Behandeling wetsvoorstel Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek en van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in verband met opneming daarin van bepalingen voor de registratie van een samenleving (23761)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 2815-2835

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

12-12-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 34, pagina 2815-2835

04-12-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 23761Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling wetsvoorstel Wijziging van bepalingen van verschillende wetten in verband met de erkenning van de vrijheid van levensovertuiging als grondrecht (24614)Pagina 2805-2815
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 3 december 1996)Pagina 2835-2835
Presentie en opening (woensdag 4 december 1996)Pagina 2745-2745
Regeling van werkzaamheden (woensdag 4 december 1996)Pagina 2762-2763
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek en van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in verband met opneming daarin van bepalingen voor de registratie van een samenleving (23761)Pagina 2815-2835
Behandeling wetsvoorstel Aanpassing van een aantal wetten in verband met de privatisering van het Algemeen burgerlijk pensioenfonds (Aanpassingswet privatisering ABP) (24441)Pagina 2804-2805
Voortzetting behandeling wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 1997 (25000 XVI); wetsvoorstel Wijziging van de begroting van uitgaven en ontvangsten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport XVI) voor het jaar 1995 (slotwet) (24861); Financiële verantwoording van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) over het jaar 1995 (24844, nr. 19)Pagina 2745-2762
Debat naar aanleiding van de conferentie Europees auteursrecht (Twee-minutendebat)Pagina 2794-2796
Voortzetting behandeling wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 1997 (25000 XVI); wetsvoorstel Wijziging van de begroting van uitgaven en ontvangsten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport XVI) voor het jaar 1995 (slotwet) (24861); Financiële verantwoording van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) over het jaar 1995 (24844, nr. 19)Pagina 2763-2794

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 99 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek en van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
in verband met opneming daarin van bepalingen voor de registratie van een
samenleving (23761).De algemene beraadslaging wordt geopend.De voorzitter:Als ik goed naar de sprekerslijst kijk, zie ik dat er spreektijden zijn
van 8 keer een kwartier. Het moet dus mogelijk zijn klaar te zijn voor kwart
over elf, mits wij ons allen beperken in de interrupties. Zo nodig zal ik
de sprekers daar af en toe aan herinneren.Mevrouw Van der Burg (PvdA):Voorzitter! Ik las net een zeer verheugend krantenbericht in NRC Handelsblad
van vanavond: de rechter op Hawaï erkent het huwelijk voor homo's. Dat
is heel mooi. Ook de fractie van de Partij van de Arbeid is voor volledige
gelijkberechtiging van paren van hetzelfde en verschillend geslacht en dus
ook voor het openstellen van het burgerlijk huwelijk voor homoparen, inclusief
ouderschap. Toch zijn wij blij met het voorliggende wetsvoorstel.Bij de bespreking van de nota Leefvormen in het familierecht eind maart
van dit jaar zijn wij hier al uitvoerig op ingegaan. Toch heb ik behoefte
om onze overwegingen hier in het kort nog eens weer te geven. Registratie
van partnerschap biedt twee mensen van hetzelfde en verschillend geslacht
de mogelijkheid om hun onderlinge relatie naar derden toe
vorm te geven via registratie van hun partnerschap. Dat is geen registratie
zoals deze op dit moment in zo'n 130 gemeenten kan plaatsvinden, namelijk
een registratie zonder rechtsgevolgen. Het gaat hier om een registratie met
vrijwel dezelfde rechtsgevolgen als bij een gewoon huwelijk. Het belangrijkste
verschil tussen beide zit in het feit dat als gevolg van de registratie niet
automatisch juridische betrekkingen ontstaan met kinderen binnen die relatie.
Daarom blijft de fractie van de Partij van de Arbeid voor het zo snel mogelijk
openstellen van het huwelijk voor homoseksuele paren. Daaraan wordt nu gewerkt.
Mijn fractie is verheugd dat het kabinet vrij snel na de positieve uitspraak
in deze Kamer over het openstellen van het huwelijk een externe commissie,
de commissie-Kortmann, heeft ingesteld met de opdracht de juridische gevolgen
hiervan uit te zoeken, ook internationaal. Tevens is aan deze commissie gevraagd
om met een voorstel voor een wetsvoorstel te komen. Wij wachten het advies
van deze commissie dat voor 1 augustus 1997 gereed moet zijn, af.Overigens heeft de openstelling van het huwelijk diverse cartoonisten
al geïnspireerd. Dat blijkt ook uit de tentoonstelling die hier vanmiddag
net is geopend door de nieuwe voorzitter van deze Kamer. Het lijkt wel alsof
het al gewoon is. Ik verwacht ook dat het advies van de genoemde commissie
in die richting gaat.Voorzitter! Hoewel ik geen ziener ben, heb ik toch het donkerbruine vermoeden
dat de besluitvorming over het concrete wetsvoorstel voor openstelling van
het huwelijk nog wel enige tijd in beslag zal nemen, al was het maar vanwege
de complexiteit. Het is daarom goed dat dít wetsvoorstel nu voorligt.
Het is een eerste stap in de goede richting en wat ons betreft dus duidelijk
niet de laatste. Dit neemt overigens niet weg dat deze eerste stap een zeer
belangrijke is. Immers, de overheid en ook wij als samenleving erkennen met
dit wetsvoorstel, waarvan ik aanneem dat het ook de eindstreep haalt, voor
het eerst officieel de gelijkheid van relaties tussen mensen van hetzelfde
en verschillend geslacht. Dat is voor de Partij van de Arbeid in ieder geval
een mijlpaal. Wij zijn blij dat het kabinet deze mijlpaal heeft geplaatst.Voorzitter! Naast deze principiële erkenning zit het belang van dit
wetsvoorstel voor ons in de regeling dat betrokkenen hiermee eindelijk alle
rechten en plichten ten opzichte van elkaar kunnen krijgen zonder dat zij
daarvoor zelf via de notaris een regeling behoeven te treffen. Verder is dit
wetsvoorstel van belang omdat betrokkenen hun relatie juridisch ten opzichte
van derden vorm kunnen geven, met alle rechtsgevolgen voor die derden, zoals
bij een huwelijk. Hoewel wij het uitsluiten van juridische betrekkingen ten
opzichte van kinderen zeer betreuren – dat moet echt in een later stadium
mogelijk worden – achten wij het introduceren van de overige rechtsgevolgen
van registratie winst. Het maakt namelijk een einde aan de huidige onrechtvaardigheden
op diverse rechtsgebieden, bijvoorbeeld erfrecht, nationaliteit, pensioenen
en dergelijke; onrechtvaardigheden die homoparen op dit moment veelal pijnlijk
ervaren.Voorzitter! Het ook voor heteroparen, exclusief degenen die een te nauwe
bloedverwantschap hebben, openstellen van deze registratiemogelijkheid heeft
onze instemming, al is het alleen al omdat wij geen enkele reden zien om het
niet te doen. Verder blijkt in de praktijk dat vrouwen en mannen deze mogelijkheid
willen benutten vanwege hun emotionele weerstand tegen een huwelijk en met
name tegen de symbolische waarde daarvan. Waarom zouden wij hun deze ruimte
niet geven?Ten slotte vindt de PvdA-fractie het zinvol om een alternatief voor het
huwelijk te bieden. Zoals wij al bij de discussie over de leefvormen naar
voren hebben gebracht, vraagt het automatisch ontstaan van rechten en plichten
uit het huwelijk om een herbezinning. Dor hout in dit gedeelte van het familierecht
moet worden gekapt. Bovendien achten wij het zinvol dat nader wordt bekeken
of het automatisme van rechten en plichten niet plaats moet maken voor meer
keuzemogelijkheden. De ideeën in het recente advies van de Emancipatieraad,
getiteld "Drie scenario's voor leefvormen" kan hiertoe een bijdrage leveren.
Om die reden zien wij deze registratiemogelijkheid dan ook niet verdwijnen
zodra het huwelijk voor iedereen is opengesteld. Bovendien kan in dit kader
de situatie van alleenstaanden, waar de stichting CISA terecht aandacht voor
vraagt, worden betrokken.Overigens vindt de PvdA-fractie het enerzijds jammer dat de regeling van
gemeenschap van goederen en de samenlevingsplicht in dit wetsvoorstel niet
al direct gewijzigd is. Anderzijds kunnen wij ons voorstellen dat gewacht
wordt op de resultaten van de werkgroep die op dit moment alle rechten en
plichten bestudeert, zodat wij dit te zijner tijd in zijn geheel kunnen beoordelen
en bespreken.Voorzitter! In dit wetsvoorstel zijn slechts de gevolgen van partnerschapsregistratie
in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek en deels de gevolgen voor het Wetboek
Burgerlijke Rechtsvordering vastgelegd. De gevolgen voor vele andere wetten
worden opgenomen in de zogenaamde "aanpassingswet"; een heel lange lijst,
drie A4'tjes vol. Is deze wet al ter advisering voorgelegd aan de Raad van
State, zoals het plan was? Het is overigens goed om uit de antwoorden van
de staatssecretaris op de schriftelijke vragen weer te vernemen dat de pensioenregeling
voor geregistreerden niet pas ingaat in het jaar 2000, ingevolge artikel 5
van de Algemene wet gelijke behandeling, maar in 1998, als deze wet in werking
treedt, en daar gaan wij van uit. Naast aanpassing in wetgeving zullen, zo
hopen wij, ook vele andersoortige regelingen aan de registratie worden aangepast.
Wil de staatssecretaris dat bijvoorbeeld via voorlichting ook stimuleren?
Dit geldt overigens ook voor het uitnodigingenbeleid op landelijk regeringsniveau,
hetgeen volgens toezegging ook de inzet van de regering is.Voorzitter! 1 januari 1998 wordt een historische dag. Vijf wetsvoorstellen
ter modernisering van het familierecht treden dan, als alles goed gaat, in
werking. Ik ga daarvan uit. Het betreft dit wetsvoorstel, de aanpassingswet,
het nieuwe naamrecht, de wet inzake medegezag-medevoogdij en gezamenlijke
voogdij en ten slotte de Wet herziening afstammingsrecht en adoptie. Dat vereist
een goede en heldere voorlichting, waarbij de samenhang van deze wetsvoorstellen
duidelijk moet worden, ook voor de burgers. Hoe denkt de staatssecretaris
dit het komend jaar te gaan doen? Het lijkt mij een hele klus om dat voor
iedereen helder over te brengen.Voorzitter! Ik kom op het zogenaamde "ingangsvereiste" van de partnerschapsregistratie.
Het kabinet heeft naar haar zeggen valide argumenten om niet te kiezen voor
een aan het huwelijk analoge ingangsregeling. Allereerst dwingen volgens het
kabinet – en dat is ook zo – de wet en internationale verdragen,
waaronder het EVRM, niet daartoe. Echter, de belangrijkste reden is dat het
kabinet schijnregistratie en registratietoerisme vreest. Omdat het partnerschap
als instituut in de meeste landen onbekend is, vreest het kabinet dat het
aantrekkelijk voor mensen kan zijn om in Nederland een relatie te laten bezegelen.
Deze kunnen er vervolgens niets mee wanneer het land van herkomst dit partnerschap
niet erkent. Het is dan ook slechts van symbolische betekenis en wat is dan
het probleem? Met welke moeilijkheden schepen wij andere landen op? Waar baseert
het kabinet zijn vrees voor een dergelijke toestroom op? Hoeveel van deze
registreerders verwacht het kabinet dan?Om van een moeizame regeling, zoals bij schijnhuwelijken, af te zijn,
kiest het kabinet voor een helder criterium dat verdergaat dan de huidige
regeling met betrekking tot schijnhuwelijken. Men moet namelijk in het bezit
zijn van een rechtsgeldige verblijfstitel als men de Nederlandse nationaliteit
niet heeft. Het uitgangspunt van mijn fractie is: rechtsgelijkheid voor homo-
en heteroseksuele relaties. Waarom zou een mannelijke Nederlander hier wél
met zijn vriendin uit Tanzania mogen trouwen en niet zijn vriend als zijn
partner mogen laten registreren? Waarom is de rechtsgeldige verblijfstitel
verplicht? Het argument dat buiten Nederland dit partnerschap juridisch niet
wordt erkend, is juist maar als men vervolgens in Nederland gaat wonen, heeft
men er wel degelijk veel belang bij. Overigens vinden wij het schrappen van
de wachttijd van één jaar – dit heeft de regering in de
laatste fase gedaan – prima.Wij zouden het kabinet willen voorstellen om aan de commissie-Kortmann,
en mogelijk ook te zijner tijd aan de staatscommissie IPR, advies te vragen
over de positieve en negatieve consequenties van de gelijktrekking ten aanzien
van de ingangsregeling. Misschien wordt dit al door de commissie-Kortmann
gedaan omdat een en ander veel gelijkenis vertoont met het openstellen van
het huwelijk. Ik vraag de staatssecretaris om hierop voor 1 augustus te reageren,
zodat deze zaak nog voor de inwerkingtreding van deze wet kan worden besproken.
Ten aanzien van de erkenning van de partnerschapsregistratie doet de commissie-Kortmann
al een onderzoek. Wellicht is de bedoelde uitbreiding gemakkelijk te realiseren.Mijn fractie is voorts ten aanzien van de registratievereisten van oordeel
dat alle "toeters en bellen" aan een huwelijksvoltrekking ook mogelijk moeten
zijn bij partnerschapsregistratie. Het verheugt mijn fractie dat het kabinet
hiermee in zijn nota naar aanleiding van het verslag instemt. Alleen het jawoord
behoeft bij registratie niet publiekelijk in het bijzijn van de overigens
inmiddels wel verplichte getuigen te worden uitgesproken. Het kán natuurlijk
wel als mensen dit wensen.Wat de beëindiging van de partnerschapsregistratie betreft, is het
scheiden van tafel en bed terecht niet opgenomen. Dat is niet nodig omdat
de beëindiging tamelijk snel kan verlopen. Zij kan plaatsvinden op een
zeer praktische en eenvoudige manier, praktischer en eenvoudiger dan bij het
huwelijk mogelijk is, namelijk via inschrijving bij de burgerlijke stand van
een notariële of een door een advocaat geaccordeerde onderhandse akte
van beëindiging van beide ex-partners. Alleen als beiden er samen uit
komen is de gang naar de rechter niet nodig. Slaagt men daar niet in, dan
is een rechterlijke uitspraak verplicht. De fractie van de Partij van de Arbeid
vindt dit op zichzelf een goede regeling, waarmee een link wordt gelegd met
het onlangs door de commissie-De Ruiter uitgebrachte advies in het kader van
scheidingsbemiddeling. Wij staan er positief tegenover.Concluderend is de fractie van de Partij van de Arbeid voor het wetsvoorstel
om homo- en heteroseksuele paren – ik zal niet de afschuwelijke term
"hotero's" gebruiken, die ik las in het weekblad de Groene en die naar ik
begrijp bedacht was door Jan Rot – het recht te geven om hun onderlinge
relatie officieel en publiek te maken, met vrijwel alle rechtsgevolgen van
het huwelijk. De fractie van de Partij van de Arbeid betreurt het dat uit
het partnerschap geen rechtsbetrekking met kinderen kan ontstaan. Wij blijven
derhalve voorstander van het openstellen van het huwelijk voor paren van hetzelfde
geslacht. De fractie van de Partij van de Arbeid ziet dit voorstel als eerste
noodzakelijke en zeer waardevolle stap op weg naar volledige juridische erkenning
van homoseksuele relaties.De heer Rouvoet (RPF):Alle rechten, alle familierechtelijke betrekkingen die aan het huwelijk
verbonden zijn worden mogelijk, op de adoptie na, zo zeg ik maar kort door
de bocht. Mevrouw Van der Burg heeft een aantal keren voor de juridische consequenties,
met name met het oog op het buitenland, verwezen naar de commissie-Kortmann,
die aan de gang is met een onderzoek waarvan wij de resultaten van de zomer
verwachten. Vindt zij het logisch dat dit wetsvoorstel, dat ook internationale
consequenties heeft, nu wordt behandeld? Wordt daarmee niet erg vooruitgelopen
op wat wij nog tegemoetzien van de commissie-Kortmann, specifiek voor het
homohuwelijk?Mevrouw Van der Burg (PvdA):Ik begrijp uw vraag niet helemaal. Waarom zouden wij niet vooruitlopen
op het advies van de commissie-Kortmann? Dat heb ik net uitvoerig uitgelegd.
Als dat uw vraag is, is dit mijn antwoord.De heer Rouvoet (RPF):De vraag kan rijzen of de exercitie van de commissie-Kortmann nog iets
toe kan voegen aan wat wij nu behandelen, anders dan het punt van de adoptie,
dat u apart hebt genoemd. In feite worden de internationale consequenties
van vormen van registratie voor mensen van gelijk geslacht onderzocht. Is
het logisch dat wij het wetsvoorstel nu behandelen, terwijl de commissie-Kortmann
dat allemaal onderzoekt? U stelt er nu vragen over aan de staatssecretaris.Mevrouw Van der Burg (PvdA):Ik vind het nog steeds buitengewoon belangrijk dat de commissie-Kortmann
aan de slag is. Ik heb net al gezegd dat essentieel is dat een volledige gelijktrekking
plaatsvindt. Er moet geen apart instituut meer zijn naast het huwelijk, maar
één huwelijk, een vorm waar iedereen gebruik
van kan maken en die iedereen kan aangaan, met alle rechten en plichten die
erbij horen, ook ten aanzien van kinderen. Ik vind dat zo essentieel, dat
het wetsvoorstel als eerste stap kan. Het blijft noodzakelijk om de tweede
stap te zetten. Ik ben blij en het is absoluut noodzakelijk dat de commissie-Kortmann
alle andere zaken goed uitzoekt, opdat wij uiteindelijk een huwelijk krijgen
dat voor iedereen openstaat.De heer Schutte (GPV):Mijnheer de voorzitter! Er zijn van die wetsvoorstellen waarbij je bij
de bestudering ervan afwisselend gevoelens van verwondering en vervreemding
ervaart. Daartoe behoort zeker het wetsvoorstel dat wij nu bespreken.Alleen al de terminologie komt vreemd over. De Nederlandse taal is kennelijk
niet rijk genoeg om kort en krachtig aan te geven wat men bedoelt als men
wel een vriend of vriendin heeft zonder ermee getrouwd te zijn. Dat roept
dan weer nieuwe vragen op, zoals ook gebeurd is in het verslag van een schriftelijk
overleg. In antwoord op vraag 6 wordt meegedeeld dat het geregistreerd partnerschap
een nieuwe burgerlijke staat zal zijn naast het huwelijk. Hoe moet ik mij
dat in de praktijk voorstellen? De bekende vraag op allerlei formulieren luidt:
burgerlijke staat, gehuwd of ongehuwd. Wat wordt daaraan dan toegevoegd? Is
dat "geregistreerd partner" of "lid van een geregistreerd partnerschap" of
nog iets anders?Ik werp deze vragen niet op om badinerend te doen over het wetsvoorstel.
Het gaat wel degelijk om belangrijke vragen. En er is ook zeker aanleiding
om te denken aan nieuwe wetgeving op het terrein van de relatievorming en
de registratie daarvan. Immers, de vanzelfsprekendheid van het onderscheid
tussen gehuwd en ongehuwd is voorbij. Mensen leven steeds meer, al dan niet
tijdelijk, samen in andere relaties dan het huwelijk. Daarvoor zijn zij primair
zelf verantwoordelijk. De overheid kan en mag niet regelen hoe mensen met
elkaar omgaan, al kan en moet zij daaraan wel grenzen stellen. De wijze waarop
mensen met elkaar samenleven, welke verantwoordelijkheid zij voor elkaar en
ten opzichte van derden aanvaarden, raakt niet alleen de direct betrokkenen,
maar ook de samenleving als geheel.Dat is ook in wetgeving en beleid erkend. Er is een brede scala van regelgeving
en jurisprudentie ontstaan, in het bijzonder op het terrein van de sociale
zekerheid en de fiscaliteit, waarbij andere leefvormen dan het huwelijk in
meerdere of mindere mate gelijkgesteld zijn aan het huwelijk. Vaak is dat
een eis van rechtvaardigheid en billijkheid, soms speelt ook een rol dat de
financiële gevolgen voor de overheid onoverzienbaar zijn als de overheid
geen rekening zou houden met zulke niet-huwelijkse relaties.Wetgeving op dit terrein, waarbij uitgegaan wordt van een zekere erkenning
van niet-huwelijkse relaties, is dus niet nieuw en dat daarbij gekozen wordt
voor een vorm van registratie is evenmin nieuw. De vraag waarom het gaat,
is vooral die naar de positionering van de niet-huwelijkse relaties ten opzichte
van het huwelijk en in verband daarmee welke rechtsgevolgen en welke vormen
aan een registratie worden gegeven.Ik verschil dus niet met de regering van mening over de wenselijkheid
of zelfs de noodzaak van een wettelijke regeling. Maar om een zuivere discussie
over de inhoud van zo'n regeling te kunnen voeren, is het goed de discussie
ruim tevoren te verkennen. De regering kiest principieel voor een benadering,
gebaseerd op een gelijke behandeling van de keuzen welke mensen willen maken.
Keer op keer lezen wij in de stukken, dat voor de regering de keuze voor het
huwelijk of voor een andere samenlevingsvorm om het even is.Dat is een politieke stellingname van de regering. Daarover is dus een
politieke discussie mogelijk. Het zou wellicht anders zijn als gesteld zou
kunnen worden, dat deze gelijke behandeling van samenlevingsvormen rechtstreeks
zou voortvloeien uit de Grondwet en ook ons land bindende internationale verdragen.
De regering verklaart zelf in de memorie van toelichting dat daarvan geen
sprake is. Met verwijzing naar de rechtspraak van de Hoge Raad en naar Straatsburgse
jurisprudentie stelt zij dat van discriminatie niet kan worden gesproken als
onderscheid gemaakt wordt tussen een huwelijk en een geregistreerd partnerschap.
Dat zou ook moeilijk zijn, aldus de memorie van toelichting, nu een geregistreerd
partnerschap in de meeste andere landen niet zal worden erkend.Als ik mij dus voor een wettelijke regeling verklaar, doe ik dat niet
omdat ik daartoe rechtens verplicht zou zijn of omdat ik zou kunnen instemmen
met het politieke uitgangspunt van de regering. Nee, ik zie inhoudelijke politieke
argumenten voor een wettelijke regeling van registratie van leefvormen. Voor
een deel zitten deze in de wens te streven naar een zekere ordening in de
bestaande bepalingen over leefvormen en de rechtsgevolgen daarvan, voor een
ander deel in de wens een kader te bieden waarbinnen ook in niet-huwelijkse
relaties inhoud gegeven kan worden aan de onderlinge zorg en verantwoordelijkheid.Maar als de overheid zo'n kader biedt, heeft dat niets te maken met de
wens een alternatief te bieden voor het huwelijk, noch voor mensen die niet
met elkaar kunnen trouwen noch voor mensen die dit niet willen. Er is dan
ook geen enkele reden als doel te stellen, een geregistreerd partnerschap
of hoe men het ook wil noemen, zoveel mogelijk qua vormgeving en rechtsgevolg
op een huwelijk te doen lijken. Er zijn naar mijn overtuiging juist sterke
argumenten om dat niet te doen. Ik wil ze kort samenvatten.Het huwelijk heeft een unieke plaats in het samenleven van mensen. Dat
komt ten diepste omdat het niet om een uitvinding van mensen gaat, maar omdat
het past bij de structuren van de schepping. Man en vrouw zijn op elkaar aangewezen.
In alle culturen vinden wij daarom het huwelijk van man en vrouw in de kern
terug. Het is daarom meer dan een zaak van geloofsovertuiging als ik stel
dat het huwelijk van publieke betekenis is.Met een zekere regelmaat keert de discussie terug over de vraag of een
wettelijke regeling van geregistreerd partnerschap al dan niet een aantasting
betekent van het huwelijk. De regering ontkent dat. Huwelijk en geregistreerd
partnerschap staan naast elkaar. Maar hoe geloofwaardig is deze stellingname
van de regering?In de nota naar aanleiding van het verslag reageert de staatssecretaris
op mijn stelling dat de voorgestelde vorm van registratie een beslissende
stap is op weg naar volledige gelijkstelling aan het huwelijk,
wat op gespannen voet zou staan met het uitgangspunt niet aan het karakter
van het huwelijk te tornen. Het antwoord van de staatssecretaris luidt dan:
"Aan het karakter van het huwelijk wordt naar mijn oordeel door invoering
van de partnerschapsregistratie niet getornd. Ook de regering respecteert
het huwelijk." Maar wat lees ik in een interview met de staatssecretaris in
de Gay Krant? "Als ik de reactie van CDA-Kamerlid mevrouw Soutendijk hoor,
die zegt dat er wordt getornd aan het bestaande huwelijk, dan denk ik dat
zij gelijk heeft."Voorzitter! Welke staatssecretaris mevrouw Schmitz heeft nu gelijk? Die
van de nota naar aanleiding van het verslag of die van het interview? Als
zij hierover zelf kennelijk al in verwarring is, hoe moet het dan met al die
andere mensen die veel minder van de zaak afweten dan zij?De heer Dittrich (D66):Als er een keuze is voor een man en een vrouw of om te trouwen of om hun
partnerschap te laten registreren en zij kiezen voor het huwelijk, vindt de
heer Schutte dan niet dat zij dat veel gemotiveerder doen dan in de huidige
situatie waarin zij die keuze niet hebben? Willen zij eigenlijk niet trouwen,
maar willen zij wel die rechtsgevolgen, dan moeten zij nu wel in dat huwelijksbootje
stappen. Dus de mensen die in de toekomst, als dit wetsvoorstel is aangenomen,
toch kiezen voor het huwelijk, zijn dan toch de mensen die dubbel en dwars
gemotiveerd zijn?De heer Schutte (GPV):Dat zou best eens kunnen zijn. Ik zal straks nog aangeven waarom ik denk
dat de praktijk anders zal zijn bij dit wetsvoorstel. Het is echter mogelijk
dat een aantal mensen nog meer gemotiveerd voor het huwelijk kiezen. Maar
daar gaat het mij niet om. Mijn uitgangspunt was dat ik meen dat het huwelijk
een unieke plaats heeft. Die wordt niet beïnvloed door de vraag of iemand
vol enthousiasme of iets minder enthousiast voor het huwelijk kiest. Dat heeft
natuurlijk te maken met de publieke functie die het huwelijk gekregen heeft.Naar mijn overtuiging wreekt zich bij deze discussie met de staatssecretaris
op zowel de ene als de andere plaats het uitgangspunt van de regering om een
principieel gelijkwaardig alternatief te bieden voor het huwelijk. Als het
alternatief gelijkwaardig is, is het huwelijk in elk geval niet meer uniek.
Je kunt je ook afvragen wat de waarde van zo'n geregistreerd partnerschap
is, als de verschillen met het huwelijk minimaal zijn. Moet dan niet aangenomen
worden dat degenen die niet willen kiezen voor het huwelijk, veelal ook niet
zullen kiezen voor registratie, omdat zij een duidelijk grotere vrijblijvendheid
begeren dan in het huwelijk het geval zal zijn? Wat blijft dan over van het
argument voor registratie, dat daardoor voor de overheid meer duidelijkheid
kan worden geboden omtrent bestaande relaties? Met andere woorden: schiet
de regering met haar politieke keuze voor maximale gelijke behandeling niet
haar doel voorbij?Mevrouw Van der Burg (PvdA):Kan de heer Schutte zich voorstellen dat bepaalde mensen dat huwelijk
juist niet willen vanwege een bepaalde waarde die hij heel belangrijk acht,
en dat zij een alternatief willen hebben? Hij weet ook dat een groot deel
van Nederland daar toch weer anders over denkt. Er is ook wel onderzoek naar
gedaan of mensen dat willen. Er is toch een heel grote groep Nederlanders
die dat willen. Waarom zou je die niet die mogelijkheid geven, want zij gaan
anders toch niet trouwen?De heer Schutte (GPV):Ik zeg ook niet dat ik geen alternatief wil hebben voor het huwelijk.
In deze discussie gaat het mij echter om de vraag, als je daarvoor kiest,
of je dan als eis moet stellen dat het alternatief zoveel mogelijk identiek
moet zijn aan het huwelijk. Als je dat kiest, zal een groot deel van de categorie
die u en ik op het oog hebben, die wel wil samenleven, maar niet volgens de
regels van huwelijk, zeggen dat dit niet een alternatief is en dat er hoofdzakelijk
een verschil is in het naamkaartje en de relatie met de kinderen. Als je een
alternatief wilt hebben, moet het ook echt een alternatief zijn. In de publicaties
van het GPV vindt u ook terug dat onze benadering heel anders is.Mevrouw Van der Burg (PvdA):Er zijn regels en er is een symboliek van het huwelijk. Die twee zaken
kun je ook scheiden. Sommigen willen die regels wel, maar de hele symboliek
eromheen niet. Dat is ook nog een onderscheid.De heer Schutte (GPV):Dat zal misschien wel een keer voorkomen, maar als je in de regelgeving
zo dicht tegen het huwelijk aan gaat zitten en het blijft alleen nog een kwestie
van symboliek, is het toch voor de overheid nog nauwelijks een prioriteit
om daar iets aan te doen. De prioriteit van de overheid zit er juist in dat
er mensen zijn die zeggen dat zij best een zekere verplichting ten opzichte
van anderen willen aanvaarden, dat zij dat ook willen regelen en daar ook
rechtsgevolgen aan willen verbinden, maar dat zij zich verre houden van de
vergaande situatie die huwelijk is. Daar biedt dit wetsvoorstel geen oplossing
voor.Mevrouw Van der Burg (PvdA):Nee, dat klopt. Dat kan nog toekomstmuziek zijn. Op dit moment is het
andere element het feit dat mensen van hetzelfde geslacht ook een mogelijkheid
hebben om alle rechten en plichten ten opzichte van elkaar en derden juridisch
vast te leggen. Het is best een dilemma dat het voor mensen van verschillend
geslacht best anders zou kunnen zijn. In dit geval vind ik – en ik denk
ook de heer Schutte – het wel erg belangrijk dat het voor mensen van
hetzelfde geslacht op deze manier wél mogelijk is om alle rechten en
plichten ten opzichte van elkaar vast te leggen. Dat kan op dit moment helaas
nog niet anders.De heer Schutte (GPV):Daarvoor zijn allerlei mogelijkheden te verzinnen. Wij hebben die in de
discussie over de leefvormen ook genoemd. Ik constateer nu echter dat de regering
hier principieel de inzet kiest dat het alternatief zoveel mogelijk identiek
aan het huwelijk moet zijn. Dan kom je op allerlei problemen, waarover ik
straks nog iets meer zal zeggen.Het gevolg van het gekozen uitgangspunt is ook dat elke inbreuk op de
gelijke behandeling weer een sterke argumentatie vraagt. Dat blijkt ook wel
uit de schriftelijke voorbereiding. In de tweede nota van wijziging zijn verschillende
wijzigingen in het wetsvoorstel opgenomen omdat de regering bij nader inzien
niet goed kon beargumenteren waarom op dat punt de regelgeving niet identiek
kon zijn met die voor het huwelijk. Een goed voorbeeld daarvan is het verplicht stellen van getuigen. Mevrouw Van der Burg noemde het
zojuist al. Het motief is niet dat alle partners die hun relatie willen laten
registreren, daar beslist getuigen bij zouden willen hebben. Ik zou me kunnen
voorstellen dat dat bij mensen die niet willen trouwen, juist anders ligt.
Maar nee, omdat het partnerschap zoveel mogelijk op een huwelijk moet lijken,
moeten er ook getuigen bij zijn.Iets dergelijks zien we ook bij het voorstel aanverwantschap te doen ontstaan
in geval van geregistreerd partnerschap. Het enige argument is opnieuw: in
principe moeten alle rechtsgevolgen van het huwelijk ook aan het partnerschap
worden verbonden. En op de vraag of de regering zich de consequenties bewust
is voor andere beleidsterreinen, zoals het fiscale recht, het burgerlijk procesrecht
en het strafprocesrecht is het antwoord: ja, in het volle besef van die consequenties.
Daarmee is de discussie blijkbaar afgelopen.Ik vrees dat het wetsvoorstel tot gevolg zal hebben dat alleen een kleine
selecte groep mensen kiest voor geregistreerd partnerschap en dat die keuze
vooral zal worden ingegeven door bezwaren tegen het instituut huwelijk als
zodanig. Voor dat argument behoeft de overheid wat mij betreft geen ruimte
te bieden, zeker als ondertussen voor de bestaande problemen rond het rekening
houden met leefvormen geen oplossing wordt geboden. Op het laatste punt blijft
veel onduidelijk. We krijgen nog een uitvoerig pakket aanpassingswetgeving.
Maar wat ik er tot nu toe over lees, is onduidelijk en soms zelfs tegenstrijdig.
Ik denk vooral aan de wetgeving op sociaal en fiscaal gebied.Op bladzijde 1 van de nota naar aanleiding van het verslag lees ik over
de aanpassingswetgeving op dat gebied: "Zij die in de sociale zekerheid en
het fiscale recht thans in het algemeen met gehuwden worden gelijkgesteld,
omdat zij een gemeenschappelijke huishouding voeren, komen op één
lijn met gehuwden te staan indien zij zich als partners geregistreerd hebben."
Hieruit leid ik af dat registratie voorwaarde zal zijn om met gehuwden gelijkgesteld
te worden. Maar op bladzijde 10 van dezelfde nota wordt een andere indruk
gevestigd. Daar staat: "Samenleven buiten huwelijk en buiten registratie zal
steeds mogelijk zijn. Om daarmee in het recht rekening te houden zullen de
materiële omschrijvingen van samenleven, zoals die in vele regelingen
voorkomen, blijven bestaan." Daaruit leid ik af dat registratie géén
voorwaarde zal zijn om op het gebied van de sociale zekerheid en het fiscale
recht gelijkgesteld te blijven worden aan gehuwden. Beleidsmatig lijkt mij
dat ook het meest voor de hand liggend, omdat de gevolgen voor de overheid
en de sociale fondsen anders wel erg ingrijpend kunnen zijn. Maar beide uitspraken
uit de nota naar aanleiding van het verslag kunnen onmogelijk tegelijk waar
zijn.Ik vraag vervolgens aandacht voor een aantal andere consequenties van
het wetsvoorstel, welke mijns inziens onvoldoende doordacht zijn.In de memorie van toelichting wordt de vraag opgeworpen of de mogelijkheid
van registratie moet worden beperkt tot tweerelaties. Het antwoord is bevestigend.
De argumentatie is tweeërlei. Aan tweerelaties bestaat vooral behoefte
en de registratie van meerrelaties, wat ik mij daarbij ook mag voorstellen,
is juridisch extra gecompliceerd. Een puur pragmatische argumentatie dus.
Principieel ziet de regering kennelijk geen onderscheid tussen twee- en meerrelaties.
Als de druk uit de samenleving om meerrelaties ook mogelijk te maken toeneemt,
heeft de regering geen enkel verweer. Dat is wellicht min of meer logisch
vanuit de visie van de regering op de taak van de overheid, maar ik kan mij
niet voorstellen dat de staatssecretaris dit serieus zou willen verdedigen.
Ik hoor haar daarover graag nader.Een zaak waar mijns inziens veel te gemakkelijk aan voorbij wordt gegaan,
is de erkenning van de registratie in het buitenland. De kans is groot dat
de meeste landen niet tot erkenning zullen overgaan, zo lezen we in de memorie
van toelichting. Er blijkt ook vrijwel geen animo te bestaan om deze zaak
internationaal bespreekbaar te krijgen. Blijkbaar hecht het buitenland over
het algemeen veel meer waarde aan de unieke betekenis van het huwelijk dan
Nederland. Maar wij worden wel met de gevolgen daarvan geconfronteerd. Als
bijvoorbeeld Frankrijk een registratie in Nederland niet erkent, is er voor
de betrokkenen in beginsel geen beletsel om in Frankrijk een huwelijk aan
te gaan, ook met een ander dan de Nederlandse partner. Naar Nederlands recht
is er dan sprake van bigamie. Dat probleem los je niet op door op onze beurt
het in Frankrijk gesloten huwelijk niet te erkennen, als dat rechtens al mogelijk
zou zijn. Ik vind het ook veel te gemakkelijk, als de staatssecretaris in
antwoord 31 wijst op het wederkerigheidskarakter van goed nabuurschap. Internationaal
bezien is het Nederland dat problemen veroorzaakt door naast het huwelijk
iets in te voeren dat wij als gelijkwaardig aan het huwelijk beschouwen. Dan
kunnen we niet het boze buitenland verwijten dat het zo achterblijft bij Nederland.De gelijkwaardigheid van huwelijk en geregistreerd partnerschap kan ook
anderszins tot, mijns inziens, absurde situaties leiden. In vraag 17 wordt
gevraagd welke procedure moet worden doorlopen, indien een geregistreerd paar
bij nader inzien alsnog een huwelijk wil aangaan. Een zeer realistische vraag,
gezien de huidige praktijk van het ongehuwd samenwonen. Het antwoord lijkt
ook logisch: het paar moet dan eerst zijn geregistreerd partnerschap beëindigen
en kan vervolgens in het huwelijk treden. Maar wanneer kan volgens het wetsvoorstel
een geregistreerd partnerschap worden beëindigd? Net als bij een huwelijk:
als er sprake is van duurzame ontwrichting, al dan niet naar het oordeel van
beide partners. Met andere woorden: wie als geregistreerde partners wil trouwen,
moet eerst zorgen dat z'n partnerschap ontwricht is om vervolgens met de partner
te kunnen trouwen. Is hierover werkelijk serieus nagedacht?Voorzitter! In het eerder door mij genoemde interview met de staatssecretaris
kwam ik een uitspraak tegen welke ik zeer bedenkelijk vind. Gewezen wordt
op het ingrijpende karakter van de aanpassingswetgeving en daaraan wordt toegevoegd:
"En daar zal het niet bij blijven, want ook reglementen van bijvoorbeeld clubs
en verenigingen dienen dan te worden aangepast aan de nieuwe registratievorm."
Ik kan mij niet voorstellen dat de staatssecretaris dit zo heeft gezegd, want
dat zou betekenen dat de politieke keuze van de regering om het huwelijk en
andere samenlevingsvormen principieel gelijk te behandelen, ook bindend is
voor allerlei maatschappelijke organisa ties. Daarover zou
nog te discussiëren zijn, als de gelijke behandeling van leefvormen een
rechtstreeks uitvloeisel zou zijn van de Grondwet of van internationale verdragen;
dan zou immers het vraagstuk van de botsing van grondrechten aan de orde kunnen
zijn. Maar de regering heeft zelf van die benadering afstand genomen. Dan
kan het toch niet zo zijn dat de regering zich bevoegd zou achten de vrijheid
van vereniging op politieke gronden te beknotten. Ik verwacht op dit punt
een heldere uitspraak van de staatssecretaris.Voorzitter! Als ik nu kom tot een conclusie, kan deze niet anders zijn
dan dat de regering een voorstel heeft gedaan waarmee zij onnodig problemen
oproept, nationaal en internationaal. De oorzaak daarvan ligt in het feit
dat zij een op zichzelf reëel probleem probeert op te lossen door leefvormen
gelijk te schakelen die niet gelijkwaardig zijn. Het gevolg zal zijn dat het
probleem niet echt opgelost wordt en dat, voorzover het nog wel mocht gebeuren,
nieuwe, ernstiger problemen worden opgeroepen.De heer Dittrich (D66):Mijnheer de voorzitter! Het is de vooravond van sinterklaas en toch is
het wetsvoorstel inzake geregistreerd partnerschap, dat mensen die niet kunnen
of niet willen trouwen bijna dezelfde rechtsgevolgen geeft als die uit het
huwelijk voortvloeien, geen geschenk. Het is geen cadeau. De rechtsgevolgen
verbonden aan geregistreerd partnerschap zijn bittere noodzaak. Waarom zouden
twee mannen of twee vrouwen die een lotsverbondenheid met elkaar voelen, niet
dezelfde rechtsgevolgen kunnen krijgen als een man en een vrouw? Tot op de
dag van vandaag worden zij gedwongen om naar de notaris te stappen en kosten
te maken om hun onderlinge afspraken rechtskracht te geven, maar een notarieel
samenlevingscontract heeft geen werking tegenover derden. Met het geregistreerde
partnerschap worden praktisch dezelfde rechtsgevolgen bereikt als bij het
huwelijk en dat is in de opvatting van D66 een grote stap voorwaarts.Terecht heeft dit kabinet de partnerschapsregistratie ook opengesteld
voor de man en de vrouw die niet wensen te trouwen. Zij hebben nu de keuze
tussen trouwen ofwel hun partnerschap te laten registreren ofwel gewoon samen
te wonen. D66 verwacht niet dat door deze extra keuzemogelijkheid die er komt,
een uitholling van het huwelijk zal plaatsvinden. Hooguit kun je zeggen –
en ik had het er zojuist in het interruptiedebatje met de heer Schutte over –
dat het inhoudelijk gehalte van degenen die in de toekomst voor het huwelijk
kiezen, gaat stijgen. Hun soortelijk gewicht wordt als het ware zwaarder.
Zij kiezen immers gemotiveerd voor het huwelijk, terwijl tot op de dag van
vandaag mensen trouwen omdat er eigenlijk geen andere keuze is. Nu zij een
andere keuze krijgen en toch in de toekomst wellicht voor het huwelijk kiezen,
kun je zeggen dat dit huwelijk veel meer bij hun overtuiging past. Dat lijkt
mij op zichzelf belangrijk.Nu de registratie geen rechtsgevolgen heeft ten aanzien van kinderen,
houdt dit voor de geregistreerde man en vrouw in, dat de man zijn kind bij
de geboorte, tijdens het geregistreerd partnerschap, moet erkennen wil er
tussen hem en het kind een familierechtelijke betrekking ontstaan. Mijn fractie
vindt dat jammer, zij had dat graag anders gezien.De fractie van D66 vindt dat het onderhavige wetsvoorstel hard nodig is.
Dat betekent niet dat wij menen dat het huwelijk niet meer opengesteld zou
moeten worden voor homoseksuelen, integendeel. Het is een frappante speling
van het lot dat vandaag bekend is geworden, dat het hooggerechtshof in Hawaï
besloten heeft dat homoseksuelen op basis van het gelijkheidsbeginsel evenveel
recht hebben om in het huwelijk te treden als een man en een vrouw. Die discussie
hebben wij hier ook gehad en het is goed om te zien dat ook aan de andere
kant van de wereld het hooggerechtshof van Hawaï dezelfde afweging heeft
gemaakt als de fracties die de motie hebben ingediend en degenen die voor
die motie hebben gestemd.D66 hoopt dat de commissie-Kortmann die is ingesteld naar aanleiding van
die motie, voor de zomer van 1997 met een duidelijk advies komt hoe de openstelling
van het huwelijk juridisch moet worden geregeld. Wij hopen ook dat de commissie-Kortmann
dan kennis heeft genomen van de uitspraak van deze Amerikaanse rechter. Wij
verwachten dat het kabinet vervolgens een helder standpunt inneemt, mede gelet
op de royale meerderheid in de Kamer voor de motie. Als ik het mij goed herinner
was de uitslag: 81 voor en 60 tegen. Het kabinet zou eigenlijk het idee van
zich af moeten schudden dat Nederland, internationaal gezien, op dit gebied
voorop loopt, want dat is dus niet meer zo.In sinterklaastijd worden veel gedichten gemaakt en dan let je heel erg
op woorden. Wat mij zo opviel in het wetsvoorstel is dat de regering steeds
spreekt over het geregistreerd partnerschap. Eigenlijk lijkt mij dat niet
juist. Volgens de dikke Van Dale is de vertaling van het woord "partner" de
maat. Wij spreken ook over de maatschap of de vriendschap. Volgens D66 zou
het eigenlijk de partnerschap moeten zijn.De heer Schutte (GPV):Mannelijk of vrouwelijk?De heer Dittrich (D66):In ieder geval niet onzijdig. Maar helaas, ik heb het Groene boekje erop
nageslagen en daarin is het woord partnerschap opgenomen – vroeger stond
dat er niet in – maar helaas als onzijdig aangemerkt. Het is dus: het
partnerschap. U begrijpt dat wij voor het Groene boekje buigen, maar gevoelsmatig
denk ik dat het de partnerschap moet zijn.Wat de procedure betreft, heeft de regering er in onze ogen verstandig
aan gedaan, dat er getuigen bij het registreren aanwezig zijn. De partners
zelf kunnen ook met de ambtenaar van de burgerlijke stand van tevoren overleggen
of hij hen het jawoord wil vragen ten aanzien van het geregistreerde partnerschap.
Stel nu dat in een gemeente – ik noem als voorbeeld de gemeente Staphorst –
twee mannen hun partnerschap willen laten registreren en dat zij het jawoord
tegen elkaar willen zeggen ten overstaan van die getuigen, dan mag die gemeente
dat verzoek niet weigeren op de grond dat registratie iets anders is dan het
huwelijk. Ook al staat dit in het antwoord op de vraag die D66 schriftelijk
heeft gesteld, zou ik de staatssecretaris nogmaals willen vragen om dit nadrukkelijk
hier te bevestigen, ten behoeve van de wetsgeschiedenis en ter voorkoming
van allerlei mogelijke onduidelijkheden in de toekomst.D66 is niet enthousiast over het van toepassing verklaren van de artikelen die de plicht tot samenwonen regelen en het huwelijksgoederenregime
van toepassing verklaren. Wij hebben er ernstig over gedacht wijzigingsvoorstellen
op deze punten in te dienen. Ook de Denen hebben in hun partnerschapswetgeving
niet geregeld dat de partners die zich daar laten registreren, een verplichting
hebben om samen te wonen. In Nederland zijn ook veel mensen die een lat-relatie
hebben. Er zijn ook veel mensen die alleen wonen en die met een partner wel
voor sommige rechtsgevolgen van het wetsvoorstel in aanmerking willen komen.
Het gaat dan vaak om bijvoorbeeld oudere, alleenstaande mensen. D66 vindt
het op zichzelf een goede zaak als hun rechtspositie versterkt zou worden.
Zij zouden in onze optiek ook onder de werking van de wet moeten kunnen vallen.Maar nu voor de opschoning van de huwelijkse verplichtingen een commissie
is ingesteld, die rond de zomer met een advies terzake zal komen, denk ik
dat het verstandiger is die advisering eerst af te wachten en ondertussen
de huwelijkse regeling op die van het geregistreerde partnerschap van toepassing
te verklaren. De bedoeling is immers dat registratie zoveel mogelijk dezelfde
rechtsgevolgen heeft als het huwelijk. D66 houdt nadrukkelijk de mogelijkheid
open te zijner tijd met wijzigingsvoorstellen te komen, als uit de opschoningsoperatie
zou blijken dat dat wenselijk is.De heer Bremmer (CDA):Bij de opschoningsoperatie zou de samenwoonplicht wellicht komen te vervallen.
Kan niet gesteld worden dat de betrokkenheid met elkaar zo belangrijk is,
wat u toch ook vindt, dat dat reden is het in de regelgeving ongewijzigd te
laten? Als de samenwoonplicht wordt losgelaten, wordt dan niet ook een registratie,
een markering van betrokkenheid met elkaar losgelaten?En hoe kijkt u aan tegen pensioen- en erfrecht? Wordt dat voor u dan ook
overbodig? Want als je de stofkam door de regelgeving haalt, wordt wellicht
ook dat overbodig.De heer Dittrich (D66):Het interessante is nu juist dat de commissie-Kortmann daarmee bezig is.
Wij hebben dat besproken bij de discussie rond de nota Leefvormen. Ik heb
daarover toen een vraag aan de staatssecretaris gesteld, omdat wij weten dat
er in de praktijk enorm veel mensen zijn die niet meer samenwonen, maar wel
die onderlinge band hebben. De commissie bekijkt nu welke bepalingen geschrapt
kunnen worden en welke niet. Het lijkt mij heel belangrijk de resultaten van
het onderzoek van de commissie te bespreken. Nogmaals, ik denk dat als twee
mensen een partnerschap zijn aangegaan, de overheid hen niet als het ware
zou moeten verplichten om samen te wonen om voor deze rechtsgevolgen in aanmerking
te komen. Want zouden zij naast elkaar wonen of tegenover elkaar, of op wat
voor manier dan ook, dan kan nog steeds de waarde van die onderlinge band,
dat partnerschap, zo belangrijk zijn dat die twee mensen dat wel willen laten
registreren.De heer Bremmer (CDA):Ik zal daar in mijn eigen termijn nog op terugkomen. Het lijkt een beetje
in schril contrast te staan met een onderstreping van lotsverbondenheid in
zulke relaties, die u nu toejuicht.De heer Dittrich (D66):Maar lotsverbondenheid hoeft niet alleen te blijken uit het feit dat twee
mensen op één adres staan ingeschreven. Lotsverbondenheid heeft
natuurlijk ook met emoties en gevoel te maken. Dat zult u toch niet willen
ontkennen?De heer Bremmer (CDA):Uiteraard niet, maar dat is niet het antwoord dat ik graag van u op mijn
vraag had gehoord. Ik vind dit toch wel een beetje een procedurele benadering
van mijn vraag. Kunt u niet alvast aangeven wat u ervan vindt? U wilt eerst
het advies van de commissie-Kortmann afwachten, wat op zichzelf verstandig
is. Maar u hebt er toch ook wel zelf een visie op? Die laat u toch niet afhangen
van het antwoord van de commissie?De heer Dittrich (D66):Nogmaals, wij hebben dit bij de nota Leefvormen aan de orde gesteld, omdat
wij weten dat er mensen zijn die niet meer samenwonen, maar wel getrouwd zijn
en een goed huwelijk hebben. Zij staan echter niet op één adres
ingeschreven. De regering onderkent dit ook.De regering heeft een commissie ingesteld om een en ander te onderzoeken.
Als het desbetreffende onderzoek gereed is, zullen wij met elkaar een principiële
discussie moeten voeren. Ik zeg in dit debat, dat hetzelfde zou moeten gelden
voor de partners die zich laten registreren. Wij weten dat een heleboel mensen
elkaars partner zijn zonder dat zij formeel staan ingeschreven. Als wij dat
loslaten, kan dat allerlei rechtsgevolgen hebben. Daar moeten wij goed over
praten. Onze visie is, dat het niet afhangt van het feit dat mensen op één
adres staan ingeschreven, doch dat het te maken heeft met emotionele zaken.De heer Bremmer (CDA):Wordt vervolgd, voorzitter!De voorzitter:U heeft uw eigen termijn.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! De heer Schutte had een punt toen hij sprak over het internationaal
privaatrecht. Op het gebied van het internationaal privaatrecht zal het met
het aanvaarden van dit wetsvoorstel wel enigszins pionieren worden. Het zal
onduidelijk kunnen zijn, wat er moet gebeuren wanneer een Nederlander zich
bijvoorbeeld met iemand van buiten de EU heeft laten registreren en de niet-Nederlander
teruggaat naar zijn land van herkomst en daar in het huwelijk treedt. Het
hangt dan van de rechtsregels van het land van herkomst af of dat land de
registratie alhier als een beletsel ziet voor een nieuw huwelijk aldaar. Is
er sprake van bigamie als bijvoorbeeld de Nederlander uit het voorbeeld in
het buitenland trouwt, ondanks registratie in Nederland? Of erkent Nederland
dat in het buitenland gesloten huwelijk niet en beschouwt het dit in strijd
met de openbare orde, omdat de registratie in Nederland niet eerst ongedaan
is gemaakt?Het is een beetje pionieren op het gebied van internationaal privaatrecht.
Voor D66 is dat echter absoluut geen reden om eerst te wachten totdat bijvoorbeeld
de staatscommissie IPR dat beoordeeld heeft. Wij vinden het verstandiger als
de wet zo snel mogelijk in werking treedt. Wij kunnen dan bekijken welke internationaal-rechtelijke
complicaties zich eventueel voordoen. De staatssecretaris heeft in antwoord
op schriftelijke vragen gesteld, dat zij het een goed idee acht
als de wet bijvoorbeeld over twee jaar geëvalueerd wordt. Wat ons betreft
is dat een goed moment om te bekijken wat er internationaal-rechtelijk gebeurd
is en of bepaalde artikelen aanpassing verdienen. Het is dus absoluut geen
reden om het wetsvoorstel opzij te schuiven en even te wachten.De heer Rouvoet (RPF):Wat is nu de ratio als wij een commissie de opdracht geven uit te zoeken
wat een andere samenlevingsvorm dan het huwelijk betekent voor het buitenland –
met name het homohuwelijk – en ondertussen onder andere de fractie van
D66 zegt: laten wij vast gaan pionieren met dit wetsvoorstel? Dan hadden wij
toch nooit de opdracht aan de commissie-Kortmann moeten geven? Dat is dan
toch een schijnbeweging?De heer Dittrich (D66):Absoluut niet. Daarbij ging het om het openstellen van het huwelijk. Hier
gaat het over de registratie van partnerschap. We weten dat er verschillende
landen zijn waar een wetgeving op het punt van partnerschap anders dan het
huwelijk bestaat. Het is daarom volkomen logisch dat wij gaan kijken hoe zich
dit wetsvoorstel verhoudt tot de wetgeving in ons omringende landen.De heer Rouvoet (RPF):Dit gaat voorbij aan de kern van mijn vraag. Natuurlijk is mij bekend
dat het huwelijk en ook het homohuwelijk, met alle kanttekeningen die ik bij
die term kan maken, iets anders is dan dit geregistreerd partnerschap. Dat
is voor iedereen duidelijk. Feit is dat de commissie-Kortmann zich moet buigen
over de vraag wat een nieuw te introduceren vorm, naast het huwelijk, voor
juridische en internationale consequenties heeft. U geeft zelf al een aantal
problemen aan. De commissie-Kortmann komt misschien met nog een hele rij problemen
en ondertussen gaat u pionieren. Ik begrijp dat werkelijk niet.De heer Dittrich (D66):Ik heb dat zojuist geprobeerd uit te leggen. Wij willen daar niet op wachten.
Wij willen dat dit wetsvoorstel zo snel mogelijk kracht van wet krijgt. Dan
zullen wij kijken hoe dit in de praktijk werkt. Ik denk zelf dat de problemen
ontzettend zullen meevallen en dat het hooguit in een paar gevallen zich zal
voordoen. Daar zullen wij dan lering uit moeten trekken. Wellicht kunnen wij
daar zodanig lering uit trekken dat wij daar nog iets verstandigs mee kunnen
doen, nadat de commissie-Kortmann met haar rapport is gekomen en nadat de
Kamer daarover heeft gesproken. Het moet geen uitsteloperatie tot sint-juttemis
worden. Ik heb in het begin van mijn betoog gezegd dat het bittere noodzaak
is dat dit wetsvoorstel kracht van wet krijgt. Mensen in Nederland zitten
hier al enorm lang op te wachten. Dan moeten wij dit niet om mogelijke complicaties
die zich ooit voor kunnen doen in relatie tot het buitenland, vooruit gaan
schuiven.De heer Rouvoet (RPF):Zo kunt u dit niet afronden. U zegt dat u denkt dat het allemaal reuze
mee zal vallen. U heeft die commissie-Kortmann dus helemaal niet nodig. Dan
was het dus toch een schijnbeweging.De heer Dittrich (D66):Die commissie-Kortmann adviseert nu juist over huwelijkswetgeving en dit
is geen huwelijkswetgeving, dit is partnerschapsregistratie, zoals bijvoorbeeld
de Scandinavische landen die al kennen. Dat is een fundamenteel verschil.De heer Bremmer (CDA):Het gaat mij niet om het woord "pionieren", maar ik vind wel dat uiterste
zorgvuldigheid op haar plaats is als je zo'n stap zet. Ik neem aan dat de
heer Dittrich dat met mij eens zal zijn.De heer Dittrich (D66):Ja.De heer Bremmer (CDA):De heer Dittrich vindt dit een heel goede ontwikkeling – dat vinden
wij niet – maar als het in de praktijk toch tegenvalt, krijg je natuurlijk
te maken met teleurgestelde mensen, wat je uiteraard niet wilt. Is er vanuit
zijn positie...De voorzitter:U moet korte vragen stellen. Het doel is namelijk echt om het deze avond
af te ronden. Dat kan als de Kamer zich in de interrupties beperkt tot korte
vragen en geen betogen gaat houden. Men heeft daarvoor zijn eigen termijn.De heer Dittrich (D66):Ik begrijp de vraag wel. Die teleurgestelde mensen...De heer Bremmer (CDA):Kunt u niet het tegenovergestelde bereiken door nu juist extra zorgvuldig
te zijn?De heer Dittrich (D66):Ik ben voor grote zorgvuldigheid. Dat betekent dat ik vind dat er goede
voorlichting moet komen over dit wetsvoorstel. Mensen moeten zich realiseren
dat als ze hun partnerschap in Nederland laten registreren en bijvoorbeeld
weer naar het buitenland verhuizen, het land waar ze naartoe gaan misschien
die geregistreerde partnerschap niet erkent. Dat zullen wij ze duidelijk moeten
maken. Er zijn maar een aantal landen in Europa die dat in hun wetgeving hebben
geregeld. Andere landen hebben dat niet gedaan. Dat betekent dat je dan toch
in een soort overgangsfase zult zitten. Ik ben er echter van overtuigd dat
over een jaar of tien, twintig alle andere Europese landen ook dit soort wetgeving
hebben.Mevrouw Van der Stoel (VVD):Misschien is het goed in herinnering te roepen dat deze discussie ook
gevoerd is bij de behandeling van de nota Leefvormen. Toen heeft de VVD-fractie
de vraag gesteld of het kabinet aan kon geven welke problemen mensen kunnen
tegenkomen als ze geregistreerd de grens over gaan. De staatssecretaris heeft
daarop met "nee" geantwoord. Misschien is dit dus wel een achterhaalde discussie.De heer Dittrich (D66):Er kan zich een probleem voordoen als er een land is dat niet erkent dat
hier een partnerschap wordt geregistreerd. Ik kan mij herinneren dat in de
nota Leefvormen het meer ging om mensen die bijvoorbeeld in een ziekenhuis
belanden en dergelijke.Voorzitter! Partners moeten weten dat het waar is. Ze hoeven niet meer
naar de notaris. Ze kunnen naar de ambtenaar van de burgerlijke stand om aldaar
hun onderlinge band publiekelijk te laten registreren. Daarmee wil D66 niet
beweren dat het huwelijk niet meer zou moeten worden opengesteld. De argumentatie
daarvoor heeft de rechter vandaag nog verteld.De heer Van den Berg (SGP):Mijnheer de voorzitter! Met het wetsvoorstel wordt beoogd dat geregistreerde
samenlevingsvormen een formele plaats en status in Boek 1, BW krijgen. Als
zodanig is dit ontwerp te beschouwen als een breuk met het verleden en markeert
het een ingrijpende ontwikkeling in onze samenleving. Een ontwikkeling die
onze fractie met grote zorg en droefheid vervult. Dit gegeven is aanleiding
voor ons om dieper in te gaan op de achterliggende ontwikkelingen. Wij deden
dat reeds in meer algemene zin op 25 maart jl. tijdens het notaoverleg over
de notitie Leefvormen in het familierecht, maar het is ook van belang dat
vandaag te doen.De sterke nadruk op het eigen, autonome ik en op de ontplooiing van het
individu heeft veel traditionele patronen onder spanning gezet en zelfs verbroken.
Het besef deel uit te maken van een geheel, een gemeenschap in klein of groot
verband, en het besef daarvoor verantwoordelijkheid te dragen in voor- en
tegenspoed zijn ondergeschikt aan subjectieve wensen, verlangens en gevoelens.
Dan is het niet vreemd dat geïnstitutionaliseerde gemeenschappen het
moeilijk krijgen. Dat is wel bijzonder gebleken terzake van het huwelijk.
Enerzijds hebben de achter ons liggende jaren een schrikbarende toename van
het aantal echtscheidingen te zien gegeven en anderzijds, deels waarschijnlijk
met het eerste samenhangend, hebben niet-huwelijkse samenlevingsvormen een
enorme vlucht genomen. Dat aan deze ontwikkeling het verschijnsel van de calculerende
burger niet vreemd is, staat wel vast. Bij herhaling heeft de wetgever maatregelen
moeten treffen om oneigenlijk gebruik en misbruik van wettelijke voorzieningen
tegen te gaan. Maar hoe ernstig dit ook is, het gaat dan nog alleen maar om
gevolgen die de overheid raken. Het individualiseringsproces heeft voor en
in de maatschappij nog veel desastreuzer gevolgen. En wij denken daarbij niet
alleen aan de volwassenen, die welbewust kunnen kiezen, maar vooral aan de
kinderen die niets te kiezen hebben en een speelbal worden van de beslissingen
van hun ouders. Het is algemeen bekend dat negatieve ervaringen in de jonge
jaren opgedaan tot in de volwassenheid door kunnen werken.Al deze feiten en ontwikkelingen worden als zodanig niet, of niet primair,
door de overheid veroorzaakt, dat geef ik toe. De overheid wordt er echter
wél mee geconfronteerd en welke houding neemt ze dan in? Vervult deze
ontwikkeling de overheid met zorg? Dat is een van de eerste vragen. Want ook
al zijn de mogelijkheden van de overheid beperkt, het antwoord op deze vraag
is toch bepalend voor de richting van eventuele actie: stimuleren of afremmen,
ruimte geven of ruimte inperken, volgen of corrigeren.Bij de behandeling van de notitie Leefvormen merkten wij reeds op dat
de overheid zich angstvallig lijkt te onthouden van ieder moreel oordeel en
tot op grote hoogte niet anders doet dan de ontwikkelingen gewoon volgen.
Van enige zorg is ons niet gebleken, laat staan van enig optreden in de richting
van het keren van ongewenste ontwikkelingen. Wij vinden dat een deerlijk gemis,
vooral ook omdat de overheid er daarmee blijk van geeft haar verantwoordelijkheid
als dienaresse van God, zeker op dit aangelegen terrein, geheel te miskennen.Voorzitter! Mede als gevolg van de individualisering is een tendens waarneembaar
naar een privatisering van het huwelijk. De SGP-fractie neemt hier met alle
kracht stelling tegen. Juist in de Reformatie is de publieke functie van het
huwelijk duidelijk onderkend. Benadrukt moet worden dat het huwelijk als levenslange
liefdesverbintenis tussen één man en één vrouw
een instelling van God Zelf is. Het is een scheppingsgegeven, niet ten onrechte
getypeerd als de hoeksteen van de gehele samenleving. Het is de taak van de
overheid, de samenleving te ordenen naar de norm van Gods heilzaam Woord.
Zeker op dit terrein moet worden geconstateerd – en ik zeg dat met grote
droefheid – dat het verlaten van Gods Woord ontwrichtend werkt. De overheid
behoort juist weerstand te bieden aan de ontbindende machten en die niet te
bevorderen. En dat gebeurt indien de formele positie van het huwelijk wordt
aangetast.Als dit wetsvoorstel door de Staten-Generaal wordt aanvaard, zullen geregistreerde
niet-huwelijkse vormen van samenleving daarmee een status aparte in het BW
ten opzichte van het huwelijk hebben verworven. Zij die grote bedenkingen
tegen dit voorstel hebben en die er een aantasting van het huwelijk in zien,
wordt ook door de regering tegen geworpen dat dit een misvatting is. De wettelijke
regeling betreffende huwelijk en afstamming, als ordenende principes voor
ons stelsel van personen- en familierecht en het erfrecht, blijft ongewijzigd
in stand, zo zegt men. In strikte zin genomen, is dat tot op zekere hoogte
waar. Er vallen onzes inziens echter wel enkele belangrijke kanttekeningen
bij deze stellingname te maken.In de eerste plaats is er in de stukken meer dan eens sprake van de gelijkwaardigheid
van de registratie aan het huwelijk. Hoe is dit mogelijk, als men tegelijkertijd
elders in de stukken – terecht – stelt dat het huwelijk een exclusieve
verbintenis blijft voor één man en één vrouw?
Als men hier van een formeel-wettelijke gelijkwaardigheid spreekt, dan is
mijn conclusie dat men volstrekt voorbijgaat aan de in principieel-normatief
opzicht ongelijkwaardigheid van beide instituten. En formeel herinner ik aan
de positie van de kinderen.In de tweede plaats wordt bij de regulering van de partnerschapsregistratie,
waarvan de regering betoogt dat deze gelijkwaardig is aan het huwelijk, de
vraag opgeroepen of daarmee ipso facto geen afbreuk wordt gedaan aan het unieke
en exclusieve karakter van het huwelijk van man en vrouw. Dat karakter moet
het huwelijk voortaan delen met de partnerschapsregistratie. Dat gegeven zijnde,
ontkomt men toch niet aan de conclusie dat dat unieke en exclusieve karakter
aan betekenis heeft ingeboet? Het huwelijk wordt dan een van de mogelijke,
door de overheid erkende, samenlevingsvormen.In de derde plaats zal na aanvaarding van de partnerschapsregistratie,
waarvan gesteld wordt dat deze gelijkwaardig is aan het huwelijk, misschien
niet nu maar dan toch na verloop van enige tijd de vraag zich aandienen welke
van beide nu de standaard is. De wetgeving is er nu op gericht om de partnerschapsregistratie
een inhoud te geven die is afgeleid van de invulling van het huwelijk. Het
huwelijk, zoals thans in de wet geregeld, is dus nu de standaard. Maar kan
en zal de pretentie van gelijkwaardigheid er niet toe leiden dat de partnerschapsregistratie
de norm wordt, zodat van eventueel wenselijk geachte wijzigingen
in de registratie gesteld zal worden dat deze moeten leiden tot wijziging
van de regels betreffende het huwelijk?Voorzitter! Er zijn dus aan twee kanten ontwikkelingen. Aan de ene kant
de uitholling van de bestaande huwelijksbepalingen. Ik kwam in dit verband
zelfs de term "dor hout" tegen, onder andere voor de bepaling inzake de verplichting
tot samenwoning in het BW. Dat is veelzeggend! Aan de andere kant zien we
dat de registratie steeds meer wordt opgetuigd met ceremoniële elementen
en daarmee wordt tot een pseudo-huwelijk. Kortom, de vrees is meer dan gewettigd
dat de introductie van de partnerschapsregistratie een diepgaande invloed
zal hebben op het tot nu toe unieke karakter van het huwelijk. Voor die vrees
is, zo meen ik, temeer grond nu dit kabinet, anders dan het vorige, besloten
heeft dat registratie ook dient open te staan voor personen van verschillend
geslacht. Het is in het licht van al deze ontwikkelingen dan ook niet verwonderlijk,
hoezeer ook diep bedroevend, dat een meerderheid in deze Kamer zich al heeft
uitgesproken voor een finale stap in de richting van de eliminatie van het
bijbelse huwelijk via het zogenaamde homohuwelijk.Voorzitter! Nu zou gesteld kunnen worden dat aan deze registratie behoefte
zou bestaan omdat de overheid gegeven de feitelijke situatie in ons land dat
naast het huwelijk ook allerlei niet-huwelijkse samenlevingsvormen voorkomen,
toch ordenend moet optreden, onder andere in de sfeer van sociale uitkeringen,
belastingen en dergelijke. Maar dan is de vraag of de voorgestelde vorm van
registratie dit beoogde effect zal kunnen opleveren. Dit is geenszins het
geval. Het is immers zo, dat de overheid inmiddels in vrijwel alle collectieve
voorzieningen, in de belasting- en pensioensfeer samenwonen in een andere
vorm dan het huwelijk reeds gelijkgesteld heeft met gehuwd samenwonen. En
eventuele bewijsproblemen worden door registratie toch niet uit de wereld
geholpen? Of is het zo dat we registratie voortaan moeten zien als een vrijwaring
tegen controle? Van registratie kunnen geen extra voordelen met het oog op
de bestrijding van misbruik worden verwacht boven hetgeen reeds door het vorige
kabinet was aangekondigd, en deels is gerealiseerd in de wet van 7 mei 1996,
het heroverwegingsonderzoek misbruikgevoeligheid, en deels nog moet worden
gerealiseerd, de harmonisatie van leefvormbepalingen. Bovendien blijft samenleven
in een alternatieve leefvorm zonder registratie evenzeer mogelijk. Het is
immers juist met het oog op deze niet-geregistreerde samenlevingsvormen dat
maatregelen en acties, die ik zo-even noemde, noodzakelijk blijven. Daarmee
wordt nog eens onderstreept dat de noodzaak van dit wetsvoorstel vanuit dit
oogpunt niet gemotiveerd kan worden. Voor ons is overigens de overweging nog
belangrijker dat met het voorgaande in onze visie nimmer het sanctioneren
door een overheid van onbijbelse samenlevingsvormen verdedigd kan worden.Voorzitter! In aanvulling op het voorgaande wil ik over het opnemen van
allerlei registratievormen nog enkele opmerkingen maken.Ten eerste. Het in de notitie Leefvormen door de regering ingenomen standpunt
dat in onze ogen volstrekt oorbare samenlevingsvormen van bloedverwanten in
de eerste, tweede of derde graad van de registratiemogelijkheid worden uitgesloten,
is gehandhaafd. Het argument dat de behoefte daaraan niet is gebleken vinden
wij als zodanig weinig overtuigend. Het argument dat een geregistreerde samenlevingsvorm
tussen bloedverwanten van de eerste graad ongewenst is omdat dit zou leiden
tot bevoordeling van het betreffende kind spreekt ons in het geheel niet aan.Daarmee kom ik op mijn tweede opmerking namelijk het voorstel dat enkel
door registratie algehele gemeenschap van goederen intreedt, zulks vanwege
de nagestreefde gelijkheid met het huwelijk. De vraag is of dit beantwoordt
aan de oogmerken van de potentieel geregistreerden. Zou hier, op het punt
van de van rechtswege intredende algehele gemeenschap, niet juist een van
de hoofdbezwaren tegen het instituut van het huwelijk liggen? Zijn er duidelijke
aanwijzingen uit de kring van potentieel geregistreerden dat men dit rechtsgevolg
van registratie op prijs stelt? Het wil ons voorkomen dat de registratiebehoefte
bij betrokkenen – zeker de personen van gelijk geslacht – voornamelijk
voortvloeit uit de wens tot publieke erkenning van hun relatie. Voorts moet
men bedenken dat deze samenlevingsverbanden vaak slechts bestaan uit tweeverdienende
en pensioenopbouwende "partners", hetgeen het opleggen van huwelijksvermogensrechtelijke
en erfrechtelijke regels minder dringend maakt. Het ligt dan ook volgens ons
veel meer voor de hand de scheiding van vermogens tot uitgangspunt te nemen.
Wie anders wil, zou zulks bij notariële akte kunnen overeenkomen. Tot
besluit van dit punt wil ik in elk geval nog de opmerking kwijt dat eventuele
aanpassing van het huwelijksgoederenregime niet gemotiveerd kan worden door
voor de partnerregistratie wenselijk geachte wijzigingen dienaangaande. Hetzelfde
geldt voor een eventueel nieuw ontbindingsregime voor het huwelijk. Ik verwijs
in dezen naar het rapport van de commissie-De Ruiter. Ik verwijs tevens naar
mijn eerdere opmerking over de vraag welke standaard in de toekomst de ontwikkeling
zal gaan bepalen.Een volgende opmerking betreft de in het geding gebrachte grondrechten.
Ook personen van gelijk geslacht zouden er ingevolge artikel 8, bescherming
van gezinsleven, in combinatie met artikel 14 van het EVRM aanspraak op kunnen
maken dat de overheid zich onthoudt van de feitelijke inmenging in hun gezinsleven.
Wat daarvan ook zij, voor ons staat in elk geval voorop dat artikel 12 van
het EVRM de overheid verplicht dat mannen en vrouwen van huwbare leeftijd
vorm kunnen geven aan het recht te huwen en een gezin te stichten. En over
de vraag wat in burgerrechtelijke zin een huwelijk is, kan nauwelijks misverstand
bestaan.De partnerregistratie, zoals nu voorgesteld, heeft in onze zienswijze
veel weg van een pseudo-huwelijk. Het onderscheid in wettelijke vormgeving
tussen het huwelijk en de partnerschapsregistratie heeft naar onze stellige
overtuiging totaal niets van doen met discriminatie. Zolang man en vrouw niet
gelijk zijn, zolang is er ook een objectieve rechtvaardigingsgrond voor het
maken van onderscheid. We hebben evenwel terdege kennisgenomen van het standpunt
van de regering dat er wel onderscheid gemaakt mag worden tussen gehuwden
en ongehuwden, maar niet tussen geregistreerden en gehuwden.
Het gelijkheidsbeginsel wordt dus kennelijk door de regering nogal selectief
gehanteerd.Voorzitter! Het is in dat licht bezien duidelijk dat naast al het voorgaande
onze bezwaren zich ook juist richten tegen al die onderdelen van de partnerschapsregistratie
waarbij volstrekt onnodig aansluiting is gezocht bij het huwelijk. In dat
verband noem ik het niet alleen toestaan maar zelfs voorschrijven van de aanwezigheid
van getuigen bij het aangaan van het geregistreerd partnerschap. In hetzelfde
kader plaats ik de beslissing om, ondanks het feit dat er goede redenen waren
om dit niet te doen – de regering geeft dat zelf toe – aanverwantschap
als rechtsgevolg van geregistreerd partnerschap aan te merken.Voorzitter! Ik zou nog aandacht willen vragen voor een geheel ander facet
van de voorgestelde regeling. Als vaststaand mag worden aangenomen dat de
diepgaande bezwaren die ik hier heb geuit, ook leven bij een deel van de ambtenaren
van de burgerlijke stand. Die bezwaren hebben diepe ethisch bepaalde wortels.
De samenlevingsregisters die tot nu toe bij enkele gemeenten bestaan, hebben
geen enkele formele status. Het wil ons voorkomen dat daarom tot nu toe geen
enkele ambtenaar verplicht is zijn of haar medewerking te verlenen aan het
bijhouden van deze registers. Gezien de vormgeving van de partnerschapsregistratie
in het voorstel zal dat fundamenteel veranderen. De registers krijgen een
wettelijke status en het laat zich denken dat de desbetreffende ambtenaren
verplicht zouden kunnen worden hun medewerking te verlenen. Dat kan ertoe
leiden dat voor betrokkenen ernstige gewetensproblemen ontstaan. Dát
mag de overheid haar overigens loyale ambtenaren niet aandoen naar onze overtuiging.
Ik zou het daarom op prijs stellen te mogen vernemen op welke wijze de regering
denkt om te gaan met deze problemen waarmee zij haar eigen ambtenaren belast.
Wij bepleiten met klem dat met deze gewetensbezwaren voluit wordt rekening
gehouden.Voorzitter! Tot slot zou ik nog een tweetal vragen met betrekking tot
de uitvoering van pensioenregelingen willen stellen.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! Gesteld dat twee mensen in een bepaalde gemeente voordat zij
zich laten registreren aan de ambtenaar vragen of hij een zodanige vraag wil
stellen dat zij het jawoord kunnen geven. Als een ambtenaar daartegen bezwaar
heeft, bijvoorbeeld omdat hij vindt dat het geen huwelijk betreft, maar een
registratie van partnerschap, hoeft hij dan niet aan dat verzoek te voldoen?
Moet hij aan het gemeentebestuur vragen, een andere ambtenaar aan te wijzen?De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Ik heb reeds aangegeven dat ik mij zeer wel kan voorstellen
dat er bij ambtenaren van de burgerlijke stand principiële bezwaren leven
tegen het verlenen van medewerking aan deze partnerschapsregistratie. Ik vind
dat daarmee rekening moet worden gehouden. Het gaat om zeer fundamentele bezwaren.De heer Dittrich (D66):Als dit zich voordoet in een gemeente waar alle ambtenaren die daarvoor
in aanmerking komen fundamentele bezwaren hebben, terwijl er in die gemeente
wel burgers wonen die hun partnerschap willen laten registreren, wordt die
registratie daarmee toch belet?De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Dat hoef ik niet op te lossen. Ik ben helemaal niet voor deze
regeling, dus dat moet de heer Dittrich niet aan mij vragen. Ik vraag de regering
om rekening te houden met die bezwaren. De heer Dittrich moet mij niet vragen
om problemen op te lossen die hijzelf opwerpt door zijn stellingname.De heer Dittrich (D66):Dat vind ik een heel erg gemakkelijk antwoord. Ik had iets beters van
u verwacht.De heer Van den Berg (SGP):Kennelijk weet u de vraag niet anders te formuleren. Ik kan niet anders
antwoorden dan zoals ik heb gedaan. Ik vind dat de regering hiervoor een oplossing
moet bieden. Die mag echter nooit ten koste van het geweten van de betrokken
ambtenaren gaan.Voorzitter! De uitvoering van de pensioenregelingen wordt ook in dit wetsvoorstel
geregeld. Verdraagt de bij tweede nota van wijziging opgenomen overgangsbepaling –
artikel IIIA – zich met het in artikel 2b van de Pensioen- en spaarfondsenwet
vastgelegde tijdpad? Vervolgens wil ik graag weten of er bij de regering een
indicatie bestaat van het effect op de werkgeverslasten, zowel in het verleden
als voor de toekomst, van de overgangsregeling, artikel IIIA. Het gaat om
het toekennen van premies voor nabestaandenpensioen aan geregistreerde partners.Voorzitter! Ik sluit mijn betoog af. Bij mijn fractie leven zeer fundamentele
bezwaren tegen de voorgestelde regeling. Ik heb al aangegeven dat wij bereid
zijn om constructief mee te denken over voorzieningen die een einde zouden
kunnen maken aan ongewenste situaties maar dit wetsvoorstel schiet zeer ver
voorbij aan dat doel en getuigt ook van onvoldoende inzicht in het eminente
belang van het huwelijk voor de samenleving en haar verbanden. Wij roepen
dan ook de regering en onze collega's op om niet verder te gaan op deze heilloze
weg. De waarheid van het Bijbelwoord "Wie God verlaat, heeft smart op smart
te vrezen", wordt juist op dit terrein steeds duidelijker zichtbaar. Maar
er is ook een keerzijde: in het onderhouden van Gods geboden ligt grote loon.
Voorzitter! Daartoe roepen wij overheid en samenleving, waarbij wij onszelf
insluiten, met alle kracht en in alle liefde op.De heer Bremmer (CDA):Mijnheer de voorzitter! Mevrouw Soutendijk is na een pittige ingreep bijna
blessurevrij. Dat is de reden dat ik hier sta. Kennelijk was dat niet goed
doorgedrongen tot degenen die de sprekerslijst hebben samengesteld.Voorzitter! Wij zetten vandaag de discussie voort die op 25 maart 1996
is gevoerd en waarbij principiële en praktische vragen rondom de partnerregistratie
reeds uitvoerig besproken zijn. Inmiddels hebben wij nog een aantal stappen
gezet, tot en met de lijst van antwoorden waarvoor wij de staatssecretaris
erkentelijk zijn. Daardoor kan onze bijdrage zich concentreren op een aantal
vragen over hoofdlijnen, naast de feitelijke vragen die ons nog resten.Ik constateer allereerst dat gaande de discussie nieuwe elementen zijn
toegevoegd aan het geregistreerde partnerschap die dit steeds dichter brengen
naar volstrekte gelijkheid met het huwelijk. Als voorbeeld
noem ik de introductie van aanverwantschap, de naam en de erfrechtelijke en
testamentaire doorwerking. Thans heeft, zoals de regering het stelt, "een
geregistreerd partnerschap" dezelfde gevolgen als het huwelijk, behoudens
voorzover het betreft de betrekkingen met kinderen. Voorzitter! Het laatste
is voor onze fractie cruciaal. Daarbij constateer ik dat het voorstel zoals
het er nu ligt, heel dicht nadert aan de grens waarbij de eigenheid van het
huwelijk dreigt te worden aangetast. Dat is niet een situatie die onze fractie
voor ogen stond en staat, hoezeer ook wij vergelijkbare rechten en plichten
voorstaan waarbij mensen van gelijk geslacht of naaste bloedverwanten duurzaam
de verantwoordelijkheid voor elkaar aanvaarden.Er blijven verschillen tussen huwelijk en geregistreerd partnerschap op
het punt van de relatie van de partners met kinderen. Twee mensen van hetzelfde
geslacht kunnen, anders dan twee mensen van verschillend geslacht, niet een
gezamenlijke biologische relatie ten opzichte van kinderen hebben. Wij hechten
er daarom dan ook aan dat partnerregistratie bij paren van gelijk geslacht
op dit punt verschilt van een huwelijk en dus geen rechtsgevolgen ten opzichte
van kinderen creëert.Voorzitter! Anders dan in het voorstel van het vorige kabinet stelt deze
regering thans voor, de registratie niet open te stellen voor broers en zusters,
voor wie logischerwijze een huwelijksbeletsel geldt, zulks ondanks het feit
dat men erkent dat bloedverwanten in de tweede graad voor de AOW of de ABW
wél onder het samenlevingsbegrip zijn gaan vallen. Dit houdt de erkenning
in dat zij op dit punt gezamenlijk verantwoordelijk worden gehouden voor de
kosten van levensonderhoud. Omgekeerd zou het niet onterecht zijn, hun ook
de andere kant, dus de voordelen, van de gezamenlijke huishouding ten deel
te laten vallen. Is de opstelling van de regering in dezen niet inconsequent?
Kan de staatssecretaris hierop haar visie nog eens geven?Voorzitter! Anders dan het in het oorspronkelijke voorstel het geval was,
opent deze regering de partnerregistratie wel voor heteroparen. Deze krijgen
er dus een mogelijkheid naast het huwelijk bij. Is het de bedoeling dat hiermee
de weg wordt geëffend naar openstelling van het burgerlijk huwelijk voor
twee personen van dezelfde kunne? Graag verkrijgen wij hierop een reactie
van de staatssecretaris.Tegenover de opvatting van de regering stellen wij de volgende kanttekeningen
en vragen. Niet echt wordt duidelijk ten aanzien van welke problemen de openstelling
van de partnerregistratie voor heteroparen een uitkomst zou moeten vormen.
De rechtsgevolgen van huwelijk en registratie voor de partners onderling en
ten opzichte van derden zijn immers gaandeweg steeds meer gelijk geworden?
Het is bovendien de vraag of het gelet op het belang van het kind verantwoord
is, dat de overheid aan een mogelijk emotionele barrière dit gevolg
van openstelling van partnerregistratie voor heteroparen geeft, dit gelet
op het gegeven dat de rechtsgevolgen naar kinderen van een huwelijk of een
partnerregistratie wel fundamenteel anders liggen. En doet verder de overgang
van registratie naar huwelijk niet een rechtsvacuüm ontstaan, waar de
regering, zo lijkt het, te gemakkelijk aan voorbijgaat?Mevrouw Van der Burg (PvdA):Er is toch de mogelijkheid van erkenning van een kind, die tot exact dezelfde
rechten en plichten van de ouders jegens de kinderen en omgekeerd leidt?De heer Bremmer (CDA):Ik kom daar nog op; uiteraard realiseer ik mij dat.Openstelling van registratie voor heteropartners houdt een inbreuk in
op het principe dat een kind geboren binnen een huwelijk automatisch een juridische
vader en een juridische moeder heeft. Dat principe is niet alleen gebaseerd
op een biologische gegevenheid maar ook op de notie van het belang van het
kind. Bij partnerregistratie voor heteroseksuelen wordt het vaderschap, om
het eens duur te zeggen, dus een discretionaire bevoegdheid van de vader.
Is dat in het belang van het kind? Was dat nu niet juist een van de redenen
om tot instelling van het huwelijk te komen?Het argument dat met de openstelling van partnerregistratie voor heteroparen
de gelijkwaardigheid van de registratie met het huwelijk beter tot uitdrukking
komt, spreekt onze fractie niet erg aan. Wij hebben een amendement, dat wij
b01 noemen, ingediend, waarin wij dit tot uitdrukking brengen. Het is voor
onze fractie een erg belangrijk amendement.Evenmin is onze fractie ervan overtuigd dat de overheid deze consequenties
moet verbinden aan het gegeven dat de partnerregistratie door sommigen kennelijk
(nu nog) anders beleefd wordt dan om het zo eens te zeggen de "huwelijksregistratie".Mijn volgende onderwerp is de internationale houding ten opzichte van
het huwelijk. Wij begrijpen dat de Noordse landen, waar onze regering de partnerregeling
vaak aan spiegelt, hun partnerregistratie uitdrukkelijk niet hebben opengesteld
voor heteroparen. Wat is nu de reden om hier dan van deze landen af te wijken?Waarop is dan de opvatting van andere partijen gebaseerd dat wij, ter
wille van een zo groot mogelijk kans op erkenning, de Nederlandse regeling
niet te veel moeten doen afwijken van die van de Noordse landen? In het interruptiedebatje
is al even de vraag aan de orde geweest of de regering niet te lichtvaardig
voorbijgaat aan de internationaal-rechtelijke complicaties. Wij hadden wat
dat betreft exact dezelfde vraag als de heer Schutte. Kan een stel dat hier
geregistreerd is in Frankrijk trouwen? Kan een van hen of kunnen beiden daar
met een ander trouwen en vervolgens in Nederland weer geregistreerd verder
leven? Ik stel deze vragen niet om het wetsvoorstel voor ons uit te schuiven,
hoewel wij op dit punt fundamentele bezwaren hebben. Ik vraag het uit een
oogpunt van zorgvuldigheid en van eerlijkheid tegenover de mensen. Wat staat
hen te wachten? Ik heb begrepen dat collega Dittrich dat zorgvuldigheidsaspect
wel degelijk erkent.Dan kom ik tot de partnerregistratie voor niet-Nederlanders. De Nederlandse
partnerregistratie staat open voor Nederlanders, onderdanen van de Europese
Unie en niet-EU-onderdanen. Nog slechts een rechtsgeldige verblijfstitel is
nodig om zich als partners in Nederland te kunnen laten registreren. Het valt
op dat de eis van ten minste een jaar verblijf, onmiddellijk voorafgaande
aan de registratie c.q. van woonplaats in Nederland, geschrapt is in de tweede
nota van wijziging. Gaarne krijg ik een toelichting hierop,
nu de memorie van toelichting op het wetsvoorstel zelf meldt: "toerisme is
op dit terrein zeer wel denkbaar, nu een dergelijke registratie in weinig
andere landen bestaat". Er zijn dus wel degelijk problemen mogelijk in verband
met schijnregistratie. Het valt op dat het wel in de memorie van toelichting
staat, maar dat de regering de bepaling zonder veel toelichting intrekt. Wij
hebben een amendement b02 ingediend om die eis opnieuw te introduceren.De heer Rabbae (GroenLinks):Als de eis van geldig verblijf voor vreemdelingen overeind blijft, waar
ik persoonlijk bezwaar tegen heb, wat is dan eigenlijk het bezwaar van de
heer Bremmer?De heer Bremmer (CDA):U draait nu de vraag om. Wij signaleren dat er in de memorie van toelichting
een eis gesteld wordt en dat die vervolgens in de tweede nota van wijziging
vervalt. Vandaar mijn vraag aan de staatssecretaris om dit toe te lichten.
De feitelijke vraag is of er in de tussentijd zoveel veranderd is dat er geen
grond meer is voor de vrees voor de genoemde vorm van registratie.De heer Rabbae (GroenLinks):U had het dus logischer gevonden als dat gehandhaafd was.De heer Bremmer (CDA):Althans, dat de toelichting onze vragen meer had beantwoord. Ik begrijp
de toelichting op dit punt namelijk niet. Daarin staat iets in de trant van
dat het geen eis van proportionaliteit is. Het is voor ons volstrekt niet
duidelijk wat daarmee bedoeld wordt. Het is best mogelijk dat de staatssecretaris
in haar antwoord onze vraagpunten naar tevredenheid oplost. Dat sluit ik dus
niet uit. Maar nu vind ik de toelichting onvoldoende.De heer Dittrich (D66):Ik heb een vraag over uw amendement terzake: waarom denkt u dat registratietoerisme
toeneemt als alleen maar de eis wordt gesteld, zoals de regering doet, dat
er een rechtsgeldige verblijfstitel is?De heer Bremmer (CDA):Om dezelfde reden die in de memorie van toelichting op het oorspronkelijke
wetsvoorstel wordt genoemd: er is wel degelijk een dreiging van registratietoerisme
en daarom wordt de eis gesteld van één jaar verblijf in Nederland.De heer Dittrich (D66):Maar het is u toch niet ontgaan dat een aantal fracties in de schriftelijke
voorbereiding van deze mondelinge behandeling daartegen bezwaar hebben gemaakt?
Zij hebben gezegd dat het ene jaar niets uitmaakt, omdat het om een rechtsgeldige
verblijfstitel gaat. Daarop heeft de regering gezegd: dat klopt en dat nemen
wij over. Daarom is dus die termijn van één jaar vervallen.De heer Bremmer (CDA):Uiteraard hebben wij serieus kennisgenomen van de opmerkingen van een
aantal fracties. Daar hoeft geen spoor van twijfel over te zijn. Dat had echter
wel in de tweede nota van wijziging moeten worden toegelicht en dat ontbreekt.Voorzitter! Ik kom te spreken over de IPR-consequenties. In de nota naar
aanleiding van het verslag (pagina 6) heeft de regering expliciet aangekondigd
om na de aanvaarding van dit wetsvoorstel advies te vragen aan de staatscommissie
voor internationaal privaatrecht. Dat advies lijkt onze fractie geen overbodige
luxe. Er zijn toch geen andere landen die nu onze registratie erkennen? De
gevolgen daarvan zijn voor de burgers die in goed vertrouwen een overeenkomst
aangaan. De staat kan de burger dan ook niet met een wetsvoorstel opzadelen
dan wel confronteren waarvan de gevolgen niet te overzien zijn. Naar het oordeel
van mijn fractie moeten die gevolgen zorgvuldig op een rij gezet worden, voordat
deze registratiemogelijkheid aan de burgers geboden wordt. Tegen de achtergrond
van het terzake gevoerde interruptiedebatje vraag ik de staatssecretaris om
uit een oogpunt van zorgvuldigheid te wachten met de invoering van deze wet
totdat het advies van de genoemde staatscommissie is ontvangen.Ik heb al met collega Dittrich gesproken over het kappen van dor hout
in de huwelijkswetgeving. Dat sla ik nu dus over.Nu de afronding en de conclusie. Het gaat ons om nieuwe wegen en evenzeer
om vaste waarden. Met verdeelde gevoelens staan wij daarom tegenover dit wetsvoorstel.
Dit blijkt uit de vele vragen die ik heb gesteld en waarop ik belangstellend
het antwoord van de staatssecretaris afwacht. Van ons dus geen juichtonen,
om het zo maar te zeggen. Dat is niet omdat wij geen voorstander zijn van
het brengen van ordening in regelgeving voor leefvormen. Partnerregistratie
voor paren van hetzelfde geslacht past bij de duurzame lotsverbondenheid waarvoor
deze paren kiezen. Dat juichen wij ook toe.Openstelling van deze vorm van publieke erkenning voor heteroparen betekent
onzes inziens feitelijk geen verschil en geen toegevoegde waarde ten opzichte
van het pakket huwelijk, behoudens de ontbrekende rechtsgevolgen voor kinderen.
Evenmin is onze fractie ervan overtuigd dat de overheid deze consequentie
moet verbinden aan het gegeven dat de partnerregistratie door sommigen kennelijk
(nu nog) anders beleefd wordt dan de huwelijksregistratie, om dat zo eens
te noemen.Onze fractie markeert hier een grens in het voortdurende en niet gemakkelijke
spanningsveld tussen onze normatief georiënteerde politieke overtuiging
en de maatschappelijke realiteit van samenlevingsvormen. Ik hecht eraan te
zeggen dat deze positie niets heeft te maken met betutteling of morele diskwalificatie,
maar voortvloeit uit onze visie op de taak van de overheid.De heer Schutte (GPV):De heer Bremmer spreekt over het markeren van een grens. Dan is het wel
belangrijk om te weten waar die grens ligt. Ligt die bij het wetsvoorstel
zoals het er nu ligt? Moeten wij het zo verstaan dat als het wetsvoorstel
ongewijzigd blijft, de heer Bremmer en zijn fractie zeggen dat het niet aanvaardbaar
is? Of ligt de grens bij de amendering die is voorgesteld? Als het in die
zin wordt geamendeerd, is het dan wel aanvaardbaar?De heer Bremmer (CDA):Ik wil een grens markeren op het punt van het openstellen van de registratie
voor hetero's. Dat is voor mijn fractie een zwaar punt. Daar markeer ik een
grens.De heer Schutte (GPV):Dus uw amendement op dat punt zal aanvaard moeten worden, wilt u overwegen om het wetsvoorstel te steunen?De heer Bremmer (CDA):Dat zijn uw woorden, maar daar komt het ongeveer op neer.De heer Rabbae (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! Mijn fractie wacht natuurlijk met grote belangstelling
de discussie in het komende jaar over het homohuwelijk af. Dat begrijpt de
staatssecretaris ook wel. Intussen is dit een belangrijke stap, omdat vele
mensen in dit land een oplossing hierin zien. In die zin is het ook de taak
van de politiek om een oplossing te bieden voor problemen waarbij een grote
deel van de bevolking betrokken is. Ik realiseer mij echter dat dit een gevoelige
materie is voor sommige collega's en sommige fracties in deze Kamer. Mijn
fractie respecteert dat en hoopt in elk geval dat de andere fracties respect
opbrengen voor het feit dat vele burgers in dit land in deze stap een belangrijke
oplossing zien. Alleen op deze wijze kunnen wij gezamenlijk en in verscheidenheid
proberen in de samenleving belangrijke openingen te bieden.Voor de toegang tot de registratie stelt de regering een aantal voorwaarden
om af te komen van het toerisme en schijnregistraties, om de woorden van de
regering zelf te gebruiken. In dat verband golden twee voorwaarden, waarvan
er één overgebleven is. Dat is namelijk de voorwaarde van een
geldige verblijfstitel. In het kader van het Europese verdrag voor de rechten
van de mensen en het internationale verdrag inzake privaatrecht wordt uitgegaan
van het recht op gezinsleven. Daarbij is de nationaliteit een secundair aspect
en geen primair aspect. Dat geldt in het Nederlandse huwelijksrecht, maar
ook internationaal. In die zin verbaast het mij dat het kabinet het punt van
de nationaliteit wil gebruiken voor mensen van buiten Nederland, van buiten
de Europese Unie en van buiten de Europese economische ruimte en deze mensen
wil confronteren met de drempel van de geldige verblijfsvergunning. Als het
gaat om het toerisme, wat betekent dat dan de facto? De mensen die vanuit
het buitenland hier komen om zich te laten registreren, kunnen daarmee niets
in hun land van herkomst als het daar niet erkend wordt.Het is dus een schijnprobleem. Wij maken ons dus veel zorgen over iets
wat waarschijnlijk in de praktijk niets zal betekenen. Als het gaat om schijnregistratie,
zeg ik wat mijn fractie ook heeft gezegd over schijnhuwelijken. Het is moeilijk
om dat te traceren. Zelfs binnen de door ons niet als zodanig gekenmerkte
huwelijken, is het soms inderdaad ook de vraag of het volledig tot het eind
leidt. In die zin vraag ik de staatssecretaris of zij dit punt denkt te handhaven.
Een aantal belangrijke mensen, zoals prof. Jessurun d'Oliveira in het Juristenblad
van december 1995, hebben aangegeven dat deze kwestie discriminatoir werkt
voor Nederlandse onderdanen die op een gegeven moment een registratie willen
aangaan met iemand uit het buitenland, niet zijnde een onderdaan van de Europese
Unie respectievelijk van de landen van de Europese economische ruimte. Voor
mijn fractie is dit een belangrijk punt. Daarom ben ik geïnteresseerd
in het antwoord van de staatssecretaris hierop.Het tweede punt is de vraag waarom de staatssecretaris "nee" zegt tegen
het jawoord. Zij zegt dat niet helemaal, maar het blijft toch wel een beetje
hangen. Als je alle toeters en bellen wilt doorgeven en als je het mogelijk
wilt maken voor de registratie, waarom dan niet het jawoord? Moeten wij dat
met een motie afdwingen? Dat is toch helemaal niet nodig? In vervolg op de
vraag van collega Dittrich, vraag ik of de staatssecretaris bereid is deze
mogelijkheid in de wet op te nemen. De mensen kunnen er dan voor kiezen of
zij het wel of niet doen, als de wettelijke mogelijkheid daartoe bestaat.Wat het aanverwantschap betreft vraag ik de staatssecretaris wat zij daaronder
verstaat, behalve de mogelijkheid dat een vader een kind kan erkennen. Voor
de rest zie ik geen mogelijkheden. Het kan zijn dat ik mij vergis. De staatssecretaris
is natuurlijk flink in dit probleem gedoken, zodat zij hierover veel meer
kennis zal hebben dan ik. Dat hoop ik in elk geval, want anders krijg ik geen
goed antwoord!Het laatste punt is het verdrag met de Scandinavische landen. De staatssecretaris
zegt in antwoord op een schriftelijke vraag dat het kabinet weliswaar in contact
is getreden met een aantal Scandinavische landen, maar dat er op een gegeven
moment werd afgezien van een verdrag. Wat was de reden dat er afgezien werd
van dat verdrag? Ik kan mij voorstellen dat het een gunstige ontwikkeling
is om juist met deze landen elkaars registraties te erkennen. Als dat niet
nodig is, hoor ik dat wel van de staatssecretaris.Mevrouw Van der Stoel (VVD):Voorzitter! Ik kan mij voorstellen dat er vanmiddag een zucht van verlichting
door het kabinet ging, toen men zich realiseerde dat de beker van "Nederland
gidsland" aan Nederland voorbij is gegaan. Via Internet, e-mails en Nederlandse
kranten is namelijk tot ons gekomen dat Hawaï Nederland net de loef heeft
afgestoken. Het zal een geruststelling zijn geweest voor het kabinet, gelet
op eerdere discussies die gevoerd zijn.Voorzitter! Het heeft wel even geduurd voordat de plenaire behandeling
van dit wetsvoorstel kon plaatsvinden, maar nu is het dan toch zover. Het
is een voorstel waarop het wachten de moeite waard is geweest. De uitgebreide
schriftelijke voorbereiding leidde tot aanpassingen en verbeteringen. Bij
gelegenheid van de schriftelijke voorbereiding van de nota Leefvormen kon
het kabinet nog niet met de VVD-fractie de stap zetten inzake het ceremonieel
rondom registratie. Het lijkt erop dat het kabinet nu wél overstag
gaat. Ik kom op dit onderdeel straks nog eventjes terug.Het is in ieder geval een voorstel waarmee burgers hun voordeel kunnen
doen. Zij kunnen namelijk de leefvorm kiezen die het beste bij hun omstandigheden
past. Voor alle duidelijkheid, de discussie over dit onderwerp zal na aanvaarding
van dit wetsvoorstel niet zijn afgerond. Immers, volgend jaar augustus verwachten
wij het advies van de ingestelde commissie omtrent openstelling van het huwelijk
en adoptie.Terug naar het wetsvoorstel partnerregistratie. Tussen de VVD-fractie
en het kabinet blijft een verschil van inzicht bestaan. Dat betreft het aantal
leefvormen waaraan de overheid publieke consequenties verbindt. Na aanvaarding
van dit wetsvoorstel kennen wij in Nederland vier erkende leefvormen:
alleenwonend, samenlevend, geregistreerd – partnerschapsregistratie –
en het huwelijk. Een samenlevingscontract is een afspraak tussen degenen die
het contract sluiten. Het ontbeert een derdenwerking. In het verleden bleek
politiek geen sluitende oplossing te vinden te zijn voor de vraag of wij uitsluitend
het huwelijk erkennen en voor de vraag of wij het huwelijk openstellen. Deze
situatie leidde ertoe dat het notarieel contract hapsnap in de wetgeving erkenning
kreeg, met alle consequenties van dien. Op het ene recht moest je vijf jaar
wachten; de andere verplichting rustte al na een jaar op je schouders. De
ongelijkheid tussen gehuwden en samenwoners duurde voort, evenals de ongelijkheid
tussen heteroseksuelen enerzijds en homoseksuele mannen en lesbische vrouwen
anderzijds. Gelukkig stelt het kabinet nu voor over te gaan tot harmonisatie
in terminologie: levensgezel en zij die een gezamenlijke huishouding voeren.
De vraag van de VVD-fractie aan het kabinet is: worden nu ook alle termijnen
gelijk?Jammer vinden wij het dat het kabinet harmonisatie uitsluitend wil invoeren
voor nieuwe wetgeving en wetswijzigingen. Nu wordt iedere burger weliswaar
geacht de wet te kennen, maar wordt dit niet wat veel gevraagd voor burgers
en uitvoerders van wetgeving om ook na te gaan: is deze wet van vóór
1 januari 1997 of van daarna? Is het niet raadzamer een aanpassingsprogramma
op te stellen voor alle wetgeving om daarmee rigoureus een einde te maken
aan die ongelijke behandeling? Dit laatste is toch een grondslag voor dit
wetsvoorstel.De heer Schutte (GPV):Voorzitter! Moet ik hieruit afleiden dat mevrouw Van der Stoel niet verder
doorgaat op het punt van de drie erkende vormen?Mevrouw Van der Stoel (VVD):Ik kom daarop nog terug, voorzitter.De heer Schutte (GPV):Ik dacht al: bent u ook bereid om de consequenties in bijvoorbeeld financiële
zin te aanvaarden, als het beperkt zou worden tot drie vormen? In die zin
dat daarbij bijvoorbeeld in de socialezekerheidswetgeving geen rekening meer
gehouden wordt met de aanwezigheid van samenlevingscontracten, als er geen
registratie heeft plaatsgevonden.Mevrouw Van der Stoel (VVD):Voorzitter! Ik kom daarop terug. En dat zou nog wel eens verrassend kunnen
zijn, mijnheer Schutte.Voorzitter! Ik kom terug op de samenwoners. Op bladzijde 1 van de nota
naar aanleiding van het verslag stelt het kabinet, vrij vertaald: samenwoners
die zich laten registreren – onderstreept – zullen fiscaal en
in de sociale zekerheid behandeld worden als waren zij gehuwd. Deze uitspraak
spreekt de VVD-fractie aan. Maar op bladzijde 6 van de nota schrijft het kabinet
dat "in invoering van een partnerregistratie geen uitspraak opgesloten ligt
over een ideale ordening van leefvormen waaraan de overheid consequenties
verbindt". De staatssecretaris meent dat er goede grond is om wel een publieke
erkenning aan ongeregistreerd samenwonen toe te kennen en verwijst daarbij
naar artikel 160 Burgerlijk Wetboek. Het BW staat overigens weer wel op de
lijst van wetgeving die aangepast moet worden.De VVD-fractie stelt een tegenstrijdigheid vast tussen de eerste bladzijde
van de nota en de zesde en zevende bladzijde. Want waar kiest het kabinet
nu voor? Waar vreest het kabinet toch zo voor? Kan het kabinet zijn vrees
kwantificeren, nadat in de jaren ná 1992 – er wordt steeds verwezen
naar onderzoek uit 1992 – toch het een en ander veranderde in fiscale
en socialezekerheidswetgeving.Mevrouw Van der Burg (PvdA):Voorzitter! Stapt de VVD nu af van haar verkiezingsprogramma, waarin wordt
gezegd dat zij kiest voor individualisering juist in de sfeer van fiscale
en socialezekerheidswetgeving?Mevrouw Van der Stoel (VVD):Nee, dat hoeft niet logischerwijze een consequentie te zijn. Het is ook
de reden waarom de VVD-fractie vraagt aan het kabinet om nu eens met een nadere
onderbouwing te komen. Immers, waar steeds naar verwezen wordt, was de situatie
van 1992. Die is met betrekking tot het voorstel waar wij nu over praten,
nogal drastisch aangepast, maar ook voor wat betreft de socialezekerheidswetgeving
en de fiscaliteit. Wij willen juist die actualisering krijgen; wij willen
op die basis nog eens kunnen kijken of wij nu de juiste afwegingen maken.
Immers, wij zouden wat dat betreft bij het nieuwe verkiezingsprogramma opnieuw
kunnen kijken en de balans opmaken, in de zin van: wat willen wij in dezen
gerealiseerd zien?Mevrouw Van der Burg (PvdA):Ik begrijp dat die individualisering dus toch nog ter discussie staat.Mevrouw Van der Stoel (VVD):Voorzitter! Mevrouw Van der Burg weet net zo goed als ik dat er in de
afgelopen jaren al het nodige geïndividualiseerd is in de socialezekerheidswetgeving
en dat haar fractie en mijn fractie tegen hetzelfde probleem oplopen als het
om de bijstand gaat. Dat is een voorziening waarbij de consequenties van de
individualisering heel groot zijn op financieel terrein. Maar dat wil nog
niet zeggen dat wij de hoop hebben opgegeven om daarvoor nog eens een goede
oplossing te vinden. Dat is mede de reden waarom ik vraag om niet alleen terug
te kijken naar het standpunt van het kabinet in 1992 toen er nog veel te veranderen
stond, maar om die discussie te actualiseren op basis van de huidige situatie
met het voorstel dat nu voorligt en de gewijzigde wetgeving op zowel het terrein
van de fiscale als de sociale zekerheid.Mevrouw Van der Burg (PvdA):Dat is natuurlijk prima, maar ik hoop wel dat u de individualiseringsgedachte,
het meer kijken naar de personen dan naar de leefvorm waarin men leeft, wel
overeind houdt.Mevrouw Van der Stoel (VVD):Wat ook belangrijk is voor een goede wetgeving en handhaafbaarheid en
rechtszekerheid ervan, is om het niet al te ingewikkeld te maken omdat dit
complicaties geeft, juist bij de uitvoering, waarvan burgers de dupe kunnen
zijn. Dat is mede een reden om naar deze actualisering te vragen.Voorzitter! Zelden is een begrip als "dor hout" in zo'n korte tijd een
gevleugeld begrip geworden. Dat gebeurde naar aanleiding van een vraag van
de fractie van de VVD bij de discussie over de nota Leefvormen. Het kabinet
lijkt vraag 2 van het schriftelijk verslag van een overleg niet goed begrepen
te hebben. De VVD-fractie vraagt daar simpelweg naar de operatie
"kappen dor hout in de huwelijkswetgeving". Wij willen weten wanneer, naar
verwachting van de staatssecretaris, de werkgroep haar werkzaamheden zal afronden.
Misschien is dat een mooie gelegenheid, aangezien er vanavond uit verschillende
invalshoeken en van verschillende kanten is gesproken over het ceremonieel,
om dat ceremonieel ook nog maar eens te wegen, nu het kabinet betoogt dat
men eigenlijk de getuigen niet nodig heeft. Laten wij dat maar eens bekijken
in de afweging van wat er aan dor hout gekapt kan worden.Op bladzijde 8 van de nota wordt een antwoord gegeven aan de VVD-fractie
op een niet door haar gestelde vraag met betrekking tot de GBA. Wij kiezen
niet voor een lichte registratie. Maar, goed lezend, hadden wij het antwoord
al gevonden op bladzijde 3 van het verslag. Het ging namelijk over de aanpassing
van de GBA en de consequenties ervan.Over de schijnregistratie kan ik kort zijn. De VVD-fractie sluit zich
aan bij de vragen die mevrouw Van der Burg heeft gesteld.Voorzitter! Ik kom nu toe aan de relatie met kinderen. Allereerst geeft
de VVD-fractie de staatssecretaris een pluim voor haar opmerkingsgave op bladzijde
16 van de nota: "Ten overvloede merk ik op dat een vrouw door het baren van
een kind niet meerderjarig wordt." Waarvan akte!De opmerkingen van de VVD-fractie en de heer Dittrich inzake artikel 80b
met betrekking tot de kosten van verzorging en opvoeding van kinderen hebben
geleid tot aanpassing van de oorspronkelijke tekst. Maar de juridische banden
met kinderen voor de partner van de moeder of de vader worden niet optimaal
geregeld. Wij erkennen dat. Wij zullen geduld moeten oefenen totdat de commissie
haar voorstellen presenteert. Ziet de VVD-fractie het goed dat de in de memorie
van toelichting geschreven passage dat gezamenlijk gezag met de onderhoudsplicht
niet geldt voor ouders van gelijke kunne, strijdig is met het aanhangige wetsvoorstel
inzake herziening gezamenlijk gezag?Voorzitter! De Algemene wet gelijke behandeling is een van de wetsvoorstellen
die ook op de lijst voor herziening staat. In de toelichting op artikel 1
staat dat bij burgerlijke staat vooral gedacht moet worden aan de huwelijkse
staat. Dient naar aanleiding van dit wetsvoorstel de AWGB niet zodanig aangepast
te worden dat naast huwelijkse staat ook leefvorm, leef- of woonsituatie worden
opgenomen, opdat deze vormen geen grond voor discriminatie meer kunnen vormen?
Een wijziging in de zin zoals door ons bepleit, zou een drempel kunnen opwerpen
tegen discriminatie van alleenwonenden.De heer Rouvoet (RPF):Mijnheer de voorzitter! Het medeleven van mijn collega's of ik mijn trein
wel zal halen, is roerend. De aandrang om kort te zijn eveneens. Ik kan hier
en daar wat korter zijn omdat een aantal dingen...De voorzitter:U heeft tot 23.15 uur de tijd.De heer Rouvoet (RPF):Voorzitter! Dan ga ik er even voor staan!In ernst. Na het hoofdlijnendebat van 25 maart hebben wij nu de behandeling
van dit concrete wetsvoorstel. Registreren of niet registreren; dat is de
kwestie. De positie van de paarse coalitie in dezen is duidelijk. Er is een
lange voorgeschiedenis: de commissie-Kortmann, het debat over de nota Leefvormen,
verschillende probeersels van vorige kabinetten en dan nu het, na de tweede
nota van wijziging behoorlijk veranderde wetsvoorstel. Wij moeten dus wel
aannemen dat na rijp beraad tot invoering van het geregistreerde partnerschap
is besloten. Dat rijpe beraad, wat ik dan veronderstel, neemt toch niet weg
dat bij mijn fractie vele bezwaren tegen dit wetsvoorstel zijn blijven bestaan.
Ik zal dit straks ook toelichten. Daarnaast zijn er tal van vragen, waaronder
de vraag of over een aantal aspecten wel voldoende is nagedacht. Hiervan zijn
al voorbeelden genoemd; ook ik zal er nog een aantal in het vervolg van mijn
betoog noemen.De vragen die ik heb, versterken nog de aarzeling of het kabinet met dit
voorstel nu wel op de goede weg zit. Want die aarzeling is er, zelfs als wij
in beginsel wel een eindje met het kabinet willen meedenken over de ordenende
taak van de overheid. Meedenken betekent evenwel nog niet vanzelfsprekend
ook meegaan op de gekozen weg. De fractie van de RPF heeft niet die neiging.
Dit laatste zal overigens voor de staatssecretaris en ook voor de collega's
geen verrassing zijn. Bij het in maart gehouden debat over de nota Leefvormen
heb ik de principiële bezwaren al uiteengezet.Het standpunt van de fractie van de RPF komt erop neer dat de overheid
ook in het personen- en familierecht heel wel richting kan aangeven en normstellend
kan optreden, ja, ook dat behoort te doen. De overheid heeft in deze aangelegenheden
geen neutrale positie, zij heeft de taak om ordenend en normstellend op te
treden.Wat zijn daarvoor de criteria? De criteria kunnen mijns inziens geen andere
zijn, dan dat de regels die de overheid op dit terrein stelt, in het belang
zijn van de samenleving als geheel en van de burgers als individu, daaronder
begrepen niet alleen de samenwonenden zelf, maar ook hun overige relaties
en eventuele kinderen. De overheid kan daarbij niet alle samenlevingsvormen
die buiten haar eigen normstelling vallen verbieden of tegengaan. Dat moet
de overheid ook niet willen, voeg ik daar voor alle duidelijkheid aan toe.
Wel kan de overheid in haar beleid tot op zekere hoogte normstellend optreden.Voor mijn fractie geldt als norm het huwelijk dat wel eens wordt aangeduid
als het traditionele of het klassieke huwelijk. Om iedere stoffige indruk
te voorkomen, voeg ik daaraan toe dat ik klassiek bedoel in de betekenis waarin
het ook wordt gebruikt als wij het hebben over klassieke muziek, namelijk
van blijvende waarde en schoonheid en de tijd verdurend. Dat traditionele
of klassieke huwelijk blijft voor mijn fractie de norm die de overheid de
samenleving moet voorhouden. Ze kan die niet opleggen, wel voorhouden. Andere
samenlevingsvormen kan zij niet altijd tegengaan, maar in sommige gevallen
wel verbieden of zelfs strafbaar stellen – denk aan incestueuze relaties –
of niet officieel erkennen, zoals bigamie.Het huwelijk als norm betekent overigens niet dat wij ons aan andere nu
eenmaal bestaande relatievormen niets gelegen laten liggen. Integendeel, in
wet en regelgeving willen wij daar tot op zekere hoogte rekening mee houden.
De vormgeving van ons belasting stelsel en stelsel van sociale
zekerheid alleen al noopt daartoe. Wie daarvoor niet kiest, neemt immers ofwel
ongelijke behandeling ten nadele van gehuwden voor zijn rekening, ofwel onrechtvaardigheden,
door de uitkeringen voor alleenstaanden op een te laag niveau vast te stellen.Wat wij echter niet willen, is dat de overheid via een materiële
of formele gelijkstelling ook die andere samenlevingsvormen als het ware als
norm aan de samenleving voorhoudt op gelijke wijze als met het huwelijk gebeurt.
In dit verband is wel het woord "gelijkwaardigheid" gebruikt. Een en ander
houdt ook in dat wij andere samenlevingsvormen niet zozeer onmogelijk willen
maken, maar dat wij vinden dat het bepaald geen uitgemaakte zaak is dat aan
dergelijke samenlevingsvormen dezelfde rechten en plichten moeten kunnen worden
ontleend als aan het huwelijk.In het onderhavige wetsvoorstel doet de overheid dat wel. De registratie
staat zoveel mogelijk gelijk aan het huwelijk. Over dat "zoveel mogelijk"
zijn nog vragen te stellen. Ik kom daar in het vervolg van mijn betoog nog
op terug. Registratie wordt daarmee ook als norm aan de samenleving voorgehouden.
Wij menen dat daarmee het belang van de samenleving niet wordt gediend. Dit
meer principiële onderdeel van mijn betoog is voor een deel een herhaling
van mijn inbreng in het in maart gehouden debat. De collega's die daarbij
aanwezig zijn geweest, zullen het wel herkennen.Ik wil dit onderdeel afsluiten met de opmerking dat het traditionele huwelijk
volgens de fractie van de RPF de toekomst heeft.De heer Bremmer (CDA):Ik ben niet bij het in maart gehouden debat geweest. Begrijp ik het goed,
dat de heer Rouvoet in elk geval tegen een vorm van samenlevingsregistratie
en erkenning door de overheid is? Klopt het dat hij daarin van mening verschilt
met de heer Schutte van het GPV, die gesteld heeft dat hij zich kon voorstellen,
hoewel hij bezwaar had tegen deze variant, dat de overheid toch een bepaalde
vorm van registratie zou instellen?De heer Rouvoet (RPF):De fractie van de RPF is inderdaad tegen die vormen van ordenend optreden,
bijvoorbeeld via registreren, waarbij de facto sprake is van een gelijkstelling,
een gelijkwaardigheid met de huwelijkse samenlevingsvorm. Bij alles wat in
die richting gaat, bij alles wat de schijn van legitimatie van overheidswege
draagt, zult u in mij geen voorstander vinden. Het is goed dat u die vraagt
stelt, omdat ik dat ook in uw richting wilde opmerken. U zegt aan de ene kant
dat het unieke karakter van het huwelijk niet mag worden aangetast, terwijl
u aan de andere kant opmerkt dat u aan andere dan huwelijkse samenlevingsvormen
zoveel mogelijk gelijke rechten wilt toekennen. Naar mijn mening is dat een
tweeslachtige benadering waarmee u niet uitkomt. Het is het een of het ander.
Of je kiest voor een gelijkwaardigheid – dat woord is door mevrouw Soutendijk
in de mond genomen in het debat in maart – óf je kiest voor het
unieke karakter van het huwelijk. Mijn fractie doet dat laatste.De heer Bremmer (CDA):Ik had ook gevraagd naar het verschil in opstelling van uw fractie en
die van de heer Schutte.De heer Schutte (GPV):Heeft de heer Rouvoet in mijn betoog iets aangetroffen waarvan hij zegt
dat hij het daarmee principieel niet eens is? Dat is misschien een andere
formulering van dezelfde vraag.De heer Rouvoet (RPF):Ik heb gezegd dat ik best bereid ben mee te denken in de richting van
ordenend optreden, ook wat registratie betreft. Ik trek echter een grens.
Het is mij bekend – dat is in maart ook uitvoerig gewisseld –
dat in de aanloop naar dit debat de partijen GPV en RPF hun eigen exercities
in dezen hebben gedaan. De ene verkenning is wat verdergegaan dan de andere.
In mijn ogen is het niet zo geweest dat het GPV in die exercitie de grens
is overgegaan en is gezwicht voor een principiële legitimatie van de
kant van de overheid. Dat kan de heer Schutte u ongetwijfeld beter zelf uitleggen.
Ik heb echter geen aanleiding gevonden om hem daarop te interrumperen. Dat
moet toch wat zeggen.De heer Bremmer (CDA):Dat laatste is een formeel antwoord. U heeft gezegd, mijnheer Rouvoet,
mee te willen denken, maar niet te zijn voor een registratie à la de
erkenning van het huwelijk. Kunt u dan een of twee voorbeelden geven van een
registratie die u wel zou bepleiten maar die niet in de richting van een registratie
à la het huwelijk gaat?De heer Rouvoet (RPF):Ik heb daarvan geen voorbeelden gevonden, anders had ik wel amendementen
ingediend die het wetsvoorstel in die richting bijbogen. Ik denk dat het buitengewoon
lastig zal zijn. Ik ben op dit punt misschien ook wat meer argwanend dan de
heer Schutte. Ik kijk per definitie zeer achterdochtig naar dit type systemen,
ook kennende de motivatie om tot een gelijkstelling met de huwelijkse samenlevingsvorm
te komen. Ik zie dus heel weinig ruimte voor een vorm van registratie van
overheidswege, met toekenning van allerlei rechten, en dan toch blijven volhouden
dat je het huwelijk als een unieke samenlevingsvorm erkent. Ik zie die mogelijkheden
niet. U ziet die kennelijk meer dan ik, mijnheer Bremmer. Ik kan mij dat niet
zo goed voorstellen. Dat kon ik ook niet tijdens het debat met mevrouw Soutendijk.
Die positie kan ik mij niet zo goed indenken. Ik ben niet zo creatief geweest
dat ik een tussenweg heb kunnen vinden tussen mijn meer principiële lijn
en dit wetsvoorstel. Bovendien moet het iets oplossen en daarover heb ik ernstige
twijfels.De heer Bremmer (CDA):Ik concludeer dat er een verschil in opstelling is tussen u en uw collega
Schutte.De heer Rouvoet (RPF):Bij mijn beste weten niet op het punt van de legitimatie en de erkenning
door de overheid, maar dat moet in tweede termijn maar verduidelijkt worden.
Ik heb dat verschil in ieder geval niet geproefd en naar mijn indruk collega
Schutte ook niet. Ik zie vanuit mijn optiek wel een wat duidelijker verschil
in benadering met de fractie van het CDA, maar dat heb ik inmiddels duidelijk
uitgelegd.Voorzitter! Nog een enkele woord over de relatie met het homohuwelijk.
Ik heb daarover per interruptie al gesproken met twee collega's. Ik ben maar
blijven zitten toen mevrouw Van der Stoel sprak over de internationale consequenties.Ik moet wel zeggen dat het bij mijn weten de eerste keer is dat in mondiaal
perspectief Hawaï als lichtend voorbeeld wordt gesteld.
Zeker als mevrouw Van der Stoel zegt dat een beslissing in Hawaï in het
kabinet voor een zucht van verlichting heeft gezorgd, wordt het mij ietwat
lachwekkend. Ik kan mij niet voorstellen dat wij eerder vooral hebben gekeken
wat men in Hawaï doet, om dan opgelucht te constateren dat Nederland
gelukkig niet meer alleen staat.De heer Dittrich (D66):Zo lachwekkend hoeft het niet te zijn. Mag ik u eens de volgende vraag
stellen? Stel dat morgen twee mannen of twee vrouwen vanuit Nederland het
vliegtuig nemen, naar Hawaï gaan en daar in het huwelijk treden. Vindt
u dat de Nederlandse overheid dat in Hawaï gesloten huwelijk kan erkennen?De heer Rouvoet (RPF):Nee, dat vind ik helemaal niet.De heer Dittrich (D66):En waarom niet?De heer Rouvoet (RPF):U heeft het over twee mensen van gelijk geslacht die op Hawaï een
huwelijk laten sluiten?De heer Dittrich (D66):Ja. Wij weten dat het volgens een uitspraak van het hooggerechtshof in
Hawaï kan. Laten wij ervan uitgaan dat de wetgeving dan zodanig geregeld
is, dat het ook daadwerkelijk kan. In verband met de internationale betrekkingen
vraag ik u, of u vindt dat het huwelijk dat daar gesloten is, door Nederland
erkend kan worden?De heer Rouvoet (RPF):U kunt uit mijn opstelling over het homohuwelijk afleiden dat ik geen
voorstander ben van erkenning door de overheid van dat instituut, dus ook
niet als het elders gesloten wordt.De heer Dittrich (D66):Dan stel ik over uw hoofd die vraag aan de staatssecretaris. Ik hoop dat
de staatssecretaris in haar termijn antwoord wil geven op de vraag of Nederland
dat soort huwelijken kan erkennen. Dan zouden wij al een stap vooruit zijn
in Nederland. Dan kunnen de mensen die naar Hawaï gaan daar trouwen en
dat erkennen wij hier dan. Dan hebben wij al een openstelling van het huwelijk
voordat de commissie tot haar eindrapport is gekomen.De heer Rouvoet (RPF):Ik weet niet of een interruptie de gelegenheid is om over het hoofd van
de spreker vragen aan de staatssecretaris te stellen, maar u heeft vast een
stukje van uw tweede termijn binnen. Dat gun ik u. Ik heb Hawaï aangevoerd,
omdat het bij mijn weten voor het eerst is in het Nederlandse parlement dat
over één onderwerp tot drie keer toe gretig iets wordt aangegrepen
dat elders, in dit geval Hawaï, is gebeurd. Dan staan wij tenminste niet
alleen, er zijn andere landen waar wij ons bij kunnen scharen. Maar dit terzijde.Mevrouw Van der Stoel (VVD):Ik begrijp dat de heer Rouvoet de plagerige ondertoon niet heeft begrepen.De heer Rouvoet (RPF):Nee, kennelijk niet. U sprak over "een zucht van verlichting in het kabinet".
Ik verbaas mij wel vaak over reacties in het kabinet of vanuit het kabinet.
Ik dacht dat het serieus was. Ik moet dus nog meer op mijn tellen passen als
er berichten komen, al dan niet informeel, of het ernstig is of niet.Mevrouw Van der Stoel (VVD):Ik ben volgens mij een erkend dualist. Of er vanmiddag een zucht door
het kabinet is gegaan, weet ik niet, want daar was ik niet bij.De heer Rouvoet (RPF):Het was dus een gokje met een humoristische ondertoon. Ik begrijp het
nu volledig. Maar ook anderen hebben erover gesproken en het viel mij op dat
Hawaï zo vaak werd genoemd. Dat is het enige dat ik heb vastgesteld.De heer Rabbae (GroenLinks):Als Hawaï geen voorbeeld mag zijn als het gaat om het homohuwelijk,
mogen Denemarken, Zweden, Noorwegen dat dan wel zijn als het gaat om partnerregistratie?De heer Rouvoet (RPF):Ik kom nog te spreken over de Noordse landen. Over het algemeen ben ik
er geen voorstander van dat wij klakkeloos het beleid van andere landen volgen.
Dat zal u bekend zijn. Ik ben Nederlands parlementariër en ik spreek
dan ook de Nederlandse regering aan op beslissingen die zij neemt. Ik ben
er geen voorstander van dat wij klakkeloos andere landen volgen, of het nu
Hawaï of Noorwegen is of welk land dan ook. Die vraag moet ik dan ook
negatief beantwoorden. Ik zal nog spreken over die registratie.De heer Rabbae (GroenLinks):Wij mogen dus onze eigen besluiten nemen, als het maar niet tot pionieren
in het buitenland leidt.De heer Rouvoet (RPF):Wij pionieren in eigen land. Nederland bepaalt uiteraard zijn eigen beleid.
Dat lijkt mij evident. Daar zijn wij nu mee bezig. Ik probeer de opvatting
van mijn fractie over de registratie van partnerschap te geven. Ik begrijp
dat ik het woord "Hawaï" niet in de mond had moeten nemen, want nu kom
ik bijna niet meer toe aan de registratie of ik mis mijn trein.Voorzitter! Zoals gezegd resteren er tal van technische vragen. Ik signaleer
dat Nederland zich op dit punt praktisch een Alleingang veroorlooft in Europees
verband. Uitgezonderd dan de Noordse landen, kennen andere landen dat geregistreerd
partnerschap niet. Daar komt nog bij dat de wijze waarop het in de Scandinavische
landen is geregeld sterk uiteenloopt. Er is geen eenvormigheid. Nederlandse
geregisteerden zullen in het buitenland tegen tal van praktische problemen
op lopen. De gevolgen daarvan kan Nederland weer voor de kiezen krijgen. In
de voorbereiding zijn enkele posities genoemd. Kan een geregistreerde in het
buitenland huwen? Het antwoord daarop is: dat hangt er maar net van af. Die
problemen kunnen nog worden verergerd omdat het kabinet niet de eis stelt
dat de aspirant registranten de Nederlandse nationaliteit bezitten. Vereist
is slechts een geldige verblijfstitel. Als wat de internationale consequentie
betreft, zo weinig is geregeld, lijkt het mij het minst om de gevolgen voor
het buitenland zoveel mogelijk te beperken. Dus beperking tot Nederlanders
zou wat mijn fractie betreft in ieder geval aangewezen zijn. Ik ga hier niet
het voorbeeld herhalen dat anderen al hebben gegeven van de Nederlander die
zich hier laat registreren en vervolgens in het buitenland huwt met een andere
dan de geregistreerde partner en dan terugkeert. Dan rijst de vraag of hier
sprake is van bigamie. Ik sluit mij aan bij de vragen die daarover zijn gesteld.Voorzitter! Er zijn ook bij het huwelijksregime mogelijke internationale
afstemmingsproblemen. Een wetsvoorstel dat op een ander deel van deze materie
betrekking heeft, is aanhangig. Waarom worden die afstemmingsproblemen nu
zo gemakkelijk en nauwelijks onderbouwd vergroot? Mijn fractie vindt dat wij
niet zouden moeten pionieren, niet moeten experimenteren, zeker niet nu een
commissie de internationale consequenties en effecten onderzoekt. Ik heb dat
inmiddels bij interruptie twee keer duidelijk gemaakt, maar ik vind dit zeer
belangrijk.Voorzitter! Blijft naast de registratie ook het ongeregistreerd samenleven
bestaan en, zo ja, welke gevolgen heeft dat dan? De staatssecretaris zegt
dat dit inderdaad het geval is en daar heeft zij gelijk in. Materiële
samenlevingsbepalingen in de fiscale en socialezekerheidswetgeving en dergelijke
zijn voorlopig onmisbaar. Verzwakt invoering van de formele registratie de
materiële samenlevingsbepalingen niet? Zullen bestuur en rechter na invoering
van deze wet niet minder snel aannemen dat er sprake is van samenleving met
alle gevolgen van dien voor de uitvoering van die regelingen? Ik denk daarbij
aan de AOW. Behoort de registratie open te staan voor nauwe bloedverwanten?
Het antwoord is vooralsnog "neen", maar erg principieel klinkt het allemaal
niet meer, zeker nu samenlevende bloedverwanten in steeds meer regelingen
als het ware "afgerekend" worden op hun samenleven. Ik noem weer de AOW. De
staatssecretaris kan zich voorstellen dat voor die gevallen dan ook de voordelen
van samenleven open moeten staan. Zover is het echter nog niet.Kortom, is het paarse kabinet op dit punt wel voldoende uitgedacht? Welke
rechtsgevolgen behoort de registratie al dan niet te hebben? Bijna alle gevolgen,
zoals het huwelijk, zo luidt het antwoord. Na de nota van wijziging zelfs
tot het aanverwantschap en het voeren van de naam van de partner toe. Zijn
de gevolgen ook hier voldoende doordacht? Is dat zinvol, zeker bij registranten
van gelijk geslacht? Is er werkelijk behoefte aan en heeft de staatssecretaris
zich de gevolgen voor het naamrecht gerealiseerd? Als ik mij goed herinner
geldt daar een ander systeem. De vrouw mag wel de naam van de man of de ex-man
voeren, maar de man niet de naam van de vrouw of ex-vrouw, tenzij hij registrant
of ex-registrant is? In het laatste geval mag het wel. Ik verwijs naar de
tweede nota van wijziging.Voor de rechtsgevolgen ten opzichte van de kinderen is een uitzondering
gemaakt. Op zichzelf is dat logisch, zeker bij registranten van gelijk geslacht.
De regeling inzake aanverwantschap staat daar evenwel haaks op. Bij aanverwantschap
wordt toch ook wel wat meer verondersteld. Er zijn dus geen rechtsgevolgen
voor kinderen, maar de registratie maakt via enige omwegen medevoogdij en
eventuele eenouderadoptie wel mogelijk, als enige andere wetsvoorstellen die
aanhangig zijn, kracht van wet krijgen. Tot op zekere hoogte staat die uitzondering
dus onder druk. Hoe wenselijk is dat, zo vraag ik de staatssecretaris?Wie geregistreerd is, kan niet tegelijkertijd maar wel achtereenvolgens
huwen. Naast de vraag van college Schutte over de ontwrichting als vereiste
voor beëindiging van het geregistreerd partnerschap is er nog een andere
vraag, namelijk of er geen vacuüm ontstaat in de tijd tussen opheffing
van de registratie en de sluiting van het huwelijk. De derdenwerking is in
die tussentijd niet geregeld. Is dit geen feitelijke omissie met onvoorziene
gevolgen? Dit is een belangrijk punt.De registratie heeft tal van rechtsgevolgen, zoals een gemeenschappelijke
boedel. Zij kan een ceremonieel karakter hebben en heeft wel derdenwerking.
Kortom, de registratie draagt een publiek karakter. Het stempel van de overheid
staat erop. Toch is de beëindiging ervan van een simpelheid die mij verwondert.
Bij het huwelijk moet – en terecht – de rechter eraan te pas komen.
Hier is dit niet noodzakelijk. Is dit wel in evenwicht? Of de overheid moet
zich niet met de registratie bemoeien, en kan dus ook de beëindiging
ongeregeld laten, of zij bemoeit zich er wel mee, maar dat schept ook de verplichting
om met name de zwakkere partij bij een "scheiding" te beschermen. Als het
geregistreerd partnerschap dan zoveel mogelijk op het huwelijk moet lijken,
waarom op dit punt dan niet? De collega's die eerder voorbeelden aanhaalden,
waarbij niet de wens van de registranten doorslaggevend is, maar het feit
dat het zoveel mogelijk op het huwelijk moet lijken, schonken geen aandacht
aan een eventuele rol van de rechter bij de beëindiging. Ik weet natuurlijk
ook dat er een rapport-De Ruiter ligt. Dat lag er alleen nog niet, toen het
wetsvoorstel werd ingediend en in de aanloop hierna. Ik kan mij niet voorstellen
dat het wetsvoorstel geworden is wat het nu is, anticiperend op het wetsvoorstel-De
Ruiter. Overigens is het nog maar een advies van de commissie-De Ruiter en
is er hier nog niet over gedebatteerd. Het lijkt mij dat je de aansluiting
bij de huidige regeling van het huwelijk niet zomaar kunt afdoen met de verwijzing
naar een rapport van een commissie. Ten principale zou hier toch ook de gelijkstelling
met het huwelijk moeten worden doorgetrokken.Voorzitter! Dat is ook van belang met het oog op de schijnregistratie.
Anderen hebben hier ook vragen over gesteld. Ik ben hier kort over. De staatssecretaris
meent dat het probleem afdoende is opgelost. Ik heb mijn twijfels, vooral
nu partners zonder tussenkomst van de rechter uit elkaar kunnen gaan. Ook
dat is voor mij een indicatie dat de rechterlijke tussenkomst in ieder geval
een "must" zou zijn.Voorzitter! Er zijn dus tal van onopgeloste punten en open vragen. Ook
moet de vraag gesteld worden of we aan de andere kant problemen oplossen als
we dit wetsvoorstel invoeren, bijvoorbeeld in de sfeer van de fraude in de
sociale zekerheid. Ik heb eerder al gesteld daar grote vraagtekens bij te
zetten, mij baserend op de informatie die de staatssecretaris ons heeft verschaft.
Het gaat om het instandhouden van de materiële samenlevingsbepalingen
in de sociale zekerheid en de fiscale sfeer. Gegeven de mogelijkheden die
er al zijn, zoals de notariële registratie, zitten hier wat mij betreft
geen echte knelpunten. De vraag is of daarvoor nu inderdaad het halve Burgerlijk
Wetboek op de schop moet. Er komt nog een uitgebreide veegwet achteraan, waarin
nog van alles geregeld moet worden. Er moet nogal wat voor overhoopgehaald
worden. Ik vraag mij dus in alle ernst af of dat proportioneel is en of dit
de oplossing is die ervan verwacht wordt, bijvoorbeeld in de sfeer van de
sociale zekerheid. Het lijkt mij in ieder geval van niet.Het onderhavige voorstel haalt dus een heleboel overhoop, terwijl het
aan de oplossing van de reële knelpunten in de sfeer van de ordening
van de samenleving nagenoeg geen bijdrage zal kunnen leveren. Het wetsvoorstel
haalt dus veel overhoop, zonder een deugdelijke onderbouwing te geven, zonder
alle problemen die dat met zich meebrengt, voldoende te onderkennen en zonder
zich in voldoende mate rekenschap te geven van de behoeften op dit punt.Voorzitter! Vanwege alle redenen die ik in mijn betoog al heb aangegeven,
meent mijn fractie dit wetsvoorstel omtrent geregistreerd partnerschap te
moeten afwijzen. En dat zal niemand verbazen.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Zoals bekend, zal de staatssecretaris volgende week op een nader te bepalen
tijdstip antwoorden.Sluiting 23.05 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-2815-2835.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl