Behandeling van het wetsvoorstel Regels met betrekking tot versnelde ontwikkeling en verwezenlijking van ruimtelijke en infrastructurele projecten (Crisis- en herstelwet) (32127)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


2009-2010
 24
 
 
 
 Crisis- en herstelwet
 Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Regels
met betrekking tot versnelde ontwikkeling en verwezenlijking van ruimtelijke
en infrastructurele projecten (Crisis- en herstelwet) (32127).
 
 Ik heet de vijf bewindslieden in vak-K van harte welkom. Om ervoor te
zorgen dat het debat niet een zodanige crisis wordt dat niemand er meer op
tijd van kan herstellen, heb ik een beroep gedaan op de redelijkheid van de
sprekers. Als het even kan, houden wij het debat vooral tussen de leden en
het kabinet. Ik verzoek de leden, zo min mogelijk onderling ellenlange interrupties
te houden. Wij hebben een tweetrapsraket: een vraag en een korte vervolgvraag.
Ik verzoek de leden ook, daarbij niet al te lange inleidingen te houden. Daarvoor
hebben zij allemaal een flinke eerste termijn. Wij beginnen gauw. Als eerste
spreker nodig ik de heer Vendrik uit om naar het spreekgestoelte te gaan.
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Mevrouw de voorzitter. De economische crisis heeft wereldwijd spijkerhard
toegeslagen. Net als bij klimaatverandering wordt de hoogste prijs betaald
in de armste landen. Zij worden het verste teruggeworpen in de tijd en zij
zijn de grootste slachtoffers van het avonturisme van de zelfverrijkende bankiers
en de implosie van de mondiale handel in financiële derivaten. Volgens
de Wereldbank zullen honderd miljoen mensen extra opnieuw honger lijden door
extreme armoede. Dat is zes keer de Nederlandse bevolking. Zij kunnen vrijwel
nooit een beroep doen op een beschermende overheid. Zij zijn wees in tijden
van globalisering. Van crisis weten zij alles en van herstel hebben zij nog
niet gehoord. Wij blijven daarom ook het kabinet oproepen om zich in de internationale
arena sterk te maken en te blijven maken voor het belang van deze mensen.
Juist in deze tijd is internationale solidariteit geboden, ook juist in ons
belang. Voorzitter. Dat leek mij een passende aftrap voor deze Crisis- en
herstelwet.
 Terecht probeert het kabinet met actief beleid in Nederland, de huidige
crisis te keren. Het begrotingsbeleid van minister Bos is flink opgeknapt
nu de werkloosheidsuitgaven buiten de kaders zijn geplaatst, een besluit van
dit kabinet dit voorjaar. Het begrotingsbeleid is nu zo goed als conjunctureel
neutraal. Er wordt gestuurd op het structurele saldo, en zo moet het ook.
Er was een crisis voor nodig, maar minister Bos voert nu feitelijk het begrotingsbeleid
uit dat GroenLinks in 2000 al heeft voorgesteld. De heer Balkenende, toen
financieel woordvoerder, zal het zich kunnen herinneren; hulde daarvoor overigens.
 Het kabinet beproeft ook terecht nieuwe wegen om een extra impuls te geven
aan de Nederlandse economie. Jammer dat het nogal erg veel snelwegen zijn
en jammer dat de banen die dit kabinet wil creëren, vooral landingsbanen
blijken te zijn. GroenLinks pleit al een jaar met grote hartstocht voor een
Green Deal, want achter de economische neergang van dit moment schuilen nog
veel grotere problemen: de dreiging van permanente voedseltekorten, schaarste
aan schoon water, afnemende biodiversiteit, uitputting van grondstoffen zoals
fosfaten, olie en gas, en het probleem van snelle en onbeheersbare klimaatverandering.
En deze crises zijn, anders dan de economische, niet cyclisch en dus tijdelijk
van aard, maar minimaal lineair, waarschijnlijk exponentieel en dus permanent.
Het is en wordt een enorme opgave voor de mondiale gemeenschap om hier tijdig
en effectief te handelen, maar wij hebben geen andere keuze. De wereld van
morgen ziet er bepaald niet fraai uit als wij dat nalaten.
 Een belangrijk deel van het politieke antwoord hierop is volgens de fractie
van GroenLinks een Green Deal. Wij hebben daar het afgelopen jaar in de richting
van het kabinet verschillende voorstellen voor gedaan. De essentie daarvan
is dat elk overheidsingrijpen vanaf heden gericht moet zijn op duurzaamheid,
op snelle en radicale vergroening van de economie en samenleving. Niets is
meer economisch verstandig als het ecologisch onverstandig is, en dat kan
je niet overlaten aan het mondiale kapitalisme van vandaag. Daarvoor is vergaand
en ingrijpend optreden van de politiek nodig. Ik roep opnieuw het kabinet
op: gebruik deze economische crisis als kans om de bakens definitief te verzetten
en orkestreer een radicale verduurzaming. Essentieel daarin is vergroening
van onze energiepolitiek. Dat is niet alleen geboden voor het bestrijden van
onbeheersbare klimaatverandering en het vermijden van geopolitieke en economische
schade van een fossiele energiecrisis, het vormt ook de sleutel naar een schone
en duurzame samenleving. Juist daarom wil ik vanavond een concreet voorstel
indienen voor een garantie voor een groene-energiesysteem, voor de insiders:
het feed-in systeem. Ik kom daar zo direct op terug.
 Voldoet de Crisis- en herstelwet van het kabinet zoals zij vanavond hier
voor ons ligt aan de vereisten van een Green Deal? Naar ons oordeel is dat
niet, maar laat ik optimistisch zijn over het verloop van het debat, nog niet
het geval. Zowel ten aanzien van de procedures als de projecten heeft de fractie
van GroenLinks op tal van punten stevige bezwaren. Onze voorlopige analyse
is – ik vraag de minister-president om een reactie – dat de CDA-bewindslieden
Eurlings en Verburg de Crisis- en herstelwet werkelijk optimaal hebben weten
te benutten – proficiat voor hun professionaliteit – om auto en
veehouderij flink vooruit te krijgen en PvdA-minister Cramer mag de rotzooi
opruimen. En de CDA-premier zag ongetwijfeld dat het allemaal mooi was.
 Allereerst de procedures. Het kabinet slaat nogal wild om zich heen bij
diverse voorstellen om procedures te versoepelen teneinde een versnelling
te bereiken, tenminste de beoogde versnelling. Dit alleen is al wonderlijk
omdat de afgelopen jaren aan deze procedures via diverse voorstellen al zeer
fors is gesleuteld. De Raad van State en vele anderen hebben daar ook met
kracht op gewezen. Snelheid is nu vooral een kwestie van goed bestuur en politici
met lef, niet van uitgeklede procedures waarbij burgers en milieubelangen
het onderspit delven.
 In de schriftelijke ronde is dit fundamentele punt zeer uitvoerig gewisseld,
nadat het kabinet ook essentiële onderdelen van het advies van de Raad
van State naast zich neer had gelegd. Het kabinet persisteert, schriftelijk
in ieder geval, in de opvatting dat zijn procedurele voorstellen in lijn zijn
met bijvoorbeeld het advies van de commissie-Elverding. Dat is wel erg pikant,
want twee leden van diezelfde commissie-Elverding hebben tijdens en
na de hoorzitting mondeling en schriftelijk het tegendeel beweerd. Het waren
twee leden van liberale huize, zeg ik in de richting van de heer Aptroot.
De hoofdlijn van Elverding is dat veel ruimtelijke projecten gebaat zijn bij
een ruime voorfase met deelname van alle betrokkenen en weging van alle alternatieven.
De kans op draagvlak is dan maximaal. Mensen worden dan gehoord en idealiter
is er een diepgravende en inhoudelijke uitwisseling van alternatieven waarna
tot een voorkeursvariant wordt besloten. Dat lijkt mij een zeer terecht voorstel
van de commissie-Elverding.
 Maar het kabinet kiest, in tegenstelling tot wat het deze zomer over Elverding
naar ons toestuurde, voor een andere route, zoals ook blijkt uit het beperken
van de toegang tot de rechter en het uitsluiten van alternatieven en MER-beoordelingen
op projectniveau. Dat is nu juist het tegendeel van het zoeken naar draagvlak,
dat is spierballenpolitiek. Het kabinet organiseert hiermee feitelijk een
machtsverschuiving ten gunste van zichzelf en verkoopt dat als versnelling
van procedures. Volgens ons is het een premie op oude politiek, waar veel
mensen in de praktijk echt woest van kunnen worden, als hen dat van nabij
overkomt. Het leidt vooral tot niet luisteren en wel doordouwen van projecten
waarvoor geen draagvlak is. Ik vraag de minister-president of een van de leden
van zijn kabinet om een reactie.
 Bovendien geldt het volgende. Goede ruimtelijke projecten die als het
ware Elverdingproof zijn, en daarmee van hoge kwaliteit, hebben de beoogde
versnelling van de Crisis- en herstelwet volgens mij niet nodig. Naar het
oordeel van de fractie van GroenLinks zijn het vooral de discutabele projecten
die veel weerstand oproepen en geen draagvlak kennen, die wel degelijk baat
hebben bij deze Crisis- en herstelwet. Bestuurders en overheidsdiensten die
deze projecten trekken, hebben er bovendien minder of geen belang bij om draagvlak
te verwerven. Weinig houdt ze inmiddels tegen, als de Crisis- en herstelwet
inderdaad praktijk wordt. De Crisis- en herstelwet zet dus een premie op discutabele
projecten en dat is onwenselijk. Het is misschien goed om hier de dijkverzwaring
in het rivierengebied uit de jaren negentig nog eens voor de geest te halen.
Het ging om grote werken die snel door Rijkswaterstaat werden uitgevoerd,
wat begrijpelijk was na de bijna-overstromingen van 1993 en 1995. Maar ze
leidden ook tot massaal protest wegens het vergaand verknoeien van een eeuwenoud
cultuurlandschap. Pas na heel veel gedoe was Rijkswaterstaat aanspreekbaar
op deze effecten en werd de noodzakelijke dijkverzwaring op tal van trajecten
alsnog aangepast. Het kostte massa's tijd en verpestte het draagvlak. Er was
veel commotie. De effectiviteit was nul. Dit is nou precies wat de commissie-Elverding
terecht probeerde te voorkomen. Het kabinet lijkt echter op herhaling van
de dijkverzwaring uit de jaren negentig aan te sturen. Dit alles lijkt mij
een bijzonder vreemd nettoresultaat van dit wetsvoorstel. Onder het mom van
crisisbestrijding wordt vooral ruim baan gegeven aan dubieuze projecten waarover
de samenleving verdeeld is. Daardoor kunnen bestuurders ongestoord negeren.
Ik hoor graag een reactie.
 De procedurele agenda van de Crisis- en herstelwet is ook strijdig met
het advies van de commissie-Elverding, omdat het wetsvoorstel, zo bleek uit
de hoorzitting en uit tal van schriftelijke commentaren, het tegendeel dreigt
te bereiken: vertraging, onduidelijkheid en mist. Op een enkel, ondergeschikt
punt heeft het kabinet gereageerd via een nota van wijziging, maar op het
grote vraagstuk blijft het kabinet het antwoord schuldig. Verschillende bestuurskundigen
waarschuwen luid en duidelijk voor dit gevaar, zo ook de hoogleraar Priemus,
een autoriteit, meen ik. Ik kan het niet beter verwoorden dan de heer Priemus:
het indienen van de Crisis- en herstelwet is een daad van grote symboliek;
wij ontkomen niet aan de conclusie dat de invoering van zo'n wet de kans op
verwarring zal vergroten, op projectniveau oude en nieuwe regelgeving met
elkaar verstrengelt, de kans op budgetoverschrijdingen, kwaliteitsverlies
en extra risico's vergroot, de positie van private financiers, decentrale
overheden en burgers marginaliseert en ten koste gaat van het maatschappelijk
draagvlak, het democratisch gehalte van de besluitvorming en de duurzame kwaliteit
van het resultaat. Je moet het echt bont maken om de heer Priemus zo'n kwalificatie
te ontlokken, zou ik denken. Graag hoor ik een reactie van het kabinet op
deze kwalificatie. Het kabinet schiet zichzelf dus in de voet.
 Dan ga ik in op het openeindekarakter van de Crisis- en herstelwet. Op
verschillende plekken in de Crisis- en herstelwet voorziet het kabinet in
de mogelijkheid om bij algemene maatregel van bestuur nieuwe projecten in
de lijstjes op te nemen. Ook voorziet het in de mogelijkheid om bestaande
wettelijke voorschriften toe te voegen aan het lijstje "te schrappen". Omwille
van de tijd zal ik niet ingaan op de vele woorden die het kabinet nodig heeft
om dit tamelijk schaamteloze voorstel te onderbouwen. Laat ik mijn gevoelens
samenvatten met de mededeling "zo zijn wij niet getrouwd; wij verstrekken
in het parlement geen vrijbrieven, ook niet aan dit kabinet". Ik zal zelf
dus een poging doen om deze constructies uit het wetsvoorstel te amenderen.
Verder steun ik elke poging van de Kamer om ze af te zwakken en de macht neer
te leggen waar deze hoort: dat is hier, in deze Kamer en nergens anders. De
amendementen op de stukken nrs. 10, 11 en 25 zien daarop toe.
 Mijn volgende punt is het schrappen van de mogelijkheid van decentrale
overheden om in beroep te gaan. De regering wenst dat recht van gemeenten
en provincies te schrappen, zodat zij geen verhaal meer kunnen halen bij de
rechter als zij menen dat het belang van de inwoners van de gemeente of provincie
geschaad wordt. In de redenering van de regering zou het Rijk staan voor het
algemeen belang en zouden gemeenten dus vooral aan zichzelf denken. Dat is
een rare opvatting. Naar het oordeel van mijn fractie staan overheden in het
huis van Thorbecke immers naast elkaar, zonder hiërarchie. De regering
bestrijdt mijn stelling dat de gemeenten hierdoor monddood worden gemaakt,
maar onderbouwt dit niet. Volgens mij is dit het nettoresultaat van dit onderdeel
van het wetsvoorstel. Laten wij wel wezen: zonder de mogelijkheid dat de gemeente
naar de rechter stapt – het komt niet vaak voor, maar de dreiging hangt
in de lucht en dat is fundamenteel en essentieel – zouden allerlei overleggen
tussen het Rijk en lagere overheden nog minder op basis van gelijkwaardigheid
worden gevoerd. Dat is het kernpunt van mijn bezwaar. Het amendement op stuk
nr. 13 regelt het schrappen van dit gevoelige onderdeel van de wet.
 Met het nodige gevoel voor understatement constateert de regering dat
"de steun voor het stellen van een relativiteitsvereiste in de vakliteratuur
nog niet unaniem is". Dat kun je inderdaad wel zeggen, ja. Het kabinet stelt
bijvoorbeeld dat natuur- en milieuorganisaties gewoon beroep
kunnen instellen omdat dit in het Verdrag van Aarhus staat, maar een aantal
organisaties is daar niet erg gerust op. Alleen al het feit dat er onder deskundigen
zoveel discussie is over de vraag of dit artikel uit de Crisis- en herstelwet
wel of niet strijdig zou zijn met het Verdrag van Aarhus houdt dus alweer
een risico op vertraging in, omdat een rechter nu per geval zal moeten toetsen.
En hoe je het ook wendt of keert, het risico bestaat dat de Raad van State
er op enig moment een prejudiciële vraag over stelt aan het Europese
Hof. En dan ben je dus weer veel verder van huis. Dat kost minimaal anderhalf
jaar. Ik denk dat dit kabinet er bijzonder verstandig aan doet, dit juridische
moeras niet te willen opzoeken. Ook dat heb ik geregeld, en wel in het amendement
op stuk nr. 15.
 Een volgend punt. De regering verdedigt zich tegen de felle kritiek die
links en rechts is geuit op haar voornemen, het alternatieve onderzoek en
het advies van de Commissie voor de m.e.r. verder te beperken door dit enkel
voor projecten en niet voor plannen te laten gelden. Maar daarmee zijn wij
allerminst gerustgesteld. De verwijzing naar het feit dat die onderzoeken
voor de projecten in de lijst al zijn afgerond, stelt mij bijvoorbeeld allerminst
gerust, want ik zie al dat de heer Koopmans per amendement weer een heel nieuwe
lijst aan projecten aan deze wet wil toevoegen. Het blijft dus een fundamenteel
punt in de wetsbehandeling. Het kabinet winkelt hier bovendien selectief in
de aanbevelingen van de commissie-Elverding, terwijl het nog zo beloofd had
om dit pakket integraal over te nemen.
 Ik heb wat dit betreft nog een ander punt. Het kabinet lijkt ook hardleers,
want half oktober 2009, dus een klein maandje geleden, kreeg Nederland, de
minister van VROM voorop, nog een fikse tik op de vingers van de Europese
Commissie, die de wijze waarop Nederland de Europese regels voor milieueffectbeoordeling
heeft ingevoerd in het Nederlandse recht, niet heeft geaccepteerd. Het Hof
heeft de Europese Commissie gelijk gegeven. Ik vraag om een reactie van de
minister van VROM op deze uitspraak. Ook deze zaak ging over de vraag welke
projecten nu wel of niet MER-plichtig zouden zijn. En de zaak op de keper
beschouwd laat zien dat ook het Europese Hof van oordeel is dat Nederland
bij de implementatie al een heel smalle interpretatie had gevolgd van de betreffende
Europese richtlijn op het gebied van de MER. Nederland zoekt met de Crisis-
en herstelwet de grenzen van het Europese recht op en kiepert er, wat mij
betreft, iets te veel overheen. Ook hier dus weer: wij lokken Europese jurisprudentie
uit en vertraging is het gevolg. Ook hier geldt: niet doen! Dat wordt geregeld
in het amendement op stuk nr. 18.
 GroenLinks heeft er in de schriftelijke voorbereiding op gewezen dat het
een merkwaardige figuur is, een aanlegvergunning automatisch af te geven als
een vergunningverlener nalatig is, terwijl juist kwetsbare belangen door een
vergunning beschermd worden. Die worden dan immers geraakt. Tenminste dat
kan. Maar voor de oplossing hiervoor verwijst de regering naar een op handen
zijnde wetswijziging van de Algemene wet bestuursrecht. Dat is natuurlijk
toch een fraai bewijs van de onbekooktheid van deze wet. Dat is toch een juridische
janboel. Je constateert dat er een probleem is. Dat los je in deze snelle
wet niet op, maar dat wil je dan wel in een ander wetsvoorstel regelen. Ik
zou ook op dit punt denken: kabinet, keer op uw schreden terug, anders zullen
de heren en dames in de Eerste Kamer er gehakt van maken.
 Een volgend punt. De regering wil de eis schrappen dat 70% van
de huurders akkoord moet gaan met plannen van woningbouwcorporaties voor bijvoorbeeld
isolatie van een wooncomplex. De regering geeft zelf toe in de schriftelijke
beantwoording dat deze eis zelden een belemmering vormt voor bijvoorbeeld
een woningbouwcorporatie. Dan zeg ik: dat klopt, want die bestaande eis is
namelijk een garantie dat de verhuurder, de woningbouwcorporatie, gewoon een
goed plan maakt waarmee hij draagvlak verwerft onder de huurders. Wij zagen
dat ook bij het beroepsrecht dat nu bij de lagere overheden zit.
 En dan nog, stel dat deze eis van 70% instemming vervalt. Wat moet
een rechter dan als een individuele huurder bezwaar maakt tegen een isolatieplan?
Nu heeft de rechter een heldere norm voor acceptatie. Straks moet hij elk
geval op redelijkheid gaan beoordelen. Vertraging dus! Niet doen dus, zou
ik zeggen. Hoezeer het achterliggende doel van snelle woningisolatie voor
huurders mij een lief ding waard is, ik denk dat dit het tegendeel bewerkstelligt
en de facto niet leidt tot het verder verbeteren van de woningkwaliteit op
het gebied van duurzaamheid van Nederlandse huurwoningen. Op dat punt heb
ik het amendement op stuk nr. 12 ingediend. Dat is later mede ondertekend
door de heer Samsom en gewijzigd in het amendement op stuk nr. 34.
 Ik kom te spreken over de Natuurbeschermingswet. Ik kan op dit punt eigenlijk
heel kort zijn, want ik heb een vermoeden dat mevrouw Ouwehand op dit punt
een wat ruimere tekst zal uitspreken. Ik kan, denk ik, bijna ongezien daarbij
aansluiten. De fractie van GroenLinks deelt de mening van de Raad van State
om de wijziging van de Natuurbeschermingswet uit de Crisis- en herstelwet
te laten. Ik zei al: er komt volgens het kabinet zelf op korte termijn een
integrale herziening van de Natuurbeschermingswet. De wijzigingen die nu in
deze wet worden voorgesteld, hebben niets met de crisis te maken. En waar
bedrijven tegen de regelgeving aanlopen, ligt dat vooral aan een gebrek aan
beleid, en niet aan de regels. Dankzij het initiatief in Brabant van de provincie,
natuurorganisaties en LTO is een instrument ontwikkeld om de strijd met ammoniak
aan te gaan op de meest gevoelige plekken waar natuur en intensieve veehouderij
elkaar in de weg zitten. Dat is een goed voorbeeld dat goed doet volgen. Het
staat dus los van het gelegenheidsargument van de crisis om regels op te stellen
op een niet-ordentelijke wijze en waarover veel discussie mogelijk is, zowel
over de effecten op de natuur als over de rechtszekerheid ervan voor ondernemers.
Beloon niet de niet-constructieve paniekzaaiers. Ik vraag het kabinet om dit
in een nota van wijziging te bewerkstelligen.
 Ik kom te spreken over de keuze van het kabinet voor de, inmiddels, 58
projecten, maar dat kunnen er dus nog meer worden. Ik sprak al over de door
GroenLinks zo vaak bepleite Green Deal: creëer en stimuleer nu de werkgelegenheid
om vergroening van de economie te versnellen. Volgens ons zijn dat de meest
essentiële criteria voor de versnellingswet. Ik kan een aantal projecten
hiermee onmogelijk rijmen: Vliegveld Twente, Vliegveld Lelystad en Vliegveld
Eindhoven, behorende tot categorie D op lijst 2, diverse wegenprojecten, met
name de A4 Midden Delfland, de A1, de A6 en de A9, behorende tot categorie
E en de zwaar omstreden bypass bij Kampen. Deze projecten hebben
volgens mijn fractie werkelijk niets met een Green Deal te maken en horen
dus volgens onze criteria niet thuis in een dergelijke wet.
 Op dit moment bestaat er geen enkele commerciële interesse om deze
vliegvelden de komende jaren daadwerkelijk tot ontwikkeling te brengen. Schiphol
ziet af van investeringen in Lelystad en minister Bos raakt Vliegveld Twente
aan de straatstenen niet kwijt. Er is in de verste verte geen investeerder
te vinden die daar een vliegveld wil runnen. Met de betreffende amendementen
van mijn fractie halen wij deze projecten dus af van bijlage 2. Ik vraag het
kabinet uiteraard om een reactie op dit punt.
 De fractie van GroenLinks is positiever over de lijst van woningbouwprojecten
en herstructureringen van bedrijventerreinen. Deze ruimtelijke projecten bevinden
zich binnen de grote steden en versnelling is welkom. De vraag is overigens
ook op dit punt of de procedures nu het grote struikelblok vormen. Volgens
ons is de inzak­kende vraag op de bouwmarkt de hoofdoorzaak van de dalende
bouwproductie. Bouwen in de stad is bovendien vaak duurder en de meeste projecten
van bijlage 2 bevinden zich daar. Snellere procedures helpen dan niet echt,
zeker niet als er geen extra geld voor beschikbaar wordt gesteld. Hoe ziet
het kabinet dat?
 Ik verzoek het kabinet: laat deze projecten zo duurzaam mogelijk zijn.
Daarom stel ik door middel van een amendement voor om de EPC-norm jaarlijks
te verhogen. Het huidige amendement op stuk nr. 48 op dat punt bevat overigens
de verkeerde cijfers. Er komt een gewijzigd amendement met een andere normering
die wij beogen. De bestaande EPC-norm van 0,8 is al best redelijk. Deze blijft
gelukkig van kracht. Ik begreep al dat in het werkprogramma Schoon en Zuinig
is voorzien in een hogere norm van 0,6 in 2011, als ik het goed heb. Geldt
dat dan ook voor deze projecten? Dat is ons niet helder. Zijn de Crisis- en
herstelwetprojecten uitgezonderd van deze norm? Ik hoop het niet, maar ook
dan kan een hoger tempo voor normbijstelling zeer wenselijk zijn. Dat is goed
voor de innovatie, dat is goed voor de energierekening van de bewoners en
dat draagt bij aan de supersnelle vergroening die wij willen. Ik wil hierop
graag een reactie.
 Een echte Green Deal zou ook moeten getuigen van een grotere en groenere
ambitie. Er moet daartoe worden doorgepakt op terreinen zoals energie, mobiliteit,
wonen en landbouw. Er zou nu gekozen moeten worden voor een volledig feed-in
systeem dat werkt als een garantie voor groene energie. GroenLinks wacht hierop
al jaren. Het kabinet heeft dit voorjaar met het aanvullend pakket besloten
tot een wijziging van de financiering van de SDE, de bestaande subsidieregeling
voor duurzame energie. Wij hebben het wetsvoorstel dat rond Kerstmis schijnt
te worden voorgelegd, nog niet gezien, maar er komt een opslag op de elektriciteitsrekening
ter financiering van de bestaande en nieuwe uitgaven van de SDE. Zo wordt
de SDE enerzijds ontdaan van de jaarlijkse concurrentie met andere uitgaven
op de nationale begroting. Anderzijds komt er echter een nieuwe concurrentie
voor terug, namelijk die met andere belastingen en premies, die terugkomen
in de koopkrachtplaatjes.
 De vraag is of wij hier echt veel mee opschieten. Minister Van der Hoeven
heeft desgevraagd uitdrukkelijk verklaard dat de SDE een budgettair plafond
blijft behouden. Daarin zit nu precies het probleem, want daardoor verkeren
particuliere investeerders en groene burgers altijd in onzekerheid over de
vraag of hun project kan worden gefinancierd en of de regeling mogelijkerwijs
tussentijds wordt gesloten, gelijk het rampzalige MEP-besluit in 2006. Daarom
wil GroenLinks een volautomatische regeling, zoals die bestaat in Duitsland.
Op dit moment kan ik het desbetreffende amendement nog niet indienen, want
er wordt nog hard aan gewerkt door de ambtenaren die ons op dit punt bijstaan.
Ik houd het kabinet voor dat een volautomatische garantie van groene energie
de enige mogelijkheid is om werkelijk grote stappen vooruit te zetten. De
prijs is dan inderdaad, dat het kabinet de opslag niet direct beheerst via
een budgettair plafond. Dat heeft inderdaad consequenties voor de koopkracht,
maar gelet op het grote belang van de door ons bepleite doorbraak op dit punt,
is dat wat ons betreft aanvaardbaar. Bovendien is het niet de enige premie
of belasting die het kabinet niet rechtstreeks kan beheersen. In de zorg wordt
de nominale premie – en die is een veelvoud van de premie voor de SDE –
voor het basispakket ook niet op een of andere wijze beheerst of geplafonneerd
door het kabinet; de premie wordt gewoon jaarlijks ingepast in het koopkrachtbeeld.
Dat zal voor een feed-in omslag of een garantie voor groene energie niet anders
zijn. Graag horen wij waarom het kabinet niet doorpakt en wij op dit punt
geen enkel voorstel in deze crisiswet zien. Juist deze wet zou op die manier
het aangrijpingspunt zijn voor een vernieuwde financiering van duurzame energie.
 Er is meer. Al in 2002 heeft de Kamer een motie van mij aangenomen waarin
gepleit werd voor het aanwijzen van gebieden op zee voor windenergie en het
vernieuwen van het uitgiftestelsel. Wij zijn nu zeven jaar verder, en nog
steeds zijn niet alle gebieden aangewezen. Gisteren, in het overleg met de
ministers Cramer en Van der Hoeven, bleek dat wij tot september 2010 moeten
wachten op een nieuw uitgiftestelsel. Op dat moment ligt althans het nieuwe
wetsvoorstel in de Kamer. Het is fijn dat wij vier kabinetten nodig hebben
gehad om 1000 MW op zee vergund te krijgen. Dat is al een hele stap vooruit
ten opzichte van de eerdere kabinetten van premier Balkenende, maar ondertussen
moeten wij op een volgend kabinet wachten om de overige 5000 MW, op weg naar
de volledige 6000 MW-doelstelling in 2020, te vergunnen. Wij hebben daarom
gepleit – vanavond doe ik dat opnieuw – voor een spoedwet wind
op zee. Ik begrijp niet dat ik van deze fundamentele omslag niets terugzie
in de Crisis- en herstelwet. Naar de mening van mijn fractie is dat een gemiste
kans. Graag ontvangen wij op dit punt een uitleg.
 Het is fijn dat het minister van Defensie zijn strijd tegen de windmolens
op land heeft gestaakt. De mannen van Defensie deden wat moeilijk, maar het
is eindelijk geregeld. Dat is mooi. Het is ook goed dat de provincies de leiding
moeten nemen bij wind op land. Daar hoort wel een nationaal plan bij, plus
een budget van de minister van VROM. In dat plan dient te worden aangegeven
welke provincie volgens de minister de zwaarste opgave krijgt, want anders
schiet het niet op. Uit het gisteren gehouden overleg, waaraan ik zojuist
refereerde, heb ik begrepen dat het nog even duurt, maar dat wij van de minister
snel een plan inzake wind op land tegemoet kunnen zien, waarin duidelijk zal
worden hoe de 4000 MW uiteindelijk gerealiseerd zullen worden. Ook op dit
punt ontvangen wij graag de toezegging dat de grootst mogelijke
spoed betracht zal worden.
 Een zeer snelle invoering van de kilometerheffing zou logisch en nodig
zijn, met een snelle invoering van het spitstarief. Ook dat duurt al een tijdje.
Dat gaat een stuk langzamer dan alle spoedwetten inzake wegverbreding die
ik in de afgelopen jaren voorbij heb zien komen. Ook in het onderhavige wetsvoorstel
is over de kilometerheffing niets te lezen. Dat is heel gek, omdat de kilometerheffing
een omslag is in onze omgang met mobiliteit. Niet bouwen maar beprijzen, is
ons motto.
 Over het spitstarief worden wij het vanavond waarschijn­lijk niet
eens, maar volgens ons staat in de voorstellen van minister Eurlings dat wij
op het spitstarief moeten wachten tot 2020. Ik heb overigens geen andere variant
gezien die geloofwaardig is en tegemoetkomt aan het bezwaar van de minister
tegen een geleidelijke invoering, namelijk dat de een het spitstarief wel
moet betalen terwijl de ander dat nog niet hoeft te doen. Dat is dus heel
veel crisis en geen herstel, en nog tien jaar fileleed rond de grote steden.
Ook op dit punt is sprake van een gemiste kans.
 Wij hebben al geconstateerd dat onze supersnelle minister van Verkeer
en Waterstaat met de invoering van het spitstarief niet zo veel haast lijkt
te hebben, maar helemaal bizar is dat nut en noodzaak van zijn zeer vele snelwegprojecten –
ook in de Crisis- en herstelwet zitten er een stuk of zeven – altijd
doorgerekend worden zonder kilometerheffing. Die kilometerheffing komt er
toch, nietwaar? Dan moeten wij de kilometerheffing toch ook in de doorrekeningen
opnemen? Anders lopen wij het risico dat wij onnodig asfalt aanleggen en dus
miljarden over de balk gooien, duur belastinggeld dat niet uitgegeven had
hoeven worden. Deze vergissing kan peperduur zijn, dus daar moet een keer
een eind aan gemaakt worden. Op dat punt zullen wij met een amendement komen,
opdat wij voortaan kunnen praten over weginfrastructuurprojecten die wat betreft
nut en noodzaak afgezet zijn tegen varianten met een goede kilometerheffing.
Dat zal een keer tijd worden.
 Natuurlijk zou het ook logisch zijn om het tolsysteem radicaal te verbeteren,
vooral in de Randstad. Behoudens echter drie projecten in de grote zee van
58 projecten, die overigens welkom zijn, moet het openbaar vervoer het bij
dit kabinet voorlopig doen met plaats twee. Budgettair en politiek gezien
is asfalt de winnaar, keer op keer.
 Wat zou het een grote winst zijn als het kabinet de keuze maakt om afscheid
te nemen van de intensieve veehouderij. Die is niet duurzaam en heeft een
bijzonder grote footprint – ik kom daarmee in feite terug bij het begin
van mijn betoog – tot ver over onze grenzen heen. De minister van LNV
legaliseert via de Crisis- en herstel­wet de overtreding van de normen
voor de uitstoot van stikstof in natuurgebieden en laat de sector verder ongemoeid.
Volgens ons is dat precies de verkeerde keuze. Ik herhaal daarom mijn pleidooi
om het natuurdeel geheel uit deze wet te halen. Graag ontvangen wij daarop
een reactie.
 Ook zou het logisch zijn om de Crisis- en herstelwet te benutten om provincies
achter hun broek te zitten om de kwetsbare natuur te beschermen en te verbeteren
en de ecologische hoofdstructuur af te maken. Sommige provincies doen dat
heel goed en andere doen dat helemaal niet. Ook dat zie ik niet terug in de
wet. Daarom steun ik het amendement van de heer Van der Ham, ook al is naast
goede procedures politieke druk op de niet-presterende provincies de hoofdzaak.
Dat is wat mij betreft weer een taak voor de minister van LNV.
 Enkele weken geleden heeft een rechtse meerderheid het kraken van leegstaande
woningen strafbaar gesteld. Dat was een staaltje stoere daadkracht die vooral
ten goede komt aan pandjesbazen en huisjesmelkers die speculeren met schaars
onroerend goed. Deze onzalige wet gaat dus voor meer leegstand zorgen. Dat
is een goed idee in deze tijden van grote schaarste aan woningen in de grote
steden. Om dat effect tegen te gaan, introduceren wij bij het amendement op
stuk nr. 23 een leegstandsheffing die gemeenten kunnen opleggen om een dreigende
verdieping van de crisis op de woningmarkt te keren en middels deze heffing
te herstellen.
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Voorzitter. Van politiek idee naar wet in nog geen negen maanden, mijn
complimenten. Complimenten voor de minister-president die met het voorstel
is gekomen, voor de betrokken bewindslieden die met een open mind naar bestaande
wetgeving hebben gekeken en voor medewerkers van departementen, van de Kamer –
ik zal het Bureau Wetgeving maar even met name noemen – en van de fracties.
Complimenten ook voor de deelnemers aan hoorzittingen in de Kamer en voor
velen die ons van adviezen hebben voorzien.
 Er ligt een integrale wetsherziening voor die versnelt en vereenvoudigt.
Het is geen asfaltwet, zoals mevrouw Halsema deze smalend bij de algemene
politieke beschouwingen noemde. Het is een wet die stroperige procedures verbetert,
ook voor duurzame projecten, windmolenprojecten en energiebesparing. Het is
ook een wet die vastgelopen wetgeving lostrekt, zoals bij de Natuurbeschermingswet.
 De economische crisis grijpt diep in, in het leven van mensen die hun
baan verliezen of dreigen te verliezen, in de overheidsbegroting en in het
vertrouwen in de financiële wereld. Gezien dit voorstel, heeft de crisis
ons echter ook de ogen geopend voor de kansen die wij in Nederland nog wel
eens laten liggen, kansen om te investeren in een duurzame economie. Dit wetsvoorstel
is, als je alle projecten en de negen categorieën bij elkaar pakt, een
voorstel dat mogelijk tientallen miljarden aan investeringen mogelijk maakt
en naar voren haalt.
 Lost deze wet de crisis op? Nee, daar is meer voor nodig.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 Mijnheer Koopmans, u past zich uitstekend aan aan de plannen die het kabinet
naar de Kamer heeft gezonden, namelijk veel symboliek en hoge verwachtingen.
Dat er heel veel redenen zijn om van alles te gaan doen, snapt volgens mij
de hele Kamer. In de grote hoeveelheid stukken van het kabinet – het
is inmiddels een heel pak geworden – overtuigt het mij er nergens van
dat die versnellingen er daadwerkelijk gaan komen. Nergens overtuigt het kabinet
mij ervan dat wij niet tegen dezelfde hobbels aanlopen als destijds Roelf
de Boer met zijn versnellingswet, de Spoedwet wegverbreding, die alleen maar
tot vertraging op vertraging heeft geleid. Wij hebben tal van deskundigen
gehoord die ervoor waarschuwen dat het een juridische chaos gaat worden. Hoe
durft u hier zo stellig te zeggen dat deze wetten het allemaal
gaan oplossen? Het is één grote massa met heel veel vragen.
Dat leidt tot juridische problemen en chaos en niet tot de versnelling die
ook de SP-fractie wenst.
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Ik zei net niet voor niets dat het een integrale wetsherziening is. De
regering heeft in de ogen van de CDA-fractie heel precies gekeken naar waar
projecten – het gaat om allerlei soorten projecten, van infraprojecten
tot de verbetering van de energiehuishouding van woningen – kunnen worden
verbeterd en versneld. Er is bezien hoe procedures kunnen worden bekort. De
regering is in de nota's van wijziging en ook in de reactie op de kritiek
van de Raad van State in de ogen van de CDA-fractie op buitengewoon zorgvuldige
wijze ingegaan op de kritische kanttekeningen die zijn gemaakt. Ik kom daar
ook op terug als het bijvoorbeeld gaat over de Nb-wetgeving waarvan u en ik
weten dat projecten in het land die onder andere tot doel hebben om het milieu
te verbeteren en die door velen gewenst zijn, elke keer niet door kunnen gaan.
Ook dat probleem gaan wij met deze wet aanpakken. Voor ons is de conclusie
dan ook helder: op grond van deze wet zullen tal van projecten eerder van
de grond komen. Als wij in de ogen kijken van bouwvakkers, van schilders en
van wie dan ook, vinden wij het de moeite waard. Wij geloven dat meer mensen
als gevolg van deze wet hun baan zullen behouden.
 
 
 De interrupties kunnen korter en de antwoorden ook.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 Voorzitter, ik doe mijn best, maar met alle respect zeg ik dat het niet
zo maar een wetje is – u ziet dat aan de delegatie – en dat wij
de behandeling daarvan er niet doorheen moeten jassen omdat het laat in de
avond is.
 
 
 Ik leg u het ook niet op, maar ik doe een beroep op u.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 Ik zal proberen om het zo goed mogelijk te doen. Mijnheer Koopmans, was
het maar waar dat meer mensen als gevolg van die wet hun baan behielden. Waren
wij maar anderhalf jaar geleden daarmee begonnen. Dat zeg ik ook tegen het
kabinet. Al deze wetten zijn voor verbetering vatbaar. Ik doel dan op de procedures
die kunnen worden versneld. Was daarmee gewoon bij de Kamer gekomen. Het lijkt
er nu op dat er vooral gekozen wordt voor projecten die in de maatschappij
weinig draagvlak hebben. Het lijkt erop dat voor die projecten wordt nagegaan
in hoeverre het mogelijk is om die er versneld doorheen te "gooien". Zodoende
kan er gemakkelijk heen worden gestapt over het feit dat er voor die projecten
geen draagvlak is. Daarvoor lijkt de Crisis- en herstelwet vooral bedoeld.
Waarom is de heer Koopmans het niet met mij eens dat het veel beter is om
die wetten naar de Kamer te sturen – een aantal wetten is al onderweg –
om die individueel structureel te verbeteren? Zodoende zouden wij met elkaar
werkelijk tot versnelling kunnen komen. Dat wij moeten versnellen, ben ik
met de heer Koopmans eens.
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Als wij dit wetje voor wetje hadden gedaan, zouden wij het juist niet
structureel hebben gedaan. De CDA-fractie is juist van mening dat deze wet,
die een wijziging van tientallen wetten behelst, een integrale aanpak inhoudt
in het kader van de crisis en het herstel. Voor een aantal projecten zal deze
wet altijd gelden, uiteraard tot op het moment dat die gewijzigd wordt. Wij
vinden dat er juist sprake is van een integrale en verstandige aanpak. Die
wet zal absoluut meer banen opleveren.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Ik stel nu twee vragen. Ik heb namelijk begrepen dat de heer Koopmans
later in zijn betoog in zal gaan op de Nb-wet. Mijn eerste vraag heeft betrekking
op de investeringen. Ik hoorde de heer Koopmans zeggen dat het om tientallen
miljarden kan gaan. Waarop baseert hij dat? De heer Koopmans heeft vast en
zeker ook gezien dat wij het kabinet hebben gevraagd om die doelstellingen
te onderbouwen. Wij willen namelijk weten wat een en ander zal opleveren.
Wij hebben gevraagd of het kabinet het CPB een doorrekening kan laten maken,
al zou het maar een quickscan maken. Het kabinet antwoord daarop: nee, wij
willen gewoon projecten versnellen. Dat kan het doel zijn, maar dan moet het
kabinet boven de wet schrijven dat die tot doel heeft om projecten te versnellen.
Dan moet het niet schermen met mooie beloftes over de toekomst van onze economie.
Als de heer Koopmans daarover hardere cijfers heeft, wil ik graag dat hij
die met ons deelt.
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Als je die 57 projecten voor je legt, evenals de projecten die de CDA-fractie
en andere fracties daaraan willen toevoegen, is duidelijk dat het om tientallen
miljarden aan investeringen gaat. Je moet daarbij dan ook de negen categorieën
betrekken en nagaan wat de komende jaren in Nederland op grond daarvan mogelijk
is. Een deel zal naar voren gehaald worden. Daardoor zal het een bijdrage
leveren aan het "oplossen" van de crisis. Ik denk dat het buitengewoon moeilijk
is om dat te berekenen, maar een ding is zeker: er zijn tal van projecten
die door velen worden gewenst. Daarvoor is een breed draagvlak. Die kunnen
dus eerder van start gaan en dat zal extra banen opleveren. Hoe meer, hoe
liever. Het CPB hoeft een en ander voor mij niet tot op de laatste baan te
berekenen, want ik kijk iedere bouwvakker met plezier in de ogen die wij met
deze wet kunnen helpen.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Het sentiment druipt eraf. Ik heb gewoon om een onderbouwing gevraagd.
Ik vind dat de heer Koopmans dit uit de lucht grijpt, zeker gezien de opmerkingen
van de Raad van State en de rondetafelgesprekken die wij hebben gevoerd. Die
maken dat er grote twijfels zijn over met name de economische effecten op
de lange termijn. Over de korte termijn kunnen wij inderdaad wel wat uitspraken
doen, maar de heer Koopmans gebruikt hier grote woorden, zonder dat hij een
onderbouwing kan geven. Ik vind dat wij een steviger fundament nodig hebben,
gezien het nogal ingrijpende karakter van deze wetgeving. Het verbaast mij
dat de CDA-fractie daarmee zo lichtvaardig omgaat.
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Voorzitter. Ik wil slechts één opmerking maken. Het is geen
sentiment om zicht op een baan te blijven houden.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Als wij kijken naar wat de Raad van State over de wet heeft gezegd, luidt
hun oordeel dat deze maatregelen te laat komen om een bijdrage
te kunnen leveren aan de bestrijding van de economische crisis op korte termijn.
Op de lange termijn zouden deze projecten toch wel zijn gerealiseerd. Zij
staan immers al op stapel. Misschien worden zij iets versneld. Per saldo gebeurt
er dus niet zo heel veel meer. Ook in het licht van de hoorzittingen die wij
hebben gehouden, waarop bijvoorbeeld VNO/NCW niet kon aangeven dat dit daadwerkelijk
iets extra's voor de economie zou betekenen, is de vraag gerechtvaardigd waarom
het de Crisis- en herstelwet heet en waarom de heer Koopmans er zo'n ongelooflijk
groot ding van maakt terwijl het aan het tegengaan van de crisis en in gang
zetten van het herstel uiteindelijk weinig zal bijdragen.
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Die passage in het advies van de Raad van State vond ik niet sterk. Laat
ik het zo maar zeggen. De Raad zei dat hij het te laat vond omdat het toch
wel zou gebeuren. Dat is geen fundamentele kritiek. Dat is alleen een opmerking
dat men eigenlijk liever een betere onderbouwing zou hebben gehad van de relatie
tussen deze wet en het oplossen van de crisis. Maar het is eigenlijk heel
simpel en ik heb het zojuist al een paar keer gezegd. Deze wet levert meer
mensen banen op en zorgt ervoor dat een aantal mensen zijn baan niet zal verliezen.
 Voor een deel wijzigen wij de wetgeving structureel, bijvoorbeeld de Natuurbeschermingswet.
Dat is heel verstandig. Het is heel erg goed dat wij dat doen. Het is het
ook heel erg verstandig dat wij het bestuursprocesrecht gedeeltelijk aanpakken.
Dat staat los van deze crisis. Maar juist omdat de crisis deze gelegenheid
biedt en het kabinet die aangrijpt, gebeurt het. Wij juichen dat van harte
toe.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Het is helemaal niet zo gek wat de Raad van State heeft gezegd. De raad
stelt vast dat deze projecten al op stapel stonden. Het zal misschien een
klein effect hebben dat zij iets worden versneld. Op korte termijn zal het
voor de crisis niet zo veel betekenen. Het is een heel simpel rekensommetje.
Ook de projecten die de heer Koopmans er nu met een amendement in onder wil
brengen, staan al op stapel. Daarom stel ik de volgende vraag aan de fractie
van het CDA. Wij hebben het over investeren in de toekomst van Nederland.
Dan zal de heer Koopmans het toch met ons eens zijn dat dergelijke investeringen
zouden moeten worden gedaan in kennis. Er ligt een fantastisch project op
tafel in het kader van de kennisinvesteringsagenda. Dat betreft het investeren
van een extra bedrag van 5 mld. in de kenniseconomie. Dat betekent echt investe­ren
op lange termijn in de toekomst van Nederland. Waarom doet de heer Koopmans
een dergelijk voorstel niet in het kader van het bestrijden van de crisis
en bevorderen van het herstel?
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Ik wil even de woningbouw en alles wat rond de woningbouw speelt bij de
kop pakken. Dit wetsvoorstel van het kabinet zal ertoe leiden dat tal van
woningbouwprojecten sneller van de grond kunnen komen. Het zal er ook toe
leiden dat energiebesparing ...
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 De projecten die u noemt, zijn geen nieuwe projecten. Ik heb het over
nieuwe projecten!
 
 
 Mijnheer Van der Ham, u hebt het woord niet.
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Het wetsvoorstel zal er ook toe leiden dat energiebesparingsprojecten
sneller van de grond komen. De heer Van der Ham en ik weten dat tal van bouwbedrijven
aankijken tegen een lege of een te lege orderportefeuille. Als dat zo is,
is toch de bewering van de heer Van der Ham dat deze wet geen oplossing zou
bieden voor de crisis, omdat het voorstel niet zal leiden tot banenbehoud
of nieuwe banen, een bewering die werkelijk niet te onderbouwen is? Mijn fractie
gelooft dat het voorstel een bijdrage zal leveren. Het zal zeker niet voor
iedereen een nieuwe baan opleveren. Het zal er waarschijnlijk ook niet toe
leiden dat elk project versneld zal kunnen worden uitgevoerd. Dat is niet
te voorspellen. Het gaat hierbij immers om wetgeving, en daarbij kunnen allerlei
kinken in de kabel komen. Wij zouden volgens mij en mijn fractie echter vaker
moeten kiezen voor het systeem en de systematische aanpak waarvoor het kabinet
nu kiest. Gedeputeerde Verdaas zei in zijn bijdrage niet voor niets: de Eerste
Kamer kijkt naar de werking van de wetten stuk voor stuk, maar vergeet om
te kijken hoe al deze wetten bij elkaar uiteindelijk in de Nederlandse samenleving
uitwerken. Hij noemde daarbij de Eerste Kamer met name, maar dit geldt uiteraard
ook voor de Tweede Kamer. Tijdens de hoorzitting die de Kamer heeft georganiseerd,
zei de heer Verdaas dat wij met elkaar zo een soort monstrum hebben gecreëerd.
Dit monstrum wordt met dit wetsvoorstel een kopje kleiner gemaakt.
 
 
 Mijnheer Koopmans, u mag ook uw antwoorden een beetje kleiner maken.
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Voorzitter, dit zijn delen van mijn tekst. Die schrap ik dadelijk met
veel plezier.
 
 
 Helemaal goed. De heer Vendrik heeft een vraag.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Ik keer even terug naar de tientallen miljarden van de heer Koopmans.
Laten wij eens veronderstellen dat hij gelijk heeft. Laten wij veronderstellen
dat in de oorspronkelijke planning van het kabinet in de jaren 2013, 2014
en 2015 voor 25 mld. aan projecten op de rails stond. Stel dat die 25 mld.
naar voren gehaald wordt en uitkomt in 2010, 2011 en 2012 en dat dit komt
door dit wetsvoorstel. Ik snap heel goed dat het kabinet niet weet wat in
financiële zin precies de consequenties van dit voorstel zijn. Het effect
van 25 mld. naar voren halen zie je immers helemaal niet terug in de macrocijfers
van het kabinet. Dit naar voren halen zou namelijk leiden tot een minister
van Verkeer en Waterstaat die een gigantisch probleem heeft met de financiering
van het MIRT, een minister van Financiën die een gigantisch probleem
heeft met het EMU-saldo en een minister van VROM die ook een gigantisch budgettair
probleem heeft voor de desbetreffende jaren. Maar dat is allemaal niet zo.
Het kabinet hanteert in het begrotingsbeleid automatische stabilisatoren.
Daar komt niets bij. Niet de 25 mld. en niet de tientallen miljarden van de heer Koopmans. Ik vraag hem waar zijn tientallen miljarden
vandaan komen.
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Alle met name genoemde 57 projecten op de projectenlijsten, waaraan wij
er dus graag 12 toevoegen, zijn gefinancierd en staan in de begroting van
het kabinet of van andere overheden. De grote winst zit in de categorieën.
Op dat punt doen wij via dit wetsvoorstel een appel op de samenleving en op
iedereen die daarin actief is. Het gaat daarbij om tal van projecten die ook
vanuit de markt kunnen worden gefinancierd. Het gaat daarbij bijvoorbeeld
om windmolenprojecten. De heer Vendrik en ik weten als geen ander dat als
er een aantal grote windmolenprojecten van de grond zou kunnen komen, wij
het al over vele miljarden hebben. Die miljarden komen niet van het kabinet,
maar uit de markt.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 De heer Koopmans probeert het beantwoorden van mijn vraag te ontwijken.
De budgettaire reserveringen voor de projecten die in de Crisis- en herstelwet
worden genoemd, waren er al. Het geld was allang beschikbaar. Het stond wellicht
een paar jaar geleden gereserveerd voor andere projecten; dat kan allemaal
waar zijn. Het gaat mij echter om de bewering van de heer Koopmans dat deze
Crisis- en herstelwet leidt tot tientallen miljarden extra voor projecten
nu. Daartoe leidt het voorstel volgens mij niet. Dat klopt gewoon niet en
dit zie je niet terug in de macrocijfers. Daarom geeft het kabinet terecht
het antwoord niet. Die bewering is namelijk niet hard te maken.
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Ik heb zojuist gezegd dat tientallen miljarden voor projecten naar voren
gehaald worden en dat er daardoor meer banen zullen blijven en zullen ontstaan.
Dat is het effect van dit wetsvoorstel.
 Laat ik nog eens iets zeggen. De minister van Verkeer en Waterstaat heeft
in de afgelopen twee jaar mogen meemaken dat een deel van zijn geld niet kon
worden uitgegeven door stroperige processen; dat was niet zo in het afgelopen
jaar, maar twee jaar geleden wel. Daardoor hebben wij ook het grote vooruitzicht –
maar als dit wetsvoorstel wordt aangenomen, is dat niet meer zo – dat
er bijvoorbeeld door de problemen met betrekking tot Natura 2000 en de aanleg
van infrastructuur een heleboel geld niet kan worden uitgegeven. Door de verbeteringen
in dit wetsvoorstel hoeft en zal dat naar de stellige verwachting van de CDA-fractie
niet gebeuren.
 Lost deze wet de crisis op? Nee. Daar is meer voor nodig. Deze wet is
een onderdeel van het aanvullend beleidsakkoord van de coalitie. Terecht roepen
velen – de heer Vendrik deed dit zonet ook in zijn betoog – dat
de adviezen van de commissie-Elverding nog meer tijdwinst opleveren. Dat klopt.
Bestuurlijke daadkracht is nodig, maar ook het bestuurlijke lef om open te
beginnen aan een project. Dat betekent niet van tevoren bedachte oplossingen
door de strot van de burger duwen, maar in een vroeg stadium alle alternatieven
bekijken en tot je nemen.
 Het tempo van dit wetsvoorstel smaakt naar meer. Daarom verzoek ik de
minister van Verkeer en Waterstaat om snel te komen met een aanpassing van
de wet waardoor het advies van de commissie-Elverding eveneens snel wet wordt
en de tijdwinst die wij daarmee kunnen halen, gekoppeld aan draagvlakverbreding,
wordt gewonnen.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Ik stel een vraag over de versnelling en de gebrekkige besluitvorming.
Ook door Elverding wordt het bestuurlijke en politieke onvermogen als een
van de belangrijkste factoren daarbij genoemd. Het kabinet heeft, naar ik
meen in de memorie van toelichting en anders in de nota naar aanleiding van
het verslag, gezegd dat het daarvoor een aantal trajecten heeft ingezet. Maar
daar zit niet heel veel tempo in. Ik vraag mij dus af: wanneer kunnen wij
de deadline verwachten waarop dit bestuurlijke onvermogen is opgelost? Is
dat dan misschien ook 1 januari 2010?
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Ik heb net in lijn met de vraag van mevrouw Ouwehand aan de minister van
Verkeer en Waterstaat gevraagd om dat wetsvoorstel zo snel mogelijk naar ons
toe te sturen, omdat de invoering in wetgeving van de aanbevelingen van de
commissie-Elverding een antwoord geeft op de terechte vraag van mevrouw Ouwehand.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Dat is me toch niet scherp genoeg. Wij hebben wel al kunnen zien wat de
kaders zijn van die wetten. Het lijkt erop dat het een proces wordt waardoor
het nog lang gaat duren voordat wij de bestuurlijke problemen hebben opgelost.
Ik had eerlijk gezegd verwacht dat het CDA, als het zo hecht aan versnelling
van die projecten, met voorstellen was gekomen om daarvan ook echt werk te
maken. Dat kan toch?
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Een totale invulling van de adviezen van de commissie-Elverding in dit
wetsvoorstel zou buitengewoon ingewikkeld zijn geweest. Ik denk dat het verstandiger
is om af te wachten. Zonet heb ik echter ook al gezegd dat wij ongeduldig
zijn en vinden dat de minister van Verkeer en Waterstaat op dit dossier tempo
moet maken, zodat wij zo snel mogelijk de adviezen van Elverding in wetgeving
kunnen omzetten.
 Ook zijn er nog aanpassingen van het bestuursprocesrecht aangekondigd.
Dat wetsvoorstel moet nu eveneens snel komen. Daar wachten wij eigenlijk al
veel te lang op. De minister van Justitie kan ons ongetwijfeld melden wanneer
dit wetsvoorstel naar de Kamer gezonden wordt. Daar ben ik benieuwd naar.
 De CDA-fractie is, zoals men al hoort, enthousiast over dit wetsvoorstel.
Zij heeft wel nog een aantal opmerkingen en wensen. Het gaat om acht punten:
1. de expiratiedatum; 2. aanvullende projecten; 3. de experimenteerbepaling;
4. het relativiteitsvereiste; 5. de houdbaarheidstermijn van onderzoeken;
6. de Nb-wet; 7. het elektriciteitsnet en 8. een paar opmerkingen over relevante
amendementen van anderen.
 Eerst zeg ik iets over de expiratiedatum. Er is zoveel goed werk geleverd
voor het opstellen van de Crisis- en herstelwet, en de noodzaak tot blijvende
vereenvoudiging van ons omgevingsrecht en ons bestuursrecht is zo groot, dat
het in de ogen van de CDA-fractie eigenlijk ongewenst zou zijn en ongewenst
is om hoofdstuk 1 van de wet in 2014 zomaar te laten expireren. Daarom heb
ik op stuk nr. 41 een amendement ingediend dat hoofdstuk 1 permanent maakt.
Wij denken dat het beter is om ook de rechtszekerheid te dienen, want anders
krijgen wij projecten van voor de Crisis- en herstelwet, projecten van tijdens
de Crisis- en herstelwet en projecten van na de Crisis- en herstelwet, en
dat lijkt me uit het oogpunt van rechtszekerheid niet de verstandigste
gang der dingen.
 Dan kom ik op het tweede punt, de projectenlijst. De CDA-fractie wil graag
bijdragen aan de inspanningen van het kabinet om de lijst van projecten, binnen
de daarvoor in de wet gestelde criteria, zo compleet mogelijk te maken. Daarom
heb ik in mijn amendement op stuk nr. 38 voorgesteld om een aantal projecten
die de CDA-fractie een warm hart toedraagt in de bijlage op te nemen. Het
betreft de rotonde bij Joure, de traverse bij Harlingen, de Flevolijn,de N35,
sleutelproject Breda, de buitenring Parkstad, inclusief de aansluiting Nuth
en de aansluiting Avantis, de tunnel bij de A15 en het windmolenpark op de
Tweede Maasvlakte. De laatste twee zijn projecten van het Havenbedrijf Rotterdam
waarvan de directeur ons telkenmale laat weten: wij kunnen het doen, wij hebben
de centen beschikbaar, het kan via PPS. Ik wil het kabinet ook om die reden
oproepen om hiermee aan de slag te gaan. De CDA-fractie steunt het amendement-Samsom
c.s. op stuk nr. 53 om ook de spoorlijn Groningen–Leeuwarden op deze
lijst te zetten.
 Dan kom ik op een interessante artikel, namelijk artikel 5.1 over de experimenteerbepaling.
Bij de bespreking van deze wet gaat de aandacht meestal uit naar windmolenparken,
woonwijken, wegen en spoorwegen, of naar procedures en beroepstermijnen. Naar
elementen dus waarvan we weten dat ze knellen. Ik verwacht echter ook veel
van de zogenaamde experimenteerbepaling. Hierdoor krijgen nog onvoorziene
innovaties de ruimte en worden bepaalde wetten en regels tijdelijk niet van
toepassing verklaard, mits die innovaties bijdragen aan de bestrijding van
de economische crisis en de duurzaamheid bevorderen. Dat is heel mooi. Wie
baalt er immers niet als hij in het land weer eens hoort van een schitterend
particulier initiatief dat stukloopt op het laatste stukje sectorale wetgeving,
al dan niet verpakt in een artikeltje, een AMvB of in een ministeriële
regeling, waarvan we achteraf zeggen: is dat eigenlijk wel zo verstandig geweest,
hadden we dit wel zo bedoeld?
 De heer Vendrik maakte opmerkingen over de "almacht", in zijn ogen, die
in het wetsvoorstel de minister van Algemene Zaken krijgt om projecten te
kunnen toedienen. Daarom steunen wij overigens ook het amendement dat voorziet
in een voorhang. Vanuit oogpunt van controle door het parlement lijkt ons
dat verstandiger om te doen. Wij zouden echter wel graag zien dat dit experimenteerartikel
blijft. Het kan namelijk buitengewoon nuttig zijn.
 Dan kom ik op het relativiteitsvereiste. Daar is veel kritiek op geweest.
De Kamer heeft hoorzittingen georganiseerd. Daarin werd door een aantal deskundigen
gezegd dat het beter zou zijn om de kan-bepaling in te voeren. Ik moet zeggen
dat de CDA-fractie ingenomen is met de oplossing die het kabinet heeft gehaald
uit het verslag dat door de Kamer is aangeleverd, met name uit de voorstellen
die door de collega's van de ChristenUnie en de SGP zijn aangeleverd, namelijk
om het woordje "kennelijk" toe te voegen. Wij denken dat dit een verstandige
oplossing is, waarmee zorgen worden opgelost die geuit zijn tijdens de hoorzitting
en die mogelijkerwijs zouden kunnen leiden tot het stellen van prejudiciële
vragen bij het Hof, waardoor een project jarenlange vertraging zou oplopen.
Wij steunen die aanpak in de tweede nota van wijziging. 
 Dan kom ik op de houdbaarheidstermijn van de onderzoeken. Voor een eenvoudig
bestemmingsplan moet een groot aantal onderzoeken worden uitgevoerd, naar
archeologie, water, luchtkwaliteit, noem het allemaal maar op. De houdbaarheidstermijn
van onderzoeken ten behoeve van de Crisis- en herstelwetprojecten wordt verlengd.
"In dit korte bestel was het niet mogelijk om deze actie te verbreden naar
het gehele omgevingsrecht", schrijft de regering. Wel, zo schrijft de regering
tevens, "zou kunnen worden beoordeeld in alle regelingen op basis waarvan
de meest voorkomende onderzoeken ten behoeve van fysieke projecten worden
uitgevoerd, welke specifieke houdbaarheidstermijnen gesteld kunnen worden".
Dat lijkt ons inderdaad een goed idee. Is de regering – ik denk dat
het voornamelijk de minister van VROM zal zijn – bereid om dat onderzoek
snel uit te voeren en de Kamer daarover binnen drie maanden te informeren?
 Dan kom ik op een buitengewoon belangrijk punt, de Natuurbeschermingswet.
Een belangrijk element in de Crisis- en herstelwet zijn de wijzigingsvoorstellen.
Het wetsvoorstel geeft een aantal goede antwoorden op de impasse die rond
veel Natura 2000-gebieden is ontstaan. Eindelijk! Talloze initiatieven in
de regio, toetsingskaders, reductieplannen, allemaal vol goede bedoelingen,
zijn de afgelopen 20 jaar in Nederland bedacht. Dat gebeurde vaak met grote
instemming van boerenorganisaties en milieuorganisaties. Er was bereidheid
om te investeren. Telkens weer werden deze initiatieven gesmoord in uitspraken
van de bestuursrechter. De gevolgen daarvan waren rechtsonzekerheid, ontbrekende
mogelijkheden om het bedrijf te ontwikkelen en dus ook geen milieuverbetering.
Daartoe opgeroepen in een motie-Koopmans/Van der Vlies (31920, nr. 4), heeft
de minister eind juni de zogenaamde rek- en groeibrief geschreven. Deze brief,
die is behandeld in de Kamer, is voor een deel verwerkt in het wetsvoorstel
en de tweede nota van wijziging. Wij prijzen de minister van LNV voor de wijze
waarop zij de signalen heeft opgepakt die in het hele land zijn te vernemen
en die zijn ontstaan door de jurisprudentie die door de Raad van State is
aangeleverd, in het bijzonder bij de rechtszaak in april inzake Campina.
 De uitspraken van de bestuursrechter en het gesprek dat de Kamer op mijn
initiatief met de vertegenwoordigers van de Europese Commissie hebben gehad,
zijn voor mijn fractie reden geweest om te bezien of wij de beheerplannen
die noodzakelijk zijn voor Natura 2000-gebieden, niet nog steviger in de wet
kunnen verankeren. De vertegenwoordigers van de Europese Commissie waren duidelijk:
ontwikkelingen zijn mogelijk als je maar afdwingbaar vastlegt dat de totale
stikstofuitstoot vermindert. In het land moet dat vanwege de hoge achtergronddepositie.
In het beheersgebied moet in de beheerperiode de emissie ook omlaag, als er
tenminste in dat beheergebied vanuit de instandhoudingsdoelstellingen stikstofemissiereductie
nodig is. Dat is niet altijd aan de orde. Salderen is dan mogelijk. Je mag
groeien als je reducerende maatregelen neemt. Extra uitstoot kan dan binnen
de totale afname. Het ellendige begrip "significante aantasting" uit de Vogel-
en Habitatrichtlijn is daarmee van zijn desastreuze kant ontdaan. De uitstoot
gaat aantoonbaar omlaag in Nederland, de depositie op beheergebieden ook.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Dit is een belangrijk onderwerp. De Raad van State heeft niet voor niets geadviseerd om de Natuurbeschermingswet uit de Crisis- en herstelwet
te schrappen. Hoe beoordeelt de heer Koopmans de voorgestelde constructie
voor de beheerplannen en het regelen van het bestaand gebruik daarin in het
licht van de rechtszekerheid van de betrokken ondernemers? Dat is mij niet
helemaal duidelijk. Ik hoor graag van de heer Koopmans hoe hij dat ziet.
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Dat helpt ook weer qua tijd. Ik kan nu weer verder met mijn tekst. Daarin
geef ik een antwoord op deze vraag. De wettelijke verankering van de programmatische
aanpak stikstof en de beheerplannen met afdwingbare mogelijkheden, waar de
vertegenwoordigers van de Europese Commissie terecht om vroegen, maken een
sluitende aanpak mogelijk. Ik ben er buitengewoon enthousiast over dat ik
samen met collega Samsom een amendement (32127, nr. 55) hebben kunnen indienen
om de wettelijke verankering en daarmee ook de rechtszekerheid te vergroten.
Dat wordt ook gesteund door de ChristenUnie, want wij hebben daar samen veel
over gesproken.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Dan draait het dus om de vraag of de ondernemers in het betrokken gebied
vergunde rechten krijgen. Het gaat nu om bestaand gebruik. Gaat het in uw
optiek, in uw voorstel en met uw amendement dan om een recht dat niet meer
van die ondernemers kan worden afgenomen?
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Het belangrijkste deel van het amendement behelst toekomstige ontwikkelingen.
Laat ik het beeldend zeggen. Stel dat een varkenshouder die 1000 varkens heeft
en wiens bedrijf een uitstoot heeft van 1000 kg ammoniak, een bedrijf erbij
koopt. Hij koopt nog 1000 varkensrechten erbij. Hij vernieuwt zijn stal, heeft
dus 2000 varkens en de uitstoot zou 500 kg ammoniak zijn als hij er een luchtwasser
aan vast hangt. Dat is de helft minder dan in de huidige omstandigheid. Dat
is nu met de geldende Natuurbeschermingswet en de uitleg van de Raad van State
niet mogelijk. De Raad van State zegt immers dat die uitstoot van 500 kg een
significante aantasting is van het natuurgebied. Het resultaat is dat die
boer niets aankoopt, zijn stal niet vernieuwt en de uitstoot 1000 kg blijft.
Niemand, noch de boer noch het milieu, wordt daar beter van. Daarom is het
juist goed dat wij in dit wetsvoorstel en met het amendement regelen dat groei
mogelijk is mits je reduceert. Deze aanpak is vergelijkbaar met het NSL, het
Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit. Ook dat is een aanpak waarmee
in het hele land de uitstoot wordt verminderd en waarmee op sommige plekken
de mogelijkheid wordt gegeven om door middel van salderingstechnieken de uitstoot
te vermeerderen.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Voorzitter ...
 
 
 Mevrouw Ouwehand, wij hebben afgesproken dat er een vraag en een vervolgvraag
mogen worden gesteld. Ik ga niet toestaan dat wij dat doorbreken, want dan
wordt het heel erg vroeg.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Ik begrijp het, maar ik wil er een opmerking over maken. Dit is namelijk
cruciaal. De Raad van State heeft gezegd dat er hiaten zijn met betrekking
tot de Vogel- en Habitatrichtlijn. De heer Koopmans gaat in zijn beantwoording
in op uitbreidingen, maar ik vroeg hem, in te gaan op bestaand gebruik. Dat
betekent nogal wat. Als wij rechten gaan vergunnen aan boeren die op basis
van bestaand gebruik bestaande rechten krijgen, als de voorspelling van de
Raad van State klopt en als blijkt dat wij de Vogel- en Habitatrichtlijn niet
juist hebben geïmplementeerd, voor wie zijn dan de kosten?
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Ik ben ervan overtuigd dat dit wetsvoorstel, het amendement dat erbij
zit en het huidige wetsvoorstel – ik geloof dat de Eerste Kamer het
al aangenomen heeft – dat het bestaande gebruik regelt, een sluitende
aanpak is die niemand wat kost, die het milieu verbetert en die boeren ontwikkelingsmogelijkheden
geeft en die ook de benodigde infrastructurele ontwikkelingen en investeringen
mogelijk maakt.
 Voorzitter. Er is nog wel veel werk aan de winkel. Ik kijk hierbij even
de minister van LNV aan. Er moet nog wel een vastgestelde programmatische
aanpak stikstof komen. En wat schetst mijn verbazing niet, maar mijn bewondering
wel? Het is de minister gisteravond gelukt om samen met het IPO en de VNG
op dat punt een akkoord te bereiken. Keurig. Ik heb het nog niet kunnen lezen.
Het is keurig dat er een akkoord is, maar ik wil het nog even lezen en daarna
wordt de inhoud beoordeeld. Met het zojuist genoemde amendement wordt dit
wettelijk verankerd.
 De beheerplannen moeten ook nog gereedkomen en daarover is nog een aantal
opmerkingen te maken. Allereerst de instandhoudingsdoelstellingen. Wij zien
dat in sommige beheerplannen niet alleen de aanwezige dier- of plantensoorten
van de A-lijst worden genoemd – dat is nodig ingevolge het Europees
recht – maar dat er ook allerlei wensen in staan opgenomen, zoals: het
zou mooi zijn als hier een brulkikker zou zitten. Er moet worden nagedacht
of dat soort ecoproza, dat ik hier en daar tegenkom in beheerplannen, wel
verstandig is. Het is in de ogen van de CDA-fractie aan de politiek om daarover
een keuze te maken. Het kan zo zijn dat in een beheerplan gekozen wordt voor
bijvoorbeeld nieuwe diersoorten of voor een verbreding van de ecologische
biotoop – men kent de termen wel – en dat is prima, maar dat moet
wel bewust gebeuren. Ik roep daarom provincialestatenleden en vertegenwoordigers
van allerlei sectoren die betrokken zijn bij de vaststelling van de beheerplannen
op om daar scherper naar te kijken. Er moet scherper worden gekeken naar wat
er is, wat er ingevolge de Vogel- en Habitatrichtlijn noodzakelijk is om op
te nemen, en wat er zou moeten zijn. Wij moeten die twee zaken niet met elkaar
verwarren. Er ligt dus op dit punt een zware rol voor de regio in de ogen
van de CDA-fractie.
 In de brief van 28 oktober van de minister van LNV staat de stand
van zaken bij het opstellen van de beheerplannen van de Natura 2000-gebieden.
Provincies blijken om verschillende redenen gebiedsspecifieke wijzigingsvoorstellen
te hebben gedaan met betrekking tot doelen of begrenzing. Een deel van deze
voorstellen wordt afgewezen, zo schrijft de minister, omdat de haalbaarheid
van de landelijke doelen in gevaar zou komen. Dit verbaast de CDA-fractie.
Het bevoegd gezag van deze gebieden moet echt in staat worden gesteld om op
haalbare en betaalbare wijze praktische bijstellingen te kunnen plegen. Daar
is dit hele project ook voor bedoeld. Zijn die landelijke doelen
wel voldoende gericht op alleen de soorten op de A-lijst en niet op ecoproza?
 Ik kom op een specifiek punt. Wij hebben de gemeente Dinkelland op uitnodiging
op bezoek gehad. Deze gemeente heeft op haar grondgebied zes beheerplannen.
Zij zou graag zien dat het mogelijk is om één beheerplan te
maken met één systematiek. Ik vraag de minister om dat mogelijk
te maken en om dat te bevorderen, omdat dat ook de rechtszekerheid voor de
inwoners van die gemeenten als zij op de een of andere manier ontwikkelingen
willen, zal vergroten. Wat is trouwens de rol van het regiebureau Natura 2000
bij dit proces?
 Voorzitter. Ik wil nog een opmerking maken over een bijzonder vervelend
punt. De antwoorden van de minister van LNV op Kamervragen van collega Snijder-Hazelhoff
suggereren dat het eventueel ontbreken van een Nb-wetvergunning bij veebedrijven
die bedrijven zelf kan worden aangerekend door middel van een korting op de
toeslagen, een bijkomend, maar wel enorm probleem. Het gaat er juist om dat
veehouderijbedrijven tot dusverre helemaal geen Nb-wetvergunning konden krijgen,
omdat wij ondanks jaren van overleg nog altijd geen sluitende regeling en
wetgeving kennen met betrekking tot ammoniak en Natura 2000. Wij hopen dat
als dit voorstel kracht van wet heeft, dat niet meer het geval is. Echter,
duizenden bedrijven zitten op slot. Ik hoop daarom dat de voorstellen die
in deze wet zijn vervat en waarmee wordt beoogd de Nb-wet te wijzigen, zo
snel mogelijk kracht van wet krijgen. Maar ook dan zal het nog enige tijd
duren voordat de beheerplannen, voorzien van een goede stikstofparagraaf,
van kracht zijn en op basis daarvan de bedrijven een Nb-wetvergunning kunnen
krijgen of van het hebben daarvan worden vrijgesteld. Onder de huidige omstandigheden
zou het in de ogen van de CDA-fractie te gek voor woorden zijn veehouderijbedrijven
te korten op inkomenstoeslagen als zij niet over een dergelijke vergunning
beschikken. Deelt de regering deze opvatting? Ik voeg hier nog aan toe dat
wij in de Europese regelgeving en in de verordening geen grondslag voor de
redenering van de minister vinden.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 Hierover valt veel te zeggen, maar ik wil het nu bij één
vraag laten. In mijn eigen termijn kom ik wel op dit onderwerp terug.
 U zei dat wij geen postzegelbeheerplannen zouden moeten hebben, maar daar
waar dat mogelijk is één plan. Kom dit overeen met wat staat
in de aangenomen motie van mijn collega in de Eerste Kamer, de heer Smaling?
Met die motie wordt hiervoor gepleit, maar de regering wenst die motie volgens
mij niet uit te voeren.
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Ik weet niet of die er helemaal mee overeenkomt, maar die betreft dezelfde
sfeer. Ik heb niet meer helemaal in mijn hoofd wat daarin staat, maar ik meen
mij te herinneren dat de heer Smaling met zijn motie in de Eerste Kamer heeft
gezegd: maak die systematiek voor gemeenten wat overzichtelijker. Ik wil de
motie nog wel lezen en er mogelijkerwijs in tweede termijn op terugkomen,
maar ik meen dat die met mijn voorstel overeenkomt.
 Voorzitter. Tot slot wil ik op dit onderdeel de minister van LNV vragen
of zij merkt dat in de praktijk de referentiedatum van 8 december 2004
een onnodige hobbel kan zijn bij het loskrijgen van bedrijfsontwikkeling.
Als dat het geval is, is het dan niet logischer om uit te gaan van de meest
recente geldige milieuvergunning?
 Sprekend over Natura 2000 denk ik ook aan enkele andere belangrijke, maar
uiterst moeizame dossiers, zoals die over luchtkwaliteit en de Kaderrichtlijn
Water. Wij hebben kunnen lezen dat het kabinet afgelopen vrijdag een nieuw
voorstel voor de introductie van geluidsproductieplafonds voor alle rijkswegen
heeft geaccordeerd. Zij heeft dat gedaan op basis van de Europese richtlijn
voor omgevingslawaai. Kan de minister-president of de minister van VROM of
de minister van Verkeer en Waterstaat of zo nodig alle drie mij verzekeren
dat dit niet een vergelijkbaar hoofdpijndossier gaat worden, een dossier dat
zelfs de uitvoering van de projecten van de Crisis- en herstelwet in de weg
staat?
 Dan wil ik een opmerking maken over het elektriciteitsnet. Onze verwachting
is dat de opwekking van stroom met windmolens mede door dit wetsvoorstel de
komende jaren een flinke vlucht zal nemen. Een goede zaak! Echter, hoe gaat
zich dit verhouden tot de ontwikkeling van het elektriciteitsnet? De transportcapaciteit
loopt altijd achter bij de realisatie van productievermogen, maar het gat
moet niet groter worden. Vindt de minister van VROM bij nader inzien ook niet
dat investeringen in het net in de wet zouden moeten worden opgenomen als
categorievaste projecten, zoals alle investeringen op land die nodig zijn
voor de aansluiting van windparken van 600 MW op zee? Ik denk aan de aanlandingslocaties
Borssele, IJmuiden en Eemshaven, aan het stopcontact op zee en aan versterkingen
in het 150 kV-net voor aansluiting van windenergie op land. Wellicht zijn
er ook andere investeringen die tot werkgelegenheid kunnen leiden, die de
economie versterken en die het land vergroenen. Ik noem in dit verband Norned
2, Cobra, de verzwaring van Diemen, Krimpen en Geertruidenberg, de verzwaring
van Beverwijk, Oterleek en Diemen en investeringen die netverliezen verminderen.
In het verlengde hiervan heb ik nog de vraag of het in de wet gehanteerde
begrip "aansluiting" zou moeten worden verbreed met "alle daarmee samenhangende
netversterkingen in het hoogspanningsnet" en of, omdat de realisatie van de
productie en de noodzakelijke investeringen voor de transportcapaciteit idealiter
synchroon lopen, de vergunningen meer parallel zouden kunnen lopen door wijziging
van de wetgeving.
 Dan een aantal opmerkingen over amendementen van andere leden. Het meest
cruciaal voor de CDA-fractie is amendement nr. 31 waardoor onderdeel 7.4 van
bijlage I vervalt. Dit amendement begrijp ik tot nu toe niet, maar misschien
kunnen we er later in het debat nog even op ingaan. Het gaat namelijk om projecten
of andere handelingen waarvoor een vergunning is vereist op grond van artikel
19d van de Nb-wet, handelingen waarvoor een vergunning is vereist op grond
van artikel 16 van de Nb-wet en handelingen waarop artikel 19 sub 1b van de
Nb-wet van toepassing is. Dat betekent dat Afdeling 2 van de Crisis- en herstelwet
daarop niet van toepassing wordt. Afdeling 2 gaat over de vereenvoudiging,
versnelling en stroomlijning van procedures. Kortom: dat is een essentieel
onderdeel van de wet en dat is mede vanwege problemen met procedures tot stand
gekomen.
 De CDA-fractie begrijpt niet dat veehouderijbedrijven, campings en alle
andere ondernemers in de buurt van gebieden waarvoor een Nb-wetvergunning
nodig is, die enorm veel problemen zouden kunnen hebben met de stroperigheid
van procedures, zouden moeten worden uitgezonderd van de vereenvoudiging die
in dit wetsvoorstel is opgenomen. Integendeel. Er is enorm veel irritatie
en alleen al daarom heeft de Nb-wettoets een minimaal draagvlak. Het zijn
ook geen buitenproportionele activiteiten zoals het amendement stelt. Als
de achtergrond daarvan misschien is dat de inhoudelijke eisen van een vergunning
niet terzijde worden geschoven, dan kan ik het begrijpen. Een passende beoordeling
en dergelijke zal gewoon moeten plaatsvinden. De belangen van de natuur zijn
dus niet in het geding. Onze inzet zou moeten zijn dat we er alles aan doen
om bedrijven die een Nb-wetvergunning nodig hebben, zo snel mogelijk duidelijkheid
te verschaffen. Het is daarom van groot belang om met Nb-wetvergunningen aan
te haken bij de versnellingsvoorziening, ook al gaat het daarbij om kleinere
projecten.
 De CDA-fractie steunt de amendementen over elektrisch rijden, vergunningsvrije
aansluitpunten en oplaadstations, die bedacht zijn tijdens de reis van de
vaste commissie voor VROM naar Amerika.
 Tot slot; de vragen die ik heb gesteld en de voorstellen die ik heb gedaan
mogen de Kamer en het kabinet uitdagen om de Crisis- en herstelwet nog beter
en effectiever te maken. Maar laat er geen misverstand over bestaan dat het
wetsvoorstel dat de regering heeft opgesteld, de volle steun heeft van de
CDA-fractie.
 
 
 De heer Vendrik heeft een vraag.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Uit de laatste twintig minuten van het interessante betoog van de heer
Koopmans moet ik bijna opmaken dat de grootste werkgelegenheidswinst ligt
bij de varkenshouderijen. Volgens mij zullen al die duizenden mensen die als
gevolg van de crisis werkloos worden, daar niet onmiddellijk een baan vinden.
De CDA-fractie maakt zich daarover overigens wel terecht zorgen, bleek uit
het begin van het betoog van de heer Koopmans. Wat vindt hij ervan als we
een enorme push geven aan de bouwsector door particuliere huiseigenaren in
de jaren 2010 en 2011, en geen jaar later, een premie van € 10.000
te geven als ze hun huis laten isoleren?
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Het verbeteren van de energiebesparing is voor de huursector in procedurele
zin onderdeel van dit wetsvoorstel. Er zit echter geen geld in dit wetsvoorstel.
De minister van Financiën zit dan ook niet aan tafel. Dus uw voorstel
om € 10.000 ter beschikking te stellen voor particuliere huizen
klinkt sympathiek, maar lijkt me buiten het kader van dit wetsvoorstel te
vallen. Het lijkt me een beter idee om dit met mijn collega Van Bochove te
bespreken bij de behandeling van de begroting van WWI. Maar die begrotingsbehandeling
is al geweest, dus in die zin is het jammer om dat te suggereren. Het kan
natuurlijk ook besproken worden bij de behandeling van de begroting van VROM.
Die komt er nog aan. Dan spreekt u met mijn collega Van Heugten.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Daar zit inderdaad de minister van Financiën bij. Dat heb ik allemaal
gesnapt. Ik denk niet dat de heer Koopmans de heer Bos nodig heeft om een
standpunt in te nemen. Hij sprak daarstraks in gewijde bewoordingen over het
belang van werkloosheidsbestrijding. Hij zei dat we met name snel die bouwproductie
aan de gang moeten krijgen, dat het een groot probleem is. Voilà! Mee
eens. Dan doe ik een concreet voorstel. Voor woningbouwcorporaties, voor verhuurders
voorziet dit wetsvoorstel overigens niet altijd in gelukkige procedures. Dat
is een ander verhaal. Ik had het over particuliere huiseigenaren. Ongeveer
de helft van de woningen is in particulier bezit. Het is bestaande bouw. De
minister van VROM weet als geen ander dat daar een wereld te winnen valt met
energieprestatie, isolatie enzovoorts. Ik doe een concreet voorstel: laten
wij in samenspraak met het kabinet bekijken of wij elke wooneigenaar € 10.000
kunnen geven om de woning te isoleren. Dat bedrag moet wel besteed worden
in 2010 en 2011, anders is het afgelopen, over en uit. Vervolgens gaan wij
het gesprek aan met dit kabinet over de vraag hoe wij dit kunnen financieren.
Daarover heb ik ideeën, daarover hebben wij al eerder gesproken, maar
laten wij het nu even tot de hoofdmoot beperken: werkloosheidsbestrijding,
namelijk de bouwsector aan de slag en de bouwvakker de steiger op, en zuinige
en schone woningen voor de huiseigenaren. € 10.000, wat is het,
mijnheer Koopmans: deal of geen deal?
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 De heer Vendrik kent mij; ik ben wel in voor een deal. Ik ben echter ook
voor solide financieren. Ik vind het idee prima, dat meen ik oprecht. Ik vind
dat wij daar met elkaar eens over moeten nadenken. Ik wil het nog wel concreter
maken: misschien moeten wij daar bij de begrotingsbehandeling van EZ nog eens
over spreken; daarin zit nog een heleboel geld, onbesteed, voor energieprojecten.
Misschien moeten wij hierover nadenken. De leden van mijn fractie worden hierdoor
natuurlijk overvallen en vragen zich af wat ik nu ga doen. Ik vind het echter
een interessant idee. Want het aan het werk houden van bouwvakkers is de moeite
waard. Daarom zijn wij ook zo voor dit wetsvoorstel.
 Wat gaat u dan leveren, mijnheer Vendrik? Wij hadden het immers over een
deal.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Ik lever de financiering.
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Ik vraag aan de heer Vendrik om op dezelfde wijze te kijken naar dit wetsvoorstel
en echt de mogelijkheden te bezien, waardoor ook de bouwvakker weer de steiger
op kan.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 Wij hebben samen al een heleboel gedaan om versnellingen voor elkaar te
krijgen. Ik denk onder andere aan de ideeën van de commissie-Elverding.
Ik heb altijd gedacht dat het CDA ook belang hecht aan die ideeën, vooral
aan het creëren van draagvlak. Door vooraan heel veel te investeren creëer
je draagvlak om daarna die versnelling te halen. Daardoor ben je later in
het traject twee keer zo snel. Nou gaat de heer Koopmans juist projecten zoals
Parkstad Limburg, een speeltje van de lokale CDA-gedeputeerde, onder deze
wet gooien, wetende welke weerstand er tegen dat project is. Waarom laat hij
de ideeën van Elverding los, als hij bepaalde leuke hobby's wenst door
te voeren?
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Laat ik de buitenring Parkstad geen hobby noemen, maar een project. Daarover
hebben gemeenteraden en provinciale staten van Limburg een oordeel
uitgesproken. Het is een project waarbij ook MER-procedures gevolgd zijn,
een project waarbij van de 240 mln. al 210 mln. is geregeld. De laatste 30
mln. worden in de komende maanden gezocht. De CDA-fractie hier zal mee zoeken
om die 30 mln. te vinden. Parkstad Limburg verdient het om dit project zo
snel mogelijk gerealiseerd te krijgen. Juist deze regio, mijnheer Roemer,
die te kampen heeft met grote werkloosheid, krimp en structurele problemen,
ook in de infrastructuur, verdient het om dit project eerder van de grond
te krijgen.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 Dit antwoord is nou juist een voorbeeld van de arrogantie van de top:
opleggen wat je denkt dat beter is, wetende hoe de mensen in de regio erover
denken. Had dit project nou gestimuleerd door daarvoor draagvlak te creëren,
juist om de gedachte van de commissie-Elverding op dit project voort te zetten.
Door dit project onder deze wet te gooien, kun je er donder op zeggen dat
de weerstand in de regio alleen maar wordt vergroot. Daar doet de heer Koopmans
Zuid-Limburg, een regio die zeker wel wat kan gebruiken, absoluut geen dienst
mee.
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Een onderdeel van een goede aanpak bij infrastructuur is de rug recht
houden. Laten wij het voorbeeld eens nemen van de buitenring. Er zijn ook
gemeenteraden rondom de buitenring die eerst ja hebben gezegd. Er is immers
een brede afweging geweest en alternatieven zijn bekeken. Maar nadat zij ja
hadden gezegd, zijn ze toch weer ingewikkeld gaan doen en hebben ze gezegd:
we lusten het niet meer. Daadkracht is ook onderdeel van het aanpakken van
de crisis. Wij denken echt dat de procedures – de weg waarlangs de buitenring
ontwikkeld is, de enorme tijd die daarvoor tot nu toe al genomen is, het feit
dat echt tal van procedures doorlopen zijn, de behoefte en de bereidheid van
het college van GS om de inpassing op een aantal plaatsen te verbeteren waardoor
de rekening weer met 40 mln. is opgelopen – voorbeelden zijn van een
goede aanpak. Dat niet iedereen in de regio, en de SP-fracties in het bijzonder,
dit project delen, is geen reden om meerderheidsbesluiten niet uit te voeren
of niet onder deze wet te brengen. Kortom, het is een voorbeeld waarvan wij
zeggen: dat past hier goed onder.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Voorzitter. Wie kan er nu tegen een wet zijn die iets wil doen aan de
crisis? Wie kan er nu tegen een wet zijn die wil herstellen? Dat moeten de
politieke drankjesbrouwers hebben gedacht toen zij de voorliggende wet van
een naam wilden voorzien. Wat zou nu een goede naam zijn voor een samenraapwet?
Laten wij haar een crisiswet noemen. Nee, dat is te kort en biedt weinig hoop.
Wij moeten iets bedenken met hoop, net zoals Obama. Dat is heel erg in, en
dan vindt de heer Samsom het ook meteen een goede wet. Hij is daar namelijk
een grote fan van. Herstel, zei iemand anders. Wij moeten er herstel aan toevoegen,
dat is mooi. En zo kwam deze wet aan zijn naam. Het is een product van spin
and framing: de Crisis- en herstelwet. En of de wet feitelijk iets met crisis
te maken heeft, is natuurlijk de zeer grote vraag. En of hij bijdraagt aan
herstel is ook betwistbaar. 
 Deze wet is natuurlijk geen crisiswet, want die zou naar veel meer aspecten
moeten kijken en die zou ook direct effect moeten hebben. De wet is meer een
soort van versnellingswet, die ook onafhankelijk van deze crisis ingevoerd
had kunnen worden en die wij dus ook gewoon op zijn eigen merites moeten beoordelen.
Maar de hyperventilerende belangwekkendheid die aan het wetsvoorstel wordt
toegekend, mag wel met wat korreltjes zout geserveerd worden.
 Nederland verkeert natuurlijk in een recessie. Voorspellingen van het
Centraal Planbureau wijzen op een krimp van de Nederlandse economie in 2009
van 4,75%. Naar verwachting zal de werkloosheid volgend jaar oplopen
naar 8% van de beroepsbevolking. De crisis raakt de samenleving fundamenteel
en op vele vlakken. De crisis zorgt er onder andere voor dat er te weinig
gebouwd wordt. Dat is waar. Tegelijkertijd en mede daardoor neemt de werkloosheid
toe. Dit alles komt bovenop het feit dat Nederland al decennia kampt met een
specifiek probleem in het ruimtelijk domein, namelijk de complexiteit en de
stroperigheid van besluitvorming. Urgente projecten lopen soms vertraging
op. D66 vindt ook dat wij daar naar oplossingen moeten zoeken. Oplossingen
die de economie een steuntje in de rug geven en die de stroperigheid van besluitvorming
bij grote projecten te lijf gaan.
 Maar wanneer wij het hebben over de crisis, waarvoor dan gesuggereerd
wordt dat dit verhaal daar iets aan doet, dan missen wij echt wel iets. Daar
wil ik iets over zeggen. Ik vind het vreemd dat als wij toch knopen gaan doorhakken
voor de komende jaren, infrastructuur meteen als eerste opboert bij het kabinet,
in plaats van veel essentiëlere zaken voor de toekomst. Waarom worden
daar geen meerjarige afspraken over gemaakt? Ik noem bijvoorbeeld afspraken
rond de kenniseconomie.
 Het gaat niet alleen om het fundament van een snelweg maar ook om de fundamenten
van een leven lang leren. Ik wijs op andere delen van de wereld. In Duitsland
wordt 18 mld. vrijgemaakt voor onderwijs en onderzoek. In Denemarken wordt
structureel 1,5 mld. meer bijgedragen aan onderwijs, In Finland gaat 3,6%
van het nationaal inkomen naar onderzoek. Dat zouden wij ook moeten doen in
Nederland. Maar het kabinetsdoel om kennis en innovatie naar het OESO-gemiddelde
te brengen staat haaks op de ambitie om internationaal te excelleren. De KNAW
heeft gesuggereerd om een deel van de FES-gelden vrij te maken voor langdurige
investeringen in kennis en onderwijs. Het kabinet wil wachten op een evaluatie
en komt er volgend jaar nog eens op terug. Dat is nodeloze vertraging. Is
het kabinet bereid om de voorstellen van de KNAW uit te werken en hier ter
behandeling voor te leggen, zodat wij daar gewoon volgend jaar over kunnen
beslissen? Ik hoor hierop graag een reactie. Dat gaat namelijk ook over crisis
en herstel.
 Dan gaan we naar de projecten zelf. Er is een lijstje met projecten. De
meeste projecten kunnen wij gewoon steunen. Ik noem de noordelijke IJ-oevers,
de spoorzone in Den Bosch en de stadshavens Rotterdam. Maar er zijn ook wegenprojecten
die wij prima vinden, zoals de A2 bij Maastricht en de goede verbinding naar
Schiphol, Amsterdam en Almere. Ik noem verder de Brainport Eindhoven en het
project Waterdunen. De vraag dringt zich wel op, waarom precies deze 58 projecten
zijn aangewezen om versneld te worden. Op welke basis zijn deze 58 gekozen?
Waarop 58, waarom niet meer, waarom niet minder? Welke criteria
zijn er nu precies gehanteerd? Wij hebben deze kunnen teruglezen in de memorie
van toelichting, maar sommige criteria kan ik echt niet duiden. In het debat
in de media is hier en daar al te zien hoe er lukraak zaakjes in deze wet
worden ondergebracht. De CO2-opslag onder Barendrecht loopt niet
lekker. Collega Koopmans dacht: "Hupseflups, dan gooien wij dat toch ook gewoon
bij de Crisis- en herstelwet. Is er protest? Oké, dan halen wij het
er weer uit." Het is precies die volstrekte willekeur van de heer Koopmans
die mij voor het ergste doet vrezen. Onder het mom van de Crisis- en herstelwet
worden allerlei irritatiedossiers even opgeschoond. Een van de experts noemde
tijdens de hoorzitting het wetsvoorstel een "grabbelton" en een "stukje gelegenheidswetgeving
van de bovenste plank". Door deze expert werd gezegd dat er allemaal zaken
in staan die niets met de doelstelling te maken hebben, maar die toevallig
bij alle departementen op een lijstje stonden en nog even moesten worden geregeld.
Dat zijn ware woorden. Deze versnellingswet is meer een soort afrekenwet.
Natuurlijk zegt de heer Koopmans dat wij deze wet dan ook maar voor de eeuwigheid
moeten vastleggen en deze procedure voortaan bij alle projecten moeten toepassen.
 Op het lijstje van de regering staan allerlei irritatiedossiers die nu
even moeten worden opgelost, zoals de A4 Midden-Delfland. Het doet er niet
toe of je voor of tegen die A4 Midden-Delfland bent, maar waarom moet dat
probleem door middel van deze Crisis- en herstelwet worden opgelost? Als de
minister van Verkeer en Waterstaat zegt dat dit zo'n goed plan is, dan zal
de Raad van State toch ook wel zo oordelen?
 Ik geef een ander voorbeeld: luchthavens. De D66-fractie is helemaal niet
principieel tegen de uitbreiding van Luchthaven Lelystad en Luchthaven Eindhoven.
Dit hebben wij in allerlei debatten gezegd. Waarom valt dit dossier echter
onder de Crisis- en herstelwet? Er moet nog bekeken worden hoe de kleinere
luchthavens complementair gemaakt kunnen worden aan Schiphol. Waarom is er
nu ineens haast? Wat is trouwens de reactie van de minister op de oproep van
Hans Alders, die zich veel met dit dossier heeft beziggehouden? Hij zegt:
wacht nu even met dergelijke beslissingen. Waarom moet de Luchthaven Twente
in dit wetsvoorstel worden ondergebracht terwijl er nog helemaal geen interesse
bestaat om met de genoemde maatregelen aan de slag te gaan? Hoe beargumenteert
de minister dat?
 Ik heb samen met de heer Vendrik een amendement ingediend over de bypass
Kampen. In 2015 vindt de besluitvorming plaats over eventuele verhoging van
het peil van het IJsselmeer. Dan worden ook de dijkhoogtenormen aangescherpt.
Het is beter om daarop te wachten. Waarom wordt dat dan in dit wetsvoorstel
opgenomen? Heeft het iets te maken met crisis en herstel? Wij zijn ook helemaal
niet tegen buitendijks bouwen, maar is dat nu iets wat nu onmiddellijk moet
worden opgepakt in het kader van de Crisis- en herstelwet? Het is willekeurig.
 Is het wetsvoorstel nodig om de projecten die op zichzelf mooi zijn, te
versnellen? Recentelijk zijn allerlei wetten en procedures aangepast met het
doel om te versnellen: de Spoedwet wegverbreding, waar wij voor hebben gestemd,
de Tracéwet, de Wet modernisering MER, de nieuwe WAO en het wetsvoorstel
Bestuurlijke Lus. Wat voegt de Crisis- en herstelwet nu toe? 
 Het is duidelijk dat veel regelingen die al bestaan, slechts gedeeltelijk
gebruikt worden. De Coördinatieregeling WRO wordt bijvoorbeeld nauwelijks
of niet gebruikt. Dat was ook de ervaring van enkele experts tijdens de hoorzitting.
De heer Adema van het IPO gaf tijdens het rondetafelgesprek aan dat het IPO
een project in Friesland had doorgerekend. Als de WRO-procedure was gevolgd,
had bij het Friese project een versnelling van 18 maanden plaatsgevonden.
De WRO-procedure werd echter niet gevolgd en de versnelling werd dus niet
bereikt. Ook ingenieur Van Grondelle van de Stichting Natuur en Milieu maakte
dit punt. Hij gaf aan dat de Coördinatieregeling WRO nauwelijks of niet
wordt gebruikt. Kan de premier, of een andere minister die zich aangesproken
voelt, aantonen dat daadwerkelijk sprake is van uitputting van andere versnellingen?
Wij hebben de afgelopen jaren op dat punt natuurlijk niet stil gezeten.
 In 2007 is de commissie-Elverding ingesteld, die in 2007 met een rapport
kwam. Geconcludeerd werd dat besluitvorming rond infrastructurele projecten
kan worden ingekort tot de helft van de tijd; dat betekent 50% tijdwinst!
Uit de analyse blijkt dat veel belemmeringen in de voortgang van grote projecten
geen juridische of processuele achtergrond hebben. De oorzaak is bestuurlijk
en politiek onvermogen. Versnelling van de besluitvorming is niet alleen een
kwestie van betere organisatie van de besluitvorming. Bij grote projecten
gaat het erom, te komen tot besluiten van goede inhoudelijke en processuele
kwaliteit die maatschappelijk breed gedragen kunnen worden.
 Daarnaast moest er volgens Elverding sprake zijn van een gebiedsgewijze
benadering en van heldere tijdsafspraken. De commissie stelde ook verbeteringen
voor in de ambtelijke voorbereiding en bestuurscultuur. Wat is er nu werkelijk
gedaan met het rapport van Elverding? Weinig. Ik citeer prof. Meurs, die ook
bij dat rondetafelgesprek aanwezig was. Hij zei: het advies van de commissie-Elverding
is zeer belangrijk. Bezint eer gij begint, zorg ervoor dat je partijen op één
lijn krijgt en ga dan verder. Daarom vraag ik: wat is er gebeurd met de problemen
rond de bestuurlijke drukte?
 De commissie-Elverding gaf nog meer knooppunten aan: problemen met bestuurlijke
consistentie, het ontbreken van een degelijke ambtelijke voorbereiding, onvoldoende
budgettaire ruimte, het ontbreken van een brede verkenning en het geen oog
hebben voor de werkelijke milieueffecten. Kan de premier of welke minister
dan ook op deze specifieke punten aangeven hoe in de aanloop naar de Crisis-
en herstelwet is omgegaan met deze aanbevelingen? Hoe gaat het kabinet om
met het verwijt dat de aanbeveling van de commissie-Elverding op bepaalde
punten met voeten wordt getreden? Een aantal experts sprak daar tijdens de
hoorzitting over.
 De grootste criticaster van dit wetsvoorstel is de Raad van State. Effectiviteit
en legitimiteit van het wetsvoorstel worden in twijfel getrokken. De Raad
van State signaleert dat het kabinet uitgaat van drie aannames: dat deze procedure
bijdraagt aan de bestrijding van de negatieve gevolgen van de economische
crisis, dat de huidige wetgeving versnelling van de projecten in de weg staat
en dat de tijdelijke en structurele maatregelen in het kader van de Crisis-
en herstelwet versnelling mogelijk maken. 
 Op alle drie de punten heeft de Raad van State fundamentele kritiek. De
eerste aanname is incorrect, zegt de Raad van State. Als crisismaatregel heeft
de wet geen toegevoegde waarde. In de woorden van de Raad van State komen
de maatregelen te laat om een bijdrage te kunnen leveren aan de bestrijding
van de economische crisis op korte termijn. Ik zei het al: niks Crisis- en
herstelwet. Daarom heb ik, het is een beetje symbolisch, ook een amendement
op stuk nr. 37 ingediend, om de naam van de wet te wijzigen in "Versnellingswet",
voor zover dat überhaupt aan de hand is. Met crisis en herstel heeft
de wet naar de mening van ons hoogste adviesorgaan niets te maken. Het kabinet
heeft het wetsvoorstel ook niet willen voorleggen aan het CPB, waar de rekenmeesters
zitten die wij normaal voor alles om advies vragen.
 Ten tweede zegt de Raad van State dat het maar de vraag is of de huidige
wetgeving versnelling in de weg staat. Wij weten door het onderzoek van de
commissie-Elverding en andere studies en rapporten dat veel belemmeringen
in de aanvang en de uitvoering van projecten niet per se een juridische of
processuele achtergrond hebben, maar liggen aan bestuurlijk en politiek onvermogen.
Dit kabinet geeft nauwelijks aan welke maatregelen worden getroffen om de
bestuurlijke processen, de ambtelijke voorbereiding en de uitvoering van projecten
te verbeteren.
 Ten derde is het de vraag of de tijdelijke en structurele bepalingen tot
versnelling en vereenvoudiging leiden. Als wij kijken naar de voorstellen
tot aanpassing van het bestuursprocesrecht, stellen wij vast dat dit maar
zeer de vraag is. De Raad van State betwijfelt of de voorstellen per saldo
veel tijd zullen opleveren. Kan de regering daarop reageren?
 De wet introduceert een relativiteitsvereiste. Een belanghebbende kan
alleen een beroep doen op rechtsregels die betrekking hebben op het eigen
belang. Normaal gesproken mag een burger bezwaar maken tegen nieuwe projecten,
maar het relativiteitsbeginsel maakt het alleen mogelijk om in beroep te gaan
tegen de schending van een rechtsregel als die rechtsregel die bedoeling heeft
om de belangen van een burger te schenden. Het relativiteitsbeginsel zorgt
ervoor dat dwarsliggers minder snel naar de rechter kunnen stappen. Het idee
van het kabinet om uit ellenlange procedures te komen, is op zichzelf begrijpelijk.
Het relativiteitsbeginsel zorgt er echter ook voor dat er minder mogelijkheden
zijn om het recht te doen gelden. De kans is onder dit voorstel reëel
dat dit vooral ten koste zal gaan van regels met betrekking tot beschermde
planten- en diersoorten. Dit is niet alleen ecologisch, maar ook juridisch
schadelijk, omdat veel natuurbeschermingsnormen afkomstig zijn van het Europese
niveau.
 Het kabinet spreekt over een principiële keuze. De vraag is of de
bestuursrechter er is om ieder foutje van het bestuur af te straffen, of om
de wezenlijke belangen van burgers te beschermen. De regering kiest voor het
laatste en vindt dat het daarbij niet past dat burgers zich kunnen beroepen
op voorschriften die niet hun belang beogen te beschermen. Ook hierbij is
het echter de vraag of het relativiteitsvereiste een effectief instrument
is. De toepassing van het vereiste roept volgens vele juristen complexe juridische
vragen op naar het beschermingsbereik van de betrokken normen. De beantwoording
hiervan en het uitkristalliseren van jurisprudentie zal veel extra tijd kosten.
Daar komt bij dat de toepassing van dit vereiste vanuit Europeesrechtelijk
perspectief, zoals ten aanzien van het verdrag van Aarhus, niet onomstreden
is. Wat gaat de premier doen om ervoor te zorgen dat het vereiste mensen die
mogelijk toch belang hebben, niet buiten de rechterlijke gang sluit? Wat gaat
hij doen aan de internationale dimensie?
 Vervolgens een opmerking op het vlak van innovatie. Hierover heeft mijn
fractie vragen gesteld in het schrifte­lijk overleg, omdat het desbetreffende
artikel erg vaag is. Via een algemene maatregel van bestuur wordt het mogelijk
om innovatieprojecten te starten, waarbij bij wijze van experiment kan worden
afgeweken van wettelijke bepalingen. Er worden in dat kader twee voorbeelden
genoemd, maar wij willen nog wel wat meer voorbeelden horen. De heer Koopmans
sprak er al over dat dit fantastische gevolgen zou kunnen hebben. Wij staan
daar zeker voor open, maar wellicht kunnen er nog wat meer voorbeelden gegeven
worden. Ook ontvangen wij graag een antwoord op de vraag hoe en door wie wordt
getoetst of de ontwikkelingen die mogelijk worden gemaakt, daadwerkelijk innovatief
zijn en daadwerkelijk voldoen aan de milieukwaliteitsnormen en geen schadelijke
milieugevolgen hebben, conform lid 2.
 
 
 
 De heer
 Aptroot
 VVD
 
 Ik luister toch wel met stijgende verbazing naar u, mijnheer Van der Ham.
U verwijt het kabinet en half Nederland altijd dat zij niet innovatief zijn,
niet vooruit willen en niet willen veranderen. Dat gaat van allerlei milieu-investeringen
via het ontslagrecht en wat dan ook. Nu hebben wij hier een wet die bijvoorbeeld
met betrekking tot innovatie de mogelijkheid biedt om eens een paar starre
regels aan de kant te zetten – ik noem als voorbeeld dat een nieuw soort
milieuvriendelijk toilet dat geen leidingwater gebruikt mogelijk wordt gemaakt –
en dan wilt u tot op de millimeter weten hoe het in elkaar zit. Ik vind dat
u een heel conservatief, behoudend standpunt hebt. Als u nu consequent bent
en een partij van vernieuwing wilt zijn, zou u juist moeten zeggen dat dit
mogelijkheden biedt en dat u natuurlijk de regering zult volgen. U draait
een hele riedel af dat u eigenlijk helemaal niets wilt. Ik begrijp er niets
meer van.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Dan hebt u echt niet zitten luisteren, mijnheer Aptroot. Ik zei dat ik
positief tegenover dat artikel sta. Ik vind echter wel – daarom heb
ik gevraagd naar de milieukwaliteitsnormen – dat dit per saldo iets
positiefs moet opleveren. Dit is een behandeling van een wetsvoorstel, dus
ik wil dat precies wordt geregeld in welke kaders dat gaat plaatsvinden. Dat
hoort bij de behandeling van een wetsvoorstel. Ik vind het een zeer interessant
onderdeel van deze wet, maar ik stel kritische vragen over de wijze waarop
dit precies wordt afgekaderd.
 
 
 
 De heer
 Aptroot
 VVD
 
 Dat is nu net het probleem: als je innovatie van tevoren helemaal precies
wilt afkaderen en in strakke regeltjes wilt vangen, kun je vaak niet innoveren.
Wees nu blij dat het kabinet hier de nek uitsteekt en zegt dat het mogelijkheden
gaat bieden. Wij gaan dat kritisch volgen. U zou dat als eerste, gehoord wat
u anders altijd zegt, moeten omarmen. U zou op dit punt het kabinet moeten
toejuichen. Het valt mij van u tegen dat u zegt dat u het helemaal wilt inkaderen
en aan strakke regels wilt binden en dat u grote twijfels hebt. Voor innovatie
is moed nodig. Dan moet je een keer durven, mijnheer Van der
Ham. Laat D66 nu ook eens durven.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Het is heel erg laat, dus ik begrijp dat u even de benen wilde strekken
en even naar de interruptiemicrofoon wilde lopen om even wat te doen. Het
wordt laat en u staat later op de sprekerslijst. Deze interruptie begrijp
ik helemaal niet. Ik stel een vraag over iets wat ik heel sympathiek vind,
waar ik zeer voor open sta en wat heel erg des D66 is. Dat wil niet zeggen
dat ik geen kritische of verhelderende vraag mag stellen. Ik ben blij dat
ik u een beetje lichaamsbeweging heb kunnen bieden, maar u hoeft zich geen
zorgen te maken over het innovatieve karakter van D66.
 Ik ga door met de 58 projecten. Voor de 58 projecten is geen advies van
de Commissie voor de m.e.r. meer nodig en geen onderzoek naar alternatieven.
In het wetsvoorstel wordt gesteld dat dit de snelheid bevordert. Volgens mij
leidt het advies van de Commissie voor de m.e.r. in de praktijk vaak tot versoepeling
en stroomlijning van de besluitvorming. Het afschaffen van de adviezen van
de Commissie voor de m.e.r. zal leiden tot minder maatschappelijk en juridisch
draagvlak. De afschaffing is mogelijk ook in strijd met de Europese regelgeving.
Ik wijs op het arrest van het Europese Hof inzake Ierland waaruit blijkt dat
wanneer lidstaten hebben besloten om drempelwaarden of criteria vast te leggen,
verzekerd moet worden dat projecten die een aanzienlijk milieueffect kunnen
hebben, worden onder­worpen aan een milieueffectbeoordeling. Hoe verhoudt
zich dat tot het wetsvoorstel?
 Ik kom nu op de lex silencio positivo. Wij zijn daar over het algemeen
voorstander van, maar wij maken ons wel heel erg veel zorgen over de wijze
waarop deze hier wordt toegepast ten aanzien van de aanlegvergunningstelsels.
De aanlegvergunningstelsels worden altijd ingesteld om kwetsbare belangen,
zoals gebieden met landschappelijke en cultuurhistorische waarde, te beschermen.
Organisaties als de Stichting Natuur en Milieu maken zich volgens mij terecht
zorgen over dit element uit de wet. Kan de regering ingaan op die vrees?
 Dan de stikstofdeposito's. Wij hebben grote bezwaren tegen het legaliseren
...
 
 
 (gelach)
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Wat zeg ik nu?
 
 
 
 Minister
 Cramer
 
 Stikstofdeposito's.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Het is echt laat. Het is inderdaad wel innoverend. Ik heb vandaag ook
een overleg over de begroting van EZ gehad. Ik bedoelde natuurlijk deposities.
Ik heb overigens wel eens een minister dezelfde fout horen maken, een minister
die erover ging.
 Wij hebben grote bezwaren tegen het legaliseren van de stikstofdeposities
zoals die bestonden voor eind 2004. Dit niveau leidt ertoe dat de instandhoudingsdoelstellingen
voor kwetsbare natuur niet worden gehaald. Doordat agrarische bedrijven zonder
vergunning hun emissies kunnen opvullen tot de waarde van de referentiedatum
2004, wordt bovendien een programmatische aanpak van de stikstofproblematiek
belemmerd. Ook op dat punt hoor ik graag een reactie. Ik vind het amendement
dat de heer Samsom en de heer Koopmans hebben ingediend op zich interessant.
Ik heb het nog niet tot in detail kunnen bestuderen, want het is pas net rondgedeeld.
Ik ben erg benieuwd naar de reactie van het kabinet op dat punt, vooral naar
die van de minister van VROM die ik in dezen nog het meest vertrouw.
 Mijn fractie heeft in het schriftelijke verslag, net als andere, vragen
gesteld over de rentabiliteit van de projecten en de kilometerbeprijzing.
De kilometerbeprijzing is nogmaals uitgesteld door de minister van Verkeer
en Waterstaat. Daar hebben wij vorige week over gedebatteerd. Waarom heeft
het kabinet geen rekening gehouden met het scenario over de kilometerheffing?
Prof. Meurs, met wie wij spraken tijdens de rondetafelgesprekken, zei dat
bijna alle economen, ook die van het CPB, zeggen dat alle nieuwe infrastructuurprojecten
moeten worden beoordeeld op grond van een scenario waarin sprake is van kilometerheffing.
Het is dus heel gek dat er geen doorberekening is gemaakt van de projecten
met en zonder de kilometerheffing. Dat gebeurt nu dus niet. In het schriftelijk
verslag van het kabinet staat dat de regering de Tweede Kamer binnenkort zal
informeren over de manier waarop bij weginfrastructuurprojecten en de bijbehorende
kosten-batenanalyses omgegaan zal worden met de voorgenomen invoering van
de kilometerprijs. Dat is raar, want als wij daar komende dinsdag voor stemmen,
kunnen wij dat nauwelijks nog meenemen in onze weging. Het is mij veel te
vrijblijvend. Ik wil de toezegging dat de scenario's waarin kilometerprijzen
een rol spelen, voortaan worden doorgerekend.
 In de woningbouw worden ook wat forse versnellingen voorgesteld. Ten aanzien
van woningbouwprojecten met meer dan twintig woningen kan een gemeenteraad
een zogenaamd projectuitvoeringsbesluit vaststellen. Wettelijke voorschriften
op grond waarvan voor de ontwikkeling en de realisering van dergelijke projecten
een vergunning voor ontheffing of vrijstelling vereist is, zijn dan niet meer
van toepassing. Waarom is er gekozen voor twintig woningen? Van de vereniging
voor ontwik­kelaars en bouwondernemers heb ik begrepen dat de gemiddelde
projectgrootte op dit moment, als gevolg van de crisis, twaalf tot vijftien
woningen is. Kan de premier dat bevestigen? Zo ja, kan hij dat getal meenemen
in de afweging en het aantal woningen bijstellen?
 Op het punt van de gebiedsontwikkeling hebben mevrouw Wiegman en de heer
Samsom een amendement ingediend. Het is het amendement op stuk nr. 40. Wij
vinden de inhoud daarvan sympathiek en zullen dat amendement daarom steunen.
 Ik heb een amendement ingediend dat mede is ondertekend door de heer Vendrik.
Het doel van dat amendement is opname van de EHS als project. Uit diverse
evaluaties, waaronder die van het Planbureau voor de Leefomgeving, die van
de Wageningen University en die van de provincies, blijkt dat het proces van
uitvoering van de EHS moeizaam verloopt. Toevoeging van de EHS aan de Crisis-
en herstelwet kan helpen bij het aanjagen en het nakomen van de doelstellingen.
Voor het toevoegen van projecten geldt een aantal criteria. Juist met het
oog op het realiseren van de EHS voor 2018, denk ik dat die daaraan zeker
voldoet. De provincies zijn bij motie gevraagd – dat is de motie van
mijn hand – om echt gebruik te maken van de mogelijkheid om 10%
te onteigenen. Zij doen dat op een aantal punten echter niet. Ik vind daarom
juist de combinatie van die motie en de mogelijkheden die de
Crisis- en herstelwet biedt, interessant.
 Er zijn heel veel amendementen ingediend. Dat gebeurde tot op het laatste
moment en volgens mij gebeurt dat "as we speak" nog steeds. Ik kan het nog
niet allemaal overzien, maar ik heb er al behoorlijk wat gescand en een fiks
aantal daarvan zal ik zeker steunen omdat het de juridische perversiteiten
uit de wet poogt te halen. Andere, meer projectgerichte amendementen, zal
ik ook wegen, al zijn die soms behoorlijk willekeurig. Er wordt wat bij elkaar
geharkt en men probeert om dat in die wet onder te brengen.
 Het voornaamste bezwaar tegen dit wetsvoorstel is dat daarmee wordt gesuggereerd
dat er iets tegen de crisis wordt gedaan. Feitelijk doet dit daar namelijk
niet zo veel tegen. Ook wordt daarmee gesuggereerd dat het nodig is om te
versnellen, terwijl er andere oplossingen zijn bedacht voor die geschetste
problemen. En ook de geselecteerde projecten zijn, zoals ik al zei, discutabel.
Al met al wordt het een rare wet. Economisch wordt de wet een wassen neus
met juridisch grote, zwarte neusholten. Ik hoop echter dat wij veel meer aan
de Crisis- en herstelwet zullen hebben. Als er een meerderheid is voor dit
wetsvoorstel – dat zal wel het geval zijn – zal het voor de coalitiefracties
een klus worden om de D66-fractie ervan te overtuigen dat zij daar voor moet
stemmen. Ik sluit niet uit dat zij dat niet doet. Ik zeg nu nog niet dat zij
per definitie tegen dit wetsvoorstel is, maar daaraan kleven zulke grote juridische
bezwaren dat de coalitiefracties en het kabinet op dit late tijdstip met heel
goede argumenten moet komen om dat voor elkaar te krijgen. Ook moet er een
aantal heel belangrijke amendementen worden aangenomen om de D66-fractie ervan
te overtuigen dat het goed is om voor dit wetsvoorstel te stemmen. Ik ben
bang dat, als dit het in de Tweede Kamer haalt, het heel moeilijk zal worden
om daarvoor in de Eerste Kamer een meerderheid te krijgen. Maar dat is aan
de regering.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Er ligt een heel enthousiast amendement van een bijzonder enthousiaste
collega, namelijk de heer Koopmans. Dat amendement heeft tot doel om het aantal
projecten dat onder deze wet zou moeten vallen, nog eens even flink op te
schroeven. Krijgt dat amendement steun van de D66-fractie?
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Ik heb dat lijstje gezien. Daarop staat een aantal dingen waarvoor ik
wel sympathie heb, maar ik vraag mij met u af aan welke vereisten van de wet
dit precies voldoet. Is het niet volstrekt willekeurig? Moeten wij het niet
op een ander moment besluiten? Over een maand zullen wij bijvoorbeeld spreken
over het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT).
 Ik meen dat het een vergaarwetje is. Het is een profileringswetje waarin
al dit soort zaken worden neergezet. Emotioneel begrijp ik het allemaal wel.
Politiek begrijp ik het ook nog wel. Maar met wetgeving heeft het naar mijn
mening maar weinig te maken, zeker in het kader van crisis en herstel.
 
 
 
 De heer
 Aptroot
 VVD
 
 Voorzitter. Met deze Crisis- en herstelwet wil de regering de Nederlandse
economie een impuls geven en blijvend versterken. De regering stelt voor om
procedures voor infrastructurele werken en andere grote bouwprojecten te versnellen
en te vereenvoudigen. Deze gedachte steunen wij volledig. Wij vinden het prima.
 Er is sprake van een soort verzuchting bij de VVD-fractie. Wij hebben
een gevoel van: hè, hè, eindelijk, het is doorgedrongen, de
regering beseft nu hoe ingewikkeld de regelgeving en rechtsbescherming in
de afgelopen decennia zijn geworden. In ieder geval beter laat dan nooit.
Het wordt nu aangepakt.
 De VVD zou eigenlijk meer willen dan deze Crisis- en herstelwet voorstelt.
Met de Spoedwet wegen en met de Crisis- en herstelwet worden de procedures
tijdelijk en voor bepaalde projecten aangepast. Inspraak wordt in tijd zowel
als qua mogelijkheden beperkt. Geprobeerd wordt om het onredelijk belemmeren
van besluitvorming te voorkomen. Soms is daarin sprake van herhaling na herhaling.
Het is de bedoeling om alleen de echt betrokkenen en belanghebbenden inspraak
te geven. Beroepsdwarsliggers zonder belang worden dan uitgesloten. Termijnen
worden bekort.
 Ten aanzien van al deze zaken zijn wij het met de regering eens. Wij willen
dat ook. Eigenlijk willen wij het echter niet alleen de komende vier jaar
en voor een beperkt aantal projecten. Wij zouden het voor eens en altijd voor
Nederland zo willen regelen. Nederland moet weer besluitvaardig worden. Inspraak
is goed, maar alleen van mensen die er echt een belang bij hebben. De inspraak
moet daarnaast worden beperkt in de tijd.
 Als na inspraak en eventueel bezwaar en beroep een besluit is genomen,
moet dat vervolgens gewoon worden uitgevoerd. Net als de heer Koopmans zeg
ik dat dit bijvoorbeeld ook geldt ten aanzien van de buitenring Parkstad of
het wegnemen van de rotonde bij Joure, al is het maar omdat ik daar zelf vaak
rijd. Eerlijk gezegd, is het echter vooral omdat men in die provincie op een
oplossing wacht.
 De VVD wil dus geen beperking tot projecten en geen beperking in de tijd.
Een deel van de wijzigingen in de Crisis- en herstelwet is blijvend. Andere
voorstellen gelden slechts voor een beperkte lijst en voor de duur van vier
jaar. Eigenlijk zouden wij nu moeten praten over blijvende wetgeving en definitieve
aanpassingen in plaats van tijdelijke.
 De VVD koestert de wens om vooral de natuur- en milieuwetgeving grondig
aan te passen zodat Nederland weer vooruit kan. De Natuurbeschermingswet en
Natura 2000-gebieden hebben ons land op slot gezet. De vreselijke gevolgen
zijn overal in het land merkbaar. Bedrijven zitten klem en overheden kunnen
geen nieuwe ontwikkelingen meer realiseren. Daaraan een einde maken, is heel
hard nodig. Deze noodzaak blijft ook met de spoedwet en de Crisis- en herstelwet.
De VVD-fractie dient daarom een amendement in waarmee de tijdelijke maatregelen,
versnelling en vereenvoudiging permanent van kracht worden. Als het tijdelijk
kan, dan moet het ook permanent geregeld kunnen worden. Wij willen dit dus
ook permanent en definitief regelen. Wij zijn in deze lijst heel compleet.
 Overigens heb ik gezien dat onder andere de fractie van het CDA een amendement
heeft ingediend dat naar ik meen iets minder ver gaat dan het onze. Wij zullen
ze echter naast elkaar leggen. In de CDA-fractie leeft in ieder geval ook
de wens om heel veel zaken definitief te regelen, zoals het beperken van het
beroepsrecht van andere overheden, het invoeren van het relativiteitsver eiste – het gaat dan dus alleen nog om direct belanghebbenden –
het passeren van gebreken, een snelle uitspraak bij beroep en niet steeds
het verplicht advies van de Commissie voor de m.e.r. en verplicht alternatief
onderzoek als je eenmaal alle voorfasen hebt gehad, en de toepassing van de
lex silencio positivo. Die zaken wil mijn fractie ook graag. Wij vinden ook
experimenteer- en ontwikkelingsgebieden prima. Die zouden ook na de komende
vier jaar mogelijk moeten zijn. Voor de VVD mogen die gebieden dus tot de
permanente mogelijkheden voor de overheid behoren. Hetzelfde geldt voor het
feit dat innovatieve ontwikkelingen mogelijk worden gemaakt – iets waar
de fractie van D66 enthousiast over zou moeten zijn – en woningbouwprojecten
versneld worden uitgevoerd.
 Nu de regering kiest voor deze systematiek, werken wij daaraan zo goed
mogelijk mee. Wij hebben wel een aantal vragen en wensen. Wij zien nog enkele
onzekerheden en een paar zaken die mogelijk een probleem worden. Wij willen
die nu goed bespreken om zeker te stellen dat vereenvoudiging en versnelling
echt zullen lukken.
 Uit het advies van de commissie-Elverding, waar de VVD-fractie volledig
achter staat, blijkt dat snellere en betere besluitvorming vooral afhankelijk
is van een betrokken, professionele en besluitvaardige overheid. De commissie
pleit voor een brede afweging van alternatieven, intensieve samenwerking met
maatschappelijke organisaties en een onafhankelijke kwaliteitsborging aan
het begin van het planproces. Dan heb je kans dat je draagvlak creëert
en dan heb je iedereen de kans gegeven om mee te praten. Daarna kun je heel
snel verder gaan en met grote stappen snel thuis zijn. De Crisis- en herstelwet
gaat daaraan eigenlijk voorbij. Dat wordt er eigenlijk niet in besproken.
Het is ook niet zo dat de overheid niet via de Elverdingmethode zou kunnen
werken. Daarbij komt dat het een beetje onduidelijk is of de Crisis- en herstelwet
geen aanleiding zal zijn voor prejudiciële vragen aan het Europese Hof
van Justitie. Die vertraging willen wij niet. Wij willen van de regering weten
of de Crisis- en herstelwet Europaproof is.
 Wij willen ook dat zo veel mogelijk de Elverdingmethode wordt toegepast.
Het recente voorbeeld van de besluitvorming over de Ring van Utrecht bewijst
dat goed overleg en zorgvuldig afwegen aan het begin van de procedure kan
leiden tot breed draagvlak. Er zullen altijd wel een paar dwarsliggers zijn,
maar daarvan liggen wij niet wakker. Bij grote projecten zal unanimiteit haast
nooit ontstaan. Als je de zaken echter goed hebt besproken en ze aan het begin
zorgvuldig hebt gedaan, kun je daarna door. Mijn fractie vraagt de regering
daarom of de procedures waar mogelijk Elverdingproof zullen worden uitgevoerd.
Dat zit niet zozeer in wetgeving nu, als wel in het feit dat de regering met
andere overheden bespreekt, dus met gemeenten en provincies, om het zo veel
mogelijk via de Elverdingmethode te doen. Dat kan ook zonder nieuwe wetgeving.
Investeer aan het begin van het proces goed in het overleg en in het bekijken
van alternatieven, en ga daarna zo snel mogelijk door.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 De heer Aptroot vroeg zojuist het kabinet om zeker te stellen dat deze
wet Europaproof is. Volgens mij was hij ook aanwezig bij de hoorzitting en
tijdens de rondetafelgesprekken. Daaruit kwam naar voren dat bij verscheidene
onderdelen van de procesveranderingen die het kabinet voorstelt, dit nu juist
elke keer het punt is, bijvoorbeeld bij het relativiteitsvereiste. Wij zullen
zo op een gegeven moment rechters in de positie brengen dat zij naar het Europese
Hof van Justitie moeten om bijvoorbeeld een prejudiciële uitspraak te
vragen. Het resultaat daarvan is vertraging. Zegt de heer Aptroot: als dit
type mogelijkheden het gevolg zijn van dit wetsvoorstel, moeten wij die onderdelen
gewoon uit het voorstel schrappen, omdat wij anders de boel verder in de prut
helpen? Begrijp ik de heer Aptroot zo goed?
 
 
 
 De heer
 Aptroot
 VVD
 
 Nee, zo begrijpt de heer Vendrik mij niet goed. Ik wil eerst dit punt
hier uitgediscussieerd hebben. Wij hebben in twee rondes, ik geloof twee keer
vier uur, met allerlei deskundigen, hoogleraren en dergelijke, gesproken.
Zij hebben hun mening gegeven. Daarbij stonden meningen overigens vaak haaks
op elkaar. Er is dus enige twijfel. Als alle adviezen in dezelfde richting
wijzen, heb je 100% zekerheid, en die hebben wij niet. Wij willen daarover
dus meer weten van de regering. Als de kans heel groot is dat dingen eerst
naar het Europese Hof van Justitie moeten en dat je daardoor bijvoorbeeld
anderhalf jaar of meer vertraging krijgt, zoals de heer Vendrik zei, zou het
verkeerd kunnen uitpakken. Wij zien echter ook andere adviezen. Bovendien
zien wij een behoorlijk enthousiasme, met name van de mensen uit het land,
die zeggen: hè, hè, nu kunnen wij eindelijk vooruit. Wij willen
de afweging van de regering nog een keer goed horen alvorens wij hierover
onze mind opmaken.
 Los van de vraag hoe het juridisch uitpakt, is dit wel een lijn die wij
zouden willen. Wij willen echt het belanghebbendenprincipe, het relativiteitsvereiste,
zo veel mogelijk geregeld hebben. Wij hebben er namelijk ontzettend de pest
aan als ergens een bouwproject is en iemand 100 kilometer verderop in het
land daartegen om wat voor reden dan ook gaat ageren en gaat dwarsliggen.
Volkert van der G. keek elke mogelijke vergunning van een agrariër na.
Hij had gewoon de pest aan agrariërs en overal waar hij kon dwarsliggen,
deed hij het. Als wij dat soort gedrag kunnen voorkomen, en als wij het met
deze regering voor elkaar krijgen om te zeggen: dat gebeurt niet meer, dan
zijn niet alleen de regering en de VVD gelukkig – daar gaat het niet
om – maar dan zijn de mensen in het land weer gelukkig. Dan wordt een
project namelijk besproken met de mensen wie het aangaat en zijn wij van al
die beroepsdwarsliggers eindelijk af.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Het is een tikje te schunnig voor woorden om alle procedures die worden
aangespannen door bijvoorbeeld natuur- en milieuorganisaties impliciet, of
eigenlijk expliciet, gelijk te stellen met Volkert van der G. Ik neem aan
dat dit niet de mening is van de VVD. Ik probeer dit onderdeel van de beantwoording
maar even te vergeten. Als de heer Aptroot zo ontzettend veel bezwaren heeft
tegen al die procedures, dan moet hij ook weten dat er meer procedures worden
aangespannen door het bedrijfsleven dan bijvoorbeeld door milieu- en natuurorganisaties.
De heer Aptroot moet dan ook te vinden zijn voor een goed amendement van de
VVD om het bedrijfsleven gewoon categoraal uit te sluiten van bezwaar en beroep.
 
 
 
 De heer
 Aptroot
 VVD
 
 De heer Vendrik legt mij woorden in de mond. Ik heb een voorbeeld van
een echte beroepsdwarsligger genoemd, en ik heb niet iedereen daaraan gelijkgesteld.
Dat is duidelijk. Wij vinden inderdaad dat het tegengaan van beroepsdwarsliggen
ook voor het bedrijfsleven moet gelden. Als een bepaalde fabriek wil uitbreiden,
gebeurt het in de praktijk dat de concurrent allerlei procedures begint, niet
omdat die daar ter plekke overlast heeft van die fabriek, maar omdat die gewoon
de concurrentie niet wil toestaan om te groeien en flink te concurreren. Marktwerking,
heet dat, en daar houden wij van. Als wij merken dat zoiets gebeurt, zeggen
wij ook dat het bedrijfsleven dan niet moet kunnen meedoen. Wij hebben er
ook de pest aan dat een bedrijf in procedure ging tegen de A4 bij Leiderdorp
omdat volgens dit bedrijf zijn lichtreclame daardoor niet meer zichtbaar was.
Het argument was niet dat de buurt overlast had. De omwonenden wilden de verbreding
en het in de bak leggen van de A4, maar een ondernemer met een ander financieel
belang ging dwarsliggen. Van de heer Vendrik mag dat, maar de VVD wil dat
niet.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Ik stond nog even te twijfelen of ik mijn vraag zou stellen, maar toen
begon de heer Aptroot zelf over de "beroepsprobleemmakers", om het daartoe
maar even te reduceren. Ik begrijp de vraag: kan het kabinet aangeven of dit
Europaproof is? Het parlement is echter medewetgever. De heer Aptroot is medeverantwoordelijk.
Ik vind het dus een beetje zwak. Hij kan nu al de inschatting maken dat het
behoorlijk mank gaat lopen. Dan is de vraag: gaat de VVD eerlijk haar eigen
aandeel in die puinhoop op zich nemen, of verklaart zij definitief de oorlog
aan iedere milieuorganisatie die het waagt om naar de rechter te stappen?
 
 
 
 De heer
 Aptroot
 VVD
 
 Ik verklaar niemand de oorlog. Wij zijn niet zo oorlogszuchtig. Wij willen
dat er in Nederland nu eens fatsoenlijk besluitvorming kan plaatsvinden. Aan
beroepsdwarsliggers – dat kunnen organisaties en verenigingen zijn,
maar soms zijn het ook ondernemers, of individuen, of afdelingen van politieke
partijen die altijd dwarsliggen – hebben wij de pest. Iedereen die zo
dwarsligt terwijl hij geen direct belang heeft, vinden wij heel vervelend.
Zulke mensen verklaren wij niet de oorlog, maar wij zullen hen wel met democratisch
middelen proberen te bestrijden door hun dit onmogelijk te maken. De regering
probeert nu een goede stap te zetten.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Het is toch belangrijk om nog even een opmerking te maken voordat er wel
erg dikke koppen in De Telegraaf verschijnen. Ik wil de heer Aptroot er heel
graag op wijzen dat als een milieuorganisatie naar de rechter stapt om een
afgegeven vergunning aan te vechten en daar gelijk in krijgt, het blijkt dat
een democratisch genomen besluit door het bevoegd gezag niet goed gehandhaafd
is. Dat geldt met name voor natuurbeschermingswetgeving. De heer Aptroot is
toch zo van de democratisch genomen besluiten? Waarom spreekt hij dan zulke
lelijke woorden over iemand die naar de rechter stapt om te vragen of de heer
Aptroot of iemand anders die het bevoegd gezag vertegenwoordigt zich wel netjes
aan de besluiten heeft gehouden en die van de rechter gelijk krijgt?
 
 
 
 De heer
 Aptroot
 VVD
 
 Iedereen mag gebruikmaken van de rechten die de democratie biedt. Wij
vinden echter dat de democratie te ruime mogelijkheden biedt om altijd maar
dwars te liggen, ook als je geen direct belang hebt. Als we dat zouden kunnen
dichttimmeren, als dat op basis van deze wet zou lukken, zijn wij daar heel
blij mee en steunen wij dat van harte. We zouden het dan niet alleen tijdelijk
willen, voor een beperkt aantal projecten, maar definitief.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Ik heb een vraag over de tirade van de heer Aptroot tegen onterechte procedurevorming.
Om alle misverstanden te voorkomen: ik ga ervan uit dat hij het bedrijf JVC
bedoelde, dat protesteerde tegen de verbreding van de A4 omdat dan het logo
op het bedrijf niet langer goed zichtbaar zou zijn. Dat is echt gebeurd ...
Ik ga ervan uit dat de heer Aptroot dat bedoelt als hij spreekt over volstrekt
onterechte bezwaarmakers.
 
 
 
 De heer
 Aptroot
 VVD
 
 Ja. Ik heb het voorbeeld bewust genoemd, omdat het de ene keer een of
andere natuur- of milieuorganisatie is, de volgende keer een individu en de
keer daarop een bedrijf. Gedrag dat de VVD niet goedkeurt, keurt de VVD altijd
niet goed, ongeacht of het van een organisatie komt, een particulier, een
bedrijf of een overheid. Een voorbeeld van dat laatste is een wethouder van
de gemeente Schiedam die zegt dat hij tot aan de hoogste instantie de A4 wil
tegenhouden, nadat er 40 jaar over is gesproken en nadat er goede inpassingsmaatregelen
zijn genomen. Dat gedrag verwerpen wij. De mensen maken gebruik van een democratisch
recht. Dat recht vinden wij te ruim, dus dat willen we inperken. Het kabinet
wil dat ook. Wij willen het echter niet alleen voor vier jaar en voor een
beperkte lijst regelen, maar helemaal definitief.
 
 
 Mijnheer Roemer ...
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 Ik zal het kort houden.
 
 
 Ja, want als het een vraag is op hetzelfde punt, vraag ik mij af of die
vraag wel nodig is.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 Nee, voorzitter, mijn punt is precies andersom. Als iets al 40 jaar onbereikbaar
en slecht blijkt te zijn, heb ik liever dat de heer Aptroot het verwerpt dan
dat hij de tegenstanders verwijt dat het niet op orde is.
 
 
 
 De heer
 Aptroot
 VVD
 
 Ik begrijp de vraag eigenlijk nauwelijks en dat betekent toch wel dat
de heer Roemer en ik wellicht in volstrekt verschillende werelden zitten.
Het is immers gek dat een overheid na 40 jaar geen besluit kan nemen. Als
het een absoluut ongewenst besluit is, kun je het na één jaar
ook al afschieten. Het zit hem gewoon in de stroperige procedures. Dat weet
de heer Roemer ook. De fractie van de heer Roemer heeft overigens de spoedwet
gesteund, waarvoor hulde. Ik vond het een heldendaad van de SP. Misschien
dat SP nog een keer zo'n heldendaad doet.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 Wij houden wel van heldendaden, maar als de heer Aptroot het niet erg
vindt, kiezen wij die zelf uit. De heer Aptroot draait de boel om. De A4 Midden-Delfland
is niet afgeschoten omdat het stroperig is. Het heeft geen
40 jaar geduurd omdat mensen bezwaar maakten. Het heeft 40 jaar geduurd omdat
het project niet deugt en omdat de cijfers niet deugen en omdat de oplossingen
niet deugen. Daarom heeft het 40 jaar geduurd! Anders was het er na een of
twee keer herstellen wel doorheen gekomen. De heer Aptroot moet de zaak niet
omdraaien.
 
 
 
 De heer
 Aptroot
 VVD
 
 De heer Roemer en ik zijn het oneens. Misschien heeft het ook wel zo lang
geduurd omdat er gebrek aan moed was bij bestuurders, in dit geval de rijksoverheid,
om door te zetten. Je zag bij de Verlengde Landscheidingsweg, de Noordelijke
Randweg Haaglanden, dat toen er een minister was die eindelijk een aanwijzingsbesluit
deed – er was 20, 30 jaar over gesproken – het werd doorgevoerd.
Het zit hem dus deels in de houding van bestuurders. Als je echter via wetgeving
kan zorgen dat je sneller maar toch zorgvuldig en met weglating van allerlei
trammelant besluiten kunt nemen, zijn wij daar voor.
 Voorzitter. Snellere termijnen zijn nodig, ook voor beroepsprocedures
en dus uitspraken. De administratieve rechter neemt tijd, vaak veel tijd.
Wij steunen het voorstel dat binnen zes maanden uitspraak moet worden gedaan.
Dit is meestal mogelijk. Als er echter deskundigen moeten worden ingeschakeld
of advies moet worden ingewonnen van de Stichting Advisering Bestuursrechtspraak,
vinden wij een termijn van zes maanden eigenlijk niet redelijk. Onredelijke
termijnen werken niet. In dat geval denken wij daarom aan een termijn van
acht maanden. Je bouwt in de termijn twee maanden extra in voor advisering,
zodat het toch zorgvuldig gebeurt maar ook sneller dan het nu vaak gaat.
 Wat ons daarbij overigens wel zorgen baart is dat overschrijding van de
termijn eigenlijk geen enkel gevolg heeft. Zo'n termijn is een vriendelijke
wens, maar er is geen sanctie. Wij willen de regering vragen hoe zij de handhaving
van termijnen bij beroepsprocedures denkt te kunnen afdwingen of in ieder
geval hoe zij er zo veel mogelijk druk op denkt te zetten. Wat vindt de regering
van ons voorstel om twee termijnen te hanteren, een termijn van zes maanden
en, als er advisering nodig is, een termijn van acht maanden?
 Wij steunen het voorstel om bij besluiten geen verplicht advies van de
Commissie voor de m.e.r. voor te schrijven, hoewel het soms nuttig kan zijn
en problemen voorkomt. Eerder, bij de planfase, komt de advisering echter
toch ter sprake. Het niet langer verplichten tot een alternatief onderzoek
is een enorme opluchting, omdat het soms gewoon een obligaat iets is omdat
we eigenlijk met elkaar wel weten welke oplossing we zouden willen. Van dat
soort flauwekul willen wij af.
 Ook de aanwijzing van experimenteergebieden met de mogelijkheid om milieuruimte
vrij te maken en die later te compenseren, steunen wij. De salderingsstructuur
vinden wij echter nog wat kwetsbaar. Wij willen weten hoe die werkt. Kan worden
verzekerd dat er echt ruimte ontstaat voor nieuwe ontwikkelingen, maar dat
bestaande vergunninghouders daarbij niet worden gedupeerd door nieuwe beperkingen?
Kan ook worden verzekerd dat de houdbaarheid goed is geregeld?
 Ik noemde de Natuurbeschermingswet al qua uitvoe­ring, op zich niet
qua intenties, een gruwel. Volstrekt verkeerd hebben wij Europese richtlijnen
in wetgeving omgezet. "Significant" en het "voorzorgbeginsel" zijn onduidelijke
en in de praktijk onwerkbare begrippen. Een vergunningsplicht is onwerkbaar
evenals de begrippen "bestaand gebruik" en "alle handelingen". De gemeente
Dinkelland en de provincie Gelderland hebben, net als vele andere, aangegeven
dat er een onwerkbare situatie is ontstaan. Ze staan met de rug tegen de muur,
ze weten niet meer hoe ze nog normaal aan het werk kunnen blijven om reële
vragen en voorstellen op een fatsoenlijke manier af te handelen.
 Bij het toetsen van significante effecten wordt in de Europese richtlijn
gesproken over projecten. "Projecten en plannen" lees je overal. In onze Natuurbeschermingswet
is echter sprake van toetsing van projecten, plannen en andere handelingen.
Dat levert veel problemen op voor het bestaand gebruik, of het nu wonen, werken
of recreëren is. Met een amendement verwijderen wij het begrip "andere
handelingen" waardoor het wetsvoorstel wordt gelijkgeschakeld met de Europese
richtlijn. Ook hebben wij een ander amendement ingediend dat ertoe strekt
dat bestaand gebruik dat bekend is of bekend had kunnen zijn op 1 januari
2010, vrijgesteld is en blijft van een vergunning.
 Niet alle projecten van de lijst steunen wij. De aanleg van middelgrote
windmolenparken en gemeentelijke deelname aan glasvezelnetten worden ook versneld
mogelijk gemaakt. Wij zijn op zich tegen deze projecten. Windmolenparken draaien
immers meer op subsidie dan op wind. Ze zijn geen betaalbare, duurzame, leverzekere
energie. Belastinggeld investeren in glasvezelnetten is meer riskant dan eerlijk.
Het is riskant omdat ontwikkelingen snel gaan en de investering onrendabel
kan blijken te zijn, maar die is dan wel gedaan met belastinggeld. Het is
oneerlijk omdat marktpartijen er fors in hebben geïnvesteerd en er nog
steeds in investeren. Die worden nu beconcurreerd door de overheid, die dat
met belastingcenten doet. Maar omdat wij een en ander niet willen vertragen,
wat wij anderen juist verwijten, zullen wij niet voorstellen dit soort projecten
uit de lijst te halen. Wij hebben principieel bezwaar tegen dit soort overheidsinvesteringen,
maar niet tegen snellere besluitvormingstermijnen en snellere procedures.
Daarom willen wij op dit punt consequent zijn: wij gaan niet een paar dingen
die ons niet aanstaan, eruit halen. Als er namelijk een meerderheid voor is
in de Kamer, dan moet dat ook versneld kunnen. Eerlijk is eerlijk.
 Wij zien de noodzaak om soms te onteigenen voor projecten van groot algemeen
belang. Versnelling van de procedure is prima, maar onteigening afronden voordat
de andere procedures zijn afgerond, en dus ook nog niet zeker is dat een project
daadwerkelijk doorgaat, vinden wij onjuist. Je kunt een ondernemer niet van
zijn bedrijf onteigenen of een burger van zijn woning als je niet zeker weet
dat bijvoorbeeld de aanleg van een weg, bedrijfsterrein of woonwijk daadwerkelijk
doorgaat. Is de regering echt van mening dat je onteigening kunt afronden
en mensen die dat niet willen, bezit kunt ontnemen, voordat zeker is dat het
echt nodig is? Is het niet beter zo te versnellen dat onteigening direct na
de overige besluitvorming kan worden afgerond? Wij hebben dan ook een amendement
om onteigening af te ronden als de noodzaak definitief is vastgesteld. Ik
heb inmiddels gezien dat de SGP-fractie een vergelijkbaar amendement heeft.
Overigens moeten wij vanwege de berg amendementen na dit debat samen nog eens
goed kijken of wij her en der het ene amendement voor het andere kunnen intrekken.
Ik heb al gezegd dat er overlapping met amendementen van de
CDA-fractie is. Ik zie dit bij de SGP-fractie bijvoorbeeld ook.
 Wij steunen dus de projectenlijst. Wij vinden het prima als projecten
die onder de criteria vallen, en investeringen die kunnen worden versneld,
worden toegevoegd. Ik zou er een boel kunnen noemen. De provincie Overijssel
zegt tegen ons: wij hebben 300 mln. klaarliggen. De A1, N35, N340, N28 en
N18 moeten worden aangepakt. Wij vinden eigenlijk dat het ook moet. Drenthe
en Groningen willen met de N33 naar twee keer twee rijstroken. Zet die zaken
eronder, dan kunnen wij snel aan de slag. De CDA-fractie heeft een boel projecten
genoemd. Bij een heleboel daarvan krijg ik een warm gevoel. Daarvan denk ik:
prima. Maar wij denken dat het niet verstandig is om nu alles definitief af
te tikken. Het kabinet wil ook de mogelijkheid hebben om projecten toe te
voegen. Wij vragen de regering, als dit wetsvoorstel nu heel snel wordt aangenomen –
dat hopen wij althans – met een paar kleine aanpassingen, of zij niet
bewust anderen, provincies, gemeenten, maar ook het bedrijfsleven, kan uitnodigen
om projecten aan te reiken waardoor wij met een aanvullende lijst zouden kunnen
komen, los van wat de Kamer nu nog beslist. Wij steunen het amendement van
de ChristenUnie, het CDA en de PvdA. Als er zo'n AMvB komt, moet die worden
voorgehangen, opdat de Kamer ernaar kan kijken en erover kan oordelen.
 Conclusie. Hoewel de VVD liever wetsvoorstellen zou zien waarmee alle
vereenvoudigingen, versnellingen en beperkingen van onredelijke inspraak definitief
zouden worden geregeld, is zij positief over het wetsvoorstel. Afhankelijk
van de beantwoording van de regering en haar toezeggingen zullen wij beslissen
over de in te dienen amendementen. De VVD wil deze Crisis- en herstelwet voor
tijdelijke versnelling, maar wil ook liever nog definitief vastleggen weer
redelijk en besluitvaardig te worden. Als anderen zeggen dat het misschien
ook een wetje is waarin de regering zich wil profileren, dan zeggen wij: wij
vinden het prima als de regering zich profileert met zaken die tot gevolg
hebben dat wij vooruit kunnen in dit land; wij zullen dat vanuit de oppositie
steunen.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Voorzitter. Wij bespreken vandaag de Crisiswet van het kabinet-Balkenende
IV. Zelf noemt de regering het de "Crisis- en herstelwet", maar daar doe ik
niet aan mee. Dan weet zij dat alvast.
 Ik begin mijn bijdrage met artikel 21 van de Grondwet, dat luidt: de zorg
van de overheid is gericht op de bewoonbaarheid van het land en de bescherming
en verbetering van het leefmilieu. Zorg voor de bewoonbaarheid van het land
en de bescherming en verbetering van het leefmilieu is een mooie plicht, maar
in hoeverre wordt die ingevuld? Natuur is het meest waardevolle dat wij bezitten.
Wij zijn er met zijn allen volledig van afhankelijk: schone lucht, schone
aarde en schoon water. Diversiteit aan planten, dieren en ecosystemen heeft
niet alleen een grote waarde in zichzelf, het is ook de basis van ons dagelijks
leven: kritisch, natuurlijk kapitaal. Het is kritisch kapitaal, omdat je het
niet zomaar vervangt. Waar haal je schone lucht vandaan om in te ademen als
alle lucht in je omgeving vervuild is? Waar zijn de grondstoffen voor onze
samenleving als de bossen zijn verdwenen? Wat gaan wij drinken als het water
vervuild is; in ieder glas een chloortablet? Het is dus kritisch kapitaal
waarop je zuinig moet zijn. Zijn wij dat? In Nederland is nog maar 15%
van de oorspronkelijke biodiversiteit over en voor meer dan 90% van
de beschermde soorten en habitattypen – let op: beschermd – ziet
het er niet goed uit. Nederland teert in op zijn eigen natuurlijk kapitaal
en put daarbij in groeiende mate de natuurlijke reserves in andere, vooral
armere delen van de wereld uit.
 Voor ons klimaat is het allang vijf voor twaalf geweest. Dat heeft belangrijke
consequenties. Lukt het ons niet om de opwarming van de aarde tot maximaal
2 graden Celsius te beperken, dan is de schade niet te overzien en niet te
betalen, aldus onze minister van milieu. Zij heeft natuurlijk gelijk. Al in
2006 waarschuwde de Britse topeconoom Stern dat niets doen leidt tot aanzienlijk
hogere kosten dan nu investeren in effectief klimaatbeleid. Hij becijferde
dat de kosten van klimaatverandering 1000 tot 5500 mld. zouden bedragen, maar
dat je dat kunt voorkomen door te werken aan effectieve klimaatoplossingen.
 Met de klimaatdoelen in Nederland gaat het slecht, ronduit slecht. Op
korte termijn zullen door de economische crisis de doelen wel worden gehaald,
maar op langere termijn, 2020, zeker niet. De Milieubalans was hier helder
over. Alleen een fundamentele herziening van beleid kan de neergang keren,
aldus de balans. Ook de zorgen om de biodiversiteit zijn groot, heel groot.
Let wel, de ambitie was alleen nog maar om het verlies aan biodiversiteit
in 2010 te stoppen. Zelfs die matige ambitie wordt niet gehaald. Dan heb ik
het inderdaad nog niet gehad over herstel van natuur.
 De Verenigde Naties roepen komend jaar – het begint dus in 2010 –
uit tot het jaar van biodiversiteit. Milieuministers en -commissarissen laten
wereldwijd de noodklok luiden voor de desastreuze kaalslag op de natuur. En
wat doet onze milieuminister? Zij verleent blijmoedig haar medewerking aan
een wet die onze natuur en ons milieu vakkundig om zeep zal helpen. Dat geldt
ook voor de minister van natuur, beter bekend als de minister van LNV, want
op serieus natuurbeleid heeft nog nooit iemand haar kunnen betrappen.
 Voorzitter. De wet die voor ons ligt, de crisiswet, zal snel en doeltreffend
leiden tot regelrechte ecologische kapitaalvernietiging ten bate van meer
asfalt, vliegreizen en karbonaadjes, allemaal aspecten van een samenleving
die zich nog niet realiseert dat het vertrappen van de natuur de maatschappij
in heel grote problemen brengt. Dit wetsvoorstel draagt de handtekening van
een kabinet dat weigert zich neer te leggen bij de conclusie dat niet de economische
crisis, maar de klimaat- en biodiversiteitscrisis de grote crises van onze
tijd zijn. En dat is dom. Bij het uitbreken van de financiële crisis
die overging in een economische recessie doken overal pleidooien op om te
breken met de oude werkelijkheid en niet van de minsten: van prominente economen,
opinieleiders en politici. Laat ik Herman Wijffels, niet helemaal onbekend
in CDA-kringen, vrij citeren. Hij stelde het volgende.
 De huidige crisis bestaat eigenlijk uit drie afzonderlijke crises, die
echter nauw met elkaar verbonden zijn: de financieel-economische crisis die
in 2008 uitbrak, de ecologische crisis die zich al enkele decennia meer en
meer manifesteert en een cultureel-morele crisis. Alle drie de perspectieven,
financieel-economisch, ecologisch en moreel zijn relevant. Samen vormen zijn
de basis voor echte aanpak van de crisis. Vanuit het perspectief van de ecologische
crisis is een herstel van het oude economische model onwenselijk.
De kapitalistische economie is de laatste jaren duidelijk op de grenzen van
het draagvermogen van onze planeet gestuit. De financieel-economische crisis
is niet alléén ontstaan door misdragingen van bankiers maar
ook door ecologische problemen. De conclusie is onvermijdelijk dat onze levensstijl
niet vol te houden is in verband met het beperkte draagvermogen van de aarde.
Er moet een einde komen aan onze huidige manier van leven, organiseren en
werken. Het westerse model, samen met de waarden die eraan ten grondslag liggen,
moet op de helling. Vanuit ecologisch oogpunt moet het streven zijn naar een
duurzame economie. Dat vergt een ingrijpende transformatie. De economie moet
dienstbaar worden aan de mensen en aan de aarde. De huidige crisis is niet
zomaar de zoveelste crisis in een rij. Het is een wake-up call voor een grondige
heroriëntatie in de richting van harmonie met de aarde. De mogelijkheden
zijn er. Maar we moeten het ook gaan doen.
 Voorzitter. Dat vond ik een mooie, zinnige beschouwing. En dan nu het
kabinet. Ons kabinet stelt in al zijn wijsheid voor om in een tijd waarin
de crisis rond biodiversiteit en klimaat definitief onoplosbaar dreigt te
worden, de regels voor natuur en milieu overboord te zetten omwille van het
herstel van de economie. O ja, en voor duurzaamheid. Dat is nogal wat. Zeker
als je daarbij optelt dat een dikke streep wordt gehaald door fundamentele
beginselen van onze rechtsstaat, want ook de rechtsbescherming van burgers,
maatschappelijke organisaties en zelfs die van decentrale overheden gaat eraan.
 Wie dat voorstelt, moet wel heel goede redenen hebben. Het kabinet verdedigt
zijn voorstel met verwijzing naar de economische crisis. Als uitgangspunt
is dat op zichzelf legitiem. Er is inderdaad sprake van krimp van de economie.
Wij kampen met stijgende werkloosheid en dan moet men maatregelen nemen, soms
ingrijpende. Dus – ik geef direct toe: met enige argwaan – heeft
de Partij voor de Dieren de crisiswet zorgvuldig bekeken. Mijn fractie heeft
zich de vraag gesteld: als herstel van de economie het doel is, levert deze
Crisis- en herstelwet – ik noem één keer het naampje –
dan daadwerkelijk de bijdrage die nodig is? Levert het opzij schuiven of wijzigen
van maar liefst 27 wetten tegelijk voor de economie wat op, zowel op de korte
als op de middellange en lange termijn en levert dat wat op voor de duurzame
economie die het kabinet zegt graag te willen?
 Het kabinet stelt dat bij het bestrijden van de economische crisis een
specifiek probleem wordt gevormd door de complexiteit en de stroperigheid
van de besluitvorming. Die zorgen ervoor dat urgente projecten vertragen.
Het stelt ook dat het wetsvoorstel is gericht op versnelling van infrastructurele
projecten, op versnelling van andere grote bouwprojecten en op versnelling
van projecten op het gebied van duurzaamheid, economie en innovatie. Het stelt
dat het op de middellange termijn moet bijdragen aan de duurzaamheid en aan
de versterking van de economische structuur. En: in de kern wordt aan zorgvuldige
procedures gewerkt. Kort gezegd doet het kabinet dat met het aanwijzen van
projecten en met het formuleren van categorieën die vanaf 2010 zonder
rompslomp – lees: toetsing aan vigerende wetgeving, inspraak van burgers
en parlement en beroep bij de rechter – zouden moeten worden uitgevoerd.
Stel dat het kabinet met dit wetsvoorstel projecten inderdaad kan versnellen.
Laten we dat dus eventjes stellen, want geloof me: daarop valt genoeg af te
dingen, maar dat komt later.
 Eerst maar even de volgende vraag: hoe is het kabinet aan de lijst met
projecten en de formulering voor nieuwe projecten gekomen? Welke criteria
zijn gehanteerd om te kunnen bepalen of potentiële projecten zullen opleveren
wat ervan wordt verwacht: werk, verbeterde economische structuur, duurzaamheid?
Wat bedoelt het kabinet in deze context eigenlijk met duurzaamheid; het meest
misbruikte containerbegrip van onze tijd? Het kabinet had op die vragen in
de schriftelijke voorbereiding geen antwoord. Ik vraag me af of we die antwoorden
vandaag wel zullen krijgen. De vraag is natuurlijk wel relevant. Je kunt jezelf
in een wetsvoorstel wel tot doel stellen dat alle huizen in Nederland voortaan
blauw geschilderd worden, maar je zult je doel naar alle waarschijnlijkheid
niet halen als je daarbij kiest voor het ondersteunen van de handel in rode
verf. Nogmaals: hoe is de regering, in het licht van haar doelstellingen,
gekomen tot de keuze voor bijvoorbeeld de aanleg van nieuwe wegen, het creëren
van nieuwe burgerluchthavens en het bouwen van woningen op nieuwe locaties?
Op welke wijze is getoetst of die projecten bijdragen aan de doelstelling
van duurzaamheid, werkgelegenheid en versterking van de economische structuur?
Het is veelzeggend dat de regering daarover tot nu toe niets kon of wilde
zeggen.
 De voorstellen van het kabinet zijn wel besproken door de Raad van State
en in uitgebreide rondetafelgesprekken met een keur aan deskundigen. Een van
de belang­rijkste vragen was: leveren de plannen van het kabinet de economische
impulsen en structuurversterking op die ervan verwacht worden? Kortom: is
er een kans dat het kabinet de doelen die in het wetsvoorstel worden gesteld,
ook daadwerkelijk zal realiseren? Dat valt te betwijfelen. De Raad van State
zegt in haar beoordeling van het wetsvoorstel: "Eigen aan conjuncturele maatregelen
is, dat zij erop gericht zijn om de economie op korte termijn een impuls te
geven en niet langer duren dan nodig is." Het wetsvoorstel geeft daarvan een
aantal voorbeelden. Dat ligt anders wat betreft maatregelen die gericht zijn
op de bevordering van infrastructurele werken en andere grote bouwprojecten.
Deze maatregelen komen te laat om op korte termijn een bijdrage te kunnen
leveren aan de bestrijding van de economische crisis, omdat er jaren gemoeid
zijn met de voorbereiding en uitvoering daarvan. Dat beeld werd ook tijdens
rondetafelgesprekken bevestigd.
 De Kamer heeft gevraagd naar een nadere onderbouwing van de effecten van
de geselecteerde projecten op de werkgelegenheid en de structuurversterking.
Ook is gevraagd of het kabinet bereid was om door het Centraal Planbureau
een quickscan te laten uitvoeren naar de welvaarts- en werkgelegenheidseffecten.
Dat zijn zinnige vragen van de fractie van de ChristenUnie zodat de Kamer
als medewetgever kan oordelen over het wetsvoorstel van het kabinet. Maar
dit kabinet kan of wil niks onderbouwen. Als je de stukken leest, is de mantra
van deze crisiswet steeds de enige reactie die doorklinkt: de besluitvorming
over projecten verloopt te traag en dat moet veranderen. Dat zal allemaal
wel, maar we zullen natuurlijk geen 27 wetten wijzigen omdat de minister van
Verkeer en Waterstaat zo graag een schop in de grond wil steken.
 Het kabinet verkoopt dit ingrijpende wetsvoorstel als absoluut noodzakelijk
om de economische crisis te kunnen bezweren, maar als je vragen
stelt over de onderbouwing van de keuzes of de effectiviteit van de maatregelen,
krijg je geen antwoord. Je hoort alleen de haperende grammofoonplaat dat die
verdraaide projecten maar niet kunnen worden opgestart. Dat is volstrekt beneden
de maat. Het is op zichzelf al onverantwoord om in korte tijd te proberen
om een zeer ingrijpend wetsvoorstel door te drukken, waarin nota bene fundamentele
beginselen van onze rechtsstaat worden verlaten. Maar als de gemaakte keuzes
ook nog eens niet onderbouwd blijken te kunnen worden, en de effecten waarmee
het wetsvoorstel wordt verdedigd helemaal niet concreet kunnen worden gemaakt,
is de conclusie helder: geen goede verdediging voor het wetsvoorstel om 27
wetten tegelijk opzij te zetten, dan geen crisiswet. Dat geldt voor de Partij
voor de Dieren, maar ik hoop zeer dat dit ook voor andere Kamerfracties geldt.
 Het is duidelijk dat de fundamentele keuzes die gemaakt hadden moeten
worden, om een omslag naar een duurzame economie te bewerkstelligen, niet
zijn gemaakt in de crisiswet. De economische effecten van de keuzes die wel
zijn gemaakt, overtuigen niet. Dan blijft een grote brij van ellende over
voor de natuur, het milieu, de duurzaamheid, de rechtsbescherming en de democratische
rechtsstaat.
 De belangrijkste motivatie voor het kabinet om deze crisiswet door te
drukken is de ergernis over de stagnatie in de besluitvorming over projecten,
zoals de uitbreiding van het vliegveld in Lelystad, het doortrekken van de
A4 en, niet te vergeten, het hoofdpijndossier ammoniak. Ik beaam voluit dat
we tot onze knieën in de blubber van stagnerende besluitvorming staan.
Jarenlange processen. Dat is vervelend voor iedereen. Dus als je wilt bekijken
hoe je die situatie wilt oplossen: prima, maar dan wel eerlijk. Hoe komt het
eigenlijk dat projecten maar niet van de grond komen of vertraging oplopen
vanwege procedures? Is dat de schuld van procederende milieuorganisaties,
zoals door verschillende partijen – zojuist nog door de VVD –
dik onderstreept hier bij iedere gelegenheid die zich voordoet wordt gesteld?
Welnee, oorzaak nummer één is bestuurlijk en politiek onvermogen
om tijdig tot kwalitatief goede besluiten te komen. En een kwalitatief goed
besluit, mijnheer Aptroot, is in elk geval niet strijdig met bestaande regels.
 Omdat de overheid, het bevoegd gezag dat belast is met de uitvoeringspraktijk
van onze democratisch tot stand gekomen wetgeving, keer op keer faalt om de
eigen wetten te respecteren bij het nemen van beslissingen, moet in veel gevallen
de rechter eraan te pas komen om ervoor te zorgen dat de overheid zich aan
haar eigen regels houdt. De overheid zou dus de hand in eigen boezem moeten
steken. Dat gebeurt echter niet. Natuurlijk niet. Stel je voor, dan zou zij
zelf én moeten toegeven dat zij heeft geblunderd, én/of, afhankelijk
van het dossier, zich alsnog moeten houden aan de wet die zij had geprobeerd
te omzeilen. Want geloof me, van opzet is wel degelijk sprake. Nee, in plaats
van stevig in te grijpen in de bestuurscultuur om de kwaliteit van besluiten
drastisch te verbeteren, stelt het kabinet voor om de gang naar de rechter
te bemoeilijken.
 Laten wij ons even realiseren waar dit vandaan komt. Niks crisismaatregelen,
niks nood breekt wet. Het inperken van inspraakmogelijkheden van bezorgde
burgers is een traject dat al jaren geleden in gang is gezet. Milieuclubs
de mond snoeren staat al langer hoog op de verlanglijstjes van bepaalde personen
die met dit wetsvoorstel op hun wenken worden bediend. Ik noem minister Eurlings,
die sprak van een juridisch moeras waarin zijn goede daden verzanden. Ik noem
de heer Rutte, die sprak over beroepsmatige probleemmakers. Hij wist zich
hierbij gesteund door de SGP en de PVV. Een ander voorbeeld is CDA-gedeputeerde
Onno Hoes, die vorig jaar trots stelde dat bezwaarmakers van steeds betere
huize moeten komen om democratisch genomen besluiten bij de rechter te kunnen
aanvechten. Met bezwaarmakers doelde hij natuurlijk op mensen die volgens
hem van procedures hun hobby maken. Ik noem de heer Koopmans, die zich zorgen
maakt over iemand die drie hoog achter in Amsterdam een Brabantse boer een
vergunning voor uitbreiding van zijn veehouderij kan ontzeggen. Tot slot noem
ik Bernard Wientjes, die spreekt over misbruik van democratisch bepaalde procedures.
Allemaal lariekoek.
 Tot 2005 mocht iedereen een beroepschrift indienen als een milieuvergunning
verleend werd. Het milieu is immers in het belang van iedereen. Die wetgeving
werd op initiatief van het CDA aangescherpt. Nu is dat recht voorbehouden
aan belanghebbenden en sindsdien is met man en macht gewerkt aan het verder
inkaderen en beperken van dit begrip. Na het schrappen van de actio popularis
in 2005, werd de rechtsbijstand voor milieuorganisaties geschrapt en werden
vergoedingen voor gesubsidieerde rechtshulp beperkt. VVD en CDA vroegen vervolgens
met grote steun van de Kamer om voorstellen voor invoering van een relativiteitsvereiste
waarvan wij vandaag het droeve resultaat kunnen zien.
 De beroepsmogelijkheden bij de rechter worden met de Crisis- en herstelwet
fors ingeperkt en de Partij voor de Dieren is daar fel tegenstander van. Ik
zal daar verderop in mijn betoog nog het nodige over zeggen. Het kabinet hoopt
daarmee de ruimte voor zichzelf te creëren om zonder lastige milieuprocedures
en andere procedures snel aan de slag te kunnen met zijn verlang­lijstje:
asfalt, agroparken, een vliegveld en vooruit, om de fractie van de Partij
van de Arbeid te paaien: een paar windmolens. De vraag is: gaat het helpen?
Zullen die inperkingen van de rechtsgang nou echt gaan zorgen voor die vurig
gewenste versnelling? Helemaal niet. Dat is de grote grap. Sterker nog, de
deskundigen zijn unaniem van mening dat het huidige wetsvoorstel een enorme
juridische onzekerheid met zich brengt, dat het wetsvoorstel de grenzen van
de Europese regelgeving opzoekt, zelfs overschrijdt, en dat rechtszaken die
hieruit voort zullen komen, juist een vertraging zullen opleveren. Een nieuw
juridisch moeras. Helemaal zelf aangelegd. Van harte gefeliciteerd, minister
Eurlings!
 Ik wil een concreet antwoord op de vraag op basis van welke criteria het
kabinet de bijlagen heeft samengesteld. Ik zie vooral een verlanglijstje van
de economische lobby en van de boerenlobby en een aantal zeer omstreden projecten
die er nu onder het mom van crisisbestrijding doorheen worden geduwd. Ik mis
een weloverwogen economisch kader en ik zie geen duidelijke effecten op werkgelegenheid
en duurzaamheid. Dat zou toch het doel zijn? Graag hoor ik een concrete reactie.
 Dit wetsvoorstel bevat een aantal belangrijke wijzigin­gen van het
bestuurs- en procesrecht. Het gaat grotendeels om de oude wens van het CDA
om het voor belanghebbenden onmogelijk te maken om hun gelijk bij de rechter
te halen. 
 Ik maak mij grote zorgen over het feit dat het Rijk in zijn eentje ontwikkelingsgebieden
kan aanwijzen waar de wetgeving even niet hoeft te gelden. Hier staat geen
beroep tegenover, ook niet van decentrale overheden, en ook het parlement
wordt hier niet bij betrokken. Volgens mij gaat het hier om een ondermijning
van de trias politica. De waarborgen van een mogelijke gang naar de rechter
en de bemoeienis van volksvertegenwoordigers – daar horen ook de lokale
en regionale volksvertegenwoordigers bij – hebben wij niet voor niets.
Ook, en misschien wel juist, in een crisis zijn deze waarborgen belangrijk.
Dat zijn dé kenmerken van een democratische rechtsstaat.
 Ik heb met verbazing gekeken naar de ernstig bemoeilijkte gang naar de
rechter, vooral met in mijn achterhoofd de antwoorden van minister Verburg
op Kamervragen van mijn fractie. Daarin gaf zij aan dat het voor de overheid
een basisbeginsel is dat zij handelt in overeenstemming met de vigerende wet-
en regelgeving, ook op het gebied van natuur en milieu. Crisis of geen crisis,
zegt ze. Juist om dat rechtmatig handelen te waarborgen, staan bij de bestuursrechter
beroepsmogelijkheden open tegen besluiten van de overheid. Daarmee wordt de
gewenste bescherming van natuur en milieu dus verzekerd. Zij voegde eraan
toe dat voor zover de juridische implicaties van deze wet- en regelgeving
op de betrokken beleidsterreinen nog niet helemaal zijn uitgekristalliseerd,
de jurisprudentie van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State
of het Hof van Justitie van de Europese gemeenschappen van geval tot geval
meer duidelijkheid verschaft.
 Aan het grote aantal gewonnen rechtszaken door milieu-, natuur- en lokale
belangenorganisaties is af te lezen dat het bevoegd gezag zo af en toe duidelijk
moeite heeft om de natuur- en milieubelangen goed te borgen. Dat is niet zelden
ook het gevolg van een veel te beperkte kennis van de regelgeving bij de ambtenaren
en bestuurders die het besluit voorbereiden en nemen. Dat moet je niet rechtzetten
door de gang naar de rechter te bemoeilijken, dat moet je rechtzetten door
het nemen van correcte besluiten en te investeren in die kennis als er een
lacune is. Blijkbaar is het nodig dat de Raad van State de milieu- en natuurregels
regelmatig aan het kabinet of andere overheden voorlegt en blijkbaar vindt
het kabinet die uitleg ook waardevol. Dan wil ik het kabinet vragen, ook de
opmerkingen van de raad over het voorliggende wetsvoorstel serieus te nemen.
De Raad van State heeft geadviseerd om een aantal van de wijzigingen van het
bestuur- en procesrecht uit het wetsvoorstel te halen. Dit om onduidelijkheden,
problemen met strijdigheid met EU-regelgeving en onnodige vertraging in de
rechtszaal te voorkomen.
 Ik begin met het relativiteitsvereiste. In de crisiswet wordt dat vereiste
ingevoerd. Wanneer iemand beroep aantekent tegen een besluit, doet hij dat
met een beroep op bepaalde normen die naar zijn mening geschonden zijn. Het
relativiteitsvereiste houdt dan in dat de rechter moet gaan toetsen of de
normen waar de klager zich op beroept, wel bedoeld zijn om zijn belang te
beschermen. Zoals gezegd, een plannetje van de VVD en het CDA. Ik kan u verzekeren
dat daarmee niet wordt gegarandeerd dat natuur- en milieuorganisaties buiten
de deur worden gehouden. Dankzij het Verdrag van Aarhus. In dit internationale
verdrag, waar Nederland ja tegen heeft gezegd, wordt toegang tot informatie,
inspraak bij besluitvorming en toegang tot de rechter bij milieuaangelegenheden
gewaarborgd voor een ieder die belang heeft bij een goede milieukwaliteit.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 U zegt: een plannetje van het CDA en de VVD. Nee hoor, het is ook een
plannetje van ons. Ik noemde het voorbeeld al van het bedrijf JVC dat een
beroep doet op de Wet luchtkwaliteit omdat zijn logo onzichtbaar wordt door
de hoge geluidsschermen. Het relativiteitsvereiste zorgt ervoor dat zoiets
niet meer kan. Ik zal nog een voorbeeld geven: villawijkbewoners die een wijkje
voor hun prachtige uitzicht willen tegenhouden met het beroep op de geluidsoverlast
die de bewoners van de nieuwe wijk zouden ondervinden. Dat is niet hun belang,
dat kan dus niet doorgaan. Dat zijn nu typisch van die verstorende beroepsprocedures
waar wij met dit relativiteitsvereiste een eind aan maken. Een natuurbeweging
die opkomt voor een natuurbelang en dus een natuurwaarde in bescherming wil
nemen via een beroepsprocedure, gaat rechtdoor naar de rechter. Daar komt
geen relativiteit aan te pas, want dat is hun belang. Op die manier regelen
we het, op die manier scheiden wij hier het kaf van het koren.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Dat is zeer de vraag. Ik ben er erg voor dat iedereen die ook maar denkt
dat een besluit op onrechtmatige gronden is genomen, dat voor kan leggen aan
de rechter. Het gaat om overheidsbeslissingen die mogelijk effecten kunnen
hebben op je eigen leven; van de buren of een villabewoner, dat kan me niet
zo heel erg veel schelen. Wij hebben hier lang naar gekeken en ook de toevoeging
van het woordje "kennelijk" nog even voorgelegd aan een jurist. Onze stellige
indruk is dat er met de crisiswet toch wel degelijk een oneigenlijke beperking
wordt ingevoerd, die het beroep op de wijdere Europese bescherming in de hand
zal werken. Ik kan natuurlijk zeggen: prima, voer deze wet maar in, want uiteindelijk
gaat de boel nog meer vertraging oplopen, en dat zou uiteindelijk mijn doel
op de korte termijn wel even dienen, maar nee, principieel tegen.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 U meent het niet echt hè, als u zegt dat vertraging uw doel is.
Uw doel is dat slechte plannen verdwijnen en dat goede plannen doorgaan. Ik
neem aan dat u dat bedoelde.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Het was een beetje een grapje.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Dat snap ik. Heel goed! Maar het relativiteitsvereiste zorgt er nu juist
voor dat beroepen relevanter zijn en dus ook meer hout snijden. Ik ken de
belangen die u verdedigt. Ik verdedig die vaak zelf ook. Wij hoeven ons geen
zorgen te maken over het relativiteitsvereiste. Die villabewoners moeten dat
doen. En die grote bedrijven, die moeten dat doen. En als u zegt "dat kan
me geen moer schelen", dan vraag ik me af of u wel de juiste strijd strijdt,
want volgens mij moeten wij juist voor die natuurorganisaties opkomen, en
niet voor die villabewoners.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Ik ben geen voorstander van het inperken van de rechtsgang, of het nu
gaat om een villabewoner of een milieuorganisatie. Ik deel de conclusie van
de heer Samsom dat er wel degelijk omwegen zijn met betrekking tot het relativiteitsvereiste, maar het gaat ook om het principe en de manier waarop Nederland
de Europese regelgeving en het Verdrag van Aarhus implementeert in zijn eigen
wetten. Ik vind dat daarmee zorgvuldig moet worden omgegaan. Als er af en
toe eens iemand tussen zit die vanuit zijn villa een proces wil voeren, is
dat prima. Daartegen heb ik geen bezwaar. Als de rechter oordeelt dat het
besluit al dan niet terecht is, is dat hetgeen waaraan wij ons moeten vasthouden.
Ik kan hierover nog wel het een en ander zeggen, maar gezien het interruptiedebatje
met de heer Samsom kan ik dit wel skippen. Ik heb aangegeven dat wij voorstander
zijn van het onverkort handhaven van de toegang tot de rechter en wij steunen
dus het amendement van de heer Vendrik op dit punt.
 Het kabinet heeft nog een ander trucje verzonnen om het mensen moeilijker
te maken om besluiten vernietigd te laten krijgen door de rechter: het passeren
van gebreken. Dat wil zeggen: ook al zit een besluit niet goed in elkaar,
dan nog hoeft de rechter het besluit niet te vernietigen indien aannemelijk
is dat belanghebbenden daardoor niet zijn benadeeld. Dat wordt wel heel ingewikkeld,
want wie bepaalt dan dat belanghebbenden niet zijn benadeeld? Hoe moet ik
dat zien? Ik heb het gevoel dat op dit punt onzorgvuldigheid in de hand wordt
gewerkt. Immers, als het niet uitmaakt dat je fouten maakt, hoef je dat ook
niet te voorkomen. Ik heb ook het gevoel dat het de rechtsonzekerheid zal
vergroten. Ook kan de toepassing van het passeren van gebreken leiden tot
de noodzaak van het stellen van prejudiciële vragen en dus uiteindelijk
tot vertragingen. Ik vraag het kabinet om een reactie hierop, maar ik weet
al dat ik op dit punt een amendement zal indienen.
 Het volgende trucje is dat indienen van het pro-forma beroepschrift en
het aanvullen van de beroepsgronden na afloop van de beroepstermijn wordt
afgeschaft. Normaal gaat het als volgt: na publicatie van een besluit is er
een termijn van zes weken waarin belanghebbenden bezwaar of beroep kunnen
aantekenen tegen dat besluit. Zeker voor kleine organisaties of voor individuen,
zoals de omwonenden van een nieuw te plannen industrieterrein of vliegveld,
is zes weken erg kort om hun bezwaar- of beroepschrift helemaal te motiveren
en te onderbouwen met wetenschappelijke feiten, omdat het vaak over heel grote
projecten gaat waaraan veel onderzoek ten grondslag ligt en omdat het recht
tot nu toe de gelegenheid biedt om pro-forma beroep aan te tekenen voor degene
die beroep wil aantekenen om extra onderzoek te doen. Ook bestaat nu nog de
mogelijkheid om tijdens de rechtszaak, bijvoorbeeld op grond van nieuwe onderzoeken,
de al genoemde beroepsgronden aan te vullen. Daarmee is bijvoorbeeld nog beter
aan te tonen dat de belangenafweging die ten grondslag ligt aan het besluit,
niet zorgvuldig is uitgevoerd. Dat is heel vaak het geval.
 Die beide mogelijkheden, het pro-forma beroep en het aanvullen van de
beroepsgronden, worden door het kabinet met de Crisis- en herstelwet afgeschaft.
Dat is niet zoals het hoort in een democratische rechtsstaat die als doel
heeft haar burgers te beschermen. Het is ook niet eerlijk. Overheden kunnen
vaak gebruik maken van eigen of ingehuurde deskundigheid, desnoods fulltime.
Soms duurt het zelfs jaren om een besluit voor te bereiden. Van burgers of
milieuorganisaties wordt straks verwacht dat zij binnen zes weken na publicatie
van besluiten al die gegevens en ordners met berekeningen begrijpen en controleren
en hun tegenargumentatie, vaak in hun vrije tijd, in elkaar zetten. Lukt dat
niet, dan zijn zij hun rechten voor eens en altijd kwijt. Zeker in combinatie
met het passeren van gebreken en het invoeren van het relativiteitsvereiste,
dat zojuist is genoemd, is de balans tussen versnelling ten behoeve van de
economie en de rechtsstatelijk noodzakelijke waarborgen voor de rechten van
particulieren en milieuorganisaties compleet zoek. Milieuorganisaties zijn
niet tegen de economie, zeg ik tegen de heer Aptroot. Zij zijn er niet op
uit om alle besluiten die genomen worden te verwerpen. Zij komen op voor een
deel van het algemeen belang, dat veel te gemakkelijk wordt gepasseerd. De
ervaring heeft dat maar al te vaak geleerd.
 Voor een zorgvuldige afweging tussen verschillende belangen zijn zorgvuldig
genomen besluiten essentieel. Dat wordt nu juist ook aangegeven in de verdediging
van de Crisis- en herstelwet. Een belangrijke rol van milieu- en natuurorganisaties
is die van waakhond in dit verband. Dit is nodig in een samenleving als de
onze. Ik dien dan ook een amendement in om het pro-forma beroep en het aanvullen
van de beroepsgronden mogelijk te laten blijven.
 Zorgvuldige besluitvorming komt pas tot stand als er daadwerkelijk een
besluit wordt genomen en er een afweging heeft plaatsgevonden. Het volgende
zorgwekkende punt in de Crisis- en herstelwet is dan ook de lex silencio positivo.
Die regeling bepaalt dat, wanneer het bestuur niet binnen de daarvoor geldende
termijn een beslissing heeft genomen, bijvoorbeeld over de vergunning voor
het aanleggen van een weg, die vergunning na afloop van de termijn automatisch
wordt verleend. Dan krijg je de situatie dat er een nieuwe weg kan worden
aangelegd, zonder dat er is gekeken naar de effecten op milieu en natuur en
op de leefomgeving van de omwonenden. Die belangen spelen kennelijk geen enkele
rol meer en hoeven niet meer te worden afgewogen. Dat is onacceptabel in een
democratische rechtsstaat. Ook hiervoor komt er een amendement.
 De Onteigeningswet wordt drastisch veranderd. Alles moet sneller, de eigenaar
heeft minder rechten en moet meer moeite doen om zijn recht te halen. Ik vind
dat raar, want de provincies die aangeven het instrument van de onteigening
wat vaker te willen inzetten om hun deel van de ecologische hoofdstructuur
aan te leggen, worden juist tegengehouden door het kabinet. Als er echter
een plannetje van minister Eurlings is om een weg aan te leggen, is ineens
alles mogelijk. Ik denk dat onteigening af en toe zeker toegepast moet en
kan worden, maar dan wel voor de juiste doelen en op een zorgvuldige manier.
Bovendien wijst de Raad van State op de geringe versnelling die op grond van
deze wijziging te verwachten is en adviseert hij om een structurele wijziging
niet in de Crisis- en herstelwet op te nemen. Het kabinet heeft echter ook
deze opmerking van de Raad van State genegeerd. Waarom?
 Ook met de onderzoeken die ten grondslag liggen aan besluiten wordt in
de Crisis- en herstelwet makkelijker omgegaan. In het rondetafelgesprek is
kritisch gesproken over het betrokken artikel. Aangegeven werd dat het goed
mogelijk is dat de bepaling strijdig is met de EU-regelgeving. In de MER-
en Habitatrichtlijnen staat namelijk dat er inzicht moet zijn in alle effecten
voordat een vergunning wordt verleend. Ook een nieuw besluit, na de bestuurlijke
lus, kan een dergelijke vergunning zijn. Het lijkt dus eigenlijk onmogelijk
dat in het licht van die richtlijnen een soort standaardregel wordt gehanteerd
dat altijd op eerder onderzoek mag worden teruggevallen. Als
zich een belangrijke wijziging in de feitelijke situatie heeft voorgedaan,
moet die in het nieuwe besluit worden meegenomen, anders is er al gauw sprake
van strijdigheid met het Europees recht. Is dit ook de mening van het kabinet?
 Het beroepsrecht van decentrale overheden is niet van toepassing op de
projecten onder de Crisis- en herstelwet. Ik moet hierbij opmerken dat in
de memorie van toelichting staat dat de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
en het Interprovinciaal Overleg hebben gezegd dat zij het wel prima vinden
dat de rechten van individuele burgers, milieuorganisaties en andere organisaties
worden ingeperkt, maar dat zij dit ineens niet meer zo grappig vonden toen
het over hun eigen gang naar de rechter ging. Ik dacht heel eventjes dat wij
beide organisaties aan hun droeve lot zouden moeten overlaten, maar dat kan
natuurlijk niet. Principieel gezien is de Partij voor de Dieren van mening
dat provincies en gemeenten het recht moeten hebben om in beroep te gaan tegen
besluiten die op grond van de Crisis- en herstelwet door het Rijk genomen
worden.
 Daarmee is naast het buitenspel zetten van het parlement, het maatschappelijk
middenveld en de individuele burger het kringetje rond. Het kabinet heeft
vrij spel om te doen wat het wil. De volksvertegenwoordiging van de lokale
en regionale bevolking heeft niets meer te vertellen. Het kabinet kan bij
wijze van spreken het Groene Hart volbouwen met megastallen en niemand die
er iets aan kan doen. Lokale en regionale bestuurders hebben vaak veel meer
kennis van het gebied waarover besloten wordt. Zij weten waar de problemen
en de kansen liggen, weten welke belangen er zijn en proberen de belangen
van hun kiezers zo goed mogelijk te borgen. Daartoe moeten zij de mogelijkheden
behouden, ook bij de bestuursrechter.
 Vervolgens een opmerking over de 70%-norm bij energiebesparende
renovaties van huurcomplexen. De Partij voor de Dieren kan zich niet vinden
in het verplichtende karakter dat nu in de Crisis- en herstelwet wordt voorgesteld.
Eerlijk gezegd moest ik een beetje glimlachen. Immers, op ieder willekeurig
moment dat de Partij voor de Dieren pleit voor beleid dat gericht is op vermindering
van de consumptie van vlees, is de automatische spastische reactie dat wij
zeker niet moeten voorschrijven wat de mensen op hun bord mogen hebben. Kennelijk
kunnen wij echter wel bepalen dat mensen drie weken uit hun huis moeten omdat
er een isolatieklus geklaard moet worden of stadsverwarming moet worden aangelegd.
De doelen zijn belangrijk, maar verplichtend opleggen zal alleen maar contraproductief
werken. Zoals de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit weet, zijn
wij erg tegen verplichtingen op dit punt. Wij zullen dan ook het door de GroenLinks-fractie
ingediende amendement steunen.
 De zojuist besproken vergaande veranderingen in het bestuursprocesrecht
zullen uiteindelijk niet leiden tot een versnelling van de uitvoering van
projecten. De kans is veel groter dat zij juist zullen leiden tot vertragingen.
De kern is hier het bestaan van jurisprudentie. Bij de nieuwe regelingen bestaat
er voor de rechter niet een eerdere uitspraak waar hij een voorbeeld aan kan
nemen. Alles zal opnieuw moeten uitkristalliseren, zoals minister Verburg
het zo mooi kan zeggen. De rechter zal zich in veel gevallen genoodzaakt zien
prejudiciële vragen te stellen. Dit houdt in dat een rechter aan rechters
van het Europees Hof in Luxemburg zal vragen hoe hij bepaalde normen moet
interpreteren, opdat die niet strijdig zijn met de EU-regelgeving. Dit betekent
voor veel van de in de bijlage genoemde projecten geen versnelling, maar juist
een vertraging in de uitvoering, want een ronde van prejudiciële vragen
aan Luxemburg kan al gauw anderhalf jaar in beslag nemen.
 Tevens zijn de termijnen voor de rechter drastisch ingekort. Ook dat zou
versnelling moeten opleveren. Bij de tweede nota van wijziging heeft het kabinet
de meest onhaalbare termijn, die van vier maanden, gelukkig opgeschroefd naar
zes maanden, na de overdonderende kritiek van deelnemers aan de rondetafelgesprekken
en vragen ter zake van onder meer mijn fractie. Maar dan nog, er staan heel
wat projecten op de beide bijlagen en bovendien kan het kabinet door middel
van AMvB's nog meer projecten toevoegen. Wanneer deze projecten aan de rechter
worden voorgelegd, is bepaald dat de rechtszaken over de Crisis- en herstelwet
voorrang krijgen op andere zaken. Deskundigen en ook de Raad van State noemen
in dit verband de reeds bestaande enorme werklast van de rechtbanken. Deze
zal dus onder de Crisis- en herstelwet alleen maar toenemen. Dat betekent
dat alle andere rechtszaken stil komen te liggen. Ik denk dat dit voor grote
problemen zou kunnen gaan zorgen.
 Ik ga door naar het milieu. Wij hebben in de Milieubalans allemaal kunnen
lezen dat het niet goed gaat. De doelen die het kabinet zichzelf heeft gesteld,
worden bij lange na niet gehaald. De noodzaak van een omslag naar een duurzame
economie wordt steeds meer gevoeld in de samenleving. Het kabinet gooit daarentegen
met de Crisis- en herstelwet alle ambities en mogelijkheden om deze te verwezenlijken
weg. Zowel nationale milieuregels en -normen als internationale afspraken
hierover worden door dit kabinet niet als een kans gezien om de economie naar
een hoger en duurzamer niveau te tillen, maar worden als knellend ervaren.
Nederland zit op slot, wordt er dan gezegd. Bedrijven kunnen niet meer groeien
en dat is onwenselijk. Dat deuntje, u kent het wel.
 Dus gaat het kabinet de komende tien, vijftien of misschien zelfs twintig
jaar niets meer doen tegen milieuvervuiling. Dat wordt geregeld onder de noemers
"ontwikkelingsgebieden" en "experimenten", afdelingen 1 en 2 van hoofdstuk
2. De nationale milieunormen hoeven even niet meer te worden gehaald en er
worden trucjes bedacht om de Europese normen te omzeilen. Tegelijkertijd wordt
gesteld dat het wetsvoorstel is gericht op duurzaamheid. Ik vraag mij af waarom.
In mijn beleving hoeven voor duurzame activiteiten en duurzame innovaties
geen milieuregels aan de kant te worden geschoven. Ik denk dat duurzame bedrijvigheid
helemaal geen behoefte heeft aan trucjes als saldering, maar dat zal dan wel
aan mijn definitie van duurzaamheid liggen. Daarom ben ik benieuwd naar de
definitie van duurzaamheid die het kabinet hanteert in het wetsvoorstel. Ik
wil graag dat die hanteerbaar en toetsbaar is. Ik kon daar niets over vinden,
dus hoor ik graag een reactie.
 Ook de praktische consequenties van het voorgestelde in hoofdstuk 2 en
3 van de wet vind ik moeilijk te duiden. Kan het kabinet ingaan op de precieze
invulling van de aan te wijzen ontwikkelingsgebieden? Wat voor bedrijvig­heid
moet ik mij voorstellen bij duurzame ontwikkelingen, als het blijkbaar nodig
is om de geluids- of stanknormen te overschrijden? 
 Het kabinet heeft tot nu toe geweigerd duidelijk te maken wat nu precies
wordt bedoeld en wat de toegevoegde waarde van deze gebieden moet zijn. De
Raad van State adviseerde dit duidelijker toe te lichten in de memorie van
toelichting. De reactie van het kabinet was: "Naar onze mening wordt in de
memorie van toelichting afdoende gemotiveerd dat de ontwikkelingsgebieden
een toegevoegde waarde hebben."
 Ik denk dat wij gewoon op voorhand niet mogen weten wat daarmee wordt
bedoeld en ik denk ook dat ik wel weet waarom. Als je kijkt naar de wetten
die even tijdelijk buiten spel wordt gezet, vallen mij vooral de Wet ammoniak
en veehouderij en de Wet geurhinder en veehouderij op. Deze mysterieuze ontwikkelingsgebieden
die bij AMvB worden aangewezen en waartegen geen beroep mogelijk is, worden
agroparken met megastallen. Handig wel van het kabinet om het zo te regelen,
want er worden steeds meer burgerinitiatieven gestart om megastallen tegen
te houden en steeds meer gemeenten zijn geneigd om daarnaar te luisteren.
Ook willen steeds meer provincies, zoals Groningen, vestiging van megastallen
verbieden. Megastallen zijn echter een wens van minister Verburg en van de
sector en de economische crisis is een mooi excuus om ze van rijkswege maar
even op te leggen. Ik hoor graag een reactie op dit punt.
 Er blijven nog vele andere vragen mogelijk over de ontwikkelings- en experimenteergebieden,
maar ik wil eerst graag duidelijkheid van de regering op dit punt. Ik wil
ook graag dat de minister van LNV ingaat op de vraag hoe deze ontwikkelingsgebieden,
die blijkbaar de milieugebruiksruimte vijftien jaar lang mogen opvullen, nog
binnen de EU-normen blijven voor luchtkwaliteit. Hoe worden de gevolgen voor
bijvoorbeeld fijnstof ingeschat en hoe worden die gemonitord?
 In de Crisis- en herstelwet worden ook de regels voor milieueffectrapportages
veranderd. Bij de uitvoering van een MER is er geen verplichting meer voor
een advies van de Commissie voor de m.e.r. en voor een alternatievenonderzoek.
De heer Ketting, voorzitter van de Commissie voor de m.e.r., heeft tijdens
de rondetafelgesprekken overtuigend betoogd dat de adviezen en alternatievenonderzoeken
leiden tot betere besluiten en dat was toch het streven? Ik snap het niet.
Dit wetsvoorstel haalt er juist van alles af, volgens hem. Ik vraag het kabinet
op deze kritiek in te gaan.
 Ik ben bang dat wij allemaal de consequenties van dit wetsvoorstel voor
het milieu niet kunnen overzien. De mogelijkheden voor duurzame energie ten
spijt – ik wil best tegen de PvdA-fractie zeggen dat ik dat onderdeel
wel goed vind – de mogelijkheden voor onduurzame activiteiten lijken
eindeloos. De duurzame balans van de Crisis- en herstelwet is niet te vinden.
Ik wil graag meer toelichting van het kabinet op dit punt. Is het waar dat
ook de bouw van elektriciteitscentrales die bijvoorbeeld op kolen of gas draaien,
gemakkelijker wordt? Is het ook de bedoeling van de ontwikkelingsgebieden
om dit soort installaties mogelijk te maken? Graag wil ik een antwoord op
die vragen.
 Ik kom op het meest heikele punt, voor zover je daarin een selectie zou
kunnen maken. Als een duveltje uit een doosje is de Natuurbeschermingswet
toegevoegd aan de Crisis- en herstelwet. Dat gebeurde niet omdat dit zo veel
te maken heeft met het versnellen van projecten, maar gewoon omdat we dat
al heel lang wilden. Met "we" bedoel ik het CDA en de VVD. Er zijn veel beloften
gedaan en mooie woorden gesproken over de bescherming van Natura 2000-gebieden
in Nederland, maar desondanks beschermen we de gebieden nauwelijks: Europese
topnatuur en jarenlang een veel te hoge stikstofdepositie. Doelbewust creëert
het kabinet een mist waardoor het lijkt alsof de uitvoering van de Vogel-
en Habitatrichtlijn heel ingewikkeld is. Daarmee kan de aanpak van het probleem
steeds vooruit worden geschoven met als gevolg dat wij nu inderdaad in een
situatie zitten die nauwelijks meer hanteerbaar is. Er is nog steeds sprake
van veel te hoge stikstofdeposities. Die worden veroorzaakt door de steeds
ongestoord gelaten intensieve veehouderij rondom de Natura 2000-gebieden.
Dat zal mogelijk rechtsgevolgen hebben.
 Wij hebben het zelf zo ver laten komen. Eerst hebben we de Europese richtlijnen
ondertekend. Vervolgens hebben wij een trukendoos opengezet om deze richtlijn
maar niet te hoeven uitvoeren. Natura 2000 stelt inderdaad beperkingen aan
de intensieve veehouderij en dat willen we natuurlijk niet. Heel duidelijk
is dat het de inzet van dit kabinet en ook die van eerdere kabinetten is om
de intensieve veehouderij te beschermen tegen de natuurbeschermingswetgeving
in plaats van andersom: de natuur beschermen tegen de intensieve veehouderij.
Nu is de uitvoering van de Habitatrichtlijn niet zo ingewikkeld, maar we maken
die ingewikkeld. Iedereen vindt het moeilijk en dat blijft zo, maar het is
heel simpel: een verslechtering of een verstoring die in verhouding tot de
doelen van een dermate grote orde is dat de instandhoudingsdoelstelling in
gevaar komt, kan niet plaatsvinden in de buurt van het gebied. Verslechtering
van de kwaliteit van de habitat treedt op wanneer in een bepaald gebied de
oppervlakte afneemt of wanneer de specifieke structuur en de functies die
noodzakelijk zijn voor de instandhouding, op de lange termijn dalen. Als dit
in een gebied de instandhouding in gevaar brengt, is er sprake van een significant
negatief effect.
 De stikstofdepositie is een gevoelig punt. Ik vraag mij af op basis waarvan
de minister de conclusie trekt dat er een dalende lijn te zien is. Ik meen
dat zij in de memorie van toelichting schrijft dat de stikstofdepositie sinds
de jaren negentig is gedaald tot 2200 mol en sinds 2002 is dat ongeveer hetzelfde.
Dat is zes, zeven, bijna acht jaar geleden. Ik zie de dalende lijn niet. We
weten dus allemaal, en de minister weet dat ook heel goed, dat de stikstofdepositie
al jaren veel te hoog is. 2200 mol is immers meer dan we kunnen hebben. Een
constructieve aanpak ontbreekt. Als wij vanaf het begin de Habitatrichtlijn
hadden gevolgd, hadden wij moeten zorgen voor die dalende lijn van stikstofdepositie
in gebieden waar sprake is van een kritische depositiewaarde. Dat moest gebeuren
met passende maatregelen en door projecten en plannen aan een passende beoordeling
te onderwerpen. Voor nieuwe activiteiten en uitbreiding was het nodig geweest
om deze toetsing preventief te doen. In gebieden waar al sprake was van een
overschrijding van de kritische depositiewaarde, mocht zeker niet meer overschrijding
worden toegestaan.
 Ik heb de minister gevraagd, inzicht te verschaffen in de manier waarop
de Natuurbeschermingswet is uitgevoerd, de uitvoeringspraktijk dus. Ze heeft
de Kamer daarover een beschamend briefje gestuurd. Ik had dat wel verwacht,
want ik heb haar die vraag al eerder gesteld. De Raad van State heeft de afgelopen
jaren verschillende uitspraken gedaan. De heer Koopmans sprak over het ammoniakdossier
dat 20 jaar bestaat. Hij sprak van een hoofdpijndossier. Dat klopt. Elke keer
zegt de Raad van State dat de minister, het bevoegd gezag,
het huiswerk niet goed heeft gedaan. Het lijkt mij dan ook legitiem om te
verzoeken de Kamer zicht te geven op de uitvoeringspraktijk van de Natuurbeschermingswet
in relatie tot de doelen van de Vogel- en Habitatrichtlijn. Ik vraag de minister
alsnog om daarover duidelijkheid te verschaffen.
 Een standaard antwoord op de stikstofproblematiek is dat de kritische
depositie vooral als richtlijn gebruikt moet worden, maar deze waarden zijn
op internationaal onderzoek gefundeerd. Internationale milieuwetenschappers
hebben daarnaar gekeken en ze zijn goedgekeurd. Met andere woorden, die waardes
moeten wij halen als wij naar een goede staat van instandhouding willen. Dat
betekent dat we daarover dus niet kunnen polderen. Ik kijk even naar de heer
Samsom die daarvoor met zijn amendement wel ruimte laat. Vergunning mocht
alleen worden verleend in het geval dat de stikstofbelasting onder de grens
van de kritische depositiewaarde was gekomen. Daar kun je honderd rapporten
tegenover stellen van mensen die daar anders over denken, maar de Habitatrichtlijn
stelt van niet. Je gaat toch ook geen pretpark toestaan pal naast een stiltegebied!
Dat doe je al helemaal niet wanneer de geluidsbelasting in dat gebied toch
al hoog is. Daarmee zou je een nieuwe saneringssituatie creëren, waarvan
het oplossen veel geld en moeite gaat kosten.
 De vraag kan worden gesteld vanaf welk moment Nederland verplicht was
om passende maatregelen te nemen en passende beoordelingen uit te voeren.
In een uitspraak van de Raad van State uit 2001 wordt de redenering gevolgd
dat deze verplichtingen op basis van het beginsel van gemeenschapstrouw van
kracht waren geworden op het moment dat de potentiële Natura 2000-gebieden
waren aangemeld bij de Europese Unie. Nederland heeft pas in 2003 de complete
lijst van deze gebieden aan de Europese Commissie gestuurd. Maar volgens de
bepalingen van de Habitatrichtlijn had dit al in 1995 moeten gebeuren.
 Op grond van het beginsel van gemeenschapstrouw konden ook toen al wezenlijke
beschadigingen van de potentiële beschermingszones niet meer worden vergund.
Deze redenering leidt ertoe dat de beoordelingsplicht vanaf 1995 gold voor
nieuwe activiteiten. Onderschrijft de minister dit tijdstip? Kan zij laten
zien hoe haar ministerie met deze verplichting is omgegaan? Het ministerie
was toentertijd immers het bevoegd gezag. Is actief gehandhaafd? Er had al
jaren serieus werk gemaakt moeten worden van de Habitatrichtlijn maar de lijn
is steeds: we doen alsof de richtlijn niet bestaat en op het moment dat de
Raad van State het bevoegd gezag op de vingers tikt, zoeken wij naar nieuwe
uitwegen in de wetgeving. Het is nooit zo geweest dat de wet goed werd gehandhaafd.
 Ik heb de minister zojuist gevraagd om ons hierin inzicht te verschaffen.
Ik kan wel zeggen waarom ik vermoed dat zij de Kamer niet wil informeren.
Wij hebben gegevens aangereikt gekregen. Volgens deze gegevens is de afgelopen
tien tot vijftien jaar op basis van de Milieubeschermingswet in een handjevol
gevallen – zeg een paar honderd – een toets uitgevoerd. In tachtig
tot een paar honderd gevallen is een vergunning afgegeven.
 De minister weet, net zo goed als ik, dat het om duizenden bedrijven gaat.
Waarom zijn die niet aan de vergunningtoets onderworpen? Klopt dat wel? Klopt
de strategie van de minister om de toets achterwege te laten en het gebruik
vervolgens bestaand gebruik te noemen en via het riedeltje van de beheerplannen
tot bestaand recht te verklaren?
 Ik stel de vraag die ik aan de heer Koopmans heb gesteld ook aan de minister.
Hoe zit het met de beheerplannen en de constructie die de minister voorstelt?
Gaat het om keiharde rechtszekerheid van de ondernemers? Als dat het geval
is en wij blijken de doelstellingen van de Habitatrichtlijn niet te halen –
en die kans is heel reëel aanwezig – voor wie zijn dan de kosten
als Europa zegt dat dit zo niet kan? De minister kijkt de andere kant op,
maar dat begrijp ik wel. Het is ook een pijnlijke vraag. Ik wil hierop graag
een antwoord van de minister horen. De minister moet niet doen alsof het zo
ingewikkeld is. Zij moet gewoon uitleggen waar het op staat. Zij moet inzicht
geven in de manier waarop haar ministerie de afgelopen jaren de boel heeft
gehandhaafd.
 Ik wil dat trouwens ook weten van de provincies die dit sinds 2005 hebben
moeten doen. Ik begrijp niet dat de minister ons daarvan geen overzicht kan
sturen, want ik kan mij niet voorstellen dat zij, toen het bevoegd gezag van
haar ministerie aan de provincies is overgedragen, geen overzicht heeft gegeven
van wat er in de jaren daaraan voorafgaand in de desbetreffende provincies
aan handhaving is gedaan. Het is het een of het ander. Of zij heeft de provincies
aan hun lot overgelaten, wat haar grote ondeskundigheid op dit gebied zou
verklaren, of zij weet het wel, maar wil de Kamer niet informeren omdat zij
niet heeft gehandhaafd.
 Wij hadden al serieus werk moeten maken van de Habitatrichtlijn en wij
hadden al jaren geleden vergunningen moeten verlenen, of in elk geval moeten
toetsen. Bij zo'n toets moet bezien worden of je de vergunning kunt verlenen
of moet weigeren. Ook had bestaand gebruik al moeten worden aangepakt, daar
dit schadelijk is voor de te beschermen natuur. Ik wijs op het verslechteringsverbod
in de Habitatrichtlijn. Keer op keer heeft de CDA-fractie de uitvoering vertraagd
en gefrustreerd, regelmatig gesteun door de fractie van de PvdA en overige
partijen. Het spijt mij zeer dat de fractie van de PvdA ook nu weer hierin
meegaat.
 Het stikstofbeleid is al jaren falend, maar de laatste twee jaar heeft
de regering er alles aan gedaan om de stikstoftoename toe te staan. Voor de
goede orde noem ik de feiten. De minister spreekt over een dalende lijn, maar
dat is eigenlijk jokken, want sinds 2002 gaat er niets meer naar beneden.
De depositie is 2200 mol en is sinds 2002 op dat niveau. Daarmee wordt de
doelstelling van het Nationaal Milieubeleidsplan 4, namelijk 1650 mol, waarschijnlijk
niet gehaald. Bij een depositie van 1900 mol is ongeveer 20% van de
natuur beschermd. Reken het dus maar uit. Men verwacht dat in 2010 de depositie
in 88% van de Natura 2000-gebieden fors hoger is dan de kritische depositiewaarde.
Ik zeg het nogmaals; over die waarde kun je niet polderen in een beheerplannenclubje.
 Een voorbeeld van dit falende beleid is het Toetsingskader ammoniak en
Natura 2000. Het doel hiervan was om meer ruimte te bieden voor intensieve
veehouderij en grondgebonden melkveehouderij. Dit toetsingskader werd met
haast ingevoerd, zonder te kijken naar de relatie met de instandhoudingsdoelen.
De coalitiepartijen CDA, PvdA en ChristenUnie stemden tegen een motie waarin
de regering werd verzocht om nog even te wachten met het toetsingskader tot
de relatie met de instandhoudingsdoelen duidelijk was. Dan
wil je gewoon niet. Vervolgens klaagt men – na alle adviezen daarover
die erop wezen dat dit geen stand zou houden bij de rechter – over de
natuurorganisatie die inderdaad een vergunning geschorst wist te krijgen.
Op zo'n moment daarover klagen, is beneden de maat.
 Het was dan ook weer wachten tot de Raad van State het toetsingskader
zou terugroepen. Dat is inderdaad gebeurd. Het werd ingetrokken. De minister
heeft daarop niet gekeken op welke manier ze dan wel met deze vergunningen
moest omgaan, maar in plaats daarvan heeft ze weer eens een taskforce in het
leven geroepen om nieuwe oplossingsrichtingen te bedenken. Die oplossing bleek
te liggen in het verschuiven van het probleem naar de provincies. Een hele
trukendoos aan maatregelen werd uit de kast gehaald om vooral maar niet te
komen tot een constructieve aanpak van de hoge stikstofdepositie. Voorbeelden
hiervan zijn depositie- en effectgerichte maatregelen. Die klinken mooi, maar
depositiegerichte maatregelen, bijvoorbeeld een hogere schoorsteen, zullen
het probleem alleen maar verplaatsen. Effectgerichte maatregelen werken bovendien
niet overal. De effectiviteit is vaak tijdelijk; het kan maar een paar keer,
het leidt tot schade aan de fauna en het kost een hoop geld. Kunnen wij er
eens inzicht in krijgen wat dit de belastingbetaler kost? Al deze maatregelen
zijn slechts een doekje voor het bloeden als de veestapel in zijn huidige
omvang mag worden gehandhaafd of wellicht zelfs mag groeien.
 Een handreiking van de minister werd aan de provincies gegeven, in de
hoop dat alle problemen dan vanzelf opgelost zouden worden. Maar helaas, zo
gemakkelijk gaat dat niet zonder duidelijke doelen. In april 2009 blijkt ook
nog eens dat de legaliseringsslag in 2005, waarbij ammoniakvergunde rechten
in het kader van de Wet Milieubeheer werden beschouwd als rechten voor de
Natuurbeschermingswet, geen stand hield bij de Raad van State. Dit is wederom
een bewijs dat de Natuurbeschermingswet niet is gehandhaafd. De toets aan
de Wet Milieubeheer is geen toets aan de Natuurbeschermingswet. Dat wist de
minister uiteraard heel goed. Een rijbewijs voor een personenauto is ook geen
rijbewijs voor een vrachtauto. Ze hoeft niet te doen alsof de regels zo moeilijk
zijn, maar ze had gewoon haar eigen wet moeten handhaven.
 Ze steekt niet de hand in eigen boezem, maar zoekt naar mogelijkheden
om de bestaande praktijk te legaliseren. Er komt wederom een commissie, dit
keer de commissie-Huys. Ditmaal krijgt de commissie de duidelijke opdracht
om binnen de natuurwetgeving de maximale rek en ruimte te vinden voor ...
bescherming van natuur? Nee. Er moet maximale rek en ruimte worden gezocht
voor bescherming van de veehouderij. Deze commissie concludeert dat het antwoord
op alle problemen een ontwikkelingsplan is dat ecologisch en economisch herstel
wil bereiken. De commissie heeft mooie ideeën, maar als er dan weer moties
komen die het geheel werkbaar moeten houden, zoals een tijdfasering en het
niet op voorhand verlenen van vergunningen, dan wordt er weer vrolijk tegen
die moties gestemd door de coalitiepartijen, inclusief de Partij van de Arbeid.
 Op deze manier komen wij er niet. Laten wij het simpel houden. Stel duidelijke
doelen vast, kijk naar datgene wat die doelen in de weg staat en neem dan
passende maatregelen of voer een passende beoordeling uit. In plaats daarvan
stelt de minister van Landbouw voor om de wetgeving uit te hollen. Dit hebben
wij al eerder gedaan met de milieuwetgeving: stapsgewijze uitholling van de
Interimwet ammoniak en veehouderij, daarna van de Wet ammoniak en veehouderij,
en vervolgens klagen dat je het als een boemerang terugkrijgt via de Natuurbeschermingswet.
Wij beperken het beschermingsregime tot alleen gebieden binnen de EHS. Beschermingszones
zijn drastisch beperkt van drie kilometer tot slechts 250 meter. Zelfs dat
voorstel bleek de natuur nog te veel te beschermen. In 2007 werd de wet dus
gewijzigd en tot de wassen neus gemaakt die hij nu is. In deze wijziging kregen
alleen gebieden groter dan 50 ha. nog bescherming. Als klap op de vuurpijl
werd voor melkveehouderijen de mogelijkheid gecreëerd om binnen de beschermde
zones bijna twee keer zoveel uit te breiden. De strategie van het wegnemen
van bescherming herhaalt zich bij de voorgestelde wijziging van de Natuurbeschermingswet.
Zoals gezegd, heeft de Raad van State geadviseerd om deze weg te laten uit
de crisiswet.
 Een tweede poging van de minister is om bestaand gebruik dat opgenomen
wordt in het beheerplan, vrij te stellen van vergunningplicht onder de Nb-wet.
In plaats van de wet te handhaven is dit gebeurd in de wijziging van de Nb-wet
van januari van dit jaar. Zoals gezegd,valt de laatste klap tot uitholling
van deze wet nu, onder de crisiswet. Onbestaanbaar! Wij kleden ten eerste
onze natuurbescherming uit tot het strikt noodzakelijke. Dan bedoel ik niet
het noodzakelijke voor het bereiken van de ambities van het kabinet over bijvoorbeeld
biodiversiteit; nee, die doelen zijn wij allang uit het oog verloren. Wij
gaan terug naar wat echt absoluut moet van Europa en zelfs daarvan is niet
zeker of wij ons daar wel zo netjes aan houden. De "nationale koppen", zoals
het kabinet het zo mooi noemt, schrappen wij. Nederland als achterblijver
binnen Europa: een compleet ambitieloze zesjesmentaliteit, terwijl onze natuur
werkelijk uniek en dus ook heel waardevol is.
 Wat zal dit gaan betekenen voor de ecologische hoofdstructuur? Ik vroeg
de minister vanmorgen ook al even naar het te verwachten lot van het Kastanjedal
in de buurt van Nijmegen. D66 heeft een amendement ingediend om de EHS-projecten
te kunnen versnellen, maar vanmorgen stelde ik ook de vraag: gaat de crisiswet
niet betekenen dat EHS-projecten juist kunnen worden geschrapt als het kabinet
besluit dat er ergens woningen moeten komen en als daar toevallig zo'n lastig
EHS-gebiedje ligt? Ik krijg daarop graag een reactie. Ik vraag specifiek aandacht
voor het Kastanjedal, een waardevol natuurgebied in de buurt van Nijmegen.
Verontruste omwonenden van dit gebied zijn geschrokken van het besluit van
de provincie om vanwege woningbouw dit gebied uit de EHS te halen. Ik krijg
hierop graag een antwoord.
 Ook de veranderingen in de Tracéwet en de Spoedwet wegverbreding
zijn niet te begrijpen. Ik lees dat mijnheer Balkenende straks gaat beslissen
of een weg wel of geen onaanvaardbare schade gaat opleveren voor de natuur.
Hoe gaat hij dat doen? Ik geloof niet dat hij dat kan. Er komt dus een amendement
op dit punt.
 De minister denkt het ammoniakprobleem te kunnen oplossen in een beheerplan.
Het beheerplan als wonderredmiddel! In theorie klinkt het prachtig: je kijkt
naar een gebied in het geheel, je bekijkt welke depositie er is en waardoor
die wordt veroorzaakt, en je gaat werken aan een reductie van
de depositie. De praktijk is echter weerbarstiger. Clubjes stappen eruit.
Dat zijn soms milieuclubs en soms het LTO. Ik schrok daar een beetje van.
Ik schrok niet van het feit dat LTO eruit stapt, maar ik schrok ervan dat
het opstellen van een beheerplan blijkbaar een machtsspelletje is waar je
uitstapt als je je zin niet krijgt of, in het geval van milieuorganisaties,
zo stel ik mij voor, als er wordt gepolderd over harde milieudoelen. Die kun
je namelijk niet wegstrepen tegen een economisch doel. De minister denkt dat
je op deze manier inderdaad je ecologische doelen kunt halen, en ik snap dat
niet. Op andere terreinen weet de overheid best wat zij moet opleggen omdat
het nu eenmaal geen kwestie van keuze van de burger is maar gewoon bestaand
beleid dat zij moet uitvoeren.
 
 
 
 De heer
 Aptroot
 VVD
 
 Ik zit nu al meer dan een paar minuten te luisteren. Het verbaast mij
een beetje dat er volgens uw verhaal in ons land eigenlijk geen ruimte is
voor mensen die gewoon de kost verdienen. Er is iets wat ik eigenlijk schokkend
vind, en daar stel ik een concrete vraag over. Als je aan een overleg kunt
deelnemen, moet je daar ook uit kunnen stappen, vind ik. Daarover zijn wij
het op zich met elkaar eens. Als milieuclubs uit het overleg over beheerplannen
stappen, vindt u dat dan ook prima, maar als LTO eruit stapt, vindt u dat
verwerpelijk. Waarom hebben een ondernemer, een boer of iemand die bijvoorbeeld
door Natura 2000 zijn pannenkoekenboerderij niet tot zeven uur 's avonds mag
openhouden omdat hij dat tot nu toe maar tot zes uur 's avonds deed, niet
ook bepaalde rechten? Waarom vergeet u dat er mensen zijn die in dit land
gewoon willen wonen, recreëren en werken? Ik vind het erg eenzijdig.
Ik vind het eigenlijk schokkend dat u mensen van natuurorganisaties rechten
toebedeelt die een gewone ondernemer of agrariër niet zou hebben.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 De kern is dat we natuurbeschermingsdoelstellingen hebben. Mijn mening
is dat je daarover niet kunt polderen. Ik ben ook helemaal geen fan van het
beheerplannentraject. Ik denk dat je niet kunt polderen over doelstellingen
die je Europeesrechtelijk gewoon moet zien te handhaven. Dat een milieuorganisatie
eruit stapt omdat zij ziet dat de verplichtingen niet gehaald worden en dat
dit vervolgens wordt afgestraft door de minister die zegt dat zo'n club zich
buiten de bestuurlijke werkelijkheid plaatst, vind ik beschamend. Ik kan mij
er wel wat bij voorstellen dat LTO zegt niet genoeg van haar economische belangen
gefundeerd te krijgen in dit beheerplan, want daar is zo'n beheerplan namelijk
niet voor bedoeld. De suggestie die u doet, dat ik geen ruimte zou bieden
aan mensen die in ons land willen werken, recreëren en wat al niet, klopt
dus niet. Ik zeg wel dat we natuurbeschermingsdoelen hebben en dat je daar
niet omheen kunt draaien. Ik zal u nog eens wat zeggen, mijnheer Aptroot.
Het is zeker niet in het belang van agrarisch ondernemers om daar maar een
beetje omheen te blijven draaien. U probeert de rechtszekerheid op allerlei
manieren te garanderen, maar ik voorspel u dat Europese richtlijnen gehandhaafd
moeten worden. Als er rechten worden verleend aan ondernemers op gronden die
eigenlijk niet kunnen omdat de natuurkwaliteit te zeer verslechterd, zit óf
de Staat met een groot probleem óf de ondernemer die we al die tijd
hebben voorgespiegeld dat zijn activiteiten daar wel konden. Dat lijkt me
allebei zeer, zeer onwenselijk.
 
 
 
 De heer
 Aptroot
 VVD
 
 De essentie van mijn vraag was dat ik het gek vind dat u zegt dat een
milieulobby die voor het milieu opkomt prima is, maar dat u een agrariër
die opkomt voor zijn bedrijf, dat misschien ook al honderden jaren, generatie
op generatie, bestaat, verwerpelijk vindt, omdat u eigenlijk van mening bent
dat een agrariër alleen aan natuur en milieu moet denken en niet mag
opkomen voor het belang van de voortzetting van het bedrijf. Ik vind dat eigenlijk
schokkend hoewel het aangeeft hoe eenzijdig u aankijkt tegen Nederland. Voor
de werkende mensen hebt u geen enkel begrip.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Dat is de situatie niet. Ik ben niet voor die beheerplannen en wel als
volgt. De natuurdoelen moeten worden gehaald. Dan kun je wel zeggen tegen
agrarisch ondernemers dat er nog wat te onderhandelen valt, maar wat moet
je dan? Als er te veel varkenshouders in dat gebied zitten, moet dan de ene
varkenshouder de andere de hersens inslaan, omdat ze niet allebei kunnen blijven?
Ik denk dat het juist de solidariteit binnen de agrarische wereld onder druk
zet. Ik denk dat het veel beter is als er, jaren geleden al, vanuit de overheid
duidelijkheid was geschapen over het feit dat dit de natuurdoelen zijn en
dat we hier de belastingen van de natuur zien. Ik noem de Peel. Dat gebied
kan 400 mol ammoniak hebben. We doen daar 4000 mol op. Je kunt wel doen alsof
je dat in onderling overleg kunt realiseren, maar de overheid had moeten zeggen:
zo werkt het niet, we gaan een saneringsplan opstellen en daar nemen we tien
jaar de tijd voor. Prima, daar zou ik voor zijn geweest. Polderen over die
doelen gaat gewoon niet. Je doet er de agrariërs mee tekort, maar bovenal
de natuur. Dat heb ik bedoeld. U zegt ook dat wij geen ruimte zouden bieden
aan mensen die een boterham willen verdienen. Zoals u weet, zijn wij erg voor
de landbouw, maar dan vooral de biologische. Dat zou beteken dat er werkgelegenheid
is, want daar moet je zelf wieden.
 Voorzitter. Ik spreek over de beheerplannen. Ik vraag de minister naar
de juridische implicaties van haar voorstel op dit moment. Ik heb al gevraagd
hoe het zit met de rechtszekerheid. Ik ben er erg voor dat agrariërs
weten waar zij aan toe zijn. Maar dan moet het ook echt zijn. Als agrariërs
te horen krijgen van de minister dat het zo kan, maar uiteindelijk blijkt
het in strijd met Europese regelgeving, ligt de vraag voor wie we hier het
meest mee tekortdoen, de staat of de agrariër. Het lijkt mij allebei
ongewenst. Bovenal moet de natuurbeleving eens worden gehandhaafd. Graag een
reactie hierop.
 Over het amendement van de heren Koopmans en Samsom kan ik alvast zeggen
dat het niet zal gaan werken. Ik heb er zojuist even goed naar gekeken. Het
gaat erom dat de kritische depositiewaarde wordt overschreden. In de Habitatrichtlijn
wordt gesteld, mijnheer Samsom, dat een verslechteringsverbod moet worden
nageleefd. Dat betekent dat je niet meer troep op zo'n gebied mag gooien dan
het gebied kan hebben. Je kunt wel termijnen afspreken waarbinnen je dat langzaam
naar beneden brengt, maar als het gebied er al die tijd toch slechter van
wordt, zegt de Habitatrichtlijn dat het niet mag. Ik vraag dus ook aan u om
de implica­ties voor de rechtszekerheid in uw termijn duidelijk
te maken. Wat gaat ermee gebeuren? Ik kan er geen chocola van maken.
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Begrijpt u niet dat de kern van het amendement meer rechtszekerheid is
en – om in uw woorden te spreken – minder troep op het nabijgelegen
natuurgebied?
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Dat wordt met dat amendement niet gerealiseerd. Er zit een aanschrijvingsbevoegdheid
in de wet. Ik neem aan dat u daar ook op doelt, mocht een beheerplan onvoldoende
resultaat opleveren. Maar wij hebben toch de Nb-wet gezien? Mocht er ergens
in een gebied een te zware belasting van ammoniak zijn, dan had de minister
ook in kunnen grijpen. Er is helemaal geen garantie dat dit gaat gebeuren.
Ik denk dat de kans heel groot is dat Europa ons op de vingers tikt. De vraag
is dan wel of het om vaste rechten van de ondernemer gaat. U heeft mij horen
zeggen dat ik er erg voor ben dat agrariërs weten waar zij aan toe zijn,
maar de vraag is wel of je dat op deze manier goed doet. Voor wiens rekening
komen de kosten als het toch geen goed foefje blijkt te zijn?
 
 
 
 De heer
 Koopmans
 CDA
 
 Ik vraag u om het amendement nog eens goed te bekijken, want het levert
meer rechtszekerheid op, minder uitstoot, minder depositie op het natuurgebied
en op langere termijn, daarbovenop, voor het hele land, minder uitstoot van
stikstof. Dat zijn toch dingen die niet elke dag aan de orde zijn en waar
u en ik elkaar op zouden moeten kunnen vinden.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Zoiets kan wel in een situatie waarin er geen sprake is van overbelasting,
maar die is er nu juist wel. Rustig aan naar beneden, betekent dus dat er
nog altijd te veel op zit. Als er in de Peel meer dan 400 mol wordt gedeponeerd,
dan gaat dat natuurgebied er in kwaliteit op achteruit. In de Habitatrichtlijn
staat heel duidelijk: je mag niet toestaan dat een gebied verslechtert. Als
de heer Koopmans overtuigd is van wat hij een feit noemt, dat dit de Europeesrechtelijke
toets kan doorstaan, dan hoor ik graag een nadere motivering. Mij is het niet
duidelijk.
 Ik heb de aanschrijvingsbevoegdheid al even aangestipt in het interruptiedebatje
van zojuist. Wij hebben enige gesprekken met de provincies gevoerd. De aanschrijvingsbevoegdheid
waar de minister het over heeft, komt bij de provincies te liggen. Ik heb
aan de provincie Gelderland gevraagd hoe zij dat gaat doen. Zij had geen idee.
Dat wekt bij mij niet veel vertrouwen. Welke concrete maatregelen gaat de
minister nemen? Nogmaals, de Raad van State heeft op verschillende hiaten
gewezen in relatie tot Europese wetgeving.
 Bij bestaand gebruik gaat het ook mis. Ik heb eerder aangegeven dat bij
bestaand gebruik nooit een passende beoordeling is uitgevoerd. Graag hoor
ik of de bedrijven waarvoor dat geldt, inderdaad voor het Europese Hof moeten
verschijnen, of gaat de minister er zelf een toets op loslaten? Wat er nu
gebeurt, kan volgens mij niet. Ik dien een amendement hierop in.
 Voorzitter, het zal u verheugen dat ik bijna aan het einde van mijn stapeltje
papieren toe ben. Ik werd nieuwsgierig van het artikel waarin staat dat de
minister meettechnieken wil voorschrijven. Kan zij daarover meer uitleg geven?
Aan welke technieken denkt zij en, belangrijke vraag, zijn ze gevalideerd?
Zo ja, hoe dan? Waarom moet er een bepaalde techniek worden voorgeschreven?
Kiest iedereen nu maar zelf welke techniek de meest handige resultaten oplevert
of ..., zeg het maar.
 Het is niet duidelijk wanneer wij eindelijk wel een gunstige staat van
instandhouding bereiken. Er wordt gesproken over enkele tientallen jaren en
dat wij er wel komen. Punt is dat de Habitatrichtlijn garanties eist, een
dalende lijn in depositie wil zien. Bovendien stelt de richtlijn dat verslechtering
niet mag. Ik heb daar al over gesproken. Jarenlang een constante depositie
is ook een verslechtering, ook al heb je een constante en zelfs ook een iets
dalende depositie. Vraag het maar aan de ecologen. Ik denk dus dat dit niet
houdbaar is en dat wij een heel duidelijke deadline voor onszelf moeten stellen.
Het zal u niet verbazen dat wij een amendement zullen indienen om de hele
Nb-wet uit de Crisis- en herstelwet te fietsen.
 Ik rond af. Bij het lezen van het wetsvoorstel waande ik mij in de jaren
tachtig; een eenzijdige focus op grijze economie en onduurzame groei en het
wegsnoeien van regels die ons milieu en ecologisch kapitaal beschermen. Een
grote grijze taart, versierd met een paar windmolens om de Partij van de Arbeid
aan boord te krijgen en om de groene oppositie de mond te snoeren over duurzaamheid.
Ik hoop ten zeerste dat het kabinet daar niet mee weg komt, en is het niet
hier, dan wel heel graag in de Eerste Kamer.
 
 
 De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
 
 
 
 De heer
 De Mos
 PVV
 
 Voorzitter. Na de wat korte inbreng van de fractie van de Partij voor
de Dieren zal ik het proberen wat korter te houden. Ik hoor dat de ministers
al aan de bitterballen zijn en aan de goede borrels, maar wij gaan gewoon
verder.
 Wij behandelen vandaag de Crisis- en herstelwet. Dit wetsvoorstel bevat
een aantal goede elementen die weg- en woningbouw moeten versnellen en die
het opknappen van industrieterreinen moeten bevorderen. Zo zijn wij erover
verheugd dat een aantal ruimtelijke en infrastructurele projecten juridische
mogelijkheden krijgen om zo sneller ten uitvoer te worden gebracht. Als het
aan de PVV-fractie ligt, worden de wettelijke veranderingen die een versnelde
aanleg van infrastructuur mogelijk maken, permanent in de wet opgenomen in
plaats van de nu in het wetsvoorstel opgenomen vervaldatum van 1 januari
2014 te hanteren.
 De bouw van wegen moet nu plaatsvinden. Nieuwe wegen zorgen voor ontlasting
van het wegennet. Dat leidt weer tot verdere groei van de economie en de welvaart.
Wie kan daar nou tegen zijn?
 De PVV-fractie vindt het jammer dat kleine bouwprojecten van minder dan
twintig woningen niet in het wetsvoorstel zijn opgenomen. Onze fractie ziet
graag dat dit alsnog gebeurt.
 Bezorgd is de PVV-fractie wel naar aanleiding van uitspraken van de Delftse
hoogleraar Hugo Priemus. Hij zegt dat er van een vlottere aanpak niets terechtkomt
omdat daarvoor te veel regels tegelijk worden veranderd en dat de verwarring
en onzekerheid die daarvan het gevolg zullen zijn, zullen leiden tot vertraging
in plaats van versnelling. Hoe ziet het kabinet dit? 
 Zowel Hugo Priemus als een andere hoogleraar uit Delft, namelijk Friso
de Zeeuw, vindt dat het wetsvoorstel weinig met de economische crisis heeft
te maken. Ik vraag het kabinet: hoeveel banen gaat de Crisis- en herstelwet
uiteindelijk opleveren?
 De Crisis- en herstelwet bevat ook twee componenten waar geen normaal
denkend mens op zit te wachten, zeker de belastingbetaler niet: ten eerste,
de duurzame-energievoorziening, die geheel ligt aan het subsidie-infuus, en
ten tweede, de klimaatbestendige inrichting van ons land. Laten wij om te
beginnen eens het laatstgenoemde component bij de hand nemen. In dat component
wordt uitgegaan van enorme doemscenario's. Een metershoge zeespiegelstijging
zou ons te wachten staan. Als wij de uitstoot van broeikasgassen niet tot
een uiterste beperken, dan zou het water ons binnenkort tot aan de lippen
staan.
 Natuurlijk zijn goede dijken nodig. Wij leven in ons land in een deltagebied
en hebben ons in het verleden altijd moeten verdedigen tegen het wassende
water. Dat zullen wij in de toekomst blijven doen. Het is dan ook vreemd dat
juist het onderhoud van dijken nog veel te wensen overlaat. Op de peildatum
van 1 januari 2006 voldeed 24% van de waterkeringen niet aan de
geldende normen. Bij 32% kon hierover geen uitspraak worden gedaan.
Van de kustwerken krijgt 22% de score: voldoet niet. Over maar liefst
49% van de kustwerken bestaat geen oordeel. Vrij recentelijk heb ik
in het AO Nota Ruimte al eens verwezen naar het plaatsje Wilnis in de gemeente
Rode Venen. In 2004 was daar een doorbraak van een poreuze veendijk, die tot
veel commotie leidde. De Telegraaf kopte in dat jaar in een zaterdageditie:
Schiphol omringd door tijdbommen. Prof. Frans Molenkamp, bekend als de nationale
dijkdoktor, klapte in dat artikel uit de school over het gevaar van poreuze
dijken.
 
 
 
 De heer
 Van der Staaij
 SGP
 
 Even voor de Handelingen. Ik geef toe dat er heel veel socialistische
invloed in dit land zichtbaar is, maar het zijn niet "De Rode Venen" maar
"De Ronde Venen".
 
 
 
 De heer
 De Mos
 PVV
 
 De Ronde Venen, ja. Ik zag de heer Samsom net voorbij lopen en dacht gelijk:
rood. Maar goed, het is rond. Ik heb het goed staan op papier. Dank voor de
verbetering.
 Dijkexpert dr. ir. Stefan van Baars sprak destijds de volgende woorden:
die dijk bij Wilnis is niet bezweken door droogte maar door Hollandse zuinigheid.
In dit huis wordt oeverloos gesproken over de ruimtelijke inrichting van ons
land, maar zolang wij kampen met poreuze dijken is de kans dat wij uiteindelijk
louter natte voeten krijgen, levensgroot aanwezig. Tijdens het AO Nota Ruimte
zei ik al dat het alom bekende gedicht Denkend aan Holland een andere inhoud
heeft gekregen: Denkend aan Holland zie ik brede rivieren traag door oneindig
laagland gaan met talrijke files achter slecht onderhouden dijken.
 Ik zal een motie indienen om dit achterstallig onderhoud in het wetsvoorstel
prioriteit te geven, want in plaats van in te zetten op goede dijken zijn
wij met de klimaatbestendige inrichting van ons land bezig om bestaande natuur
te vervangen door nepnatuur. Hierbij moeten boeren met lede ogen aanzien hoe
hun bedrijven het loodje moeten leggen. Het herstellen van de afkalvende zandplaten
achter de Oosterschelde is een voorbeeld van een pure milieumaatregel die
niets te maken heeft met veiligheid. Al die milieumaatregelen zijn sterk overtrokken,
want het gaat in ons land erg goed met het milieu. Bos was er nog nooit zo
veel en vele diersoorten gedijen prima, omdat de milieuproblematiek uit de
vorige eeuw grotendeels is opgelost.
 Hoogleraar Primus dan maar weer. Hij zegt dat door de komst van de Crisis-
en herstelwet de macht van de milieubeweging wordt gemarginaliseerd. Dat zou
geweldig nieuws zijn, omdat wij in Nederland dan eindelijk kunnen doorpakken.
Toch schijnt de macht van de milieuclubs geen grenzen te kennen. De nieuwste
cijfers van het CBS leren ons dat er in deze branche maar liefst 109.000 voltijdbanen
zijn. Dat is 25% meer dan in 1995! In Trouw hadden de heren Teunissen
en Van Woerkom het bij het rechte eind door te stellen dat de natuurbescherming
haar doel voorbijschiet. Is de angst van beide heren gerechtvaardigd dat de
Crisis- en herstelwet een opmaat vormt voor een nieuwe Natuurwet? Ik heb nog
twee andere vragen aan de bewindspersonen. Ten eerste, in hoeverre hebben
natuur- en milieuclubs invloed op de Crisis- en herstelwet gehad, en dan vooral
op het component klimaatbestendige inrichting? Ten tweede, hoeveel van die
109.000 banen worden gesubsidieerd door de belastingbetaler?
 De Crisis- en herstelwet bevat een stuk, artikel 3.2, dat de bouw of uitbreiding
van een windmolenpark versoepelt. Op basis van een schriftelijke indiening
bij de provincie tot aanleg of uitbreiding van een windmolenpark moet een
inpassingsplan worden uitgevoerd. De getroffen gemeente moet de grond die
het meest geschikt wordt geacht voor een windmolenpark dan tien jaar toewijzen
aan die eventuele aanleg of uitbreiding. Dit geldt ook voor gebieden met bestaande
bestemmingsplannen. Ja, alles moet wijken voor de komst van deze mallemolens.
Ik zie het al voor mij. Bij de provincie Zuid-Holland komt een aanvraag binnen
en ineens staan er in mijn geliefde Haagse Zuiderpark tien windmolens te draaien.
Maar goed, het kabinet zal de klachten van omwonenden van windmolens of zelfs
hele windmolenparken ook wel kennen.
 De PVV is niet per definitie tegen windmolens, maar wel als deze molens
alleen draaien zolang ze massaal aan het subsidie-infuus liggen. Waarom zou
Shell uit de hele windmolenbusiness gestapt zijn? Wellicht omdat de winstgevendheid
er wat mee te maken had, of omdat de kritiek aangaande de rentabiliteit van
deze windmolens volkomen terecht is. Overigens, van dat subsidie-infuus en
die windmolens heeft de gemiddelde minister of het gemiddelde Kamerlid weinig
last. Maar Jan Modaal die door dit kabinet wordt gevraagd om de broekriem
aan te trekken, mag weer aftikken om die windmolens in zijn achtertuin te
zien draaien. Jan Modaal heeft niet eens inzicht in de subsidiestromen richting
duurzame-energie­opwekking. Het is wellicht goed als het kabinet eens
wat inzichtelijke specificaties laat zien.
 Ik doe dus ook een dringend verzoek om alle windmolen­projecten uit
de Crisis- en herstelwet te halen. Noodzakelijke investeringen in de belangrijke
energiedrager kernenergie worden door dit kabinet uit alle macht vermeden.
Zomaar een tip om daar eens naar te kijken.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 Voorzitter. Ik begin met een compliment richting de minister-president.
Ik zie dat hij nu een gesprek voert, maar hij stopt het er
graag vast voor om dit te horen. Zijn uithoudingsvermogen is sinds vanmorgen
10.15 uur met dertien uur aan vooral luisteren op de proef gesteld. Ik hoop
dat het hem en zijn collega's nog gaat lukken om ook het komende uurtje daar
nog aan vast te plakken en dat zij met interesse de volgende bijdrage nog
zullen volgen.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Langer doorwerken.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 Ja, ja, ja! Lijkt mij een goed plan.
 Voorzitter. Trage besluitvorming en stroperige regels leiden tot veel
vertraging bij de realisatie van projecten. Al jaren probeert de regering
dit op te lossen via allerlei wetten. Deze lijn van versnelling via die wetten
is eigenlijk al in 2002 ingezet in het kabinet met de LPF. Minister Roelf
de Boer kwam met zijn Spoedwet wegverbreding, waarmee hij in een razend tempo
een aantal extra stroken asfalt zou gaan aanleggen, zonder tegenspraak en
zonder inspraak te dulden. Het waren daadkrachtige uitspraken, maar de praktijk
was weerbarstiger. De Spoedwet wegverbreding bleek een marketingtruc en stapelde
vertraging op vertraging. Maar ook dit kabinet kondigt regelmatig spoedwet
na spoedwet, of vergelijkbaar, aan, en meldt daarna vertraging na vertraging.
Eerlijk gezegd wordt de SP het een beetje beu om het gevoel te hebben, achter
een pr-agenda van het kabinet aan te lopen, terwijl de daadkrachtige en structurele
maatregelen wat ons betreft, uitblijven.
 Elk onderzoek toont weer aan dat de meeste tijdwinst voor bijvoorbeeld
infrastructurele projecten vooral te halen is binnen de overheid zelf. De
overheid werkt soms onnodig traag, opereert nog te vaak onzorgvuldig en doet
onvoldoende haar best om draagvlak te krijgen voor nieuwe projecten. Een minister
die zich verschuilt achter de aanpak van wetten in plaats van de bezem te
halen door zijn eigen organisatie is wat ons betreft dan ook niet slim bezig.
Dit zorgt enkel voor nog meer werk op de departementen waar al meer dan genoeg
werk ligt. Wanneer gaat de bezem er nu eens echt door, zodat ook daar vooral
veel tijdwinst wordt behaald?
 De SP wil graag met het kabinet waar mogelijk procedures versnellen. Wij
hebben de plannen gesteund om via de spoedwet procedures voor wegprojecten
waarover een democratisch besluit is genomen te versnellen. Dat hebben wij
niet gedaan omdat wij die projecten zo goed vonden, maar wij houden niet van
onnodige bureaucratie.
 Ook zijn wij voorstander van de zogenaamde bestuurlijke lus. Daarmee kunnen
wij enorm veel bureaucratie voorkomen. Ofwel: als de kwaliteit goed geregeld
blijft, willen wij graag procedures versnellen. De wet die ons nu voor wordt
gelegd, betekent echter niet zozeer vermindering van de bureaucratie; zij
is veel ingrijpender. Het adviescollege toetsing administratieve lasten geeft
zelfs aan dat mogelijk verzwaring van de administratieve lasten kan optreden.
Dat kan toch nooit de bedoeling zijn. Hierop krijg ik graag een reactie.
 Vrijwel precies een jaar geleden kwam ook de SP met voorstellen om de
werkgelegenheid te behouden in deze tijden van crisis. Een van onze voorstellen
was het in de tijd naar voren halen van investeringen in bijvoorbeeld het
spoor, woningen en innovatie. Dat de regering een jaar later ook met die voorstellen
komt, is goed, maar getuigt niet van besef van urgentie. En daarna dan nog
spreken van een Crisis- en herstelwet, nou ja. 
 De crisis wordt in onze ogen nu gebruik om de sier te maken. Het ziet
er vooralsnog niet naar uit dat deze wet op onze steun kan rekenen, maar hopelijk
kunnen wij met de behandeling van vandaag er toch voor zorgen dat er voor
een krachtige aanpak gekozen kan worden. De crisis maakt duidelijk dat wij
in ons land dingen moeten veranderen. Ook is het nuttig om nu gericht te investeren,
maar of de regering oprecht de crisis gebruikt voor de aanpak van de vertragingen
bij de infrastructuur, durf ik te betwijfelen. Met de nota naar aanleiding
van het verslag is de regering namelijk duidelijk. Zij geeft aan dat de crisis
vraagt om onorthodoxe maatregelen, zoals die met deze wet worden voorgesteld,
maar merkt daarna op dat de regering sinds haar aantreden al bezig is met
het versnellen van de verbeteringen per wet. Daar zitten wij nu net op te
wachten. Initiatieven om de werkgelegenheid een impuls te geven steunen wij
natuurlijk waar dat kan. Daarom ziet de SP zeker heil in het versnellen van
de aanleg van bepaalde projecten. In de afgelopen tijd was er veel werk in
de bouw, maar de stadsvernieuwingen en de grote infrastructurele projecten
als de Betuweroute, de hsl en de aanpak van achterstallig onderhoud die zorgden
voor werkgelegenheid stopten ongeveer allemaal tegelijkertijd. Daar had de
SP al vaker voor gewaarschuwd, maar nu het gebeurt en er dus veel werk wegvalt
vanwege de gelijktijdige planning, moeten wij ons best doen om de ontslagen
in de bouw te voorkomen. Mensen moeten weer aan het werk komen of aan het
werk blijven. Deze wazige wet alleen maakt nog niet duidelijk wat de daadwerkelijke
werkgelegenheidseffecten zijn. Waarom kan de regering dat eigenlijk niet aangeven?
Als wij nu projecten versnellen, hoe gaan wij dan over een paar jaar om met
het wegvallen van die projecten? Zijn wij niet bezig met uitstel van werkloosheid?
Of deelt de regering de opvatting van hoogleraar Friso de Zeeuw, die spreekt
van een werkgelegenheidsproject van vooral voor juristen? Kabinet, u overtuigt
ons niet dat deze wet daadwerkelijk snel banen in de bouw oplevert. Ik nodig
u uit om dat alsnog aannemelijk te maken.
 Een voorstel waar de SP zich in kan vinden, betreft de wijzigingen bij
de onteigeningen. Deze procedures worden gemakkelijker gemaakt. Dat is wat
ons betreft an sich een goede zaak. Grond behoort gebruikt te worden waar
die de hoogste maatschappelijke waarde heeft. Onteigeningen zijn daarvoor
regelmatig nodig. Alleen, wat gaat het kabinet concreet regelen? Het geeft
zelf aan dat de maatregelen die het gaat nemen niet vaak tot enorme versnelling
zullen leiden. Is dan sprake van enige symboolwetgeving? Als er toch onteigend
wordt voordat het infrastructuurbesluit onherroepelijk is, wat zijn dan de
risico's indien het besluit alsnog niet wordt genomen? Dat kan de overheid
wel eens erg veel geld gaan kosten. Hierop krijg ik graag een reactie. Snelle
onteigening is prima, maar onzorgvuldig mag die natuurlijk nooit worden.
 Voorzitter. Met de wet die wij vandaag bespreken, gaat men grotendeels
voorbij aan de oorzaken van de trage infrastructuurbesluiten. Zoals ik al
zei: de bezem gaat onvoldoende door de overheid zelf en het kabinet blijft
doorgaan op de trage weg van publiek-private samenwerking. We hebben bij een
project als de Amsterdamse Zuidas gezien waar dit toe leidt. Hier kijken overheden
en private partijen nog steeds naar elkaar en gebeurt er niets. 
 Waar vooral veel werkgelegenheid te bevorderen valt en waar de samenleving
grote behoefte aan heeft, is het stimuleren van de woningbouw. Renovaties
van wonin­gen, isolatieprojecten en nieuwbouw; daar is behoefte aan en
dat zal ook veel werkgelegenheid creëren. Maar daar heb je volgens de
SP-fractie geen aparte wet voor nodig. Zo is in het kader van de crisismaatregelen
reeds de nationale hypotheekgarantie tijdelijk verhoogd, is het btw-tarief
voor vloer-, dak- en gevelisolatie verlaagd, is er een subsidie voor dubbel
glas, is er 395 mln. voor steun aan stilgelegde bouwprojecten en is het Waarborgfonds
sociale woningmarkt verruimd en de energie-investeringsaftrek uitgebreid.
Concrete maatregelen die zoden aan de dijk zetten, meer dan deze wet doet.
Dit soort maatregelen werkt wel en voor dit soort maatregelen kan het kabinet
dan ook ten volle op de steun van de SP-fractie rekenen. We hadden gehoopt
dat het kabinet daarmee door was gegaan.
 Last but not least op dit punt: we missen bij het kabinet een echt daadkrachtige
grondpolitiek. Veel grond is in handen van speculanten. Zolang zij die grond
bezitten, zal er nu niet gebouwd worden. Dit kan anders. Een van de grootste
vertragers van de bouw op dit moment is de grondpolitiek. Er is dik geld met
speculatie te verdienen. Dit maakt het onderhandelen over grondaankoop lastig.
Speculanten houden het wel een tijdje vol als ze weten dat er later meer geld
te verdienen valt. Als projectontwikkelaars de grond hebben, stellen ze hoge
eisen aan wat er op hun grond gebouwd wordt. Dat de helft van de bouw nu stilligt,
komt voor een groot deel door de in elkaar geklapte grondprijs. Er is niet
meer fors aan te verdienen, dus wacht iedereen liever tot betere tijden. Minister
Cramer erkent dit probleem in de grondpolitiek, maar durft niets te doen omdat –
zo zegt ze tenminste – er al eerder kabinetten over zijn gevallen. Wat
ons betreft kan dat nooit een argument zijn. Ze heeft ook geen enkel idee.
Maar wij hebben wel een aantal voorstellen. Koppel het recht op zelfrealisatie
los van het grondbezit. Maak voorkeursrecht voor onbepaalde tijd mogelijk
voor gemeenten. Versoepel het onteigenen en maak het overheden gemakkelijker
om bij projecten van belang de grond te verwerven, met name bij natuurontwikkeling
kan dit behulpzaam zijn. Zorg dat de waardevermeerdering van de grond vooral
aan de gemeenschap toekomt. Ga in principe bij onteigening zoveel mogelijk
uit van de oorspronkelijke waarde. Graag een reactie.
 Of deze wet daadwerkelijk tot versnellingen zal leiden, betwijfelt de
SP-fractie. De regering schermt met allerlei versnellingen en spreekt dan
in abstracte taal over hoeveel versnellingen wel haalbaar zijn. Maar zolang
een goede onderbouwing ontbreekt, waar de zogenoemde versnellingen liggen,
en niet in kaart wordt gebracht waar de nieuwe versnellingen door deze wet
komen te liggen, is dit koffiedik kijken. Is het kabinet bereid, dit nog eens
goed in kaart te brengen? Kan het kabinet per project aangeven hoeveel versnellingen
het denkt te bereiken dankzij deze wet?
 Een risico van deze wet is dat het draagvlak voor een project minder zal
worden. In een interruptiedebat had ik het daar ook al over. Iets waar we
met de voorstellen van Elverding juist heel veel aandacht aan moeten geven.
Minder draagvlak leidt tot onbegrip, leidt tot procedures en leidt tot frustraties.
Hoe beoordeelt het kabinet dit? Ziet het kabinet dit risico ook?
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 De heer Roemer maakt een aantal behartigenswaardige opmerkingen over grondpolitiek.
Daar kan ik mij grotendeels in vinden. Nu doet zich de bijzondere omstandigheid
voor – we hebben de minister van Financiën daar wel eens op bevraagd –
dat we per ongeluk sinds een jaar eigenaar zijn geworden van een van de grootste
grootgrondbezitters van Nederland, namelijk Fortis Bank. Zouden we het kabinet
niet moeten vragen om het staatsaandeelhouderschap in Fortis, aangezien grondspeculatie
door Fortis een obstakel is voor realisatie van goede projecten, in de strijd
te werpen?
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 Volgens mij zit hier wel iets heel aardigs in. Ik kijk even met liefde
en plezier naar het kabinet, dat er vast op wil reageren. Misschien komt het
wel met voorstellen, mijnheer Vendrik. Ik ben erg benieuwd.
 Voorzitter. De roep om versnelling kan ook leiden tot verslechtering.
De SP-fractie maakt zich grote zorgen over het schrappen van het alternatieve
onderzoek en het advies van de Commissie voor de m.e.r. Het kabinet geeft
aan dat dit nog steeds wel gedaan kan worden, maar bij uitzondering. Kunnen
we deze "nee, tenzij" niet beter omzetten in een "ja, mits", om het risico
van onzorgvuldigheid te voorkomen? Graag een reactie.
 Bij alle projecten geeft het kabinet aan dat mensen nog wel in beroep
kunnen gaan, maar toch worden de mensen behoorlijk in hun mogelijkheden beperkt.
Voor een aantal projecten verdwijnt wel degelijk de mogelijkheid tot beroep
tegen bepaalde besluiten. In het licht van daadkracht is dat natuurlijk erg
mooi, maar op basis van prestaties in het verleden blijken bij dergelijke
beroepsprocedures toch nog al eens problemen terecht te zijn aangekaart. Waarom
wil de regering dit dan toch aanpakken? Hoe kan de minister verzekeren dat
de zorgvuldigheid hier niet onder zal lijden?
 Een zeer reële vertraging die door deze wetten ontstaat, komt doordat
nieuwe wetten altijd leiden tot nieuwe vragen die een rechter moet beantwoorden.
Ook zal er ruimte moeten zijn voor de zogenaamde prejudi­ciële vragen.
Zo is het nog maar de vraag of de rechter even enthousiast is als het kabinet
over het relativiteitsvereiste. Dat zijn allemaal vertragingen die er dankzij
deze wet vermoedelijk zullen komen. Hoogleraar Primus is al vaker geciteerd.
Hij waarschuwt voor veel verwarring en overgangsproblemen. Hoe denkt het kabinet
deze risico's te voorkomen? Is een tijdelijke wet dan wel zo handig? Zou deze
niet juist een dergelijke chaos veroorzaken? Ook hierop hoor ik graag een
reactie.
 Juridische vragen worden meestal bij Nederlandse rechters uitgevochten,
maar de nieuwe wet zoekt ook de randen van de Europese wetten. Dit zal zeker
leiden tot uitspraken van het Europese Hof. Als het Europese Hof in Luxemburg
zich moet uitspreken, duurt dat al gauw twee tot drie jaar. Dat zijn althans
de ervaringen van bestuursrechtdeskundige Barkhuyzen. Waarom neemt het kabinet
het risico op deze vertraging? Of ontkent het kabinet deze risico's?
 Deze wet is niet alleen een wet met symboolwaarde, maar ook een wet die
tot veel vertraging zal leiden. Dit onderschrijft dan ook niet de noodzaak
om deze wet nu aan te nemen. Behalve een hoge symboolwaarde en risico's op
vertraging, biedt de wet ook een aantal verslechteringen. Zo is de lex silencio
positivo een uitkleding van de zorgvuldigheid en het rechtssysteem, zeker
bij grote projecten. De redenering "als het niet op tijd is,
dan gaat het besluit gewoon door", is geen redenatie waarbij wordt uitgegaan
van kwaliteit. Deze lex silencio positivo wil ik dan ook uit de wet halen.
 Een andere verslechtering is dat de geluidsnormen voor tien jaar buiten
spel kunnen worden gezet. De regering laat weten dat het tijdelijk verruimen
van de geluidsnormen om daarna toe te groeien naar een betere situatie verantwoord
is, maar je zult er maar net wonen. Normen voor geluidsoverlast zijn er niet
voor niets. Als er geluid wordt geproduceerd dat maximaal volgens de norm
is toegestaan, veroorzaakt dit al vaak veel overlast. Is er nog meer geluid,
dan betekent dat erg veel overlast, zeker als dat voorkomt gedurende periodes
tot tien jaar. Je zult daar maar net wonen. Op 31 oktober las ik een
persbericht van het kabinet waarin staat dat het paal en perk gaat stellen
aan geluidsoverlast! Wat een tegenstrijdigheid. Minister Cramer heeft miljoenen
beschikbaar om maatregelen te nemen bij geluidsoverlast, bijvoorbeeld bij
snelwegen. Het is onbegrijpelijk dat enerzijds dit signaal wordt afgegeven,
terwijl anderzijds wordt gezegd dat het wel tien jaar lang een beetje meer
kan zijn en dat het vanzelf goed komt. De uitspraken die minister Eurlings
gisteren deed in het debat over de hsl kan ik nu ook niet meer plaatsen. "Wij
houden ons aan de geluidsnormen, wat er ook gebeurt, want de mensen hebben
daar recht op", zo stelde minister toen het ging om de hsl. Dat geldt blijkbaar
niet als het gaat om de Crisis- en herstelwet.
 Als er ergens crisis is en herstel nodig is, dan is het wel in en voor
ons natuurbeleid. Wij gaan de realisatie van de ecologische hoofdstructuur
niet halen. Dat lossen wij niet op door de normen te verruimen. Ik heb het
gevoel dat het kabinet met deze wet de confronterende mislukking van zijn
natuurbeleid via de achterdeur probeert op te lossen. In plaats van de natuur
en het boerenbedrijf goed samen te laten gaan, worden de regels van Natura
2000 nu gewoon buiten spel gezet. Ook in economisch moeilijke tijden is de
natuur echter van belang. Waarom geen spoedwet realisatie van de ecologische
hoofdstructuur? Wil de minister aangeven of en hoe de motie-Smaling uit de
Eerste Kamer kan worden uitgevoerd?
 De voorgestelde wetswijziging is een politieke keuze en geen oplossing
voor de crisis. De huidige kaders vormen genoeg mogelijkheden om oplossingen
te zoeken. Een voorbeeld zou het instrument van onteigening kunnen zijn. Elders
wordt het in deze wet als oplossing gepresenteerd, maar als het echt nodig
is, wordt er met geen woord over gerept. Het zal mijn collega's dan ook niet
verbazen dat ik een amendement heb ingediend om de verlenging van het "vergunningvrij
je gang gaan" in bestaand gebruik rondom natuur terug te draaien. Ons amendement
strekt ertoe om de Natuurbeschermingswet in zijn geheel niet onder deze wet
te wijzigen, maar om deze te wijzigen via een reguliere wetswijziging, conform
het advies van de Raad van State.
 Dan laat het kabinet ook nog de instemming van huurders bij het complexgewijs
investeren in isolatie varen. Waarom doet het kabinet dat? Bij goede investeringen
in isolatie zullen de huurders toch ook akkoord gaan? Waarom wil het kabinet
deze rechten van huurders dan buitenspel zetten? Wat is het nut ervan? Dat
gaan we bij eigenwoningbezitters toch ook niet doen? Als wij die verplichten
hun woning te verbouwen, is de wereld te klein. Wij zien dit nut niet en willen
dit graag uit de wet halen.
 Het wijzigen van de Mijnbouwwet vindt de SP ook geen verbetering. Door
deze wijziging kan olie en gas gemakkelijk gewonnen worden, maar wat heeft
dat te maken met het bevorderen van flinke werkgelegenheid? Het riekt meer
naar opportunisme om zonder al te veel gedoe te kunnen gaan boren naar al
die kleine veldjes in natuurgebieden, zoals de Waddenzee. Wij vinden dat over
dergelijke kwetsbare gebieden niet te lichtzinnig gedacht mag worden en dat
hier een zorgvuldig besluit op zijn plaats is. Vandaar ons amendement op dat
punt.
 Ik heb nog een vraag over de Mijnbouwwet. Wat wil het kabinet nu met die
passage? Welke projecten heeft het dan eigenlijk voor ogen met deze wet? Of
zou deze wet ook bedoeld zijn om de CO2-opslag in Barendrecht erdoor
te drukken, ondanks een gisteren unaniem aangenomen motie die dat niet wil
van de provinciale staten van Zuid-Holland. Ik hoor graag een reactie daarop.
 Voorzitter. Op basis van de nieuwe Wet ruimtelijke ordening zijn provincies
bevoegd om een inpassingsplan op te stellen als het provinciaal belang daarmee
gediend is. Via deze wet worden nu echter nagenoeg alle gemeenten door de
provincie buitenspel gezet als het om een windproject gaat. Kleinschalige
projecten vanaf 10 MW kunnen een grote invloed hebben op de gemeen­ten.
En toch kan de provincie deze projecten nu gewoon opzetten, ongeacht het draagvlak
in de gemeente. Volgens de SP hoort de beslissing voor een project met twee
of drie grote windmolens thuis op gemeentelijk niveau, en niet bij de provincie.
Ook dat willen wij graag in de wet herstellen.
 Het kabinet heeft nu 58 projecten geselecteerd. Deze lijst kan jaarlijks
nog gewijzigd worden. Wij willen echter niet dat het kabinet dit doet zonder
raadpleging van de Kamer. Is het kabinet bereid om hierbij minimaal een voorhangprocedure
te gebruiken? Anders zullen wij dat ook zeker met een amendement willen regelen.
Gelukkig gaat elk project nog wel ten minste één zelfstandig
besluit kennen. Het kabinet selecteert dus weliswaar 58 projecten, maar of
deze projecten doorgang vinden, is nog buitengewoon onduidelijk. Vertaal ik
de woorden zo goed?
 Waarom kiest het kabinet bij zijn selectie van 58 projecten vooral voor
de rechtse hobby's? Het kabinet wil massaal meer wegen en prestigieuze luchthavens,
terwijl wij op de gebieden van woningen, openbaar vervoer en vaarwegen nog
heel wat missen. Waarom kiest het kabinet niet voor een spoorlijn Utrecht-Breda,
het project Spoorverbredingen of het vergroten van de ligplaatsen voor de
binnenvaart? Dat zijn projecten die wij van belang vinden en die ook juist
meer urgentie verdienen. Of vindt het kabinet dat minder belangrijk? Kiest
het alleen maar echt vooral voor wegen? Deze symbool- en vertragingswet is
er alleen maar voor de rechtse hobby's uit deze Kamer en blijkbaar het kabinet.
Dat vinden wij als SP een verkeerde keuze.
 Ik ga nog in op een aantal projecten – ik ga ze zeker niet allemaal
af – die zeker niet in de wet horen. Wij hebben in een interruptiedebat
al gesproken over de A4 Midden-Delfland. Het is, wat ons betreft, echt overbodig
om die erin te zetten. Maar ook met de luchtvaart gaat het niet goed. De commissie-Alders
heeft dit ook in kaart gebracht. Het uitbreiden van vliegvelden is dan ook
op dit moment buitengewoon ongepast. De vliegvelden Lelystad,
Eindhoven en Twente hebben dus om die reden alleen al niets te zoeken in deze
wet. De wegverbreding tussen Almere en Amsterdam is ook buitengewoon omstreden,
zeker zonder de integrale aanpassing met al die projecten die wij rondom openbaar
vervoer hadden kunnen doen. Haal die dus uit deze wet! En tegen de IJsseldelta
Zuid bij Kampen keert de SP zich ook al langere tijd. Het is een onnodig project.
Waarom wil het kabinet hier dan een versnelling aanbrengen? Dat zijn een aantal
voorbeelden van projecten in de wet waar wij niet om zitten te springen.
 Concluderend kunnen wij stellen dat deze wet hoofdzakelijk een symboolwetgeving
is, die nog grote risico's voor nieuwe vertragingen met zich brengt en op
veel punten nog onzorgvuldig is. De effecten van deze projecten op de aanlegsnelheid
en de werkgelegenheid zijn niet in kaart gebracht. Ook ontbreekt de onderbouwing
van de keuze van de 58 projecten. Dit lijkt vooral op het doordrukken van
projecten van het kabinet. De wet gaat ook voorbij aan andere wetsvoorstellen
of passeert deze wetsvoorstellen. En tot slot kraakt de Raad van State deze
wet ook af. De regering wijzigt de wet flink en legt deze ingrijpende wetswijziging
vervolgens niet aan de Raad van State voor. Is de regering bereid om dit alsnog
te doen of wacht zij op een opdracht uit de Eerste Kamer?
 Wat de SP-fractie betreft is dit wetsvoorstel te onzorgvuldig om het nu
te kunnen aannemen. Dat blijkt ook wel uit de ongelooflijke hoeveelheid amendementen
die zijn ingediend. Tot op het huidige moment komen ze binnen. Deze wet gaat
leiden tot een juridische doolhof. Het is niet meer dan een symboolwet, die
zal leiden tot vertragingen.
 Tot slot heb ik een paar vragen. Waar blijft de verdediging van de ecologische
hoofdstructuur? Of is dat niet de agenda van het kabinet? Waar blijven de
extra investeringen in vaarwegen? Of is dat ook niet de agenda van het kabinet?
Waar blijft een eerlijke grondpolitiek en waar blijft de sociale woningbouw?
Die moet nieuw leven worden ingeblazen. Waarom is dat niet de agenda van het
kabinet?
 Dit wetsvoorstel is niet gemaakt om de crisis te bestrijden of de werkgelegenheid
te bevorderen, maar gewoon om de agenda van het kabinet er door te drukken.
Dat vindt de SP-fractie jammer, want wij zijn voorstander van heel veel voorstellen
om procedures te versnellen.
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Sinds de jaren dertig van de vorige eeuw heeft ons land niet
meer zo'n grote crisis meegemaakt als de crisis waarin wij ons nu bevinden.
De werkloosheidscijfers lopen snel op. De nieuwbouw en nieuwe investeringen
komen steeds meer stil te liggen. Het is terecht dat het kabinet stevig wil
ingrijpen om stagnatie te doorbreken en daarbij onorthodoxe maatregelen niet
schuwt; complimenten en waardering voor de getoonde voortvarendheid waarmee
het kabinet de aanpak van de crisis oppakt.
 Zeker in een tijd als deze wordt extra duidelijk dat wij het in Nederland
knap ingewikkeld hebben gemaakt om besluitvormingsprocedures te doorlopen.
Deze traagheid en stroperigheid kosten niet alleen tijd, maar tijd betekent
in dit geval ook veel geld. Voor het doorbreken van stroperigheid en besluiteloosheid
bestaat veel draagvlak. Dat bleek wel uit de hoorzitting die de Kamer heeft
georganiseerd. Van links tot recht en van ondernemers tot bestuurders bleek
er behoefte te bestaan aan het doorbreken van de nodeloze complexiteit. Groot
draagvlak voor de doelstellingen van het wetsvoorstel is er ook bij de fractie
van de ChristenUnie. De Crisis- en herstelwet biedt goede mogelijkheden om
duurzame keuzes en urgente projecten snel werkelijkheid te laten worden. Denk
alleen al aan de nodige zandsuppleties langs de kust en aan waterveiligheid.
 Het nemen van onorthodoxe maatregelen moet wel zorgvuldig gebeuren en
een toegevoegde waarde hebben. Deze toegevoegde waarde wordt nog niet geboden
door bestaande wetgeving die al dan niet recentelijk van kracht is geworden.
Ik denk aan de recente wijziging van de wetgeving rond de MER, de Wabo, de
nieuwe Wet ruimtelijke ordening, de bestuurlijke lus, de Spoedwet wegverbreding
en de uitkomsten van de commissie-Elverding.
 De ChristenUnie deelt de mening van het kabinet dat het een kwestie is
van én-én-én, dus zowel financiering, als organisatie
als wetgeving moet op orde zijn. Het gaat echter ook om een balans tussen
die drie. Wat betreft de bestuurlijke organisatie heeft de commissie-Elverding
de belangrijke aanbeveling gedaan, de besluitvorming aan het begin van het
proces goed te organiseren. Daar valt met name mogelijke weerstand tegen nieuwe
plannen te overwinnen en kunnen wensen van betrokkenen worden geïnventariseerd,
die goed kunnen worden meegenomen in de uitwerking van de plannen. Deze waarde
mag niet ondergesneeuwd raken onder nieuwe wetgeving.
 Jan de Koning zei ooit: als het niet kan zoals het moet, dan moet het
zoals het kan. Maar ook dan gelden de principes van zorgvuldigheid en toegevoegde
waarde. Daarop toetst de ChristenUnie de Crisis- en herstelwet. Op dat terrein
heb ik nog een aantal vragen en opmerkingen. Op een aantal punten heeft mijn
fractie ook amendementen ingediend.
 Ik maak eerst een algemene opmerking. Het kabinet slaat een optimistische
toon aan in de nota naar aanleiding van het verslag als het gaat om mogelijke
risico's van nieuwe, tijdrovende jurisprudentie die de Crisis- en herstelwet
zou kunnen uitlokken en de ambtelijke capaciteit die met een goede uitvoering
en handhaving van de wet gemoeid is. Graag krijg ik uitleg waarop die positieve
inslag is gebaseerd. Wat de ambtelijke capaciteit betreft zien wij nu al dat
veel tijd en energie wordt gestoken in de Spoedwet wegverbreding, waardoor
allerlei reguliere wegprojecten, bijvoorbeeld van provincies, onderop de stapels
van het ministerie van Verkeer en Waterstaat en het ministerie van VROM terechtkomen.
Voorkomen moet worden dat wij volgend jaar opnieuw hier bij elkaar zitten
voor een nieuwe spoedwet, die alle projecten betreft die niet onder een spoedwet
of onder de Crisis- en herstelwet vallen. Kort samengevat moet het doel naar
de mening van de ChristenUnie-fractie zijn dat er door een goede vormgeving
van de procedures minder behoefte is aan juridische procedures.
 Ik wil nu een aantal artikelen langs gaan. Allereerst een opmerking over
het toepassingsbereik. Het wetsvoorstel is zo opgesteld dat het per AMvB op
verschillende punten kan worden uitgebreid door onder meer het toevoegen van
projecten. Het lijkt ons goed als de Kamer hierin gekend wordt. Dat is ook
de reden om bij amendement op stuk nr. 27 een voorhangprocedure
te regelen.
 In de nota naar aanleiding van het verslag staat een aantal criteria voor
het toevoegen van projecten. Een ervan is dat de uitvoering voor 2014 moet
kunnen starten, maar de vraag is of dit duidelijk genoeg is. Kunnen wij niet
beter zeggen dat een project gegarandeerd voor 2014 moet starten, waarbij
ook de financiering rond moet zijn, om te worden opgenomen in deze wet? Er
staan wel criteria in de toelichting, maar niet in de wet zelf. Misschien
is het een idee om deze criteria expliciet in de wet op te nemen.
 Voorts een opmerking over het beroep en hoger beroep. Het beroep pro forma
is voor de projecten in de Crisis- en herstelwet niet meer mogelijk. Hetzelfde
geldt voor het aanvullen van beroepsgronden na de beroepstermijn. De ChristenUnie-fractie
vraagt hoe ver de beperking van beroepsgronden precies gaat. Betekent dit
enkel dat men geen nieuwe gronden mag aanvoeren, of mag er na de beroepstermijn
niets meer gewijzigd worden in de bestaande gronden? Kunnen de tijdig ingediende
beroepsgronden wel worden uitgewerkt? Ik geef als voorbeeld een organisatie
die een ingediende beroepsgrond na de beroepstermijn onderbouwt met een deskundigenrapport.
Dit moet naar de mening van de ChristenUnie-fractie wel mogelijk blijven,
mits de goede procesorde zich daar niet tegen verzet. Graag horen wij bevestigd
dat dit de juiste uitleg van artikel 1.6a is.
 Het relativiteitsvereiste is een belangrijk punt in de discussie over
de Crisis- en herstelwet. Kort gezegd kunnen mensen alleen beroepsgronden
gebruiken die hun eigen belang raken. Ik ben blij dat de regering in de tweede
nota van wijziging het voorstel van de ChristenUnie heeft overgenomen om de
kennelijkheidseis toe te voegen. Dit houdt in dat bij twijfel de beroepsgrond
gewoon wordt geaccepteerd en er niet eerst allerlei prejudiciële vragen
hoeven te worden gesteld die juist weer vertragend werken. De bredere discussie
over het relativiteitsvereiste zal nog worden gevoerd in het kader van de
Algemene wet bestuursrecht. Daarbij staat voor de ChristenUnie-fractie niet
ter discussie dat op grond van het verdrag van Aarhus organisaties kunnen
blijven opkomen voor belangen die zelf geen stem hebben, zoals natuur en milieu.
 Vervolgens een opmerking over de milieueffectrapportage. Bij nota van
wijziging is verduidelijkt dat het schrappen van de verplichting om alternatief
onderzoek te verrichten en advies te vragen aan de Commissie voor de m.e.r.
uitsluitend betrekking heeft op de project-MER en dus niet op de plan-MER.
 Tevens stelt de regering dat de beperking van de MER-plicht vooral zinvol
is als de MER nog moet plaatsvinden. Voor zover ik weet, is er voor verschillende
projecten in bijlage 2 al een MER geweest. Zou de regering in dat licht de
opname van deze projecten kunnen toelichten? Ook zie ik een aantal integrale
gebiedsopgaven. Het gaat hierbij om opgaven die het karakter hebben van een
plan. Is er voor deze projecten sprake van een plan-MER?
 Dan een opmerking over de lex silencio positivo, het stilzwijgend verlenen
van een vergunning als de termijn is verstreken. In de nota naar aanleiding
van het verslag wordt herhaaldelijk verwezen naar paragraaf 4.1.3.3 van de
Algemene wet bestuursrecht, die een aantal belangrijke nadelen van deze procedure
wegneemt. Deze paragraaf moet echter nog ingaan. Klopt mijn conclusie dat
artikel 1.12 van de Crisis- en herstelwet door de verwijzing naar deze paragraaf
pas kan ingaan zodra de Dienstenwet definitief is?
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Bedoelde mevrouw Wiegman zojuist te zeggen dat zij eigenlijk ernstig twijfelt
aan de noodzaak om de project-MER en de alternatieve vereisten te laten vervallen
en dat zij eigenlijk wel voelt voor mijn amendement, dat erop gericht is om
dit te realiseren?
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Nee, ik voel niet bij voorbaat voor het amendement waarin wordt bepaald
dat wij op dit terrein maar helemaal niets moeten doen. Ik zie best mogelijkheden.
Het gaat er daarbij wel om dat er duidelijk is. Er is al een onderscheid tussen
plan en project, wat heel verhelderend werkt. Wij willen echter graag toegelicht
krijgen hoe het zit met de projecten die nu in de bijlage staan en die al
vaak een MER hebben doorlopen, en hoe het zit met de projecten die meer een
gebiedsopgave zijn en het karakter van een plan hebben, waarvoor naar verwachting
de MER wel geldt. Ik zeg echter niet bij voorbaat dat er op dit terrein niets
mag gebeuren.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Ik snap dat u de vraag stelt, mevrouw Wiegman. Dat heb ik namelijk ook
gedaan. Als ik het voorstel van de regering naast de huidige lijst leg, is
mijn conclusie dat dit materieel nauwelijks enige betekenis heeft tenzij het
aantal projecten fors wordt opgevoerd. Zie bijvoorbeeld het amendement van
de heer Koopmans. Dan zou het een andere betekenis kunnen krijgen. In de huidige
vorm van het wetsvoorstel, heeft het voorstel van de regering eigenlijk geen
betekenis. Dan is het logisch om het eruit te halen, dat zult u toch met mij
eens zijn?
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Deze conclusie kan ik niet direct trekken. Ik heb een aantal vragen gesteld
en ik denk dat het goed is dat daar een duidelijk antwoord op komt. Ik kan
die conclusie ook niet trekken met het oog op de toekomst. Wij weten immers
dat deze lijst met projecten eventueel kan worden aangevuld of beperkt. Ik
voel er dus nog niet zo veel voor om nu heel rigoureus bij al bij voorbaat
een streep te zetten door een aantal onderdelen.
 Ik ga verder met de lex silencio positivo. De regering noemt een aantal
waarborgen voor een zorgvuldige toepassing van de lex silencio positivo. Is
er in geval van een bezwaar of beroep van belanghebbenden of de inspectie
sprake van een opschortende werking? De overheid kan ook alsnog voorschriften
aan een vergunning verbinden of een besluit intrekken, voor zover dat nodig
is, om ernstige gevolgen voor het algemeen belang te voorkomen. Wat gebeurt
er als een overheid per ongeluk de termijn heeft laten verstrijken of om moverende
reden eerder geen beslissing kon nemen? Is er voor de betreffende overheid
in gevallen waarin het gaat om niet terug te draaien ingrepen nog een mogelijk­heid
om een vergunning alsnog in te trekken? Hoe ver gaat het begrip "ernstige
gevolgen voor het algemeen belang"?
 De regering erkent dat er een alternatief is, namelijk de mogelijkheid
om bestuursorganen met een dwangsom te manen om een besluit te nemen. Ook
kan een belanghebbende in beroep gaan tegen het niet tijdig nemen van
een besluit. Hoewel mijn fractie de gedachte achter de lex silencio positivo
goed kan begrijpen, mist zij de onderbouwing van het idee dat de bestaande
instrumenten niet voldoende zijn. Ik hoor graag een uitleg.
 Ik heb een amendement ingediend op stuk nr. 26 dat een kleine omissie
herstelt ten aanzien van de lex silencio positivo, namelijk een regeling ten
aanzien van een vermelding van de lex silencio positivo in de ontvangstbevestiging
van de vergunningaanvraag. Die is wel opgenomen in de Dienstenwet en wordt
met dit amendement geïntroduceerd in de Crisis- en herstelwet.
 Ik kom nu op de ontwikkelingsgebieden. Met de ontwikkelingsgebieden wordt
er een mogelijkheid gecreëerd om gebiedsgericht met milieubeleid aan
de slag te gaan, waarbij tijdelijke overschrijding van normen wordt geaccepteerd
als deze uiteindelijk maar wel worden gehaald. Dit instrument kan goed van
pas komen bij bijvoorbeeld complexe herstructureringen van verouderde bedrijventerreinen.
De fractie van de ChristenUnie steunt dit experiment, maar ziet graag dat
er voldoende waarborgen zijn dat de milieunormen wel worden gehaald. Het moet
niet alleen gaan om het benutten van alle marges die er zijn in een milieugebruiksruimte.
Uiteindelijk moeten de normen worden gehaald.
 Ik vind de definitie van de milieugebruiksruimte lastig omdat het hierbij
over zeer verschillende regelingen gaat. Uit het wetsvoorstel wordt het mij
daardoor niet duidelijk op welke wijze saldering mogelijk is. Ik heb een amendement
ingediend dat ten aanzien van de ontwikkelingsgebieden een aantal zaken regelt.
Het gaat onder andere om de bepaling dat bij AMvB regels kunnen worden gesteld
over de optimalisatie van de milieugebruiksruimte. Mijn fractie denkt daarbij
aan regels zoals ook afgesproken rondom Schiphol, waar bewoners kunnen profiteren
van de door maatregelen gevonden ruimte. Ook moet het mogelijk zijn om regels
te stellen waarin wordt aangegeven hoe ver de normen gedurende de looptijd
van het gebiedsontwikkelingsplan maximaal mogen worden overschreden.
 In de tweede nota van wijziging is geregeld dat het gebiedsontwikkelingsplan
deel uitmaakt van het bestemmingsplan. Als het bestemmingsplan niet gelijktijdig
wordt gewijzigd, kan het zijn dat de voorschriften van het bestaande bestemmingsplan
niet overeenkomen met de plannen uit het gebiedsontwikkelingsplan. Juist die
voorschriften zijn bepalend voor de ruimtelijke zonering. De fractie van de
ChristenUnie stelt daarom voor om het bestemmingsplan gelijktijdig te wijzigen,
waarbij ook de financiële borging van het gebiedsontwikkelingsplan kan
worden meegenomen in het exploitatiepan.
 Er is discussie over de vraag of er beroep mogelijk moet zijn tegen de
aanwijzing van ontwikkelingsgebieden. De regering wijst op een mogelijke juridische
wirwar omdat ontwikkelingsplannen zelf ook vatbaar zijn voor beroep. Mij is
niet helemaal duidelijk welke wirwar de regering nu precies ziet. Het instellen
van beroep hoeft immers geen opschortende werking te hebben voor het opstellen
van het plan. Door de aanwijzing vatbaar te maken voor beroep zou ervoor kunnen
worden gezorgd dat in een eerder stadium wordt beoordeeld of de aanwijzing
op goede gronden heeft plaatsgevonden, waardoor verdere vertraging kan worden
voorkomen. Mijn fractie concludeert dat een dergelijke discussie vooral relevant
is in een landelijk gebied. Als ontwikkelingsgebieden dus alleen in stedelijk
gebied mogelijk zijn, zoals bij amendement voorgesteld, dan is beroep op de
aanwijzing naar de mening van de ChristenUnie niet nodig.
 Ik heb een amendement ingediend waarmee voor een gebiedsontwikkelingsplan
van regionaal of bovenregionaal belang en schaalniveau provinciale staten
in plaats van de gemeenteraad wordt aangewezen als het verantwoordelijk bestuursorgaan
dat het plan moet vaststellen.
 Mijn fractie heeft vragen ten aanzien van de versnelde uitvoering van
woningbouwprojecten. Op zichzelf ziet het er aantrekkelijk uit. Eén
besluit en dan uitvoeren. Maar gemeenten zeggen moeite te hebben met het voorstel
van de regering omdat alle wettelijke kaders bij het projectuitvoeringsbesluit
moeten worden getoetst. Het is de vraag of dit mogelijk is en niet te veel
vergt van de gemeenten. Het projectbesluit uit de Wet op de ruimte­lijke
ordening in combinatie met de Wabo en de coördinatieregeling heeft de
voorkeur van de gemeenten boven het projectuitvoeringsbesluit. Ook bij dit
gedeelte stel ik daarom heel concreet de vraag wat de meerwaarde van het voorstel
van de regering is.
 Overigens heb ik een amendement ingediend om te verduidelijken dat rijk
en provincies aanwijzingen kunnen blijven geven.
 De termijn waarop de afdeling Bestuursrecht van de Raad van State uitspraak
moet doen over de bouwplannen uit Afdeling 6 van de wet, is door de regering
in de tweede nota van wijzigingen verlengd van vier maanden tot zes maanden.
De fractie van de ChristenUnie is blij dat dit voorstel uit onze schriftelijke
inbreng door de regering is overgenomen zodat voldoende tijd beschikbaar is
voor een zorgvuldige uitspraak.
 Ik kom thans te spreken over de versnelde uitvoering van lokale projecten
met nationale betekenis. De ChristenUnie acht dit een goede aanvulling op
het wetsvoorstel, ook omdat het aansluit bij de adviezen van de commissie-Elverding:
doe een breed onderzoek, zorg voor een goede coördinatie tussen alle
overheden en neem vervolgens een voorkeursbesluit waarmee je verder gaat.
 De ChristenUnie zou deze werkwijze niet alleen tot gemeenten willen beperken.
Ik heb daarom een amende­ment ingediend waarmee Afdeling 7 van de wet
wordt uitgebreid met de categorie bovenregionale projecten met nationale betekenis.
Artikel 7 van de wet is dan tevens van toepassing op de provincies.
 Een belangrijk onderdeel van de Crisis- en herstelwet is de wijzing van
de Natuurbeschermingswet. Gezien de uitspraken van de Raad van State afgelopen
jaar en de onmogelijkheid voor bedrijven om te ontwikkelen, is dit logisch.
Veel te veel wordt de suggestie gewekt dat natuur en bedrijvigheid lijnrecht
tegenover elkaar staan. De balans was zoek.
 Voordat ik de voorstellen inhoudelijk beoordeel, wil ik kwijt dat er –
naast het doen van voorstellen – volgens de ChristenUnie de komende
tijd stevig moet worden ingezet op kennisopbouw en deugdelijke onderbouwing
van vergunningen. Juist door onvoldoende onderbouwing van de vergunningverlening
vanuit het bevoegd gezag sneuvelden het afgelopen jaar vergunningen.
 Ik kom nu op de voorstellen zelf. Met name de regeling rondom stikstof
vindt de fractie van de ChristenUnie van groot belang. De voorstellen in het
wetsvoorstel, aangevuld bij nota van wijziging, kunnen op steun
van mijn fractie rekenen, met name omdat deze voorstellen een basis bieden
om bedrijfsontwikkeling en natuurontwikkeling hand in hand te laten gaan.
Provincies hebben nu een handvat om passende maatregelen op te leggen, waarmee
de provinciale plannen voor stikstofreductie een wettelijke basis hebben.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Ik hoor de woordvoerder van de fractie van de ChristenUnie zeggen dat
haar fractie wil inzetten op investeren in kennis, zodat de vergunningverlening
en de besluiten die daarvoor moeten worden genomen goede grond hebben en zodat
je weet waarover je het hebt. Steunt de fractie van de ChristenUnie mij als
ik voorstel om eens te kijken naar de uitvoeringspraktijk in de afgelopen
jaren van deze regelingen, om te kunnen beoordelen en om te kunnen leren van
wat er in de afgelopen jaren rond de vergunningverlening is gebeurd?
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Ik vraag mij af of wij op zo'n onderzoek echt zitten te wachten. Mijns
inziens heeft de praktijk erg veel duidelijk gemaakt. Er zijn erg veel voorbeelden
te noemen van zaken waarop het vastloopt. Het is ontzettend belangrijk om
op informatie en kennis in te zetten, maar ook de voorgestelde wetgeving is
belangrijk. Ik kom straks nader te spreken over de uiteindelijke complete
herziening van de wet. Daarin zullen wij dingen heel goed moeten regelen.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Ik ben erg teleurgesteld. De fractie van de ChristenUnie doet alsof ze
heel redelijk naar de Natuurbeschermingswet wil kijken. Dezelfde fractie heeft
er echter doelbewust aan meegewerkt dat er situaties zijn ontstaan waarin
er vergunningen zijn afgegeven terwijl die niet afgegeven hadden mogen worden.
Mevrouw Wiegman wist ook dat een milieuvergunning geen vergunning volgens
de Natuurbeschermingswet was. Ik vind het niet sieren dat zij hier staat te
doen alsof wij dit niet hadden kunnen zien aankomen. De fractie van de ChristenUnie
heeft ook een toetsingskader gesteund waarbij van tevoren in dikke stapels
juridisch advies te lezen was: doe het niet, doe het niet, want dit haalt
het niet bij de Raad van State! Nu staat mevrouw Wiegman hier een beetje blijmoedig
voor te stellen: laten wij investeren in kennis. Ik vind dat wij de plicht
hebben om te bezien wat er de afgelopen 20 jaar op dit dossier is gebeurd.
De fractie van de ChristenUnie heeft daarin ook een eigen verantwoordelijkheid
gehad.
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Ik vind het op mijn beurt mevrouw Ouwehand niet sieren dat zij op deze
manier de positie van de ChristenUnie afschildert. Dat doet geen recht aan
de waarheid. Keer op keer heeft mijn collega Cramer op dit punt doorgevraagd
en aangedrongen op duidelijkheid om de patstelling te doorbreken. Dat deed
hij juist om natuur en agrariër hand in hand te laten gaan. Dat is volgens
mij een heel goede inzet. Die inzet is mijns inziens door de minister nu opgepakt.
Daarmee kunnen wij verder gaan. Het beeld dat mevrouw Ouwehand schetst, is
niet terecht. Ik herken me daarin absoluut niet en ook mijn fractie herkent
zich daarin niet.
 Er mist nog een onderdeel in de kabinetsvoorstellen, namelijk de landelijke
aanpak, zoals die is aanbevolen door de commissie-Huys. Provincies kunnen
het niet alleen oplossen. Zij hebben een rijksbrede aanpak nodig waarin ook
generieke maatregelen een plaats krijgen. Dat wordt geregeld met het amendement
van de PvdA en het CDA. De fractie van de ChristenUnie steunt dat amendement
van harte. Maar ondanks de nieuwe voorstellen blijft het een ingewikkeld proces.
Het zal immers nog een hele klus worden om de salderingsplannen met een dalende
lijn van stikstofdepositie ook op individueel niveau uit te werken. Daarnaast
vraag ik aandacht voor de rechtszekerheid van de ondernemer, die eerst in
feite zijn gang mag gaan, maar achteraf toch geconfronteerd kan worden met
de aanschrijvingsbevoegdheid van het bevoegd gezag. Daardoor kan hij, eventueel
gedeeltelijk, worden teruggefloten. Het lijkt mij in ieder geval zaak dat
provincies heel snel werk maken van de programma's voor stikstof, zodat ondernemers
weten waar ze aan toe zijn.
 De rechtszekerheid van ondernemers is ook een punt van aandacht bij de
voorstellen voor het vergunningvrij maken van bestaand gebruik dat buiten
de beheerplannen is gebleven. Als blijkt dat bestaand gebruik toch nadelig
is, kan de overheid via een aanschrijvingsbevoegdheid toch vragen om maatregelen
te nemen. Mijn indruk is dat je als ondernemer echt het beste af bent als
jouw bestaand gebruik is opgenomen in het beheerplan. Laat dat ook de boodschap
zijn van het bevoegde gezag. Zo veel mogelijk bestaand gebruik in de beheerplannen
komt ook het beheerplanproces ten goede. Dat plan is immers basis voor de
te nemen maatregelen. Die moeten aansluiten op het feitelijke gebruik in het
gebied. Dat is ook van belang voor de hele aanpak rondom stikstof. Het werkt
vooral goed als alle activiteiten bekend zijn.
 Daarnaast is voor de ondernemer van belang wat onder het bestaand gebruik
valt. De definitie is redelijk smal. Regelmatig terugkerend onderhoud van
dijken blijkt hierin lastig onder te brengen. Dat geldt overigens ook voor
bestaand gebruik in het beheerplan en niet alleen daarbuiten. De nieuwe natuurwet
biedt wat ons betreft een uitgelezen kans om de definitie van "bestaand gebruik"
nog eens goed tegen het licht te houden. Een duidelijk voordeel van het voorstel
waarover wij vandaag praten, is overigens dat de bewijslast niet bij de ondernemer
komt te liggen maar bij het bevoegd gezag. Dat is wat de ChristenUnie betreft
de juiste verhouding.
 Tot slot in verband met de Natuurbeschermingswet: ik heb een amendement
ingediend op stuk nr. 51, juist ten behoeve van de rechtszekerheid voor ondernemers
in de gebieden zelf. In de voorstellen is een verplichting opgenomen om projecten
en handelingen van nationaal belang op te nemen in het beheerplan; nu is dat
nog een mogelijkheid. Het verplicht opnemen van projecten van nationaal belang
heeft echter twee grote nadelen. Ten eerste: waar eerst de toetsing van dergelijke
grote projecten bij het Rijk lag, hevelt dit voorstel de lasten over naar
de provincie. Dat is een erg zware last, niet alleen vanwege de grootte van
die projecten maar ook omdat toetsing moet plaatsvinden op het moment dat
er een nieuw beheerplan moet worden opgesteld in plaats van op het moment
waarop alle details van het project bekend zijn en toetsing echt mogelijk
is. Ten tweede: lokale betrokkenen betalen nu mee aan de rekening. Immers,
het project wordt ingevoegd in het beheerplan waarin al het lokale gebruik
is samengebracht. Een groot project invoegen heeft als gevolg dat er minder
ruimte is voor de rest. Als voor het grote project echter een
vergunningsplicht geldt, zal er binnen het project zelf gecompenseerd moeten
worden. De lasten horen bij het grote project, niet bij de lokale ondernemers.
Dat is de reden waarom ik met collega Samsom een amendement heb ingediend
om deze verplichting weer te schrappen en het te laten bij een mogelijkheid
tot. Om toch de gewenste versnelling erin te houden voor de grote projecten:
zet in op goede onderbouwing, zoals ik eerder aangaf.
 Mijn volgende punt betreft de herziening van het onteigeningsrecht. Dat
een structurele herziening van het onteigeningsrecht nodig is, staat ook voor
ons vast. Het herzien van de Onteigeningswet heeft echter jaren stilgelegen,
omdat men er binnen de in 2001 gestelde kaders niet uit kwam. In dat licht
lijkt het ongepast om nu met stoom en kokend water een structurele wijziging
door te voeren. Dit mag niet het fundamenteel nadenken over het onteigeningsrecht
voor ons uit schuiven. In het kader van het bestrijden van de gevolgen van
de economische crisis en het bevorderen van een goed en duurzaam herstel van
de economische structuur van Nederland, valt een tijdelijk nieuw regime te
billijken. Daarbij moet er wat de ChristenUnie betreft wel daadwerkelijk worden
toegewerkt naar een volledige herziening van de Onteigeningswet. De beste
garantie dat daarvan ook daadwerkelijk werk wordt gemaakt, is het opnemen
van een horizonbepaling in de Crisis- en herstelwet. Ik heb daarvoor een amendement
ingediend op stuk nr. 57. Per 1 januari 2015 komen de aanpassingen zoals
voorgesteld in de Crisis- en herstelwet te vervallen en vallen wij terug op
de huidige regelgeving, en hiermee wordt de regering aangemoedigd om voor
1 januari 2015 te komen tot een echte herziening van het onteigeningsrecht.
Een grondige evaluatie gaat daaraan natuurlijk vooraf.
 Ik kom op artikel 5.1. Daarmee wordt de mogelijkheid geboden om bij Algemene
Maatregel van Bestuur nadere regels te stellen, gericht op de versnelling
van de ontwikkeling en verwezenlijking van ruimtelijke en infrastructurele
projecten. De regering denkt aan aanpassingen van het Bouwbesluit en het Activiteitenbesluit.
Dergelijke wijzigingen kan de regering echt ook zonder de Crisis- en herstelwet
aan de Kamer voorleggen. Graag krijg ik dus een toelichting op dit voorstel.
 Ik heb een amendement over de windmolenparken ingediend op stuk nr. 33.
Omwille van de tijd volsta ik met een verwijzing naar de toelichting bij dit
amendement.
 Ik heb een amendement ingediend op stuk nr. 73 waarmee oplaadpunten voor
elektrische auto's worden opgenomen in de definitie van bijkomende infrastructurele
voorzieningen in de Tracéwet, zodat deze oplaadpunten eenvoudig kunnen
worden gerealiseerd bij de wegprojecten.
 Ik heb een amendement ingediend over de regels ten aanzien van geluid
in artikel 3.15 en 3.18; ik weet niet of dit al is verschenen. Met invoering
van de Crisis- en herstelwet wordt het mogelijk gemaakt om in situaties waarin
sprake is van een te hoge geluidsbelasting deze belasting binnen vijf jaar
te reduceren door middel van maatregelen die worden opgenomen in een geluidsreductieplan.
Prima. Mijn amendement beoogt te bewerkstelligen dat deze geluidsreductie
ook daadwerkelijk wordt bereikt en dat de belangen van omwonenden voldoende
worden gewaarborgd. 
 Ik heb zojuist ook nog een amendement ingediend over het projectbesluit
van de Wet ruimtelijke ordening. Met dit amendement wordt beoogd om de verplichting
in stand te houden om in het geval van een projectbesluit het bestemmingsplan
daar binnen een redelijke termijn aan te passen. De ChristenUnie is het ermee
eens dat de huidige termijn van één jaar niet reëel is,
maar tien jaar wachten is te lang. Het is in het belang van eigenaren, bewoners,
gebruikers van het vastgoed en omwonenden dat er zo snel mogelijk een bestemmingsplan
komt met de voor hen van belang zijnde bepalingen over gebruik en bouwmogelijkheden.
Aansluitend bij de huidige regeling in de wet op de ruimtelijke ordening,
waar in geval van meer projectbesluiten binnen één bestemmingsplangebeid
het bestemmingsplan binnen vier jaar moet worden aangepast, regelt dit amendement
ook bij één projectbesluit aanpassing binnen vier jaar. Dat
lijkt mijn fractie een realistische termijn.
 Ik kom tot een afronding. Het kabinet heeft met deze Crisis- en herstelwet
stappen gezet die van lef getuigen. Politiek is niet voor bange mensen en
de ChristenUnie is graag bereid om grote stappen te zetten. Door amendering
van een aantal onderdelen hebben we als medewetgever ook een aandeel willen
leveren. Bij lef hoort echter reflectie. Goede en tijdige evaluatiemomenten
zijn daarbij nodig. Dat is de reden om bij amendement een evaluatiemoment
vast te leggen. Ik doel op het amendement op stuk nr. 32. De ChristenUnie
ziet de Crisis en herstelwet als een stevige dosis paracetamol, een pijnbestrijder
die de opstap moet vormen tot de noodzakelijke fundamentele operatie. Een
aantal wetten dient fundamenteel tegen het licht gehouden te worden en moet
structureel worden aangepast. Ik denk dan aan de Natuurbeschermingswet en
de Onteigeningswet. We krijgen ook nog de uitwerking van de voorstellen van
de commissie-Elverding in de Tracéwet. De ChristenUnie denkt overigens
dat een bredere toepassing van de adviezen van de commissie-Elverding ook
mogelijk is in andere ruimtelijke wetten.
 
 
 De heer Vendrik staat al even. Kan hij zijn vraag nu stellen of wil u
nog een paar zinnen aan de commissie-Elverding wijden?
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Ik heb nog een paar wervelende slotzin­nen. Die zal ik dan maar uitspreken.
 Ik had het over de Crisis- en herstelwet als pijnbestrijder. Een pijnbestrijder
niet alleen vanwege de economische crisis, maar vooral omdat we in dit land
met tal van projecten in het ruimtelijke domein vastlopen in een onontwarbare
kluwen van soms tegengestelde regels. De Crisis- en herstelwet is tijdelijk.
Goede ervaringen en resultaten moeten wat de ChristenUnie betreft echter structureel
en blijvend een succes worden.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 De heer Koopmans heeft twee gevoelige amendementen ingediend. Dat doet
de heer Koopmans trouwens wel vaker. In het amendement op stuk nr. 38 regelt
hij een substantiële uitbreiding van het aantal projecten. In het amendement
op stuk nr. 41 regelt de heer Koopmans dat een aantal tijdelijke voorzie­ningen
en procedurele versnellingen in deze Crisis- en herstelwet een permanent karakter
krijgt. Kan mevrouw Wiegman mij vertellen of zij beide amendementen steunt?
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Zoals de heer Vendrik kan zien, staat mijn naam vooralsnog niet onder
deze amendementen. Het amendement op stuk nr. 38 behelst de uitbreiding van
het aantal projecten. Ik zit niet heel erg op de aantallen. Ik vind vooral
de criteria belangrijk. Dat was ook een van de kernpunten van mijn bijdrage.
Het gaat mij om de vraag op basis van welke criteria projecten worden toegelaten.
Ik wil graag een goede reactie van de regering krijgen op de inhoudelijke
criteria en op de projecten die de heer Koopmans heeft voorgesteld. Ook op
de roep "doe niet moeilijk, maak alles structureel want dat is helder" wil
ik een heel goede reactie van de regering horen, juist omdat in deze wet nadrukkelijk
is gekozen voor een aantal tijdelijke onderdelen en een aantal structurele
onderdelen. Als ik de wet en de uitleg erbij lees, merk ik dat er een sterke
filosofie zit achter de vraag wat je tijdelijk doet en wat je nu al structureel
zou kunnen doen. Ook daarbij heb ik zo mijn vragen. Vandaar ook mijn amendement
betreffende de Onteigeningswet.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Ik beluister een prettig dosis tegenzin bij mevrouw Wiegman. Ik heb nog één
vraag specifiek over het amendement op stuk nr. 38. Volgens mij is het kabinet
vrij helder over de criteria die het leidend heeft laten zijn bij de toelating
van projecten. Als je diezelfde criteria hanteert, kun je zeggen dat de lijst
van Koopmans er ook nog wel bij kan. Op grond waarvan zegt mevrouw Wiegman
dat zij dat toch nog niet zo precies weet?
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Ik zeg niet bij voorbaat "waar komen deze projecten nou vandaan?". Ik
vind het echter wel belangrijk om ook op dit punt een reactie van de regering
te krijgen, vanuit de algemene vraag op basis waarvan kom je tot een aantal
projecten en wat is de rol van de criteria daarbij. Die vraag zie ik graag
beantwoord. Als ik de dingen zie staan, dan denk ik dat u die ook zullen aanspreken,
bijvoorbeeld als het om windmolens gaat. Dat zijn mooie voorstellen. De tegenzin
die u bij mij beluistert, is volgens mij niet helemaal terecht. Misschien
is de tegenzin er bij u vooral vanwege het tijdstip in de zin van: staan wij
hier nu nog. Bij mij is vooral de toon: de wet die aan ons is voorgesteld,
getuigt van lef. Ik zie veel kansen en mogelijkheden. Ik ben graag bereid
geweest om na te denken over aanvullingen, uitbreidingen of wijzigingen.
 
 
 
 De heer
 Van der Staaij
 SGP
 
 Voorzitter. De heer Roemer refereerde aan het begin van zijn bijdrage
er al aan dat de minister-president hier vanaf vanmorgen kwart over tien zit.
Ik herinner mij dat dat debat ging over langer doorwerken. Dat heeft wel een
bijzondere consequentie voor dit debat gehad!
 Alle hens aan dek, dat dachten ze in 1933 ook. Ik citeer: "Gedurende het
tijdvak van 15 januari tot en met 31 december 1933 zullen op de
postkantoren verkrijgbaar worden gesteld briefkaarten welke met een toeslag
boven de gewone frankeerwaarde verkocht worden. De extra opbrengst komt ten
bate van het Nationaal Crisiscomité." Een suggestie met een knipoog.
De voorliggende Crisis- en herstelwet is andere koek. Het doel van de wet
is om stroperige besluitvormingsprocedures rondom infrastructurele en andere
ruimtelijke projecten te versnellen, op zich positief. De SGP-fractie is het
ook eens met het kabinet dat versnelling werkgelegenheid kan opleveren. Wij
hebben dan ook enerzijds vanuit een positieve basishouding dit wetsvoorstel
begroet. Zo kijken wij er nog steeds tegen aan, maar aan de andere kant moet
je wel vaststellen dat het wetsvoorstel vergaande maatregelen bevat waartegen
van de kant van de Raad van State, maar anderzijds ook wel de nodige opmerkingen
over zijn gemaakt en kritiekpunten zijn geuit. Ik zal mij in mijn bijdrage
vooral richten op een aantal punten van kritiek en commentaar. Ik vertrouw
erop dat de positieve kanten van de wet in de termijn van de bewindslieden
ruimschoots uit de verf zullen komen.
 De regering geeft aan dat met de maatregelen uit de Crisis- en herstelwet
procedures ongeveer met een half tot anderhalf jaar versneld zouden kunnen
worden. Mijn fractie vreest dat dit te optimistisch is. In de eerste plaats
heeft de commissie-Elverding aangegeven dat belangrijke knelpunten die leiden
tot stroperige besluitvorming niet in het juridische vlak, maar in het bestuurlijke
vlak liggen, zeg maar gewoon: in de menselijke factor. Het voorliggende wetsvoorstel
is geen oplossing voor problemen zoals slecht management en politieke discontinuïteit.
Het kabinet geeft aan dat het een het ander niet uitsluit, dat is waar, maar
dan moet het wel echt en-en zijn. Het kabinet heeft in navolging van Elverding
de beroepsmogelijkheden voor decentrale overheden fors beperkt. De commissie-Elverding
koppelt die beperking echter wel aan een betere voorbereidingsfase. Hierbij
wordt expliciet het opstellen van een bestuursakkoord genoemd. Maakt het kabinet
hier ook werk van? Het is de vraag of het schrappen van het alternatievenonderzoek
voor de project-MER in lijn is met de aanbevelingen van Elverding. Bij complexe
projecten hoort een goed alternatievenonderzoek. Hoe is dit nu gewaarborgd?
 Het kabinet gaat ervan uit dat alle voorgestelde wijzigingen, inclusief
het overgangsrecht, door de betrokkenen die met dit wetsvoorstel te maken
krijgen, goed te behappen zijn. Maar daar kan je wel twijfels over hebben,
als je alleen al kijkt naar de complexe projecten met lange doorlooptijden,
die qua management al ingewikkeld zijn. Maar qua regelgeving krijgen wij nog
de Crisis- en herstelwet, de periode voor, tijdens en na de looptijd van de
Crisis- en herstelwet, diverse nieuwe wetgeving zoals de nieuwe Wet op de
ruimtelijke ordening, de Wabo, de wijziging van de Tracéwet en het
programma Sneller en Beter. Is het risico niet denkbeeldig dat een veelheid
aan wijzigingen en interferenties de complexiteit niet laat afnemen, maar
toenemen? Dat is de keerzijde. Je kunt zeggen dat integraliteit zeer belangrijk
en nuttig is, en dat deden wij ook. Halen wij echter niet te veel tegelijkertijd
overhoop? Kan dat in de praktijk niet juist tot complicaties en vertragingen
leiden?
 Verder stelt het kabinet diverse wijzigingen op bestuursrechtelijk vlak
voor, waar wij veelal sympathie voor hebben, maar ook daarbij zullen wij het
risico onder ogen moeten zien dat belanghebbenden of lagere, decentrale overheden
op zoek gaan naar tijdrovende omwegen om hun zegje toch te doen. Daar kom
ik op terug.
 In het kader van de vraag of de beoogde versnelling wel echt wordt gerealiseerd,
wil ik het volgende zeggen. Bijvoorbeeld bij de Spoedwet wegverbreding waren
er vaak problemen die te maken hadden met de Europese normstelling.
Die worden met dit wetsvoorstel niet zomaar verholpen of weggenomen. Kortom:
het is maar de vraag of dit wetsvoorstel daadwerkelijk tot een stevige versnelling
zal leiden. Ik krijg hierop graag een reactie van het kabinet.
 Ook de Raad van State kiest voor een bijzondere procedure in de advisering.
De forse kritiek in het advies gaat op ongebruikelijke wijze vergezeld van
een lange bijlage waarin aan het begin met gevoel voor understatement staat
geschreven: De Raad maakt geen opmerkingen over voorstellen die niet op juridische
bezwaren stuiten en beantwoorden aan de doelstelling van het wetsvoorstel.
Na het lezen van die lange bijlage begon ik mij echter af te vragen welke
onderdelen juridisch wel zonder meer door de beugel kunnen.
 Veel discussie is er gekomen naar aanleiding van het schrappen van het
beroepsrecht voor overheden in combinatie met de mogelijkheid om via AMvB
projecten toe te voegen. Kan aanvullen via AMvB niet als consequentie hebben
dat op een vrij eenvoudige manier onwillige gemeenten en provincies een project
kunnen krijgen opgedrongen? Volgens de regering heeft het discussiepunt van
de uitsluiting van het beroepsrecht ook een principiële kant: overheden
horen elkaar niet in de rechtszaal te bestrijden. Wanneer het echt zo principieel
ligt, zou het voor de hand liggen om dat altijd en in alle situaties te laten
gelden. Dat is niet gedaan. Waarom niet? Ook meent de regering dat mag worden
verwacht dat de ene overheid de door andere overheden naar voren gebrachte
belangen zorgvuldig meeweegt in de besluitvorming, ook zonder de dreiging
van een rechtszaak. Datzelfde mag echter ook worden verwacht bij andere belangen.
Wat is daarbij het kenmerkende verschil als je spreekt over bestuursorganen
of decentrale overheden?
 In hoeverre kunnen er tijdrovende omwegen worden gebruikt door bijvoorbeeld
provincies of gemeenten die hun belangen door de rechter gehonoreerd willen
zien? Ook kunnen gemeenten andere belanghebbenden steunen. De regering stelt
dan wel dat niet de indruk bestaat dat dit in de praktijk gebeurt, maar juist
dit wetsvoorstel, waarin het beroepsrecht wordt ingeperkt, kan aanleiding
zijn om het toch te doen om op die manier de gemeentelijke belangen bij de
rechter uitdrukkelijk aan bod te laten komen. Wat is de visie van de regering
op het risico van de tijdrovende omweg?
 De beroepsmogelijkheid wordt ook uitgesloten voor decentrale overheden
onderling. Stel dat een gemeente een andere belanghebbende gemeente niet betrekt
in besluitvorming, dan is er geen enkele grond om hiertegen in het geweer
te komen. Ook dat levert problemen op. Andere belanghebbenden kunnen dan naar
de bestuursrechter gaan, terwijl de gemeente naar een civiele rechter kan
gaan. Hiermee kunnen weer gemakkelijk conflicten ontstaan tussen twee verschillende
rechtsgangen.
 Als het gaat over een verantwoorde balans, heb ik nog een andere vraag.
Enerzijds stelt de regering voor om kleine materiële gebreken gedurende
de procedure bij de rechter te herstellen voor het bestuursorgaan. Op zichzelf
vinden wij dat een reële en positieve mogelijkheid. Anderzijds mogen
bezwaarmakers of degenen die in beroep gaan, door de wijzigingen echter geen
gronden meer aanvullen als de termijn daarvoor is verstreken. Is het wel helemaal
evenwichtig als bestuursorganen wel nog de gelegenheid hebben om bepaalde
omissies aan te vullen, maar appellanten die mogelijkheid niet hebben?
 De rechter krijgt een periode van zes maanden om een uitspraak te doen.
Daarop is ook kritiek gekomen. Ik dacht dat de heer Aptroot in dat verband
een voorbeeld noemde. Is dat in heel gecompliceerde zaken wel een reële
termijn? Bij lichtere, eenvoudigere zaken kan die termijn zeker worden gehaald,
maar bij veel ingewikkeldere zaken waarbij een uitgebreide adviesronde nodig
is, kan het geen reëel uitgangspunt zijn. In hoeverre is hierbij de uitvoerbaarheid
uitdrukkelijk getoetst? Zou je tot een enigszins andere benadering kunnen
komen waarbij de zes maanden de gemiddelde procesduur is en je langere termijnen
biedt voor de echt ingewikkeldere zaken?
 Wij staan op zichzelf positief tegenover het relativiteitsvereiste. Wij
vinden daar principieel ook veel voor te zeggen. Wij vragen ons af of dit
daadwerkelijk tot versnelling zal leiden of dat juist het risico op heel veel
vragen ontstaat, wat extra druk op de rechter geeft, omdat het beschermingsbereik
van de norm vaak niet zo eenvoudig vast is te stellen. Wij zijn blij dat de
suggestie die mede van onze kant is gekomen om het woord "kennelijk" toe te
voegen, is gehonoreerd. Dit kan heel wat lucht geven, omdat je een soort evenwicht
zoekt dat tegemoetkomt aan de gedachte van het relativiteitsvereiste, maar
dat ook onnodige druk op de rechter voorkomt.
 In het verslag heeft de SGP-fractie om aandacht gevraagd voor de termijn
van houdbaarheid van onderzoeksgegevens. In alle redelijkheid moet worden
aangenomen dat een onderzoek na een bepaald aantal jaren niet meer als geldig
kan worden beschouwd. Daarbij is flexibiliteit nodig en een bepaalde richtlijn.
Waarom heeft de regering niet aangesloten bij de "ten minste houdbaar tot"-termijn
uit de Wet versnelling besluitvorming wegprojecten?
 Wij delen de aarzelingen van de Raad van State bij de mogelijkheid om
breed gebruik te maken van de lex silencio positivo, met name als het gaat
om de positie van derde-belanghebbenden. Kan er dan heel snel onduidelijkheid
en onzekerheid ontstaan als gevolg van toepassing van deze bepaling?
 De SGP-fractie is positief over het projectuitvoeringsbesluit. Wij hebben
nog wel twee bedenkingen hierbij. Met de eerste nota van wijziging is voorgesteld
om naast gemeenten ook provincies de bevoegdheid te geven, een projectuitvoeringsbesluit
vast te stellen. Is het niet nuttig – ik heb in een amendement een suggestie
daarvoor gedaan – om in artikel 2.10a de notie van provinciaal belang
nadrukkelijk als conditie op te nemen? Het projectuitvoeringsbesluit is te
typeren als "alles in een". Dat heeft ontegenzeggelijk voordelen. Het betekent
wel dat over uiteenlopende zaken in een keer een oordeel moet worden geveld.
Bij de Deltawet grote rivieren ging het om een relatief eenvoudig bestek voor
een dijklichaam, maar in de voorliggende Crisiswet gaat het om grote bouwprojecten,
waaraan een uitgewerkt plan voor de gebiedsontwikkeling ten grondslag moet
liggen. Dat is veel breder. Planologische randvoorwaarden spelen een rol,
maar ook de technische toetsing van bijvoorbeeld gebouwen en wegen. Is het
wel mogelijk om zo een besluit te nemen dat dit ook voor de rechter blijft
staan als een huis? Is het niet verstandig om in artikel 2.10 een faseringsmogelijkheid
op te nemen? Wij menen van wel en wij hebben daarom op dit
punt een amendement ingediend.
 De SGP-fractie is blij met de voorgestelde wijziging van de Natuurbeschermingswet.
Wij zien het als een serieuze poging om ook de impasse rond bedrijfsontwikkeling
bij Natura 2000-gebieden te doorbreken. De voorgestelde wijzigingen lossen
natuurlijk nog niet alle problemen op. Het kabinet heeft ervoor gekozen om
feitelijk gebruik dat op 7 december 2004 plaatsvond en sindsdien nauwelijks
gewijzigd is, uit te sluiten van toetsing op stikstofdepositie. Dat is op
zichzelf positief, maar doet het wel voldoende recht aan de werkelijkheid?
Hoe is het feitelijk gebruik van vijf jaar geleden vast te stellen? Wordt
de veehouder die op deze datum even zijn stallen leeg had, aan zijn lot overgelaten?
Hoe zit het met ondernemers die de afgelopen jaren gewoon een milieuvergunning
inclusief habitattoets en bouwvergunning hebben gekregen? Gelet op toenmalige
jurisprudentie en communicatie vanuit het ministerie van LNV, mochten zij
ervan uit gaan dat de Natuurbeschermingswet hen geen strobreed in de weg zou
leggen. Waarom staan bedrijven die verplaatst zijn in het kader van een reconstructieplan
en die daarin geïnvesteerd hebben, nog met lege handen? Is het kabinet
bereid, in het wetsvoorstel het feitelijk gebruik op de referentiedatum te
vervangen door het vergunde rechtmatige gebruik, zoals door de commissie-Huys
is voorgesteld? Is het kabinet bereid, in het wetsvoorstel vast te leggen
dat ook ondernemers die tot 1 januari 2009 of minimaal 1 januari
2008 met milieu- en bouwvergunningen hun bedrijfsvoering hebben aangepast,
niet achteraf opgezadeld worden met een vergunningplicht in het kader van
de Natuurbeschermingswet? Provincies houden hun aanschrijvingsbevoegdheid,
zodat er volgens mij kan worden voldaan aan de eisen van de Vogel- en Habitatrichtlijn.
 Het kabinet heeft de mogelijkheid tot saldering, inclusief een salderingsbank,
in het wetsvoorstel opgenomen. Dat is positief, maar welke onderbouwing heeft
het kabinet voor de veronderstelling dat saldering voor 90% van de
knelgevallen een oplossing kan bieden? Wij sluiten ons aan bij de opmerking
in het amendement van de VVD over de salderingsbank. Zijn die er dan? Nee,
zouden wij denken. De kern van het probleem is de focus op de kritische stikstofdepositiewaarde,
de hoge achtergronddepositie en de invulling van het begrip "significant"
gecombineerd met het voorzorgprincipe. Dat blijft gewoon overeind. Het is
daarom de grote vraag in hoeverre de voorgestelde versoepelingen en beheerplannen
stand kunnen houden. Zie de kritiek van de Raad van State en de grote problemen
bij het opstellen van beheerplannen. Hoe gaat het kabinet bij wetgeving of
uitvoeringsregelgeving werk maken van het afzwakken van de focus op de stikstofdeposito,
zoals door Trojan en Huys is bepleit? Hoe gaat het kabinet ervoor zorgen dat
Brussel geen roet in het eten gooit? Is met Brussel al overleg gepleegd over
de invulling van het begrip "significant" en over onze problemen met het voorzorgprincipe?
Ik heb gisteren begrepen dat het Rijk met de provincies afspraken heeft gemaakt
over de programmatische aanpak van de stikstofproblematiek rond Natura 2000-gebieden.
Dat klinkt goed, maar ik krijg graag meer informatie over deze afspraken,
over de koppeling aan de beheerplannen en over de juridische borging.
 Het laatste onderdeel betreft de onteigeningswet. Wij hebben grote bedenkingen
en bezwaren tegen die wet. In de eerste plaats geeft de regering in reactie
op het kritische advies van de Raad van State aan dat zij voorstander is van
een meer fundamentele herziening van de onteigeningswetgeving. Daarover is
al eerder berichtgeving geweest, al in 2001. In bepaalde zin zouden voorstellen
rondom onteigeningswetgeving worden uitgewerkt. In feite wordt nu op die meer
fundamentele herziening vooruitgelopen. Ook wordt een andere richting ingeslagen.
In de tweede plaats is ook de voorgestelde ontkoppeling van de onteigeningsprocedure
en de ruimtelijke procedure ongewenst. Door deze ontkoppeling kan met de voorbereidende
werkzaamheden al begonnen worden voordat de ruimtelijke proce­dure is
afgerond. Het kabinet doet alsof het doorgaans gaat om landbouwgronden en
het risico op onherstelbare schade daarom klein is, maar dat lijkt ons toch
wat te gemakkelijk. Ik merk ook op dat regelmatig bebouwde onroerende zaken
onteigend worden en met slopen begonnen mag worden voordat de ruimtelijke
procedure zou zijn afgerond. Die schade is niet zomaar te herstellen. Ook
in het geval van landbouwgronden kun je vraagtekens plaatsen. Mijn fractie
vindt daarom dat ontkoppeling de rechtsbescherming van grondeigenaren onevenredig
aantast. Ten slotte doet de regering met het uitbreiden van de bevoegdheden
van de Kroon geen recht aan de gevoeligheid van het instrument onteigening
en aan de lokale betrokkenheid. Op grond van deze bezwaren en in aansluiting
op het advies van de Raad van State heeft mijn fractie daarom een amendement
ingediend dat ertoe strekt de wijzigingen van de onteige­ningswet geheel
uit de crisiswet te halen.
 Voorzitter. Tot slot: het kabinet trekt alles uit de kast om bouwprojecten
uit het slop te trekken en om de economie te stimuleren. Daar hebben wij waardering
voor, ook voor de inspanning die met deze wetgeving wordt verricht, al heb
ik kritische kanttekeningen geplaatst. Nu wij dit wetsvoorstel bespreken in
het kader van de crisis waarmee wij te maken hebben, wil ik refereren aan
eerdere debatten waarin de crisis in een breder perspectief is geplaatst.
Toen is ook door de SGP-fractie het credo naar voren gebracht: bid en werk.
Het werk staat vooral vanavond centraal, maar ik wil beklemtonen dat ook het
onderdeel bidden en de zegen van God nodig zijn bij het bestrijden van de
crisis. In een van de liederen die de Bijbel rijk is, staat: Als God het huis
niet bouwt, tevergeefs werken de bouwlieden daaraan. Zijn zegen is het die
rijk maakt.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Voorzitter. In dit lange debat zijn inmiddels van alle kanten voorspellingen
gedaan en daarmee is gezegd welk effect deze wet zal hebben. Als ik het spectrum
even tot mij laat doordringen, dan varieert de inschatting van mijn gewaardeerde
collega's van een wet die welhaast wonderen kan verrichten tot een wet die
het land volledig naar de vernieling helpt. Dat is een bandbreedte waaraan
ik niets meer kan toevoegen. Laat ik daarom een veilige voorspelling doen
en zeggen wat deze wet niet gaat doen. Deze Crisis- en herstelwet gaat niet
de crisis oplossen. Die pretentie zullen de makers, de premier voorop, ook
niet hebben gehad. Niettemin heeft de naamgeving al tot veel misverstanden,
tot ontspoorde verwachtingspatronen en dus ook tot felle kritiek, zure reacties
en inmiddels tot de indiening van een amendement geleid. Dat is onnodig en
jammer, omdat datgene wat de wet wel beoogt, het versnellen
van de besluitvorming, op het breedst mogelijk draagvlak zou moeten kunnen
rekenen, want trage of zelfs totaal vastgelopen besluitvorming is zo'n beetje
ergernis nummer één in Nederland. Iedereen is ongelukkig met
het feit dat te veel plannen vastlopen in de polder. Projectontwikkelaars
zijn daarmee ongelukkig, dat zal niemand verbazen, maar ook de natuur- en
milieubeweging is daarmee ongelukkig, want stagnatie van besluitvorming leidt
niet alleen tot stagnatie van bouwprojecten, die leidt ook tot stagnatie van
de broodnodige verbetering van natuur- en leefomgeving.
 Waarom is er dan toch zo veel chagrijn over deze wet? Misschien omdat
het beeld is ontstaan dat deze wet louter bedoeld is om vooral omstreden projecten
er even door te drukken. Ik kan mij iets voorstellen bij die angst, maar van
het doordrukken van omstreden plannen kan geen sprake zijn. En daarvan is
ook geen sprake. Mevrouw Ouwehand, neemt u dat nu maar van deze oud-beroepsbezwaarmaker
aan. Er waren weken dat ik in het gebouw van de Raad van State mijn tent kon
opzetten. Ik zou zo'n poging onmiddellijk doorzien. Ik ken die trucs, maar
deze wet doet dat niet. Deze wet zorgt ervoor dat besluiten over plannen sneller
worden genomen, niets meer en niets minder. We moeten af van dat merkwaardige
circus waarin we eindeloos met elkaar dezelfde dans opvoeren. Dezelfde partijen,
dezelfde argumenten maar iedere keer een andere aanleiding: het bestemmingsplan,
dan de MER, dan de kapvergunning, dan de lozingsvergunning, dan de milieuvergunning,
dan de bouwvergunning. Elke keer dezelfde dans.
 Laten we elkaar nu niet voor de gek houden. Kijk, er zijn altijd mensen
die een plan slecht vinden en er zijn mensen, vaak de makers, die het plan
goed vinden. In een ideale situatie keilen we al die argumenten in een keer
vol tegen elkaar aan en dan beslissen we en in het uiterste geval de rechter.
Slechte plannen gaan op die manier eerder naar de prullenbak en goede plannen
komen sneller tot uitvoering. Degenen die van die plannen af willen hebben
eerder duidelijkheid en degenen die ermee door willen gaan ook. Dat is nu
het aardige van de Crisis- en herstelwet. Het is tegelijkertijd ook de zwakte
van de Crisis- en herstelwet, want deze wet zorgt voor een betere beoordeling
van plannen, maar niet voor betere plannen.
 Ik had vroeger een leraar Nederlands die ongelofelijk snel kon nakijken.
Je wist bij hem razendsnel of je je dictee goed of slecht had gemaakt. Dat
was prettig, maar hij leerde je niet foutloos spellen en dat is toch wat een
leraar Nederlands uiteindelijk behoort te doen.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Als de heer Samsom zijn tent heeft opgeslagen bij de Raad van State vraag
ik me af waarom zijn fractie in het verleden wel eens plannen heeft gesteund
waarbij op voorhand al kon worden uitgetekend dat de Raad van State die onderuit
zou halen. Dan heb ik het over het hoofdpijndossier ammoniak. Ik zou daarover
graag eens een verklaring horen van de fractie van de PvdA, want daar gaat
zij wel heel gemakkelijk mee om. Ik heb een vraag over het sneller uitvoeren
van projecten. De heer Samsom schetst een prachtig beeld van bezwaarmakers,
dat het allemaal niet gaat gebeuren, enzovoorts. Ik wil echter het bestuur­lijke
en vooral het politieke onvermogen aansnijden. Ik zag dat de PvdA-fractie
in de voorbereiding de schriftelijke vragen heeft gesteld of EHS-projec­ten
wellicht kunnen worden versneld en of de Hedwigepolder wat sneller onder water
kan komen. Toen dacht ik: meent de PvdA dat echt? Politiek onvermogen wordt
als een van de grootste veroorzakers van vertraging van projecten genoemd.
De PvdA heeft zitten vertragen bij de Hedwigepolder en dan vraagt zij bij
de behandeling van de Crisis- en herstelwet: kan dat ding misschien wat sneller
onder water?
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Ik weet niet waarom u vragen stelt, maar wij stellen vragen in een verslag
omdat wij antwoorden willen hebben. Zo simpel is het. We hebben heel veel
gevraagd. Dat kunt u weten als u ons verslag goed gelezen hebt. We hebben
een nogal dik verslag ingeleverd. Dat hoort bij een zorgvuldige voorbereiding.
We hebben nogal wat vragen gesteld, alle kanten op, eerlijk gezegd, omdat
we de randen van deze wet wilden testen. Wat kan deze wet wel en wat kan deze
wet niet? Ik kan nu nog veel meer interessante vragen noemen die we gesteld
hebben. Veel interessanter is het dat we, nadat we de antwoorden hebben gekregen,
eens goed hebben nagedacht. Nu leveren we deze inbreng. Dat is de inzet van
mijn fractie nadat we de hele schriftelijke voorbereiding hebben gedaan. Dus
als u goed luistert, zult u horen dat ik nu precies toe ben aan dat bestuurlijke
onvermogen. Dat wilde ik aantonen aan de hand van die leraar Nederlands die
wel goed nakijkt, maar niet goed leert spellen.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Dank u wel. Dan ben ik heel erg benieuwd hoe de PvdA haar eigen politieke
onvermogen in dit licht beoordeelt. Graag een beetje eerlijk.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Dat ga ik u nu allemaal vertellen. Ik had het over die leraar Nederlands.
 
 
 Die leraar Nederlands moet nog even wachten, want de heer Roemer heeft
een vraag.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Die is al weer weg hoor! Die slaapt.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 Zo op het eind van de avond probeert de heer Samsom heel bevlogen de wet
te verdedigen. Waar hij het vandaan haalt om zo stellig te zeggen dat het
om allemaal versnellingen gaat, mag hij mij nog even uitleggen. Dat haal ik
nergens uit. De ervaringen met eerdere spoedwetten leren dat het eerder tot
vertragingen leidt. Dus mijn vraag is: waar haalt de heer Samsom dat vandaan?
Mijnheer Samsom, waarom bent u zo enthousiast? Vindt u de lijst van projecten
zo in balans? Waar zijn uw spoorprojecten, waar zijn die projecten waar u
normaal gesproken ook zo voor pleit? Vindt u dit in balans? Zijn er niet veel
te veel wegen en veel te veel vliegvelden?
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 De twee vragen horen bij elkaar. De portee van het eerste stukje van mijn
betoog, voordat de heer Roemer begon met interrumperen, is nu juist dat het
er niet zozeer om gaat wat voor plannen je voorlegt. Deze wet versnelt de
besluitvorming daarover. Een slecht plan gaat eerder naar de prullenbak en
een goed plan wordt eerder uitgevoerd. Dat is de essentie van de Crisis- en
herstelwet. De heer Roemer zegt dat van die versnelling niet zoveel terecht
zal komen. Als dat zo is, verdampen tegelijkertijd al zijn bezwaren daartegen, en dan is het toch een beetje lood om oud ijzer. Ik denk dat
deze wet – met alle onbeholpenheden die erin zitten, want hij is nog
lang niet volmaakt – wel degelijk voor een versnelling zorgt en die
is nuttig. Gelet op zijn bijdrage neem ik aan dat de heer Roemer daar ook
voor is. Het versnellen van besluiten, dat is een beetje zoals wind mee op
alle fietspaden. Daar zijn wij allemaal voor. Dat willen wij graag. Het is
verrekte moeilijk om dat te realiseren. Daar doet deze wet een goede poging
toe en daar geef ik nu mijn oordeel over. Niet meer en minder.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 De heer Samsom geeft niet aan waar hij de zekerheid vandaan haalt dat
het versnellingen zijn. Ik heb in mijn betoog juist een heleboel risico's
aangegeven. Die komen overigens niet allemaal van mij. Die hebben wij vooral
gehoord tijdens de hoorzittingen. Deskundigen geven aan dat je op je klompen
kunt aanvoelen dat je snel bij het Europese Hof zit als je de grenzen van
Europese wetten opzoekt. Dat duurt twee tot drie jaar. Er zijn allemaal van
dat soort voorbeelden. De heer Samsom heeft ze ook gehoord. Het zijn er heel
veel. De ervaring met eerdere spoedwetten leert dat wij daarmee de plank nog
wel eens misslaan. Ja, ik ben voor het versoepelen of voor het versnellen
van procedures, zolang wij de zorgvuldigheid maar in acht nemen. Ik vind het
niet in balans. Het valt mij tegen dat de heer Samsom daar zo heel gemakkelijk
overheen stapt en niet voorstelt om de kern van het probleem nou eens samen
aan te gaan pakken. Waarin zit die stroperigheid nou? Waar zitten die grote
problemen nou? Daar hoor ik ook de Partij van de Arbeid veel te weinig over.
Ook bij de overheid is veel winst te halen. Wij hebben heel wat keren meegestemd
om die winst te behalen. Ik noem de bestuurlijke lus enzovoort. Ik had gehoopt
op iets meer compassie van de heer Samsom.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Nou draait de heer Roemer zich wel heel makkelijk onder zijn eigen vraag
uit. Hij vroeg eerst of de lijst wel in balans was, maar nu zegt hij dat de
besluitvorming niet in balans is.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 Ik stelde twee vragen.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Over de stelling dat de besluitvorming niet in balans is, kan ik het nodige
zeggen, maar laat ik eerst zeggen waar ik het vertrouwen vandaan haal dat
met deze wet wel degelijk versnelling wordt bereikt. Die zit natuurlijk sowieso
in het bekorten van een aantal procedures. Acht weken is meer dan vier weken.
Iedereen kan dat uitrekenen. Ik noemde net al de dans die acht keer achter
elkaar wordt opgevoerd rondom hetzelfde project, met elke keer die andere
vergunning als aanleiding. In afdeling zes, het projectbesluit, wordt dat
allemaal in één keer gedaan. Zonder één wet opzij
te zetten, zonder één punt op het gebied van normen en dergelijke
te veronachtzamen – daarmee beantwoord ik meteen de tweede vraag van
de heer Roemer – nemen wij in één keer een besluit over
het plan. De bouwer en degene die ertegen is, willen namelijk maar één
ding weten van een plan: mag het eigenlijk wel? Die vraag gaan wij beantwoorden,
en wel één keer. Daar kan de heer Roemer niet tegen zijn. Het
gaat om één plan. Er zijn voorstanders en er zijn tegenstanders.
Wij vechten dat één keer met elkaar uit, in de juiste arena,
en dan nemen wij een besluit. Zo is het met deze wet. 
 Een snelle besluitvorming over de vraag of een plan goed of slecht is,
is prettig. Wat wij echt nodig hebben, zijn betere plannen. Plannen die tot
een mooier, welvaren­der en schoner Nederland leiden. Dat is uiteindelijk
wat de overheid, de volksvertegenwoordiging, behoort te doen. De constatering
dat deze wet daar niet toe leidt, leidt automatisch tot de vraag wat wij dan
wel moeten doen om betere plannen te krijgen. Wettelijke voorschriften opstellen
waarin wij onszelf opdragen om betere plannen te maken, lijkt op het eerste
zicht niet zo'n zinvolle exercitie. Artikel 1: de overheid maakt slechts nog
goede plannen. Lijkt mij een prachtige wet.
 Er zijn ook wel praktischer aanknopingspunten. De commissie-Elverding
heeft op dit punt zeer goede adviezen gegeven die deels ook in wetgeving kunnen
worden vastgelegd. Centraal in de aanpak van de commissie-Elverding staan
een betere voorbereiding en een vroege keuze voor een voorkeursvariant. Dan
vermijd je dat eindeloze uitwerken en afwegen van allerlei varianten met de
daarbij horende herhaling van zetten tot in het laatste stadium. Deze aanpak
wordt nu in de Tracéwet ingebed, maar in de Crisis- en herstelwet ontbreekt
deze eigenlijk. Kan de regering klip en klaar bevestigen dan wel toezeggen
dat de aanpak die de commissie-Elverding voorstaat ook onverkort in alle andere
ruimtelijke wetgeving die van belang is – er zijn er nog veel meer dan
de Tracéwet, de Wbr, de Wro en dergelijke – wordt opgenomen?
Wij willen niet alleen sneller kunnen schiften tussen goede en slecht plannen,
wij willen gewoon meer goede plannen.
 In aanvulling daarop verzoekt mijn fractie de regering om deze wet, mocht
die worden aangenomen, niet aan haar lot over te laten, maar regionale en
lokale overheden actief te gaan bijstaan bij de uitvoering. Het woord "ingewikkeld"
is het woord dat vandaag het meest wordt gebruikt, en niet voor niets. Als
wij het laten bij het opsturen van de wetstekst naar alle gemeenten en lokale
overheden met een ansichtkaart van de premier met daarop "veel succes", dan
kan ik u verzekeren dat deze wet uiteindelijk inderdaad niets zal veranderen
en niets zal versnellen. Er is actieve ondersteuning nodig. In de hoorzitting
werd geopperd om lagere overheden bij te staan met crisis- en herstelteams.
Dan gaat die naam toch nog mooi ergens voor toegepast worden! Dat lijkt ons
in al zijn eenvoud eigenlijk wel een heel effectieve suggestie. Wat vindt
de regering daarvan en wil zij dat ter hand nemen?
 Na die algemene beoordeling ga ik nu snel naar de hoofdstukken en afdelingen
van de wet. De avond heeft volgens mij al erg lang geduurd. Gedurende die
avond is er ook al heel veel gezegd. En dat heeft weer als voordeel dat ik
delen van de inbreng van mijn fractie kan overslaan. Geheel in de geest van
de Crisis- en herstelwet gaan wij geen dingen overdoen.
 Ik begin bij het hart van de wet: hoofdstuk 1, waarin de tijdelijke door
de crisis gerechtvaardigde maatregelen staan die van toepassing zijn op een
beperkt aantal projecten en categorieën. En met dat beperkte valt het
natuurlijk uiteindelijk wel mee. Ja, er is een gelimiteerde lijst van 57 en
er zijn al weer wensen om daar iets aan toe te voegen, maar die lijst met
categorieën is zodanig samengesteld dat ik moeite had om op grond daarvan
een project te bedenken dat niet onder deze wet valt. Daar is op zich natuurlijk
niet zoveel mis mee, gegeven het feit dat het aantal bochten
dat deze projecten mogen afsnijden in de besluitvorming, ook relatief gering
is.
 Als ik sommige collega's in dit debat mag geloven, dan was hoofdstuk 1
hetzelfde als het uitroepen van de People's Republic, maar ik heb echt andere
associaties bij de invoering van een relativiteitsvereiste, lex silencio en
een verkorting van de beroepstermijn. Mensen die menen dat plannen niet deugen,
moeten voortaan beter opletten, want zij hebben korter de tijd. Zij moeten
hun eisen scherper formuleren, maar dat lijkt me eerlijk gezegd alleen maar
wenselijk. Immers, als iedereen scherp is, wordt uiteindelijk het resultaat
beter.
 Ik heb wel een vraag over een aantal van de 57 projecten – of waren
het er 58? – in bijlage 2. Een aantal daarvan hebben nog niet de gehele
MER-procedure doorlopen. Hoe kan de regering garanderen dat zorgvuldige besluitvorming,
door haarzelf gepropageerd en in het stuk van de commissie-Elverding ook elke
keer geadviseerd, dan toch niet in gevaar komt? Dat wil ik graag weten. Dat
wil ik overigens ook graag weten van de projecten die de heer Koopmans wil
toevoegen. Ook daarvoor gelden immers dezelfde criteria.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Ik ken de heer Samsom als iemand die opkomt voor de belangen van milieuorganisaties,
omdat hij net zoals ik ziet dat dit een belangrijke tegenkracht is in onze
samenleving. Dat heeft hij letterlijk gezegd. Hij zei dat dit essentieel is
in onze democratie. Nu zegt hij terecht dat mensen beter moeten opletten,
dat zij beter hun huiswerk moeten doen, dat zij sneller in actie moeten komen.
Het is natuurlijk niet zo dat milieuorganisaties 100 mensen in dienst hebben
en een pand van driehoog. Dat weet hij net zo goed als ik. Het zijn zwakke
waarden. Ik hoor de VVD hier achter me brommen. Zij denken allemaal dat het
om een bv Wakker Dier gaat. Echt, daar werken drie mensen! Ziet de heer Samsom
daar dan geen pijnpunten?
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Nee, want beter opletten en scherper formuleren maakt het niet onmogelijk,
ook voor een club met drie mensen, om inderdaad haar bezwaren te formuleren.
Ik ken Wakker Dier als een club die heel goed weet wat zij wil en ook wat
zij niet wil. Die club slaagt er goed in om dat scherp onder woorden te brengen
en heeft daar af en toe heel weinig tijd voor nodig. Dat gaat die club lukken.
Ik ken ook milieuorganisaties die wel 100 mensen in dienst hebben en een pand
van zes verdiepingen hoog – ik heb er zelf gewerkt – en die hebben
alle mogelijkheden om dit tot een goed einde te brengen. Wij stellen geen
onmogelijke eisen. Sterker nog, wij spitsen deze eisen toe op individuen,
want die moeten er ook toe in staat zijn. Niet gesponsord door Wakker Dier
of iemand anders, maar gewoon iemand in de samenleving die een plan een slecht
plan vindt en daar goede redenen voor heeft. Die moet in staat zijn om bezwaar
te maken. Dat honoreren we. Wij honoreren het alleen niet 24 keer. En dat
lijkt me iets waar iedereen inmiddels wel achter kan staan.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Ik zie hier toch de groene jas van de heer Samsom afglijden. Die zorg
bij de milieuclubs is terecht. Ik doel met name op de Natuurbeschermingswet.
U hebt een amendement ingediend om het vooral via de beheerplannen te doen.
Die mensen daar moeten met bij elkaar gecollecteerde euro's de belangen van
de natuur bij wijze van spreken voor de poorten van de hel wegslepen. Hoe
denkt u dat dat gaat? Het gaat om het waarborgen van die belangen, in dat
soort voorbereiding van de besluiten waarvan u juist zegt: wij moeten alleen
maar goede plannen hebben en wij gaan daarin investeren. Aan de ene kant hebben
de milieuclubs dus geen geld en aan de andere kant, als het op procederen
aankomt, moeten ze heel goed opletten. U weet net zo goed als ik dat dit avonduren
zijn. Het is heel hard werken, maar u maakt het hun alleen maar moeilijker.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Ik weet niet wie zich bij u heeft gemeld, maar bij mij heeft zich geen
milieuclub met dat bezwaar gemeld. Zij zouden ook niet durven, want ze zijn
trots op wat ze kunnen en ze zijn er trots op hoe snel ze kunnen handelen
en hoe slim ze zijn. Dat hebben zij in het verleden overigens ook vaak bewezen.
Zij hebben zich misschien bij u gemeld, maar niet bij mij. Zij hebben zich
bij mij gemeld met terechte inhoudelijke vragen en zorgen. Daarop hebben wij
inhoudelijk gereageerd, bijvoorbeeld in het deel van de Natuurbeschermingswet
waarover wij straks vast nog komen te spreken. Maar geen van de milieuorganisaties
heeft tegen mij gezegd niet te kunnen voldoen aan die zes weken. Zij zouden
zich echt schamen als zij dat zouden doen. Zij hebben dat gelukkig ook niet
gedaan, want zij kunnen het heel goed.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 U zegt dat er misschien nog wel iets is met de MER-procedure. Daarin is
een aantal projecten opgenomen, misschien ook in het lijstje dat de heer Koopmans
eraan wil toevoegen, die nog niet de MER-procedure hebben doorlopen. U zegt
dat met enige blijmoedigheid en dat is knap op dit late tijdstip. Ik vind
het echter ook wel een beetje naïef, want het kan best zo zijn dat de
procedure niet wordt doorlopen, wat u en ik niet willen. U zegt van de lex
silencio positivo dat het maar klein bier is: de bezwaren die daarover worden
geuit door milieuorganisaties, maar ook door vele Kamerleden. Dat zijn echter
wel procedures die uiteinde­lijk voor problemen kunnen zorgen bij dit
soort grote projecten. Waarom bent u daar zo luchthartig over?
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Als u bezwaar maakt tegen de lex silencio positivo, had u bezwaar moeten
maken tegen zowel bijlage 1 als bijlage 2, maar dat heb ik u niet horen doen.
Het gaat nu over de MER. De bocht die wij afsnij­den met betrekking tot
met name de projecten die genoemd zijn in bijlage 2, is het alternatievenonderzoek
in de MER. Er hoeft geen plan-MER te komen en dientengevolge ook geen alternatievenonderzoek.
Ik wil weten op welke manier deze plannen – het zijn er 12 of 11, afhankelijk
van de manier waarop je telt – tot stand zijn gekomen, op welke wijze
dan ook. Sommige plannen zijn via een structuurvisie tot stand gekomen en
dan heb je wel weer een alternatievenonderzoek. Ik hecht niet aan de MER.
Het is geen doel op zich, maar een middel. Als het plan op een andere manier
tot stand is gekomen en de alternatieven bij de totstandkoming zijn afgewogen,
hoort het project terecht thuis in dit lijstje en gaan wij niet nog eens met
een plan-MER alternatieven afwegen.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Het is dan toch gewoon heel handig om in de wet te handhaven dat er altijd
naar alternatieven wordt gekeken en dat wij dit niet min of meer aan het toeval
overlaten?
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Als wij dat hadden gedaan, zouden wij nu hebben gezegd: voor die en die
projecten moeten wij gewoon weer een plan-MER opstellen, en dan zouden wij
dingen dubbel hebben gedaan. Er is één ding dat wij met deze
wet proberen te voorkomen, en dat is dingen dubbel doen. Ik wil graag weten
voor welke projecten alternatieven zijn afgewogen, want dan hoeft dat niet
meer dubbel te worden gedaan. Als er projecten overblijven waarvan inderdaad
klip en klaar duidelijk is dat er nog een plan-MER moet worden uitgevoerd –
dat is dan het middel – moeten die van de lijst af. Zo simpel is het.
Ik sluit dus niet uit dat er iets af gaat.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Volgens mij wil de heer Samsom niet alleen weten of er via alternatieve
routes toch een alternatievenonderzoek beschikbaar is gekomen, maar zei hij
zojuist ook dat hij zeker wilde stellen dat voor de projecten op lijst 2 de
vereiste zorgvuldigheid in acht wordt genomen. Dat is het doel. Voor een aantal
van die projecten is dat waarschijnlijk niet zo, want de verplichting van
de projecten-MER vervalt. De plan-MER blijft, maar de projecten-MER vervalt.
De zorgvuldigheid ben je dan kwijt, want die komt mede tot uitdrukking via
het verplichte alternatievenonderzoek. Wat gebeurt er nu als blijkt dat een
aantal van die projecten inderdaad gaat lijden onder het ontbreken van de
verplichting tot de projecten-MER? Er is dan een alternatief beschikbaar gesteld
en onderzocht via een andere route. Moeten die projecten dan van de lijst
af? Want dan is het kennelijk niet zorgvuldig.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Als er voor een project een MER moet komen volgens de Europese MER-richtlijnen,
dan moet dat gebeuren; daar kan dit wetsvoorstel echt niets aan veranderen.
Het gaat om het alternatievenonderzoek dat ook in de project-MER zou zitten.
Dat vervalt. Wat wij voor deze projecten laten vervallen, is het alternatievenonderzoek.
Ik wil dus weten of dit gebeurd is via een andere totstandkomingsroute voor
dit project. Sommige doen er al 40 jaar over, dus ik neem aan dat er in die
tijd ook wel eens gekeken is of er iets anders mogelijk was; dat heet dan
een alternatievenonderzoek. Ik krijg van het kabinet het lijstje, met het
tabelletje en het ingevulde kolommetje met kruisjes: wel of geen alternatievenonderzoek.
Zo simpel is het. Als u zegt dat wij voor projecten de hele MER laten vervallen –
u zou mij kunnen vangen, want ik ken niet alle 340 pagina's uit mijn hoofd –
dan zeg ik dat wij niet de MER laten vervallen voor projecten waarvoor een
MER-plicht geldt. Ik wil het niet eens, maar ook al zou het kabinet het willen,
dan kan het kabinet dat niet eens, want daar hebben wij Europese richtlijnen
voor.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 De Europese richtlijn verbiedt in ieder geval om een plan-MER te laten
vervallen. Die handhaaft het kabinet ook keurig. Voor de projecten op die
lijst vervalt echter wel degelijk de project-MER, waarin het meest concrete
alternatievenonderzoek zit.
 Even terug naar het hoofdpunt. Ik begrijp dat de heer Samsom aandringt
op zorgvuldigheid, ook voor de projecten op lijst 2. Als nu blijkt dat de
alternatieven, via welke route dan ook, niet onderzocht zijn, zegt de heer
Samsom dan dat die projecten van die lijst 2 af moeten?
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Als die lijst niet op een zorgvuldige manier tot een eind gebracht kan
worden, moeten er dingen van af. De heer Koopmans heeft echter over zijn lijst
precies dezelfde vraag gesteld en ik ga nu over mijn lijst, met daarop één
project, dezelfde vraag stellen. Wij zouden heel graag de spoorlijn tussen
Leeuwarden en Groningen – mijn geboorteplaats en de plaats waar ik opgroeide,
wat er overigens niets mee te maken heeft – heel graag op de lijst zetten.
Ook van dat project wil ik echter graag weten of het wel op een zorgvuldige
manier tot stand is gekomen. Als dat project dan kan profiteren van een snelle
besluitvorming, is dat voor iedereen beter.
 Wij denken dat de projecten in categorie 7.4, de projecten die een vergunning
op grond van de Natuur­beschermingswet nodig hebben, beter niet op die
lijst kunnen staan, niet omdat wij deze projecten niet het beste wensen, maar
omdat wij nu juist voor deze specifieke problematiek een andere en betere
oplossing voorstellen. Ik kom daar zo op terug, maar ik hoor graag de motivering
van de regering om categorie 7.4 in bijlage 1 wel te handhaven.
 Hoofdstuk 2 betreft de ontwikkelingsgebieden. Het komt eigenlijk neer
op mogelijkheden om bij herstructurering te schuiven met milieuruimte tussen
diverse vergunninghouders. Men was het wellicht vergeten, maar mijn fractie
deed in 2003 het voorstel om milieuruimte voor bijvoorbeeld bodem, lucht en
geluid uitruilbaar te maken in stedelijke gebieden. Dat is precies wat nu
gebeurt. Zo wilden wij toen milieuontwikkelingen bevorderen en economische
ontwikkelingen mogelijk maken. Die suggestie viel toen enigszins als zaad
op de rotsen, maar wij zijn er verheugd over dat zes jaar na dato dit briljante
idee vorm krijgt. Wel vragen wij, zoals mijn fractie toen ook deed, om enige
bescherming tijdens de rit in geval van het afwijken van de normen en om expliciet
te kijken naar voordeel voor omwonenden. De omwonenden moeten ervan op aan
kunnen dat zij niet te lang in een overgangssituatie blijven zitten en dat
gedurende die periode de normoverschrijding dus enigszins binnen de perken
blijft. Belangrijker is echter dat zij erop kunnen rekenen dat zij, als de
uiteindelijke situatie bereikt is, kunnen meedelen in de ontstane milieuwinst.
Dit is vergelijkbaar met hetgeen bij Schiphol is afgesproken. Mijn fractie
ondersteunt daarom het amendement van collega Wiegman op dit punt.
 Wel is er enige onduidelijkheid over de vraag welke gebieden nu in aanmerking
komen voor hoofdstuk 2. Deze onduidelijkheid zal snel moeten verdwijnen. De
door mij al eerder genoemde crisis- en herstelteams zullen daarvoor kunnen
zorgen. Ter illustratie mag gelden dat vanuit Eindhoven de wens is geuit om
de ontwikkeling van Strijp-S expliciet, dus bij name genoemd, op te nemen
in de bijlage van de wet. Mijn eerste reactie was dat dit helemaal niet hoeft,
omdat Strijp-S nu juist een gebied is dat precies onder hoofdstuk 2 kan vallen
en dus niet in hoofdstuk 1 hoeft. Ik vraag de regering expliciet te bevestigen
of dit zo is, niet alleen aan mij, maar over mijn hoofd heen ook aan de mensen
in Eindhoven en omgeving.
 Afdeling 3 van dit hoofdstuk is ons uit het hart gegrepen. Weg met de
bizarre radarzoneringen en ruim baan voor duurzame energie door windmolens.
Zo zou je het althans kunnen interpreteren als je heel optimistisch leest.
Ik vraag de minister van VROM om expliciet in te gaan op haar plannen met
deze afdeling van de wet en haar inschatting te geven over
het aantal windprojecten dat wij hiermee uit het regelmoeras kunnen trekken.
 Iets minder enthousiast zijn wij over afdeling 4, waarin de instemmingsquote
voor energiebesparingsprojecten bij de huurwoningen wordt verlaagd naar 40%.
Daar is ten principale niets mis mee, maar praktisch gezien constateer ik
dat de twee grootste spelers op dit gebied, Aedes van de corporaties aan de
ene kant en de Woonbond van de huurders aan de andere kant, het niet zien
zitten en averechtse effecten voorspellen. Zij kunnen het weten, sterker nog,
zij kunnen die averechtse effecten zelf veroorzaken. Volgens mij moeten wij
het dan maar gewoon niet doen.
 Wel enthousiast zijn wij over afdeling 6 van hoofdstuk 2. Woningbouw was
al heel hard nodig voor de crisistijd en in deze crisistijd is er helemaal
een schreeuwende behoefte aan bouwprojecten, om de vraaguitval en de daarbij
optredende werkloosheid in de bouw te dempen. Er wordt hier een ware deltawet,
of een deltawetje, geïntroduceerd. Deze afdeling blijft beperkt tot kleine
overzichtelijke projecten. Mijn fractie wil wel de garantie dat deze afdeling
niet leidt tot onbedoelde effecten, zoals bouwen in het groen. Wij hebben
daarvoor al een amendement ingediend. Wij horen graag de opvatting van de
regering over dit amendement of over alternatieven om ongewenst bouwen in
het groen te voorkomen, want anders zouden wij het kind met het badwater weggooien.
 Wij zijn alweer bij hoofdstuk 3 aangeland. Over wat over onteigening in
dat hoofdstuk staat, is al heel veel gezegd. De experts hebben daar de botten
over gebroken, zou je haast kunnen zeggen. Ik heb daar weinig aan toe te voegen,
anders dan dat ik mij onverkort aansluit bij het amendement van mevrouw Wiegman
op dit punt. Voor de wetgeving rondom windparken geldt precies hetzelfde.
Die wil ik uit het moeras trekken, niet verder erin duwen. Ga daar dus vooral
mee door.
 Dan komen we in hoofdstuk 3 bij de natuurbescherming, de aanpak van de
situatie rond de Natura 2000-gebieden. Het woord crisis is hier met recht
van toepassing. In april deed de Raad van State een uitspraak die in al zijn
detail voer is voor fijnproevers en juridische haarklovers, maar die in essentie
stelt dat aangezien alle normen toch al worden overschreden, iedere stap die
nog wordt gezet hartstikke illegaal is. Dat betekent geen uitbreiding van
landbouw en andere economische activiteiten, LTO Nederland dus diep ongelukkig,
maar het betekent ook geen investeringen en aanpassingen die natuur op termijn
juist kunnen verbeteren, dus milieuorganisaties diep ongelukkig.
 Waar zagen wij dat nu eerder? Juist, in 2004 na de uitspraak van de Raad
van State – de minister van Verkeer en Waterstaat kan zich die nog levendig
herinne­ren – die een wegaanleg op slot zette vanwege luchtkwaliteit.
De problematiek is hetzelfde: normen overschreden, dus alles op slot. Toen
werd het aangepakt met het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit.
Dat is in essentie niets anders dan een rijtje projecten, zoals wegen, met
negatieve effecten op de luchtvervuiling, en maatregelen, zoals bijvoorbeeld
schonere auto's, met positieve effecten op de luchtvervuiling. Als je die
bij elkaar zet, bij elkaar optelt, en het samen beter is voor het milieu,
mocht het doorgaan. Een plan mocht dus doorgaan als de optelsom van negatieve
en positieve effecten leidde tot het halen van de norm. 
 Zoiets kan niet helemaal 100% met Natura 2000, maar ongeveer dezelfde
aanpak kan hier ook worden gekozen. Logischerwijs gaan wij dat ook doen. De
wet geeft zelf al een mooie aanzet, vooral na de nota's van wijziging, via
de beheerplannen en de verplichte aanwijzingsbevoegdheid voor overheden om
maatregelen af te dwingen. Wij hebben er dus in eendrachtige samenwerking
met het CDA en van harte ondersteund door en met medewerking van de ChristenUnie
nog wat extra juridische verankering aan gegeven om zo heel zeker te weten
dat wij met het toestaan van economische activiteiten ook tegelijkertijd de
natuurkwaliteit verbeteren. Dit is een van de weinige gelegenheden waarin
van economie en milieu een echte win-wincombinatie te maken is. Want u weet,
mevrouw Ouwehand, dat dit heel vaak loze kretologie is, win-win. Heel vaak
klopt dat gewoon niet. Deze keer klopt het wel. Laten wij die zeldzame kans
grijpen.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Met alle respect mijnheer Samsom, u hebt of geen idee waarover u het hebt
of u kunt heel heel goed toneelspelen.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Ik weet precies waarover ik het heb en ik kan niet toneelspelen, dus u
zult een derde keuze moeten voorleggen.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 U weet niet waar het over gaat. Waar ik mij behoorlijk aan stoor, is dat
nu zelfs de PvdA-fractie meedoet in het circus alsof de uitspraken van de
Raad van State – dat is keer op keer gebeurd in het ammoniakdossier –
als een donderslag bij heldere hemel komen: "o help, de sector zit op slot".
Toen u in 2005 medeverantwoordelijk was voor de overdracht van de bevoegdheid
naar de provincies, had u kunnen weten dat er toen een heel kleine rare regel
in die beleidskaders terecht is gekomen, namelijk doen alsof een vergunning
op basis van de Wet Milieubeheer hetzelfde is als een vergunning op basis
van de Natuurbeschermingswet. Dat is niet het geval. Daar draagt u zelf verantwoordelijkheid
voor. Dan schorst op zeker moment de Raad van State zo'n vergunning of zegt
dat het niet kan en dan gebruikt u dat als legitimering voor het opnemen van
een maatregel in een Crisis- en herstelwet. De Raad van State heeft geadviseerd
om de Natuurbeschermingswet niet te wijzigen, omdat er hiaten zijn met de
Vogel- en Habitat­richtlijn. En nu staat u daar met droge ogen te beweren
dat dit een crisis is die een plaats in deze wet verdient. Ik vind het werkelijk
onbestaanbaar.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Ik sta hier niet met droge ogen zomaar iets te beweren. Ik dien een amendement
van elf pagina's in dat, na zorgvuldige lezing van het advies van de Raad
van State, volgens ons het hiaat kan vullen. Zekerheid heb ik daarover niet.
Wij doen een ultieme poging. Ik moet mevrouw Ouwehand toegeven dat ik inderdaad
niet helemaal precies weet hoe het zit met het college over de milieubescherming.
Wat ik wel weet, is dat mijn fractie en die van het CDA op dit terrein van
geheel andere richtingen kwamen aanvliegen. Daarover hoeven wij elkaar niet
voor de gek te houden. Dat is absoluut het geval. Daarin hebben wij een lange
geschiedenis. Mevrouw Ouwehand kan de fractie van de Partij van de Arbeid
niet beschuldigen van het feit dat wij de ammoniakisering van de natuurgebieden
zomaar hebben laten gebeuren. Dat is absoluut niet het geval. 
 Maar terwijl wij van totaal verschillende punten zijn komen aanvliegen,
zijn wij beiden op precies hetzelfde punt aanbeland. Dat is een punt waarop
zowel de natuur ongelukkig is – ik doel vanzelfsprekend op degenen die
de natuur vertegenwoordigen; afgezien van de treurwilg kunnen bomen nog niet
huilen – maar ook LTO ongelukkig is. Als iedereen ongelukkig is, moet
er iets veranderen. Dat kan dan ook vaak. Precies eenzelfde situatie zagen
wij optreden ten aanzien van de luchtkwaliteit. Daarvan weet ik dan toevallig
weer wel veel. Die kennis hebben wij gebruikt om ook in dit geval uit de impasse
te komen.
 Laten wij het een kans geven. Als mevrouw Ouwehand gelijk heeft, kan zij
heel rustig weer in haar bankje gaan zitten. Dan zal de Raad van State elke
ontwikkeling weer gaan tegenhouden. Dat is precies wat haar doel is. Ik gun
het haar. Het is niet helemaal mijn doel, maar als het haar doel is, kan zij
rustig achterover leunen. Aangezien zij er zo stellig van overtuigd is dat
hetgeen wij proberen voor elkaar te bakken absoluut niet gaat werken, zal
zij haar doel gaan bereiken. Waarom is zij dan zo ongerust?
 
 
 Neen, mevrouw Ouwehand. U hebt al twee vragen gesteld. Wij moeten verder.
 Op een gegeven moment zullen wij ook moeten gaan besluiten hoe wij het
debat zullen vervolgen.
 Mijnheer Samsom, bent u klaar met uw betoog?
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Neen, neen, voorzitter! Ik draai blaadjes door. Ik ben al een eind gevorderd.
 Ik had mij als laatste spreker ingeschreven omdat ik hoopte dan volstrekt
ongeïnterrumpeerd mijn betoog te kunnen houden. Dat is niet helemaal
gelukt. Misschien ligt dat wel aan mij.
 Ik had het over de loze kretologie van win-win, die deze keer nu eens
een keer niet opgaat. Deze keer is het waar. Deze keer kunnen wij de kans
grijpen. Ik hoor graag een uitgebreide reactie van de regering op ons uitgebreide
amendement waarin wij de landelijke overheid opdragen om als de wiedeweerga
de noodzakelijke verminderingen van de achtergronddepositie ook in het programma
vast te leggen opdat beheerplannen op regionaal niveau daarop kunnen worden
toegesneden. Wij hebben in het amendement de regels en procedures vastgelegd
op welke manier wij de ontstane ontwikkelingsruimte dan weer verdelen.
 Het is allemaal wat ingewikkeld geworden, maar iedereen kan het in het
amendement lezen. Wij willen een juridisch bindende aanpak die leidt tot een
ambitieuze, gelijkmatige verlaging van de stikstofdepositie op natuurgebieden.
Dat is uiteindelijk een ontwikkeling waarbij zowel economie als milieu zijn
gebaat.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Het is al laat, maar wij worden heel goed in de gaten gehouden door allerlei
juristen. Dat is heel fijn want die kunnen ons goed briefen. Dat is ook het
geval over het amendement van de heer Samsom. In mijn inbreng heb ik gezegd
dat amendement sympathiek te vinden. De juristen zeggen dat het in de goede
richting gaat maar dat er nog sprake is van een gaatje. Dat betreft de situatie
waarin iemand kwaad wil. Dan kan een standstillsituatie ontstaan. De heer
Samsom en ik beogen dat geen van beiden. Dat geldt zeker voor mijn partij.
Ik heb een amendement ingediend om dat gaatje te dichten. De heer Samsom heeft
dat amendement nog niet gelezen, want het werd uitgedeeld terwijl hij stond
te spreken. Hoe kijkt hij aan tegen dit hiaat en hoe wil hij het dichten?
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Ik krijg soms de indruk dat de amendementen van de publieke tribune af
komen rollen. Dat is niet erg; zo werkt democratie en zo hoort het ook. Het
amendement wordt mij zelfs op dit moment door de bode aangereikt. Dank u wel.
Ik lees het even. Ik herken al het artikel waar de heer Van der Ham iets aan
gaat toevoegen. Dit is inderdaad een punt. Als iedereen die rondom of in een
gebied bezig is, zelf iets gaat doen, gaat het mis. Men kan een eigen stalletje
erbij zetten en zelf een luchtwasser nemen die precies de ruimte compenseert
die extra door zo'n stal wordt veroorzaakt. Op die manier verpest zo'n boer
het echter wel voor de rest. Op die manier maakt hij alles zelf op en zet
hij alsnog wat nu verkeerd gaat op slot. Ik denk dus niet dat het amendement
nodig is. Maar laten wij het als volgt spelen. Laten wij de bewindslieden
vragen hoe zij hierover denken. Is het een aanvulling? Is het onnodig? Het
kan ook nog een complicering zijn. Ik erken onmidde­llijk dat in vak-K
mensen zitten die veel meer van deze ingewikkelde materie weten dan ik. Ik
speel het amendement van de heer Van der Ham dus graag door naar de regering,
met de vraag om een uitgebreide reactie.
 In dit hoofdstuk hoort tot slot natuurlijk iets over elektrische auto's,
de nieuwe revolutie in de mobiliteit. Die revolutie leek lange tijd beperkt
te blijven tot golfkarretjes, maar inmiddels kunnen echte middenklassefamilieauto's
worden geproduceerd. In Nederland zal deze revolutie als eerste moeten plaatsvinden.
Wellicht wordt Nederland het tweede land waarin deze revolutie plaatsvindt,
maar wij gaan niet voor de derde plaats. Dat zeg ik tegen de minister van
Verkeer en Waterstaat en de minister van Milieu. Wij steunen daarom een amendement
dat hierover gaat en wij dienen er zelf ook een in. Met dat amendement willen
wij ruimte scheppen voor de ontwikkeling van elektrische auto's. Een van de
belangrijk­ste aspecten hiervan is dat oplaadpalen vergunningsvrij moeten
kunnen worden neergezet.
 Over hoofdstuk 4 en 5 heb ik maar één opmerking. Het feestje
van de medewetgever – wat de Tweede Kamer is – dreigt een beetje
verstoord te worden door artikel 5.1. Dat geeft de minister van Algemene Zaken
de mogelijkheid om, nadat wij hier uitgebreid aan het woord zijn geweest,
alle regels waarover wij hier zo lang hebben gesproken ook nog even op eigen
houtje aan te vullen en te wijzigen. Mijns inziens is dat niet de bedoeling.
Kan de minister-president zeggen wat dan wel de bedoeling is van artikel 5.1?
 Ik rond af met een korte vooruitblik. Pas over een paar jaar zal zich
een beeld aftekenen van de effecten van deze wet. Het beeld zal ongetwijfeld
veel complexer blijken te zijn dan de eenvoudige doemscenario's of de lofzangen
die vandaag in deze zaal zijn voorspeld. Het lijkt mij dan ook niet meer dan
logisch dat wij de wet tegen die tijd grondig gaan evalueren. Vandaar ons
amendement op dat punt.
 Als laatste maak ik een opmerking over de snelheid en het tijdstip waarmee
wij deze wet behandelen. De wet heeft honderden pagina's toelichting, verslag,
verslagen van hoorzittingen, amendementen – het zijn er inmiddels meer
dan 60 – en nota's van wijziging opgeleverd. Die hebben wij met elkaar
in nog geen twee maanden tijd geproduceerd en doorgenomen. Zelden werd een
zo complexe wetgeving op een zo intensieve en snelle manier
behandeld. Ook daarover is vandaag geklaagd. Ik doe dat niet. Ja, ik heb ook
menige doorwaakte nacht achter de rug. Hetzelfde geldt voor de hardwerkende
fractiemedewerkers van mijn fracties en die van andere fracties, en voor alle
medewerkers van de Tweede Kamer. Het is het meer dan waard geweest om die
overuren te maken, als wij daarmee een bijdrage, hoe klein ook, hebben kunnen
leveren aan het dempen van deze crisis. Onze nachtrust geven wij in ruil voor
iets minder werkloosheid, als is het maar het voorkomen van de werkloosheid
van één burger. Ik vind dat geen onverantwoord haastwerk, maar
een prima deal.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Ik heb een eenvoudige vraag. Wat vindt de heer Samsom van de amendementen
op de stuknummers 38 en 41 van de heer Koopmans, zijn vriend?
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 De heer Koopmans en ik verenigen ons op inhoud, nog niet op persoonlijkheden.
Ik denk dat het laatste nog wel een tijd zal duren. Rondom de inhoud gaat
het echter al echt stukken beter. Noemt u nog even waar de amendementen over
gaan. Doelt u op het amendement over de lijst?
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Het amendement op stuk nr. 38 gaat over de lijst, het amendement op stuk
nr. 41 gaat over de versoepelingen die een structureel karakter moeten krijgen.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Op de lijst van de heer Koopmans heb ik eigenlijk al gereageerd. Hij heeft
het kabinet zelf om een beoordeling van die lijst gevraagd, dus dat hoef ik
niet meer te doen. Met name speelt de vraag of er wel een zorgvuldige planologie
aan de projecten op de lijst vooraf is gegaan. Als ze in bijlage 2 terechtkomen,
hoeft immers het alternatieve onderzoek niet meer. Het amendement om nu al
door te schakelen naar permanentie, verhoudt zich niet zo goed tot het amendement
om eerst even goed te evalueren. Dat vonden wij dus nog een tikkeltje te ruig.
Zo zijn wij het op sommige punten toch weer net niet eens.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Voorzitter ...
 
 
 Hè, mijnheer Van der Ham. Moet het?
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Ja, het moet echt.
 Er zijn wellicht meerderheden te vormen in de Kamer die dit zouden willen.
Stel dat dit amendement wordt aangenomen. Dat zou de heer Samsom, als groene
PvdA'er, toch niet willen?
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Zo heftig heeft de heer Koopmans het nu ook weer niet geformuleerd. Een
tikje te wild is precies de juiste beoordeling. Ook in het amendement van
de heer Koopmans staat namelijk nog wel iets over evalueren en kijken of het
werkt. Maar laten wij het zorgvuldig doen, zeg ik tegen de hele Kamer. Dan
kijken wij wel hoe het bij de stemming uitpakt. Mijn voorstel zou zijn –
daarvoor heb ik ook een amendement ingediend – om grondig te evalueren.
Ik stel overigens voor om dit wel redelijk op tijd te doen, zodat in 2014,
wanneer al die artikelen expireren, deze evaluatie achter de rug is en je
de artikelen zou kunnen laten doorlopen als je tot de conclusie bent gekomen
dat het geweldige dingen zijn. Maar laten wij het op die manier doen, zeg
ik tegen de hele Kamer. Dan zien wij straks, bij het handopsteken, wel hoe
het afloopt. Zo werkt democratie.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Dat moeten wij dan maar zien, inderdaad. Een aantal mensen, onder wie
mevrouw Ouwehand, heeft gezegd: op het persoonlijk vlak kunnen wij het heel
goed vinden met de heer Koopmans, maar vaak inhoudelijk niet. Misschien moet
u het dus omdraaien.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Ik draai dat om! Dat vind ik veel werkbaarder in de politiek.
 
 
 Daarmee zijn wij aan het einde gekomen van een flinke eerste termijn van
de kant van de Kamer.
 
 
 De vergadering wordt van 1.25 uur tot 1.43 uur geschorst.
 
 
 Collega's, ik wil graag het volgende met u afspreken. De premier zal als
enige van het kabinet spreken in eerste termijn. Hij houdt een inleiding en
beantwoordt een aantal vragen. Ik verzoek u om hem geen vaktechnische vragen
te stellen die eigenlijk bij een andere minister horen, maar u zo veel mogelijk
te richten op hetgeen hij naar voren brengt. Met name de techni­sche vragen
die aan de andere ministers zijn gesteld, worden schriftelijk beantwoord.
Die antwoorden zijn zo snel mogelijk bij u, zodat u er dit weekend goed op
kunt studeren. Maandag om 9.30 uur gaan wij verder met de tweede termijn van
de Kamer. Ik hoop dat u akkoord gaat. Dan gaan we het zo doen.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Voorzitter. U vraagt of wij akkoord gaan. Ik ben niet akkoord. Ik kom
hier niet om een schriftelijke beantwoording voor het weekend af te spreken
met het kabinet. Ik kom hier om te debatteren. Wij hebben een enorm pak papier
uitgewisseld met het kabinet. Dat vind ik allemaal prima, maar ik vind dit
een waardeloze procedure. Ik constateer dat een meerderheid uw voorstel volgt,
maar ik vind het niets. Ik wil alle ministers horen. Als het niet vannacht
kan, dan moet het maar op een ander moment. Ik wil een volwaardig debat over
een belangrijke wet. Het is fijn dat de minister-president tot ons spreekt,
maar ik wil ook de andere ministers op hun vakterrein horen. Deze procedure
vind ik helemaal niks.
 
 
 Waarvan akte. U hebt het recht om dit naar voren te brengen.
 Het woord is aan de heer Roemer.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 Ik word hier ook niet gelukkig van, voorzitter. Hebt u misschien een suggestie
hoe we schriftelijk kunnen interrumperen? Dit is belangrijke wetgeving. Omdat
het AOW-debat door moest gaan, zijn wij de klos met een van de belangrijkste
wetten die we dit jaar behandelen. Omdat de Eerste Kamer blijkbaar op de wet
zit te wachten en het niet accepteert dat die na dinsdag komt, moeten wij
nu of midden in de nacht doorvergaderen tot weet ik veel hoe laat of het schriftelijk
afhandelen. Ik heb zelden zoiets meegemaakt bij wetgeving!
 
 
 Ik begrijp het, mijnheer Roemer. Een andere optie is om nu door te gaan
tot misschien wel een echt onverantwoord tijdstip in de ochtend. Toen we het
zojuist bespraken, heb ik daar geen meerderheid voor gezien. Ik heb gehoord
dat een meerderheid wil dat het gaat zoals ik zojuist voorstelde. Ik stel
voor dat we nu ook op die manier beginnen.
 Het woord is aan de heer Van der Ham.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Voorzitter. Ik wil u toch even bijvallen. Als wij zulke belangrijke wetgeving
midden in de nacht afhandelen, wordt die wetgeving en het proces daaromheen
ook niet beter. Ik vind het van groot belang dat wij maandag een volwaardig
debat hebben, maar dan met een aantal schriftelijke antwoorden daarbij. Ik
hoop wel dat zo veel mogelijk ministers als zij maar even daartoe in staat
zijn, daarbij aanwezig zullen zijn. Minister Cramer kan daar geloof ik niet
bij aanwezig zijn, maar ik hoop dat in ieder geval minister Eurlings een zo
groot mogelijk deel van de tijd wel aanwezig zal zijn. Het debat, waar de
heer Vendrik terecht om vraagt, moet dan plaatsvinden.
 
 
 Dank u wel. Volgens mij is het ook de intentie van het kabinet om maandag
een zo goed mogelijk vervolg aan dit debat te geven.
 Ik geef het woord aan de minister-president in de eerste termijn van het
kabinet.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Dank u wel, mevrouw de voorzitter. Ik wil graag de Kamer dankzeggen, niet
alleen voor de inbreng in eerste termijn, maar vooral ook – dit is zeer
welgemeend – voor de snelle behandeling van de Crisis- en herstelwet:
twee maanden na indiening op Prinsjesdag ligt de wet voor. Het is door de
Kamer al gezegd, dit is een veelomvattend en complex wetsvoorstel. Dat is
ook te zien aan de bezetting in vak K. Het kabinet heeft grote waardering
voor alle inspanningen van de Kamer, die ervoor zorgden dat wij vandaag over
deze wet kunnen spreken. Uit de inbreng van de Kamer blijkt de nodige steun
voor de intenties van deze wet, gericht op een substantiële steun in
de rug van de Nederlandse economie. Op onderdelen echter wil de Kamer, zoals
de heer Van der Staaij ook aangaf, een nadere onderbouwing van de noodzaak
en vormgeving van verschillende onderdelen. Graag zal ik vooral op die zeer
te begrijpen wens ingaan.
 Voorzitter. Ik had mij voorgenomen om nu aan te kondigen wie er zouden
spreken. Ik heb goed begrepen wat u hebt gezegd en ik begrijp ook de teleurstelling
van de heren Vendrik en Roemer. Dat is echter iets wat de Kamer met elkaar
heeft besproken. Ik ben daar ook in gekend. Ik zal een aantal algemene zaken
naar voren brengen. De ministers hebben nadrukkelijk nota genomen van de opmerkingen
uit de Kamer. We zullen ook zorgen dat wat de ministers hier naar voren hadden
willen brengen de Kamer schriftelijk zal toekomen, evenzo ook uiteraard de
commentaren op de ingediende amendementen, zodat wij aanstaande maandag op
een goede manier verder met elkaar kunnen spreken. We zijn wat gehandicapt.
Ik ben zelf nu al de nodige uren in deze Kamer, sinds 10.15 uur vanochtend,
zoals door sommige Kamerleden is gememoreerd. Ondanks wellicht deze handicap
in het debat, ben ik blij dat we ook vanavond met elkaar kunnen spreken. Dit
wat betreft de procedure.
 Voorzitter. Wij zitten midden in de ernstigste economische crisis in decennia.
Wij mogen ons niet in slaap laten sussen door berichten dat het ergste leed
is geleden. Veel van de negatieve effecten, met name op de werkgele­genheid,
komen nog in alle hevigheid op ons af. Het is onze gezamenlijke verantwoordelijkheid,
te werken aan duurzaam herstel en aan maatregelen om de werkgelegenheid op
peil te houden. Uw Kamer blijkt deze zorgen te delen. Dat betekent wel dat
wij ingrijpende keuzes moeten durven maken en dat er daadkracht en tempo nodig
is. In die geest heeft het kabinet in het aanvullend beleidsakkoord een aantal
forse maatregelen gepresenteerd. De kern daarvan is tweele­dig: terug
naar solide overheidsfinanciën op lange termijn en stimuleren van de
economie op korte termijn, met name door nu te investeren in duurzaamheid.
 De CHW valt in die tweede categorie. Met deze wet doorbreken wij de traagheid
en de stroperigheid in de besluitvorming over ruimtelijke projecten. U weet
dat dit thema het kabinet al langer bezighoudt, net als uw Kamer overigens.
Er zijn talloze voorbeelden van infrastructurele en andere projecten waarbij
het soms tien, twintig jaar of nog langer duurt om een besluit te nemen. Daar
heeft de samenleving veel last van. Samen met de huidige crisissituatie en
het belang van werkgelegenheid en duurzaamheid is dit voor het kabinet aanleiding
geweest om te kijken wat er nu extra kan worden gedaan. Voor alle helderheid:
het doorbreken van stroperige procedures is het middel, maar het gaat natuurlijk
om de effecten. Deze wet levert nu en de komende jaren banen op. Door de keuzen
van projecten versterken wij de economische structuur van Nederland op een
duurzame manier. Dat is het doel. Uw Kamer legt daar terecht het accent op.
Dat is ook de enige agenda waar het bij dit voorstel om gaat, zo zeg ik tegen
de heer Roemer. Anders dan de heer Van der Ham menen wij dan ook dat de Crisis-
en herstelwet een vlag is die de lading prima dekt, en geen wijziging behoeft.
 Kiezen voor tempo en snellere procedures onder de huidige economische
omstandigheden is een kwestie van aanpakken. Wij hebben hier vandaag –
zeg maar gisteren – een behoorlijk technische discussie en dat is ook
goed, maar achter al die techniek en details gaat de inkomenszekerheid van
heel veel gezinnen schuil. De heer Koopmans heeft daar terecht op gewezen.
In de bouw staan volgend jaar 50.000 banen op de tocht. Als het in de bouw
slecht gaat, werkt dat ook door bij toeleveranciers, architectenbureaus en
andere bedrijven. Voor deze andere bedrijven levert de CHW de komende jaren
versneld veel werkgelegenheid op. Alleen al voor projecten uit de Nota Ruimte
gaat het om circa 100.000 mensjaren, directe werkgelegenheid. Voor alle infrastructuurprojecten
gaat het naar schatting om 80.000 mens­jaren. Dat zijn getallen waar wij
in de huidige situatie niet omheen kunnen, dit mede in antwoord op de vragen
van uw Kamer.
 Er is gevraagd naar de werkgelegenheidseffecten. Je kunt nooit het totaal
zomaar schatten, want dat hangt ook samen met wat er op lokaal niveau gebeurt.
Ik noem deze getallen, waaruit blijkt dat er toch heel veel zaken op het ogenblik
spelen. Diezelfde grote getalsmatige effecten zien wij ook op het gebied van
duurzaamheid; zoals ik al zei, de tweede belangrijke doelstelling van deze
wet. Daarbij onderstreep ik hetgeen door uw Kamer op dit punt
is gezegd. Ik geef enkele voorbeelden. De CHW maakt versnelling mogelijk van
meer dan honderd windmolenprojecten op het land. Zij leveren samen al snel
net zo veel energie als één kolencentrale. Een ander voorbeeld
is dat wij met deze wet een bijdrage leveren aan de versnelde isolatie van
100.000 huurwoningen per jaar op. Dat levert al vanaf 2010 een vermindering
van de CO2-uitstoot van 136 kiloton per jaar. Ten slotte wijs ik
erop dat wij met de CHW de ontwikkeling van de warmte-koudeopslag stimuleren.
Dat maakt een CO2-reductie mogelijk van 2,9 megaton in 2020. Ook
dat zijn getallen waar wij met het oog op een duurzame economische toekomst
niet omheen kunnen.
 Mevrouw Ouwehand heeft gewezen op de samenhang tussen de financiële,
ecologische, energie- en klimaatcrisis. Dat heeft wel degelijk ook de aandacht
van het kabinet. Met de reactie op de motie-Schuurman uit de Eerste Kamer
besteedt de regering ruim aandacht aan de samenhang tussen deze crises. Het
gaat daarbij zowel om het in beeld brengen van de samenhang als om transformatie
naar een meer duurzame economie.
 Het maatregelenpakket en de projectenlijst die vandaag voorliggen zijn
het resultaat van een zorgvuldig selectieproces. In dat proces heeft steeds
dit criterium centraal gestaan: waar liggen de beste kansen op versnelling
en vereenvoudiging en met welke projecten bereiken wij zo snel mogelijk effect?
Daarbij heeft het kabinet drie bewuste keuzes gemaakt, zo antwoord ik op vragen
van de kant van uw Kamer. Ten eerste kiest het kabinet voor een integrale
benadering. Wij willen zo veel mogelijk problemen voor zo veel mogelijk projecten
in één keer oplossen, zoals dat past bij een crisiswet.
 Ten tweede kiest het kabinet voor tempo. Dat is in de huidige situatie
echt geboden. Vandaar dat verschillende onderdelen uit de wet een duidelijke
einddatum hebben: 1 januari 2014. Bij het maken van de wet heeft het
kabinet naar een goede balans gezocht tussen onderdelen waarvan het logisch
was om die nu structureel te maken, zoals de Natuurbeschermingswet, en onderdelen
die omwille van de snelheid en eenvoud beter een tijdelijk karakter konden
krijgen. Wat wij daarmee willen vermijden, is dat de besluitvorming over deze
crisiswet vertraagd wordt door technisch-juridische wetgevingsdiscussies.
Het debat over het al dan niet structureel maken van tijdelijke onderdelen
van de wet kan op een later tijdstip plaatsvinden. Het voordeel is dat wij
dat debat dan kunnen voeren op grond van praktijkervaring.
 Ten derde kiest het kabinet voor een breed totaalpakket. Het pakket dat
er nu ligt, is wat wij minimaal nodig hebben om duizenden mensen aan het werk
te houden die anders bijna zeker werkloos thuis zouden komen te zitten. Als
ik zeg minimaal, dan bedoel ik dat wij de vinger aan de pols zullen houden.
Mocht blijken dat wij de doelstellingen van dit wetsvoorstel met dit pakket
niet halen, dan zullen wij niet aarzelen om maatregelen en projecten toe te
voegen. Het kabinet is vastbesloten al het mogelijke te doen om de crisis
te bestrijden en de werkgelegenheid op peil te houden, zo zeg ik ook nadrukkelijk
tegen de heer Roemer.
 Het acute belang van de werkgelegenheid en het langetermijnbelang van
duurzaamheid dwingen tot effectieve procedures. De rechtsbescherming van burgers
komt daarbij niet in het geding. Verschillende Kamerleden hebben dat benadrukt.
Ik licht graag toe waarom ik het daarmee eens ben. Mevrouw Wiegman noemde
niet voor niets dat het gaat om zorgvuldigheid en toegevoegde waarde. Wij
menen dat het voorstel hieraan volledig recht doet, ten eerste omdat de Crisis-
en herstelwet volledig binnen de kaders van het Europees recht blijft, ten
tweede – dat is misschien nog belangrijker – omdat dit wetsvoorstel
niet gaat over minder rechten, maar over minder complexe regels en procedures.
De heer Aptroot heeft dat nog eens duidelijk aangegeven.
 Van eindeloze procedures is uiteindelijk iedereen de dupe. Het is voor
geen enkele burger goed als besluitvorming zo ondoorzichtig en ingewikkeld
wordt, dat alleen hoogopgeleide en duurbetaalde deskundigen hun weg in de
wirwar van regels kunnen vinden. Dat schept ongelijkheden en het vervreemdt
burgers van elkaar en van hun overheid. Toch zijn wij zo langzamerhand in
deze ongewenste situatie terechtgekomen. De heer Samsom heeft dat vanuit zijn
eigen ervaringen nog eens onderschreven. Overigens mijn complimenten voor
de dynamiek die hij in zijn betoog legde. Ik dacht dat het daar nu te laat
voor was, maar zijn spreekstijl gaf mij ook weer nieuwe energie.
 Vaak zijn al die regels op deelterreinen met de beste bedoeling tot stand
gekomen. De eindeloze verfijning van regels, jurisprudentie, loketjes en jargon
hebben ons echter het zicht ontnomen op het doel: het oplossen van nijpende
ruimtelijke problemen. Op een gegeven moment worden afstanden tussen procedures
en praktijk, tussen overheid, rechtssysteem en burgers, tussen economische
belangen en de duur van besluitvormingsprocessen zo groot dat een herijking
nodig is. Dat moment is nu.
 Ik ga straks op een aantal algemene vragen in. Nu volgt een laatste punt
van mijn algemene introductie. Ik wil graag nog even stilstaan bij de opbouwende
kritiek die het wetsvoorstel in het voortraject heeft gekregen. Allereerste
heeft de Raad van State een waardevol advies uitgebracht waarmee onder andere
de voorstellen over de MER en de toepassing van de Rijkscoördinatieregeling
worden gesteund. Het belangrijkste advies van de Raad van State, namelijk
de toevoeging van het gemeentelijk verzamelbesluit over bouwlocaties, is in
het voorliggende wetsvoorstel verwerkt. Ik meen dat het advies van de Raad
van State het wetsvoorstel sterker heeft gemaakt.
 Dat geldt eveneens voor alle op- en aanmerkingen die in het verslag van
de Kamer zijn gemaakt. Het kabinet heeft daar zeer serieus naar gekeken, de
gevraagde informatie verstrekt, verschillende toezeggingen gedaan en in de
tweede nota van wijziging onder andere een relativering van het relativiteitsvereiste
opgenomen. Ik dank de Kamer voor deze inbreng. Op veel onderdelen heeft het
kabinet gelijk de voorstellen kunnen versterken. De Kamer heeft op deze manier
nu al wezenlijk bijgedragen aan de voortgang van de Crisis- en herstelwet.
Dat is de kwaliteit ten goede gekomen en verbreedt het draagvlak verder. Dat
is winst. Uiteraard zullen de bewindslieden in de schriftelijke beantwoording
ingaan op de zaken die de woordvoerders naar voren hebben gebracht. Ik sluit
dit gedeelte van mijn inbreng af met de opmerking dat de voorgeschiedenis
van dit wetsvoorstel mij het vertrouwen geeft dat de Crisis- en herstelwet
in de komende jaren inderdaad kan zorgen voor het behoud van werkgelegenheid
en verduurzaming van onze economie. Laten wij dat doel in het debat van vandaag
en de uitvoering van de wet niet uit het oog verliezen. Uit de inbreng van
de woordvoerders leid ik af dat Kamer en kabinet het hierover
eens zijn. Dat wilde ik in algemene zin zeggen over de achtergronden van het
wetsvoorstel en het proces. Vervolgens wil ik stilstaan bij een aantal algemene
opmerkingen van de Kamerleden.
 
 
 Ik geef zo meteen de heer Van der Ham de gelegenheid om te interrumperen,
maar ik zag dat de heer Roemer zojuist ook wilde interrumperen. De Kamer heeft
nu de inleiding gehad. Ik wil mensen geenszins beperken in hun mogelijkheden
om op deze inleiding te reageren. Het is vandaag een beetje improviseren.
Eerst is de heer Van der Ham van harte uitgenodigd om te interrumperen en
daarna de heer Roemer, als hij nog steeds wil.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 De minister-president zei dat dit wetsvoorstel niet voor niets de naam
Crisis- en herstelwet heeft gekregen, want daarmee wordt wel degelijk iets
gedaan aan de crisis en aan het herstel. Nu heeft de Raad van State daar anders
over geoordeeld. Die heeft daar iets anders over gezegd. De minister-president
wil de plannen ook niet laten doorrekenen door het CPB. Begrijpt hij in die
context mijn amendement?
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Ik vind het onlogisch om zoiets als dit wetsvoorstel te laten doorrekenen
door het CPB omdat het op andere momenten wordt ingeschakeld. Het CPB wordt
gevraagd bij zaken als beleidsvoorstellen, begrotingen, concrete voorstellen
en het crisispakket. Wat wij hier doen is van een andere orde. Hierbij gaat
het om het versnellen van procedures. Dat heeft een nationale dimensie maar
evenzeer een dimensie voor de medeoverheden. Dan is het niet direct logisch
om te spreken over een doorrekening door het CPB. Dat lijkt mij niet verstandig.
Wel hebben wij rekening gehouden met de juridische kritiek. Dat was kritiek
van de Raad van State en van de Kamer. Zoals de Kamer weet, hebben wij echter
ook Actal benaderd. Daar hebben wij een brief over geschreven. Tegen die achtergronden
moet ook dit voorstel worden gezien. Dat is een.
 Het tweede punt. De Crisis- en herstelwet beoogt een antwoord te geven
op de bestaande problemen. Wij zien dat er plannen en projecten zijn die vaak
te veel worden opgesloten in een lange duur van procedures. Dat willen wij
gewoon versnellen. Wij willen gewoon dat zaken eerder kunnen worden bereikt.
Het feit dat je zaken naar voren kunt halen, maakt dat er sneller werkgelegenheid
kan worden gecreëerd. Dat past ook in deze tijd. Met andere woorden,
het doel is om bedrijvigheid en werkgelegenheid te stimuleren. Dat doen wij
door versnelling van procedures.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Maar daarvan zegt de Raad van State: deze wet komt te laat om voor de
korte termijn iets bij te dragen aan de bestrijding van de crisis.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Ja.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Dat zegt de Raad van State. Kunt u daarop ingaan? Daarbij, op langere
termijn kun je zeggen: het geld en de projecten die hierbij worden genoemd,
waren al gereserveerde projecten en daarvoor was al geld gereserveerd; per
saldo zal er niet meer geld in de economie worden gepompt dan al zou geschieden;
het gebeurt misschien iets eerder. Wat dat betreft, is het logischerwijs ook
helemaal niet gek dat de Raad van State die opmerking maakt.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Nee. Ik heb een aantal waarderende opmerkingen gemaakt over de Raad van
State. Het gaat hierbij om het idee hoe je met grote projecten omgaat, wat
de procedure kan betekenen om het sneller te gaan doen. Ook gaat het erom
dat zaken meer in samenhang worden bekeken. Dat zijn een paar goede dingen
geweest. Ik heb bij de algemene beschouwingen een kritische opmerking gemaakt
over het advies van de Raad van State. De raad heeft bijvoorbeeld gezegd:
er wordt vaak geklaagd over procedures, maar wij zien dat de laatste 20 jaar
toch heel veel is bereikt in Nederland. Toen dacht ik van: er wordt hier te
veel gerelativeerd, omdat de procedures te lang zijn. Dat was mijn eerste
punt van kritiek. Het tweede punt dan. Men heeft de commissie-Elverding aangehaald.
Toen werd gezegd: ja, politiek en bestuurlijk onvermogen. Er is dan geen enkel
misverstand over dat waar sprake is van politiek en bestuurlijk onvermogen
wij dat ons moeten aantrekken. Dat geldt voor iedereen, voor heel bestuurlijk
Nederland. Maar dat gezegd hebbende, weet ik dat procedures sneller kunnen.
 Dan kom ik bij een aantal concrete ervaringen, dat ik heb meegemaakt tijdens
een tweedaags werkbezoek. Gewoon dingen die je hoort, zoals toen ik in Utrecht
was. Ik hoorde daar over een fietsenstalling die daar tijdelijk zou moeten
worden gerealiseerd voor de duur van vijf jaar. In de buurt van het station
moest namelijk een tijdelijke locatie worden gemaakt. Het heeft anderhalf
jaar geduurd voordat dit mogelijk werd gemaakt. Dat is een voorbeeld. U kent
ook de mijnheer in Utrecht die op elke slak zout legt en daardoor hele delen
van Hoog Catharijne wist tegen te houden. Ik heb ook gehoord van bedrijven
die soms eindeloos procedures benutten voor hun eigen economische belang.
Ze spreken dan over fijnstof, terwijl het feitelijk niet daar om gaat, maar
om heel iets anders. Als ik met mensen spreek over de vraag wat naar hun gevoel
deze wet betekent, krijg ik te horen van bestuurders van provincies en gemeenten
dat het hen zal helpen. In Utrecht kreeg ik heel duidelijk te horen: dit helpt.
Als ik spreek met mensen uit de bouwwereld, krijg ik te horen: dit helpt.
Elke maand tijdwinst is er een. Het stimuleert immers de bedrijvigheid. Daarom
houd ik er niet van om te zeer te relativeren. In deze tijd moet er veel worden
gedaan.
 Als de Raad van State zegt dat wij te laat zijn, zeg ik: tot vorig jaar
oktober, november hoorde je nog niet van bedrijven dat het misging. Sterker
nog, 2008 was een prima jaar tot die tijd. Toen is het omgeslagen. Ik heb
eerder dit jaar gezegd dat wij de procedures willen versnellen. Hetgeen wij
nu met elkaar bereiken, ook door de medewerking van de kant van de Kamer –
waarvoor ik grote waardering heb – hebben wij in korte tijd een slag
gemaakt op het gebied van snellere procedures. Dat vind ik grote winst. Ik
moet zeggen: wij moeten alles uit de kast halen. Op dat punt heb ik dus een
wat andere opvatting dan de Raad van State.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Dat deze wet zal versnellen, is wel duidelijk. Maar het moet ook nog maar
blijken uit de procedures, merk ik daarbij op. Dat was mijn vraag echter niet.
Mijn vraag was: is dit nu voor de economie uiteindelijk echt een impuls? Zelfs
bij de hoorzitting die wij hebben gehouden, zei VNO/NCW desgevraagd: dit moeten wij allemaal doen; wij zijn natuurlijk voor dit wetsvoorstel;
breng het zo snel mogelijk in stemming; allemaal hartstikke goed, maar voor
de economie zijn toch andere dingen nodig. Wij kunnen het eens worden dat
deze wet gaat om een versnelling. Dat is waar. Maar het gaat niet over meer
geld in de economie pompen. Dat gebeurt hooguit iets eerder. Dat kan nuttig
zijn, maar dat zal niet die grote aantrekkende werking hebben voor de economie
die u steeds ervan suggereert.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Als wij met elkaar vaststellen – op dat punt ben ik blij dat wij
eenzelfde lijn hebben – dat het procedures versnelt. Het feit dat procedures
kunnen worden versneld, is wel relevant. Als er namelijk plannen zijn en daarvoor
gelden zijn gevoteerd, terwijl die plannen niet kunnen worden gerealiseerd
vanwege de lange duur van procedures, dan hebben wij te maken met gemiste
kansen. Juist in deze tijd waarin de economische crisis zo hard toeslaat,
moet je alles uit de kast halen om datgene wat je kunt doen in ieder geval
in de tijd naar voren te halen. Nu duren in Nederland procedures heel lang
en nu duurt het heel lang voordat je projecten kunt realiseren. Ik vind dat
er juist in deze tijd alles aan gedaan moet worden om de bedrijvigheid te
stimuleren, opdat mensen aan het werk kunnen blijven. U hebt gelijk: de echte
crisisbestrijding heeft te maken met geheel andere dingen. Die heeft te maken
met het feit dat je voorlopig genoegen neemt met een hoog financieringstekort,
omdat je de economie stimuleert. Die heeft te maken met het crisispakket.
Die zal straks ook te maken hebben met het weer krijgen van het vertrouwen
van producent en consument. Daar doe ik niets aan af, maar ik ben er vast
van overtuigd dat deze wet helpt. Is hij een totaaloplossing? Nee, daar hebt
u gelijk in.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 Met alle stukken kan het kabinet geen feiten geven die de versnelling
aantonen. Het kabinet kan niet de onderbouwing geven voor de versnelling en
zeggen waardoor die precies ontstaat. Het kan niet zeggen wat de daadwerkelijke
winst is. Het betoog van de minister-president klinkt mooi, maar daarin klinkt
met name de symbolische waarde van de wet door. Dat was ook mijn verwijt in
eerste termijn. Dit heeft vooral een symbolische waarde. Ik ben het met het
kabinet eens dat met de versnelling van de procedures heel wat winst te bereiken
valt. Daarom zijn wij ook met tal van trajecten bezig geweest. Ik denk aan
Elverding, de bestuurlijke lus enzovoorts. Er zijn constructieve bijdragen
geleverd en zij zullen op de lange termijn structureel hun werking hebben,
maar projecten die heel snel tot werkgelegenheid hadden kunnen leiden, zijn
juist niet aangegeven.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Dat is een beetje het probleem: ik heb nu een aantal algemene opmerkingen
gemaakt, maar ik zou op dit punt afzonderlijk zijn teruggekomen bij de onderwerpen
die ik meer in detail zal bespreken. U hebt gevraagd: wat zijn eigenlijk de
gevolgen van deze wet als het om versnelling gaat? Bereik je werkelijk wat?
Dat is de vraag die u ook nu stelt. De breedte van de maatregelen en de diversiteit
van de projecten die onder de wet vallen, maken het onmogelijk om hierover
generieke uitspraken te doen, maar de wet kent tal van maatregelen die leiden
tot een substantiële versnelling. Ik noem er een paar. 
 Voor de ontwikkelingsgebieden en de lokale projecten met een nationale
betekenis – zie hoofdstuk 2 van de wet – gaan wij de ruimtelijke
ontwikkelingen uit het slop trekken, ruimtelijke ontwikkelingen die al jarenlang
stagneren. Dat is moeilijk met tijdwinst weer te geven, maar hierbij moet
eerder in jaren dan in maanden worden gedacht.
 Bij de versnelde uitvoering van de bouwprojecten – zie hoofdstuk
2, afdeling 6 – kan de totale tijdwinst voor projecten oplopen tot meer
dan twee jaar. De provinciale coördinatieregeling voor windmolens op
land draagt bij aan een tijdwinst van anderhalf tot twee jaar bij projecten
die nu vaak een doorlooptijd hebben van acht tot tien jaar. De versnelde beslistermijn
van de rechter leidt tot een versnelling van gemiddeld maximaal zes maanden.
Zo kan ik nog wel een tijdje doorgaan. Voor ruimtelijke projecten van decentrale
overheden wordt de onteigeningsprocedure met vier tot vijf maanden versneld.
Door de ontkoppeling van ro-procedure en het onteigeningsbesluit komt er nog
eens enkele weken tot enkele maanden bij. De maatregel op het gebied van de
milieueffectrapportage leidt tot een versnelling van enkele maanden. Zeker
bij de voorziening van hoofdstuk 2 van de wet kan het dus om zeer forse tijdwinst
gaan. Elke maatregel draagt een steentje bij en de som der delen maakt dat
de versnelling van projecten substan­tieel is. Wat de wet voor specifieke
projecten oplevert, verschilt van project tot project. Er zitten projecten
bij waarvoor de versnelling kan oplopen tot anderhalf jaar en er zitten projecten
bij die al bijna in uitvoering gaan. Daar is weinig tijdwinst mee te behalen,
maar vanwege bijvoorbeeld de bestuursprocesrechtelijke maatregelen zijn wij
er zekerder van dat wij de vaak scherpe planning gaan halen.
 Ik gaf hiermee een paar voorbeelden waarmee je kunt aantonen dat de wet
zal leiden tot versnelling. Ik noemde gewoon die onderwerpen die met de wet
zijn aangegeven. Ik houd er niet van om te zeggen: ach, het schiet allemaal
niet op. Er wordt gewoon een kader geboden om juist wel meer tempo te krijgen.
Ik heb de voorbeelden gegeven.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 In 2002 dachten wij ook dat wij met het aanpassen van wetten versnelling
konden aanbrengen. Minister De Boer kwam met een spoedwet. Daarna kwam de
ene vertraging na de andere. Ook toen werd bij bespreking van de wet van de
kant van het kabinet een vergelijkbaar antwoord gegeven. Het zei wat op grond
van de wet allemaal mogelijk was. De grootste vertragingen ontstaan echter
vooral door de manier waarop wij de zaken hebben georganiseerd. Volgens mij
hebben wij er veel meer belang bij dat wij met name op dat punt structureel
meer aan de gang gaan in plaats van zoiets neer te leggen. Dit heeft veel
symbolische waarde en brengt heel veel risico's van vertraging met zich mee.
Ik heb het rijtje genoemd. Ik snap dat u niet overal op in kunt gaan. U noemt
projecten, maar de risico's zijn enorm groot. Met name de projecten waarmee
wij allang hadden kunnen beginnen, waarvoor morgen de schop in de grond had
gekund en waarbij dus niet sprake is van symbolische waarde, missen wij.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Ik zie hier minister Eurlings zitten en dan zeg ik: de laatste jaren is
behoorlijk veel gedaan om een aantal projecten juist in beweging te krijgen.
Dat is punt één. Dan punt twee. 
 De commissie-Elverding is er niet voor niets gekomen. Dat hangt ook samen
met politiek-bestuurlijk onvermogen. Hoe je zaken organiseert, is natuurlijk
relevant. Dat hebben wij onszelf aan te trekken. Dat is absoluut waar. Op
dat punt verschillen u en ik niet van mening. Alleen, je hebt wel te maken
met procedures die gewoon te veel tijd kosten. Als ik in het land ben en mensen
vragen mij hoe het nu eigenlijk zit en waar ik tegenaan loop in de bestuursrechtelijke
praktijk, zeg ik: we kunnen de zaken echt sneller doen en ik vind dat we wat
dat betreft alles uit de kast moeten halen. Is het verhaal van de CHW het
hele verhaal? Natuurlijk niet, het gaat om veel meer dingen. Alleen, het draagt
bij tot een versnelling van zaken. Dit doen we voor de periode tot 2014. Sommige
onderdelen hebben een permanent karakter, maar dit zal gevolgd moeten worden
door meer structureel sneller werken in dit land. Het duurt gewoon te lang.
Iedereen kent die voorbeelden. Ik noem de procedure rondom het stadshart in
Amstelveen, toen ik daar raadslid was. Dat lag 18 jaar bij de Raad van State.
Zo ging het. Iedereen kent voorbeelden van hoe dat in dit land is gegaan.
Dat kan dus niet meer.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 Nu haalt u een aantal dingen door elkaar. U zegt het nu net alsof ik dat
niet zou vinden. We hebben niet voor niets voor de spoedwet gestemd. Hoewel
we dachten dat de projecten misschien niet deugen, hebben we ervoor gestemd
omdat we een hekel hebben aan bureaucratische rotzooi. We hebben ook voor
de bestuurlijke lus gestemd. We zijn allang met elkaar bezig om die procedures
te verbeteren en te versnellen. Tal van wetten zijn al onderweg naar de Kamer,
waar de Kamer zich nog over buigt, die de verbeteringen al in zich hebben.
Mijn pleidooi was net: ga nu juist met die wetten zo snel mogelijk naar de
Kamer, dan heb je het structureel. Nu ga je een heleboel bij elkaar gooien,
met alle risico's van dien, zaken die wij niet overzien. Dat is nu juist voer
voor juristen. En als het voer is voor juristen, weet ik wel wat er gaat gebeuren.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Ik vind dat een regering uw vragen ter harte moet nemen. Uiteindelijk
moet je ervoor oppassen dat je extra risico's loopt. Daar doe ik niks aan
af. Misschien is de afstand tussen ons wel minder groot dan de discussie doet
vermoeden. Dat geef ik ook graag toe. We willen namelijk met elkaar gewoon
een versnelling van procedures. U hebt een paar elementen genoemd. U hebt
gevraagd om ook naar bestaande wetgeving te kijken. Dat is allemaal waar,
maar toch heb ik de vaste overtuiging – en met mij het hele kabinet
en ik denk ook een groot deel van deze Kamer – dat dit wetsvoorstel
wel verschil gaat maken. We moeten die maatregelen nemen omdat we willen dat
er sneller besloten wordt. We moeten ons er niet bij neerleggen dat we kansen
missen doordat procedures te lang duren. Dat is de overtuiging. We kunnen
er altijd verder over praten. Dat gaan we maandag doen. We zullen eerst ons
schriftelijk antwoord aan de Kamer sturen. Maar de vaste overtuiging is dat
we dat tempo willen maken en dat we daarvoor alles uit de kast halen.
 
 
 
 De heer
 Aptroot
 VVD
 
 De minister-president zet de Raad van State wat te gemakkelijk opzij door
te stellen dat ze hebben gezegd dat het te laat komt. De VVD-fractie is het
met de regering eens dat dit naar voren halen van projecten en snelle procedures
helpt. Voorlopig zijn we nog niet helemaal uit het dal. Dat is goed, daar
zijn we het over eens. Maar ik zou wel willen dat er iets royaler wordt erkend
dat de Raad van State gelijk heeft dat het wel heel lang heeft geduurd. Ik
herinner de minister-president – dat zal hij niet leuk vinden –
maar even aan het feit dat mijn fractievoorzitter vorig jaar januari zei:
het zal slecht gaan met de economie, er komt een recessie. Vorig jaar september
lazerde alles in elkaar in de financiële wereldeconomie. Dit kabinet
heeft besloten tegen de zomer, eigenlijk anderhalf jaar later, dit in werking
te zetten. Minister-president, we zijn blij dat het er is. Hartstikke goed.
We doen volop met u mee, maar als zelfs de Raad van State zegt "tjongejonge,
dit is wel erg laat", dan kunt u daar toch niet meer onderuit.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 In de eerste plaats stel ik het op prijs, mijnheer Aptroot, dat u ook
wilt meewerken aan de versnelling van procedures. Ik heb uw opmerkingen nadrukkelijk
beschouwd als een ondersteuning van wat het kabinet voor ogen heeft. U bent
van de oppositiepartij, maar het is goed om dat tegen elkaar te zeggen. Dat
werkt goed voor het draagvlak. De opmerking van de Raad van State dat we wat
laat zijn, is in feite in contradictie met het advies van de Raad van State.
Ik heb net twee voorbeelden genoemd waarin de snelheid van bestuursprocesrecht
werd gerelativeerd. Ik hoef die niet te herhalen. Ik vind het merkwaardig
dat als je aan de ene kant relativeert – want er wordt wel gesproken
over politiek-bestuurlijk onvermogen en er wordt gezegd dat er toch veel is
gerealiseerd in Nederland – om aan de andere kant te zeggen: ja, u bent
wel laat. Dat kan ik niet helemaal met elkaar rijmen. Maar goed, dat is de
Raad van State. We zijn daarop ingegaan.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Ik zou de minister-president nadere duidelijkheid willen vragen omtrent
zijn bewering dat met deze wet duizenden arbeidsplaatsen gecreëerd of
gered worden.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Ik wil daar later op terugkomen. Dit is nu een voorbeeld van de meer specifieke
vragen waarvan ik mij had voorgenomen om die later te behandelen.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 Ik kom terug op een van de eerste zinnen uit de inleiding van de minister-president.
Als ik het goed heb begrepen, zei de minister-president dat deze wet de vlag
is die de lading dekt en dat die eigenlijk ook geen wijziging behoeft. Hoe
kijkt de minister-president dan aan tegen 65 amendementen uit de Kamer?
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Ik zie ten eerste een grote mate van betrokkenheid van de Kamer. Ten tweede
zie ik dat men een grote mate van zorgvuldigheid aan de dag wenst te leggen.
Een fundamenteel wetsvoorstel zoals dit leidt tot reacties, commentaar en
kritiek. Dat hoort erbij. Wij zullen daar maandag verder over spreken. Uiteraard
zullen wij de amendementen van commentaar voorzien.
 Ik ga in op de afzonderlijke vragen.
 De heer Vendrik sprak over de werkgelegenheidseffecten, maar ook de heren
Roemer en Mos vroegen daarnaar. Ik heb daar al iets over gezegd in mijn inleiding.
Alleen al in de bouw staan dit jaar en komend jaar 50.000 banen op het spel.
De projecten waar de Crisis- en herstelwet betrekking op heeft,
leveren gezamenlijk heel veel werkgelegenheid op in de komende jaren. Bij
de projecten die voortvloeien uit de Nota Ruimte gaat het in totaal om meer
dan 100.000 mensjaren directe werkgelegenheid: woningbouw, bedrijventerreinen,
kantoren enzovoort. Ik geef een paar voorbeelden: de stadshavens Rotterdam
25.000 mensjaren, de Zuidplaspolder 15.000 mensjaren, de Oude Rijnzone 6400
mensjaren. Ook bij de grondwerken en in de weg- en waterbouw gaat het om veel
werk. Een vuistregel is dat elke miljoen euro die wordt geïnvesteerd,
zorgt voor 10 mensjaren werk. Het investeringsbedrag van de in de wet genoemde
projecten op het gebied van weg en openbaar vervoer overstijgt de 8 mld. Ook
hier praat je dus over een slordige 80.000 mensjaren. Daarnaast zijn er tal
van projecten die in de toekomst tot nieuwe banen leiden: Klavertje Vier in
Limburg, de Westelijke Dordtse Oever en het stationsgebied Utrecht. Dit zijn
voorbeelden van plekken waar op termijn duizenden mensen aan het werk zijn.
 Als wij erin slagen om de projecten waarop de Crisis- en herstelwet van
toepassing is, te versnellen, houden wij duizenden mensen aan het werk die
anders misschien werkloos thuis zouden komen te zitten. Net als de Kamer vindt
het kabinet dit buitengewoon belangrijk. Wij zetten ons hiervoor in, door
deze wet, maar ook door de genomen budgettaire stimuleringsmaatregelen. Ik
noem bijvoorbeeld de maatregel van minister Donner op het gebied van de deeltijd-WW.
Het kabinet is en blijft vastbesloten om al het mogelijke te doen om de crisis
te bestrijden en de werkgelegenheid op peil te houden.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Ik ben het zeer eens met het kabinet dat het hecht aan handhaving of creatie
van werkgelegenheid in de bouw. Dat is een belangrijk punt. Als de minister-president
deze redenering zou voorleggen aan het Centraal Planbureau, dan zou hij moeten
kiezen tussen twee opties. Hij heeft gelijk als hij bijvoorbeeld in de jaren
2010, 2011 en 2012 een aantal miljarden extra op tafel legt, maar dat gebeurt
niet. Er wordt niet extra geïnvesteerd ten opzichte van eerdere planningen
die beschikbaar waren, bijvoorbeeld voor de Nota Ruimte of het MIRT. De andere
optie was dat de bestaande financiering zonder de Crisis- en herstelwet eigenlijk
een verkeerde vorm van boekhouden was en dat de minister van Verkeer en Waterstaat
er eigenlijk mee rekende dat hij aan het einde voortdurend extra geld zou
overhouden. Het eerste is volgens mij niet waar en het laatste wil volgens
mij niet de waarheid van het kabinet zijn. Waar komen die extra banen vandaan?
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Wanneer er zowel op nationaal als op decentraal niveau plannen zijn en
budgetten zijn vrijgemaakt, dan is de vraag wanneer je ermee kunt beginnen.
Als je de snelheid van handelen kunt bevorderen door snelle procedures, zal
er eerder bedrijvigheid zijn. Dat is precies de reden waarom bijvoorbeeld
de bouwwereld graag wil dat de plannen die er zijn, eerder gerealiseerd worden.
Dat helpt hen sneller en beter door deze periode heen. Dat geldt in het algemeen.
Daarnaast hebben wij in het crisispakket ook de nodige stimuleringsmaatregelen
genomen. Daar heeft de heer Vendrik gelijk in. Eerder in dit debat heb ik
het genoemd: dit jaar een bedrag van 3 mld. en volgend jaar ook een bedrag
van 3 mld. Dat zijn zaken die de economie stimuleren, maar je moet ze wel
realiseren. Wij hebben gesproken over zaken zoals duurzame energie. Ik heb
een paar voorbeelden gegeven; die hoef ik niet te herhalen. Die zaken leiden
tot bedrijvigheid. Kortom, het naar voren halen van zaken die al gepland waren,
is een versnelling van bedrijvigheid en leidt op korte termijn tot meer werkgelegenheid.
Is dat het hele verhaal? Natuurlijk niet. Daar heeft de heer Vendrik ook gelijk
in. Het zit hem immers ook in de grote budgetten. Dat is ook weer het wezen
van deze wet. Dat is een kwestie van gelden die op gemeentelijk en provinciaal
niveau worden ingezet. Daarom hebben wij ook overleg gevoerd over deze wet
met de VNG en het IPO om te bekijken wat het voor hen betekent. Als wij de
zaak in beweging kunnen krijgen en sneller kunnen opereren, dan is er eerder
bedrijvigheid. Dan kunnen mensen eerder aan de slag. Juist dat sneller opereren
is zo van belang omdat wij nu midden in de financiële crisis zitten.
Daarom moeten wij het juist doen.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Dit debat is een tikje vreemd. Dit voorjaar hebben wij er bij verschillende
gelegenheden bij het kabinet op aangedrongen dat het zou stimuleren naast
het begrotingsbeleid, de automatische stabilisatoren, het buiten de kaders
plaatsen van de WW en het echt conjunctuurneutraal maken van de begroting.
Dat werd ook gevraagd door Europa. Door de minister-president, maar ook door
de minister van Financiën is toen herhaaldelijk gezegd: ho, ho, we doen
al genoeg via de automatische stabilisatoren en dat is het wel zo'n beetje.
 Als het daartoe beperkt blijft, en ik denk dat dat ook de waarheid is
als het gaat over de wijze waarop het begrotingsbeleid anno 2009, 2010, 2011
eruitziet, dan komen er geen extra banen. Die komen er niet. En dan kan de
minister-president dat hier ook niet uitventen als een effect van zijn wet.
Dat kan de minister-president pas als versnelde procedures ertoe leiden dat
extra geld van het kabinet in 2010 bijvoorbeeld tot besteding komt. Maar er
is geen extra geld, dus die extra banen zijn er niet.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Het gaat om het volgende. U kent de cijfers van het Centraal Planbureau
net zo goed of nog beter dan ik. Als eerst wordt gesproken over een getal
van werkloosheid dat hoger is dan 700.000 en naderhand blijkt dat de werkloosheid
in de 600.000 zit, dan wordt dat bijvoorbeeld mede verklaard door een instrument
als de deeltijd-WW. Dat dempt de werkloosheid op korte termijn. Ik noem dit
voorbeeld om aan te geven dat er de nodige instrumenten zijn van de kant van
het kabinet om de economie op korte termijn te stimuleren. Dat levert op een
gegeven moment gewoon banen op. Daarom noemen wij dat verschil tussen een
eerste idee van het Planbureau van meer dan 700.000 werklozen en vervolgens
een werkloosheid op een lager niveau.
 Waar het nu om gaat, is dat je op korte termijn probeert zo veel mogelijk
werk te genereren als er plannen zijn om zaken naar voren te halen. De betekenis
van deze wet is dat je datgene wat misschien eerst na anderhalf of twee jaar
kan worden gerealiseerd, naar voren haalt. Dan hebt u natuurlijk gelijk dat
u zegt: oké, dat voordeel heb je dan gehaald. Dat is natuurlijk het
wezen van deze wet: dat je zaken sneller wilt realiseren. Maar u hebt natuurlijk
ook gelijk dat als je praat over de wens om er meer aan toe te voegen, het
dan een kwestie is van de hoeveelheid extra geld die dan op de plank komt. Maar je moet een onderscheid maken. Er is een vraag: wat kun
je op korte termijn realiseren. Daar levert deze wet een bijdrage aan via
de versnelling van de procedures. Maar als je op een gegeven moment meer dingen
wilt doen, dan is het een kwestie van beleid. Voor een deel is het stimuleren
van de kant van de overheid, maar voor een deel zal het ook weer moeten gaan
om herstel van vertrouwen in de marktsector. Wij kunnen wel stimuleren als
staat, maar er is ook een grens aan. U weet dat het debat aanvankelijk werd
gedomineerd door de vraag: hoe stimuleer je de economie op de korte termijn?
Maar je moet wel kijken naar de exitstrategie. Want je moet ook oog hebben
voor de soliditeit van je overheidsfinanciën. In die zin moet je gewoon
eigenlijk hopen, en dat zal de essentie zijn van het economisch herstel, dat
de marktsector op een gegeven moment weer gaat functioneren. Natuurlijk moet
dat gebeuren. Maar het is een combinatie van stimuleren op korte termijn,
exitstrategie, herstel van vertrouwen in de marktsector, maar wel datgene
wat je kunt doen sneller doen. En daar levert deze wet een bijdrage aan.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Je hebt een bakje op tafel staan met "to build". Dat moet gebouwd worden
en dat gaan we nu sneller doen. Als dat leeg is, dan heb je per saldo niets
meer gedaan. Maar dat debatje hebben wij daarnet al gehad. Even over die versnelling.
U zegt: deze wet is nodig om echt te versnellen. Nu hebben we de Spoedwet
wegverbreding gehad. Wij hebben over de coördinatie WRO-systeem gehad.
Wij hebben de Wet op de bestuurlijke lus gehad. Die wetten zijn nog maar net
behandeld. Sluit u nu uit dat op grond van die regelingen, die ook van start
gaan, diezelfde versnelling ook bereikt zou kunnen worden?
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 U zegt: laat deze wet maar zitten? Begrijp ik dat goed? U zegt: je hebt
bepaalde instrumenten, laat dat nu functioneren? Als dat de achtergrond van
uw vraag zou zijn, dan zeg ik: dat ben ik dan niet met u eens. Ik ben ervan
overtuigd dat deze wet wel degelijk gaat bijdragen aan de versnelling van
procedures. Dat is ook de overtuiging van mensen in de bouwwereld en vertegenwoordigers
van provincies en gemeenten. Iedereen ziet hier de voordelen van in. Ik zou
dus zeggen: alles uit de kast halen en dit voorstel draagt daaraan bij. Dat
is mijn vaste overtuiging. Dat is ook de reden waarom wij er nu met elkaar
over spreken.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Maar al die regelingen zijn ook bedoeld om precies dat te bereiken: een
versnelling. En die zijn nog niet eens allemaal van start gegaan. En nu zeg
u al: het is niet genoeg. U doet bijna verwijtend naar mij: dus u vindt dat
het maar trager moet zijn. Nee, dat vind ik natuurlijk niet. Als het sneller
kan, dan moet het natuurlijk sneller. Wij hebben alleen niet voor niets al
die wetgevingsprocedures doorlopen in de Kamer, met grote steun in de Kamer,
links, rechts. En dan denk ik: tja, zal dat niet voldoende zijn? En dat zeg
ik niet alleen. Dat zegt ook de instantie die ons hier in huis rond procedures
heel goed adviseert. Dat is de Raad van State. Die zegt: het is maar de vraag
of dit allemaal sneller gaat. De Raad van State wijst trouwens ook naar die
regels.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Ik heb ook aangegeven dat wij nadrukkelijk rekening hebben gehouden met
het commentaar van de Raad van State. Wij hebben die Deltawetachtige benadering
bij grotere projecten opgepakt. U weet hoe wij daarmee om zijn gegaan. En
voor het overige zeg ik: wij hebben alles uit de kast gehaald, wij pakken
gewoon goed suggesties op. Wij gaan uiteraard in op kritiek van de Kamer.
Er is ook hard gewerkt door de Kamer. Maar alles staat in het teken van de
vraag: hoe krijgen wij zaken in beweging? Elke maand tijdwinst is een voordeel
in deze tijd waarin het zo moeilijk gaat.
 Er is een aantal vragen gesteld, onder andere door de heer Vendrik en
door de heer Roemer. Zij zeiden dat ik misbruik van de crisis maak door projecten
er doorheen te drukken waarvoor geen draagvlak is. De heer Roemer gebruikte
de term misbruik en de heer Vendrik had het over discutabele projecten. Ik
herken mij niet in dat beeld. Wij hebben de maatregelen en projecten op een
zorgvuldige manier gekozen, met het oog op de effecten op de werkgelegenheid
en de duurzame ontwikkeling. De Crisis- en herstelwet is een voorwaardenscheppende
wet. De voorwaarden worden geschapen voor snelle en efficiënte besluitvorming
over projecten. Daar ben ik zo-even ook al op ingegaan. De Crisis- en herstelwet
vervangt de besluiten over projecten niet; over elk project wordt nog ten
minste één expliciet besluit genomen, waarop van tevoren kan
worden ingesproken en waartegen nadien bezwaar en beroep openstaan. Het kabinet
hecht zeer aan ordentelijke en zorgvuldige procedures en heeft binnen die
randvoorwaarden gekeken naar vereenvoudiging en versnelling.
 De heer Roemer en de heer Vendrik hebben ook gesproken over de kritiek
die onder anderen de heer Priemus heeft geuit. Neemt door de Crisis- en herstelwet
de complexiteit van de wetgeving, en daarmee de kans op vertraging, niet toe
in plaats van af? Wat ons betreft is dat niet aan de orde. Het doel van de
wet was en is vereenvoudiging en versnelling van de besluitvorming. De wet
bevat diverse maatregelen die zijn gericht op vereenvoudiging, zoals de maatregel
op het gebied van het bestuursprocesrecht en de Onteigeningswet. Deze zorgen
rechtstreeks voor minder complexiteit. Ik wijs ook op de manier waarop de
Crisis- en herstelwet tot stand is gekomen. De bewindspersonen hebben laten
nagaan welke belemmeringen in de praktijk worden ervaren. Bij de voorbereiding
van de wet is steeds goed bezien hoe maatregelen zullen uitpakken. Waar het
risico op vertraging zich zou kunnen voordoen, is bewust afgezien van maatregelen.
 Dan kom ik op de verhouding tussen de Crisis- en herstelwet en de commissie-Elverding.
Meerdere leden hebben dit punt naar voren gebracht: de heer Vendrik, de heer
Van der Ham en de heer Aptroot. Wat is het verband tussen het een en het ander?
Waar de commissie-Elverding, en in navolging daarvan het kabinet, voor staat
is: een gedegen voorbereiding met een breed onderzoek van alternatieven en
brede betrokkenheid van partijen; een goed afgewogen en duidelijk gemarkeerd
voorkeursbesluit; snelle en effectieve realisatie van het genomen besluit.
Waar de Crisis- en herstelwet met name aan bijdraagt, is het derde punt: een
snelle en effectieve realisatie van projecten. Tal van maatregelen uit de
wet zijn daarop gericht. De commissie-Elverding noemt ook het bestuursprocesrecht.
Vooruitlopend op een definitieve wet wordt dit nu versneld geregeld. Je ziet
ook heel sterk de eerste twee punten terug, bijvoorbeeld in de suggestie van
de VNG om een procedure in de wet op te nemen voor lokale projecten
met nationale betekenis. Die procedure is geïnspireerd op de commissie-Elverding:
een structuurvisie met een brede alternatievenafweging, een verplicht bestuursakkoord
en daarna versnelde besluitvorming en daadkrachtige uitvoering. Kortom, de
Crisis- en herstelwet en het kabinetsstandpunt inzake de commissie-Elverding
liggen in mijn opinie in elkaars verlengde. Ik kan u melden dat de heer Elverding
dit zelf eveneens zo ziet.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Onze waardering van de manier waarop "Elverding" in de wet is verwerkt,
is toch iets anders. Er zitten inderdaad al elementen in en dat is mooi. Dit
geldt zeker voor de derde, laatste fase. Vooral aan het begin kan de besluitvorming
echter nog op tal van manieren worden verbeterd en kunnen beter plannen worden
gemaakt. Ik weet dat de minister van Verkeer en Waterstaat al bezig is. Ik
heb hem in mijn termijn expliciet gevraagd of de regering bereid is om, in
aanvulling op de Crisis- en herstelwet, ook een soort crisis- en herstelaanpak
te presenteren, waarmee wij "Elverding", verder dan tot nu toe is gebeurd,
verpakken in wetgeving. Dat gaat niet onmiddellijk leiden tot betere projecten,
maar wel tot betere plannen, die later voor onze economie van groot belang
zijn.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Zullen wij het zo doen, mijnheer Samsom, dat wij dit punt meenemen in
onze schriftelijke reactie op dit punt en daar iets uitgebreider op ingaan?
Ik vind het een relevante vraag die u naar voren brengt.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Dit is toch een fundamenteel punt. Twee leden van de commissie-Elverding
hebben bij gelegenheid van de hoorzitting in de Kamer over de Crisis- en herstelwet
luid en duidelijk laten weten dat dit precies niet is wat zij beoogd hebben
met het advies-Elverding. De minister-president zegt nu dat de commissievoorzitter
het kabinet kennelijk heeft laten weten dat de Crisis- en herstelwet precies
doet wat Elverding heeft beoogd. Dat is merkwaardig. Hoe kan dat?
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Dan gaan wij nog eens even wat dieper op zaken in, want ik krijg weer
wat extra informatie aangereikt, dus laat ik die dan maar in het debat benutten.
Moet de aanbeveling van de commissie-Elverding ook onverkort in andere ruimtelijke
wetgeving, zoals de Wro, worden opgenomen? Laat ik eerst deze opmerking maken.
Wij hebben van de heer Elverding begrepen dat hij tevreden is over het verband
tussen zijn werk en datgene wat wij doen. Ik heb zo-even die drie elementen
genoemd, dus die hoef ik niet te herhalen. Wat ons betreft ligt het ook in
elkaars verlengde. De commissie-Elverding heeft ook te maken met de wijze
waarop wij zaken in Nederland sneller kunnen organiseren en vooral ook met
het politiek en bestuurlijk onvermogen. Dat is allemaal waar. Wij moeten echter
ook kijken naar de procesrechtelijke kant van het geheel. Dat is onze waarneming
en dat is ook de intentie van waaruit wij dit alles hebben bekeken. Om die
reden hebben wij gezegd dat wij het op deze manier doen.
 De commissie-Elverding is niet alleen een kwestie van wetgeving. Er wordt
meer ondernomen dan alleen de wijziging van de Tracéwet die in voorbereiding
is. De acties in het kader van de verbetering van de wet zijn in ambtelijke
voorbereiding en gaan bovendien verder dan alleen de Tracéwetprojecten.
Wat de wetgeving betreft is het belangrijk om het gedachtegoed van de commissie-Elverding
niet te juridiseren. De werkwijze van sneller en beter kan niet simpelweg
verplicht worden gesteld. Een verbreding van de aanbevelingen voor elke vorm
van ruimtelijke besluiten moet daarom goed worden doordracht. Bij grote projecten
wordt een zeer groot deel van de ruimtelijke besluitvorming ook in gang gezet
door burgers. Daar is dikwijls geen sprake van grote maatschappelijke opgaven
of weerstand; daarvoor hoeven geen alternatieven te worden onderzocht. Dikwijls
is er ook geen andere overheid bij betrokken. Dat neemt niet weg dat er op
projecten die onder de ruimtelijke orde­ning vallen op onderdelen winst
valt te behalen. Ik wil daarom toezeggen om na te gaan voor welke soorten
ruimtelijke besluitvorming in de WRO het gedachtegoed van sneller en beter
kan leiden tot specifieke aanpassingen in de Wet ruimtelijke ordening. Dit
was een opmer­king in meer algemene zin, naar aanleiding van hetgeen de
heer Samsom naar voren heeft gebracht. Het gaat mij vooral om de complementariteit
tussen een en ander.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Dit snap ik niet. De commissie-Elverding heeft een belangrijk advies neergelegd
bij het kabinet en de Kamer. Hoe kunnen wij sneller de procedures realiseren?
Hoe bereiken wij snellere doorlooptijden van projecten? Snelheid was het oogmerk;
het moest sneller en beter. Nu horen wij dat wij op de belangrijkste onderdelen
van het Elverdingadvies, die niet in de Crisis- en herstelwet zitten, nog
een nadere reactie krijgen. Daar snap ik helemaal niets van. Je wilt een Crisis-
en herstelwet, want je wilt betere projecten en snellere doorlooptijden. Dan
heb je daarvoor een kans, maar dan pak je de hoofdmoot van Elverding niet
mee in de Crisis- en herstelwet. Hoe kan dat nu?
 
 Voorzitter: 
 Cramer
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Als de heer Vendrik had geluisterd naar wat ik heb gezegd, had hij kunnen
horen dat er in het advies van de commissie-Elverding drie belangrijke punten
zitten. Ik heb ze genoemd: een gedegen voorberei­ding, met een breed onderzoek
naar alternatieven en een brede betrokkenheid van partijen, een goed afgewogen
en duidelijk gemarkeerd voorkeursbesluit en een snelle en effectieve realisatie
van het genomen besluit. Dat zijn de punten die te maken hebben met de commissie-Elverding.
In de Crisis- en herstelwet zit met name dat derde element, dat te maken heeft
met de procedures. Ik heb gezegd dat wij ook de twee eerste elementen terugzien
in het geheel. Ik wijs in dit verband op de suggestie van de VNG om een lokaal
project een nationale betekenis en een speciale procedure te geven. Die procedure
is geïnspireerd door Elverding; een structuurvisie met brede alternatievenafweging,
een verplicht bestuursakkoord en daarna een snelle besluit­vorming en
een daadkrachtige uitvoering.
 In het voorstel staat wat er op lokaal niveau kan gebeuren met grote bouwprojecten,
wat natuurlijk ook samenhangt met hetgeen de Raad van State naar voren heeft
gebracht, maar daarin pakken wij het gedachtegoed van Elverding gewoon op.
Wat ons betreft is er dus sprake van complementariteit van het gedachtegoed
van Elverding en hetgeen hier speelt. De voorzitter van de
commissie heeft dat zelf ook aangegeven.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Wij pakken het niet op. Nee, het zou de eerste prioriteiten van het kabinet
moeten zijn. Wij wachten nog steeds op de uitwerking door het kabinet van
de hoofdlijnen van Elverding. Dat zit niet in de procedures, dat zit niet
in de betere besluitvorming. Wij zitten nog te wachten op uw stuk. Wij zitten
nog te wachten op uw reactie. U wilt snelheid, maar u gaat voorbij aan de
hoofdboodschap van Elverding. Dat snap ik niet. U zoekt het in het minst belangrijke
onderdeel van het advies, namelijk versnelling van procedures via wettelijke
aanpassing. Als u een echte Crisis- en herstelwet wilt, mijnheer de minister-president,
dan had u als eerste moeten komen met de uitwerking van het belangrijkste
advies van Elverding. Dat doet u niet en dat snap ik niet.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 De heer Vendrik maakt nu een karikatuur van wat het kabinet doet. Ik heb
toch niet voor niets hier gezegd dat wij, toen het ging om de vraag hoe wij
de economie moeten stimuleren, eerst gekeken hebben naar de financiële
sector. Wij hebben te maken gehad met een crisispakket, bestaande uit 3 mld.
investeringen dit jaar en een geringer bedrag volgend jaar. Wij hebben genoegen
genomen met een hoger financieringstekort om de economie te stimuleren. Dat
zijn allemaal zaken die te maken hebben met een snelle besluitvorming van
de kant van het kabinet, om richting te geven aan hetgeen nu nodig is. Ook
dat heeft te maken met snelheid en met ons aanvullend beleidsakkoord.
 Daarnaast hebben wij te maken met de vraag hoe wij bedrijven kunnen stimuleren.
Voor een deel is dat gewoon een kwestie van het gebruiken van de instrumenten
die in het aanvullend beleidspakket zitten. Daarnaast kun je bekijken hoe
het zit met de implementatie van voorstellen en wat dat te maken heeft met
de procedures. Je kunt soms de beste voorstellen hebben of besluiten nemen,
maar als die op een gegeven moment stokken vanwege bestuursrechtelijke situaties
en belemmeringen, dan moeten wij dat onder ogen zien. Wat dat betreft bestaat
er een verband tussen de maatregelen die wij hebben genomen in het kader van
de crisis en hetgeen wij sneller willen realiseren. Wat dat betreft bestaat
er een verband tussen de maatregelen die wij hebben genomen in het kader van
de crisis en hetgeen wij sneller willen realiseren. Het een hangt met het
ander samen. Elverding – u hebt gelijk – heeft te maken met de
wijze waarop je zaken bestuurlijk oppakt. Als wordt gezegd dat wij niet snel
genoeg zijn, hebben wij ons dat aan te trekken als kabinet. Dat is echter
geen alibi om nu niets te doen aan dit vraagstuk. Ook dat hoort erbij. Een
groot deel van de Kamer onderstreept dat en dat vind ik de winst van dit debat.
 
 Voorzitter: 
 Kraneveldt-van der Veen
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Over de wens om tot versnelling te komen, bestaan volgens mij geen verschillen
van mening. Waar wel wat zorgen over bestaan – dat is ook in de nota
naar aanleiding van het verslag verwoord – is dat waar wij aan de ene
kant snelheid kunnen boeken, winst kunnen boeken, aan de andere kant het risico
van vertragingen bestaat. Ik heb geen zin in angstverhalen die verlammend
werken, van laten wij maar stoppen en stilstaan. Ik wil graag verder. Ik ben
wel op zoek naar meer inhoud, meer grond, voor het antwoord van het kabinet
dat het de risico's van allerlei juridische procedures niet zo groot inschat.
Kan de minister-president daar nader op ingaan?
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Dit is een heel fundamentele vraag. Normaal gesproken zou de minister
van Justitie hierop zijn ingegaan. Het vraagstuk betreft hoe je zaken sneller
kunt laten lopen. Je kunt natuurlijk een procedure sneller later verlopen
door termijnen naar voren te halen. Als vervolgens alles wordt afgewezen,
gebeurt er echter nog niets.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Zal ik doorgaan?
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Nee, jij gaat niet door. Er is er een die doorgaat en dat ben ik.
 Wij hebben ook te maken met Europeesrechtelijke kaders. Wij hebben steeds
aangegeven dat wij ons bewegen binnen het Europeesrechtelijke kader, dat wij
daar niet aan gaan tornen. Dat heeft te maken met rechtszekerheid. Als de
voorbereiding zodanig is geweest dat er onvoldoende recht is gedaan, zal je
onderuit gaan in de procedure. Dat is waar. De opmerking van de heer Vendrik
was terecht, namelijk dat wij ervoor moeten zorgen dat wij de zaken goed organiseren.
Het maakt verschil of die toetsing Europeesrechtelijk plaatsvindt in een procedure
die misschien twee of drie jaar duurt of dat je die zaken naar voren haalt.
Wij hebben bij deze wet steeds aangegeven dat het hier ook om zorgvuldigheid
gaat. Soms schrappen wij een verplichting. De heer Samsom heeft terecht gesproken
over de MER-verplich­tingen. Die gaan wij wat insnoeren omdat wij vinden
dat het niet noodzakelijk is om bepaalde dingen te doen. Dat scheelt tijd,
dat levert tijd op. Er is altijd sprake van een besluit dat wordt genomen.
Daar kan bezwaar tegen worden ingediend. De waarborgen zijn er, maar wij gaan
het sneller doen. Heb je daarmee een garantie? Nee, natuurlijk niet. Je zult
zorgvuldig moeten blijven. Dat is echter niet het punt. Het gaat niet ten
koste van bijvoor­beeld Europeesrechtelijke kaders of de zorgvuldigheid.
Het gaat alleen wel sneller, dat is het wezen van dit voorstel.
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Dit begrijp ik. Ik heb echter toch altijd geleerd om een beetje van het
negatieve van de mens uit te gaan. Nieuwe wetgeving zal mensen altijd uitdagen
om de randen ervan op te zoeken.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Dat is waar.
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Dat heeft de minister-president ook niet aan een touwtje. Wij zien bijvoorbeeld
problemen bij de rechter, waar wat wachtrijen beginnen te ontstaan. Ik zou
daar in de schriftelijke beantwoording wat meer over willen lezen.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Er is een aantal dingen dat wel uitmaakt. Er is een specificering aangebracht
wat betreft de vraag wie de belanghebbenden zijn. Je moet echt een belang
hebben. Wij gaan geen situatie creëren waarin elke willekeurige
Nederlander maar een bezwaar kan indienen. Je moet een belang hebben. Dat
wordt gemarkeerd. Dat betekent dat wij de kring van degenen die bezwaar kunnen
aantekenen, gaan insnoeren. Dat is één voorbeeld. Een tweede
voorbeeld is dat wij stellen dat overheden niet met elkaar procederen. Ik
weet dat daar verschillend over wordt gedacht in deze Kamer, maar dat maakt
wel uit.
 Ik was samen met minister Eurlings bij een bijeenkomst over de verlenging
van de A4. Ik heb daar actievoerders horen zeggen: wij hebben de zaak 46 jaar
tegengehouden, dus wij zullen weer wat gaan doen. Dat is een onderstreping
van hetgeen u bedoelt, mevrouw Wiegman. Als wij zo bezig zijn in Nederland,
als wij alles opzoeken om zaken tegen te houden om ze tegen te houden, zeg
ik dat dit eigenlijk niet kan. Dat moet een keer afgelopen zijn. Er zijn rechtswaarborgen.
Mensen hebben het recht om bezwaren in te dienen als zij belanghebbend zijn,
maar wij gaan wel tempo maken.
 Te lang heeft in Nederland de situatie bestaan dat zaken konden worden
gerekt op grond van allerlei motieven. Dat is een houding, die is erin gesleten
en dat kan gewoonweg niet. De voorstellen gaan niet ten koste van de zorgvuldigheid,
maar wij willen wel tempo. Dan mag je best kijken wie nu precies belanghebbende
is. Ik vind dat buitengewoon relevant. Wij gaan zaken gewoon sneller doen
in dit land. Dat geldt nu gedurende de crisis, maar het is een bredere benadering
die ook zal gaan gelden na 2014: zorgvuldigheid altijd, maar wel met tempo.
Wij gaan Nederland gewoon slagvaardiger maken. Het heeft echt lang genoeg
geduurd.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 De heer Vendrik heeft natuurlijk wel een punt. De minister-president zegt
dat je ook naar jezelf moet kijken als bestuurlijk onvermogen en politiek
onvermogen belangrijke belemmerende factoren zijn bij de totstandkoming van
projecten. Dat is dan toch wel een beetje te vrijblijvend. Daarmee sluit ik
mij aan bij de zorgen van mevrouw Wiegman. Het kabinet spreekt over zorgvuldige
besluitvorming. Maar dat is een van de grootste bottlenecks. Als dat bestuurlijk
onvermogen niet wordt opgelost, vraag ik mij af of de besluiten inderdaad
wel Europeesrechtelijk-proof zullen blijken te zijn. Wij hebben gezien dat
de besluiten onvoldoende waren ten aanzien van de kwaliteit. Het is daarom
de vraag wat het actieplan is om het bestuurlijk onvermogen en het politiek
onvermogen aan te pakken. Wat zijn de deadlines? Welke stappen mogen wij verwachten?
Hoe beoordeelt de minister-president het feit dat wij dit nog niet hebben
opgelost maar wel op een andere manier met de besluitvorming omgaan in het
kader van de zorgen die bestaan over onze Europeesrechtelijke verplichtingen?
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Er spelen hier twee dingen. In de eerste plaats praten wij over de crisis.
Ik zal niet herhalen wat ik daarover heb gezegd. Ik heb uitgelegd hoe het
kabinet de crisis te lijf gaat, vorig jaar en dit jaar. Er is sprake van stimuleringspakketten.
Dit is een onderdeel van de acties om de zaken in beweging te krijgen. Dat
is een deel van de discussie. Die heb ik zojuist geschetst.
 In de tweede plaats speelt de discussie rond het rapport van de commissie-Elverding.
Ik meen dat het wellicht goed is wanneer wij daarop in onze schriftelijke
reactie nader zullen ingaan. Ik heb gezegd dat wij natuurlijk oog moeten hebben
voor de bestuurlijke processen in dit land. Wij hebben al gereageerd op het
rapport van de commissie-Elverding. Ik herinner mij de discussie die wij erover
in het kabinet hebben gehad. Daarover hebben wij met de Kamer gecommuniceerd.
Mevrouw Ouwehand moet dus niet doen alsof wij er niets over hebben gezegd.
Ik heb wel gezegd dat wij ons ook dit ter harte moeten nemen. Dat geldt niet
alleen voor ons. Het geldt ook voor andere bestuurlijke niveaus. Wij willen
dat zaken goed worden voorbereid. Daar doe ik niets aan af. Die algemene notie
is er. Als de discussie over dergelijke zaken nog loopt in het kader van het
rapport van de commissie-Elverding, is dat geen vrijbrief om dit niet te doen.
Ik stel voor dat wij in de schriftelijke beantwoording terugkomen op het rapport
van de commissie-Elverding zelf.
 
 
 
 Mevrouw
 Ouwehand
 PvdD
 
 Dat lijkt mij een goede zaak. Dan kunnen wij daarover nog verder debatteren.
Ik vraag wel aan het kabinet om het niet opgeloste probleem van het bestuurlijk
onvermogen te koppelen aan de zorgvuldigheid waarover het kabinet in de memorie
van toelichting voortdurend spreekt. Het wordt nergens onderbouwd hoe de zorgvuldigheid
wordt geborgd. Naar mijn mening is dit een groot knelpunt.
 
 
 
 De heer
 Van der Staaij
 SGP
 
 Een van de leden van de commissie-Elverding heeft tijdens het rondetafelgesprek
gezegd dat de commissie nog had overwogen om de titel "Sneller door beter"
te gebruiken. Daarmee wilde de commissie beklemtonen dat juist later tijd
kan worden gewonnen wanneer je in het begin de kwaliteit van de besluitvorming
hebt versterkt. Dat betekent ook dat juist veel werk zou moeten worden gemaakt
van een gedegen alternatievenonderzoek. In hoeverre is voor de complexe projecten
die onder deze wetgeving gaan vallen gewaarborgd dat in de voorfase het gedegen
alternatievenonderzoek heeft plaatsgevonden?
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Ik begrijp de vraag van de heer Van der Staaij zeer goed. Het is een belangrijk
punt. Hoe zorgvuldiger je in het voortraject bent, des te beter kan de besluitvorming
zijn en dan heb je naderhand minder last. Hoe vaak komt het immers niet voor
dat projecten op een gegeven moment worden stilgelegd omdat blijkt dat er
nog bepaalde hiaten zijn? Ik veronderstel dat de heer Van der Staaij en ik
er hetzelfde over zullen denken. Mijn opvatting is hoe zorgvuldiger je in
het begin bent, des te minder problemen je later ondervindt.
 Wij constateren echter wel dat het vaak misgaat omdat er toch weer nieuwe
dingen worden gevonden. Bouwprojecten kunnen stil komen te liggen omdat zich
weer een bepaalde belemmering voordoet. Dat moeten wij eigenlijk niet hebben.
Wij moeten die zorgvuldigheid dienen. Dat vloeit voort uit de aanbevelingen
van de commissie-Elverding. Het ontslaat ons echter niet van de verplichting
om, met behoud van de zorgvuldigheid, sneller te werken. Het een sluit het
ander niet uit. Ik vind het merkwaardig dat er tijdens dit debat een tegenstelling
wordt gesuggereerd. Je hebt zorgvuldig te werken, je moet productief zijn
en je moet zorgvuldig zijn in het begin. Wij hebben hier echter wel te maken
met de procedures en je hebt te maken met de vraag of het allemaal niet wat
sneller kan. Er is geen sprake van een tegenstelling; je hebt het ene, maar
ook het andere nodig. Als zorgvuldigheid onvoldoende wordt betracht, komt
er in de procedures een moment dat je daarop wordt afgerekend.
Het verschil is alleen dat je nu nog twee of drie jaar moet wachten totdat
je daarover helderheid hebt. Dat wordt nu naar voren gehaald. Je wordt er
dus sneller mee geconfronteerd als zaken in het voortraject niet goed zijn
gelopen.
 
 
 
 De heer
 Van der Staaij
 SGP
 
 Ik begrijp wat de minister-president zegt en ik ben het ermee eens. Een
punt blijft echter, dat juist normen worden geschrapt die het onderzoek naar
alternatieven afdwingen. In hoeverre is dan nog wel gewaarborgd dat je ook
bij complexe projecten prikkels houdt om deze alternatieven goed te wegen?
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Complexe projecten beginnen met de vraag wat je precies wilt bereiken.
Hoe zorgvuldig heb je gecommuniceerd? Welke alternatieven heb je in beeld
gebracht en welke niet? Al deze zaken spelen in het begin. Vervolgens komt
de zaak in procedure. Dat gaan we al sneller doen. Dan zal blijken of je er
genoeg aan hebt gedaan. De zorgvuldigheid blijft echter altijd, of je de rechtssituatie
nu laat zoals die nu is, of dat je versnelt volgens de Crisis- en herstelwet.
Daartussen is geen verschil, want de toetsing wijzigt niet. Het gaat alleen
veel vlugger door de eisen die we stellen. Wat overblijft, is de vraag hoe
je zorgvuldig bezig bent met het besluitvormingsproces. De heer Vendrik heeft
in dat verband terecht naar voren gebracht dat dit te maken heeft met de Elverdingdiscussie.
Er is winst behaald door een goed politiek en bestuurlijk vermogen. Daarop
ben ik zojuist ingegaan.
 
 
 Ik stel de heer Vendrik in de gelegenheid om een vraag te stellen. Daarna
gaat de minister-president door met de beantwoording van de volgende vraag.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Mijn vraag gaat over de A4 door Midden-Delfland. De minister-president
sprak zojuist over een bezoek dat hij aan Midden-Delfland heeft gebracht met
de minister van Verkeer en Waterstaat. Hij zei dat hij daar actievoerders
was tegengekomen. Hij zei daarover: dat zijn actievoerders die dingen tegenhouden
omdat ze dingen willen tegenhouden. Dat is volgens mij onjuist, want ...
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Nee, ze zeiden het zelf! Ik liep daar rond. Er werd door de actievoerders
gezegd: we hebben de weg 46 jaar tegengehouden, dat gaan we nog eens proberen.
Ik registreer alleen. Ik vraag mij af: is dat de houding? Dat wil ik gewoon
niet. Ik vind dat onzin!
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Wellicht zijn hierbij twee feiten relevant. Het eerste feit is dat de
A4 Midden-Delfland als project nog nooit op een tafel van een rechter is beland.
De A4 Midden-Delfland heeft die status nooit bereikt, omdat er kennelijk in
het verleden politici waren die ervoor hebben gekozen om die weg niet aan
te leggen. Wij hebben het dus daarbij over Elverding. Het tweede feit is dat
de actievoerder twee goede redenen hebben om het nog eens te proberen. Zij
willen dat het natuurgebied daar behouden blijft. Ik denk dat zij daarvoor
mogen strijden. De actievoerders willen verder vermijden dat het op het Kethelplein
bij Schiedam een zooitje wordt en duizenden bewoners gigantisch veel extra
overlast gaan ondervinden van de aansluiting van de A4 op de A20. Dat zijn
de belangen waar deze mensen voor opkomen. Hoor ik de minister-president nu
zeggen dat dit allemaal onzin is en dat dit niet meer mag? Volgens mij hebben
deze mensen het volste recht om dit te doen.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Ja, maar vindt u het niet ook op uw weg liggen om te spreken over de manier
waarop overheden daar op een adequate manier op zijn ingegaan? Er is gezorgd
voor een adequate inpassing van deze weg in het landschap. U hebt de plannen
toch ook gezien? Er wordt juist rekening gehouden met de gevoelens die op
dit punt bestaan. Wij leven echter in een dichtbevolkt land en de capaciteit
van de A13 is echt te gering. In zo'n situatie moet je een keer een keuze
maken. Laten wij dat op een verantwoorde manier doen. Er zijn rechtswaarborgen.
Overheden hebben te zorgen voor een zorgvuldige inpassing in het geheel. Ik
vind dat alleszins verantwoord. Ik betreur het zeer dat er in zo'n situatie
mensen zijn die tegenhouden om het tegenhouden. Dat was de reactie van de
actievoerders waarover ik het zo-even had. Ik vind het niet verstandig dat
zij dat doen. Dat is mijn opvatting.
 
 
 Ik zie dat de heer Vendrik een vervolgvraag wil stellen. Dit is echter
eigenlijk een kwestie die meer past bij de portefeuille van minister Eurlings,
dus wellicht wordt hierop ook in de schriftelijke beantwoording nog ingegaan.
Ik stel de heer Vendrik heel kort in de gelegenheid een vervolgvraag te stellen.
Daarna gaat de minister-president door met het beantwoorden van de volgende
vraag.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Met een zekere inpassing van de A4 Midden-Delfland in dat gebied voorkom
je de problemen op het Kethelplein niet. Die blijven. Die worden niet opgelost.
Daar doet het openbaar bestuur dus niets aan. En de meest milieuvriendelijke
variant als het om inpassing gaat, is door de minister van Verkeer en Waterstaat
afgewezen. Dat is de A4 met vaart. Ik weet niet precies waar de minister-president
het over heeft.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Ik heb aangegeven dat er nadrukkelijk rekening is gehouden met de inpassing
van deze weg in het landschap. Dat is wat ik naar voren wilde brengen. De
heer Vendrik vindt dat kennelijk niet genoeg. Op dat punt verschillen wij
dan mogelijk van mening.
 De heer Koopmans en de heer Samsom hebben gesproken over de expiratiedatum.
Waarom is gekozen voor 2014 als expiratiedatum? De expiratiedatum 2014 heeft
betrekking op het eerste deel van de wet: het bestuursprocesrecht, de MER
en de experimentele bijzondere voorzieningen. De wetswijzigingen in hoofdstuk
3 van de wet zijn generiek en gelden ook na 2014: de Natuurbeschermingswet
en de Onteigeningswet. Over 2014 zegt de een dat de crisis dan misschien al
voorbij is, terwijl een ander denkt dat die nog veel langer gaat duren. Uiteindelijk
kan niemand hierover een zinnig woord zeggen. Wel weten wij dat het, zelfs
als de economie gaat groeien, nog vrij lang duurt voordat de werkgelegenheid
aantrekt. In dat licht lijkt de periode tot 2014 ons een redelijke middenweg,
lang genoeg zodat de bepalingen effect kunnen sorteren maar niet eindeloos.
Ik voeg daaraan toe: als tijdelijke maatregelen allerwegen positief worden
beoordeeld, is het altijd nog mogelijk om deze van een structurele
wettelijke basis te voorzien. Ik heb goed geluisterd naar wat de heer Koopmans
op dit punt zei. Hij nam in feite al een voorschot op de discussie over de
vraag wat je op een gegeven moment structureel kunt maken. Daarop komen wij
maandag terug. Als je zaken kunt versnellen, moet dat uiteraard niet beperkt
blijven tot 2014. Dat zul je dan moeten inpassen in de bestuursrechtelijke
kaders, maar daarvoor hebben wij ook wat meer tijd.
 De heren Koopmans, Van der Ham en Samsom hebben gesproken over de reikwijdte
van artikel 5.1. Van wijziging van regels van de CHW bij AMvB zal geen sprake
zijn. Daar biedt dit artikel geen ruimte voor. Wel creëert dit artikel
de ruimte om met tijdelijke aanpassingen van bestaande AMvB's en aanvullende
regels te komen. Daarbij kan men denken aan uitvoeringsregels voor bijvoorbeeld
ontwikkelingsgebieden of bouwprojecten. Deze kunnen mede experimentele en
innovatieve ontwikkelingen dienen, zoals de heer Koopmans terecht heeft opgemerkt.
Deze delegatiemogelijkheid is geclausuleerd. Er mag vanzelfsprekend geen strijd
ontstaan met hogere regelgeving en de regels zijn beperkt tot de projecten
en categorieën van projecten die onder de wet vallen. Een dergelijke
delegatie is geenszins ongebruikelijk en biedt de mogelijkheid om nadere regels
te stellen ter goede uitvoering van de wet. In de richting van de heer Van
der Ham merk ik op dat de toetsing en regeling op grond van dit artikel worden
verricht door de Raad van State bij zijn advisering en door de rechter in
het geval van concrete geschillen. Dit wat betreft de reikwijdte van artikel
5.1.
 De heer Van der Ham en de heer Van der Staaij hebben gevraagd of ik iets
meer kan zeggen over de kritiek van de Raad van State. Het kabinet heeft de
kritiek van de Raad van State ervaren als kritisch maar opbouwend, zoals wij
dat natuurlijk van de raad gewend zijn. Ik heb dat ook aangegeven. Naar aanleiding
van het advies van de raad zijn er drie dingen gebeurd. Op een aantal punten
is de memorie van toelichting verduidelijkt. Op enkele punten heeft het advies
zelfs geleid tot aanpassing van het wetsvoorstel. Dit betreft bijvoorbeeld
wijzigingen op het gebied van het bestuursprocesrecht, de natuurwetgeving
en de ontwikkelingsgebieden. Ten slotte heeft de Raad van State de waardevolle
suggestie gedaan om nog eens goed te kijken naar een Deltawetachtige benadering.
Dat heeft geresulteerd in de toevoeging van de procedure voor de versnelde
uitvoering van bouwprojecten, die ertoe leidt dat echt tempo gemaakt kan worden
met het ontwikkelen van de woningbouwlocaties.
 De heer Van der Ham heeft de vraag gesteld wat de CHW toevoegt aan alle
bestaande wetgevingstrajecten die in de afgelopen jaren zijn doorlopen. Een
periode van economische crisis is geen tijd om af te wachten. Het probleem
van de stroperige en trage besluitvorming dateert natuurlijk al van voor de
crisis. Voorafgaand aan de crisis heeft het kabinet dan ook al hard aan verbetering
gewerkt. Dat heeft, zoals terecht door de heer Van der Ham werd opgemerkt,
al geleid tot verschillende maatregelen en wetswijzigingen: de modernisering
van de MER, de Wet versnelling besluitvorming wegprojecten, de Wabo en de
voorbereiding voor de herziening van het bestuursprocesrecht, de natuurwetgeving
en de Tracéwet. Een crisis is echter een moment om je knopen te tellen
en je af te vragen of je een stap extra kunt zetten. De Crisis- en herstelwet
is zo'n stap extra. Wij slaan met de Crisis- en herstelwet geen andere richting
in, wij omhelzen geen andere paradigma's, maar wij geven als kabinet heel
nuchter antwoord op de vraag: wat kunnen wij extra doen in het omgevingsrecht
ter bestrijding van de crisis en de bevordering van duurzaam herstel?
 Een andere opmerking van de heer Van der Ham was de volgende. In plaats
van in de infrastructuur had het kabinet ook kunnen investeren in de kenniseconomie,
zo zei hij. De heer Van der Ham heeft natuurlijk gelijk als hij zegt dat de
kennisinfrastructuur heel belangrijk is voor de toekomst van onze economie.
Ik weet hoe zijn partij daartegenover staat. Wij hebben daarover vaak met
elkaar gesproken. Dit is ook bij de algemene politieke beschouwingen aan de
orde geweest, evenals op andere momenten. Het kabinet heeft hiervoor ook de
nodige middelen uitgetrokken in het aanvullend beleidsakkoord, en stimuleert
de kenniseconomie verder door onder meer de activiteiten van het Innovatieplatform.
Deze wet vindt zijn oorsprong in een ander deel van het aanvullend beleidsakkoord,
waarin nadrukkelijk is gekozen voor stimulering van de werkgelegenheid en
voor duurzame ontwikkeling in relatie tot het ruimtelijk domein.
 Mevrouw Ouwehand heeft de vraag gesteld, evenals de heren Roemer en Van
der Ham, waarom het kabinet niet de bezem haalt door de organisaties van de
departementen. Het antwoord van het kabinet is simpel: we moeten geen handelingsopties
uitsluiten, maar alles doen wat we kunnen om projecten op de rails te krijgen.
Ik ben het volledig eens met mevrouw Ouwehand dat we veel moeten doen aan
bestuurlijke processen en aan de verandering van de ambtelijke cultuur en
werkwijze. Op dat terrein doen we ook veel: Randstad Urgent, MIRT, Sneller
en Beter. Ik zeg er echter bij dat dit niet betekent dat we niet naar wetgeving
hoeven te kijken Ook in de wetgeving zijn openingen om met tijdelijke of structurele
maatregelen en experimenten versnelling en vereenvoudiging te bewerkstelligen.
Dat is waar we vandaag een debat over voeren. Bovendien bevat de Crisis- en
herstelwet diverse elementen die rechtstreeks ingrijpen in de cultuur, de
organisatie en de werkwijze. Een voorbeeld daarvan is de meermalen genoemde
Delta­planachtige benadering van bouwprojecten. Een ander voorbeeld vormt
de procedure voor lokale projecten met nationale betekenis. Deze is geïnspireerd
op het advies van de commissie-Elverding: een structuurvisie met een brede
alternatieve afweging, een verplicht bestuursakkoord en daarna versnelde besluitvorming
en daadkrachtige uitvoering.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 De premier stapt wel heel snel over dit punt heen. Hij zegt: we moeten
zeker naar onszelf kijken en kijken hoe we dat kunnen verbeteren; dat doen
we echter al. Vervolgens stapt hij weer over naar de wetten. Ik zou van de
minister graag uitgebreid vernemen – hij mag het op papier doen –
wat er allemaal aan die organisaties is verbeterd. Bij Elverding is namelijk
gezegd dat met name daar een jaar valt in te halen. Dat heb ik nog nooit gezien.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Ik heb een paar dingen genoemd: Randstad Urgent, MIRT, Sneller en Beter.
Laten we in de schriftelijke beantwoording inderdaad maar uitgebreid terugkomen
op de vraag wat wij aan bewegingen hebben ingezet. Dan zie je ook de samenhang
der dingen beter. We zullen dat opnemen in de stukken en dan
kan er maandag verder over gesproken worden.
 Voorzitter. De heer Roemer vraagt wat mijn reactie is op de vraag van
Actal. Actal bevestigt de conclusies van het kabinet dat er tal van maatregelen
in de Crisis- en herstelwet zitten die leiden tot daling van de administratieve
lasten. Actal geeft daar vier voorbeelden van. Het kabinet neemt het advies
van Actal over om in het vervolgtraject steeds expliciet aandacht te besteden
aan de reductie van administratieve lasten. Ten aanzien van het ontbreken
van kwantitatieve gegevens merk ik op dat bij voorwaardenscheppende wetten
de administratieve lasten niet exact in beeld kunnen worden gebracht. Ze reiken
immers instrumenten aan waarvan niet zeker is hoe vaak ze worden toegepast.
Dat is bij de Crisis- en herstelwet ook zo. We weten nu niet exact welke bepaling
bij welk project of gebied zal worden ingezet of hoeveel keer in beroep wordt
gegaan tegen een bepaald besluit. We weten echter wel dat in de Crisis- en
herstelwet geen nieuwe lasten voor burgers en bedrijven worden geïntroduceerd
en dat er tal van maatregelen worden genomen die zorgen voor versnelling en
vereenvoudiging van de besluitvorming. Voor het berekenen van deze indirecte
effecten is geen geschikt instrumentarium voorhanden.
 Diverse fracties hebben de vraag gesteld hoe ik aankijk tegen het toevoegen
en schrappen van projecten of categorieën projecten. Ik hoor fracties
die projecten zouden willen afvoeren en fracties die projecten willen toevoegen.
Tegen hen zeg ik dat het kabinet een zorgvuldig traject heeft doorlopen, wat
heeft geresulteerd in een breed palet aan maatregelen en een groot aantal
projectgebieden en categorieën projecten. Die breedte is nodig om echt
iets substantieels te doen aan de bestrijding van de crisis en voor het economisch
herstel. Ik stel voor dat we de concrete voorstellen – dit komt mogelijk
ook in de amendementen aan de orde – meenemen in de schriftelijke beantwoording,
zoals we eerder met elkaar hebben afgesproken.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 Ik wil het iets duidelijker krijgen. De minister zei straks dat de vlag
de lading dekt en dat er eigenlijk niets meer gewijzigd hoeft te worden. Nu
zegt hij dat het kabinet zorgvuldig heeft nagedacht en dat er fracties zijn,
waaronder de mijne, die er een aantal projecten af willen en fracties, waaronder
de zijne, die er een aantal bij willen. Zegt hij tegen beide groepen: niet
doen, onverstandig, ik ontraad dat?
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Nee, dat zeg ik niet.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 U zegt dat alleen tegen de SP-fractie?
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Nee. Dit gaat echt over de ingediende amendementen. We hebben de afspraak
gemaakt dat we die nu niet hier zullen bespreken, maar mee zullen nemen in
de schriftelijke beantwoording. Geef ons de kans om er schriftelijk op te
reageren. Dan komt vanzelf wel aan de orde hoe wij tegen de verschillende
zaken aankijken. Ik heb alleen vastgesteld dat er niet hetzelfde wordt gedacht
over de projecten en over de voorstellen, maar dat de een zegt dat het minder
moet en de ander dat het meer moet. Daar komen wij dus nog op terug.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 U komt daar zeker op terug. Het laat echter niets aan duidelijkheid over
dat u zei dat het kabinet er niet op zit te wachten dat er iets wordt aangevuld
of weggehaald. U zei dat het de lading dekt, dat er heel goed over is nagedacht
en dat het niet verstandig is om er een heleboel aan te wijzigen, omdat het
een compact geheel is waarmee we het moeten gaan doen. Het zal toch zo meteen
niet zo zijn dat u een aantal leuke manieren bedenkt om tegen de oppositie,
die er graag wat projecten af wil, te zeggen dat zij dat vooral niet moet
doen, terwijl u tegen het CDA zegt: och wat verstandig, laten we er maar een
project in Zuid-Limburg bij pakken?
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Bij de algemene politieke beschouwingen hebben wij hier ook over gesproken.
De CDA-fractie heeft toen een aantal voorstellen gedaan. Ik heb daar positief
op gereageerd. Ik heb daar wel bij gezegd dat zij aan de orde komen bij de
behandeling van het wetsvoorstel. Het is logisch dat op dit moment wordt gekeken
of er dingen bij of af moeten. Ik heb dat al bij de APB aangegeven. Ik heb
toen ook aangegeven dat er natuurlijk sprake kan zijn van wijzigingen. Dat
kan langs twee lijnen. De eerste lijn is dat er wat afgaat van of bijkomt
bij de huidige voorstellen. Dat bespreken wij nu met elkaar. Je hebt altijd
naderhand de mogelijkheid om bij AMvB nog dingen toe te voegen. Dat is niets
bijzonders.
 
 
 
 De heer
 Aptroot
 VVD
 
 Wij zijn ervoor dat er straks nog projecten kunnen worden toegevoegd.
Je moet die wel serieus overwegen. Ik heb gevraagd wat de regering ervan zou
vinden als andere overheden en het bedrijfs­leven nog worden uitgenodigd
om projecten aan te dragen, als wij over een aantal weken, over anderhalf,
twee maanden, een lijst krijgen met een weloverwogen advies van de regering,
en als wij in één klap nog een aantal projecten toevoegen.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Ik moet er even over nadenken hoe wij dat het beste kunnen doen. Wij praten
nu over dit wetsvoorstel met de lijst van 58 projecten. Daar moeten wij nu
met elkaar over spreken. Het is mogelijk dat wij in de loop van het traject
nog tegen andere dingen aanlopen. Dat zal dan via de weg van een AMvB moeten.
Dat kan altijd. Ik kan dat dus echt wel toezeggen. Dat is een kwestie van
systematiek. Waar wij echter helderheid kunnen bieden, moeten wij dat ook
nu doen, maar dat sluit de mogelijkheid niet uit dat er nog andere dingen
gedaan kunnen worden, dat klopt.
 
 
 
 De heer
 Aptroot
 VVD
 
 Wij zijn ervoor om over het huidige voorstel een besluit te nemen. Ik
heb al gezegd: zelfs al staan er dingen op de lijst die wij niet willen, als
een Kamermeerderheid dat wil, zoals bij windmolenparken, dan gaan wij niet
vertragen. Wij vinden dat alles zo veel mogelijk moet worden versneld, ook
als je een keer bij een minderheid hoort die een bepaald project niet wil.
Mijn daadwerkelijke vraag is of u nog eens echt uitnodigend naar andere overheden
en het bedrijfsleven wilt zijn. Wij kunnen dan bij algemene maatregel van
bestuur, die wat ons betreft ook moet worden voorgehangen, nog de aanvullende,
complete lijst krijgen.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Ik zal nog even kijken of wij hierover in onze schriftelijke bijdrage
iets meer kunnen laten weten. U maakt een belangrijke opmerking.
Wij kiezen voor deze wet juist om ook recht te doen aan de gevoelens bij de
medeoverheden. Deze systematiek werkt niet alleen als wij nationaal de zaken
goed aanpakken, maar dat geldt evenzeer voor provincies en gemeenten. Dat
is ook exact de reden geweest waarom zo nadrukkelijk overleg is geweest met
VNG en IPO. Uw opmerking doet eigenlijk recht aan deze contacten.
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. De ChristenUnie gaat het nu juist even niet om die lijst met
projecten, hoeveel het er moeten zijn en in hoeverre ook rekening is gehouden
met de gevoelens van de overheden, hoe belangrijk ook, gezien Elverding. Het
gaat ons erom dat de criteria duidelijk worden aangegeven. Gaat het hier echt
om projecten die gegarandeerd voor 2014 kunnen starten? Is gegarandeerd de
financiering rond? Hoe zit het precies met het doorlopen van de MER? Kortom,
wat zijn precies de criteria? Zijn zij helder genoeg voor iedereen? Misschien
kunnen zij zelfs een plek in de wet krijgen.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Toen onze ambtenaren bezig waren met het bespreken van de vraag wat projecten
konden zijn, is rekening gehouden met wat er al aan plannen ligt. Er is gekeken
naar die dingen die versneld kunnen worden omdat men de zaken zorgvuldig heeft
voorbereid en omdat de tijd rijp is. Er is een verschil tussen een embryonaal
project qua ideeënvorming en een project waarmee men al een heel stuk
verder is. Men heeft gekeken naar reële projecten op dit moment. Dat
heeft geleid tot de lijst die hier voorlag. Daarbij is rekening gehouden met
de beschikbaarheid van informatie, met het proces dat heeft plaatsgevonden
en met een zorgvuldige voorbereiding. Dit zijn projecten waarvan men kan zeggen:
hier zijn wij behoorlijk mee op streek. Ik zal dit in de schriftelijke beantwoording
nader laten uiteenzetten, maar zo is die lijst tot stand gekomen. Dat leidt
vervolgens in de Kamer tot de vraag: is dit het hele verhaal of kunnen er
nog dingen worden toegevoegd? Ik heb net een indicatie gegeven van de criteria.
Die zullen natuurlijk evenzeer relevant zijn voor de beoordeling van eventuele
andere voorstellen. Ik stel voor, dat wij hier schriftelijk nog even op terugkomen.
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Heel graag, want die criteria zijn belangrijk, met het oog op eventuele
uitbreiding, maar ook om te voorkomen dat wij discussies krijgen over de vraag
welke provincie harder haar best heeft gedaan, Limburg of Friesland. In dat
soort wedstrijden moeten wij niet terechtkomen.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Dat begrijp ik. Ik versta uw opmerkingen heel goed. Wij moeten op een
zorgvuldige wijze omgaan met keuzes.
 Het laatste punt dat ik in deze algemene ronde naar voren wil brengen,
is de positie van de Kamer bij het toevoegen en aanwijzen van nieuwe projecten
en gebieden. Dit ligt in het verlengde van wat wij met elkaar hebben besproken.
De minister van Justitie zou nader op dit onderwerp ingaan. Dit zal nu schriftelijk
gebeuren. De kern is het volgende. Het kabinet stelt begin volgend jaar een
AMvB vast met de eventuele toevoeging van projecten, categorieën van
projecten, aan de bijlage, alsmede de aanwijzing van projecten en gebieden
op grond van de experimenteerbepaling in het tweede hoofdstuk van de wet.
Daarna wordt jaarlijks gekeken naar mogelijke toevoegingen. Kortom: wij zitten
nu in een fase waarin wordt bezien of een en ander relevant is voor een AMvB
van begin volgend jaar.
 De rol van de Kamer. De Kamer hecht sterk aan haar betrokkenheid en wil
die betrokkenheid ook vastleggen. Dat wil zij doen door middel van een voorhangprocedure.
De regering hecht ook aan deze betrokkenheid, maar die is volgens de regering
reeds geborgd door de toegezegde jaarlijkse rapportage over de voortgang van
de invoering en de effecten van de wet. Daarin worden mutaties in de aangewezen
categorieën, projecten of gebieden aan de Kamer gemeld. Daarover kan
de Kamer met het kabinet in debat treden. Ik laat het oordeel aan de Kamer
zelf over, maar het kabinet acht het niet nodig om de betrokkenheid van de
Kamer, die op zichzelf zeer wenselijk is, vorm te geven als een extra formele
procedurestap. In die zin is het amendement niet in de geest van de Crisis-
en herstelwet.
 Ik ben het dus eens met de betrokkenheid van de Kamer. Die kan evenzeer
aan de orde komen bij de toegezegde jaarlijkse rapportage over de voortgang,
maar die betrokkenheid hoeft geen voorhangprocedure te omvatten. Dat is de
opvatting van het kabinet. Die zullen wij echter uitgebreider neerzetten in
onze schriftelijke reactie op dit amendement.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Betrokkenheid in een vroeg stadium met zo veel mogelijk stakeholders is
precies in lijn met wat de commissie-Elverding heeft betoogd. Wij, als medeondertekenaars
van het amendement, vinden dan ook dat betrokkenheid via een voorhangprocedure
wel degelijk in lijn is met de Crisis- en herstelwet.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Ik luister goed naar wat de heer Samsom zegt. Ik heb de redenering van
het kabinet weergegeven, maar dit zal ongetwijfeld nog terugkomen komende
maandag.
 Dit waren de onderwerpen die ik in algemene zin wilde behandelen. De collega-bewindslieden
hadden nog de nodige zaken naar voren willen brengen, maar dat hebben wij
niet kunnen doen. Hiermee is in ieder geval het algemene kader aangegeven.
Wij gaan het nu als volgt doen. Wij gaan ons zetten aan de beantwoording van
de andere opmerkingen van de Kamer en aan de schriftelijke becommentariëring
van de ingediende amendementen. Wij zien uit naar de continuering van dit
debat komende maandag.
 
 
 Dank u wel. Daarmee zijn wij gekomen aan het einde van de eerste termijn.
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 Er is afgesproken dat het debat maandag van 9.30 uur tot 14.00 uur wordt
voortgezet in de vorm van een wetgevingsoverleg. Dat betekent wel dat de vaste
commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit wordt verzocht, het WGO
later te starten dan nu gepland. Het debat wordt maandag vervolgd met de minister-president,
de minister van Justitie, de minister van Verkeer en Waterstaat en de minister
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Ik ga ervan uit dat de Kamer voor
het einde van vandaag – het is al vrijdag – de antwoorden op de
vragen kan verwachten, zodat de Kamerleden voor maandag de
antwoorden goed kunnen bestuderen. Wij krijgen een schriftelijke reactie op
de amendementen en de vragen en opmerkingen uit de eerste termijn van de Kamer
waarop de minister-president niet al uitgebreid is ingegaan.
 Ik dank iedereen voor het geduld en het uithoudingsvermogen. Hoe wij het
hebben gedaan, verdient niet de schoonheidsprijs. Zo heeft de meerderheid
van de Kamer het echter beslist en zo gaan wij het dus doen. Ik wens u een
goede thuiskomst en misschien nog een beetje nachtrust.
 
 
 Sluiting 3.02 uur