Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Rijksoctrooiwet, de Rijksoctrooiwet 1995 en de Zaaizaad- en Plantgoedwet ten behoeve van de rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen (26568, R1638)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 4313-4326

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

12-04-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 64, pagina 4313-4326

04-04-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26568Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet Justitie-subsidies (Halt-afdoeningen, technische wijzigingen) (28062); - het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten teneinde onduidelijkheid omtrent het rechtsgevolg van door indicatieorganen te stellen indicaties op te heffen, alsmede wijziging van de Ziekenfondswet teneinde enkele technische verbeteringen aan te brengen (28228); - en twee andere wetsvoorstellen (28146 en 28096)Pagina 4301-4301
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet collectieve preventie volksgezondheid (28063)Pagina 4342-4355
Regeling van werkzaamheden (donderdag 4 april 2002)Pagina 4326-4327
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet tot wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met een overgangsregeling kosten administratie, beheer en bestuur bij verzelfstandiging van het openbaar onderwijs in een gemeente (28186)Pagina 4339-4342
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Rijksoctrooiwet, de Rijksoctrooiwet 1995 en de Zaaizaad- en Plantgoedwet ten behoeve van de rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen (26568, R1638)Pagina 4313-4326
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de regels met betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens in persoonsdossiers (Wet justitiële gegevens) (24797)Pagina 4309-4311
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met onder meer de invoering van een regeling voor de bekostiging van het leerwegondersteunend onderwijs en het praktijkonderwijs en een regionaal zorgbudget (28135)Pagina 4327-4338
Presentie en opening (donderdag 4 april 2002)Pagina 4301-4301
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en de Gemeentewet (partiële wijziging zedelijkheidswetgeving) (27745)Pagina 4311-4313
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 4 april 2002)Pagina 4355-4356
Behandeling van het wetsvoorstel Uitvoering van de richtlijn 1999/70/EG van de Raad van de Europese Unie van 28 juni 1999 betreffende de door het EVV, de UNICE en het CEEP gesloten raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd (27661)Pagina 4301-4309

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 72 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Rijksoctrooiwet, de Rijksoctrooiwet 1995
en de Zaaizaad- en Plantgoedwet ten behoeve van de rechtsbescherming van biotechnologische
uitvindingen (26568, R1638).(Zie vergadering van 7 juni 2000.)De voorzitter:Wij beginnen met de derde termijn van de Kamer ten aanzien van dit wetsvoorstel.
Er is een spreektijd van ongeveer 5 minuten per woordvoerder afgesproken.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Voorzitter. Vandaag is de laatste, korte en afrondende etappe van de implementatie
van de Europese richtlijn met betrekking tot biotechnologische uitvindingen.
Deze richtlijn is van groot belang voor innovatieve ontwikkelingen ten aanzien
van de biotechnologie in de EU. De Kamer noch de regering is bij deze implementatie
over één nacht ijs gegaan. In de voorafgaande termijnen is uitputtend
gediscussieerd over de algemene betekenis van dit wetsvoorstel en meer in
het bijzonder over de ingediende amendementen. Ik zal daarover dus nu niet
meer in detail treden. Sinds de discussies op 30 mei en 7 juni 2000 is er
heel veel informatie verzameld over de vraag of de voorliggende amendementen
wel of niet strijdig zijn met de richtlijn. De PvdA-fractie is het kabinet
en zijn ambtenaren zeer erkentelijk voor het vele verrichte werk, ook in Europees
verband.Er is een grote hoeveelheid informatie, o.a. van de zijde van het Europees
Hof van Justitie naar aanleiding van het vernietigingverzoek, van de zijde
van Europese Commissie die de vragen van leden van het Europees Parlement
op 25 februari heeft beantwoord, en van de zijde van ambtenaren van de Europese
Commissie, zie brief van 26 maart 2002 van de regering. Verder heb ik ook
zelf gesprekken in Brussel gevoerd. De vaste commissie voor Economische Zaken
heeft vorige week een gesprek gehad met leden van het Europees Parlement.
Ook zijn er stukken beschikbaar van andere lidstaten; via de europarlementariërs
hebben wij een stuk ontvangen van de Assemblée Nationale van 20 december
2001. Ook de Raad van Europa heeft informatie verschaft.De grote hoeveelheid informatie bevestigt de PvdA-fractie in haar standpunt
dat lidstaten speelruimte hebben bij de implementatie van de richtlijn. Vooral
de overwegingen nr. 37 tot en met nr. 39 van de uitspraak van Europees Hof
van Justitie en de reactie van ambtenaren van de Europese Commissie daarop
ondersteunen dat. Ik citeer de desbetreffende overwegingen. Overweging nr.
37 luidt: "Artikel 6 van de richtlijn, dat uitvindingen waarvan de exploitatie
strijdig zou zijn met de openbare orde of met de goede zeden van octrooieerbaarheid
uitsluit, laat de bestuurlijke en rechterlijke instanties van de lidstaten
zonder twijfel een grote speelruimte bij de toepassing van dit uitsluitingscriterium."
Overweging nr. 38 luidt: "Die speelruimte is evenwel nodig om rekening te
houden met de bijzondere problemen die de exploitatie van bepaalde octrooien
in de sociale en culturele context van de afzonderlijke lidstaten kan oproepen.
De nationale regelgeving, de bestuurlijke en rechterlijke autoriteiten zijn
immers beter dan de gemeenschapsautoriteiten in staat, deze context te begrijpen.
Overigens, deze clausule op grond waarvan verlening van een octrooi kan worden
geweigerd, bij gevaar voor de openbare orde of de goede zeden, is in het octrooirecht
gebruikelijk en komt onder meer voor in het volkenrechtelijk instrument op
dit gebied zoals het Europees Octrooiverdrag." Overweging nr. 39: "Bovendien
houdt de aan de lidstaten gelaten speelruimte geen beoordelingvrijheid in,
aangezien de richtlijn die begrippen afbakent door enerzijds de precisering
dat de commerciële exploitatie van een uitvinding niet reeds wegens een
wettelijk of bestuursrechtelijk verbod in strijd is met de openbare orde of
goede zeden en anderzijds van vier voorbeelden van werkwijzen en toepassingen
die niet octrooieerbaar zijn. Aldus verschaft de gemeenschapswetgeving voor
de toepassing van die begrippen een leidraad die elders in het algemeen octrooirecht
niet bestaat."De Europese Commissie heeft opgemerkt dat de nationale rechter in voorkomende
gevallen een belangrijke rol kan vervullen en enige ruimte heeft om in concrete
gevallen te bepalen waar de grenzen liggen van het al dan niet toelaatbare
vanuit de optiek van de openbare orde en goede zeden. Enkele leden van het
Europees Parlement, dat medewetgever is van de richtlijn, delen het standpunt
van de regering niet, dat de ingediende amendementen strijdig zouden zijn
met de richtlijn.Ik kom bij de noodzaak van de "totale harmonisatie". Dat begrip was steeds
een belangrijk argument voor zowel de regering – ik verwijs naar het
debat op 30 mei 2000 – als de Raad van State voor het strijdig verklaren
van de desbetreffende amendementen. De regering relativeerde echter gelukkig
zelf dat begrip, in de brief van 16 februari 2001 aan de Kamer. Ik citeer:
"Het gaat bijvoorbeeld om de vraag of de inhoud van de overwegingen en de
preambule van de richtlijn ook in de octrooiwetgeving zou moeten worden geïmplementeerd.
De Europese Commissie heeft aangegeven dat dit niet nodig is, omdat alleen
de artikelen van een richtlijn in nationale wetgeving moeten worden omgezet.
Het is echter niet verboden dat te doen. Lidstaten kunnen ervoor kiezen
om zo nodig overwegingen uit de preambule in hun wetgeving te implementeren.
Daarbij teken ik" – de staatssecretaris – "wel aan dat er aldus
verschillen kunnen ontstaan in de octrooiwetgeving in de verschillende EG-landen,
terwijl de richtlijn nu juist harmonisatie beoogt.". Ook in de recente brief
van 26 maart 2002 wordt dit nog eens helder geformuleerd. Daarin lees ik dat
de Commissie aangeeft dat de verplichting om de richtlijn te implementeren,
zich beperkt tot datgene wat in het disposief, de artikelen, staat vermeld.
Ook staat er in dat lidstaten dus zeker geen elementen uit de overwegingen
bij de richtlijn behoeven over te nemen in hun implementatiewet. Hiermee is
duidelijk dat in Nederland uitvindingen met therapeutische en diagnostische
doeleinden die toegepast worden op het menselijk embryo, terecht niet octrooieerbaar
zijn. In dit verband verwijst de staatssecretaris naar artikel 7 van de Rijksoctrooiwet
van 1995.De heer Udo (VVD):Mevrouw Witteveen citeert in sneltreinvaart delen van de uitspraak van
het Hof van Justitie in Luxemburg. Zij vergeet daarbij echter overweging 58.
Ook in de brief van de regering wordt daarnaar verwezen in verband met amendement
nr. 11. Wij zijn van oordeel dat dit amendement ontoelaatbaar is. Wilt u eens
ingaan op overweging 58? Die geeft toch aan dat er geen keuzemogelijkheid
is?Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Dat ben ik niet met u eens. Overweging 58 geeft aan dat het TRIPs-verdrag
voor Nederland op onderdelen niet meer geldt, omdat daarvoor de richtlijn
in de plaats is gekomen. Daarmee is de door mij bedoelde discussie niet uit
de wereld.De heer Udo (VVD):Daar verschillen wij dan ten zeerste over van mening. Het slaat nergens
op wat mevrouw Witteveen nu zegt. Ik raad haar aan de uitspraak van het Hof
en de uitspraak van de Raad van State beter tot zich door te laten dringen.
Die zijn heel duidelijk en geven aan dat het niet kán.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik heb duidelijk gemaakt dat de overwegingen van het Hof wel degelijk
aangeven op welke punten er speelruimte is. U zegt wel vaker dat uitspraken
van mij nergens op slaan, maar ik houd u dan voor dat Nederland als grond
voor het beroep bij het Europese Hof van Justitie de wens heeft aangevoerd
om het TRIPs-verdrag te volgen. Het Hof heeft gezegd dat dit in dit geval
niet kan, omdat op onderdelen de richtlijn in de plaats van het verdrag treedt.
Ik spreek nu over de richtlijn en daar gaat overweging 58 ook over.De heer Udo (VVD):Dat betekent dus dat u ongelijk hebt. Wij spreken nu over de richtlijn
en die bepaalt dat een octrooi op een dier of plant mogelijk is. Het TRIPs-verdrag
geeft aan dat lidstaten op dit punt kunnen kiezen. Welnu, ze hebben gekozen
in de vorm van de richtlijn.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):U zegt dat een octrooi mogelijk is, maar de richtlijn bepaalt absoluut
niet dat lidstaten octrooieerbaarheid van planten en dieren niet mogen uitsluiten.
Daar zegt de richtlijn geen woord over. De richtlijn bepaalt alleen dwingend
dat uitvindingen met betrekking tot planten en dieren moeten worden geoctrooieerd.
Dat staat voor ons echter helemaal niet ter discussie. Ik raad de heer Udo
aan nog eens goed te kijken naar de gedachtewisseling die wij hebben gehad
op 30 mei 2000. Voor mij gelden nog steeds de vertrekpunten die ik in dat
debat naar voren bracht.De PvdA-fractie juicht het toe dat ook volgens het kabinet ten aanzien
van amendement nr. 13 gebruik kan worden gemaakt van de geboden speelruimte.
Wij blijven er echter bij dat ook voor het amendement op stuk nr. 11 een beroep
op die speelruimte kan worden gedaan. Wij zijn derhalve onvoldoende overtuigd
van de juistheid van het standpunt van de staatssecretaris, respectievelijk
van de regering, dat het amendement strijdig zou zijn met de richtlijn. Uiteraard
zal ik aandacht geven aan suggesties tot aanpassing, met betrekking tot het
amendement op stuk nr. 10.Over het aantekenen van oppositie tegen octrooiverlening inzake het borstkankergen
merk ik het volgende op. Het Nederlandse parlement heeft in het kader van
het grote biotechnologiedebat op initiatief van collega Swildens en overigens
ook in navolging van het Europees Parlement, de regering verzocht bij het
Europees Octrooibureau oppositie in te stellen tegen verleende, respectievelijk
aangevraagde octrooi aan, respectievelijk door het Amerikaanse bedrijf Myriad
Genetics aangevraagde octrooien betreffende het BRCA1-gen, de gensequentie
en de daaruit voortvloeiende testen om weefselmonsters te onderzoeken ter
vaststelling van aanleg voor borstkanker of eierstokkanker. Dit is gebeurd
omdat het honoreren van deze octrooien zeer negatieve gevolgen zal hebben
voor potentiële patiënten die dergelijke tests behoeven en voor
onderzoekers in ons land. Het is goed dat de regering deze motie heeft uitgevoerd,
maar in samenhang daarmee memoreer ik het standpunt van de PvdA-fractie over
de amendementen, dat wij ook motiveren met de stelling dat het octrooieren
soms technologische vooruitgang in de weg kan staan. Daar hebben wij hier
een heel duidelijk voorbeeld van gezien.Toch zijn wij benieuwd naar het huidige standpunt van de regering inzake
de vraag hoe die oppositie zich verhoudt tot de onderhavige richtlijn en met
name tot artikel 5, de leden 1 en 2, die onderling overigens tegenstrijdig
zijn, zoals ook het Platform medische biotechnologie constateert. Is de regering
voornemens of wil zij de toezegging daartoe doen, om samen met de andere lidstaten
de discussie over de richtlijn – dit betreft artikel 5, maar ik heb
ook gezien dat sommige lidstaten problemen hebben met artikel 12 – aan
te zwengelen? Wij denken dat dit ook bij andere lidstaten in een grote behoefte
zou voorzien.Afrondend merk ik op dat wij vinden dat aanstaande dinsdag de stemmingen
over het wetsvoorstel kunnen plaatsvinden.De heer Ter Veer (D66):Mag ik dan voor de duidelijkheid weten wat het stemgedrag van de PvdA-fractie
zal zijn wanneer het amendement waar mevrouw Witteveen zo aan hecht, het niet
zou halen of als er een klemmend beroep wordt gedaan door de regering om dit
amendement niet in stemming te laten komen?Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Wij hebben hier al zoveel over gewisseld; wij hebben heel
veel stukken gehad. Ik heb gezegd dat het onze opinie bevestigt dat er speelruimte
is. De regering heeft het met klem ontraden en ik verwacht dat dit nu weer
gaat gebeuren. Op dit moment zeg ik niet dat ik het amendement zal intrekken
of niet in stemming zal brengen.De heer Ter Veer (D66):Als uw amendement het niet zou halen, dan zult u vóór de
wet stemmen?Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ja, natuurlijk; dan heeft de democratie gesproken.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):Voorzitter. Voor de herinnering wijs ik erop dat ik in de eerste termijn
mede namens de SGP-fractie heb gesproken en dat dit nog steeds geldt, na twee
jaar.Voorzitter. Twee jaar na de eerste termijn inzake de wijziging van de
Rijksoctrooiwet gaan wij over tot de tweede termijn. Deze bijzonderheid...De voorzitter:Zo somber is het niet. Volgens mij is het de derde termijn.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):Dat is nog mooier; ik was de tel kwijt.Deze bijzonderheid is helemaal in overeenstemming met de bijzondere wetsgeschiedenis
van deze wet. Nederland moest de Europese richtlijn terzake van het octrooieren
van biotechnologische vindingen implementeren, terwijl wij een verzoek tot
nietigverklaring bij het Europese Hof van Justitie hadden lopen – een
wat bizarre situatie, zo vond ik zelf, omdat het geen praktisch bezwaar betrof
maar een fundamenteel en principieel bezwaar.In de eerste termijn hebben wij al uitgebreid gesproken – in tweede
termijn dus ook – over de mogelijkheden tot schorsing van de richtlijn,
zodat een bezwaarmakende lidstaat niet in de spagaat zou komen dat men een
wet moet vaststellen of implementeren, waar men het fundamenteel mee oneens
is en waarbij er in finale zin nog geen zekerheid is verkregen of wij daartoe
uiteindelijk verplicht zouden worden. Dat was namelijk afhankelijk van de
uitspraak van het Hof op het Nederlandse verzoek tot nietigverklaring. Op
dringend verzoek van de Kamer heeft de regering in de zomer van 2000 alsnog
een schorsingsverzoek ingediend, waarvoor overigens dank. Helaas werd dat
verzoek al vrij snel afgewezen. De president van het Europese Hof voerde o.a.
aan dat ethische bezwaren niet als ernstige en onherstelbare schade kunnen
worden aangemerkt. Uit een dergelijk oordeel blijkt dat de octrooirichtlijn
met name is gestoeld op een economische benadering. Natuurlijk kunnen ethische
aspecten en tekortkomingen leiden tot ernstige en onherstelbare schade. Het
is maar net hoe je het bekijkt.Verder voerde de president aan dat Nederland waarschijnlijk toch niet
daadwerkelijk octrooien zou verlenen alvorens in hoofdzaak uitspraak door
het Hof zou zijn gedaan. Dat was misschien wel zo, maar het blijft een merkwaardige
redenering. Nederland wilde juist schorsing om niet in een onmogelijke morele
en juridische positie te worden gedwongen. Dit aspect wordt echter op puur
pragmatische gronden afgedaan. Dat blijkt ook uit de laatste overweging van
de president, namelijk dat Nederland octrooi zou kunnen verlenen onder opschortende
of ontbindende voorwaarden. Uit een dergelijke benadering blijkt eens te meer
dat de diepere en wezenlijke motieven van Nederland in zijn bezwaar niet echt
worden gepeild en derhalve ook niet worden erkend. Wij wilden niet implementeren
zolang er geen uitspraak was. Dat betekent ook dat wij niet onder ontbindende
voorwaarden octrooien wilden verlenen. Wij wilden helemaal geen octrooien;
daar kwam het eigenlijk op neer. Het Hof wilde een principieel probleem praktisch
oplossen.Dit heeft tot nog een andere merkwaardigheid geleid. Terwijl de president
van het Hof Nederland voorhoudt dat wij geen octrooi zullen afgeven lopende
de procedure bij het Hof, worden wij ondertussen wel door de Europese Commissie
op de vingers getikt dat wij de richtlijn niet hebben geïmplementeerd.
Nogmaals, een bizarre situatie!Dergelijke situaties kunnen worden voorkomen wanneer als beleidslijn wordt
aangehouden dat binnen de Europese Unie een richtlijn pas geïmplementeerd
hoeft te worden, wanneer bij een eventueel verzoek tot nietigverklaring een
uitspraak door het Europese Hof is gedaan. Alleen op die manier kan worden
voorkomen dat bepaalde partijen in een spagaat worden gedrongen en voel je
je als bezwaarmakend land serieus genomen in je bezwaren. Daar gaat het uiteindelijk
om. In een motie op stuk nr. 25 heb ik twee jaar geleden de Kamer al voorgesteld,
de regering te verzoeken het initiatief te nemen om de Europese regels op
dit punt aangepast te krijgen. Overigens is die motie nog steeds aanhangig.
Omdat de wetsbehandeling nog niet tot een einde is gekomen, is ze niet automatisch
buiten werking getreden.Twee jaar geleden voltrokken zich nog meer bijzondere processen. Zo was
er eerst een meerderheid die per se wilde dat de wet voor 1 juni door de Tweede
Kamer werd aangenomen, zodat deze voor 31 juli in het Staatsblad zou staan.
Toen bleek dat 1 juni niet meer haalbaar was, lieten diegenen het vervolgens
lopen. Er ontstond een soort consensus om op de uitspraak van het Europese
Hof te wachten. Wij waren het daar toen uiteraard ook mee eens. De vraag dringt
zich wel op wat de consequenties zijn geweest van het gegeven dat wij twee
jaar na 31 juli 2000 zitten. Zijn er ondernemingen geschaad en zijn daaruit
schadeclaims te verwachten? Kon men het octrooi gewoon in een ander land aanvragen
dat wel tijdig had geïmplementeerd? Hoe is de verhouding tussen het Europese
Octrooibureau en implementatie in de nationale wetgeving? Wat is het effect
geweest van de directe werking van de Europese octrooirichtlijn in die situaties
dat niet tijdig is geïmplementeerd? Hoe worden die verhoudingen nu weer
genormaliseerd?De volgende bijzondere stap is de adviesaanvraag aan de Raad van State,
niet over een amendement, maar over alle amendementen. Het advies van de Raad
van State is in den brede negatief. Kort gezegd, afwijking van de richtlijn
is niet toegestaan. Ik vond de benadering van de Raad van State helder, maar
het was wel een benadering. De indieners van de amendementen hebben zich uiteraard
ook rekenschap gegeven van de vraag wat de speelruimte zou zijn binnen de
formuleringen van de richtlijn. Ook wij erkennen dat de octrooirichtlijn beoogt
octrooien mogelijk te maken. Op een aantal fundamentele punten wenste een
meerderheid van de Kamer echter de mogelijkheden van octrooieerbaarheid
in te perken. Centraal in die benadering staat het begrip "strijd met de openbare
orde en goede zeden". Blijkbaar zien de indieners dit begrip meer als een
ex artikel 6-bepaling. De lijst in artikel 6, lid 2, waarin een aantal gevallen
staat beschreven waarin octrooiering verboden is, is niet uitputtend. De lijst
kan worden aangevuld door de nationale wetgever. In overweging 38 van de richtlijn
staat ook dat de lijst bedoeld is om de nationale instanties richtsnoeren
te geven voor de interpretatie van het begrip "openbare orde en goede zeden".
In overweging 39 wordt aangegeven dat dit onlosmakelijk samenhangt met de
ethische en morele beginselen die in een lidstaat worden erkend en moeten
worden gerespecteerd. En zo is het natuurlijk ook. Daarover hebben wij het
nu juist.Het is dan weer merkwaardig dat direct daaropvolgend wordt gesteld dat
dit begrip in de context van de richtlijn moet worden bezien. Het gaat volgens
de Raad van State om de ethische en morele beginselen. Het kan toch niet zo
zijn dat de mooie beschouwing in overweging 39 een puur theoretische mogelijkheid
blijft? Wij mogen ten principale toch nog wel zelf uitmaken wat wij onder
morele en ethische beginselen verstaan? Het gaat ons er niet om, het octrooirecht
geheel ongedaan te maken of van zijn inhoud te beroven, zoals de Raad van
State in de reactie op het amendement op stuk nr. 11 schrijft. Nee, het gaat
om een inperking van de octrooieerbaarheid.Ook inzake de relatie met de TRIPs-overeenkomst blijft de situatie schimmig.
Ook in deze overeenkomst wordt het begrip "openbare orde en goede zeden" verwoord
als grond om octrooiering in bepaalde gevallen uit te sluiten.Langer wachten met de behandeling van dit wetsvoorstel zal geen nieuwe
informatie meer opleveren. Ook de sessies met de EU-ambtenaren en de Europese
Commissie, waarvoor wij de staatssecretaris overigens bedanken, hebben wat
ons betreft geen nieuwe gezichtspunten opgeleverd. De staatssecretaris is
het hiermee eens, zij het vanuit een andere optiek. Ik zal direct na dit debat
in overleg treden met de ambtenaren om het amendement waarvan de staatssecretaris
heeft gezegd dat het voor hem aanvaardbaar te maken is, aan te passen.Ik sluit af met het indienen van twee moties. Dit hangt samen met de ongewisse
uitkomst van dit debat en de stemming. De eerste motie betreft het fundamentele
probleem dat erfelijk materiaal als uitvinding wordt bezien en niet als ontdekking.
Door alle juridische taal heen is dat de kwestie die steeds in discussie is.
Vinden wij dat leven, genen of gensequenties uitvindingen en dus octrooieerbaar
zijn of komt het ons niet toe om ons op zo'n manier over het leven een oordeel
te vormen?De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat het octrooieren van een ontdekking niet mogelijk en bovendien
zeer onwenselijk is;van oordeel dat een gen en een gensequentie ontdekkingen zijn en geen
uitvindingen;constaterende dat richtlijn 98/44/EG op dit punt tegenstrijdig is, omdat
er enerzijds een verbod geldt op het octrooieren van het menselijk lichaam,
met inbegrip van een (partiële) sequentie van een gen (artikel 5.1),
terwijl het tegelijkertijd wel mogelijk is een deel van het menselijk lichaam
dat werd geïsoleerd of dat anderszins door een technische werkwijze werd
verkregen, met inbegrip van een sequentie of een partiële sequentie van
een gen, te octrooieren;verzoekt de regering, binnen de Europese kaders te bevorderen dat richtlijn
98/44/EG zodanig wordt gewijzigd dat het niet mogelijk zal zijn om een deel
van het menselijk lichaam dat werd geïsoleerd of dat anderszins door
een technische werkwijze werd verkregen, met inbegrip van een sequentie of
een partiële sequentie van een gen te octrooieren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Stellingwerf en Van den Berg.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund. Zij krijgt nr. 33(26568, R1638).De heer Stellingwerf (ChristenUnie):Voorzitter. Mijn volgende motie betreft een conferentie die van 7 tot
19 april in Nederland wordt gehouden over de zaaizaadvoorziening van boeren
over de gehele wereld. Dit hangt onlosmakelijk samen met de octrooiering van
genetisch materiaal. Omdat Nederland voorzitter is van die conferentie, wil
ik de Kamer een uitspraak voorleggen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat: - de octrooiwetgeving van grote invloed kan
zijn op de zaaizaadvoorziening van (kleine) boeren over de hele wereld;- recent het Verdrag voor plantaardig genetisch materiaal voor voedsel
en landbouw is vastgesteld dat de rechten voor boeren regelt ten aanzien van
het bewaren en duurzaam gebruik van plantaardig genetisch materiaal voor voedsel
en landbouw en het eerlijk en evenredig delen van de opbrengsten ervan;- dit verdrag in werking treedt wanneer veertig landen het hebben geratificeerd;verzoekt de regering, het Internationale verdrag voor plantaardig genetisch
materiaal voor voedsel en landbouw zo spoedig mogelijk te ratificeren;verzoekt de regering, als voorzitter van de Conventie voor biologische
diversiteit (CBD) welke van 7 tot 19 april 2002 wordt gehouden, tevens andere
landen op te roepen ditzelfde te doen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Stellingwerf en Van den Berg.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 34(26568, R1638).De heer Ter Veer (D66):Mijnheer de voorzitter. Dit onderwerp is al bij de Kamer
in behandeling vanuit de periode dat wij nog spraken van Paars I. Toen spraken
wij nog over biotechnologie à la carte. Dat wil zeggen dat elke commissie
die van doen had met een deel van datgene wat met biotechnologie te maken
had, dat onderwerp op haar agenda vond en daar haar bijdrage aan leverde.
Onder Paars II is er met goedvinden van de hele Kamer een bijzondere commissie
biotechnologie ingesteld. Deze commissie heeft inmiddels haar nuttige werk
gedaan en haar is dan ook alweer decharge verleend. Het onderhavige netelige
probleem van de octrooiering is echter nog steeds niet opgelost.De fractie van D66 is het samen met de VVD-fractie steeds oneens geweest
met deze trage gang van zaken. Wij hadden gehoopt dat wij in deze derde termijn,
na alle adviezen en alle discussies over en weer waarin de argumenten zijn
gewisseld, tot een afronding hadden kunnen komen. Ik moet echter constateren
dat het zwerk er weer bijzonder somber uitziet, omdat er volgens mij weer
een welles-nietesdiscussie is ontstaan. Het lijkt erop dat een meerderheid
iets gaat doen waar de staatssecretaris ongelukkig mee zal zijn. Bovendien
zal men dan in Brussel met gefronste wenkbrauwen constateren dat er, alle
discussies ten spijt, iets is aangenomen wat zich niet verdraagt met de Europese
richtlijn. De fractie van D66 constateert dat er sprake is van een benadering
à la carte, met name door de PvdA-fractie. De PvdA-fractie hecht anders
juist zeer aan Europese integratie en vervolmaking van de interne markt, maar
blijft op dit punt willens en wetens op ramkoers liggen met de Europese Commissie.De heer Poppe (SP):De heer Ter Veer zegt dat het zwerk weer donker wordt. Volgens mij is
dat niet waar, want het is heel mooi weer, buiten en in dit debat. De heer
Ter Veer bestempelt alles wat hier gewisseld is, als juridisering. Het gaat
hier in de Kamer echter om politieke standpunten. Daarom wil ik van de heer
Ter Veer weten of het zijn politieke standpunt is dat particuliere bedrijven
die een gen kunnen isoleren, dus een stukje levend biologisch materiaal, zich
die methode via een octrooi moeten kunnen toe-eigenen.De heer Ter Veer (D66):Dat is een retorische vraag, juist omdat hier zoveel over gepraat en gewisseld
is. Het gaat hier om een beschrijving of een ontdekking en niet om een uitvinding.
Uw vraag is dus niet aan de orde. Uw vraag is zelfs suggestief en draagt daarom
bij aan de verwarring die rond dit onderwerp blijft bestaan.De heer Poppe (SP):Dan moet ik vaststellen dat het de heer Ter Veer is ontgaan waar de discussie
over gaat. Mijn vraag is dan ook of hij nog eens goed wil kijken naar het
octrooieerbare van biologisch materiaal. Het gaat namelijk niet om de methode
waarmee het is geïsoleerd of op kweek wordt gezet, maar om het materiaal
zelf. Mijn vraag is niet suggestief, maar betreft precies de discussie die
hier is gevoerd.De heer Ter Veer (D66):Ik ben het niet met u eens en ik interpreteer het anders.Voorzitter. De fractie van D66 is van mening dat wij de richtlijn nu moeten
implementeren. Daarbij zeg ik dat de discussie over dit onderwerp niet gesloten
is en nooit gesloten zal worden. Het is een altijd voortgaande discussie,
juist omdat de ontwikkelingen in de biotechnologie zo snel zijn, dat ze spectaculair
genoemd kunnen worden. Dat betekent dat er een voortgaande discussie is over
elk van de octrooien die per stuk worden aangevraagd en per stuk worden verleend.
Bovendien is er per stuk een advies of een verzoek om heroverweging mogelijk.Daarnaast is het Europees Parlement al vanaf het allereerste begin in
co-decisie bij dit onderwerp betrokken. Daarbij heeft een democratische betrokkenheid
van het Europees Parlement op voorhand een rol gespeeld. Dat is juist wat
wij zo graag willen. De fractie van D66 betreurt de besluiteloosheid en zou
het ook betreuren als de regering in een onmogelijke positie zou worden gebracht
doordat zij willens en wetens met een aangenomen wetsvoorstel opgezadeld wordt
waar zij zelf überhaupt geen gat in ziet. Zo'n situatie dreigt te ontstaan
door verwarrende discussies over aparte amendementen.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Herinnert de heer Ter Veer zich dat de regering voor de PvdA-fractie geen
advies had hoeven inwinnen bij de Raad van State? Wij hadden op dat moment
best al willen stemmen en implementeren. Daarna is de zaak inderdaad daadwerkelijk
op drift geraakt.Vindt de heer Ter Veer dit onderwerp niet zo belangrijk dat het de moeite
waard is om er op een grondige manier informatie over in te winnen? Er zijn
nog maar vijf landen die een en ander geïmplementeerd hebben en daar
is overigens ook discussie over. Sommige landen hebben de richtlijn eveneens
anders geïmplementeerd.De heer Ter Veer stelt dat de Europese Commissie de wenkbrauwen zal fronsen.
Ik begrijp wel dat hij het helemaal niet eens is met mijn argumentatie, op
grond waarvan ik denk dat het fronsen van die wenkbrauwen wel zal meevallen.
Waarop baseert de heer Ter Veer dat precies?De heer Ter Veer (D66):Ik baseer dat op de afkeer die ik voel voor het à la carte Europeaan
zijn dat de PvdA-fractie op dit punt tentoonspreidt. De richtlijn is geldend.
Zij kan overal worden aangewend om een octrooiaanvraag in te dienen, behalve
in dit geval in Nederland waar het nog niet geldig is. U gaat dus voorbij
aan de logische volgorde die er moet zijn. Wij implementeren de richtlijn.
Wij weten dat er heel veel naar gekeken is en dat er een voortgaande discussie
over is. Daar willen wij uiteraard aan meedoen. Dat is echter de logische
volgorde der dingen en daarom betreurt mijn fractie dat dit dossier tot "dossier
pourru" – zoals het in Brussel schijnt te heten – oftewel een
"bedorven dossier", is verworden door de wijze waarop deze Kamer dat heeft
behandeld.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Als u kijkt naar de discussies in alle andere landen, bent u dan nog steeds
van mening dat de richtlijn helder is? Hoe ziet u dan de oppositie die de
Nederlandse regering bij het Octrooibureau in München heeft gevoerd?
Die heeft rechtstreeks te maken met artikel 5, lid 2.De heer Ter Veer (D66):Als het over artikel 5, lid 2 gaat, wordt elke suggestie voor verbetering
die moeten voortkomen uit precisering, met beide handen aangegrepen. Ik vermag
echter niet in te zien hoe het mogelijk is dat je au serieux
wordt genomen met een constructieve bijdrage in de discussie, als je eerst
volhardt in de communautaire aanpak waar de fractie van D66 voor staat. Ik
meende zeker te weten dat ook de PvdA-fractie daarvoor stond, met uitzondering
van dit punt. Wij moeten de logische volgorde der dingen respecteren: eerst
implementeren, daarna de discussie voortzetten.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Bent u het met mij eens dat ook binnen de Europese Unie een goed rechtsstelsel
gediend is met goede hoogwaardige wetgeving? Dat is het doel waar de fractie
van de PvdA altijd naar heeft gestreefd.De heer Ter Veer (D66):Ik heb het dossier een "bedorven dossier" genoemd en ik vrees dat wij
bij de stemmingen op dit punt nog steeds tot die conclusie zullen moeten komen.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):Ik vind de aanduiding "bedorven dossier" absoluut niet aan de orde. Nadat
wij bezwaar hadden gemaakt, hebben verschillende landen zich bij ons aangesloten.
Zegt dat u dan niks?De heer Ter Veer (D66):Dat zegt mij dat het een voortgaande discussie is, omdat de ontwikkelingen
zo spectaculair zijn, maar ook omdat fundamenteel verschillend naar het onderwerp
kan worden gekeken. Dat is ook nadrukkelijk naar voren gekomen in de bevindingen
van de bijzondere commissie biotechnologie. Voor een deel zullen de tegenstellingen
onoverbrugbaar zijn, bijvoorbeeld tussen uw en mijn partij. Wij weten dat
al vijf jaar. Wij moeten dan ook niet proberen, het onverzoenlijke te verzoenen.
Wij moeten gewoon een knoop doorhakken. Wij moeten constateren dat Europa
geweldig op achterstand staat. Wij hebben allen een missie, bijvoorbeeld naar
de Verenigde Staten, waar men daarmee weer anders, en ook in mijn ogen veel
te ruimhartig, omgaat. Wij zouden als broeders in de strijd naar de andere
kant van de oceaan kijkend, veel meer kunnen doen. Wij zouden elkaar en het
geheel een dienst bewijzen als wij nu besluiten, deze richtlijn te implementeren
en daarna de discussie voort te zetten.De heer De Haan (CDA):Voorzitter. Het plenaire debat over de wijziging van de Rijksoctrooiwet
is bijna twee jaar geleden in twee termijnen gevoerd en tijdens de tweede
termijn op verzoek van de staatssecretaris geschorst. Hij wilde over de ingediende
amendementen eerst een advies van de Raad van State. De Raad van State heeft
eigenlijk alle amendementen afgewezen, zij het op zeer verschillende gronden,
bijvoorbeeld niet passend binnen de richtlijnen, soms destructief of niet
in overeenstemming met. Alleen het amendement op stuk nr. 12 van mijn collega
Van der Hoeven, die ik vandaag vervang, over de aanvulling van de lijst met
onethische uitvindingen c.q. strijd met de openbare orde en goede zeden kon
de waardering van de Raad van State nog wel wegdragen. Belangrijk is echter
dat de Kamer aan de regering heeft laten weten, de ingediende amendementen
te handhaven. Het advies leidt echter niet tot een andere stellingname ten
aanzien van het hoofdbezwaar van mijn fractie dat planten en dieren als zodanig
niet octrooieerbaar behoren te zijn. Wij handhaven dan ook het amendement
op stuk nr. 11.Inmiddels is op 14 juni 2001 de conclusie van de advocaat-generaal van
het Hof van Justitie van de EG inzake het verzoek van Nederland om vernietiging
van de richtlijn 9844 EG ter bescherming van biotechnologische uitvindingen
openbaar gemaakt. De advocaat-generaal verwerpt het Nederlandse betoog en
is van mening dat het verzoek om vernietiging van de richtlijn niet moet worden
gehonoreerd. Dat is helder. Het communautaire rechtskader zelf is volgens
de advocaat-generaal niet onwettig, maar naar zijn mening moet het gebruik
van biotechnologisch materiaal op nationaal niveau worden geregeld en moet
er een adequate voorziening worden getroffen waarbij het beginsel van geïnformeerde
instemming in acht wordt genomen.Het is nog zeer de vraag of deze zaken in Nederland naar behoren zijn
geregeld. Graag ontvang ik daarop een nadere toelichting van de staatssecretaris.
Voorts spreekt de advocaat-generaal uit dat de ethische octrooieringsmaatstaven
niet volledig worden gedefinieerd en dat biotechnische uitvindingen die in
strijd zijn met de menselijke waardigheid nu en straks niet octrooieerbaar
zijn. Echter, de advocaat-generaal geeft niet aan op basis van welke criteria
iets wordt geacht in strijd te zijn met de menselijke waardigheid. Zijn dat
communautaire criteria? Zo ja, wanneer en door wie zijn zij vastgesteld?Inmiddels is de uitspraak van het Hof bekend: Nederland is op 9 oktober
2001 in het ongelijk gesteld. Het verzoek om schorsing respectievelijk vernietiging
van de richtlijn is afgewezen. Naar aanleiding daarvan en de voorliggende
amendementen hebben vervolgens besprekingen plaatsgevonden tussen staatssecretaris
Ybema en zijn ambtenaren en de ambtenaren van de Europese Commissie over de
draagwijdte van de ingediende amendementen. De amendementen op de stukken
nrs. 13 en 16, zij het laatste met een kleine aanpassing, zijn wel in overeenstemming
te brengen met de Europese richtlijn. Het amendement-Van der Hoeven op stuk
nr. 11 dat planten en dieren als zodanig niet octrooieerbaar zijn, blijft
voor de regering het grote struikelblok. Het CDA houdt echter op principiële
gronden vast aan dit amendement.Nader overleg met Nederlandse europarlementariërs heeft uitgewezen
dat de richtlijn impliciet wel uitsluit dat planten en dieren als zodanig
geoctrooieerd kunnen worden, maar dit staat niet expliciet in de richtlijn.
De vraag is ook hoeveel ruimte de uitspraak van het Hof biedt. Het is toch
mogelijk om octrooi niet te verlenen? Is de Nederlandse interpretatie niet
stringenter dan de uitspraak van het Hof?Uit de ontwikkelingen bij het octrooi dat aan Myriad Genetics is verleend,
blijkt dat artikel 5, lid 1, van de richtlijn niet uitsluit dat het menselijk
lichaam geheel of ten dele wordt geoctrooieerd. Het Europese patentambt in
München wijst dit soort octrooien toe met de richtlijn in de hand. De
richtlijn voldoet niet op dit punt, dat is volstrekt helder. Het Europees
Parlement heeft dit inmiddels ook geconstateerd. Wat gaat de regering doen
om de richtlijn te wijzigen? Is er actie ondernomen?Deze ontwikkelingen leiden ertoe dat een aantal landen, zoals Luxemburg,
weigeren om artikel 5 te implementeren. Op 14 juni heeft de Belgische
ministerraad het wetsvoorstel ter implementatie van deze richtlijn goedgekeurd,
maar de plenaire behandeling moet nog volgen. De ministerraad heeft uitdrukkelijk
gesteld dat voldaan moet zijn aan de voorwaarde dat de cruciale artikelen
3 en 5 die een octrooi op leven mogelijk maken, nader moeten worden gepreciseerd
en verbeterd. Artikel 3 betreft uitvindingen die bestaan uit biologisch materiaal
of dit bevatten. Artikel 5 betreft octrooieerbaarheid van delen van het menselijk
lichaam. De regeringen van Duitsland en Italië hebben soortgelijke vragen
gesteld aan de Europese Commissie. Nederland staat dus niet alleen met dit
inhoudelijke bezwaar.Daarnaast heeft België de interpretatieruimte van de richtlijn gebruikt
om zaken nader aan te scherpen, bijvoorbeeld de verplichting om te vermelden
waar het genetisch materiaal vandaan komt. Aansluiting bij het Belgische standpunt
is ook mogelijk.De richtlijn is tot nu toe geïmplementeerd in het Verenigd Koninkrijk,
Ierland, Finland, Denemarken en Griekenland. Frankrijk wil deze maar ten dele
implementeren. Andere landen plaatsen grote vraagtekens bij de richtlijn.
Dat geeft toch al aan dat het niet kan op de voorgestelde manier? In het verslag
van de eerdergenoemde bespreking staat te lezen dat lidstaten alleen gehouden
zijn om te implementeren wat in de artikelen staat, maar niet wat in de overwegingen
of in de preambule staat. Wat betekent dit voor het wetsvoorstel? Het CDA
is en blijft hierover uiterst kritisch. Artikel 5, lid 1, moet worden aangepast.
Ik kom derhalve met de volgende motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de toekenning van het octrooi aan Myriad Genetics aangeeft
dat artikel 5, lid 1, van de richtlijn onvoldoende waarborgen biedt dat er
geen octrooi kan worden verleend op (delen van) het menselijk lichaam;constaterende dat er een weeffout zit in de tekst van deze Europese richtlijn; verzoekt de regering, via de Europese Raad actie te ondernemen om deze
weeffout te herstellen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden De Haan, Witteveen-Hevinga, Poppe,
Stellingwerf en Hermann.Zij krijgt nr. 35(26568, R1638).De heer De Haan (CDA):De vraag is wat de staatssecretaris doet als de ingediende amendementen
worden aanvaard. Handhaaft hij het geamendeerde wetsvoorstel, trekt hij het
terug of komt hij met een nieuw voorstel?De voorzitter:Ik wil de leden herinneren aan de afspraak die wij met elkaar hebben gemaakt
om een spreektijd van ongeveer 5 minuten aan te houden. Als de Kamer nog te
lang spreekt, zal ik schorsen voor de lunch voordat het antwoord van de staatssecretaris
heeft plaatsgevonden.Het woord is aan de heer Udo.De heer Udo (VVD):Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor zijn beantwoording in tweede
termijn en voor zijn uitgebreide rapportage omtrent de conclusies van de Raad
van State en het Hof van Justitie bij dit zo ingewikkelde onderwerp.Ik kom te spreken over de problematiek van het verzoek tot vernietiging
van de richtlijn en de Nederlandse implementatie. De octrooiering van biotechnologische
uitvindingen is buitengewoon gecompliceerd. Lange tijd heeft deze Kamer al
gesproken en geworsteld met de Europese component hieromtrent. De bezwaren
van de Nederlandse regering die zijn aangetekend bij het Hof van Justitie,
zijn afgewezen. De conclusies zijn helder en genuanceerd. Ten eerste, de harmonisatie
was noodzakelijk om een oplossing te zoeken voor de verschillen tussen de
nationale wetgevingen. Ten tweede, het subsidiariteitsbeginsel is niet geschonden.
Ten derde, de rechtszekerheid, volkenrechtelijke verplichtingen en de grondrechten
zijn eveneens niet geschonden. Het is ook duidelijk dat de Raad van State
tot de slotsom is gekomen dat de meeste aan hem voorgelegde amendementen onverenigbaar
zijn met de Europese richtlijn. Wat de VVD-fractie betreft, is de positie
na deze advisering duidelijk. Nu staatsrechtelijke duidelijkheid is geschapen,
zal de Nederlandse wetgever zich moeten schikken naar het oordeel van de raad
en het hof. Het is van het grootste belang dat deze Kamer juridisch en politiek
in alle zorgvuldigheid en in lijn met onze Europese verplichtingen de correcte
beslissingen neemt. Dit betekent dat de Europese richtlijn één
op één dient te worden geïmplementeerd.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Kan de heer Udo toelichten waarom hij nog de stelling hanteert dat een
implementatie van één op één noodzakelijk is,
nu gebleken is dat bijvoorbeeld de hele preambulering, waar heel belangrijke
zaken in staan, niet per se geïmplementeerd hoeven te worden? Waarop
baseert hij dat?De heer Udo (VVD):Voorzitter. Mevrouw Witteveen trekt iedere keer bepaalde delen uit de
uitspraak van het hof naar zich toe, maar zij overziet kennelijk niet het
totaalbeeld. Wij hebben immers wel degelijk de juridische verplichting om
de richtlijn één op één te implementeren. Dat
staat als een paal boven water. Dat hebben én de Raad van State én
het Hof van Justitie naar voren gebracht. Daarover is geen twijfel mogelijk.
Het is wel mogelijk om bijvoorbeeld de octrooiering die in strijd zou kunnen
zijn met openbare orde of goede zeden, aan te vullen. Zoals de staatssecretaris
ook al in zijn brief heeft opgemerkt, moet die aanvulling dan wel binnen bepaalde
bandbreedtes van de richtlijn gebeuren. Nogmaals, het is wel mogelijk dat
wij in nationale wetgeving bepaalde dingen preciseren, maar wij kunnen natuurlijk
niet in strijd met de richtlijn wetgeving bedrijven.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Het Europese Hof heeft zich helemaal niet uitgesproken over die preambulering.
Dat hebben de Europese Commissie en in navolging daarvan de Nederlandse regering
wel gedaan. Nogmaals, wat is de mening van de heer Udo daarover? Houdt hij
nog steeds staande dat er een implementatie van één op één
moet plaatsvinden?De heer Udo (VVD):De implementatie van één op één houdt in dat
er op een enkel vlak ontwikkelingen kunnen zijn. Een voorbeeld daarvan is
het borstkankergen, wat natuurlijk een kwalijke zaak is en waar iets aan gedaan
moet worden. Dat is in beweging. Dat doet op zichzelf echter niets af aan
de implementatie van dit wetgevingstraject.De heer Poppe (SP):Zegt de heer Udo nu dat alle lidstaten als knipmessen buigend "ja" moeten
zeggen als de Europese Commissie een richtlijn uitvaardigt en dat elke politieke
discussie over de inhoud en de gevolgen van zo'n richtlijn uit den boze is?
Wij weten allemaal dat de Europese Commissie niet zo erg democratisch gecontroleerd
wordt. Zegt hij dat? Wat doet hij hier dan?De heer Udo (VVD):Voorzitter. Dit is een lachwekkende vraag van de heer Poppe. Het gaat
hier immers om een Europese richtlijn waarover het Europees Parlement tien
jaar heeft gedaan. Het is geen voorstel van de Europese Commissie. Het Europees
Parlement heeft deze richtlijn tot stand gebracht en uitgevaardigd.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik wil nog even iets zeggen over die een-op-eenimplementatie.De voorzitter:Nog één vraag! Daarna mag de heer Poppe weer terugkomen.
Wij moeten echt opschieten.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):De argumentatie daarvoor...De heer Udo (VVD):Ik kom daar nog op.De voorzitter:De heer Udo komt daar nog op. Dan kan hij zijn betoog vervolgen.De heer Udo (VVD):Ik kom te spreken over de problematiek van het octrooi op planten en dieren.
Materieel gezien is octrooi bij biotechnologische uitvindingen een noodzakelijkheid
om de dure ontwikkelingskosten ook in Nederland afdoende te kunnen beschermen.
Het ligt voor de hand dat biotechnologische bedrijven of universiteiten zich
op de richtlijn zullen gaan beroepen, omdat in het fictieve geval bij aanname
van het amendement op stuk nr. 11 van mevrouw Witteveen het niet aangepaste
nationale recht nadeliger is dan hetgeen in de richtlijn is bepaald.Het Hof heeft hieromtrent een doctrine ontwikkeld: het buiten toepassing
laten van strijdige bepalingen of het conform interpreteren daarvan, komt
er praktisch gesproken op neer dat de nationale rechter de nationale bepalingen
toetst aan hetgeen in de richtlijn is bepaald. Zie hierbij de arresten VNO
38-77, NK 38-77 en het arrest Becker. Het comitatoarrest van het Hof zegt
ook nog eens dat het gaat over de vraag of de nationale wetgever is gebleven
in het kader dat hem door de richtlijn is opgelegd. Geen Europa à la
carte, dus.In een concreet geval zal de rechter rechtstreekse werking vaststellen
wanneer de bepalingen van de richtlijn voldoende nauwkeurig en onvoorwaardelijk
zijn om door uitvoeringsorganisaties te kunnen worden toegepast. In artikel
4, lid 2 van de richtlijn staat: een uitvinding die betrekking heeft op planten
en dieren is octrooieerbaar als de uitvoerbaarheid van die uitvinding zich
technisch gezien niet beperkt tot een bepaald planten- of dierenras. Deze
verklaring is zonneklaar en niet polyinterpretabel. Degenen die dit ontkennen,
zijn juridisch verkeerd bezig en doen er goed aan zich beter te laten voorlichten
over de juridische en wetenschappelijke aspecten.Volgens het octrooirecht en ook volgens de Europese richtlijn worden octrooien
alleen verleend voor uitvindingen in de techniek. Dit geldt ook voor de biotechnologie.
Het octrooi geeft hierbij dan ook alleen rechten op het voortbrengsel van
de uitvinding. Het Hof van Justitie zegt in de cruciale overweging 58 dat
de richtlijn weliswaar de keuzemogelijkheid ontneemt die het TRIPs-verdrag
de partijen bij die overeenkomst biedt met betrekking tot de octrooieerbaarheid
van planten en dieren, maar dat de in artikel 4 van de richtlijn gekozen optie
op zich is te verenigen met die overeenkomst die voorts niet verbiedt dat
sommige lidstaten die bij de overeenkomst partij zijn, een gemeenschappelijk
standpunt bepalen ten aanzien van de uitvoering daarvan. Het is overduidelijk
dat wij die keuzemogelijkheid aldus niet meer hebben.Ik heb gezien dat mijn amendement op stuk nr. 15 over het kwekersrecht
in strijd zou kunnen zijn met de richtlijn. Ik wacht het antwoord van de staatssecretaris
af. Misschien kan hij dit materieel regelen in het uitvoeringsbesluit. Ik
hoor dit dan graag, want dan zal ik overwegen dit amendement in te trekken.Ik wil als lid van deze Kamer nadrukkelijk gezegd hebben dat de amendementen
op de stukken nrs. 11, 14, 18, 19 en 23 conform het Reglement van orde van
de Tweede Kamer eigenlijk als ontoelaatbaar zouden moeten worden bestempeld
en gezien.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Voorzitter. In de Kamer is al diverse malen met de regering van gedachten
gewisseld over de Europese richtlijn betreffende de rechtsbescherming van
biotechnologische uitvindingen. In al deze overleggen heeft de meerderheid
van de Kamer zich duidelijk uitgesproken tegen deze richtlijn. Alle inspanningen
ten spijt lijkt het er echter op dat wij ons moeten neerleggen bij een implementatie
van deze richtlijn in de nationale wetgeving. GroenLinks heeft eerder aangegeven
dat in het geval een schorsingsverzoek niet gehonoreerd zou worden, de richtlijn
zo minimaal mogelijk geïmplementeerd moet worden. Wij moeten zoveel mogelijk
recht doen aan onze eigen houding ten aanzien van de octrooiering. Wij betreuren
het dat wij vooralsnog niet zijn ontkomen aan implementatie van deze door
Nederland ongewenste Europese richtlijn. Met eerdere voorstellen hebben wij
en andere partijen geprobeerd de schade zoveel mogelijk te beperken. Het advies
van de Raad van State is echter helder: de Raad ziet ook geen ruimte om een
en ander te implementeren zoals wij dit hadden gevraagd. Wij betreuren dit
ten zeerste. Wij zien in het advies van de Raad van State evenwel ruimte om
bepalingen te stellen ten aanzien van de proportionaliteit en de mate waarin
het dierenwelzijn mag worden aangetast. De huidige Rijksoctrooiwet bevat in
artikel 3 een verwijzing naar de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren.
Hierin wordt bepaald dat alleen uitvindingen gepatenteerd kunnen worden die
voortkomen uit onderzoek dat toegestaan is ingevolge de Gezondheids-
en welzijnswet voor dieren. Artikel 6 van de richtlijn biedt de mogelijkheid
dat er geen octrooi verleend wordt als er sprake is van disproportionaliteit
en onaanvaardbaar dierenleed. Wij zijn van mening dat deze bepaling in de
richtlijn de ruimte geeft om de genoemde passage in artikel 3b van de Rijksoctrooiwet,
waarin wordt verwezen naar de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren, te
handhaven. Wij vragen de staatssecretaris dan ook, de wet in deze zin te wijzigen.
De door ons voorgestelde wijziging betreft een minimale maar niet onbelangrijke
inperking van de wet, gezien de beperkte mogelijkheden om af te doen aan de
richtlijn.Desondanks zal met het aannemen van dit wetsvoorstel een wet in werking
treden die allerlei ontwikkelingen in gang zet die wij niet kunnen ondersteunen.
Het patent op levende wezens kan leiden tot onaanvaardbare aantasting van
het dierenwelzijn. Patenten op gewassen kunnen ertoe leiden dat boeren in
ontwikkelingslanden niet meer kunnen beschikken over hun eigen voorraad zaden,
die vaak door een jarenlange teelt verworven is. Boeren worden afhankelijk
van grote multinationals. Het verkrijgen van patenten voor medisch onderzoek
en medische behandelmethoden is natuurlijk nodig om ontwikkelingen in de gezondheidszorg
mogelijk te maken, maar tegelijkertijd zijn wij beducht voor een ratrace waarin
bedrijven en instellingen concurrerende onderzoeken gelijktijdig uitvoeren.
Dat is naar onze mening zeker geen efficiënt gebruik van mensen en middelen.
Bovendien zijn wij beducht voor een explosieve toename van proefdiergebruik.
Mevrouw Terpstra zei daarover gisteren namens alle Kamerleden dat dit zoveel
mogelijk beperkt dient te worden.Wij hebben opgemerkt dat het octrooirecht verstrekkende gevolgen kan hebben
voor onderzoek, diagnostiek en behandeling. Het voorbeeld van het onderzoek
naar het borstkankergen is al eerder in een notaoverleg aan de orde geweest.
Onderzoek, diagnostiek en behandeling kunnen sterk belemmerd worden indien
er een patent met dergelijke verstrekkende gevolgen verleend wordt. Wij hebben
in dit verband graag de motie van de heer De Haan meeondertekend. Volgens de fractie van GroenLinks kan Nederland zich het beste aansluiten
bij de landen die grote bezwaren hebben tegen de Europese richtlijn: Luxemburg,
Frankrijk, Duitsland, België, Italië en Denemarken. Mijn fractie
verzoekt de regering, een formeel herzieningsverzoek in te dienen waarin wordt
aangedrongen op aanpassing van de richtlijn zodat deze voldoet aan de normen
en waarden van Nederland en de andere genoemde Europese landen. Deze normen
en waarden dreigen met voeten getreden te worden.De heer Poppe (SP):Voorzitter. Wij worstelen al ongeveer vijf jaar met dit onderwerp. De
eerste termijn van dit debat heeft onder het eerste paarse kabinet plaatsgevonden
en de tweede termijn een jaar geleden. In de tussentijd heeft een meerderheid
van de volksvertegenwoordiging in Nederland de tanden laten zien en duidelijk
gemaakt dat het octrooieren van planten en dieren, of delen daarvan, niet
acceptabel is. Hoewel de regering de implementatie van deze Europese richtlijn
mooi verpakt in wollige woorden, gaat het om het creëren van de mogelijkheid
om octrooi te geven op biologisch materiaal. Het gaat niet slechts om een
octrooi op de werkwijze waarop dat wordt verkregen. Bepaalde "uitvindingen"
zijn vatbaar voor octrooi, waaronder uitvindingen met betrekking tot "biologisch
materiaal dat met behulp van een technische werkwijze uit zijn natuurlijke
milieu wordt geïsoleerd of wordt verkregen, ook indien dat materiaal
in de natuur voorhanden is". Dit artikel 4, lid 2a, van de Europese richtlijn
is natuurlijk te gek voor woorden, omdat biologisch materiaal dat in de natuur
voorhanden is, geen uitvinding is. Op zijn hoogst kan het bestaan ervan ontdekt
worden.De minister van VWS heeft dan ook in februari van dit jaar bezwaar gemaakt
tegen het verlenen van een octrooi op een borstkankergen aan Myriad Genetics.
Dat bezwaar had niet alleen de volle steun van mijn fractie, maar zij heeft
zelfs geholpen, de minister hiertoe aan te zetten. De implementatie van de
EU-richtlijn 9844-EG in onze eigen wetgeving staat evenwel haaks op dit bezwaar.
De regering ziet kennelijk ook in dat de implementatie van de richtlijn een
grote stap in de verkeerde richting is. Het is ook niet voor niets door de
Nederlandse regering voorgelegd aan het Europese Hof ter schorsing of vernietiging.
Kennelijk zit de regering in een lastige politieke spagaat. Enerzijds heeft
zij inzicht in de onverantwoorde gevolgen van de mogelijkheid van octrooieren
van delen van een levend organisme, anderzijds wil zij de Europese Commissie
niet voor de voeten lopen. Hoeveel landen worstelen nog meer met dit dilemma?
Er zijn nog maar vijf landen die de richtlijn hebben geïmplementeerd.
Wil de staatssecretaris de Kamer duidelijk maken welke discussies in de lidstaten
worden gevoerd?Wij voeren geen juridische, maar een politieke discussie, hoewel zij erg
wordt gejuridiseerd. De vraag is of wij het ergens mee eens zijn of niet.
Het amendement op stuk nr. 11 van collega Witteveen is zowel door de Raad
van State als door de ambtenaren van de Europese Commissie bestempeld als
"niet in overeenstemming met de richtlijn". Dat kan natuurlijk kloppen, maar
dit amendement is wel in overeenstemming met de bezwaren van onze eigen regering
tegen de gevolgen van het octrooieren van levend biologisch materiaal van
levende organismen. Zo belanden wij weer op het politieke vlak.Ook het verzoek tot vernietiging door de advocaat-generaal van het Europese
Hof is afgewezen. De Kamer heeft haar tanden laten zien en is gelukkig niet
van plan, die tanden te laten afvijlen. De PvdA-fractie trekt haar amendement,
dat mede door mijn fractie is ondertekend, niet in en ik meen dat dit ook
geldt voor de amendementen van de andere fracties. Dat kan ook haast niet
anders, nu iedereen duidelijk heeft aangegeven hoe onacceptabel de richtlijn
op veel punten is. Ik spreek mijn waardering uit voor de vasthoudendheid van
mevrouw Witteveen. Ik verbaas mij echter over haar uitspraak dat als het amendement
op stuk nr. 11 niet wordt aangenomen, de democratie heeft gesproken en dat
haar fractie dan voor implementatie zal stemmen. Dat is nu ook weer niet nodig.
Ook als de meerderheid van de Kamer niet voor implementatie stemt, heeft de
democratie gesproken.Voorzover ik kan overzien, blijven er vier opties open. 1. De regering
trekt het wetsvoorstel in, maar dan is de richtlijn direct
geldig en kan elk bedrijf zijn gelijk krijgen voor de rechter. 2. De amendementen
worden aangenomen en in de uiteindelijke wet opgenomen. Ook dan kan een bedrijf
zijn gelijk krijgen voor de rechter. 3. De Kamer legt zich neer bij de macht
van Brussel. Dat lijkt mij, zeker bij dit onderwerp, geen goed plan. 4. Nederland
sluit zich aan bij het initiatief van België, dat later is gevolgd door
Frankrijk, Duitsland en Italië, om de Europese Commissie te verzoeken,
de richtlijn inhoudelijk sterk te wijzigen. De Belgische regering vroeg de
Europese Commissie al in juni 2001 om de twee belangrijkste artikelen te preciseren
en te verbeteren. Ik doel hierbij op de artikelen 3 en 5, die octrooi op leven
mogelijk maken. Ook dat zou een democratische gang van zaken zijn.Gezien het feit dat de minister van VWS in februari van dit jaar oppositie
heeft ingesteld tegen het verlenen van octrooi op een borstkankergen, lijkt
het mij geheel in lijn van de Nederlandse regering te liggen om zich aan te
sluiten bij het Belgische initiatief. Voor de SP-fractie is het voorliggende
wetsvoorstel, dus ook de richtlijn, simpelweg niet acceptabel. Octrooi op
werkwijzen kan in sommige gevallen interessant zijn, maar octrooi op levende
organismen zeker niet. Er is reeds gewezen op de macht die een bedrijf kan
krijgen in de gezondheidszorg. Ook over voedselgewassen en zaden is al gesproken.
De staatssecretaris kan ervoor kiezen om een rechte rug te houden en niet
te buigen onder druk van Brussel of andere juristerij. Hopelijk zal hij zich
gesteund voelen door mijn motie op dit punt.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening dat planten en dieren niet geoctrooieerd zouden mogen worden;constaterende dat de Belgische regering soortgelijke bezwaren heeft tegen
(implementatie van) de richtlijn 98/44/EG;constaterende dat de Belgische regering, gevolgd door andere Europese
lidstaten, de Europese Commissie heeft verzocht, de artikelen 3 en 5 van de
richtlijn te preciseren en verbeteren;verzoekt de regering, zich aan te sluiten bij dit Belgische initiatief
en de Europese Commissie te verzoeken, de richtlijn zo te wijzigen dat levend
materiaal niet geoctrooieerd kan worden,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Poppe. Naar mij blijkt, wordt zij
voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 36(26568, R1638).De heer Poppe (SP):Deze motie kan worden gezien als een aanvulling op die van de heer Stellingwerf.
Deze bijten elkaar niet, maar sluiten op elkaar aan.De voorzitter:Hiermee zijn wij gekomen aan het einde van de termijn van de Kamer. Ik
vraag de staatssecretaris om meteen te antwoorden, voor de nu al veel te late
lunchpauze. Ik sta daarbij echter geen interrupties toe.Staatssecretaris Ybema:Voorzitter. Ik dank de Kamer voor haar inbreng bij deze derde termijn.
Sinds de opschorting van ons overleg van 7 juni 2000 – het is al weer
bijna twee jaar geleden – is er heel veel gebeurd. De leden hebben daarvoor
ook hun waardering uitgesproken. Ik heb het zelf als een intensieve en belangrijke
fase ervaren.In juni 2000 zijn de Kamer en ik uit elkaar gegaan met twee belangrijke
actiepunten. Het eerste betrof het verzoek van de Kamer om een schorsingsverzoek
in te dienen bij het Hof van Justitie. Van belang daarbij was om dit nog voor
de uiterlijke implementatiedatum van 31 juli 2000 voor elkaar te krijgen.
De Kamer weet dat dit verzoek is afgewezen op 25 juli; zij is daarover geïnformeerd.Het tweede actiepunt betrof het vragen van een spoedadvies aan de Raad
van State, omdat er een duidelijk verschil van opvatting was tussen de regering
en de Kamer over de vraag of een deel van de amendementen kon worden toegestaan
binnen het kader van de richtlijn. Ik wil graag de actuele stand van zaken
kort doornemen om aan te geven wat de positie van de regering in dit belangrijke
dossier is.De uitspraak van het Hof van Justitie van 9 oktober vorig jaar is heel
belangrijk. In oktober 1998 hebben wij in goed overleg met de Kamer de procedure
aangespannen. Het heeft helaas veel langer geduurd dan wij hadden gehoopt.
Op 14 juni vorig jaar kwam de advocaat-generaal met een negatieve conclusie
op het verzoek van Nederland. Hij gaf overigens wel een duidelijk signaal
af. Het vernietigingsverzoek dat wij hadden ingediend, was volgens hem niet
nutteloos. Het was ingegeven door een begrijpelijke bezorgdheid over onverantwoord
biotechnologisch onderzoek met ethisch onaanvaardbare gevolgen. Die zorg moet
volgens de advocaat-generaal worden weggenomen. De politiek moet dit ook oppakken,
maar naar zijn oordeel buiten het octrooirecht om. Hij vond het dus een goede
discussie, maar zij moet binnen een ander kader worden gevoerd. In de richtlijn
gaat het volgens hem alleen en in het bijzonder om de octrooieerbaarheid van
biotechnologische uitvindingen en dus niet om het gebruik ervan. Daarover
bestaan volgens mij nog veel misverstanden.Op 9 oktober 2001 heeft het Hof van Justitie het Nederlandse verzoek om
vernietiging van de biotechnologierichtlijn uiteindelijk afgewezen. Ik heb
de Kamer daarover geïnformeerd. Gevolg van het arrest is, dat de implementatieverplichting
blijft bestaan. De uitspraak is bindend en beroep ertegen is niet mogelijk.
Dat was ons overigens bekend. Nederland – lidstaat, EG-verdragspartner –
blijft derhalve gehouden om de richtlijn te implementeren. Zo luiden de afspraken
binnen de Europese Gemeenschap. Bij vorige gelegenheden heb ik al uitvoerig
geschetst welke risico's Nederland loopt als het in gebreke blijft de richtlijn
te implementeren. In dat geval zal de Europese Commissie een inbreukprocedure
aanhangig maken bij het Hof van Justitie. Als het Hof Nederland veroordeelt
wegens het niet nakomen van een richtlijn, moet de Nederlandse wetgever alle
maatregelen nemen om het arrest alsnog uit te voeren. Bij weigering kan de
Commissie de zaak opnieuw aanhangig maken bij het Hof. Het Hof kan dan zelfs
een boete of een dwangsom opleggen wegens het niet nakomen
van het arrest. Direct na de uitspraak van het Hof heb ik de Kamer geïnformeerd.
Daarbij heb ik ook uitvoerige informatie gevoegd over de stand van zaken in
het buitenland. Nadere vragen hierover zal ik dan ook niet beantwoorden. Inmiddels
hebben Denemarken, Finland, Ierland, Engeland en Griekenland de richtlijn
geïmplementeerd. De andere lidstaten, waaronder Nederland, zijn onverkort
gehouden de richtlijn te implementeren.Dan nog iets over het advies dat aan de Raad van State is gevraagd over
de ingediende amendementen. Allereerst iets over de amendementen op de stukken
nrs. 12 en 17, die ik niet om advies heb voorgelegd aan de Raad van State.
Amendement nr. 12 gaat over de mogelijkheid om de lijst van onethische uitvindingen
uit te breiden bij AMvB. Al in eerdere debatten heb ik duidelijk gemaakt dat
ik mij daarin kan vinden. Dat ben ik nog steeds van mening. Daarom zag ik
ook geen reden om dit amendement aan de Raad van State voor te leggen. Het
amendement op stuk nr. 17 gaat over het opnemen van een vernietigingsprocedure
voor daarvoor in aanmerking komende octrooien, verleend na implementatie van
de richtlijn, tot aan het moment van eventuele vernietiging ervan door het
Hof van Justitie. Gezien de uitspraak van het Hof is dat amendement niet meer
relevant. Ik verzoek de indienster, mevrouw Witteveen, haar amendement in
te trekken.Dan kom ik nu te spreken over de amendementen die om advies aan de Raad
van State zijn voorgelegd. In november 2000 heb ik de Kamer geïnformeerd
over de inhoud van het gevraagde advies, over het door de Raad van State uitgebrachte
advies en over het nader rapport. De Raad van State heeft uitgebreid en nauwgezet
gekeken naar de voorgelegde amendementen. Ik neem aan dat de Kamer dat met
mij eens is. Men is niet over één nacht ijs gegaan. Je kunt
de uitslag verschillend appreciëren, maar overeind blijft dat men er
buitengewoon serieus naar heeft gekeken. Bij dit alles moet worden bedacht
dat de Raad van State een onafhankelijke en ook onze eerste adviseur is in
dit soort zaken. Ook de Raad van State komt tot de conclusie dat de biotechnologierichtlijn
totale harmonisatie voorschrijft. Dat houdt in dat geen verdergaande regelingen
zijn toegestaan dan de richtlijn voorschrijft en dat aanvullende of afwijkende
regels alleen zijn toegestaan als de richtlijn daarin voorziet. Beperking
van de octrooieerbaarheid met een beroep op de openbare orde of de goede zeden,
is volgens de Raad van State slechts mogelijk binnen de context en met inachtneming
van de richtlijn. Men kan derhalve niet op grond van goede zeden, de openbare
orde of ethische overwegingen tot een ander oordeel komen over octrooieerbaarheid.
De in de amendementen voorgestelde beperkingen van octrooieerbaarheid gaan
echter de richtlijn te buiten of zijn daarmee lijnrecht in strijd. Immers,
als de richtlijn aangeeft wat wel octrooieerbaar is – bijvoorbeeld uitvindingen
met betrekking tot planten en dieren – kunnen diezelfde uitvindingen
niet met een beroep op openbare orde en goede zeden niet octrooieerbaar worden
verklaard. Daarover is de richtlijn volstrekt helder. Afwijking van deze lijn
leidt tot verstoring van de balans die in de richtlijn is gevonden tussen
enerzijds de octrooieerbaarheid en anderzijds de beperking daarvan, en is
daarom niet toegestaan.Dit punt speelt bij een aantal amendementen. Het speelt bij het centrale
amendement op stuk nr. 11, dat de niet-octrooieerbaarheid van planten en dieren
beoogt. Het speelt bij het amendement op stuk nr. 14 van de heer Stellingwerf,
dat stelt dat elk gebruik van menselijke embryo's niet octrooieerbaar is.
Het speelt ook bij het amendement op stuk nr. 16 van de heer Stellingwerf
dat voorstelt dat uitvindingen die schadelijk zijn voor milieu of gezondheid
van mensen en dieren of planten, niet octrooieerbaar zijn. Ik zie bij dat
amendement echter nog wel enige ruimte om het toch toelaatbaar te maken; dat
heb ik de Kamer al laten weten. Ik baseer mij daarbij vooral op de nadere
informatie en opvattingen die met name het overleg met de Europese Commissie
heeft opgeleverd; ik kom daar straks nog even op terug. Voor de amendementen
op de stukken nrs. 18 en 19 van de heer Stellingwerf en van mevrouw Vos, waarbij
niet-octrooieerbaarheid wordt voorgestaan voor bepaalde genetische wijzigingen
in landbouwgewassen om ongewenste machtsverhoudingen tegen te gaan, geldt
hetzelfde. Genoemde amendementen zijn volgens de Raad van State in strijd
met de richtlijn. Ik onderschrijf dit advies van de Raad van State en ontraad
deze amendementen dan ook om die reden.Er blijven vervolgens nog drie amendementen over, waaronder het amendement
op stuk nr. 23 van de heer Poppe. Dat stelt de niet-octrooieerbaarheid voor
van uitvindingen die strijdig zijn met het Biodiversiteitsverdrag om biopiraterij
te voorkomen. Dit amendement is een aanvulling van de richtlijn maar gaat
over een onderwerp dat daarin niet past. Het probleem van biopiraterij krijgt
overigens al aandacht in het kader van het Biodiversiteitsverdrag. Biopiraterij
wordt nu ook internationaal bestudeerd door een speciaal daartoe ingestelde
intergouvernementele commissie van de WIPO, de mondiale intellectuele-eigendomsorganisatie
in Genève. Daarin nemen ruim 170 landen deel aan de beraadslagingen
om te komen tot betere intellectuele-eigendomsbescherming voor genetische
bronnen. Ik vind dat wij daarop niet moeten vooruitlopen. Het beste is dat
er een internationale lijn komt waarin de mening van ontwikkelingslanden en
Westerse landen optimaal is afgewogen. Nederland kan dit onderwerp niet op
eigen houtje behandelen. Ik verzoek de heer Poppe dan ook om het amendement
op stuk nr. 23 in te trekken.Het amendement op stuk nr. 13 van mevrouw Witteveen stelt een verplichte
beschrijving van de genfunctie voor in het kader van de commerciële toepassing.
Het amendement is volgens de Raad van State een niet-toegestane aanvulling
op de richtlijn. Tegen de achtergrond van het overleg met de Europese Commissie
zie ik echter toch ruimte om dit amendement toelaatbaar te maken. Dit zal
enige aanpassing vergen, maar volgens mij is het mogelijk. Ik hoop dat de
Kamer uit mijn reactie op het amendement op stuk nr. 16 en op het amendement
op stuk nr. 13 opnieuw leest en verstaat dat ik mijn uiterste best doe om
de Kamer zoveel mogelijk tegemoet te komen binnen de randvoorwaarden die ik
als vertegenwoordiger van de regering daarbij in acht heb te
nemen.Het amendement op stuk nr. 15 van de heer Udo stelt voor om openbaar toegankelijk
geoctrooieerd plantenmateriaal zonder toestemming van de octrooihouder te
mogen gebruiken voor de ontwikkeling van nieuwe rassen. Dit amendement is
volgens de Raad van State ook in strijd met de richtlijn, want die vereist
wel degelijk een octrooilicentie voor de ontwikkeling van nieuwe rassen. Dit
probleem wordt ondertussen internationaal al aan de orde gesteld en besproken;
ik heb dit de Kamer al eerder laten weten. Wij doen onze uiterste best bij
onze inbreng in dit internationale overleg om de intentie van het amendement
ook dáár te realiseren. Ik zou de heer Udo willen vragen dat
ook mogelijk te maken door zijn amendement op stuk nr. 15 in te trekken.De heer Udo heeft gevraagd of het niet geregeld zou kunnen worden via
een zogenaamd uitvoeringsbesluit. Helaas kan dat niet; die mogelijkheid heb
ik niet. Internationaal wordt het aan de orde gesteld, o.a. bij de discussie
over de Gemeenschapsoctrooiverordening die op dit moment volop loopt; de Kamer
weet daarvan. Samen met LNV proberen wij er alles aan te doen om de intentie
van dit amendement in dat internationale overleg te realiseren.De voorgelegde amendementen zijn volgens de Raad van State niet toegestaan.
Er is geen ruimte om af te wijken van de richtlijn. De Raad van State beklemtoont
dat de nationale wetgever bij totale harmonisatie is gehouden de richtlijn
geheel over te nemen. Afwijkingen zijn alleen toelaatbaar wanneer de richtlijn
daarvoor uitdrukkelijk ruimte biedt. Wij kunnen en mogen dus niet afwijken
van de richtlijn, hoe jammer wij dat ook vinden. Met het onafhankelijke en
deskundige advies van de Raad van State is er in mijn opvatting duidelijkheid
gekomen op dat punt. Ik had toch de hoop dat de in juni 2000 ontstane impasse
nu doorbroken zou zijn. Ook de minister-president hoopte dat hiermee duidelijkheid
zou zijn geschapen en dat de Kamer zou kunnen instemmen met de opvattingen
van de regering. Hij heeft dat ook naar buiten gebracht toen wij in het kabinet
spraken over het advies van de Raad van State. Ik blijf dan ook aanneming
van de aan de Raad van State voorgelegde amendementen, met uitzondering van
die op de stukken nrs. 13 en 16, op grond van het uitgebrachte advies ontraden.Een extra reden om aanneming van de genoemde amendementen te ontraden
ontleen ik aan de resultaten van het overleg met de Europese Commissie. Op
uitdrukkelijk verzoek van de Kamer heb ik daarin bewilligd. Dat hebben wij
buitengewoon serieus gedaan. Ik hoop dat de Kamer uit het verslag van het
overleg de conclusie heeft getrokken dat het allemaal buitengewoon consciëntieus
is gebeurd. Dat overleg leverde niet de gevraagde oordelen op over de toelaatbaarheid
van de amendementen. Niet de Europese Commissie, maar alleen het Hof van Justitie
mag een oordeel uitspreken over de toelaatbaarheid van wettelijke regels van
lidstaten in een aanhangig gemaakte infractieprocedure. De Europese Commissie
heeft ons echter wel voldoende informatie verschaft over de richtlijn in relatie
tot de ingediende amendementen. Het verslag van het overleg heb ik aan de
Kamer toegestuurd. De informatie is volgens mij zodanig dat ik op basis daarvan
mijn oordeel over de ingediende amendementen moet handhaven. Ik zie nog wel
mogelijkheden bij de amendementen op de stukken nrs. 13 en 16.De richtlijn geeft in de overweging ruimte voor de eis van een concrete
octrooiaanvraag. Die discussie hebben wij al een hele tijd gevoerd. Mevrouw
Witteveen vraagt of de regering is afgestapt van het idee van totale harmonisatie.
Nee, wij zijn er niet van afgestapt. Totale harmonisatie houdt in dat de richtlijn
geheel moet worden overgenomen. Het betreft de artikelen van de richtlijn.
De overwegingen van de richtlijn kunnen worden gebruikt om de artikelen te
interpreteren. De interpretatie is natuurlijk niet dat het gaat om het afwijken
van de richtlijn. Er zit geen licht tussen de uitspraken van de regering en
het Hof van Justitie of de Europese commissie.Ik heb laten nagaan wat er in de discussie over de interpretatieruimte
is gewisseld. De Raad van State heeft in zijn advies over de voorgelegde amendementen
in paragraaf 3c aangegeven dat de interpretatieruimte voor het begrip "openbare
orde en goede zeden" in toenemende mate moet worden gezien in een communautaire
context. De Raad van State heeft voorts benadrukt dat bij octrooiverlening
eerst de materiële vragen aan de orde moeten komen bij de beoordeling
of een uitvinding vatbaar is voor octrooi, te weten de vragen over de nieuwheid,
de inventiviteit en de industriële toepasbaarheid. Pas daarna komt eventueel
de vraag aan de orde of sprake is van een van octrooi uitgesloten categorie.
Dat zijn de onwenselijke uitvindingen die in artikel 6 van de richtlijn worden
genoemd. De advocaat-generaal bij het Hof van Justitie heeft dat standpunt
ook ingenomen in zijn overwegingen 101 en 102. De nationale manoeuvreervrijheid
of speelruimte om uitvindingen niet octrooieerbaar te achten wegens strijd
met de goede zeden of de openbare orde is begrensd. Volgens de advocaat-generaal
is toepassing van het begrip "openbare orde en goede zeden" voor de nationale
autoriteiten steeds vatbaar voor toetsing door het Hof. De lidstaten hebben
dus geen onbeperkte beoordelingsbevoegdheid om de werkingsfeer van het begrip
te bepalen.Het Hof van Justitie heeft in de uitspraak van oktober 2001, verwijzend
naar overweging 14 en artikel 6 van de richtlijn, benadrukt dat het octrooirecht
andere wetgeving niet kan vervangen, o.a. met betrekking tot eerbiediging
van bepaalde ethische normen. Het Hof heeft in zijn overwegingen 37 tot en
met 39 aangegeven dat de lidstaten een grote speelruimte hebben als het gaat
om het al dan niet toestaan van exploitatie van octrooien. De beoordelingsvrijheid
voor de verlening van octrooien, waar het hier om gaat, is echter beperkt
volgens artikel 6. Het Hof geeft ook aan dat verleende octrooien geen enkele
vrijheid vormen voor de exploitatie ervan. Immers, er kunnen wettelijke verboden
of beperkingen gelden voor de ontwikkeling en exploitatie van octrooieerbare
producten. Uit het voorgaande blijkt dus dat lidstaten een zeer beperkte vrijheid
hebben in het niet verlenen van octrooien, maar een veel grotere vrijheid
bij het verbieden van ontwikkelingen of toepassingen van bepaalde uitvindingen.
Die zaken moeten uitdrukkelijk worden onderscheiden. Dat laatste is natuurlijk
ook veel effectiever, omdat daarmee verdere ontwikkeling of toepassing van
geoctrooieerde uitvindingen zo nodig aan banden kan worden gelegd. Kortom,
octrooi weigeren kan bijna nooit, maar toepassing of exploitatie
van een al dan niet geoctrooieerde uitvinding verbieden kan veelal wel. En
dat is natuurlijk essentieel.Onder anderen mevrouw Witteveen heeft gevraagd hoe de oppositie van de
regering tegen de octrooiering van het borstkankergen zich verhoudt met deze
opvatting. Volgens de richtlijn is octrooiering mogelijk, maar niet te breed
in een concreet geval. Het gaat om de reikwijdte van de richtlijn op dit punt.
Omdat volgens de regering sprake is van een oprekken van de reikwijdte, is
bezwaar tegen dit concrete octrooi aangetekend.Kan de regering toezeggen zich te zullen inzetten voor de opening van
de discussie over artikel 5 van de richtlijn? Een dergelijke toezegging kan
ik niet doen zolang de richtlijn niet onverkort in de Nederlandse wetgeving
is geïmplementeerd. Dat is stap 1. Op dit punt zijn wij sinds 31 juli
2000 ernstig in gebreke. Alleen als de richtlijn wordt geïmplementeerd
zonder de afwijkingen die het gevolg zouden zijn van onder meer het amendement
op stuk nr. 11, wil ik serieus overwegen mij in te zetten voor het opnieuw
ter discussie stellen van artikel 5 van de richtlijn. Alleen dan hebben wij
een positie.De heer Stellingwerf heeft gevraagd of de ethische bezwaren wel in de
richtlijn zijn verankerd. In de richtlijn is de ethiek verankerd in artikel
6 met een lijst van uitzonderingen die niet octrooieerbaar zijn.De heer De Haan zegt dat de richtlijn alleen impliciet bepaalt dat niet-octrooieerbaarheid
van planten en dieren is uitgesloten. Ik ben het met die stelling geheel oneens.
De richtlijn bepaalt duidelijk dat planten en dieren octrooieerbaar zijn.
Daar zijn wij ongelukkig mee, maar het staat er heel helder. Daaruit vloeit
voort dat wij niet kunnen bepalen dat planten en dieren niet-octrooieerbaar
zijn. Daarbij moeten wij niet vergeten dat het gaat om de uitvindingen op
dit punt. De Raad van State is hier duidelijk over.Mevrouw Hermann heeft gevraagd of de regering nu spoedig een verzoek in
Brussel zal indienen om de richtlijn te wijzigen. Ik wil de illusie wegnemen
dat een verzoek tot wijziging van de richtlijn ruimte zou bieden voor uitstel
van de implementatieverplichting. Dat is namelijk niet het geval. Een wijzigingsvoorstel
heeft geen opschortende werking voor de implementatieverplichting. Die verplichting
was er al en blijft ook bestaan door de uitspraak van het Europese Hof van
Justitie. Ik wil nog benadrukken dat een voorstel tot wijziging van de richtlijn
pas zinvol is, als daarvoor voldoende draagvlak bestaat en er met het parlement
overeenstemming te bereiken is over de concreet voor te stellen wijziging.
Het spreekt vanzelf dat de richtlijn, zoals die nu luidt, ondertussen gewoon
onverkort en zo spoedig mogelijk geïmplementeerd moet worden. Het arrest
van het Hof heeft dat ook duidelijk gemaakt.Mevrouw Hermann heeft gevraagd of het wetsvoorstel in die zin gewijzigd
kan worden dat zonder toetsing aan de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren
een uitvinding strijdig met de openbare orde wordt verklaard. Ik vind dit
een moeilijk te beantwoorden vraag. Enerzijds ben ik het met mevrouw Hermann
eens dat die wet moet worden toegepast ter bescherming van dieren en ter voorkoming
van dierenleed. Anderzijds is voor mij echter niet onmiddellijk duidelijk
of uitvindingen die zonder toepassing van die wet worden gedaan, niet geoctrooieerd
mogen worden. Dat kan in ieder geval niet gelden voor uitvindingen gedaan
in het buitenland, want daar geldt de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren
niet.Ik heb al gesproken over Myriad Genetics. Naar aanleiding van de opmerking
die de heer Poppe hier nog over heeft gemaakt, wil ik daar nog aan toevoegen
dat er geen bezwaar is tegen genoctrooien. Die zijn namelijk mogelijk ingevolge
artikel 5, lid 2 van de richtlijn. Het bezwaar is gericht tegen de breedte
van dit specifieke octrooi, want men claimt meer dan wenselijk is. Een kleiner
octrooi zou wel toelaatbaar kunnen zijn. Het Europees octrooibureau beslist
hierover met inachtneming van de richtlijn. En daarom hebben wij daar bezwaar
aangetekend.De heer Poppe heeft verder gevraagd of ik mij wil aansluiten bij het Belgische
initiatief. België heeft helemaal geen verzoek gedaan om de richtlijn
te wijzigen, zo is ons recentelijk nog eens meegedeeld. Wij kunnen ons daar
dus ook niet bij aansluiten. Ook andere lidstaten hebben niet zo'n verzoek
gedaan bij de Europese Commissie. Ik kom nu op de moties. De motie van de heren Stellingwerf en Van den
Berg op stuk nr. 33 betreft het niet octrooieerbaar zijn van erfelijk materiaal.
Dat hoeft niet het geval te zijn. De richtlijn is op dat punt duidelijk. De
overwegingen 22 en 23 zijn helder. Ik herhaal dat alleen uitvindingen octrooieerbaar
zijn. Het isoleren van een gen, een methode dus, kan octrooieerbaar zijn,
maar dan is alleen voor die methode een octrooi te verkrijgen. Het isoleren
van hetzelfde gen via een andere methode valt niet onder dat octrooi. Voor
de zomer komen er verhelderende richtlijnen van de Europese Commissie over
die genoctrooien. Wij zullen daar met belangstelling kennis van nemen. Om
die reden ontraad ik de aanvaarding van de motie op stuk nr. 33.In de motie op stuk nr. 34 vragen de heren Stellingwerf en Van den Berg
om het verdrag met betrekking tot genetisch gemodificeerde landbouwproducten
en zaaizaad zo spoedig mogelijk te ratificeren. Het verdrag ligt, voorzover
mij bekend, niet voor bij de ministerraad. Aangezien dit verdrag niet direct
raakt aan mijn portefeuille, zal ik contact opnemen met mijn collega's van
LNV om na te gaan wat de stand van zaken is.De heer Stellingwerf heeft nog een opmerking gemaakt over de reeds eerder
door hem ingediende motie op stuk nr. 25. Daarin wordt de regering gevraagd
initiatieven te nemen die ertoe leiden dat een verzoek tot nietigverklaring
van een Europese richtlijn impliceert dat die bestreden richtlijn desgewenst
wordt geschorst tot het moment waarop het Europese Hof uitspraak heeft gedaan
over het betreffende verzoek tot nietigverklaring. Ik heb aanvaarding van
die motie al eerder ontraden en doe dat weer, omdat Europese lidstaten dit
nooit kunnen accepteren. Het opent namelijk de mogelijkheid om alle richtlijnen
voor te dragen, slechts teneinde tijd te winnen en ze niet te hoeven implementeren.De motie-De Haan c.s. op stuk nr. 35 stelt dat artikel 5 niet helder is
over het octrooi op het lichaam van de mens of delen ervan. Volgens mij is
artikel 5 wel helder. Ik verwijs ook naar mijn brief die ik mede namens de
minister van VWS schreef, op stuk nr. 28. Daarin hebben wij op dat punt nadere
uitleg gegeven. Het Myriad Geneticsoctrooi heeft betrekking
op artikel 5, lid 2 van de richtlijn en dus niet op artikel 5, lid 1. De mens
is niet octrooieerbaar en geïsoleerde delen van de mens zijn dat alleen
als het gaat om uitvindingen. Bij Myriad Genetics was het octrooi in de opvatting
van de regering te breed. Daarom moet ik ook aanvaarding van deze motie ontraden.In de motie-Poppe op stuk nr. 36 wordt de regering verzocht, zich aan
te sluiten bij een Belgisch initiatief en de Europese Commissie te verzoeken
de richtlijn zo te wijzigen dat levend materiaal niet geoctrooieerd kan worden.
Ik heb daar al op geantwoord. Er is geen initiatief van België op dit
punt, noch van andere lidstaten. Wij kunnen ons daar dus niet bij aansluiten.
Daarom ontraad ik aanvaarding van de motie.Uit het advies van de Raad van State, de opvattingen van de advocaat-generaal
en de uitspraak van het Hof van Justitie kan ik niet anders concluderen dan
dat de amendementen die aan de Raad van State voorgelegd zijn, niet verenigbaar
zijn met de richtlijn. De amendementen op de stukken nrs. 13 en 16 zijn evenwel
uitgezonderd. In ben bereid om mee te werken aan de aanpassing van de teksten
teneinde de bedoeling van de twee amendementen volledig overeind te houden.
Volgens mij zijn zij dan wel acceptabel binnen de richtlijn. Dat zou een belangrijke
winst van dit debat kunnen zijn. Ik moet aanvaarding van de overige amendementen
blijven ontraden. Deze amendementen passen niet binnen de marges die de richtlijn
ons geeft.Voorzitter. De heer Udo maakte een relevante opmerking over het niet toelaatbaar
zijn van de amendementen. Ik herinner de Kamer eraan dat ik de Raad van State
om advies heb gevraagd om een mening te kunnen vormen over de ingediende amendementen.
De vraag was of zij in strijd zijn met de richtlijn en om die reden niet toelaatbaar.
Dat geldt voor het grootste deel van de amendementen. Zij mogen naar mijn
mening dan ook niet in stemming worden gebracht, omdat zij destructief zijn.
Ik wijs de Kamer maar met name de voorzitter erop dat het indienen van dergelijke
amendementen op basis van artikel 97 van het Reglement van orde van de Kamer
niet mogelijk is. De strekking ervan is namelijk tegengesteld aan het wetsvoorstel.
Dit kan een reden zijn, deze amendementen niet in stemming te brengen.De heer Udo (VVD):Ik trek het amendement op stuk nr. 15 in.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Het amendement-Udo (stuk nr. 15) is ingetrokken.De heer Udo (VVD):Ik vind dat de Kamer de amendementen die ik heb genoemd als destructief
moet betitelen.De voorzitter:Ik constateer dat een minderheid van de aanwezigen het daarmee eens is,
dus dit voorstel is verworpen, tenzij u om een plenaire stemming vraagt. Ik
constateer dat dit niet het geval is.De vergadering wordt van 13.48 uur tot 14.30 uur geschorst.Voorzitter: Van NieuwenhovenDe voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20012002-4313-4326.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl