Voortzetting van de behandeling van het Voorstel van wet van het lid Van Boxtel houdende regels tot versterking van de rechtspositie van hen die een medische keuring ondergaan (Wet op de medische keuringen) (23259)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 1158-1168

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

29-04-1997

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 25, pagina 1158-1168

15-04-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 23259Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het Voorstel van wet van het lid Van Boxtel houdende regels tot versterking van de rechtspositie van hen die een medische keuring ondergaan (Wet op de medische keuringen) (23259)Pagina 1171-1176
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 15 april 1997)Pagina 1176-1178
Behandeling van het Voorstel van wet van het lid Van Boxtel houdende regels tot versterking van de rechtspositie van hen die een medische keuring ondergaan (Wet op de medische keuringen) (23259)Pagina 1120-1134
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 1997 (25000 VI); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII) voor het jaar 1997 (25000 XII); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Infrastructuurfonds voor het jaar 1997 (25000 A)Pagina 1099-1099
Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering en enkele andere wetten in verband met premiedifferentiatie en marktwerking bij arbeidsongeschiktheidsverzekeringen (Wet premiedifferentiatie en marktwerking bij arbeidsongeschiktheidsverzekeringen) (24698); - en nog drie andere wetsvoorstellenPagina 1134-1158
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van bepalingen van verschillende wetten in verband met de erkenning van de vrijheid van levensovertuiging als grondrecht (24614)Pagina 1168-1171
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering en enkele andere wetten in verband met premiedifferentiatie en marktwerking bij arbeidsongeschiktheidsverzekeringen (Wet premiedifferentiatie en marktwerking bij arbeidsongeschiktheidsverzekeringen) (24698); - en drie andere wetsvoorstellenPagina 1100-1120
Voortzetting van de behandeling van het Voorstel van wet van het lid Van Boxtel houdende regels tot versterking van de rechtspositie van hen die een medische keuring ondergaan (Wet op de medische keuringen) (23259)Pagina 1158-1168
Presentie en opening (dinsdag 15 april 1997)Pagina 1099-1099
Noten met afschriften brieven Tica van 15-3-1995 aan de besturen van de bedrijfsverenigingen over het advies inzake invoering malusregeling, en van 12-12-1995 aan de besturen van de bedrijfsverenigingen en de uitvoeringsinstellingen inzake nadere normen t.b.v. de voorgenomen malusbeslissingen nieuwe stijlPagina 1179-1180
Lijst van besluiten (dinsdag 15 april 1997)Pagina 1176-1176
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de artikelen 1 en 3 van de Wet collectieve preventie volksgezondheid (24748); - Intrekking van de Wet beperking cadeaustelsel 1977 (25109); - Wijziging van de Wet op de studiefinanciering en de Wet tegemoetkoming studiekosten in verband met de aanspraak op studiefinanciering voor onder meer assistentopleidingen (25194); - en drie andere wetsvoorstellenPagina 1099-1100

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 62 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het Voorstel van wet van het lid Van Boxtel houdende regels tot versterking
van de rechtspositie van hen die een medische keuring ondergaan (Wet op de
medische keuringen) (23259).De beraadslaging wordt hervat.De heer Van Boxtel:Mijnheer de voorzitter! Het is voor mij een eer en een genoegen om in
de Eerste Kamer deze initiatiefwet toe te lichten en te verdedigen. Het komt
in onze parlementaire geschiedenis niet zo vaak voor, dat een initiatiefwet –
een recht dat we aan Van Hogendorp te danken hebben – wordt ingediend
en dat deze ook het Staatsblad haalt. Volgens dr. G. Visscher zijn er tussen
1813 en 1997 slechts circa 88 van de 324 initiatiefwetten door beide Kamers
aangenomen. En dat vergeleken met de duizenden wetten en wetsaanpassingen
die op reguliere wijze ingediend en behandeld worden! Uit de parlementaire
geschiedenis blijkt, dat de positie van de Eerste Kamer mede is opgevijzeld
door het recht van initiatief dat alleen aan de Tweede Kamer is voorbehouden.
De regering stelde namelijk in 1848, dat de Eerste Kamer werd ingesteld om
de "grote beginselen te handhaven, om te waken tegen overijling en dwaling,
om aan de driften en de waan van de dag heilzame paden te stellen en de troon
tot een bolwerk te strekken". De senaat moest "een dam vormen tegen hartstochten".
Ik laat die taak graag aan u! U zult mij echter niet betrappen op het ontbreken
van hartstocht, want zonder dat is er geen overtuiging. En dat ik deze wet
met overtuiging bij u breng, mag bekend zijn.Ik hecht eraan ook in dit huis een paar mensen met naam te noemen, die
mij met veel energie en creativiteit hebben bijgestaan. Een initiatiefwet
draagt weliswaar der naam van de initiatiefnemer, maar het is een illusie
te denken dat deze zoiets alleen af kan. Naast de geestelijk vader en indiener
van het wetsontwerp Jacob Kohnstamm – zonder hem had ik hier niet gestaan
 – zijn dat het juridisch geweten van de wet, prof. Henk
Leenen, prof. Sjef Gevers, dr. Willemien Kastelein en mr. Marijke Delwig,
mijn voormalig medewerkster en thans ambtelijk secretaris van de fractie in
de Tweede Kamer. Deze personen en nog een aantal anderen hebben bergen werk
verzet en uithoudingsvermogen getoond, want in drie jaar een hoofdlijnendebat,
drie schriftelijke rondes en een mondelinge behandeling in de Tweede Kamer
en twee schriftelijke rondes en – naar ik hoop – één
behandeling in de Eerste Kamer is zonder uitgebreide bijstand geen sinecure.
Maar we hadden het voor geen goud willen missen. Overigens, daar waar nodig
hebben wij af en toe een beroep kunnen doen op ambtelijke ondersteuning, in
het bijzonder van VWS en Sociale Zaken. En daarvoor dank ik tevens het kabinet.Voorzitter! Ik dank alle afgevaardigden voor hun welwillende, doch op
onderdelen zeer kritische inbreng, niet alleen op inhoud, maar ook op de vorm,
de wetssystematiek. Toegegeven, het is voor een Kamerlid niet eenvoudig een
wet te maken en te verdedigen. Vele initiatiefwetten gaan over wetsaanpassingen
en hier gaat het toch om een complete wet die, het is waar, op meerdere plaatsen
is geamendeerd of van een nota van wijziging voorzien. De heer Dees stelde
dat uit een oogpunt van kwaliteit de wet en het wetgevingsproces geen schoonheidsprijs
verdienen. Ik neem die opmerking ter harte, hoewel ik er toch aan herinner
dat de Raad van State daaromtrent geen kritische opmerkingen heeft geplaatst.
Over het wetgevingsproces moet ik toch zeggen, dat ik daarop geen invloed
heb kunnen uitoefenen. In de Tweede Kamer heb ik zelfs gesteld door deze ervaring
enig begrip te hebben gekregen voor het geduld waarmee bewindslieden soms
de grillen van de Kamer moeten ondergaan. Het zij zo!Voorzitter! Maar ook van een "lelijk eendje" kan men gaan houden. Mevrouw
Van Leeuwen heeft de vraag gesteld of hier niet sprake is van symboolwetgeving.
Dat zou ik toch graag te vuur en te zwaard willen bestrijden. Het gaat hier
namelijk om een wet die beoogt tweedeling in de arbeids- en verzekeringsmarkt,
voorzover noodzakelijk, te voorkomen. En ik wil hier ook benadrukken, dat
de wet niet alleen van belang is voor chronisch zieken en gehandicapten, maar
voor iedereen in dit land die een baan zoekt of een verzekering wil afsluiten.Het belang van het wetsontwerp is gelegen in de volgende punten: - versterking van de rechtsbescherming van de keurling;- het
tegengaan van onnodige risicoselectie bij aspirant-werknemers of aspirant-verzekerden;- een verbod op het bij keuringen gericht op zoek gaan naar ernstige
erfelijke ziekten;- het wettelijk honoreren van het recht op "niet
weten";- een onbelemmerde toegang tot de gezondheidszorg.De wet die thans voorligt, stoelt op de gedachte dat aan betrokken partijen
een grote verantwoordelijkheid wordt toegedicht in de uitwerking. De wet moet
worden gezien als een kaderstellende en normerende wet, waarbinnen betrokken
partijen op grond van zelfregulering nader handen en voeten geven aan de uitvoeringspraktijk.
Dat heet met een fraaie term "geconditioneerde zelfregulering". Mochten partijen
in gebreke blijven, dan is de overheid aan zet om via AMvB verdere uitwerking
ter hand te nemen.Voorzitter! Ik wil na deze algemene inleiding graag ingaan op de gestelde
vragen. Ik hoop dat ik ze allemaal kan beantwoorden. Als dat niet het geval
zal zijn, vraag ik enig begrip voor de korte tijd waarin ze beantwoord moeten
worden. Dan kom ik er graag in tweede termijn op terug.Ik wil graag beginnen met het onderscheid tussen de publieke en private
sector. Bijna alle woordvoerders, zeer expliciet mevrouw Van Leeuwen en de
heer Dees, hebben gevraagd hoe ik sta tegenover de gedachte dat de publieke
sector aan dezelfde spelregels moet worden onderworpen als de private sector.
Laat ik vooropstellen dat dit van meet af aan onze intentie is geweest. "Gelijke
monniken, gelijke kappen" is ook mijn stelling. Wij hebben echter in de memorie
van toelichting al gemeld dat wij dat een verantwoordelijkheid van de overheid
vonden. Ons is toen gemeld dat het voor de overheid een complexe zaak was,
die niet goed viel in te passen in deze initiatiefwet. Op die grond hebben
wij ons geconcentreerd op de uitwerking naar de marktsector. Nogmaals, het
was de intentie om het voor beide sectoren te regelen. De overheid is echter
pas laat in beweging gekomen. Ik kan wel speculeren over de redenen –
misschien dacht men in eerste instantie dat het met de initiatiefwet niet
zo'n vaart zou lopen – maar dat heeft weinig zin.De heer Dees meende dat ik misschien de keus om mij op de marktsector
te concentreren heb gemaakt uit bescheidenheid. Nu geef ik toe dat ik parlementair
gezien nog wel nat achter de oren ben, maar van te veel bescheidenheid kan
ik nauwelijks worden beticht. Zo dat toch het geval lijkt te zijn, zal ik
bij een mogelijk volgende initiatiefwet mij hiervan ontdoen. Ik deel namelijk
zijn stelling dat bescheidenheid voor de wetgever geen norm behoort te zijn.Uit mijn verwijzing naar de circulaire van het ministerie van Binnenlandse
Zaken van 18 december 1995 mag niet worden afgeleid dat ik met die vorm van
"zelfregulering" tevreden ben. Ik heb het beschouwd als tussentijdse instructie
in afwachting van wetgeving. Niet alleen de centrale overheid, maar ook lagere
overheden – mevrouw Gelderblom noemde de onderwijssector – zouden
wat mij betreft onder de vigeur van de wet gebracht kunnen worden. Ik wacht
terzake dan ook graag in eerste termijn het oordeel van het kabinet op dit
punt af. Wellicht ziet het nog mogelijkheden om dit vraagstuk nader te regelen.Mevrouw Van Leeuwen heeft gezegd dat deze initiatiefwet zou dienen om
slechte wetgeving op andere terreinen te dichten. Zij refereerde daarbij aan
de WULBZ en aan PEMBA. Uiteraard hecht ik aan een normstellende overheid,
wanneer meer zaken in de sociale zekerheid aan het vrije spel der krachten
worden overgelaten. Het ging mij echter iets te ver om het nu allemaal slechte
wetgeving te noemen. Ik meen mij te herinneren dat ook het CDA de Ziektewet
wilde privatiseren – het stond in het verkiezingsprogramma; het was
ook de inbreng in het parlement – zij het wellicht op een wat andere
wijze. De facto echter had ook het CDA de voorliggende problematiek moeten
oplossen. Ik ben overigens blij dat wij beiden de doelstelling van de wet
onderstrepen: mensen in een zwakkere positie meer rechtsbescherming
bieden.Er zijn van verschillende kanten opmerkingen gemaakt over zelfregulering.
Ik merk op dat aan zelfregulering vrij algemeen eisen worden gesteld, bijvoorbeeld
dat alle partijen eraan deelnemen, dat de partijen hun achterbannen kunnen
binden en dat de regeling handhaafbaar is. Ik verwijs in dit verband onder
andere naar de publicaties van de staatsrechtsgeleerde prof. Van der Vlies.
Naar deze criteria zijn het moratorium en de HIV-gedragscode geen zelfregulering,
maar eenzijdige verklaringen. Hoe belangrijk ook, ze kunnen niet worden betiteld
als zelfregulering. Dat is juist de reden waarom in het wetsvoorstel aan alle
partijen een rol wordt toegekend.Als zelfregulering zou moeten voorgaan voor wetgeving, zou die aan de
eisen moeten voldoen. Bovendien merk ik op dat partijen alle gelegenheid hebben
gehad om tot regelingen te komen. Dat is niet gebeurd. Ik ben het er dan ook
niet mee eens dat, zoals door enkelen is gezegd, de zelfregulering goed van
de grond was gekomen. Er is ontzettend veel gebeurd. Ik hecht eraan om dat
hier te zeggen, want onder druk van de dreigende initiatiefwet zijn ook werkgevers
en verzekeraars in beweging gekomen. Dat is absoluut een feit. Dat heb ik
in de Tweede Kamer ook zo verwoord.Daar komt nog bij dat bij keuringen ook het algemeen belang een grote
rol speelt. De overheid moet in mijn optiek borg staan voor de bescherming
van de genetische privacy. Nu zal de overheid er uiteraard goed aan doen om
de betrokkenen hun eigen verantwoordelijkheid te laten waarmaken. In het systeem
van geconditioneerde zelfregulering stelt de overheid de randvoorwaarden en
laat zij het aan betrokkenen over om binnen dat kader die verantwoordelijkheid
uit te werken.Meerdere woordvoerders hebben gevraagd hoe ik aankijk tegen het besluit
van de RCO om medewerking aan het protocol aanstellingskeuringen op te schorten.
Dat heeft mij uiteraard teleurgesteld. De RCO heeft mij overigens niet rechtstreeks
benaderd voor hij dat besluit nam. Ik heb mij na het besluit verstaan met
het departement van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en met het secretariaat
van het protocol. Van beide zijden is mij gemeld dat aan de RCO gevraagd is,
weer mee aan tafel te komen. Daar is tot op heden niet op gereageerd, anders
dan door mededelingen van de heer Blankert via de media. Ik betreur dat. Evenzeer
betreur ik zijn uitlatingen over mogelijke omzeilingen.Ik herinner de Eerste Kamer maar eens aan de woorden van president Clinton
bij de aanvaarding van zijn tweede ambtstermijn. Hij sprak de werkgevers in
de Verenigde Staten aan op hun verantwoordelijkheid, nadat hij een forse sanering
had doorgevoerd in de sociale zekerheid. "Now it's your turn", zei de president.
De situatie in de VS is op dit vlak behoorlijk vergelijkbaar met de die in
Nederland. Ook wij geven de markt meer ruimte, maar dan wel met verantwoordelijkheidsgevoel.
Wij willen geen tweedeling tussen "gezond" en "ongezond". Ik beschouw de opstelling
van de RCO en de uitlatingen van de heer Blankert eerder als een ultieme poging
om op een strategisch moment de aanvaarding van het wetsvoorstel te verhinderen.
Als de wet mocht worden aanvaard, ben ik ervan overtuigd dat de RCO weer zal
aanschuiven. Ik ken de RCO tot op heden namelijk niet als een organisatie
die eropuit is, moedwillig wetgeving te ontduiken. Overigens wist de organisatie
dat alle andere partijen in het overleg wel wetgeving willen. Ik verwijs nog
maar eens naar de opmerkingen over de status van zelfregulering.Mij is gevraagd om nog eens de relevantie van het wetsvoorstel te schetsen.
Onder anderen de heer Dees heeft opgemerkt dat in toenemende mate flexibele
contracten worden afgesloten c.q. op uitzendbasis wordt gewerkt, waardoor
mogelijk onder deze wet uitgekomen kan worden. De "boom" in uitzendwerk lijkt
echter over het hoogste punt heen. De exponentiële groei vlakt af, getuige
de jongste cijfers van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Belangrijker is dat de Tweede Kamer binnenkort het wetsvoorstel inzake flexibiliteit
en zekerheid zal bespreken. Daarin wordt de uitzendovereenkomst beschouwd
als een arbeidsovereenkomst en daarmee onder de vigeur van deze wet gebracht.
Daarmee is de redenering van de toename van uitzendwerk geen excuus meer voor
het niet toepassen van deze wet.Mevrouw Van Leeuwen heeft een opmerking gemaakt over de onderzoeken in
verband met het ingaan van het protocol aanstellingskeuringen. Afgezien van
signalen na inwerkingtreding van het protocol, zoals het meldpunt sollicitatieklachten
1997 en het onderzoek dat de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
in oktober 1996 naar de Tweede Kamer heeft gestuurd, wordt al sinds lang kritiek
op de aanstellingskeuringen geleverd. Zo heeft in 1989 de KNMG een standpunt
over aanstellingskeuringen ingenomen. In 1990 werd dat gevolgd door een kabinetsstandpunt.
Bovendien waren partijen het tijdens de besprekingen al spoedig eens over
het beperken van de aanstellingskeuringen tot functiegerichte keuringen. In
het veld en bij de bedrijfsgeneeskundige en keurende artsen was deze opvatting
bekend. De onderzoeken zijn juist gestart, omdat bleek dat de zelfregulerende
activiteit niet werkte. Daarover wilde men nadere gegevens.De heer Dees heeft mij de vraag gesteld of de overheid, nadat bepaalde
voorzieningen of verzekeringen zijn geprivatiseerd of onder marktwerking zijn
gebracht, de private sector als flankerend beleid aan stringente, extra wettelijke
regels mag onderwerpen. Hij vroeg of het niet van tweeën één
is: óf een verzekering wordt collectief gemaakt óf men privatiseert
en laat de markt de markt zijn, dus zonder overheidsinterventies. Een derde
weg, namelijk privatisering en marktwerking met complementaire wetgeving,
heeft naar de mening van de heer Dees in het verleden getoond niet altijd
gelukkig uit te pakken. Hij verwees naar de WTZ, de MOOZ en de ILPZ.Mijn slogan is al een paar jaar: markt waar markt kan en sociaal waar
sociaal moet. In die zin ben ik ook een echte D66'er; het midden van paars,
zo zou ik haast zeggen. Laat ik dit verduidelijken. Ik ben een groot voorstander
van de vrije markt, want in het vrije spel der krachten komen vaak onvermoede
talenten naar boven en wordt de creativiteit gestimuleerd. Maar er vallen
ook licht slachtoffers. De combinatie van "free for all" en "de mens een wolf",
om met Hobbes te spreken, brengt schaduwen over hen die het gevecht om een
of andere manier niet aankunnen. Toch hechten wij aan een samenleving waar
iedereen aan meedoet. Participatie is de beste garantie op
persoonlijk en gezamenlijk geluk.Dat geldt ook op het gebied van de toegang tot werk en verzekeringen.
De overheid heeft in mijn ogen een onvervreemdbare verantwoordelijkheid om
mogelijke uitvallers uit de "bezemwagen" te houden, zo zeg ik tegen wielerliefhebber
Dees. Dat privatisering en marktwerking soms niet gelijk oplopen met het vastleggen
van nieuwe verhoudingen tussen overheid en marktpartijen geef ik direct toe.
Wij hebben dat onder andere gezien in de sfeer van het toezicht op de zorgverzekeraars,
waarover wij volgende week in de Tweede Kamer met het kabinet zullen spreken.
In dit geval ben ik echter blij dat deze initiatiefwet vlak na de WULBZ en
gelijktijdig met de PEMBA wordt behandeld. Zo'n toeval komt helaas te weinig
voor.Van meerdere kanten is gevraagd of mensen dan werkelijk geholpen zijn
met deze wet. Mijn antwoord is een volmondig "ja", al erken ik dat de wet
niet alle problemen oplost. Natuurlijk zijn er ontwijkingsmogelijkheden, maar
die zijn er ten aanzien van de medische toestand niet, tenzij er uiteraard
uiterlijke zichtbaarheid is. Dat is echter een probleem waar wij nooit uitkomen.
Als iemand binnenkomt bij een werkgever en hij hinkt een beetje, waarop de
werkgever denkt: die moet ik niet, valt bijna niet aan te tonen dat hij hem
daarom wegselecteert. Over dat probleem moet zeker gesproken worden. Ik wijs
in dit verband nog eens op het feit dat in het tweede lid van artikel 4 een
bepaling is opgenomen die enigszins een sollicitatiecode inhoudt. Daarin wordt
verboden, gezondheidsvragen naar andere fasen van de sollicitatie te verschuiven.
Er mag dan niet naar de gezondheidstoestand of het ziekteverzuim worden gevraagd.
Dat is in ieder geval een poging om op dat punt de deur meer op slot te zetten.Van belang is ook dat de in het Breed platform verzekerden en werk gebundelde
patiëntenorganisaties op aanneming van het wetsvoorstel hebben aangedrongen.
Zij hebben ervaring op dit gebied.Door de heer Dees is gevraagd of ontwijkingsrisico's geringer zijn bij
het protocol aanstellingskeuringen. Dat zal in de praktijk moeten blijken.
Het protocol op zichzelf is door alle partijen aanvaard, alleen aan de klachtenregeling
heeft de RCO zijn medewerking opgezegd. Wij zullen dus moeten afwachten hoe
een en ander zal gaan.Ik wil overigens in het geheel geen afbreuk doen aan het feit dat zowel
werkgevers als verzekeraars streven naar kostenminimalisatie en naar een goede
mogelijkheid om risico's in te schatten. Dat is hun goed recht. Het gaat mij
er bij deze wet vooral om, dat evenwicht tussen de verschillende partijen
wordt bereikt. Dat is de grondhouding.Over aanstellingskeuringen en specifieke bedrijfsomstandigheden bestaat
tussen de heer Dees en mij geen verschil van mening. Ik heb in de memorie
van antwoord het woord "bedrijfsafhankelijk" gebruikt. De specifieke omstandigheden
spelen uiteraard een rol. De functie waarop de keuring is gericht, moet ook
in het desbetreffende bedrijf worden uitgeoefend. Ik ga er dan ook van uit
dat Arbodiensten, die nu een wettelijke taak hebben, in dat opzicht hun rol
zullen spelen.Ik deel de opvatting van de heer Dees dat bij de invulling van de wet
via zelfregulering of via AMvB's altijd ruimte aanwezig zal moeten zijn voor
keuringseisen die voortvloeien uit de specifieke omstandigheden van een bedrijf,
voorzover dat natuurlijk samenhangt met de bescherming van de gezondheid van
de toekomstige werknemer en niet bedoeld is als omzeiling van verplichtingen
ingevolge de Arbowet.Er zijn vragen gesteld over de verhouding tussen lid 1 en lid 2 van artikel
14. Mijn uitgangspunt is het tweede lid van artikel 14 met de daaraan gekoppelde
termijn. Maar veronderstel nu dat vanaf de aanvang duidelijk is dat partijen
nergens toe komen. Heeft de overheid dan geen enkele mogelijkheid? In omstandigheden
kan ik mij voorstellen dat de overheid regels stelt op grond van het eerste
lid van artikel 14. Dat zou bijvoorbeeld een noodvoorziening kunnen zijn totdat
de termijn in het tweede lid van artikel 14 is verstreken. Het eerste lid
van artikel 14 biedt de overheid de mogelijkheid om niet dadeloos te hoeven
blijven toezien. In dit verband antwoord ik ook mevrouw Gelderblom dat de
weigering van de RCO niet betekent dat er geen klachtenregeling in de wet
is; die komt niet op grond van artikel 13 tot stand, maar op een andere manier.Voorzitter! Door mevrouw Van Leeuwen is uitvoerig ingegaan op een aantal
verzekeringstechnische aspecten. In de eerste plaats het vraagstuk van de
kleine collectiviteiten. Het is in mijn ogen een misvatting dat verzekeraars
geen risico-inschatting meer zouden kunnen maken. Er staan hen namelijk verschillende
instrumenten of informaties ten dienste. Ik noem bijvoorbeeld de in- en uitstroomcijfers
in een branche of in een sector en de aanwezigheid van Arbobeleid. Bovendien
kan de verzekeraar ook nog voorwaarden stellen aan het contract dat hij met
een werkgever sluit, zoals voorwaarden over het reïntegratiebeleid, over
aanscherping van het Arbobeleid en dergelijke. Ik zeg het maar voor de volledigheid:
er is geen verzekeringsplicht.Er is tevens gesproken, ook door mevrouw Ter Veld, over de C-polissen
en excedentverzekeringen. C-polissen vallen onder de Pensioen- en spaarfondsenwet
en moeten dus in mijn ogen worden gezien als aan de arbeid verbonden. Dat
is een groot verschil met puur individuele verzekeringen. Juist de koppeling
aan de arbeidsverhouding maakt dat wij niet toch een verkapte keuring zouden
moeten toelaten. De werkgever heeft de toezegging gedaan en wellicht bepaalde
voorwaarden bedongen, en daar moet de verzekeraar zich dan ook op richten.
Bij de excedentverzekering geldt in de eerste plaats de vraag of het een voorziening
is die onder de Pensioen- en spaarfondsenwet valt omdat het een toezegging
van de werkgever is. Zo ja, dan zijn de vragen over WAO-gaten en dergelijke
gevangen onder artikel 4, lid 3. En zo niet, dan doet zich de vraag voor of
het dan als een soort vangnetconstructie onder artikel 4, lid 4, zal gaan
vallen.Mevrouw Ter Veld heeft gevraagd of de zogenaamde spijtoptantenkeuze een
tweede keuze is. Het antwoord hierop kan kort zijn: ja. Ook de vraag van mevrouw
Ter Veld of de spelregels tevens gelden voor pensioenverzekeraars daar waar
zij niet expliciet worden genoemd, kan ik bevestigend antwoorden. In de nota
naar aanleiding van het nader verslag heb ik geschreven dat pensioenfondsen
ook aan het zesde lid van artikel 4 verbonden zijn, namelijk via de verwijzing
in het zesde lid naar het derde lid.Door mevrouw Van Leeuwen, mevrouw Ter Veld en de heer De Wit is gevraagd
waarom de initiatiefnemer niet zelf heeft gekozen voor een inkomensgrens met
een plafond voor privé gesloten arbeidsongeschiktheids- en levensverzekeringen
met periodieke uitkeringen. Ik herhaal hier graag dat bij de behandeling in
de Tweede Kamer het CDA een amendement met die strekking heeft ingediend.
Ik heb het oordeel toen aan de Kamer gelaten en het zelf dus niet afgewezen.
Ik had hiertegen ook geen principiële bezwaren. Maar ook het kabinet
heeft toen niet de urgentie gevoeld om mij of zichzelf hierin te stimuleren.
Op zichzelf heb ik dus wel begrip voor de gestelde vraag, maar ik zou op dit
moment even willen volstaan met dan ook nog eens mee te luisteren naar de
overwegingen van het kabinet op dit punt. Na ommekomst van dat antwoord zouden
wij dan kunnen bezien of en hoe hier dan aanvullende actie geboden zou kunnen
zijn.Voorzitter! Ik ga in op de HIV-gedragscode. De heer Dees, mevrouw Ter
Veld en mevrouw Van Leeuwen, maar ook anderen, hebben vragen gesteld over
het amendement-Van Hoof inzake de HIV-gedragscode. Ik zal de Kamer niet vermoeien
met mijn eigen overtuiging – ik sluit mij aan bij de heer De Wit, die
er een gelijke opmerking over maakte – dat de HIV-gedragscode wat mij
betreft niet in de wet geamendeerd had hoeven worden. Ik heb in de Tweede
Kamer aan de hand van zes vrij zware overwegingen, ook gezien de aard van
de ziekte, de manier waarop die op het ogenblik behandeld kan worden en het
feit dat de acute doodsoorzaak niet meer zo stringent aan de orde is bij HIV,
uitgelegd waarom het voor mij niet hoefde. Maar de thans gerezen verwarring
is deels terug te voeren op de plotselinge ongerustheid bij het Verbond van
verzekeraars. En dat terwijl zij aan de woordvoerders in de Tweede Kamer na
aanvaarding van de wet schreven dat het resultaat voor allen nu goed was.
Zij schreven nadien echter op 21 maart aan de Eerste Kamer dat ik een onjuiste
uitleg zou hebben geven van het amendement-Van Hoof.Ik kan de Kamer echter verzekeren dat dit niet het geval is. Ik heb het
nog eens even persoonlijk bij de heer Van Hoof gecheckt. Waar komt het nu
op neer? De Tweede Kamer heeft in het verleden de HIV-gedragscode slechts
"for the time being" – aldus de toenmalige minister van Justitie Hirsch
Ballin – geaccordeerd als tijdelijk alternatief. De Kamer was evenwel
toen al, in 1992, van mening dat een aantal vragen in de code niet medisch
objectief was, maar eerder gedragsgerelateerd.Deze discussie is bij de behandeling van het initiatiefwetsvoorstel teruggekomen.
De intentie van de heer Van Hoof en zijn amendement was om de HIV-gedragscode
te incorporeren in het initiatiefwetsvoorstel. De wijziging van zijn amendement
na de plenaire behandeling, maar voor de stemming, was ingegeven door het
feit dat zijn amendement sprak over "beantwoording van vragen". Die vragen
waren niet in het amendement gespecificeerd. De minister van volksgezondheid
heeft daarom gevraagd of de heer Van Hoof zijn amendement in de door haar
voorgestelde zin wilde wijzigen. Die wijziging deed inderdaad niets af aan
de intentie van de heer Van Hoof met zijn amendement.Formeel en wetstechnisch gesproken zijn de vragen uit de huidige gedragscode
dus niet letterlijk in het wetsvoorstel opgenomen. De heer Dees stelde terecht
dat de integratie van de HIV-gedragscode, zoals deze nu is geformuleerd, als
aanvulling van de wet dient te worden gezien. Ik kom de Kamer volmondig tegemoet,
als zij zegt: zolang er niet iets anders is op grond van zelfregeling, geldt
de huidige code. Men zal zich dus moeten behelpen met de huidige code.Maar laat nu niemand denken dat de verzekeraars de komende drie jaar niets
hoeven te doen. Zij zullen in gesprek moeten over artikel 9 van de wet. Komen
zij daar niet uit, dan neemt de overheid haar verantwoordelijkheid en kan
zij via een AMvB de huidige gedragscode, de formulering van de vragen, daarin
vastleggen, indien zij dat wenst.De heer Dees heeft de juiste conclusie getrokken dat op het moment dat
de HIV-infectie te bestrijden is of de ziekte adequaat behandeld kan worden,
de wet dan ook in mijn ogen gewijzigd zou moeten worden. Nogmaals, ik heb
dat amendement niet gewild, maar het zit nu op deze manier in de wet. Als
straks een geweldige uitvinding wordt gedaan, zou dat het gevolg zijn. De
democratie heeft in dezen het laatste woord.Voorzitter! Door meerdere afgevaardigden zijn opmerkingen gemaakt over
genetisch onderzoek, het recht op niet weten en wat de toekomst ons zal brengen.
Er is steeds meer mogelijk, dat is waar, maar laat ik er één
punt uithalen. Hoe betrouwbaar zijn testmiddelen op dit moment? In de Verenigde
Staten zijn nu al allerlei middelen op de markt, waarmee je zogenaamd bij
jezelf allerlei genetische tests kunt afnemen. Ik ben blij dat wij in Nederland
in ieder geval een wetgeving hebben, waardoor dit soort middelen niet zomaar
op de markt kunnen komen. Of zij voldoen aan alle kwaliteitseisen die je daarbij
zou moeten stellen, is nog maar de vraag. Dat kan aanleiding geven tot enorme
problemen.Het recht op niet weten ligt in vele wetten vast, onder andere in de patiëntenwet,
de WGBO. De zelfbeschikking is een grondgedachte in het volksgezondheidsbeleid.
De overheid moet dat veiligstellen en in mijn ogen niet overlaten aan marktpartijen,
hoe gerechtvaardigd hun rol daarin ook is. Ook de wetgever zal in dit soort
situaties snel moeten kunnen handelen. Waar nodig neemt de overheid haar onvervreemdbare
verantwoordelijkheid en past wetten aan.Ik citeer prof. Galjaard die een jaar of twee geleden in een groot interview
in de Volkskrant zei dat het debat over genetische informatie helaas nog te
veel een debat van wetenschappers en genetici is, tot het moment dat grote
delen van de bevolking zullen denken: hè, dat gaat ook over mij. De
voortschrijdende wetenschappelijke vondsten zijn ook zo enorm dat wij daar
heel alert op moeten blijven. Waar het mij om gaat, is dat de wetgever de
verantwoordelijkheid moet nemen om dit eventueel aan te passen, en niet een
van de marktpartijen.Over het recht op niet weten en het recht op niet melden, genoemd door
de heer Veling, merk ik het volgende op. Het recht op niet weten heeft onder
andere betrekking op onbehandelbare ziekten en genetische aanleg. Het heeft
ook een plaats in de patiëntenwet gekregen. De bedoeling is om niet te
worden geconfronteerd met gegevens die het levensperspectief grondig verande ren en leed veroorzaken, zonder dat daar iets aan te doen is.Een extra probleem is dat men ermee zou worden geconfronteerd in het kader
van een onderzoek dat wordt verricht om een ander belang dan dat van de betrokkene.
Er zijn grenzen hoe ver men in een dergelijke situatie mag gaan. Hier moet
in ieder geval de burger worden beschermd. Je hebt maar één
leven en dat mag niet op grond van belangen van derden worden verzuurd.Bestaat er dan ook een recht op niet melden? In zijn algemeenheid lijkt
mij een dergelijk recht niet te bestaan. Ook het wetsvoorstel gaat ervan uit
dat bij verzekeringen gegevens moeten worden verstrekt. Alleen voor bepaalde
gegevens beperken wij het vraagrecht van degene die voor die keuring opdracht
geeft. Hier hebben wij de belangen van de keuringvrager en van de keurling
tegen elkaar afgewogen.In dit verband ga ik in op de opmerking van de heer Veling over de beperking
in het wetsvoorstel tot ernstige ziekten. Het moratorium kent een dergelijke
bepaling niet. De reden is de relatie die onder andere met onbehandelbaarheid
is gelegd. Het gaat ons om het eerdergenoemde levensperspectief. Als iemand
via een keuring op de hoogte komt van een niet ernstige behandelbare ziekte,
is dat naar mijn oordeel niet bezwaarlijk. Hij kan daar zelfs voordeel bij
hebben. In het algemeen zal de verzekeraar daar dan ook anders tegen aankijken.Voorzitter! Ik ben bijna aan de afronding toe. Ik kom nog eens terug op
de kwaliteit van het wetsvoorstel. Ik ben het niet geheel eens met de opmerking
dat het wetsvoorstel moeilijk toegankelijk zou zijn. Vrijwel alle artikelen
zijn goed leesbaar en duidelijk, maar ik ben wel van mening – dat geef
ik de heer Dees gewonnen – dat door de in de loop van het wetgevingsproces
ingevoegde amendementen en nota van wijzigingen met name het eerste lid van
artikel 5 enig nadenken vergt om goed te begrijpen wat er staat. In dit opzicht
is ook dit initiatiefwetsvoorstel geen unicum in de Nederlandse wetgeving.
Het aantal amendementen en nota's van wijzigingen is genoemd. Toen ik gisteren
het promotieonderzoek van dr. Visser over initiatiefwetten las, troostte ik
mij een beetje met de gedachte dat ik met het aantal amendementen en nota's
van wijzigingen in ieder geval bij lange na geen koploper ben.Mevrouw Van Leeuwen heeft gevraagd wanneer de wet volgens mij zou moeten
ingaan. Als het aan mij lag eergisteren, maar dat is natuurlijk geen fraai
antwoord. Mijn voorkeur gaat er natuurlijk naar uit dat de inwerkingtreding
gelijktijdig met die van de PEMBA plaatsvindt, bijvoorbeeld op 1 januari 1998,
maar formeel ga ik daar niet over. De heer Dees heeft terecht opgemerkt dat
wij dat in het wetsvoorstel hebben opengelaten, want ik ben afhankelijk van
het contraseign van de minister c.q. het kabinet. Ik wacht dus even af wat
zij hiermee willen.De heer Dees (VVD):De heer Van Boxtel heeft op één belangrijk punt geen antwoord
gegeven. Dat betreft de toch vrij essentiële vraag of hij met inachtneming
van de procedures in de wetgeving niet alleen de HIV-gedragscode, maar ook
het moratorium op het erfelijkheidsonderzoek en het Protocol aanstellingskeuringen
als een eerste invulling van het wetsvoorstel ziet. Dat is een vrij essentiële
vraag die met "ja" of "nee" moet worden beantwoord.De heer Van Boxtel:Ik heb het bij de HIV-gedragscode expliciet zo genoemd, maar dat geldt
natuurlijk ook voor het moratorium, zij het dat het moratorium niet helemaal
spoort met een paar wetsartikelen. Ik doe daar niets aan af. Wij komen de
verzekeraars zelfs nog wat tegemoet, omdat wij de verzekeraars bij niet ernstige
behandelbare ziekten een vragenrecht geven, terwijl zij dat niet in het eigen
moratorium hebben opgenomen. Het antwoord is dus "ja".Minister Borst-Eilers:Mijnheer de voorzitter! Het is ook voor mij een groot genoegen om namens
het kabinet de verdere voortgang van de behandeling van dit initiatiefwetsvoorstel
in dit huis te mogen meemaken. De lange rit van het wetsvoorstel in de Tweede
Kamer en de goedkeuring door de Tweede Kamer met algemene stemmen doet ons
weer beseffen dat het echt om een belangrijk wetsvoorstel gaat. Veel leden
van dit huis hebben in hun uiteenzettingen al opgemerkt dat dit initiatiefwetsvoorstel
goed past in het streven van het kabinet om de maatschappelijke positie van
mensen met een minder goede gezondheid sterker te maken. Of het nu gaat om
de toegang tot de arbeidsmarkt of tot verzekeringen of om de bescherming van
de persoonlijke vrijheid, het wetsvoorstel heeft tot doel om de gezondheidstoestand
van de burger van minder grote invloed te doen zijn op diens maatschappelijke
positie. Te vaak is het immers zo dat een minder goede gezondheidstoestand
een belemmering vormt voor de ontplooiingskansen van een individu. Dit wetsvoorstel
biedt de mogelijkheid dat belemmerende effect van een minder gunstige gezondheidstoestand
voor een deel weg te nemen.Ik begrijp uit de diverse inbrengen van de leden van dit huis dat het
doel van de wet door alle fracties wordt onderschreven. Dat neemt natuurlijk
niet weg dat er nog punten van discussie overblijven. De initiatiefnemer heeft
al gereageerd op een groot aantal vragen en kritiekpunten. Namens het kabinet
zal ik achtereenvolgens ook op een aantal punten reageren. Het betreft de
onderwerpen erfelijkheidsonderzoek, de HIV-gedragscode, de vrijgifte van doodsoorzaken
en vragen aangaande een onafhankelijke klachtencommissie. Daarna zal staatssecretaris
De Grave de vragen beantwoorden over de reikwijdte van het wetsvoorstel wat
betreft aanstellingskeuringen, de inkomensbegrenzing en complementaire werking
in relatie tot marktwerking.Mijnheer de voorzitter! Ik ga eerst in op het erfelijkheidsonderzoek.
Er zijn van de zijde van het CDA, het GPV, de PvdA en de SP diverse vragen
over erfelijkheid gesteld. Mevrouw Ter Veld vroeg of in de toekomst verdere
regulering van genetische testen in de rede ligt. Ik zie daar vooralsnog geen
aanleiding toe. Het uitgangspunt is immers dat genetisch testen alleen plaatsvindt
binnen de context van de gezondheidszorg en dat uitgangspunt ligt ook verankerd
in het onlangs ondertekende verdrag van de Raad van Europa inzake mensenrechten
en geneeskunde. Nieuwe ontwikkelingen op dit terrein moeten bovendien steeds
getoetst worden aan artikel 3, met name aan artikel 3, tweede lid onder a,
van het wetsvoorstel. Partijen kunnen er zelf verder invulling
aan geven. Het mogen vragen door werkgevers of verzekeraars naar bekende genetische
informatie is eveneens met het wetsvoorstel voldoende afgeschermd. Wat dat
betreft is de situatie die kennelijk door levensverzekeraars in Groot-Brittannië
is bedongen, bij ons, gelet op het wetsvoorstel, niet denkbaar. In feite komt
de regeling in het wetsvoorstel neer op een recht om niet te melden, zoals
de fractie van het GPV dat noemde, behoudens boven de vragengrens als bedoeld
in artikel 5.Ik onderschrijf de mening van de heer Veling dat de problematiek breder
is; ook de heer De Wit gaf dit aan. Ik wil allereerst opmerken dat inderdaad
het onderwerp verantwoord omgaan met medische informatie bijzondere aandacht
verdient; dit temeer omdat onverantwoord omgaan met medische informatie in
de samenleving een drempel zal opwerpen voor toegang tot de gezondheidszorg.
De heer Van Boxtel sprak hier ook al over en het is ook voor het kabinet een
belangrijk punt. Ook kan het een belemmering worden om deel te nemen aan belangrijk
medisch-wetenschappelijk onderzoek of bijvoorbeeld om bloed of weefsel af
te staan voor gebruik in de patiëntenzorg vanwege het feit dat er allerlei
medische informatie bij vrijkomt. Het Breed platform verzekerden en werk heeft
er mijn inziens terecht op gewezen dat mensen afzien van erfelijkheidsonderzoek
of van deelname aan wetenschappelijk onderzoek, indien onverantwoord gebruik
zou worden gemaakt van de verkregen erfelijke informatie.Ik wijs er graag nog op dat het recht op niet weten in z'n algemeenheid
geregeld is in de Wet geneeskundige behandelingsovereenkomst. Deze is ook
van overeenkomstige toepassing op keuringssituaties. Er is overigens wel een
probleem, indien men kennis heeft van erfelijke informatie over verwanten
en in die zin zal het recht om niet te weten natuurlijk nooit absoluut kunnen
zijn. Ik denk dat wij hier ongetwijfeld nog wel in ander verband over van
gedachten zullen wisselen.In feite heb ik hiermee ook antwoord gegeven op een vraag van mevrouw
Ter Veld in relatie tot het risico van borstkanker. Bij de huidige stand van
wetenschap is er geen aanleiding om het vroegtijdig opsporen van een dergelijk
risico in Nederland actief te stimuleren. Wel moeten wij de ontwikkelingen
nauwlettend volgen en wij hebben gelukkig een toetsingskader in de Wet op
het bevolkingsonderzoek, mochten er initiatieven door wie dan ook worden ontplooid
om dergelijk onderzoek te gaan beginnen.De heer Veling heeft gevraagd of het onderscheid in het wetsvoorstel tussen
wat hij "ernstige en niet ernstige erfelijke ziekten" noemde, wel terecht
is. Hij heeft daarbij specifiek gewezen op onderzoek dat de kans op een gezondheidsprobleem
zou betreffen. In dit verband wijs ik erop dat met criteria in artikel 3 van
het wetsvoorstel (te weten ten eerste onevenredige inbreuk op de persoonlijke
levenssfeer, ten tweede indien het belang van de keuringvrager niet opweegt
tegen de belangen van de keurling en ten derde onderzoek dat een onevenredige
belasting voor de keurling met zich brengt) niet bij voorbaat minder ernstige
erfelijke ziekten zijn uitgesloten.Mevrouw Van Leeuwen vroeg naar mijn reactie op een brief van het Verbond
van verzekeraars over het moratorium erfelijkheidsonderzoek. Ik wil graag
beginnen met op te merken dat het moratorium feitelijk werkzaam is. De verzekeraars
houden zich eraan. Het vormt naar mijn oordeel voor verzekeraars een redelijk
werkbaar uitgangspunt bij het beoordelen van risico's, maar het is een eenzijdige
wilsverklaring van verzekeraars. In het overleg met de Tweede Kamer over deze
wet heb ik melding gemaakt van de opmerkingen van het Breed platform en de
wens uitgesproken dat het verbond het gesprek over het moratorium zou aangaan
met het Breed platform. Daarna zal ik het parlement daarover informeren. Op
aandringen van het Breed platform zal dit overleg na afloop van de parlementaire
behandeling van deze wet plaatsvinden. Het gesprek lijkt mij goed, aangezien
dit de wijze is waarop de zelfregulering gestalte krijgt.Dan kom ik op de HIV-gedragscode. Diverse fracties hebben gevraagd of
de HIV-gedragscode beschouwd kan worden als een werkbare invulling van de
zelfregulering. De strekking van deze code past volgens de regering goed in
de kaders van de wet, zoals die thans voorligt. De regering sluit zich op
dit punt volledig aan bij wat de heer Van Boxtel zojuist tegen de heer Dees
heeft gezegd over dit punt. Ik zal de heer Dees dus ook van mijn zijde citeren.
"Kortom, de integratie van de HIV-gedragscode, zoals deze nu is geformuleerd,
dient als invulling van de wet te worden gezien." Dat kan ook de regering
volmondig beamen. In de richting van de heer Dees wil ik nog zeggen dat ook
naar mijn oordeel de ratio vervalt van de uitzondering die in artikel 6 is
gemaakt, indien de medische vooruitgang bij de HIV-infectie zodanig zou zijn
dat het een verzekerbare ziekte wordt, wat natuurlijk iedereen hoopt. Dan
gelden voor seropositieven gewoon de algemene regels van de rest van de wet,
zoals in elk geval artikel 3: geen onevenredige inbreuk, geen onderzoek gericht
op onbehandelbare ziekten en dergelijke. Een wetswijziging of intrekking van
artikel 6 kan dan inderdaad overwogen worden. Wellicht is dit ook niet absoluut
nodig, al heeft de heer Van Boxtel daar zopas wel heel instemmend op gereageerd.
Het zou ook zo kunnen zijn dat artikel 6 eenvoudigweg een dode letter wordt.Dan kom ik toe aan de kwestie van de doodsoorzaak. De heer Dees vroeg
mij naar nadere mededelingen over de uitvoering van de motie-Van Hoof over
de wens van verzekeraars om te worden geïnformeerd over een doodsoorzaak.
KNMG en het Verbond van verzekeraars zijn op dit moment in een langlopend
gesprek verwikkeld. Het standpunt van KNMG is dat de arts door zijn vertrouwensrelatie
met de patiënt geen doodsoorzaak op naam aan een verzekeraar mag verstrekken.
Deed hij dat wel, dan zou dat sommige patiënten ervan kunnen weerhouden
om medische hulp te vragen; aldus de stelling van KNMG. Artsen verstrekken
informatie over doodsoorzaken dus alleen geanonimiseerd voor de statistiek.
Het gesprek tussen KNMG en het Verbond van verzekeraars wordt nog steeds voortgezet
en men is bezig, een aantal varianten te bespreken om toch tot een oplossing
van deze kwestie te komen. Het kabinet is geen partij in deze gesprekken,
maar tracht wel de voortgang te stimuleren door actief belangstelling te tonen.Ik ga nog even in op de onafhankelijke klachtencommissie. De fracties
van CDA en SP hebben gevraagd naar de instelling van een onafhankelijke klachtencommissie
 door partijen, als bedoeld in artikel 13 in relatie tot artikel
14, eerste en tweede lid. De fractie van D66 verwees hier eigenlijk indirect
naar. De vraag is of er op grond van artikel 14, tweede lid, al dan niet een
mogelijkheid is om bij AMvB eerder regels te stellen dan drie jaar na invoering
van de wet. Deze mogelijkheid is er naar mijn mening inderdaad, in zoverre
dat partijen weliswaar eerder dan na verloop van die termijn van drie jaar
tot afspraken zouden kunnen komen, maar dat zouden afspraken kunnen zijn die
niet voldoen aan de bij of krachtens de wet gestelde eisen. Dan biedt artikel
14, tweede lid, de mogelijkheid om terzake regels bij AMvB te formuleren binnen
de gestelde termijn. Dit geldt ook voor de afspraken, zoals bedoeld in artikel
9. Artikel 14, 1, heeft betrekking op een situatie waarin de overheid behoefte
voelt voor de aldaar genoemde artikelen van de wet nadere regels te stellen.
Dat is een andere situatie dan die bedoeld in artikel 14, tweede lid. Het
eerste lid beoogt de mogelijkheid te bieden partijen met het oog op hun onderhandelingen
als het ware nader richting te geven. Die algemene maatregel van bestuur uit
hoofde van artikel 14, eerste lid, kan verdere uitwerking en precisering geven
aan het bepaalde in de bedoelde artikelen. De algemene maatregel van bestuur
uit hoofde van artikel 14, tweede lid, kan alleen in geval zich een van de
daar genoemde situaties voordoet.De heer Dees heeft ook gevraagd of de regering wil ingaan op de relatie
tussen aanstellingskeuringen en specifieke bedrijfsomstandigheden. De heer
Van Boxtel heeft hierover zo-even al het een en ander gezegd. Ondanks het
feit, dat deze vraag ligt op het terrein van de Arbeidsomstandighedenwet,
wil ik er toch graag het volgende over opmerken. Ik wil beginnen met de conclusie.
Mijns inziens bestaat er geen ruimte tussen de opvattingen van de heer Van
Boxtel en van de regering op dit punt. Zowel de heer Van Boxtel als het kabinet
gaan ervan uit dat aanstellingskeuringen alleen uitgevoerd moeten worden als
er aan de vervulling van de functie bijzondere eisen moeten worden gesteld
op het punt van medische geschiktheid. Die eisen moeten dan dienen tot bescherming
van de gezondheid en de veiligheid van de keurling en van derden bij de uitvoering
van die desbetreffende arbeid. Het betekent dat altijd eerst gekeken moet
worden of en welke risico's voor gezondheid en veiligheid verbonden kunnen
zijn aan de uitoefening van een bepaalde functie. Vervolgens kan dan worden
gekeken of in dit verband bepaalde medische eisen aan de aspirant-werknemer
moeten worden gesteld. Bij de beoordeling van die risico's die aan de uitoefening
van die functie verbonden kunnen zijn zullen specifieke omstandigheden van
het bedrijf ook moeten worden meegenomen. In het algemeen kunnen voor de functie
van automonteur geen medische eisen worden gesteld. Er kunnen omstandigheden
zijn, waarbij automonteurs hun werkzaamheden in een zodanige situatie moeten
verrichten, dat er weer wel een reden is om dergelijke eisen te formuleren.
Als het kabinet praat over bedrijfsgericht keuren, dan wordt dus bedoeld,
dat specifieke bedrijfsomstandigheden van het bedrijf ook moeten worden meegenomen
in die beoordeling van risico's voor gezondheid en veiligheid bij het uitoefenen
van de functie.De arbeidsgezondheidskundige begeleiding waar in de Arbowet over wordt
gesproken heeft een ander doel. Dat is geen keuringsinstrument. Er vindt geen
beoordeling plaats van medische geschiktheid. Daar gaat het om begeleiding
uitsluitend gericht op advisering van werknemer en werkgever. Dit heeft dus
een preventief doel. Met dat instrument kunnen bijvoorbeeld nog niet bekende
risico's worden gesignaleerd, zodat tijdig beschermingsmaatregelen genomen
kunnen worden. Dit is een belangrijk instrument in het perspectief van de
volksgezondheid. Uit de nadere memorie van toelichting begrijp ik dat de initiatiefnemer
het hiermee eens is.Ten slotte kan ik meedelen dat ik graag bereid ben het voorliggende initiatiefwetsvoorstel
te contrasigneren en inwerkingtreding per 1 januari aanstaande te bevorderen.
Ik verzoek u, mijnheer de voorzitter, het woord te verlenen aan collega De
Grave die namens het kabinet het een en ander wil zeggen.De heer Dees (VVD):Ik heb de initiatiefnemer de vraag gesteld of hij de bestaande vormen
van zelfregulering zag als een eerste invulling. Zijn antwoord was ja, zij
het dat hij aantekende, dat een van de partijen het recht heeft om zaken opnieuw
ter discussie te stellen. De minister heeft over de HIV-gedragscode gesproken.
Deelt zij de opvatting van de initiatiefnemer dat ook het moratorium erfelijkheidsonderzoek
als een eerste invulling moet worden beschouwd?Minister Borst-Eilers:Het antwoord is "ja".Staatssecretaris De Grave:Mijnheer de voorzitter! De heer Dees heeft de fundamentele vraag gesteld
of bij privatisering en marktwerking, mét complementaire wetgeving,
nog wel sprake is van markt. Mijns inziens is dit afhankelijk van de wijze
waarop men tegen marktwerking aankijkt. Voor het welslagen van privatisering
en marktwerking is het zeer belangrijk dat marktpartijen in staat zijn om
op basis van gelijkwaardigheid afspraken te maken. Ik meen dat het ook in
het liberalisme een bekend theorema is dat marktpartijen in staat moeten zijn
om de markt goed te laten functioneren. Er moet dan ook sprake zijn van een
evenwicht tussen partijen.Welnu, de regering heeft moeten constateren dat dit evenwicht niet volledig
aanwezig is voor degenen die op de arbeidspositie een zwakke positie hebben,
waaronder arbeidsgehandicapten. Dit komt omdat het gevaar bestaat dat werkgevers
in toenemende mate als gevolg van vele oorzaken aandacht geven aan elementen
van gezondheid en daarop ook willen selecteren. Juist zwakkeren op de arbeidsmarkt
hebben minder mogelijkheden om zich daartegen te verweren. Tegen die achtergrond
is het volgens de regering noodzakelijk om de positie van deze kwetsbare groepen
te versterken door het wettelijk inperken van selectie door middel van medische
keuringen. Partijen en maatschappelijke groeperingen die voorstander zijn
van meer marktwerking en concurrentie zouden aandacht moeten hebben voor het
feit dat dit slechts kan wanneer de marktrandvoorwaarden op een goede wijze
gestalte kunnen krijgen.Voorzitter! Het is duidelijk dat er tot nu toe kamerbreed weinig steun
bestaat voor wat door het kabinet is gedaan om te bereiken
dat de regels van dit initiatief, mocht het tot wet worden verheven, volledig
van toepassing zijn op de overheid. Ik geloof echter niet dat er op dit punt
een inhoudelijk verschil van mening is. Mijn ambtsvoorganger heeft al bij
de behandeling van dit voorstel in de Tweede Kamer aangegeven dat de regels
voor de overheid precies dezelfde behoren te zijn als die voor de private
sector. Ook mijnerzijds is dat een- en andermaal onderstreept. Ik hecht eraan,
op te merken dat voor een groot gedeelte van het overheidspersoneel deze doelstelling
inmiddels is gerealiseerd, onder meer voor de sector Rijk. Dit is in gang
gezet met de ondertekening van het protocol aanstellingskeuringen door het
Verbond sectorwerkgevers-overheid. De minister van Binnenlandse Zaken heeft
vervolgens op 18 december 1995 een circulaire doen uitgaan waarin het uitgangspunt
is opgenomen dat de overheid de aanstellingskeuringen beperkt tot wettelijk
verplichte keuringen en functies waarvoor medische functie-eisen gelden, conform
datgene wat in het initiatiefvoorstel wordt voorgesteld. Dit heeft ook in
die zin tot resultaten geleid, dat het aantal aanstellingskeuringen voor overheidspersoneel
in het afgelopen jaar vrij drastisch is verminderd. Niettemin hebben degenen
die hierover hebben gesproken een punt wanneer zij vaststellen dat voor een
aantal sectoren van de overheid moet worden geconstateerd dat de rechtspositionele
regelingen nog niet of nog niet helemaal in overeenstemming zijn gebracht
met de regels van het initiatiefwetsvoorstel. In een aantal sectoren wordt
aan de aanpassingen van de rechtspositionele regelingen gewerkt. Andere sectoren
zullen naar mijn stellige verwachting spoedig volgen.Voorzitter! Als mijn conclusie juist is, is voor een grote groep in deze
Kamer cruciaal de zekerheid dat het wetsvoorstel, als het wordt aangenomen
en in werking treedt, van vergelijkbare toepassing zal zijn op de sector overheid.
Ik denk dat ik het zo moet vertalen – het bleek al bij de schriftelijke
inbreng – dat dit voor de Eerste Kamer een buitengewoon cruciaal punt
is voor haar uiteindelijke beoordeling van dit voorstel. Daarom heb ik overleg
gevoerd met de meest betrokken bewindspersonen. Naar aanleiding daarvan is
het kabinet bereid om extra maatregelen te nemen. De meest effectieve en snelle
oplossing voor deze problematiek is naar de mening van het kabinet dat op
het moment dat het initiatief tot wet verheven is, de wet van toepassing zal
worden verklaard op de openbare dienst. Daarvoor is het nodig dat het kabinet,
na instemming van de Kamer met dit voorstel, een wetswijziging voorbereidt
om dit te realiseren. Ik zeg toe dat het kabinet daarbij voortvarend te werk
zal gaan. Het kabinet zal er met maximale kracht naar streven om dit te realiseren
voor de beoogde inwerkingtreding van het voorstel per 1 januari 1998. Het
komt het kabinet ook voor dat het voor die datum te realiseren moet zijn,
temeer daar er geen verschil van mening is over de doelstelling.De heer Dees (VVD):Geldt die toezegging voor de gehele publieke sector, inclusief gemeenten?Staatssecretaris De Grave:Zeker. Als dit van toepassing wordt verklaard op de openbare dienst, wordt
er aansluiting gezocht bij het begrip "ambtenaar". Dat betekent dat het geldt
voor de gehele openbare dienst, inclusief de lagere overheden. Dat is ook
één van de knelpunten die vanuit de Kamer naar voren zijn gebracht.Mevrouw Ter Veld heeft een vraag gesteld over de relatie tussen het wetsvoorstel
en de WSW-keuringen. De vraag is of er een relatie is. Naar mijn mening is
die er niet. Mensen kunnen voor een WSW-voorziening in aanmerking komen als
zij tot de in de wet omschreven doelgroep behoren. De keuring in het kader
van de WSW heeft uitsluitend tot doel te beoordelen of de aanvrager tot deze
doelgroep behoort. Het gaat dus om een indicatiestelling en niet om een beoordeling
van de geschiktheid van het individu in verband met het aangaan of het wijzigen
van een arbeidsverhouding, zoals bedoeld in artikel 4, eerste lid. Deze bepaling
is dus niet van toepassing op de zogenaamde WSW-keuringen.Mevrouw Van Leeuwen en de heer Dees hebben gevraagd om in te gaan op het
risico van omzeiling van de normen met betrekking tot keuringen. Daarbij hebben
zij gevraagd of dit risico bij de aanvaarding van het initiatiefvoorstel niet
groter is dan bij het vrijwillig overeengekomen protocol. Dit vanuit de gedachte
dat aanstellingskeuringen door de partijen zijn aanvaard als vorm van zelfregulering,
om die beperking daarop aan te brengen, en dat dit toch een groter draagvlak
heeft bij met name werkgevers. Mevrouw Van Leeuwen heeft ook gevraagd of ik
al een reactie heb gekregen op mijn brief van 31 oktober aan de RCO.De initiatiefnemer heeft natuurlijk al vrij uitvoerig geantwoord op dit
punt. Ik begrijp de vraag ook wel degelijk. Toch heb ik het gevoel dat voor
die vrees minder aanleiding is. Het voorstel zal zeker gevolgen hebben voor
het hanteren van de aanstellingskeuringen, zoals tot nu toe gebruik is; overigens
in vele gevallen routinematig en standaard. Daar ligt ook een belangrijke
winst van het initiatiefvoorstel. Als ik alle onderzoeksgegevens waarover
ik beschik en waarover u de laatste dagen bent geïnformeerd, de revue
laat passeren, kan ik daaruit niet afleiden dat er sprake is geweest van een
toename van risicoselectie in betekenende mate, dus met alle nuances die wij
vandaag bij de PEMBA hebben besproken. Laten wij kijken naar bijvoorbeeld
de voorlopige resultaten van het meldpunt sollicitatieklachten. Het is natuurlijk
wel hoe je het bekijkt, want elke klacht is er één te veel.
Ik vond het zelf echter opvallend dat het aantal klachten over gezondheid
en handicap en discriminatie op dat terrein 8% was. Dat is nog altijd 8% te
veel, maar relatief en gezien alle aandacht daarvoor is dat percentage mij
meegevallen. Het is natuurlijk niet zo dat dit signaal niet serieus moet worden
genomen, maar het is geen overdreven hoog percentage.Er wordt natuurlijk veel op dit terrein gedaan. Bij de behandeling van
de PEMBA-voorstellen hebben wij daar uitvoerig over gesproken. Vanuit mijn
ministerie doen wij samen met de Nationale commissie chronisch zieken ook
veel aan positieve beeldvorming bij werkgevers. Ik wijs bijvoorbeeld op de
prijs "kroon op het werk", de help desk bij het Breed platform verzekerden.
Kortom, langs allerlei wegen pogen wij de beeldvorming op het terrein van
gezondheid en handicap positief te beïnvloeden.Met de organisaties van werkgevers en werknemers en van arbeidsbemiddelaars
en met belangenorganisaties zal nog gesproken worden over de defini tieve
resultaten van het meldpunt sollicitatieklachten en de resultaten van een
onderzoek van de arbeidsinspectie naar werving en selectie van bedrijven.
Het ligt in de verwachting dat de minister van Sociale Zaken en ikzelf deze
rapporten eind april aan de Kamers kunnen aanbieden. Op basis daarvan kunnen
partijen verder aan de slag gaan om de daarin gesignaleerde problemen het
hoofd te bieden. Dat geldt natuurlijk ook voor de klachten over discriminatie
op gezondheid, ook al viel dat percentage relatief mee.Voorzitter! Ik meen dat het initiatiefvoorstel aan al deze initiatieven
vanuit de sectoren zelf met betrekking tot het terugdringen van risicoselectie
een waardevolle bijdrage kan leveren en dat dit niet alleen via wetgeving
gebeurt. Bovendien biedt het wetsvoorstel alle ruimte voor zelfregulering.
De heer Dees stelde deze vraag zowel aan de initiatiefnemer als aan mevrouw
Borst. Mij dunkt dat naast deze wetgeving talloze andere initiatieven en activiteiten
mogelijk blijven en moeten doorgaan om daarmee samen te komen tot een beperking
van het probleem van risicoselectie. Logischerwijze betreurt het kabinet het
dat de Raad voor centrale ondernemersorganisaties per brief van 13 december
heeft aangegeven, niet meer mee te werken aan vervolgactiviteiten. Ik heb
van die teleurstelling door middel van mijn brief kennis gegeven. Ik wijs
er wel op dat in de Invoeringswet in nieuwe en gewijzigde arbeidsongeschiktheidsregelingen
wordt voorgesteld dat werkgevers die een aanstellingskeuring willen laten
uitvoeren, dit moeten laten doen door een gecertificeerde Arbodienst. Het
is dan ook belangrijk om er in uw Kamer op te wijzen, dat de organisaties
van Arbodiensten nog steeds formeel en feitelijk partij zijn bij het protocol.
Kortom, dat deze diensten voor keuringen nog volledig gebonden zijn aan de
regels van het protocol. Langs die lijn blijven de regels gewaarborgd. Alles
overziende, meen ik dat er een goede kans is dat als deze Kamer en daarmee
uiteindelijk de wetgever heeft gesproken, er per saldo weinig belang bij de
RCO overblijft om te persisteren in het opzeggen van het protocol. Ik zie
er alle reden toe dat zij zich vervolgens bij dat protocol zullen aansluiten,
inclusief voor de te volgen afspraken die dan moeten worden gemaakt. Ik ben
daar op voorhand niet erg negatief over. Ik geloof dat de RCO deze vraag nadrukkelijk
zal beantwoorden na uitspraak van deze Kamer en ik neem aan dat ik dan antwoord
op mijn brief zal krijgen. Ik kan mij goed voorstellen dat als je een bepaalde
druk wilt leggen op besluitvorming in deze Kamer, hetgeen legitiem is, je
niet op mijn brief antwoordt voordat uw Kamer heeft gesproken. Maar nadat
deze Kamer heeft gesproken, is er sprake van een nieuw feit en moeten de werkgevers
afwegen of zij er iets mee te winnen hebben wanneer zij zich buiten de samenwerking
met andere partijen plaatsen.Voorzitter! Mevrouw Ter Veld heeft gevraagd of het keuringsverbod ook
geldt voor testen tijdens het dienstverband, bijvoorbeeld op het gebruik van
alcohol of verdovende middelen. Wanneer ik artikel 4 lees, dan komt het mij
voor dat het voor het antwoord op deze vraag van belang is te weten of het
om een keuring gaat die in verband met het aangaan of het wijzigen van een
arbeidsverhouding wordt uitgevoerd. Als werkgevers deze testen uitvoeren,
dan worden zij, voorzover ik weet, in het kader van het veiligheidsbeleid
binnen de onderneming uitgevoerd. Ik kan dan niet uit de wettekst afleiden
dat het om een verbod gaat. Dat zou ook zeer onlogisch en niet in overeenstemming
met de bedoeling van de initiatiefnemer zijn.Voorzitter! Ik kom nu toe aan een moeilijk punt waarover door mevrouw
Ter Veld en anderen is gesproken. Zij vroegen of het verstandig zou zijn om
nog eens te overwegen om te komen tot een inkomensgrens voor verzekeringen
met periodieke uitkeringen. Een aantal leden van uw Kamer is immers van mening
dat dit beter zou aansluiten bij de beoogde bescherming maar ook bij de uitvoerbaarheid
en dat het tegelijkertijd oneigenlijk gebruik van de bedoeling van het initiatief
voorkomt.Voorzitter! Dat is lastig, omdat het hier een initiatiefwet betreft die
ook een behandeling aan de overzijde heeft gehad. Mevrouw Dankers heeft een
amendement ingediend, waarover de initiatiefnemer maar ook het kabinet het
oordeel aan de Kamer heeft overgelaten. De Kamer heeft vervolgens met een
meerderheid van één stem het amendement verworpen. Dat is een
lastige situatie. Ik begrijp heel goed, dat de initiatiefnemer op dit moment
zegt dat hij daar heel weinig mee kan, maar de verantwoordelijkheid van het
kabinet is natuurlijk anders. Het kabinet heeft natuurlijk de mogelijkheden
om zo'n onderwerp opnieuw aan de orde te stellen als het daar termen voor
aanwezig ziet. Dat is uitzonderlijk en het ligt ook altijd gevoelig aan de
overzijde, maar dat neemt niet weg dat wij daarvoor toch ook sterke argumenten
aanwezig achten. Het kabinet zal dan ook via een voorstel de wetgever vragen
of misschien niet toch die maximering moet worden aangebracht. Zeker gelet
op het feit dat de Tweede Kamer niet met het amendement heeft ingestemd, moet
het dus via de koninklijke weg, dat wil zeggen via een voorstel van het kabinet
tot wetswijziging. Ik zeg dit niet met grote vreugde, want het kan de vraag
oproepen of betrokkenen niet beter hadden moeten opletten maar als je dat
argument altijd hanteert, kan er dus ook nooit meer iets gebeuren naar aanleiding
van een inbreng in deze Kamer. Daar moet je je ook niet te groot voor voelen.
Ik had misschien zelf op dat punt beter moeten opletten. Dat is niet gebeurd
maar dat kan dan beter hier gezegd worden en in plaats van stijf op het oorspronkelijke
standpunt te blijven staan, kan dan ook maar beter een voorstel worden ingediend,
hoewel dat natuurlijk ook niet te vaak moet gebeuren. Ik zal namens het kabinet
bevorderen dat een wetsvoorstel tot maximering van die grens zal worden ingediend.
Ik neem aan, dat de Kamer graag het kabinet de gelegenheid wil geven om nog
na te denken over de vorm en de inhoud daarvan. Strekking en doel zijn in
elk geval helder.Voorzitter! Mevrouw Ter Veld heeft een aantal interessante vragen gesteld
over de relatie met de Pensioen- en spaarfondsenwet, vragen die ook getuigen
van een groot inzicht in de materie. Zij sprak over de C-polissen, over de
verplichtstelling, de relatie met het maximumdagloon en zij heeft ook elementen
van "Werken aan zekerheid" daarbij betrokken. Zij vroeg of het kabinet kan
toezeggen, dat de relatie met de Pensioen- en spaarfondsenwet en de collectiviteiten
nog eens wordt getoetst, zeker in het licht van wijzigingen die wellicht op basis van de nota Werken aan zekerheid in de Pensioen- en spaarfondsenwet
zullen worden aangebracht. Mevrouw Ter Veld heeft dat ook niet bestreden,
maar het is van groot belang dat niet langs deze lijn, dus via een semi-achterdeurtje,
de bedoeling van het wetsvoorstel wordt ontgaan. Dit laatste levert een belangrijk
kerncriterium op in de beoordeling van deze vraagstukken. Als ik mevrouw Ter
Veld goed heb beluisterd, kan wat nu is geregeld er allemaal wel mee door,
maar zij zei het kabinet daar toch goed op te letten. Er zijn een hoop dingen
aan de hand in pensioenland en er moet rekening worden gehouden met dat juiste
evenwicht: enerzijds geen zijdeur om de doelstellingen te ontwijken en anderzijds
moeten deze producten, die meer en meer van belang zijn in de markt, goed
tot uitdrukking worden gebracht. Dat heeft mij zeer gestimuleerd om u toe
te zeggen dat ik bij de verdere uitwerking en invulling van pensioenmaatregelen,
waarbij ik ongetwijfeld mevrouw Ter Veld in de komende tijd zal tegenkomen,
ook dit element nadrukkelijk zal betrekken. In die zin heb ik er geen problemen
mee om de vraag van mevrouw Ter Veld positief te beantwoorden.De voorzitter:Ik dank de staatssecretaris voor zijn antwoord. Ik schors nu de beraadslaging
tot na de afhandeling van het wetsvoorstel houdende wijziging van bepalingen
van verschillende wetten in verband met de erkenning van de vrijheid van levensovertuiging
als grondrecht.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19961997-1158-1168.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl