de belastingdruk niet. Wel wordt voor de groep met
minimuminkomens natuurlijk de armoedeval die bij inkomensstijging kan optreden,
enigszins beperkt. Dát beoogde effect zal het kabinet hiermee wel bereiken!Wordt er geen gemeente slechter door de vervanging van de gebruikers-ozb
op woningen door extra uitkeringen uit het Gemeentefonds? Daaraan wordt in
brede kring getwijfeld. De heer Van Driel heeft helder uiteengezet dat die
twijfel wel eens terecht kan zijn. Er komen heel veel meldingen van gemeenten
die menen er wel degelijk op achteruit te gaan en er zijn dus ook, zoals gezegd,
veel gemeenten die andere heffingen verhogen, met de uitdrukkelijk uitgesproken
bedoeling om het verwachte verlies te compenseren.Is de ozb een dure belasting gemeten naar perceptiekosten? De periodieke
waardebepaling van al het onroerend goed is duur, maar blijft nodig voor de
resterende delen van de ozb en ook voor de inkomstenbelasting en de waterschapsheffingen.
Het effect van de voorliggende ontwerpwet is dus alleen dat de hoge kosten
voor een beperkter belastingheffing worden gemaakt. Daar wordt het niet echt
beter van.Is de ozb een irritante belasting, die daarom voor de woninggebruikers
zo snel mogelijk en eigenlijk helemaal zou moeten worden afgeschaft? Och,
ook dat is de vraag. Iedere belasting is natuurlijk irritant, maar, zoals
prof. Stevens in Het Financieele Dagblad opmerkte: "Door haar zichtbaarheid
is de ozb misschien wel de meest legitieme belasting. De afweging tussen de
belasting en het voorzieningenniveau is nergens zo goed zichtbaar als op gemeentelijk
niveau. De ergernis is een weerspiegeling van de betrokkenheid van de burger
bij de politiek." Dus, ook al is het heffen van belasting op onroerende
zaken van zowel de eigenaar als de gebruiker economisch gezien eigenlijk dubbelop
en overbodig, want als alleen de eigenaar belasting betaalt, kan hij die immers
verhalen op de huurder, dan nog is er uit een oogpunt van democratie, van
burgerparticipatie nog steeds wat te zeggen voor de gebruikersbelasting. Daarmee
raken wij aan de principiële aspecten.Er is geen principieel belang van gemeenten gemoeid met het recht om belasting
te heffen van woninggebruikers. Er is, zoals ik zojuist al aanduidde, uit
economisch oogpunt zelfs iets voor te zeggen om op hetzelfde onroerend goed
niet twee belastingplichtigen aan te slaan, omdat in feite evengoed met één
kan worden volstaan. Maar er is wel een principieel belang gemoeid met een
gemeentelijk belastinggebied dat voldoende ruimte geeft, namelijk het principiële
belang van de gemeentelijke autonomie. Het kunnen beschikken over vrij besteedbare
middelen uit het Gemeentefonds is niet hetzelfde als het kunnen beschikken
over eigen belastinggebied. Middelen die van het Rijk worden verkregen vormen,
opnieuw prof. Stevens citerend, "gratis geld". De afweging wat je
met dat geld gaat doen, is relevant, maar de afweging tussen er iets mee doen
en er niets mee doen, is nauwelijks relevant. Met eigen belastingruimte is
dat principieel anders. Daar is de afweging juist uitdrukkelijk tussen belastingheffing
en het achterwege laten van belastingheffing. Dat dit nu juist heel direct
te maken heeft met de mate van autonomie van het gemeentelijk handelen geeft
de minister, ook al beweert hij telkens het tegendeel, zelf heel duidelijk
aan in de uitspraak die ik in het begin citeerde uit zijn brief van 15 november.
Als wij willen dat alle gemeenten eenzelfde voorzieningenniveau hebben, ligt
een klein belastinggebied en veel verdelende rechtvaardigheid van rijkswege
via het Gemeentefonds voor de hand. Als wij vinden dat gemeentelijke autonomie
ook de vrijheid inhoudt om zelf te kiezen voor een hoger of lager voorzieningenniveau,
in afweging met de daarvoor te heffen belastingen, dan ligt een groter belastinggebied
voor de hand met een kleiner deel rijksuitkeringen. Die laatste blijven overigens
in het vigerende systeem de gelijktrekking in mogelijkheden van armere en
rijkere gemeenten waarborgen.Wij kiezen, met de gemeenten, met het Congres van Lokale en Regionale
Overheden van de Raad van Europa, met de Raad voor het Openbaar Bestuur en
de Raad voor de financiële verhoudingen en met de commissie-Eenhoorn,
en in overeenstemming met het Europees Handvest Lokale Autonomie voor een
inhoudsvolle gemeentelijke autonomie. Dat betekent, dat wij het eens zijn
met iedereen, bijvoorbeeld de commissie-Eenhoorn en zelfs de minister zelf,
die zegt dat er nog wel eens gestudeerd kan worden op de vraag welke belasting
nu precies het meest geschikt is om door gemeenten geheven te worden. Maar
het gaat niet aan om daarop vooruit lopend nu het gemeentelijke belastinggebied
fors in te perken en bovendien de vrijheid in het resterend gebied ook nog
in te snoeren. Autonomie was immers, in de formulering van de ROB en de Raad
voor de financiële verhoudingen "een gebod tot het respecteren van,
overlaten en inhoud geven van een zo groot mogelijke beleidsvrijheid van gemeenten".
Dus, zelf afwegen hoeveel voorzieningen opwegen tegen hoeveel
extra lasten voor de burgers.Lokale belastingen vormen 1,1% van het BNP en maar 8,8%
van de gemeentelijke middelen bestaat uit eigen belastingen. Daarnaast is
er nog een beperkte ruimte van heffingen, maar uit hun aard lenen die zich
minder voor de afweging van nut en kosten. De verantwoordelijkheden van gemeenten
en daarmee ook hun financiële risico's worden steeds groter door ingrijpende
wijzigingen als de Wet Werk en Bijstand en straks de Wmo. Nog afgezien van
het motief van de autonomie, ligt ook daarin een goede reden om de toch al
beperkte eigen mogelijkheden van risicodekking niet nu af te breken; dat is
het laatste wat de gemeenten nog hebben, doordat zij via belastingheffing
zelf inkomen kunnen genereren.Voorzitter. Het zal duidelijk zijn dat de minister wel met onwaarschijnlijk
sterke argumenten zal moeten komen om ons er nog toe te bewegen om voor te
stemmen.De heer Biermans (VVD):Voorzitter. Nu de ministers van Financiën en Binnenlandse Zaken toch
hier zijn, lijkt dit mij een geschikte gelegenheid om het kabinet proficiat
te wensen met de EU-korting van 1 mld. Wij spraken hierover vorige week bij
de financiële beschouwingen. Ik zei toen dat alles op zijn pootjes terecht
zou komen. Van deze minister kunnen wij op aan!Namens de leden van de VVD-fractie spreek ik de overtuiging uit dat wij
vannacht in deze Kamer het besluit nemen om het gebruikersdeel van de ozb
af te schaffen. Ondanks alle bezwaren die de oppositiepartijen, maar ook het
CDA en D66, vandaag nog naar voren zullen brengen, zullen wij dit jaar afsluiten
met een lastenverlichting van 1 mld. voor onze burgers. Wie kan zich een mooier
besluit van het jaar voorstellen? Het jaar stond in het teken van hervormingen,
nodig om voor onze jeugd eenzelfde bestaan te garanderen als wij nu mogen
genieten. Een periode van noodzakelijke lastenverzwaringen en andere, de populariteit
van het kabinet aantastende maatregelen wordt afgesloten.Voorzitter: SchuyerDe heer Van Raak (SP):Voorzitter. Het wordt feestelijk, want we gaan 1 mld. lastenverlichting
aan de mensen teruggeven. We kunnen in Nederland dus allemaal feest gaan vieren.Of niet? Kan iedereen wel feest gaan vieren? Is deze lastenverlichting
wel voor iedereen even gunstig, of zal iedereen er in even grote mate van
profiteren? Zal het feest van sommigen niet wat groter zijn dan dat van anderen?De heer Biermans (VVD):Ik zal zo meteen op dit thema terugkomen.Als wij de kritieken op dit wetsvoorstel bezien, kunnen wij niet anders
concluderen dan dat de bestuurders tegen zijn. De discussie over de afschaffing
is met name een discussie tussen bestuurders. De vraag zou kunnen opkomen
of die bestuurders komend voorjaar op lokaal niveau net zo moedig hun argumenten
zullen verdedigen ten overstaan van de kiesgerechtigde burgers.De burgers juichen de afschaffing toe. Dé spreekbuis van de eigenwoningbezitters,
de Vereniging Eigen Huis, vat het kernachtig samen: zij is blij met de voorgenomen
afschaffing, omdat het een eerste stap is om een einde te maken aan de bovenmatige
groei van de woonlasten van de afgelopen jaren. Overigens: huurders zullen
hier niet anders over denken. Wel vindt de vereniging dat de maatregel niet
ver genoeg gaat: ook het eigenarendeel van de ozb moet snel worden afgeschaft.
Daarmee is ook de mening van de VVD-fractie samengevat: het is goed dat het
gebruikersdeel vandaag wordt afgeschaft, moge de afschaffing van het eigenarendeel
spoedig volgen.De voorstanders van de afschaffing – en dat zijn er velen –
storen zich al jarenlang aan de haast onbeperkte stijging van de tarieven
van de ozb. De gemeentelijke woonlasten stijgen jaarlijks met meer dan 10%.
De burgers ergeren zich dermate aan deze heffing, dat zij maar liefst 600.000
bezwaarschriften per jaar indienen. Alleen al deze irritatie zou voldoende
reden kunnen zijn om vóór dit wetsvoorstel te zijn.De heer Platvoet (GroenLinks):Is het niet handiger als wij ons bij de feiten houden? Ik weet niet of
u het rapport van Boorsma en De Kam heeft gelezen, maar daarin wordt met cijfers
aangetoond dat over een periode van bijna twintig jaar de lokale belastingen
eenzelfde trendmatige verhoging hebben laten zien als de landelijke belastingen.
Het is dus niet juist om te stellen dat een buitensporige stijging van lokale
belastingen heeft plaatsgevonden. Daarmee wek je namelijk de suggestie dat
de gemeenten het nog bonter maken dan de rijksoverheid, waar Zalm al twaalf
jaar lang de scepter zwaait over de schatkist. Dat mag u dus niet zeggen,
want het klopt gewoon niet.De heer Biermans (VVD):Ik heb het met die 10% over de laatste tien jaar. Eerlijk gezegd,
heb ik de cijfers van de laatste twintig jaar niet paraat. Maar 10%
gemiddeld over de laatste tien jaar vind ik vreselijk veel. Tot ons groot
genoegen zijn de rijksbelastingen in ieder geval niet in die mate gestegen;
gelukkig niet!De heer Platvoet (GroenLinks):In dat geval lijkt het mij een goede zaak als u dat rapport nog eens leest.
Ik wil u eventueel wel helpen om de juiste bladzijden te vinden. Wat daar
staat, lijkt mij niet voor discussie vatbaar.De heer Biermans (VVD):Dat lijkt mij een uitstekend voorstel. Ik zal dan ook mijn eigen stukken
overleggen.Nu geldt die irritatie voor meer heffingen, wellicht voor belastingheffing
in het algemeen; in elk geval voor heffingen als de overdrachtsbelasting,
de bpm en de successiebelastingen. Het is goed dat het kabinet daarom, naast
de irritatie, nog andere redenen aanvoert voor de afschaffing. Een ander argument
is dat de centrale overheid meer grip wil krijgen op de jaarlijkse lastenverhoging
van de plaatselijke overheid. Tevens wil het kabinet niet-kiesgerechtigde
eigenaren van woningen en eigenaren en gebruikers van andere gebouwen beschermen.
In het licht van het macro-economische beleid, het loonmatigings- en het koopkrachtbeleid
wenst de centrale overheid het gemeentelijke belastinggebied te beïnvloeden.
Daartoe voorziet het wetsvoorstel, naast de afschaffing van het gebruikersdeel,
tevens in de maximering van de resterende tarieven. Het afgelopen decennium
stegen de lokale heffingen met circa 7% per jaar. De ozb was een belangrijke
factor daarbij.De lokale woonlasten zijn in dit jaar maar liefst 12% hoger dan
in 2004. Komend jaar dalen die lasten voor het eerst met gemiddeld
20%. Dat betreft de door het kabinet beoogde lastenverlichting van
de burgers. De invloed op de koopkracht van die lastenverlichting van 1 mld.
is 0,5%. Dat komt natuurlijk allereerst door de afschaffing van het
gebruikersdeel. Daarnaast moeten gemeenten zich op basis van dit wetsvoorstel
inhouden bij de jaarlijkse stijging van de tarieven van de ozb. Dit heeft
overigens een buitengewoon vervelend neveneffect: de lasten voor het bedrijfsleven
stijgen bij sommige heffingen buitenproportioneel. Gemeenten lijken geanticipeerd
te hebben op dit wetsvoorstel. Zo stijgen de precarioheffingen dit jaar met
circa 20%. Die lastenverhoging is de reden waarom VNO-NCW niet onverdeeld
gelukkig is met dit wetsvoorstel. VNO-NCW vreest een lastenverschuiving van
de burgers naar de ondernemers en vraagt om verder ingrijpen van de overheid.De tegenstanders van de afschaffing dragen een veelheid aan bezwaren aan.
Ik wil enkele bezwaren kort tegen het licht houden. Een veelgehoorde stelling
is dat diegenen die de belasting jaarlijks kwijtgescholden krijgen, niet van
dit wetsvoorstel profiteren. Dat is juist. Zij betalen die belasting niet,
dus er valt voor hen ook geen belastingdruk weg. Dit wetsvoorstel verkleint
wel de door dit kabinet niet gewenste armoedeval. Door het vervallen van het
gebruikersdeel is het eerder profijtelijk om te gaan werken. De afschaffing
leidt ertoe dat gemeenten het centrale inkomensbeleid minder kunnen doorkruisen.Als belangrijk bezwaar wordt de aantasting van de lokale autonomie genoemd.
Die stelling is in financiële zin onjuist. De gemeenten worden, in macroperspectief
gezien, geheel gecompenseerd voor het wegvallen van het gebruikersdeel. In
dat kader verheugt het ons dat de VNG inmiddels is ingegaan op de uitnodiging
van het kabinet om te praten over de modaliteiten van de compensatieregeling.
Het eigen belastinggebied daalt natuurlijk wel door dit wetsvoorstel, maar
blijft nog steeds op een – ook internationaal gezien – acceptabel
niveau. Een bedenkelijk argument is dat gemeenten zorgvuldiger zouden omgaan
met eigen belastingopbrengsten dan met een uitkering uit het Gemeentefonds.Ook de aantasting van de lokale democratie door dit wetsvoorstel wordt
als tegenargument aangevoerd: hoe zwaarder de lokale heffingen, hoe krachtiger
de lokale democratie. Dit "pijn-is-fijnargument" houdt in dat burgers
wel zullen afrekenen met een gemeentebestuur dat onzorgvuldig is bij de belastingheffing.
Als de gemeenten de burgers niet meer irriteren met de ozb, daalt de belangstelling
van die burgers voor het gemeentebeleid; sic! Naar onze mening is de besteding
van de gemeente-inkomsten veel belangrijker voor de instandhouding van het
democratisch gehalte van de gemeentepolitiek. In hun besteding blijven de
gemeenten autonoom. Burgers kunnen hun invloed op de verdeling van de gelden
over de diverse gemeentelijke publieke taken blijven uitoefenen.Met het oog op de verkleining van het belastinggebied van de lokale overheid
door de afschaffing van het gebruikersdeel wordt er tevens geroepen om een
alternatieve gemeentelijke belastingheffing. Het kabinet is van mening dat
eerst onderzoek dient plaats te vinden naar de technische kanten van alternatieven,
alsook naar bestuurlijke vraagstukken. De feitelijke uitwerking van mogelijke
alternatieven laat de regering over aan het volgende kabinet. In onze visie
is dat te typeren als zorgvuldig kabinetsbeleid. Het is veel te vroeg om op
basis van de bestaande rapporten een besluit te nemen over, bijvoorbeeld,
een opcentenregeling. Wij pleiten ervoor dat ook andere heffingen onderwerp
van studie worden. Dient het voorbeeld van de gemeente Amersfoort, die onlangs
de toeristenbelasting afschafte, niet breed nagevolgd te worden?De heer Platvoet (GroenLinks):Ik begrijp uit uw woorden dat de VVD op zich geen tegenstander is van
een onderzoek naar alternatieven voor deze weggevallen gemeentelijke belasting?De heer Biermans (VVD):Dat heeft u uitstekend begrepen.De heer Platvoet (GroenLinks):Hebben wij het daarmee over een alternatief op gemeentelijk niveau?De heer Biermans (VVD):Dat zou op gemeentelijk niveau kunnen zijn, of op rijksoverheidsniveau.
Het zou ook tot de conclusie kunnen leiden dat hetgeen vandaag wordt besloten,
het enige juiste besluit is en dat gemeenten gecompenseerd moeten worden uit
het compensatiefonds.De heer Platvoet (GroenLinks):Dat is geen principiële opvatting. Laat ik u mijn vraag duidelijk
stellen, om te bezien of ik u goed begrijp: vindt u het een goede zaak om
te onderzoeken of er een alternatief op lokaal, gemeentelijk belastingniveau
kan komen voor deze weggevallen ozb? Zegt u daar "ja" op?De heer Biermans (VVD):Daar zeg ik inderdaad "ja" op, maar ik vind dat het onderzoek
zich ook moet richten op de mogelijke overige alternatieven.Ik ga verder met mijn vragen voor het onderzoek dat ook de heer Platvoet
graag wil. Staan de inningskosten van een heffing wel in verhouding tot de
opbrengst? Denk aan de hondenbelasting. Is de rechtvaardiging van een belasting
wel voldoende? Denk aan de reclamebelasting. Wordt de betaler wel voldoende
gebaat door de baatbelasting? Dienen legeskosten niet landelijk vastgesteld
te worden? Welke motivatie en rechtvaardiging zijn er voor het feit dat deze
per gemeente verschillen? Misschien bevordert de totale afschaffing wel de
efficiency en de snelheid van de besluitvorming. De neiging om het aantal
vergunningen te verminderen, zal ongetwijfeld toenemen. De burgers, het grootbedrijf
en het mkb zouden juichen. En als laatste: dient de ozb niet geheel afgeschaft
te worden? Gelukkig onderkent de regering – gelet op de schriftelijke
antwoorden op onze vragen – onze wens dienaangaande.Voorzitter. Wij zijn blij met dit wetsvoorstel. Wij zien uit naar de reactie
van de ministers.De heer Van Raak (SP):De kerstman belooft een cadeautje, maar sinterklaas moet het geven; zo
lijken de verhoudingen bij de voorgestelde afschaffing van het gebruikersdeel
van de onroerendezaakbelasting op woningen. Het kabinet, of beter de regeringspartijen,
of nóg beter de VVD, heeft haar kiezers een belastingverlaging beloofd.
Het kabinet geeft dit cadeautje echter niet uit eigen zak, maar
uit de zak van de gemeenten. Dat is opmerkelijk. Ook inhoudelijk heeft de
minister ons vandaag een opmerkelijk voorstel voorgelegd: het lijkt er immers
sterk op dat eerst de maatregel is bedacht, en pas later het probleem en de
argumenten zijn geformuleerd.Wij begrijpen dan ook de vele kritiek die op het voorstel is gekomen:
van de Raad van State, de Raad voor het Openbaar Bestuur, de Raad voor de
financiële verhoudingen, maar ook de Raad van Europa, de vakbonden en,
niet in de laatste plaats, het Interprovinciaal Overleg en de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten. Vrienden maken is een kunst die dit kabinet niet altijd
goed beheerst. We zullen zien of deze Kamer vandaag de helpende hand kan bieden
en een begin kan maken om de vriendschappen in bestuurlijk Nederland wat te
herstellen.Na het, overigens aantrekkelijke, euforische verhaal van de heer Biermans
wil ik nu maar terugkeren naar de harde werkelijkheid. Het begon allemaal
met een verkiezingsbelofte van de VVD. Tijdens de formatie hebben de liberalen
dit ozb-voorstel in het regeerakkoord gekregen en de fracties van CDA en D66
hebben het voorstel in de Tweede Kamer gesteund. We zullen vandaag zien of
de vriendschap tussen deze fracties ook in déze Kamer groot is. Ik
ga eerst kort in op de argumenten voor afschaffing van het gebruikersdeel
van de ozb, daarna op de kritiek die het voorstel heeft losgemaakt en ten
slotte wil ik een suggestie doen om de bestuurlijke schade te beperken.Eerst de argumenten. Mevrouw Bemelmans-Videc ging daar ook al op in; zij
was niet overal even overtuigd. De heer Biermans was wel overtuigd door de
argumenten van het kabinet. Hier komt onze versie. Een verkiezingsbelofte
is snel gedaan, maar een wet moet met redenen zijn omkleed. Het gebruikersdeel
van de ozb moet worden afgeschaft, zo luidt een van de argumenten, omdat deze
belasting veel irritatie zou opwekken. Maar daarop heeft de ozb niet het alleenrecht;
er zijn maar weinig belastingen die géén irritatie opwekken.
Ik vroeg de minister om een onderbouwing van de stelling dat mensen juist
deze belasting zoveel erger zouden vinden dan andere belastingen, maar die
kon de minister niet geven, in ieder geval niet tot nu toe.Een tweede argument is dat deze ozb-voorstelIen belangrijk zijn voor de
beheersing van de lokale lasten. De minister kan echter niet aantonen dat
de lokale lasten de afgelopen jaren buitenproportioneel zijn gestegen. Integendeel:
de laatste Monitor Inkomsten uit Lokale Heffingen spreekt juist van een "gematigde",
trendmatige ontwikkeling. Er is natuurlijk wel kritiek mogelijk, maar eerder
van de andere kant: de lokale lasten lopen eerder achter bij de toename van
de diensten die gemeenten moeten leveren. De Tweede Kamer heeft dan ook op
voorstel van de SP besloten om onderzoek te doen naar de ontwikkeling van
de lokale lasten. Natuurlijk ervaren veel burgers verhoging van lokale lasten
als ongewenst en onplezierig, vooral omdat ze er vaak zo weinig voor terugzien.
Veel geld verdwijnt in allerlei prestigieuze projecten, terwijl zaken blijven
liggen die wél gedaan moeten worden. Toch zie ik hier niet zozeer een
taak weggelegd voor het kabinet, maar veel meer voor de gemeenteraden.Een derde argument is de vrees van het kabinet dat gemeenten de heffing
van ozb gebruiken om inkomensbeleid te voeren. Of dat ook daadwerkelijk gebeurt,
daarover kan de minister evenmin cijfers overleggen. Wél stimuleert
het kabinet zélf het voeren van inkomenspolitiek door de gemeenten,
bijvoorbeeld door de compensatie voor de gestegen energiekosten, die deels
via de bijzondere bijstand moet gaan verlopen. Als gemeenten inkomenspolitiek
voeren, komt dat overigens altijd doordat de landelijke overheid gaten laat
vallen en scheve verhoudingen tussen burgers veroorzaakt, waardoor gemeenteraden
zich gedwongen zien om bij te sturen.Deze argumenten voor afschaffing van het gebruikersdeel van de ozb zijn
dus non-argumenten. Maar er is meer: de huidige heffing van de ozb zou negatieve
effecten hebben op de werking van de arbeidsmarkt. Ik moest even slikken toen
ik dat argument las. Wat zou het geval zijn? Omdat gemeenten sommige bijstandsgerechtigden
de ozb kwijtschelden, zouden deze mensen niet meer willen werken. Een prachtig
argument, maar wel onzin natuurlijk. Belastingkwijtschelding is geen modernisme,
maar dateert al uit de negentiende eeuw. Van kale kippen hoort men geen veren
te plukken. Dat is een pijnlijke en nodeloze exercitie, zo wisten onze politieke
voorouders al. Ook nu deugt het argument van de regering niet; misschien moeten
de ministers de Armoedemonitor er nog maar eens op nalezen, waarin het argument
van de armoedeval zeer sterk wordt gerelativeerd.Wat houden wij dan over? Het laatste argument is dat de ozb de internationale
concurrentiepositie van ons land zou aantasten. Ook dat is weer een heel mooie.
Lokale lasten zouden leiden tot hogere lonen en zouden daarmee ons land internationaal
uit de markt prijzen. Ik moest wel een beetje lachen om dat argument. Wat
vindt de minister nou zelf van dit argument? Dacht hij, toen hij in voorbereiding
op dit debat de memorie van toelichting nog eens las, nu echt dat dit argument
de Eerste Kamer definitief over de streep zou trekken? Ik ben heel benieuwd.
Wordt er in het buitenland geen lokale belasting betaald? Als elders de lokale
lasten lager zijn, zal dat toch verdisconteerd moeten worden in de nationale
lasten? Ik snap het niet; leg het mij nog eens uit. Laat ik het zo zeggen:
de argumentatie voor dit voorstel is origineel te noemen, maar heeft mijn
fractie niet kunnen overtuigen.De heer Biermans (VVD):Vorige week heeft in de Tweede Kamer een discussie plaatsgehad over lastenverlichting.
Wij hebben hier een lastenverlichting van ongeveer 1 mld. op ons bureau liggen.
Ik ben benieuwd wat de woordvoerder van de fractie van de Socialistische Partij
daarvan vindt. Is hij daarvoor of daartegen? Moeten wij het niet doen? Hoe
zit dat eigenlijk?De heer Van Raak (SP):Ik ben dol op lastenverlichtingen, vooral als er een kabinet zit dat naar
mijn opvatting niet altijd de goede dingen met het geld doet. De economie
zal aantrekken, maar de minister van Financiën heeft mij vorige week
niet kunnen beloven dat alle inkomensgroepen daadwerkelijk daarvan zullen
profiteren. In de afgelopen tien jaar zijn de inkomensverschillen in Nederland
zo veel groter geworden, dat ik het heel goed vind om een lastenverlichting
te geven aan mensen die er de afgelopen jaren niet of nauwelijks op vooruit
zijn gegaan. Een ongerichte lastenverlichting vind ik eigenlijk gewoon een
slecht instrument.De heer Biermans (VVD):Het ligt er natuurlijk maar aan hoe je het leest. Het is absoluut geen
ongerichte maatregel. Het is een maatregel die is gericht op de bewoners van
woningen. Belangrijker dan dat is natuurlijk dat het kabinet heeft uitgesproken,
ook vorige week bij de financiële beschouwingen en ook in de Miljoenennota,
dat er een lastenverlichting moet komen voor de middengroepen. Die vindt ongetwijfeld
plaats door middel van deze maatregel. De maatregel is dus niet ongericht,
maar gaat misschien niet in de richting die de heer Van Raak als vertegenwoordiger
van de Socialistische Partij wenst. Dat is echter iets heel anders.De heer Van Raak (SP):De heer Biermans heeft helemaal gelijk. De maatregel is niet ongericht,
maar hij is wel verkeerd gericht. De heer Biermans ziet altijd maar één
kant van Nederland: die van de heel grote bedrijven en de heel rijke mensen.
Hij zegt altijd maar hoe zielig het is dat grote bedrijven en rijke mensen
zo veel belasting moeten betalen. Ik kijk ook wel eens naar de andere kant
van Nederland, naar de arme kant. Ik zou heel graag een lastenverlichting
hebben die eens een keer op die kant wordt gericht. Dat heeft de partij van
de heer Biermans de afgelopen jaren niet voor elkaar gekregen.De heer Biermans (VVD):Sommige dingen moet je gewoon weerspreken, anders beginnen ze een eigen
leven te leiden. Ik zal dat bij de woordvoerders van de fractie van de Socialistische
Partij overigens vaker moeten doen. Ik denk dat de cijfers gewoon anders uitwijzen,
namelijk dat dit kabinet en deze ministers zeker wel oog hebben gehad voor
de laagste klassen. Ik wilde dat toch even gezegd hebben.De heer Van Raak (SP):Lieve mijnheer Biermans, onder tien jaar Zalm zijn de inkomensverschillen
in Nederland heel veel groter geworden. Heel veel mensen in Nederland zijn
er heel veel op vooruitgegaan, maar er zijn groepen in de samenleving die
er, in situaties van grote economische groei, kleine economische groei en
weer grote economische groei, niet op vooruit zijn gegaan of er zelfs op achteruit
zijn gegaan. De voedselbanken, de kredietbanken en al dat soort dingen waarvan
wij dachten in een beschaafd land zoals Nederland afscheid te hebben genomen,
zijn weer terug. Daarvoor zijn de heer Biermans en de ministers blind geweest.De heer Biermans (VVD):Ik wil mijn opmerkingen beperken, want zo meteen zijn wij echt de financiële
beschouwingen over aan het doen. Deze zinnen heb ik vorige week ook allemaal
gehoord. Er is toen ook op gereageerd. Ik twijfel er niet aan dat de ministers
die opmerkingen gewoon rechtzetten. Ik laat het erbij.De heer Van Driel (PvdA):De heer Biermans spreekt over de middengroepen, maar als ik het goed begrijp
hebben mensen die in een huis van 1 mln. wonen veel meer baat bij deze regeling
dan iemand met een huis van € 150.000. Ik weet niet waar de heer
Biermans de middengroepen wil laten beginnen, maar die beginnen volgens mij
wel met een heel hoog inkomen.De voorzitter:Mijnheer Van Driel, uw opmerking is niet gericht tot de spreker.De heer Van Raak (SP):Maar de heer Van Driel heeft wel gelijk dat een middeninkomen voor de
VVD veel hoger is dan voor hem of voor mij. Wij hebben het dus niet over dezelfde
middeninkomens.Voorzitter. Zoals ik al zei, is de argumentatie origineel en goed bedacht,
maar niet overtuigend. Het is allemaal te gezocht. Het kabinet stelt echter
niet alleen voor om het gebruikersdeel van de ozb af te schaffen, maar zij
wil ook de resterende ozb-tarieven maximeren. Hiermee moet worden voorkomen
dat gemeenten door verhoging van deze tarieven het verloren belastinggebied
zullen compenseren. Dat is een beetje een straf voor nog niet begane zonden.
De minister kan ook niet hard maken dat gemeenten de resterende ozb-tarieven
zullen verhogen. Zouden wij eerst niet moeten afwachten of gemeenten de tarieven
daadwerkelijk gaan verhogen voordat wij regels opleggen?Hebben gemeenten na aanname van deze voorstellen nu wel of niet voldoende
eigen belastinggebied? Daarover is een welles-nietesdiscussie uitgebroken
tussen de minister en de gemeenten. Het Europees Handvest inzake Lokale Autonomie
stelt dat gemeenten een voldoende eigen belastinggebied moeten hebben. Internationaal
gezien hebben de Nederlandse gemeenten een relatief klein eigen belastinggebied.
De minister stelt dat zijn voorstellen de lokale autonomie niet aantasten.
De Vereniging van Nederlandse gemeenten, gesteund door de Raad van Europa,
meent van wel. Zij stelt dat de voorgestelde compensatie via het Gemeentefonds
niet gelijkwaardig is aan een eigen belasting. De minister stelt voorts dat
het eigen belastinggebied vooral een bufferfunctie heeft, om te voorkomen
dat gemeenten in financiële problemen komen. De Raad voor de financiële
verhoudingen wijst echter op de allocatiefunctie van het lokale belastinggebied,
dat moet verzekeren dat gemeenten een autonome zeggenschap hebben over het
lokale voorzieningenniveau. Gemeentelijke belastingen moeten niet alleen de
tekorten opvullen bij het uitvoeren van nationaal beleid, maar ook een basis
zijn voor het voeren van eigen beleid. Zij zijn in die zin een pijler onder
de lokale democratie.In de schriftelijke voorbereiding heeft mijn fractie een aantal vragen
gesteld over ontwikkelingen in andere Europese landen. In Noorwegen wordt
een verband gelegd tussen het afnemende eigen belastinggebied van gemeenten
en de afnemende belangstelling van kiezers voor de lokale politiek. In Groot-Brittannië
wordt mede om deze reden overwogen om de trend van toegenomen centralisatie
te keren. Italië heeft, mede om de betrokkenheid van de bevolking bij
de lokale democratie te vergroten, enkele jaren terug voor gemeenten weer
een eigen ozb ingevoerd. De minister zegt geen oordeel te willen uitspreken
over de ontwikkelingen in deze landen. Waarom wil hij dat niet? Waarom zouden
wij, bij een voorstel dat leidt tot zoveel onrust, niet eens kijken naar de
situatie in andere Europese landen? Het kan toch geen kwaad om ons licht ook
eens elders op te steken? Graag krijgen wij daarom alsnog een reactie van
de minister.Kritiek is er ook op de effectiviteit van de voorstellen. De afschaffing
van het gebruikersdeel van de ozb is een nogal ongerichte belastingverlaging,
zeg ik nogmaals tegen de heer Biermans, of beter gezegd, het is een verkeerd
gerichte belastingverlaging. Volgend jaar trekt de economie naar verwachting
aan en zal de koopkracht van de meeste huishoudens verbeteren. De minister
van Financiën liet vorige week in deze Kamer in ieder geval
niet na om dit te benadrukken. Hij kon echter niet toezeggen dat iedereen
zou meedelen in de groei. Of de economie nu wel of niet aantrekt, sommige
groepen met een laag inkomen zullen er naar verwachting volgend jaar opnieuw
op achteruit gaan.Juist die groepen zullen niet profiteren van deze belastingverlaging.
850.000 huishoudens met een minimuminkomen zullen niets merken van de afschaffing
van het gebruikersdeel van de ozb; zij betalen immers geen ozb. Huishoudens
met een hoog inkomen en een duur huis profiteren onevenredig veel van deze
belastingverlaging. Kan de minister nog eens uitleggen waarom wij juist op
het moment dat de economie aantrekt en vooral de hogere inkomens daarvan zullen
profiteren, de hoge inkomens een forse belastingverlaging moeten geven waarvan
de minima niet profiteren? Die logica is ons ontgaan.De minister stelt voor om de gemeenten voor de gederfde inkomsten volledig
te compenseren via het Gemeentefonds. Ook dat is opmerkelijk. Het extra geld
voor dit fonds komt immers opnieuw uit de belastingen. Dan ontstaat de situatie
dat de belastingen worden verlaagd en dat deze verlaging wordt betaald met
belastingen. Dat lijkt toch verdacht veel op een sigaar uit eigen doos. Dat
gaat natuurlijk niet helemaal op, want de rijken profiteren veel meer dan
de armen. Voor hen is het dus meer een eigen sigaar in andermans doos.De afschaffing van het gebruikersdeel van de ozb lijkt ook vooral voordelig
voor rijke gemeenten. Verschillende fracties in deze Kamer vroegen de minister
of de rijke gemeenten door deze voorstellen rijker zouden worden en de arme
gemeenten armer. De minister ontkent dat dit het geval is, omdat gemeenten
worden gecompenseerd naar het zogenoemde rekentarief. De praktijk is echter
zo dat veel gemeenten met relatief hoge ozb-tarieven ook gemeenten zijn met
relatief weinig financiële armslag. De minister acht het een gewenste
ontwikkeling dat de gemeenten toegroeien naar het rekentarief. De VNG beklemtoont
echter de noodzaak van een structurele compensatie op basis van de feitelijke
tarieven.De compensatie via het Gemeentefonds is aanleiding tot een hevig getouwtrek
tussen de minister en de gemeenten. Daarbovenop komt nog het amendement-De
Pater-van der Meer dat de Tweede Kamer heeft aangenomen. Dat leidt eveneens
tot een inkomstenderving die opnieuw moet worden gecompenseerd. Mijn vraag
is niet of het allemaal gaat lukken. Ik ben ervan overtuigd dat de minister
die compensatie gaat regelen en dat hij op de een of andere manier tegemoet
kan komen aan de vele bezwaren die door de gemeenten, door de Tweede Kamer
en vandaag ook weer door deze Kamer op tafel worden gelegd. Ik denk echter
ook dat dit gepaard zal gaan met veel geregel, met veel bureaucratie en met
heel veel scheve gezichten.Mijn vraag is vooral of de afschaffing van het gebruikersdeel van de ozb
dit gedoe allemaal wel waard is. Staat het bestuurlijke gedoe waartoe deze
voorstellen leiden nog wel in verhouding tot de politieke winst die ermee
wordt beoogd? De goede verhouding tussen de minister en de gemeenten komt
wel erg onder druk te staan. Het komt niet vaak voor dat de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten, toch niet de meest opstandige organisatie in Nederland,
naar de rechter stapt om wetgeving tegen te houden. De minister zegt wel dat
hij de procedure met vertrouwen tegemoet ziet, maar wij vrezen dat de bestuurlijke
verhoudingen ongeacht de uitslag verder verziekt zullen raken. Wij moeten
nog verder met de gemeenten. Ook de minister moet verder met de gemeenten.De vraag dringt zich op of de voorstellen wel proportioneel zijn. Mijn
fractie vindt de argumentatie voor de afschaffing van het gebruikersdeel van
de ozb en de maximering van de resterende ozb-tarieven veel te mager en het
verzet van de getroffen gemeenten veel te groot. Het verzet komt niet van
sommige gemeenten, maar van bijna alle gemeenten, van uiteenlopende politieke
kleur. Door nieuwe en toekomstige wetten, zoals de Wet werk en bijstand en
de Wet maatschappelijke ondersteuning, krijgen gemeenten naar onze verwachting
meer taken en dragen zij grotere financiële risico's. Voor lokale democratie
is lokale beleidsruimte nodig en daarmee ook lokale belastingen. De Raad van
Europa, maar ook de Raad voor het Openbaar Bestuur en de Raad voor de financiële
verhoudingen pleiten voor handhaving of zelfs uitbreiding van het eigen belastinggebied
van gemeenten. In reactie op een rapport van de commissie-Eenhoorn heeft het
kabinet zelf laten weten een onderzoek te willen naar uitbreiding van de lokale
belastingen. De minister wil de besluitvorming hierover graag overlaten aan
een volgend kabinet.Met de voorliggende ozb-voorstellen trekt hij echter wel een wissel op
de toekomstige discussie. Goedkeuring van deze voorstellen stelt immers beperkingen
aan de discussie over de lokale belastingen, nog voordat wij die goed en wel
zijn begonnen. Het is van tweeën een: of wij laten deze ozb-voorstellen
hier niet passeren – dat heeft onze voorkeur – of wij bieden de
gemeenten vandaag al zicht op een nieuw belastinggebied. Mijn fractie geeft
niet graag rondjes op andermans kosten. Zij vraagt de minister dan ook om
tegemoet te komen aan de bezwaren van de gemeenten. Wij willen niet dat de
minister wacht tot een volgend kabinet. Wij willen dat hij zelf met voorstellen
komt, zodat wij nog deze kabinetsperiode het verloren belastinggebied van
de gemeenten kunnen herstellen. Veel woordvoerders hebben deze wens in andere
bewoordingen vandaag al uitgesproken. Mijn fractie sluit zich daar in haar
eigen woorden bij aan.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Als hekkensluiter in de eerste termijn van deze gedachtewisseling
zou ik in de verleiding kunnen komen om een inschatting te maken over het
verdere verloop van dit debat. Wat de houding van de fracties in deze Kamer
betreft, is mij dat echter ietwat te riskant. Ik heb mij daar ooit een keer
eerder in vergist. Een ezel stoot zich niet graag twee keer aan dezelfde steen.
Dat wil dus zeggen dat ik de voorspelling die de heer Biermans hier deed,
niet zonder meer op dit moment tot de mijne maak.Minder risico's loop ik, denk ik, als het gaat om de flexibiliteit in
de positiekeuze van het kabinet. Het lijkt uitgesloten dat wij de regering
in de persoon van de ministers vandaag tot andere gedachten brengen. Dat leid
ik af uit hetgeen de minister van BZK bij het begin van het debat in de Tweede
Kamer op 28 september jongstleden vooropstelde, namelijk dat het voorstel
berust op een politieke keuze. Ik citeer uit de Handelingen van de Tweede
Kamer (pagina 5-252): "Die politieke keuze is ook gemaakt bij het regeerakkoord.
Collega Zalm en ik zijn gehouden aan de uitvoering van het regeerakkoord;
anders hadden wij er niet voor moeten tekenen." Intussen weten de ministers
zich verzekerd van de steun van de Tweede Kamer, doordat niet alleen de coalitiefracties,
maar ook de fracties van de PvdA, de Groep Wilders en de Groep Lazrak voor
het voorstel hebben gestemd. De fracties van de SGP en de ChristenUnie gaven
hun steun niet. Voor een goed begrip: dit kan voor genoemde fracties in deze
Kamer niet zonder meer de enige reden zijn om de Tweede-Kamerfracties te volgen.Het wetsvoorstel oogt, vanuit burgerperspectief bezien, op het eerste
gezicht aantrekkelijk. Welke burger zou niet vóór belastingverlaging
zijn? Volksvertegenwoordigers weten echter uit jarenlange ervaring dat voor
verreweg de meeste belastingverlagingen de voorwaarde geldt dat zij budgettair
neutraal moeten verlopen, zodanig dat de overheidsinkomsten niet dalen. Irritatie
bij burgers over de ozb wordt door de regering als een belangrijk, zo niet
het belangrijkste argument gehanteerd voor een lastenverlichting via de voorgestelde
afschaffing van het gebruikersdeel van de ozb op woningen. Dat die irritatie
ook veel andere, ook gemeentelijke belastingen betreft, zoals het eigenarendeel
van de ozb alsook de ozb betreffende niet-woningen, vormt kennelijk geen argument
om ook die belastingen af te schaffen. Duidelijk is in ieder geval geworden
dat de gemeenten weinig boodschap aan die irritatie hebben of het bestaan
ervan misschien wel ontkennen. Zij stellen zich op het standpunt dat het om "hun"
geld gaat. Zij lijken eraan voorbij te gaan dat de lokale lasten de afgelopen
jaren behoorlijk zijn gestegen, ondanks dat de algemene uitkering uit het
Gemeentefonds – behalve in 2004 – reëel is verhoogd.Als de irritatie niet tegen de ozb als zodanig is gericht, maar zich richt
tegen de onduidelijkheid over wat de belastingbetaler terugkrijgt –
anders gezegd: het voorzieningenniveau – voor die jaarlijkse stijgingen,
zou het dan niet meer voor de hand hebben gelegen om gemeenten te verplichten
om iets aan die onduidelijkheid te doen? Of wij uit het feit dat bij de regering
geen brieven van burgers zijn binnen gekomen die aandringen op het in stand
houden van de ozb, zoals in de memorie van antwoord op pagina 10 wordt gemeld,
mogen afleiden dat het voorstel de gesignaleerde irritatie inderdaad zal wegnemen,
zullen wij maar in het midden laten. Het zou ook op, in dit verband niet euvel
te duiden, kort zicht bij die burgers kunnen berusten.Wij zijn het erover eens dat in een gedecentraliseerde eenheidsstaat krachtens
onze Grondwet niet decentrale overheden maar de wetgever exclusief bevoegd
is om de omvang van de belastingheffing te bepalen. Daarbinnen behoort ruimte
te zijn voor gemeentelijke en provinciale overheden. Wij zijn het eens met
het uitgangspunt dat een systeem van beheersing van lokale lasten onontbeerlijk
is. Wij stemmen er daarom mee in dat de regering c.q. de wetgever een systeem
van maximering behoeft om te kunnen sturen op de lastenontwikkeling van burgers
en bedrijfsleven, ook waar het de ozb betreft. Wij zijn het er ook over eens
dat het voeren van een lokaal inkomensbeleid door gemeenten ongewenst is.
Dat gemeenten zich met een beroep op hun autonomie verzetten, is alleszins
begrijpelijk. Zoals ik al zei, menen zij immers dat het om hun geld en vrijheid
gaat. Dat verzet gaat zo ver dat de gemeente Doetinchem naar verluidt het
voornemen heeft geuit om op initiatief van de VNG een procedure tegen de Staat
te starten indien de Eerste Kamer dit wetsvoorstel vandaag aanneemt. Dat zij
daarbij dan onder andere voor anker zullen gaan liggen van de Code Interbestuurlijke
Verhoudingen, de Grondwet en het Handvest voor Lokale Autonomie, lijkt wel
voor de hand te liggen. Het antwoord op pagina 13 en 14 van de memorie van
antwoord op onze vraag of het wetsvoorstel niet strijdig is met het Handvest,
heeft onze fracties vooralsnog overtuigd. Het antwoord van de regering is
nee. Zij ziet een eventuele procedure ook met vertrouwen tegemoet, zo schrijft
zij op pagina 8 van de memorie van antwoord. Dat vertrouwen zal mede gebaseerd
zijn op het feit dat de verkleining van het lokale belastinggebied wordt gecompenseerd
door een even grote verhoging van de algemene uitkering uit het Gemeentefonds
ten bedrage van 1063 mln. Daardoor houden de gemeenten per saldo dezelfde
bestedingsruimte.Over deze compensatieregeling zijn de nodige vragen gesteld. De regeling
doet ook de vraag rijzen in hoeverre er van een reële lastenverlichting
voor de burger sprake kan zijn. Daarom hebben wij in het voorlopig verslag
gevraagd of er niet beter van een lastenverschuiving dan van een lastenverlichting
gesproken kan worden. De compensatie door het Rijk is volgens de regering
ingepast binnen de bestaande uitgavenkaders. Daardoor zou de ruimte voor andere
uitgaven op de rijksbegroting worden beperkt. Per saldo zou de compensatie
dus geen opdrijvend effect op de rijksbelastingen hebben. Niet bestreden zal
worden dat die methodiek van minder rijksuitgaven ten koste van het één
of het ander zal gaan, dus van voorzieningen voor burgers of iets anders.
Daarmee is dan de problematiek van de relatie tussen belastingheffing en voorzieningen
van de gemeentelijke schaal naar de landelijke schaal verschoven. Het probleem
is verplaatst, maar niet opgelost.Nu de compensatieregeling er toch komt, willen wij echter van onze voldoening
blijk geven over het amendement De Pater-van der Meer op stuk nr. 19. Daarmee
wordt beoogd, ook huishoudens die in hoofdzaak niet-woningen bewonen, zoals
woningen die bij bedrijfspanden horen, te laten profiteren van de afschaffing
van het gebruikersdeel van de ozb op woningen. De gemeenten zullen daardoor
naar schatting 25 mln. à 30 mln. aan inkomsten derven, zo lees ik.
Er bestaat nog enige onduidelijkheid over de hoogte van de inkomstenderving
en over de wijze waarop deze budgettair kan worden verwerkt. Wij mogen er
toch vanuit gaan dat de compensatieregeling ook op dit punt kan worden aangepast?Ten slotte merk ik nog iets op over de gedachte om naar alternatieven
voor de lokale belastinggebieden te zoeken, ook al is dat een wat ongelijktijdige
discussie in het licht van het voorliggende wetsvoorstel. Het zoeken naar
alternatieven vinden wij sympathiek in het verlengde van onze visie op de
gemeentelijke autonomie, dus ook de fiscale gemeentelijke autonomie. Zoals
ik al zei toen ik het over de ongelijktijdigheid had, schuift de regering
deze zaak door naar het volgende of een volgend kabinet. Dat laat ik in het
midden. Intussen zal er nader technisch onderzoek worden gedaan naar de variant
van opcenten op de inkomstenbelasting als lokale belastinggrondslag, zo las
ik. In dit verband kwam bij mij een vraag op die ik graag beantwoord zie:
waarom heeft het provinciale belastinggebied, dat steunt op opcenten op de
motorrijtuigenbelasting, tot dusver blijkbaar weinig of geen irritatie opgeleverd?
Komt dat alleen doordat het hier uitsluitend automobilisten
betreft? Zijn die minder gevoelig voor belastingheffing op auto's of hebben
zij het gevoel dat er een sterkere relatie bestaat tussen de belastingheffing
en prestaties van de overheid? Met deze vragen sluit ik mijn bijdrage af,
echter niet zonder gezegd te hebben dat wij met belangstelling naar de reactie
van de regering zullen luisteren.De beraadslaging wordt geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20052006-624-639.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl