Voortzetting van de behandeling van:  - de Voorjaarsnota 2000 (27101);  - de Voorjaarsbrief sociale zekerheid en arbeidsmarkt (27112);  - de Voorjaarsbrief Zorg 2000 (27113)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 5707-5723

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

30-06-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 89, pagina 5707-5723

21-06-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27101Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 27112Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 27113Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 15 juni 2000 over vrouwen in het vreemdelingenbeleid (27111)Pagina 5761-5764
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 31 mei 2000 over het drugsbeleid (24077)Pagina 5771-5775
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 21 juni 2000)Pagina 5779-5780
Regeling van werkzaamheden (woensdag 21 juni 2000)Pagina 5723-5724
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel: - Wijziging van de Wet wapens en munitie met betrekking tot de strafmaat voor verboden wapenbezit en verboden wapenhandel (26586)Pagina 5764-5771
Voortzetting van de behandeling van: - de Voorjaarsnota 2000 (27101); - de Voorjaarsbrief sociale zekerheid en arbeidsmarkt (27112); - de Voorjaarsbrief Zorg 2000 (27113)Pagina 5707-5723
Behandeling van het wetsvoorstel: Wijziging van de Wet wapens en munitie met betrekking tot de strafmaat voor verboden wapenbezit en verboden wapenhandel (26586)Pagina 5754-5761
Behandeling van: - de Raming der voor de Tweede Kamer in 2001 benodigde uitgaven, alsmede aanwijzing en raming van de ontvangsten (27082); - het Jaarverslag van de Bouwbegeleidingscommissie (11107, nrs. 97 en 98)Pagina 5724-5754
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel: - wijziging van de Meststoffenwet in verband met de invoering van een stelsel van pluimveerechten (26473), en over - de motie-Th.A.M. Meijer over investeringen in ammoniakemissierechten (26473, nr. 15)Pagina 5775-5779
Presentie en opening (woensdag 21 juni 2000)Pagina 5707-5707

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 100 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: de Voorjaarsnota 2000 (27101);de Voorjaarsbrief
sociale zekerheid en arbeidsmarkt (27112);de Voorjaarsbrief
Zorg 2000 (27113).(Zie vergadering van 20 juni 2000.)De beraadslaging wordt hervat.Minister Zalm:Voorzitter! Ik begin met de macro-economische ontwikkelingen en kwesties
rond conjunctuur, oververhitting, inflatie, loonontwikkelingen en de hypotheekberg,
om met de heer Vendrik te spreken, een onderwerp dat velen boeit. Overigens
is de huidige situatie erg mooi: een sterke economische groei, een sterke
werkgelegenheidsontwikkeling en lage werkloosheid. Inmiddels zijn we zelfs
Luxemburg qua werkloosheidsniveau gepasseerd, zodat we ook op dit punt nummer
één in Europa zijn geworden. Dat is in ieder geval heel wat
beter dan we in andere jaren hebben mogen meemaken. Daarvoor past enige bescheiden
vreugde. Er zijn overigens nog problemen genoeg. Ik noem het probleem van
de hoewel toegenomen, nog steeds lage participatiegraad, in het bijzonder
als we kijken naar de 55-plussers, allochtonen en vrouwen. Voor de laatste
categorie geldt dat een behoorlijke inhaalslag is gemaakt. Een oververhittingsdiscussie
hebben wij lang niet gevoerd in Nederland. Daarvoor moeten wij echt teruggaan
naar de jaren zestig, begin jaren zeventig. Het is verheugend dat wij nu weer
kunnen discussiëren over dit onderwerp.Kijkend naar de conjunctuur, zien wij dat de bezettingsgraad is verhoogd,
en vergelijkbaar is met andere conjunctuurpieken in de recente geschiedenis.
Het meest recente inflatiecijfer, heel belangrijk, is 2,4%. Het meest recente
geharmoniseerde inflatiecijfer is 2%. Daarmee zitten we waarschijnlijk onder
het Europese cijfer, dat een maand achterloopt. Het laatst bekende Europese
cijfer is 1,9%, maar ook in Europa zal in de maand mei de benzineprijs enig
opwaarts effect hebben gehad; dat beperkt zich niet tot alleen Nederland.
Vanwege de lage dollar en de hoge olieprijs zitten er enige incidentele elementen
in dit inflatiecijfer. We mogen er dus op rekenen dat we in de buurt van de
2% kunnen blijven. Voor volgend jaar is in het Centraal-economisch plan door
het CPB een raming afgegeven van 3,25%. Dat is voor ruim 1% beïnvloed
door de verschuiving tussen directe en indirecte belastingen, en daarmee statistisch
gezien een meetbaar iets. Maar het is niet iets wat economisch gezien dezelfde
betekenis heeft als normale inflatie. De onderliggende inflatie, kijkend naar
de afgeleide prijsindex, raamt het CPB op 2,25%. Binnen Europa zijn de verschillen
groot. Ik doel met name op conjunctuurverschillen, wat geldt voor lonen en
prijzen. Ierland, Portugal en Nederland zijn landen waar de economie duidelijk
harder loopt dan in de rest van Europa, waarmee die landen geconfronteerd
worden met wat extra prijsdruk en gemiddeld wat hogere loonstijgingen dan
elders. In Duitsland blijft de recent afgesloten tweejarige
CAO voor ambtenaren beneden de 2%, wat natuurlijk voor Duitsland als normaal
kan worden gekwalificeerd. In Nederland kunnen wij in de huidige situatie
niet snel dergelijke CAO-cijfers realiseren.De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! De minister noemt die 3,25%. Het klopt dat 1% daarvan wordt
veroorzaakt door de fiscale verandering volgend jaar. Gaan de sociale partners
bij de loononderhandelingen uit van die 2,25%, of van die ruim 3%? Dat lijkt
mij relevant.Minister Zalm:Wij moeten twee dingen onderscheiden. Ik kom eerst op de officiële
lijn. Dat is de geschoonde prijsindex. De vakbeweging heeft altijd gezegd
niet met de belasting te rekenen, noch met verhoging daarvan, noch met verlaging
daarvan. De afgeleide prijsindex is voor de vakbeweging de officiële
index. Dat is die 2,25%. Dan kun je stellen dat de werkelijkheid misschien
anders is dan de leer, maar die werkelijkheid houdt ook in dat er tegenover
de verhoging van de indirecte belastingen, die het prijspeil ophoogt, een
nog groter bedrag staat aan echte nettoloonverbetering door middel van een
verlaging van de loon- en inkomstenbelasting. Vanuit de economische theorie
is dat dus ook geen aanleiding die 3,25% als maatstaf te nemen. De 2,25% is
de maatstaf waar het echt om gaat. Ook vanuit de loononderhandelingstheorie
of de economische theorie is de 2,25% maatgevend. Het is echter wel prettig
dat de vakbeweging altijd expliciet voor die lijn heeft gekozen en nog steeds
kiest.De heer Balkenende (CDA):Het is dus de inschatting van de minister dat de vakbeweging rekening
houdt met die 2,25% en niet met die 3,25%, als een soort ondernorm waar sowieso
aan moet worden voldaan.Minister Zalm:Daar ga ik van uit. De heer Balkenende en zijn fractie hoeven dus geen
spijt te hebben van hun steun aan het belastingplan, inclusief dit aspect.
Ik kom straks nog terug op het budgettaire beleid, maar ook het IMF ondersteunt
de belastinghervorming zeer nadrukkelijk, ondanks dat men van die kant enige
zorgen heeft over de oververhittingverschijnselen. In de recente board assessment
die ik de Kamer heb toegezonden, zegt het IMF onder andere dat "the board
agreed that the 2001 tax reform should proceed as planned". De hervorming
moet dus, zoals gepland, doorgaan. Dat geeft enig gevoel van comfort aan degenen
die voor het wetsvoorstel hebben gestemd; dat geldt trouwens ook voor de regering.Dat neemt niet weg dat wij alert moeten zijn, want op onderdelen van de
arbeidsmarkt is duidelijk sprake van krapte. Het cijfer van moeilijk vervulbare
vacatures is duidelijk toegenomen, het meest in de marktsector, maar ook in
de collectieve sector is er sprake van schaarsteproblemen. De sociale partners
hebben in het niet al te verre verleden, in de jaren negentig, laten zien –
als wij heel ver teruggaan, dan kunnen wij wel wat kritischer zijn –
dat zij op een verantwoorde wijze weten om te gaan met de loonvorming. Behulpzaam
daarbij is dat er in 2001 een belastingherziening op stapel staat die het
aanbod van arbeid bevordert. Eén van de onderdelen van het belastingplan
2001 is het bevorderen van de aantrekkelijkheid van werk en het geven van
een extra impuls, met name aan de onderkant van het loongebouw voor degenen
die via een uitkering aan het werk gaan. Dat is ook bevorderlijk voor het
extra aanbod.De versterking van de aanbodkant van de economie is de remedie die de
overheid het beste kan nastreven als middel tegen oververhitting. Ieder probleem
is overigens ook weer een kans. Zo ligt er nu een kans het onbenutte arbeidspotentieel
dat er nog in ruime mate is, te benutten. Het beleid voorziet ook in de stimulering
van kinderopvang. Daarmee wordt de arbeidsparticipatie van met name vrouwen
vergemakkelijkt. Ik noemde al de bestrijding van de armoedeval door middel
van het belastingplan 2001.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Voorzitter! Als de minister denkt dat hij mijn vragen over de armoedeval
daarmee heeft beantwoord, dan vind ik dat erg dun, want het belastingplan
lijkt mij niet het antwoord op de armoedeval. Daar is meer voor nodig. Wat
de inflatie betreft heb ik expliciet verwezen naar wat er nog staat te gebeuren,
naast de enorme teruggave van extra belastingen en inkomstenheffingen als
gevolg van het belastingplan. Wij moeten mogelijkerwijs ook bij de fondsen
de zaak rechtbreien. Het zal een extra impuls geven aan c.q. een aanjaagfunctie
hebben voor de economie. Ik wil graag dat de minister daarop ingaat.Minister Zalm:Voorzitter! ZalmIk had dit laatste punt van de heer Van Dijke onder
mijn betoog over het begrotingsbeleid geschaard. Ik heb zijn vragen nog niet
volledig afgehandeld, daar ben ik mij zeer van bewust. Dit geldt overigens
ook voor andere sprekers van gisteren. Ik begin met de thema's conjunctuur
en oververhitting en daarna kom ik op allerlei andere onderwerpen terug, inclusief
de vraag wat wij verder kunnen doen in de sfeer van de lasten. Daarover zijn
veel vragen gesteld respectievelijk opmerkingen gemaakt.Ik kom op de huizenmarkt en de "hypotheekwoede", om de heer Vendrik te
parafraseren. Het feit dat mensen meer hypotheek nemen, is niet de oorzaak
van de "boom" in de huizenmarkt. Het is juist omgekeerd: omdat de waarde van
de huizen stijgt, vinden mensen het gemakkelijker om te lenen om hun huis
op te knappen dan wel om het geld consumptief aan te wenden. Dit laatste is
overigens vanwege de belastingaftrek maar zeer beperkt mogelijk op dit moment.
In 2001 zal de mogelijkheid om consumptief rente af te trekken geheel zijn
afgeschaft. In die zin is er op dit vlak enige remmende werking van het belastingplan
te verwachten. Ook de aandelenmarkt wekt het vertrouwen bij mensen die in
aandelen hebben belegd om wat meer uit te geven dan zij misschien normaliter
zouden doen. Die twee zaken spelen een rol. Overigens kan er ook wel een terugval
optreden, bijvoorbeeld als de bestedingsontwikkelingen achterblijven bij de
huizenontwikkeling. Als de huizenprijzen dalen, mag je ervan uitgaan dat mensen
weer spaarlustiger worden omdat hun nettovermogen dan weer aanvulling verdient.Het belastingplan 2001 noemde ik al even. Het bevat een paar aspecten
die een matiging in het afsluiten van hypotheken en de besteding daarvan teweegbrengt.
Ik noemde al het volledig vervallen van consumptieve doeleinden bij hypotheken
en andersoortige leningen. Een ander punt is dat in ieder geval voor iedereen
in de toekomst geldt dat de hypotheekrenteaftrek zich beperkt tot een periode
van 30 jaar. Wat voor vele al de standaard was, wordt nu ook de wettelijke
standaard. Tot slot maakt ook een lager marginaal tarief het voordeel van
de hypotheekrenteaftrek wat geringer dan het bij het hoger marginaal tarief
was.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Toen de SGP-fractie in de winter hierover vragen stelde, kreeg
zij onder andere als antwoord dat de minister, dan wel zijn staatssecretaris,
in overleg met de banken zou verkennen of er echt risico's verbonden zijn
aan het model dat zich in de achterliggende maanden ontwikkeld leek te hebben.
Er was toen sprake van een vrij snelle ontwikkeling, hetgeen de aanleiding
was tot het stellen van Kamervragen. Wat heeft de excursie langs die banken
opgeleverd?Minister Zalm:Het heeft geleid tot een gedragscode hypothecaire financieringen, die
een verantwoorde hypotheekverstrekking en goede informatieverschaffing in
de richting van de consument moet bevorderen. Voor het overige is het primair
de rol van De Nederlandsche Bank om toezicht te houden op de wijze waarop
banken hypotheken verstrekken. Er zijn geen indicaties dat De Nederlandsche
Bank inmiddels op dit vlak wil ingrijpen. Er wordt blijkbaar van uitgegaan
dat de banken op een verantwoorde wijze hypotheken verstrekken.De heer Crone (PvdA):Voorzitter! Wij hebben een kleine hoorzitting gehad ook over dit onderwerp,
onder meer met de heer Wellink. Hij heeft toen gezegd dat hij het goedschiks
met de banken probeert te regelen. Hij sloot echter niet uit dat de wetgevende
hand in dezen nodig is. Ik ben dat met hem eens, want de banken worden klemgezet
door alle hypotheekmakelaars die tegen elkaar opbieden en het de banken aftroggelen.
Ik vraag de minister daarom toch om een wat actievere rol in de ongetwijfeld
geheime gesprekken met de heer Wellink. Ik denk dat de minister er toch aan
te pas moet komen, hetgeen wij vanuit de Kamer eensgezind zouden steunen.Minister Zalm:Het is primair de taak van de toezichthouder om uit een oogpunt van betrouwbaarheid
en solvabiliteit van de banken erop toe te zien dat er op verantwoorde wijze
kredieten worden verschaft. Wij hebben het toezicht gedelegeerd aan De Nederlandsche
Bank.De heer Crone (PvdA):De heer Wellink benadrukte dat het niet om de soliditeit van de banken
gaat. Dit is ook niet verwonderlijk, met die enorme winstcijfers. Dat zit
wel goed. Het gaat erom dat de burgers steeds verder, tot over hun nek, in
de schulden worden gestoken, ook beide partners. Dit wordt uitgelokt door
de makelaars in de hypotheekmarkt. De banken financieren dit, maar niet alleen
de banken: ook het verzekeringswezen. Dit valt weer onder een ander toezichtcircuit.
Daarom is een maatschappelijk doorkijkje van de overheid door alle sectoren
heen nodig.Minister Zalm:Als verzekeraars leningen verschaffen, vallen zij onder het toezicht op
het kredietwezen en niet onder het toezicht op het verzekeringswezen. Voor
het leningdeel vallen zij gewoon onder het toezicht van De Nederlandsche Bank.
Wij hebben dus de voorlichting en wij hebben het toezicht om te voorkomen
dat er banken omvallen. Verder kennen wij in Nederland een zekere individuele
verantwoordelijkheid op dit vlak. Mensen moeten hun eigen afweging maken.
Zij moeten goed worden voorgelicht en goede informatie krijgen. Vervolgens
moeten zij zelf een beslissing nemen. Voor eventuele verkeerde beslissingen
draaien zij dan zelf op. Zo zit ons bestel in elkaar.De heer Balkenende (CDA):U hebt uiteengezet wat de instrumenten zijn om de hypotheekrente in zekere
zin in de tang te houden. De maximale kredietverstrekking door banken en andere
instellingen is zes keer het jaarinkomen. Dit geeft risico's bij zo'n uitbundige
ontwikkeling. U hebt er gelijk in dat het een kwestie van individuele afweging
is en dat het een risico is dat banken lopen, maar er zit ook een maatschappelijke
kant aan. Deze uitbundige ontwikkeling heeft grote risico's en kan heel nadelige
gevolgen hebben. Hoe beoordeelt u dit fenomeen en stelt u dit in gesprekken
met de president van De Nederlandsche Bank aan de orde?Minister Zalm:Er is geen norm van een aantal keren het inkomen. Als een bank een hypotheek
verschaft, kijkt hij natuurlijk in de eerste plaats naar de waarde van het
onderpand; dat is de crux. Naarmate de rentevoet lager is, is er een hogere
lening mogelijk, althans als de rente voor een langere periode wordt vastgezet.
Bij variabele rente ligt het weer anders. De lage rentevoet
is overigens een van de oorzaken van het wat opzwellen van de huizenprijzen.Ik wil er best nog een keer met de heer Wellink over spreken, maar de
primaire rol van de toezichthouder is ervoor te zorgen dat er niet op onverantwoorde
wijze krediet wordt verschaft. Verder moeten wij garanderen dat er goede informatie
aan de consumenten verschaft wordt, zodat zij een goede afweging kunnen maken
voor dit soort belangrijke besluiten met meerjarige gevolgen. Ik heb een aantal
aspecten van het belastingplan voor 2001 genoemd die op dit vlak enige matigende
werking zullen hebben. Voor het overige moeten wij het er maar mee doen. De
heer Vendrik heeft er wel gelijk in dat wij, als de huizenmarkt weer eens
de andere kant opgaat, in plaats van een tijdelijke plus een tijdelijke min
in de bestedingen zullen zien. Dit geldt ook voor de aandelenmarkt. That's
all in de game.De heer Vendrik (GroenLinks):Dit vind ik iets te gemakkelijk. De Nederlandsche Bank heeft berekend
dat in het jaar 1999 meer dan eenderde van de groei aangejaagd is door de
ontwikkeling op de vermogensmarkt. Dit is een substantieel deel van de groei.
Wij groeien dus voor een deel op de pof. Hiermee kunt u niet tevreden zijn.
Er is iets meer aan de hand dan je kunt afdoen met de opmerking "soms zit
het mee, soms zit het tegen".Minister Zalm:De heer Vendrik heeft er gelijk in dat een deel van de sterke groei, die
ook hij graag structureel inboekt, de facto tijdelijk van aard is. Daarom
moet je voorzichtig zijn met het inboeken van structureel hogere groeicijfers.
Als hij dit betoogt, ben ik het weer met hem eens.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat is niet wat ik zeg. Wij praten hier over het verschil tussen 3 en
4%. Dat is ook het punt waarop De Nederlandsche Bank inhaakt. Dit heeft niets
te maken met de stap van een behoedzaam scenario naar een trendscenario, van
2,25% naar 2,75% groei. Dat weet u ook.Minister Zalm:Het begrotingsbeleid dat wij voeren, is daar betrekkelijk immuun voor.
Als de belastingopbrengst weer eens wat minder snel groeit, wordt dat allemaal
gebufferd in ons systeem. In het begrotingsbeleid hebben wij de goede keus
gemaakt om ons minder dan in het verdere verleden afhankelijk te maken van
de feitelijke economische groeicijfers. Daarmee kan ook de begroting een stabiliserende
rol vervullen.De heer Vendrik (GroenLinks):De minister vlucht naar voren naar de afdeling begrotingshoofdstuk, maar
het gaat mij meer om een algemeen economisch beeld zoals De Nederlandsche
Bank dat voor het afgelopen jaar heeft geschetst. De hypotheekberg groeit
en groeit. Dat is een indicatie dat wij op de pof groeien. Dat is een zorgelijke
ontwikkeling en ik vind dat de minister daar te makkelijk overheen stapt.
Dat is wat anders dan de begrotingsconsequenties daarvan in beeld brengen,
zoals hij in de beantwoording doet.Minister Zalm:Er is geen sprake van een nettovermogensdaling bij gezinnen. Als wij de
gezinnen ook een balans geven, groeit hun actiefkant, hun bezittingen, aandelen
en huizen, aanzienlijk sterker dan het krediet dat daarvoor genomen wordt.
Er is dus wel degelijk sprake van een nettovermogensgroei. Mensen kunnen zelf
een afweging maken. Als hun huis veel waard is geworden en zij iets met dat
geld willen doen, dan hebben zij die vrijheid. Aandelen die in waarde zijn
toegenomen, kunnen worden verkocht. Men kan ook besluiten op grond van die
waardestijging andere dingen wat royaler te doen. Dat is inherent aan de vrijemarkteconomie
en de eigen verantwoordelijkheid van mensen. Ik ben het met de heer Vendrik
eens dat wij dit in het oog moeten houden. Er zit een tijdelijke, conjuncturele
component in de bestedingen. Als de aandelenmarkt of huizenmarkt keert, zullen
wij een bestedingsuitval zien. De actiefkant gaat dan krimpen en dan hebben
de mensen de neiging om ook de passiefkant te laten krimpen. Dan gaat men
het aanvullen door middel van een hogere besparing. Dat is een normaal conjunctureel
verschijnsel. Het conjunctuurpatroon is naar mijn oordeel in de nieuwe economie
niet weg. Dat er een cyclisch, tijdelijk element in de hoge groeicijfers zit,
ben ik met de heer Vendrik eens.Ik kom op de rol van de loonraming in de begroting. De heer Vendrik noemde
het een weeffout dat overheidslonen worden meegeteld in het uitgavenkader.
Als wij heel lang in de geschiedenis teruggaan, stuiten wij op een tijd waarin
algemene salarismaatregelen niet meetelden in de begrotingsruimte. Dat was
in het begin van de Zijlstranorm in de jaren zestig. Dat was een soort carte
blanche voor het uitbetalen van loonstijgingen in de collectieve sector, hetgeen
natuurlijk snel misliep. Die stijgingen werden buiten beschouwingen gelaten
onder het motto "er zullen wel inkomsten tegenoverstaan". Men kwam van een
koude kermis thuis.In de jaren zeventig is men overgestapt op de zogenaamde filosofie van
de totale begrotingsruimte, waarin de begrotingsruimte werd gedefinieerd met
een trendgroei plus de prijsstijging nationaal inkomen. In het beslag op de
begrotingsruimte zaten alle uitgaven, inclusief salarissen en uitkeringsuitgaven.
Dat is goed, want een reële loonstijging moet natuurlijk in budgettair
opzicht worden ingepast.Je moet er daarbij wel voor uitkijken op welke veronderstellingen je het
begrotingsbeleid baseert. Wij wisten dat op dit onderdeel het regeerakkoord
niet echt voorzichtig was, niet omdat wij zelf onvoorzichtig zijn geweest,
maar omdat het CPB ons gegevens heeft aangeleverd die op het punt van de lonen
in 2001 en 2002 aan de krappe kant waren. Gelukkig stonden er andere dingen
tegenover, zoals een voorzichtige aanname op het punt van de werkloosheid,
namelijk geen enkele daling. Verder werd uitgegaan van een rentevoet van 6%,
waar wij feitelijk onder blijven. De totale set van macro-economische veronderstellingen
was niet onverantwoord, maar wel aan de behoedzame kant. Dat blijkt nu. Wij
bekijken nu ter gelegenheid van de Voorjaarsnota de begroting 2000. Hoewel
wij voor de arbeidsvoorwaardenontwikkeling bij de overheid en de uitkeringen
de loonontwikkeling in de marktsector als maatstaf nemen, kunnen wij toch
extra uitgavenruimte tonen van 5,5 mld. Wij hebben het naar omhoog bij moeten
stellen. Dat is voor het jaar 2000 gebeurd. Voor het jaar 2001 is het in het
doorkijkje nominaal aanzienlijk hoger gesteld dan in de becijfering van het
regeerakkoord.De heer Vendrik (GroenLinks):De minister lijkt de schuld voor de keuze voor het behoedzame scenario,
met alle implicaties van dien, door te schuiven naar het Centraal planbureau.
Hij zegt dat bureau slaafs te volgen als het gaat om de loonraming. Het probleem
speelt met name in de jaren 2001-2002. Als de minister zo nadrukkelijk het
CPB wil volgen, waarom volgt hij dan niet het werkdocument van het CPB? Op
grond van een hogere loonraming komt het CPB daarin tot de conclusie dat de
ruimte die er binnen het uitgavenkader is niet meer beslaat dan 1 mld. De
regering gaat echter uit van 5,25 mld. in het jaar 2001 en 4 mld. in het jaar
2002. Het probleem van de weeffout komt hierbij voluit aan het licht. De fractievoorzitter
van de PvdA heeft al geroepen dat de ruimte binnen het uitgavenkader vooraleerst
opgegeten wordt door het probleem van de loonraming. Er staan twee keuzen
open. Met de keuze voor een trendscenario wordt het probleem kleiner. Men
kan ook het probleem in zijn geheel oplossen door de begroting ongevoelig
te maken voor de loonraming. Daarover gaat dit verhaal.Minister Zalm:Het slaafs volgen van het CPB doen wij eens in de vier jaar. Dan is het
wel mooi geweest! De heer Vendrik gaat echter maar door met het slaafs volgen
van het CPB. Hij wil nu ook de nieuwe tussenberekeningen volgen. Tijdens de
vorige regeerperiode is er ook een tussentijdse bijstelling van de CPB-cijfers
geweest. Daar hebben wij toen de meerjarencijfers ook niet op aangepast. Er
is een meerjarenplanning, gebaseerd op het behoedzame scenario. Zodra de echte
prognoses komen, zetten wij die in en gaan de oude veronderstellingen eruit.
Voor het jaar 2000 nemen wij dus de echte raming van het CPB als maatstaf.
Voor het jaar 2001 liggen er ook echte ramingen. Dat jaar ligt nog binnen
het bereik van het kabinet. Een en ander zal dus pas op Prinsjesdag "aan den
volke" worden getoond. Daarna nemen wij gewoon over wat de actuele, echte
prognoses van het CPB zijn. Voor het jaar 2002 doen wij het op eenzelfde manier.
Op het moment dat er een echte prognose voor 2002 ligt, gaan wij het beeld
van 2002 reviseren.Mijn eerste indruk van het doorkijkje van het CPB is dat het wel erg aan
de sombere kant is. Dat is een soort superbehoedzaamheid die ik niet goed
kan volgen.De heer Vendrik (GroenLinks):Dit is een heel erg belangrijk debat. Het kabinet zal immers bij de Miljoenennota
moeten aangeven wat er überhaupt structureel mogelijk is aan extra uitgaven
voor onderwijs en zorg, niet alleen voor het jaar 2001 maar ook voor het jaar
2002. Het wordt dan heel erg belangrijk hoe groot het kabinet die ruimte acht.
Niet straks, op het moment dat de nieuwe prognoses komen, maar nu of op zijn
laatst in september moeten wij weten wat de boodschap zal zijn aan onderwijs
en zorg. Komt er echt meer geld vrij of is er geen ruimte, afgezien van de
exploderende belastingmeevallers die niet aangewend mogen worden voor dit
doel?Minister Zalm:Het kabinet heeft, zeer uitzonderlijk, reeds een doorkijkje gegeven. De
heer Crone heeft daar al op gewezen. Daarbij is aangegeven hoe wij de ruimte
inschatten voor de jaren 2001 en 2002. Het gaat dan niet over hoe wij de ruimte
verdelen. Wij hebben een ruimte becijferd van 5,25 mld. voor het jaar 2001
en 4 mld. voor het jaar 2002. Ook is aangegeven welke loon-prijsveronderstellingen
wij voor het jaar 2002 hebben gehanteerd. Daarnaast is aangegeven dat het
kabinet daarenboven een ruimte van 1,5 mld. structureel per jaar meent te
kunnen vinden in het Fonds economische structuurversterking. Daarbij is wel
sprake van een taakstelling, deels door aanpassing van veronderstellingen
over olieprijs en dollarkoers en voor een ander deel door de verkoop van staatsdeelnemingen
en de opbrengst van de veiling van frequenties. Wij spreken dan over de 30
mld. tot 35 mld. die het kabinet zichzelf als taakstelling heeft toebedeeld.
Dat is de ruimte zoals wij die op dit moment inschatten. Vervolgens zal in
de Miljoenennota blijken hoe wij de ruimte hebben verdeeld over de diverse
onderwerpen. Overigens kunnen de becijferingen iets anders uitvallen omdat
de macro-economische verkenningen ongetwijfeld iets zullen afwijken van wat
wij nu hebben liggen. In de Voorjaarsnota hebben wij de verdeling voor het
jaar 2000 aangegeven. De verdeling van de ruimte voor 2001 en 2002 zal in
de Miljoenennota blijken.Voorzitter! Het is misschien goed gelijk maar in te gaan op de opmerkingen
over de actualiseringen die er nu ook weer zijn. Het CPB maakt één
keer per kwartaal nieuwe cijfers, die tegenwoordig ook worden gepubliceerd.
De koninginne-MEV die vroeger top secret was, hetgeen betekende dat zij dezelfde
dag of een dag later in de krant stond, zal in een CPB-publicatie worden opgenomen.
Iedereen kan er dus kennis van nemen. Er zitten wat actualiseringen in. Het
beeld is in termen van economische ontwikkeling nog iets gunstiger geworden.
Aan de uitgavenkant is er eigenlijk weinig beweging. Het CPB schat de werkloosheid
wat hoger in. Dat is natuurlijk een nadeel voor de begroting en vloeit vooral
voort uit een groter arbeidsaanbod dan gedacht werd. Daarnaast is er in de
sfeer van lonen, prijzen en rente heel weinig veranderd. Per saldo komen wij
een en ander bekijkend niet tot extra ruimte in het uitgavenkader. Het is
al heel mooi als wij het sluitend weten te houden.Het CPB heeft natuurlijk een soort zelfrijzend bakmeel in z'n prognose
gestopt. Het gaat er namelijk van uit dat een deel van de extra uitgaven waartoe
het kabinet heeft besloten en die het in de Voorjaarsnota heeft verwerkt,
waarschijnlijk niet zal worden uitgegeven en daarmee onderuitputting zal genereren.
Dat gaat mij wat al te snel. Ik kom nog terug op de vraag of 5,6 mld. nog
op een verantwoorde manier uit te geven zijn, maar ik zeg nu al dat ik geen
aanleiding heb om te denken dat wij op dat vlak met onderuitputting zouden
mogen rekenen. Ook het kasritme duidt niet op betekende onderuitputting van
de rijksbegroting.De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! De minister zegt dus dat op basis van de inschattingen niet
moet worden gerekend op substantiële ruimte boven op de ruimte van 5,6
mld. in de uitgavensfeer. Is dat wat hij bedoeld?Minister Zalm:Dat is wat ik voor 2000 in beeld heb. Als men het CPB volgt, zal er wel
iets extra's uit voortvloeien voor de ruimte voor 2001, maar daar staat tegenover
dat ook voor 2001 de loonveronderstelling in de nieuwe becijfering van het CPB van 3% niet geheel risicovrij is. Het voordeel dat het CPB
ziet voor 2001 vloeit vooral voort uit de zogenaamde ruilvoetverbetering die
er ten opzichte van de vorige raming is: een hogere prijsstijging BBP die
niet helemaal wordt gevolgd door een vergelijkbare bijstelling van de lonen.
Het is natuurlijk een riskant voordeel om in te boeken, want als het CPB straks
in de echte macro-economische verkenning met een hogere loonstijging komt,
omdat er meer CAO's gerealiseerd zijn, dan is dat voordeel weer als sneeuw
voor de zon verdwenen. Maar goed, wij spreken nu vooral over 2000. Het heeft
geen invloed op het uitgavenbeeld en de toetsing aan de uitgavenkaders voor
2000. Onze becijferingen duiden erop dat het glad loopt.De heer Balkenende (CDA):Dat betekent dat er geen extra financiële ruimte is voor wensen van
de Kamer. Als de Kamer andere dingen wil, dan moet zij de voorstellen van
het kabinet amenderen. Is dat uw boodschap?Minister Zalm:Ja, het is een goede traditie van dit huis om niet alleen te stapelen,
maar ook te kiezen.Voorzitter! De heer Vendrik is van oordeel dat het begrotingssysteem tot
bestuurlijke onrust leidt. Ik zeg tegen hem: het leidt tot onrust bij GroenLinks,
maar dat is niet hetzelfde als bestuurlijke onrust. Bestuurlijk is het systeem
buitengewoon stabiel. Wij hebben één grote besluitvormingsronde
ergens in maart, april om de lopende begroting bij te stellen en de komende
begroting in de grondverf te zetten, en een besluitvormingsronde over de lastenkant
in augustus. Dat leidt tot bestuurlijke rust en tot een ordelijk begrotingsproces.
Misschien dat de heer Vendrik meer onrust zou willen, maar, helaas voor hem
hebben wij niet veel meer te bieden dan bestuurlijke rust.De Voorjaarsnota is in dat kader de uitvoeringsnota. De Comptabiliteitswet
schrijft ook voor dat wij iets meerjarigs moeten doen, maar dat gebeurt natuurlijk
alleen maar voorzover het rechtstreeks voortvloeit uit de bijstellingen voor
2000. Wij kunnen Prinsjesdag natuurlijk niet overbodig maken. Dat zou ook
niet passen bij een zorgvuldige begrotingsvoorbereiding. In maart, april neemt
het kabinet globale besluiten over de hoofdlijnen waarna de ministeries een
degelijke begroting kunnen opstellen met bijbehorende toelichting en eventuele
wetsvoorstellen. In september kan er dan een goed onderbouwde begroting voorliggen.
Ik geef de critici overigens graag toe dat wat dit betreft de meerjarige doorwerking
in de Voorjaarsnota niet zoveel zegt omdat het grote werk pas bij de Miljoenennota
aan de orde is. Wij hadden de indruk dat de Kamer het wel prettig vond om
een meerjarig doorkijkje te hebben wat betreft de ruimtekant. Dat doorkijkje
is geboden, maar dat geldt niet voor de verdeling van die ruimte. Dat zal
in de Miljoenennota moeten gebeuren.Voorzitter! De heer Balkenende heeft de staatsschuld bestempeld tot het
laatste politiek-ideologische punt. Misschien dat wij dat laatste punt vandaag
ook nog kunnen verwijderen. Uit de rustige begrotingssystematiek vloeit voort
dat in 2000 het beleid ten aanzien van belastingen en premies niet wordt bijgesteld
als de inkomstenramingen veranderen. Dat doen wij één keer per
jaar in augustus en dat houdt in dat alle inkomstenmeevallers gedurende dit
jaar ten gunste komen van de schuld. Dat wordt, denk ik, door geen enkele
partij in dit huis betwist. Ik meen dat er inmiddels ook voor 2001 een vrij
grote consensus is, die overigens zeer gesteund wordt door diverse internationale
organisaties. Die organisaties zeggen dat er in Nederland sprake is van een
zeer verstandige belastinghervorming maar ze voegen daar wel aan toe dat het
daar dan ook bij moet blijven. Het IMF is daar zeer uitgesproken over en dat
geldt ook voor de EU en de OESO. Ik beluister ook in de Kamer dat wij er met
de 6,5 mld. van het belastingplan, dat door de Kamer nog wat forser in de
verf is gezet dan het kabinet zich had gedacht, wel zo ongeveer zijn.De heer Bakker (D66):Dat ben ik graag met de minister eens voor de jaren 2000 en 2001. Maar
ligt het niet voor de hand om de huidige formule aan te passen?Minister Zalm:In het regeerakkoord staat eigenlijk alleen maar de 4,5 mld. Je zou dus
kunnen uitgaan van een belastingverlichting van ruim 1 mld. per jaar. Zo hebben
wij niet geopereerd. Integendeel, wij zijn begonnen met een verzwaring. Dit
jaar is er sprake van een verlichting, die dankzij de Kamer nog iets groter
is geworden. Voor 2001 is sprake van een aanzienlijke verlichting. De fiftyfiftyformule
heeft dus betrekking op de gehele periode, zoals ook de 4,5 mld. betrekking
heeft op de gehele periode. Als je die formule hanteert, moet er in 2002 sprake
zijn van een aanzienlijke lastenverlichting. Over het al dan niet veranderen
van de formule behoeft nu niet te worden besloten. Voor 2000 en 2001 liggen
de contouren vast en daarom kunnen wij een besluit over de fiftyfiftyformule
gerust nog enige tijd uitstellen. In 2002 kunnen wij dan bezien hoe het beeld
is, want dat zou ook nog van invloed kunnen zijn.De heer Bakker (D66):Dat leidt ertoe dat wij volgens de huidige inzichten conform het regeerakkoord
in 2002 een lastenverlichting van 8,5 mld. tegemoet kunnen zien; die is anderhalf
maal zo groot als in 2001, terwijl iedereen het over de risico's van een oververhitte
economie heeft. Is het niet verstandig om niet de schotten, maar de percentages
te verzetten?Minister Zalm:Als de fiftyfiftyformule wordt toegepast en het restant van de rekening
voor 2002 wordt gereserveerd – wat voor de hand ligt – dan heeft
u gelijk dat de lastenverlichting rond de 8,5 mld. bedraagt. Dat is de huidige
calculatie, maar het is niet gezegd dat die over een jaar nog geldt. Mijn
tweede relativering is dat 2002 niet per se een oververhitting met zich hoeft
te brengen. Ik heb voldoende ervaring met voorspellingen: welnu, voor 2000
en 2001 zijn die al hypothetisch en op 2002 heeft natuurlijk niemand nog enige
reële kijk. Maar als er consensus zou ontstaan over een andere dan de
fiftyfiftyformule, dan heb ik daar geen principiële bezwaren tegen en
ben ik bereid om daarover discussie in het kabinet te voeren. In ieder geval
is er voor het actuele beleid voor 2000 en 2001 geen acute noodzaak om elkaar
de hersens in te slaan – als dat al zou gebeuren – over die fiftyfiftyformule.
Mijn indruk is dat wij voor die jaren ruimschoots door één deur
kunnen.De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! Vorig jaar stelde het CDA voor om na te denken
over de mogelijkheid om 75% van de meevallers in te zetten voor de reductie
van de staatsschuld. Ik begrijp dat de minister dit niet uitsluit, maar laat
afhangen van de economische situatie in 2002.Gisteren ben ik in verwarring gebracht over een bericht in de krant: 5,5
mld. van de inkomstenmeevallers zou in 2000 worden besteed aan de reductie
van de staatsschuld. De minister wil hetgeen over de belasting- en premieontwikkeling
is afgesproken, handhaven en wat hij overhoudt naar de staatsschuld laten
vloeien. Kan hij concrete getallen noemen?Minister Zalm:Wij moeten twee zaken uit elkaar houden. Ten opzichte van de stand van
de Miljoenennota is er de inkomstenmeevaller van 11 mld. die u noemt, maar
dat betekent niet dat wij daarmee de staatsschuld verlagen, omdat wij in de
Miljoenennota een tekort hadden. De 5,5 mld. komt redelijk in de buurt van
het begrotingsoverschot van 0,6% dat in de Voorjaarsnota staat; ik vermoed
dat dit bedrag daar vandaan komt. Het overschot is uiteraard veroorzaakt door
de meevaller van 11 mld. Wij dachten eerst nog aan een tekort, maar blijken
nu een overschot te hebben. U merkte terecht op dat dit geen overschot op
de rijksbegroting is, maar een overschot voor de collectieve sector, althans
voor de overheid zoals gedefinieerd in het EMU-verdrag.De heer Balkenende (CDA):Heeft het kabinet op dit punt een bepaalde ambitie?Minister Zalm:De heer Van Dijk stelde ook vragen over de overschotten van de sociale
fondsen. Vanwege de belastingherziening lijkt er een goede mogelijkheid te
bestaan om de verdeling van het overschot bij de volksverzekeringsfondsen
tussen Rijk en sociale fondsen drastisch te verbeteren: de volksverzekeringsfondsen
krijgen daarmee gewoon weer een sluitende exploitatie en het Rijk krijgt duidelijk
zicht op hun overschotten. Bij het WW-fonds ligt dit moeilijker, met name
vanwege inkomenspolitieke overwegingen. Wij kunnen lastendekkende premies
nastreven, of zelfs het overschot wegwerken. Je kun er belastingverhogingen
tegenover stellen. Dan is het per saldo weer neutraal. Inkomenspolitiek gezien
is het vrij lastig. Wij hebben in de WW een franchise en het is nog een deel
werkgeverspremie. Wij kijken ernaar. Het is inderdaad het doel om die wat
vreemde balans die in de loop der tijd is ontstaan tussen de sociale fondsen
en rijksbegroting qua saldo recht te trekken. Wij hebben er iets meer tijd
voor nodig. Niet geheel ten onrechte is in het verleden nogal wat kritiek
uitgeoefend op het kabinet – dit en het vorige – dat wij die enorme
tekorten in de fondsen hadden. Dat wij eens een jaar lang met het luxeprobleem
zitten van een overschot, moeten wij maar eens accepteren. Ik word er niet
verschrikkelijk nerveus van. Ik ben het eens met iedereen die zegt dat het
op den duur weer normale verhoudingen moeten worden. Je kunt niet permanent
onnodige vermogens in de fondsen oppotten.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Wij zullen de overschotten zuchtend aanvaarden. Is het een middel dat
geschikt is om aan inkomenspolitiek te doen? Het is toch premiegerelateerd
aan het doel waarvoor die is opgebracht. Welke relatie heeft het met de loon-
en inkomenspolitiek volgend jaar in relatie tot het inflatiespook en oververhitting?Minister Zalm:In het regeerakkoord wordt niet alleen over belastingen gesproken, maar
ook over premies. Al sinds de jaren zeventig spreken wij over collectieve
lasten. De inkomstenmeevallers zijn belasting- en premiemeevallers samen.
De inkomstenkant behandelt geïntegreerd de collectieve sector. Wij hebben
ook een EMU-saldo dat bestaat uit saldi van fondsen, Rijk en lagere overheden.
Dat is ook geïntegreerd behandeld. Wij hebben destijds een paar maatregelen
genomen in verband met de loonstrookjesaffaire. Die leiden er nu toe, dat
wij qua sociale fondsen veel meer inkomsten hebben. De inkomenspolitiek was
de aanleiding die maatregelen te nemen. De gehele Kamer heeft dat gesteund.
Daar hebben wij nu nog een zekere erfenis van. Wij moeten dat niet dramatiseren.
Als de heer Van Dijke zegt: ik wil alsnog met terugwerkende kracht niet meer
aan inkomenspolitiek doen via de premies en ik wil zo snel mogelijk dat de
premies in het WW-fonds lastendekkend worden gemaakt, dan moet hij ook aanvaarden
dat het minimumloon dik in de min komt en twee keer modaal dik in de plus.
Dan krijgen wij een debat over de vraag of dat wel gewenst wordt geacht.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Is het premie-instrument het meest geschikte instrument voor loonpolitiek?
Mij lijkt dat niet. Het moet een relatie behouden met het doel waarvoor wij
die in het leven hebben geroepen. Die rigide schotten wil ik ook niet. De
minister zal toch erkennen dat als daar een enorm overschot gaat komen wij
dat moeten wegwerken en dat het volgend jaar met het oog op de lastenverlichting
die is toegezegd niet het meest geschikte moment lijkt om het geld naar de
mensen toe te laten komen.Minister Zalm:Ik ben het helemaal met de heer Van Dijke eens, als hij dat goedvindt.De heer Balkenende (CDA):Het is buitengewoon interessant wat de minister zegt. Ik herinner mij
dat hij in een eerder debat heeft gezegd, dat de motie-Bolkestein nooit is
nageleefd. Een ander argument was dat de premiestelling altijd is gezien in
het kader van de totale lastenontwikkeling, koopkrachtbeeld, enz. Nu zegt
de minister: wij moeten goed letten op het doel waarvoor de premies worden
geheven. Wij salderen natuurlijk op grond van de EMU-normen. Gaat de minister
wat minder ver dan verleden jaar, waarin hij zei: wij gaan alles – inkomens-
en lastenpolitiek – met elkaar in verband zien?Minister Zalm:Nee, dat heb ik verleden jaar niet beoogd te zeggen. Premies moesten lastendekkend
zijn en er moeten geen overdreven vermogens in de fondsen zitten. Ik denk
dat wij het over die notie met elkaar eens zijn, maar ik sta er wat laconieker
tegenover of dit ook van jaar tot jaar precies zo zou moeten worden toegepast.
Wij hebben premies ook wel eens gebruikt om een probleem in de inkomensverhoudingen
te corrigeren dat algemeen als zodanig ervaren werd: bepaalde inkomensgroepen
dreigden er te veel of te weinig op vooruit te gaan. En wij zullen dit ongetwijfeld
nog wel eens doen. Ik ben het er dus mee eens dat wij lastendekkende premies
voor de middellange termijn als oriëntatiepunt moeten
nemen, maar ik bepleit dus enige flexibiliteit als het gaat om de toepassing
hiervan van jaar tot jaar, omdat er anders problemen zouden kunnen ontstaan
die alleen heel moeilijk of zelfs niet met allerlei kunstgrepen in de belastingheffing
opgelost zouden kunnen worden.De heer Balkenende (CDA):Maar naast die flexibiliteit speelt nog een rol dat er ook een buffer
nodig is om het procyclische element van die lastendekking te kunnen ondervangen.
Anders zouden hoge lasten bij een bepaalde economische ontwikkeling wel eens
verkeerd kunnen uitpakken, maar dat zult u wel met mij eens zijn.Minister Zalm:Dat valt dan toch weer onder de algemene formules rondom het begrotingsbeleid;
ook wat dat betreft ben ik iets minder bezorgd, want wij hebben een inkomstenformule,
zowel voor meevallers als voor tegenvallers. Die moet dan ook voor beide sectoren
werken, als geheel. Maar goed, ik geloof niet dat wij hierover erg sterk van
mening verschillen.Voorzitter! Op het Fonds economische structuurversterking komen wij op
een ander moment nog terug, maar ik wil er wel de nadruk op leggen dat de
ratio van de voedingsmethodiek voor dit fonds in het regeerakkoord –
hoofdsommen van opbrengsten naar de schuld en de rentereeks ten gunste van
het FES laten komen – is dat wij geen tijdelijk probleem hebben met
het investeringsniveau in de publieke sector, maar een permanent probleem.
Dit geldt in het bijzonder voor ICT, want als iets wel heel snel veroudert,
dan zijn het wel investeringen in die sector. Je kunt er wel vijf jaar een
hoop geld tegenaan gooien, maar als de stroom daarna opdroogt, zit je binnen
de kortste keren met verouderde ICT. Zeker deze sector dient dus een permanente
impuls te krijgen. Ik zeg dit ook in reactie op de opmerking van de heer Crone
over de brief van de werkgevers, die de opbrengst van de veiling voor een
UMTS graag voor ICT aangewend zouden zien.Overigens vereist ook het toepassen van het bruggetje van De Graaf een
permanente voeding van het FES, want daarbij wordt bijvoorbeeld gedacht aan
het financieren van onderwijs en zorg, waarbij het toch veelal ook om permanente
uitgaven in de exploitatie gaat. Er zit wat dit betreft een zekere logica
in het regeerakkoord.De heer Crone (PvdA):Voorzitter! De werkgevers beklemtonen in de genoemde brief dat er juist
een mix nodig is. Soms moet je, zoals iedere ondernemer weet, een eenmalige
investering doen om baten te kunnen incasseren. Het kan heel verstandig zijn
om ook van de opbrengst van de veiling voor een UMTS een deel eenmalig in
te zetten, maar dat kan dan natuurlijk ook een rol spelen in de structurele
ruimte, want je kunt met eenmalig geld een structurele investering vervroegen.
Ik zou het dus niet zo zwart-wit willen zien, maar een balans willen nastreven
tussen wat er structureel nodig is en wat incidenteel nodig is.Minister Zalm:Voorzitter! Laat ik maar proberen om het gezellig te houden door buiten
deze discussie te blijven, al was het maar omdat wij aangekondigd hebben dat
wij hierop bij de behandeling van de Miljoenennota nog zullen terugkomen.
Wellicht is dat een beter moment om de strijdbijl op te graven. Of misschien
kunnen wij dan wel constateren dat dit niet eens nodig is.De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! De minister heeft al aangegeven dat vele onderwerpen gedepolitiseerd
zijn, maar dat geldt niet voor de staatsschuld en naar mijn mening ook niet
voor het veilen van frequenties. Nu heeft de minister mede namens de staatssecretaris
van Verkeer en Waterstaat op 9 juli een brief hierover aan de Kamer gestuurd;
geeft deze de visie van het kabinet weer? Verder is mij gisteren opgevallen
dat zowel PvdA als D66 toch enige afstand nemen van de inhoud van deze brief,
terwijl wij er volledig achter staan. Heeft de regering wel voldoende draagvlak
in het parlement voor deze visie?Minister Zalm:Het kabinet gaat er in zijn onschuld van uit dat het regeerakkoord staat
zolang het niet veranderd is. Het is natuurlijk glashelder dat die brief precies
spoort met de formulering in het regeerakkoord. Het staat vervolgens iedereen
vrij om op enig moment te zeggen: wij hebben nog eens nagedacht, wij hebben
nieuwe inzichten en op dit punt willen wij een verandering van het regeerakkoord.
Maar het kabinet voelt zich niet vrij om anders te handelen en anders te redeneren
dan het regeerakkoord op dit punt voorschrijft. Het regeerakkoord is op dit
punt helder. Het is ook helder dat er bij twee van de drie coalitiepartners
wel eens andere opvattingen naar boven borrelen, maar dat is niet ongewoon.De heer Balkenende (CDA):U houdt dus gewoon vast aan uw standpunt.De heer Bakker (D66):Even voor alle duidelijkheid: straks op Prinsjesdag krijgen wij de discussie
over de inkomstenkant, ongeveer tegelijkertijd met de discussie over de afronding
van het wetsvoorstel FES. Die discussie zullen wij nog voeren en die kunnen
wij niet in dit debat voeren.Minister Zalm:De heer Bakker heeft ook helemaal gelijk. Ik ga veel mensen gelijk geven
vandaag.De heer Balkenende maakte zich zorgen over de ontwikkeling van de OZB,
de onroerendezaakbelasting, en over de herwaardering. Op dit moment kunnen
wij op dat gebied nog niets constateren op grond van feiten, omdat dit allemaal
nog moet gebeuren. De logica achter de rijksbegroting en het huurwaardeforfait
geldt ook in gemeenten. In gemeenten is die logica misschien nog wel dwingender,
omdat daar de OZB een belangrijk eigen middel is. In de gemeente wordt de
besluitvorming over de OZB-tarieven vooral bepaald door de door de gemeenteraad
nodig geachte opbrengst. In de huidige nog niet-dualistische systematiek gaat
het om de gemeenteraad en niet zozeer om B en W. De gemeenteraad besluit hoeveel
OZB nodig is. Vervolgens gaat men uit van de waardering van de woningen en
dan volgt daaruit het tarief. Als dus ten opzichte van vijf jaar geleden de
waarde van de woningen met een zeer fors percentage is gestegen, dan worden
de tarieven verlaagd doordat de stijging van de totale OZB gewoon conform
is aan het door de gemeenteraad bepaalde benodigde bedrag voor de financiering
van eigen uitgaven. Er is dus geen automatisme, want de OZB-tarieven worden
jaarlijks vastgesteld en bij een herwaardering van de woningen zal de gemeenteraad
de tarieven ook opnieuw moeten vaststellen. Dat zal gemiddeld
genomen dus in neerwaartse richting moeten gebeuren.De heer Balkenende (CDA):Over dit punt hebben wij exact een jaar geleden ook met elkaar van gedachten
gewisseld. Toen was het punt dat de wet de ruimte bood om over te gaan tot
verlaging van tarieven als op een gegeven moment de waardestijging aan de
orde is. Heeft de minister de indruk dat gemeenten deze regel die in de wet
is opgenomen, ook toepassen? Dat is toch wel belangrijk voor burgers. Zij
weten dat volgend jaar woningen anders getaxeerd zullen worden. Dat zal behoorlijke
consequenties hebben en dan is het goed om een zeker beeld te hebben van de
betekenis voor de OZB-ontwikkeling.Minister Zalm:Ik denk dat wij even twee dingen uit elkaar moeten halen. Nu wordt het
huurwaardeforfait verward met de rijkswet op dit gebied. Daarin is de systematiek
wettelijk vastgelegd, op basis waarvan de huurstijging gekoppeld wordt aan
de gemiddelde lastenstijging van rijkswege voor woningeigenaren. Bij de gemeenten
is dat niet wettelijk vastgelegd, maar daar geldt de logica die voortvloeit
uit de wijze waarop de gemeentelijke begroting tot stand komt. Bij de gemeenten
is het natuurlijk ook een veel belangrijkere bron en is de waarde als financieringsmiddel
veel groter dan bij het Rijk het geval is. Daarom is het logisch dat het bij
het Rijk wel in formules is vastgelegd, omdat anders de burger per ongeluk
"beroofd" wordt, terwijl het OZB-tarief bij gemeenten ieder jaar weer onderwerp
is van zeer expliciete besluitvorming.Voorzitter! Er is zorg uitgesproken of 5,6 mld. wel op een fatsoenlijke
manier kan worden weggezet. Daarnaast zijn er allerlei wensen geuit die bovenop
dit bedrag komen. Ik ben het eens met degenen die zeggen dat 5,6 mld. een
groot bedrag is. De opbouw in het regeerakkoord bestaat uit twee stappen:
wij zouden beginnen in 1999 en in 2000 zou het niveau van de intensiveringen
5,3 mld. zijn. De intensiveringen die wij in het regeerakkoord hebben voorzien
worden dus verdubbeld. Dat schept enig perspectief voor de omvang van het
bedrag: het is inderdaad een groot bedrag.Ook de verdeling spoort vrij aardig met hetgeen hier naar voren is gebracht.
In belangrijke mate wordt namelijk het accent gelegd op onderwijs, OCW. Daarvoor
is in de Voorjaarsnota inderdaad 1,3 mld. additioneel voorzien. Voor de zorg
is 800 mln. additioneel voorzien.We hebben er natuurlijk erg op gelet dat deze bedragen zinvol kunnen worden
besteed, maar per uitgavencategorie zijn de mogelijkheden natuurlijk verschillend.
Ik wil wel een paar categorieën noemen waar de besteding zonder enig
probleem en als het ware vanzelf tot stand komt. Bij de tegoeden Tweede Wereldoorlog
is slechts afstorting naar een stichting nodig en daarmee is het dan, althans
vanuit de optiek van de rijksbegroting, besteed. Dat geldt ook voor de vergoeding
in verband met leerlingenaantallen. De bedragen daarvoor kunnen zonder problemen
overgemaakt worden aan de onderwijsinstellingen. Het geld dat in het Gemeentefonds
wordt gestort komt ook vanzelf bij de gemeenten terecht. Hoe die dan het geld
weten op te maken, is vers twee, maar vanuit de optiek van de rijksbegroting
loopt dat allemaal goed.Met intensiveringen waarmee extra personeel gemoeid is, ligt dit wat lastiger.
Dan kunnen arbeidsmarktknelpunten een rol spelen. Daarom hebben wij bij het
formuleren van de intensiveringen extra gelet op de situatie op de arbeidsmarkt.
We hebben voor het oplossen van arbeidsmarktknelpunten voor alle sectoren
extra budget uitgetrokken. De invulling verschilt per sector, maar wat overal
een belangrijke rol speelt is de beperking van het ziekteverzuim en de instroom
van arbeidsongeschikten. Daarbij snijdt het mes namelijk aan twee kanten.
Als je op die punten ondersteuning weet te bieden, heb je in de eerste plaats
versterking van het beleid voor de sociale zekerheid waarvoor men de uitgaven
wil matigen. In de tweede plaats krijg je op deze manier extra arbeidscapaciteit
beschikbaar doordat mensen worden ingeschakeld die al gekwalificeerd zijn
voor de desbetreffende functies. Daarom is dit een heel goede en zinvolle
benadering.Het feit dat wij voor deze handelwijze hebben gekozen, betekent nog niet
dat ik kan garanderen dat alles precies uitgegeven wordt. Het Centraal planbureau
heeft gezegd dat 0,75 mld. onbesteed zal blijven. Ik zelf heb daarvoor nog
geen indicaties en ik wil met deze mogelijkheid ook nog niet direct rekening
houden. We weten natuurlijk wel dat vaak aan het eind van het jaar enige onderuitputting
optreedt.Ik zeg er gelijk bij: daar hebben we een voorziening voor met de eindejaarsmarge.
Er is dus de mogelijkheid om geld door te schuiven tot een bedrag in de orde
van grootte van 1 mld. Zoiets is ook gebeurd aan het eind van 1999. Toen is
ook geld doorgeschoven naar 2000.De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! Wat de minister zegt sluit aan bij wat in de antwoorden staat:
met de eindejaarsmarge kun je geld dat over is doorschuiven naar een volgend
jaar. De VVD heeft de suggestie gedaan om geld dat niet kan worden besteed,
te gebruiken voor verlaging van de staatsschuld. Ik begrijp nu van de minister
dat als het geld niet besteed kan worden, het wordt het doorgeschoven naar
het volgende jaar.Minister Zalm:Zowel het een als het ander is waar.De heer Balkenende (CDA):Licht u dat eens toe.Minister Zalm:Als geld dit jaar niet besteed wordt, wordt dit jaar natuurlijk de financieringsbehoefte
kleiner en dus de staatsschuld minder groot. Niettemin kan het geld dan toegevoegd
worden aan het budget voor het volgende jaar. Dat is dus ook waar. Het een
sluit het ander niet uit. Ik zei al: ik ben van plan vandaag zoveel mogelijk
mensen gelijk te geven.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! Het kabinet maakt zich zorgen over de doelmatige besteding
van die 5,6 mld. Volgens mij gaat het per saldo om een lager bedrag, want
er zijn ook tegenvallers. Daarnaast moet rekening gehouden worden met automatische
koppelingen, hoewel die minder problemen met zich brengen. Echter, als die
zorg over de doelmatige besteding zo groot is, is het dan niet veel verstandiger
om bij een aantal uitgaven, bijvoorbeeld die voor de zorg,
het onderwijs en de arbeidsmarkt, aan te geven, dat deze gelden meerjarige
besteed kunnen worden? Dat weten we nu niet. Is het verder niet goed van de
ontwikkeling van de meerjarige uitgaven een beeld te geven? Voor de sectoren
die het geld krijgen en die daarvoor beleid moeten formuleren, is het dan
pas echt mogelijk om het geld goed te besteden. Incidenteel geld maakt toch
over het algemeen slecht beleid.Minister Zalm:Voorzitter! Wat de heer Vendrik zegt is juist: we hebben dit jaar nogal
wat punten op de lijst met een eenmalig karakter. Ik denk aan het geld voor
de versnelling van enkele doelstellingen in het regeerakkoord. Er is al gememoreerd
dat een bedrag van 600 mln. voor versnellingen wordt uitgegeven. In principe
gaat het daarbij om een eenmalige uitgave. Daarnaast valt te denken aan uitgaven
in verband met het Europees kampioenschap voetbal. Die hebben ook een eenmalig
karakter. Verder noem ik: het mestbeleid en de tegoeden Tweede Wereldoorlog.
De heer Vendrik mag ervan uitgaan dat als je dit weet en ook het doorkijkje
kent, de begroting 2001 wat meer het accent zal leggen op structurele zaken.
Ik vertel hem ook geen nieuws als ik zeg, dat we in het kabinet al zeer ver
gevorderd zijn met de prioriteitenstelling, om maar eens een eufemisme te
gebruiken. De kaderbrief met besluitvorming over 2001 is vrij gedetailleerd,
en geeft de budgetten weer van de diverse prioriteitenstellingen. Dat is in
velerlei opzicht nog geen geheel afgeronde besluitvorming. Sommige zaken moeten
ergens in juli, en eventueel zelfs in augustus nog worden geüpdatet maar
dat proberen we zoveel mogelijk te beperken. Verder moet dat allemaal worden
ingevuld en geformuleerd. Dat zal allemaal in de Miljoenennota 2001 terechtkomen.
De departementen zijn druk bezig om ook de structurele kant voor te bereiden.
Het is dus niet zo dat op de departementen in Den Haag nu iedereen met de
armen over elkaar gaat zitten wachten tot de Miljoenennota verschijnt, om
dan met rode oortjes te gaan lezen. Men is daar volop in de weer om die structurele
kant voor te bereiden.De heer Vendrik (GroenLinks):Mijn punt blijft staan dat, als de arbeidsmarktproblemen en de problemen
in zorg en onderwijs zo groot zijn als verschillende woordvoerders hebben
benadrukt, er nu een helder politiek signaal moet komen wat de komende jaren
extra te besteden valt. Dat signaal ontbreekt. Dan kunt u wel zeggen dat door
de departementen alvast met potlood iets wordt ingevuld, maar dat is natuurlijk
niet waar de organisaties op zitten te wachten. Zij moeten zekerheid hebben
over de gelden die zij meerjarig extra te besteden hebben. Die zekerheid krijgen
ze nu niet van het kabinet. Dan is deze Voorjaarsnota dus een gemiste kans!Minister Zalm:Wat het belangrijkste in die sectoren is, te proberen voldoende arbeidscapaciteit
te organiseren. Daarover geeft het kabinet volstrekte helderheid. De budgetten
die nu ter beschikking worden gesteld voor de oplossing van arbeidsmarktknelpunten
zijn tamelijk omvangrijk. Zij zijn van belang om ervoor te zorgen dat als
die structurele invulling haar beslag krijgt, het personeel beschikbaar kan
zijn. Dat geldt voor onderwijs, voor zorg – ik kom daar nog op –
en voor de politie, waar de opleidingscapaciteit wordt vergroot. Dat zijn
zaken die wel degelijk gaande zijn en waarover concrete besluiten liggen.De heer Van der Vlies (SGP):Het gaat niet alleen om opleidingscapaciteit voor de politie, maar ook
om opleidingscapaciteit voor onderwijsgevenden en de verzorgende en verplegende
beroepen. Ik heb het lijstje goed nagekeken: daarvan zijn nog geen impulsen
zichtbaar. Dat kan niet op incidentele basis, het zal een structurele basis
moeten hebben. Maar als je nu ergens een handvat hebt om de opleidingscapaciteit
uit te bouwen, moet dat toch worden aangegrepen. Het terugdringen van ziekteverzuim
is een prima maatregel, die zeker moet worden genomen, maar het is wel een
kortetermijneffect, terwijl we ook moeten werken aan de meer structurele effecten.Minister Zalm:Hier wreekt zich natuurlijk enigszins dat we een Voorjaarsnota hebben
over de rijksbegroting en een voorjaarsbrief over twee andere sectoren. Het
punt dat u noemt – u heeft daarin gelijk – is dat in de Voorjaarsnota
niet en detail is terug te vinden wat in de zorg aan arbeidsmarktmaatregelen
wordt doorgevoerd. Maar die zijn er wel degelijk. Voor bestrijding van het
ziekteverzuim, heel belangrijk voor de vergroting van de bestaande capaciteit,
is 40 mln. uitgetrokken. Voor scholing in de sfeer van de zorg is 25 mln.
uitgetrokken, voor normering verloskundigen 24 mln., voor opleiding huisartsen
2 mln. Alles bij elkaar hebben we een dikke 90 mln. alleen al in 2000 beschikbaar
om arbeidsmarktknelpunten in de sfeer van de zorg te verbeteren. In het onderwijs
is de afgesloten CAO van buitengewoon groot belang. Daar zit een fors aantal
maatregelen in om het management van scholen te verbeteren. Een punt dat ook
is genoemd, is een betere beloning van directeuren in het primair onderwijs,
door de heer Van Dijke schoolleiders genoemd. In die CAO is daarin ook voorzien.
Er is een fors schoolspecifiek budget ter beschikking gesteld. De PABO-opleidingen
zijn al eerder in capaciteit verruimd, teneinde de klassenverkleiningsvraag
die daaruit voortvloeit, te kunnen bevredigen. Wij hebben hier veel aandacht
aan besteed. In de begrotingsstukken rond Prinsjesdag zal uitvoeriger dan
normaal worden ingegaan op de arbeidsmarktknelpunten. Dat zal een samenwerking
tussen het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en dat van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties zijn. Aangegeven zal worden wat wij doen om de
arbeidsvoorziening bij de overheid in goede banen te leiden. Als je wilt uitbreiden,
is dat wat minder makkelijk dan vroeger. Vroeger was het geld een probleem.
Nu hebben wij het geld en moeten wij ervoor zorgen dat wij de mensen krijgen.
Wij zijn daar zeer actief mee bezig.De heer Van der Vlies (SGP):Daar moet op korte termijn aan worden gewerkt, maar ook op middellange
termijn en daarop was mijn interruptie gericht. Er gebeurt natuurlijk wel
een heleboel, maar de vraag of het genoeg is, is gezien de prognoses nu wel
echt urgent.Minister Zalm:Ik meldde dat wij echt flink in de bus hebben geblazen, ook in de zorg.
Ik kan de Miljoenennota nog niet tonen, maar de leden zullen zien dat het
bestrijden van arbeidsmarktknelpunten niet als een eenmalige
activiteit wordt beschouwd. In 2001 zal er veel geld naartoe gaan. De arbeidsvoorziening
bij de overheid moet in ruime zin, bij de zorg, bij het onderwijs en bij de
politie, op orde zijn. De mannen en de vrouwen moeten er echt zijn.De heer Crone (PvdA):Ik heb niet vastgesteld dat in het onderwijs het geld wel, maar de mensen
nog niet aanwezig zijn. Er zijn wel degelijk ook financiële knelpunten,
maar ik wil terug naar het hoofdbeeld. De heer Vendrik probeerde het beeld
op te hangen dat die 5,6 mld. ook opgevangen tegenvallers bevat. Onder andere
uit het antwoord op vraag 7 heb ik begrepen dat dat niet juist is. Tegenvallers,
bijvoorbeeld bij de medicijnenuitgaven en de studentenaantallen, worden uit
overige meevallers gedekt. Die 5,6 mld. is een nettobedrag. Eigenlijk wordt
er dus 5,6 mld. plus 1 mld. is 6,6 mld. extra uitgegeven. In het doorloopje
zijn die 5,3 mld. van 2001 en 4 mld. van 2002 exclusief die extra loonstijging.
Ook dat zijn dus reële bedragen. Het perspectief voor de structurele
doorloop is dus reëel, waarbij ik nog aanteken dat die 4 mld. is gebaseerd
op behoedzame groei.Minister Zalm:De heer Crone heeft gelijk als hij zegt dat die 5,6 mld. echt geld is.
Overigens is die loonstijging ook echt. Zij staat ook ruimer in de boeken
dan tevoren. De ontvangers zullen het ook als echt geld ervaren. Verder hebben
wij afgesproken dat ontwikkelingssamenwerking gekoppeld wordt aan het BBP.
De heer Vendrik zegt dat dat geen intensivering is, maar dat is het wel degelijk.
Op ontwikkelingssamenwerking zal ik straks apart terugkomen om de heldendaden
van het kabinet op dat vlak nog eens goed over het voetlicht te brengen.De heer Van Dijke (RPF/GPV):De minister heeft een aantal maatregelen opgesomd om het ziekteverzuim
bij overheidspersoneel terug te dringen als een belangrijk instrument om aan
de capaciteitsvraag tegemoet te kunnen komen. Ondanks de middelen die daarvoor
beschikbaar zijn, zien wij het ziekteverzuimpercentage met name bij overheidspersoneel
nogal dramatisch stijgen. Heeft dat gevolgen voor het budget? Zullen aanvullende
maatregelen worden getroffen? Hoe reageert de minister in zijn algemeenheid
op het verschijnsel?De heer Balkenende (CDA):Gisteren hebben wij erop gewezen dat de arbeidsmarkt in de publieke sector,
ook in relatie tot die in de marktsector, te ingewikkeld is om in dit debat
even af te doen. Zou het niet verstandig zijn om een stevige notitie uit te
brengen om de problematiek nog eens uiteen te zetten? Ik denk dan niet alleen
aan de salarissen, maar ook aan de werkdruk, de faciliteiten, de concurrentie,
enz. Het lijkt mij goed als wij daar eens een stevig debat over kunnen voeren.De heer Bakker (D66):De minister zal op Prinsjesdag een uitgebreid stuk over dit onderwerp
presenteren. Ik heb met betrekking daarop twee specifieke vragen gesteld.
Ten eerste heb ik gevraagd naar de zorg-CAO ten opzichte van de onderwijs-CAO.
Ik begrijp dat wij de onderhandelingen hier niet kunnen voeren, maar het is
redelijk om daar een zeker evenwicht in te hebben, gelet op de gelijksoortige
aard van de problemen. Het kabinet heeft voorts nog niet gereageerd op onze
suggestie, sterker nog, op de motie van prinsjesdag, om te werken aan het
kwijtschelden van studieschuld als middel om mensen te interesseren voor een
baan bij de overheid. Krijgen wij ook wat dat betreft pas tegen die tijd een
reactie?De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik heb in eerste termijn uitvoerig stilgestaan bij het slechte
imago van het werken in de zorg, het onderwijs en bij de politie. Ik heb een,
dacht ik, oorzakelijk verband aangetoond met het kabinetsbeleid van de afgelopen
jaren. De minister komt nu met het verhaal dat hij in de Voorjaarsnota geld
uittrekt voor de WAO, de ziekteverzuimbestrijding en meer zaken. Mijn vraag
is of hij ook niet vindt dat dit dweilen met de kraan open is en dat dit een
druppel op een gloeiende plaat is. Met andere woorden, welke analyse maakt
de minister als het gaat om de impopulariteit van het werken in de zorg, het
onderwijs en bij de politie? In hoeverre is de Paarse politiek van de afgelopen
jaren daar mede schuldig aan geweest?Minister Zalm:Voorzitter! Uit ieder onderzoek blijkt dat je niet kunt stellen dat de
overheid in het algemeen slecht beloont. Voor lager gekwalificeerde functies
is er zelfs sprake van een zekere overbetaling bij de overheid. Onderbetaling
kun je alleen maar constateren aan de top. De manager bij de overheid, de
directeur-generaal, verdient veel minder in vergelijking met dit soort functies
in het bedrijfsleven. In het bedrijfsleven wordt voor dat soort functies veel
meer betaald. Dat geldt echter in het algemeen niet voor de beloning van het
overheidspersoneel, ook niet bij de politie; bepaald niet. Politieagenten
worden niet zo slecht betaald. Wij moeten het beeld dat de overheid een slechte
werkgever is niet versterken. De overheid is geen slechte werkgever. Kijk
naar secundaire zaken als ouderschapsverlof met de doorbetaling, of naar de
kinderopvang. Wat dat betreft is de overheid een veel betere werkgever dan
de gemiddelde werkgever in de marktsector. Als je kijkt naar de moeilijk vervulbare
vacatures springt de overheid er als beste uit, in vergelijking met de marktsector.
De marktsector heeft op dit moment veel meer problemen, als je kijkt naar
de percentages moeilijk vervulbare vacatures, dan de overheid.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik snap wel dat de minister graag over de overheid praat,
maar ik had het met name over de zorg en het onderwijs. Verpleegkundigen in
de zorg verdienen een grijpstuiver voor het werk dat zij doen. Functiebeloning
bestaat daar niet. Die is minimaal. Dat is altijd zo geweest. Het is nog zo.
Ik kom weer terug bij de politieagent. Het heeft ook te maken met arbeidsomstandigheden.
Het heeft ook te maken met frustratie en groeiend cynisme, ook in de zorg
en in het onderwijs. De wachtlijsten worden bijvoorbeeld niet opgelost. De
werkdruk is groot. Bij de mensen in het veld bestaat de indruk dat de minister
en het kabinet geen begrip hebben voor de moeilijke omstandigheden, waarin
zij werken. Daarom wordt het beroep impopulair. Het is niet alleen een kwestie
van salariëring; in de zorg overigens wel. Het heeft ook te maken met
geoogst respect van de kant van de overheid en daarmee van de rest van de
samenleving. Daar zit voor een belangrijk deel de oorzaak van het feit dat
die beroepen aan populariteit hebben ingeboet en een slechter imago
hebben gekregen. Ik vraag nogmaals of de minister niet met mij van mening
is, gezien de enorme problemen, dat datgene waar het kabinet nu mee komt in
het kader van de Voorjaarsnota een druppel is op een gloeiende plaat.Minister Zalm:Voorzitter! Ik ben het daar niet mee eens. Ik trok al even een vergelijking
met de ruim 5 mld., opgenomen in de planning met betrekking tot het regeerakkoord
en de extra intensiveringen. De zorg en het onderwijs zaten daar voor een
fors deel in. In de zorg is de uitgavengroei, conform het regeerakkoord, het
dubbele van wat er op grond van demografische ontwikkelingen zou mogen worden
verwacht. In volumetermen zou het een dikke procent moeten zijn op grond van
de demografie, maar wij doen meer dan 2%. Daar komt nu weer extra budget bij,
zo'n 800 mln. voor dit jaar. Voor het onderwijs komt er 1,3 mld. bij aan extra
budget voor dit jaar. Ik vind dat bepaald geen druppel op een gloeiende plaat.
Dat zijn forse bedragen. Het is echt groot geld. Dit soort bijstellingen hebben
wij in jaren niet gehad.De heer Marijnissen (SP):Ik wijs erop dat er vanaf de beginjaren tachtig bezuinigd en beknibbeld
is op de budgetten. In dat historisch perspectief bezien, is het nog steeds
een druppel op een gloeiende plaat. De minister kan zeggen dat een miljard
veel geld is. Dat zeg ik hem na. In vergelijking met de omvang van de problemen
en geplaatst in historisch perspectief blijft dit echter een druppel op een
gloeiende plaat. Anders moet de minister zo flink zijn te zeggen dat alle
problemen in de zorg na de implementatie van de Voorjaarsnota en de begroting
voor volgend jaar zijn opgelost. Kan hij dat garanderen? Dat kan hij niet.Minister Zalm:Nee, natuurlijk niet. Dat kan de heer Marijnissen echter ook niet, zelfs
niet als hij hier in zijn ééntje in vak K zou zitten.Voorzitter! Ik keer even terug naar het punt van het algemene uitgavenbeeld,
want daar gaat het toch vooral om. Het beeld over 2000 biedt ten opzichte
van de Voorjaarsnota geen nieuwe ruimte. Verder moeten wij nog een aantal
zaken in de Miljoenennota inpassen. Ik wijs bijvoorbeeld op de ramp in Enschede,
die niet zonder financiële gevolgen voor de rijksoverheid zal blijven.
Begin september kunnen wij beschikken over de realisaties in de zorgsector.
Ik heb de Kamer schriftelijk bericht dat deze inderdaad eerder worden toegezonden
dan normaal. Ik ben er echter niet geheel gerust op, gezien de historie, dat
dit niet een verrassing met zich brengt in termen van hogere uitgaven. Op
dit moment weet ik dat ik een aantal dreigingen waarschijnlijk nog bij de
Miljoenennota voor het beeld 2000 zal moeten inpassen. Dat is mogelijk en
in het geval van Enschede gaat het om een eenmalige uitgave. Ik wil dat nu
niet problematiseren door te zeggen dat wij geen geld voor Enschede hebben.
Als het redelijk en noodzakelijk is, moet dat geld er komen. Er liggen echter
ook zaken die nog ingepast moeten worden. Ik ben niet zover dat ik na de feestvreugde
over de 5,6 mld. nog eens een blik opentrek en zeg: ik heb nog alle ruimte.
De ruimte is in de Voorjaarsnota creatief gezocht. Ik had niet verwacht dat
wij tot zo'n groot bedrag zouden komen. Een halfjaar geleden had ik dit bedrag
zelfs heel hoog gevonden. Wij hebben echter goed ons best gedaan om deze ruimte
op alle plekken waar wat te vinden was, te vinden. Het bedrag van 5,6 mld.
is fors, maar daarmee is het blijkens de huidige gegevens ook even op.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Voorzitter! De handicap van een serie interrupties is dat aan de eerste
vragensteller geen recht wordt gedaan. Van de drie vragen die ik heb gesteld,
heeft de minister er maar één half beantwoord. Het ging om het
oplopende ziekteverzuim en de vraag of dat in de toekomst consequenties heeft.
Hoe denkt de minister daar in het algemeen over? Dat moet toch een punt van
zorg voor hem zijn?Minister Zalm:De heer Van Dijke heeft gelijk. Overigens komt bij een oplopende conjunctuur
ook wel vaker een oplopend ziekteverzuim voor. Mensen voelen zich dan steviger
in hun arbeidsmarktpositie en verzuimen gemakkelijker. Het bestrijden van
ziekteverzuim is een echte managementuitdaging. Daar worden middelen en instrumenten
voor beschikbaar gesteld. Ik ben het met de heer Van Dijke eens dat het een
ernstig verschijnsel is, want ziekteverzuim gaat vooraf aan WAO-instroom.
Wij hebben daarom binnen het kabinet hieraan extra aandacht besteed en er
uitvoerig over gesproken. Vanwege het arbeidsmarktargument, maar ook omdat
ziekteverzuim überhaupt een slecht signaal is, gaan wij daar flink tegenaan.Ik kom dan op het punt van het kwijtschelden van de studieschuld als instrument.
Als de werkgever dat een interessant arbeidsmarktinstrument vindt, is dat
aan hem om dat toe te passen. Dat kan opgenomen worden in de CAO, daar heb
ik geen enkel probleem mee. Dit zal dan echter door de verschillende onderhandelaars
moeten worden opgebracht.De heer Bakker (D66):Dat begrijp ik wel. Ik had het punt echter naar voren gebracht omdat er
voor de overheid moeilijk mensen te vinden zijn. Het bedrijfsleven komt met
tal van aanvullende benefits, zoals lease-auto's en cruises, en de overheid
zou op dit punt ook iets interessants te bieden kunnen hebben. Hierover is
met algemene stemmen een motie aangenomen door de Kamer. Het kabinet heeft
daarop nog niet gereageerd, dus uiteindelijk is dat inderdaad aan werkgevers.
Die moeten daar echter dan wel de mogelijkheid toe hebben. Verder heb ik een
vraag gesteld over de zorg-CAO, die de minister nog niet beantwoord heeft.Minister Zalm:Voorzitter! Ik vind het kwijtschelden van de studieschulden een punt dat
als een arbeidsvoorwaarde kan gelden. Op een aantal punten loopt de overheid
echt voor. Ik moet zeggen dat mede door de invloed van de Kamer deze positie
van voorloper ongedaan zal worden gemaakt. Er komen immers allerlei faciliteiten
voor het bedrijfsleven, zoals het doorbetalen van ouderschapsverlof, deels
uit de schatkist gefinancierd. Wat dat betreft graven wij ons eigen graf als
het gaat om de positie van de overheid op de arbeidsmarkt. Dit zijspoor moet
de Kamer overigens maar zo snel mogelijk vergeten. Misschien dat dit idee
ergens een plekje kan krijgen, heel diep in het achterhoofd.De heer Crone (PvdA):Overheidswerkgevers kunnen inderdaad, juridisch gezien, decentraal dingen
doen. Daarvoor is echter geen geld. Ik heb erop gewezen dat de post incidenteel in het bedrijfsleven oploopt. Daar doet men die dingen.
De post incidenteel in de collectieve sector moet echter omlaag volgens de
gemaakte afspraken. Als de post incidenteel niet omhoog gaat, hebben de werkgevers
geen ruimte voor de loonsom. Ik heb erop gewezen dat door het ouder worden
van het personeel in de collectieve sector de post incidenteel wordt opgegeten
door de vergrijzing. Er moeten dus in feite mensen ontslagen worden om andere
mensen in dienst te kunnen houden.Minister Zalm:Ik ken de techniek. Ik weet echter ook dat als wij in de afgelopen jaren
de post incidenteel bij de overheid gelijk hadden gesteld aan de post incidenteel
in de marktsector, er een fors bedrag zou zijn bespaard.De heer Crone (PvdA):Wij hebben te maken met een overspannen arbeidsmarkt. Het CPB zegt dat
de post incidenteel in de marktsector is gedaald, maar dat deze nu omhoog
gaat. Wij maken bij de overheid echter een tegendraadse beweging. De arbeidsmarkt
wordt krapper, maar de overheidswerkgevers worden kort gehouden. Op dat vlak
moeten wij een gebaar maken en dus niet in de CAO.Minister Zalm:De verhoging van de post incidenteel komt in de marktsector niet uit de
lucht vallen. Er is immers te zien dat bij een gespannen arbeidsmarkt de arbeidsproductiviteit
toeneemt. Er wordt efficiënter gewerkt. Dat is ook een mogelijkheid die
voor overheidswerkgevers geldt.De heer Crone (PvdA):Dus moeten wijkverpleegkundigen niet zes, maar zeven mensen per uur met
de fiets bedienen? Daar praten wij toch over? Laten wij man en paard noemen!
Moeten er nog meer kinderen in de klas komen? Dat kan toch niet?Minister Zalm:De 0,6% voor de post incidenteel is beschikbaar voor de werkgever. Het
is een misverstand dat deze post reeds op is als iedereen de jaarlijkse periodiek
krijgt. Het gaat immers om een stationaire situatie, met instroom en uitstroom.
De 0,6% is echt beschikbaar. Die komt ook toe aan de werkgevers wat betreft
de loonruimte voor de zorgsector. In de zorgsector is het een budget dat beschikbaar
is voor de werkgever om arbeidsmarktbeleid mee te voeren. In het onderwijs
ligt dat anders, omdat de post incidenteel daar rechtstreeks voortvloeit uit
de schalenstructuur. De CAO-ruimte voor de minister van Onderwijs is puur
de contractloonstijging. Die heeft geen eigen, vrij besteedbaar incidenteel.
Het incidenteel bij onderwijs komt veel dichter bij de "theoretische nul".
Wij praten dan over 0,1% of 0,2% per jaar. Vanuit die gedachtegang dat er
in de zorg meer ruimte voor incidenteel is dan in het onderwijs, is het niet
onlogisch dat je bij de reactie op de krapte op de arbeidsmarkt relatief iets
meer budget geeft aan onderwijs dan aan zorg.De heer Crone (PvdA):De minister geeft toe dat er geen probleem is als de personeelssituatie
stationair is. In de zorg blijven er echter gelukkig wat mensen langer werken.
Het gemiddelde loonpeil stijgt dus, niet door de CAO, maar door de loondruk.
Daarnaast worden als gevolg van de functiewaarderingssystemen in de zorg de
mensen iets beter betaald. Verpleegkundigen in verzorgingstehuizen krijgen
bijvoorbeeld evenveel als verpleegkundigen in ziekenhuizen. Dat kost gewoon
wat. Iedere bedrijfstak herziet overigens voortdurend de functiewaarderingen.
Het gaat dan ook om een waardering voor mensen die zwaarder werk doen. Dat
kost geld. De overheid zegt dat het mag, maar dat er dan andere mensen moeten
worden ontslagen. Of moeten er, met de stopwatch in de hand, nog meer mensen
in een uur worden behandeld? Daar willen wij toch vanaf? Juist daardoor willen
mensen toch minder snel in de zorgsector werken? De feiten liggen er en de
minister kan die niet ontkennen.Minister Zalm:De heer Crone doet nu net alsof de post incidenteel van 0,6% per jaar
volledig wordt opgevreten door pure demografie. Dat is absoluut niet het geval.
Ik wees al op het voorbeeld van onderwijs, waar het vergrijzingaspect ook
speelt. Ook daar blijven mensen langer in dienst. Ook daar speelt het effect
van de naoorlogse geboortegolf. Daar is het pure demografische incidenteel
terug te zien. Dat is laag. Wij zijn het erover eens dat er voor het onderwijs,
vanwege de personeelsvoorziening, reden is om daar in het bijzonder de arbeidsmarktknelpunten
aan te pakken. Daarvoor is een scala aan instrumenten ontwikkeld. Daarover
is overeenstemming bereikt met de werknemersorganisaties. Onderdeel van het
CAO-pakket is een aantal belangrijk maatregelen ter bevordering van de arbeidsmarktpositie
van het onderwijs. Bij de zorgsector geldt een ander systeem van onderhandelen.
Daar onderhandelt niet de minister, maar daar onderhandelen de sectorwerkgevers
met de bonden. Daar stellen wij, onder de titel incidenteel, bovenop de normale
CAO-ruimte 0,6% per jaar, dus bijna 2,5% loonsom over vier jaar gerekend,
ter beschikking van de sectorwerkgevers. Daarmee moet men werken. Dat kan
men natuurlijk nog verder aanvullen, omdat in tegenstelling tot wat in het
verleden het geval is geweest, er nu in de zorg geen enkele korting is aangebracht
vanwege arbeidsproductiviteitsstijging. Het is in het bedrijfsleven natuurlijk
uitgesloten dat een sector geen arbeidsproductiviteitsverbetering realiseert.
Ook in de dienstverlenende sectoren in de marktsector en sectoren die zeer
arbeidsintensief zijn, is toch jaarlijks sprake van arbeidsproductiviteitsstijging.
Die is in de zorg natuurlijk ook mogelijk, zij het in beperkte mate. De voorbeelden
die de heer Crone noemde van de wijkverpleging geven aan dat een arbeidsproductiviteitsstijging
in ziekenhuizen gemakkelijker te bereiken is dan in de wijkverpleging. Maar
ook daar zijn daarvoor wel degelijk mogelijkheden aanwezig en de daardoor
ontstane ruimte blijft beschikbaar voor de sector. Dat is een heel mooie combinatie
waardoor de werkgevers in de zorgsector een behoorlijk onderhandelingsmandaat
hebben. Daar bovenop zijn er ook nog extra budgetten ter bestrijding van ziekteverzuim,
voor scholing, voor de drastische verlaging van het urencriterium voor verloskundigen,
voor de huisartsenopleiding etc. Dit jaar gaat het om 90 mln. Volgend jaar
wordt het bedrag nog groter, zoals ik al zei, maar daarover kan ik pas onthullingen
doen na de derde dinsdag.De voorzitter:Mijnheer Bakker, ik zie dat u weer wilt interrumperen, dat is dan wel
de laatste keer bij dit punt, want anders komen wij geheel knel te zitten
met de tijd.De heer Bakker (D66):Dat begrijp ik. In tweede termijn komen wij ongetwijfeld nog terug op
de zorg en dergelijke, maar ik wil nu nog even terugkomen op de kwestie van
de studieschuld, want de minister slikte zijn laatste zin in. Ik had gehoopt
dat hij in die laatste zin iets zou zeggen over het feit dat bij de algemene
politieke beschouwingen Kamerbreed een motie-Rosenmöller/De Graaf is
aangenomen om dat punt te regelen. Ik hoor hem daar niet over. Ik hoor hem
alleen zeggen, dat het aan de werkgevers is, maar de Kamer heeft het juist
aan het kabinet gevraagd.Minister Zalm:Voorzitter! Ik ken niet al die moties uit mijn hoofd en ben nu even kwijt
waarop de heer Bakker doelt.De heer Bakker (D66):Ik doel op de mogelijkheid in de collectieve sector om bij het aantrekken
van mensen kwijtschelding van studieschuld toe te zeggen.Minister Zalm:Daarop kan ik namens het kabinet nog geen reactie geven, behalve dan dat
het een interessant punt kan zijn in de CAO-onderhandelingen met de vakbeweging.De heer Bakker (D66):Dan ligt die motie al voor de tweede termijn vast, maar dat is dan aan
de fractievoorzitters, lijkt mij.De voorzitter:Gezien de tijd vraag ik de minister hoeveel tijd hij nog nodig heeft.
Ik wil proberen het debat zodanig vorm te geven, dat wij het geplande eindtijdstip
van kwart over twaalf voor wat de eerste termijn betreft ook halen.Minister Zalm:U rekent altijd zonder interrupties. Ik denk dat ik dan met een kwartier
klaar kan zijn.De voorzitter:Dat betekent dat er voor de leden nog ongeveer tien minuten voor interrupties
over zijn. Ik moet u allen vragen u bij het interrumperen tot het uiterste
te beperken. Vooral de heer Balkenende heeft al een mooie score staan.Als ik het goed begrijp, heeft de minister zijn betoog in blokjes verdeeld.
Ik verzoek de leden om als zij willen interrumperen, dat dan aan het eind
van zo'n blokje te doen. Is dat een zinnig voorstel?Minister Zalm:Prima, voorzitter. Dan ga ik nu over op het blokje milieu. Ik zal zeggen
wanneer ik daarmee klaar ben.Vele sprekers hebben aandacht gevraagd voor het milieu. Er zit in de Voorjaarsnota
ook heel wat voor het milieu. Het is maar hoe nauw of hoe ruim je de grenzen
wilt trekken. Ik meen dat de heer Vendrik of de heer Crone sprak over 25 mln.
onder het motto: dat is ook niks. Ik vind dat de Voorjaarsnota een vrij imposante
uitgavenimpuls bevat. Ik trek à la de heer Bakker de grenzen wat ruimer
en sluit er ook de uitgaven voor natuur in. Voor het mestbeleid is ruim 300
mln. additioneel ter beschikking gesteld in de Voorjaarsnota. Men kan het
wel vervelend beleid vinden, maar het kost wel geld. In de sfeer van de ecologische
hoofdstructuur is ruim 80 mln. beschikbaar gesteld, voor natuur, bos en landschap
50 mln. en voor vermindering van milieudruk 115 mln. Alles bij elkaar komen
de uitgaven in de Voorjaarsnota in de sfeer van het milieu al gauw in de orde
van 600 mln. Dat staat niet alleen op de VROM-begroting, maar ook op andere
begrotingen.De heer Vendrik heeft het subtieler geformuleerd, maar zijn redenering
komt erop neer dat 1% extra economische groei 0,5 mld. meer overheidsuitgaven
vergt. De berekening van het RIVM is een standaardberekening van de maatschappelijke
kosten die het met zich brengt in termen van de milieuverslechtering die voortvloeit
uit economische groei. Wij hebben natuurlijk een heel scala van instrumenten
in de sfeer van het milieubeleid. De milieu-uitgaven op de VROM-begroting
zijn traditioneel relatief gering. Dat is ook goed, want het is vaak efficiënter
om de middelen langs andere weg in te zetten. Ik denk aan heffingen of, ruimer
gesproken, het fiscale instrument. Daarbij kan ook worden gedacht aan positieve
prikkels die vaak effectiever zijn dan subsidies. Daarnaast is er natuurlijk
ook nog de algemene regelgeving.In de Voorjaarsnota is sprake van een forse intensivering van het milieubeleid.
Dat zal ook in de begroting 2001 een plaats krijgen, gelukkig exclusief de
extra uitgaven voor het mestbeleid. De ecologische hoofdstructuur is voorlopig
nog geen afgelopen zaak en dat geldt ook voor de compensatie van de milieudruk.
Dat betreft een serie relatief geringe uitgaven ten behoeve van bodemsanering,
geluidsisolatie Schiphol, biologische landbouw, voedselveiligheid, landschapsbeheer,
natte natuur enz. Niet voor niets staat in de Voorjaarsnota dat wij voornemens
zijn in de fiscaliteit positieve prikkels in de sfeer van energiebesparing
op te nemen ter gelegenheid van de begroting voor 2001. Dat is een van de
uitzonderingen op de algemene regel dat de lastenverlichting in het kader
van het belastingplan 2001 niet verder moet worden verruimd. Ik hoop dat dit
de grootste uitzondering is op die algemene regel. Ik denk al met al dat wij
redelijk tegemoet zijn gekomen aan de notie in het regeerakkoord dat getracht
moet worden om extra milieubelasting, die voortvloeit uit een hogere economische
groei, tegen te gaan. Dankzij de inbreng van mevrouw De Boer in het vorige
kabinet is behoedzaamheid bij het milieubeleid van meet af aan anders gedefinieerd
dan bij het begrotingsbeleid. In het milieubeleid is bij voorbaat al uitgegaan
van een wat hogere economische groei dan de 2,25%. Overigens leidt niet alles
boven dat percentage tot milieuproblemen in vergelijking met de voornemens
die er lagen.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik heb verschillende vragen, maar ik stel er nu slechts eentje. De rest
bewaar ik voor de tweede termijn. Er is nu pas een beeld van de benodigde
milieucompensatie over het jaar 1998. Over 1999 weten wij nog niets. Hopelijk
is dat in september wel het geval, zodat het kabinet voor 2001 daarvoor maatregelen
kan nemen. Wat gaat het structurele beleid worden? Kan de berekening van de
milieucompensatie worden versneld zodat wij het elke keer in de Voorjaarsnota
kunnen regelen voor het voorafgaande jaar? Dat lijkt mij wenselijk, opdat
wij de vinger aan de pols kunnen houden.Minister Zalm:Ik neem dit graag mee, maar kan natuurlijk nu nog geen toezegging doen.
Dat is ook afhankelijk van de instellingen – ik vermoed het RIVM en
het CBS – die ons het statistisch materiaal leveren. Het CBS komt pas
eind augustus met zijn realisaties over het afgelopen jaar. Met de heer Pronk
heb ik afgesproken dat wij ons nog eens zullen buigen over de cijfermatige
aanpak van de milieucompensatie. Wellicht kan een status quo
voorkomen dat wij ruzie met elkaar gaan maken, om het zo maar eens te zeggen.
Het is inderdaad prettig als je het beleid kan baseren op de meest recente
gegevens. Het is overigens evident dat in 1999 de economische ontwikkeling
gunstig geweest en dat dat de ruimte en ook de noodzaak biedt om wat extra's
te doen met betrekking tot het milieubeleid. Ik neem het methodische punt
graag mee, maar ik kan niet beloven dat dat zal lukken.Voorzitter! Ik denk dat ik naar aanleiding van diverse interrupties al
voldoende heb gezegd over knelpunten op de arbeidsmarkt en de collectieve
sector.De heer Balkenende (CDA):Komt u op termijn met een stevig beleidsstuk waarin dit integraal wordt
bekeken?Minister Zalm:Dat integrale beleidsstuk verschijnt op Prinsjesdag.Nu mijn laatste blok: ontwikkelingssamenwerking. Ik zal beginnen met de
schuldkwijtschelding. De heer Crone sprak volgens mij over 655 mln., maar
hij vergist zich: het kabinet doet namelijk voor 665 mln. aan schuldkwijtschelding
over de periode 2000-2004. Terwille van de zuiverheid van de methodiek komt
dit bedrag ten laste van het ODA-budget voor ontwikkelingssamenwerking. Eerder
was er sprake van om dit buiten de begroting om te doen, maar daartoe heeft
het kabinet niet besloten. Ik zal uitleggen wat wij wel hebben besloten en
waarom wij vinden dat ontwikkelingssamenwerking in deze kabinetsperiode in
budgettaire termen ongedacht goed uit de verf komt.In de eerste plaats valt de economische groei hoger uit dan de 2,25% waarop
de budgettaire berekeningen oorspronkelijk waren gebaseerd; iedere procent
groei betekent 1% meer budget voor ontwikkelingssamenwerking. Het tweede punt
is van statistische aard, namelijk de revisie van het BBP. Het CBS voerde
een herberekening uit en kwam uit op een hoger BBP-niveau. Dat had dus niets
te maken met de economische groei in deze kabinetsperiode, maar met een verhoging
van het niveau van de startwaarde. In het verleden heeft zich dat ook wel
voorgedaan, maar meestal werd het budget voor ontwikkelingssamenwerking met
veel kleine stapjes daaraan aangepast. Nu hebben wij het niveau voor ontwikkelingssamenwerking
onmiddellijke voor 300 mln. aangepast. Dit was dus volstrekt onvoorzien, vanwege
een statistisch verschijnsel als de revisie van de nationale rekening. Voor
de ontvangers van ontwikkelingssamenwerking is het natuurlijk wel echt geld.Verder kwam de begroting voor de Antillen en Aruba, voor dit doel naar
beneden afgerond zo'n 200 mln. per jaar, altijd ten laste van ontwikkelingssamenwerking.
Volgens de definities van de OECD ging het hierbij om ODA, maar vervolgens
vond de OECD die landen te welvarend voor ontwikkelingssamenwerking. Wij zijn
er niet toe overgegaan om de 0,8% te verlagen met die 200 mln., maar hebben
de Antillen buiten het budget voor ontwikkelingssamenwerking gebracht. Ook
dat was een forse maatregel.De 200 mln. binnen het budget voor ontwikkelingssamenwerking voor het
clean development mechanism en de 300 mln. daarvoor in 2002 worden in OESO-kringen
niet aanvaard als ODA-uitgaven. Op zich is dat wel begrijpelijk, omdat anders
landen die niets aan ontwikkelingssamenwerking doen, het beetje dat zij doen
voor hun eigen milieubeleid zouden kunnen aanwenden. Voor Nederland lijkt
mij dat wat gechargeerd, maar daardoor stonden wij wel voor een keuze; in
het regeerakkoord hadden wij die bedragen wel degelijk onder het ontwikkelingsplafond
geschoven. In ieder geval hebben wij er niet voor gekozen om de 0,8% te verlagen
met de 200 en 300 mln. Bij elkaar opgeteld gaat het in 2002 om grote bedragen:
300 mln. extra door de revisie van het BBP, de 200 mln. van de Antillen en
de 300 mln. voor clean development. Het is bij elkaar 800 mln. die in het
regeerakkoord niet was voorzien. Het komt bovenop de via de groei al opgehoogde
ontwikkelingssamenwerkingsuitgaven. Het is allemaal structureel. Ik heb er
geen gevoel voor als wordt gezegd dat wij op het vlak van ontwikkelingssamenwerking
niet ons beste beentje hebben voorgezet. Het is nog steeds 0,8, maar hiermee
wordt heel wat meer gedaan dan dat wij ooit dachten toen wij het regeerakkoord
maakten.De heer Bakker (D66):Ik had in de kranten van vanochtend al gelezen wat de minister nu laat
doorschermen over het clean development mechanism. Het is een afspraak geweest
uit het regeerakkoord die nogal moeizaam tot stand is gekomen. Je kunt tegen
die andere landen zeggen: wat hebben jullie op Nederland aan te merken. Daar
gaat het nu niet om. Enerzijds zegt de minister dat wij het moeten doen met
de meevallers die wij in kaart hebben gebracht en anderzijds is er voor de
komende jaren 500 mln. beschikbaar uit nieuwe meevallers. Waar haalt de minister
het geld vandaan? Op een ander moment komen wij te spreken over de vraag hoe
zich dat verhoudt tot het regeerakkoord.Minister Zalm:Ik ben er een beetje trots op dat wij het zo hebben gedaan. Er lag een
regeerakkoord. In die meevallende ontwikkelingen is ontwikkelingssamenwerking
heel goed bedeeld. De techniek heeft tot bijstelling aanleiding gegeven.De heer Bakker vraagt of dit spoort met het regeerakkoord en waar ik het
geld vandaan haal. Waar ik het geld vandaan haal staat in de Voorjaarsnota,
namelijk de ruimte die in het doorkijkje zit. In de Miljoenennota is uiteengezet
hoe wij die hebben belegd. Het is in strijd met het regeerakkoord, maar het
was op dit punt achteraf bezien niet coherent en consistent. Er staat in het
regeerakkoord glashelder dat 0,8 BBP, de zuivere ODA-definitie, het is. Er
staat ook dat wij 200 mln. en 300 mln. – clean development mechanism –
ten laste van ontwikkelingssamenwerking brengen. Als dat niet met elkaar in
overeenstemming kan worden gevonden, dan zijn er twee mogelijkheden. Wij gaan
op een lager percentage zitten of wij doen dat niet en dan moet ergens anders
dat geld voor het clean development mechanisme worden gevonden. Wij hebben
voor het laatste gekozen.De heer Bakker (D66):Op dat punt komen wij wel terug. De minister zegt dat het komt uit de
ruimte in het doorkijkje. Daarmee is het onderdeel van het totale afwegingskader
voor het benutten van de ruimte in de komende jaren.Minister Zalm:Zeker, de heer Bakker heeft helemaal gelijk. Er hadden inderdaad andere
keuzen door het kabinet kunnen worden gemaakt. Het is zeker voor politiek
debat vatbaar. De heren Van Dijke en Van der Vlies hebben
nogal het zoeklicht op ontwikkelingssamenwerking gezet. Kan er niet iets extra's
worden gedaan, nu het in Nederland goed gaat? Ik ben als minister van Financiën
nooit geneigd om erg te koop te lopen met uitgaven. Wij hebben op Financiën
een hekel aan het doen van uitgaven. Ik ben altijd zeer beschroomd om dat
uit te venten. Op dit punt wil ik de boel uitventen, al mijn verliezen die
ik heb moeten lijden in de budgettaire gevechten.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Waarbij ik de hoop uitspreek dat hij nog vele verliezen mag lijden. Ik
heb met mijn dochter dit soort discussies ook wel eens. Ik zeg tegen haar:
je krijgt ƒ 25 zakgeld per week en daar financier je je uitgaansleven
mee. Je schoenen zijn kapot gegaan en de reparatie hebben wij niet van je
zakgeld afgetrokken. De fiets is ook kapot gegaan en het repareren ervan hebben
wij niet van je zakgeld afgetrokken. Ik wil hiermee maar zeggen: wij definiëren
0,8 als puur ODA, de Antillen vallen niet meer onder de definitie en mogen
daar niet meer uit gefinancierd worden. Willen wij toch geldmiddelen daarvoor
vrijmaken, dan kan dat niet eens uit het budget voor ontwikkelingssamenwerking.
Wij moeten er ook niet goede sier mee maken, dat wij dat toch maar zo hebben
gedaan.Minister Zalm:Daarmee ben ik het volstrekt oneens. Wij blijven de Antillen en Aruba
betalen en wij blijven hetzelfde budget voor ontwikkelingssamenwerking uitgeven.
De som van beide gaat omhoog. Dan zij er twee mogelijkheden. Als wij hadden
gezegd: wij stoppen met het betalen aan Aruba en de Antillen omdat het niet
meer ODA is, dan had de heer Van Dijke gelijk. Dan was er niets om ons op
te beroepen. Dat hebben wij niet gedaan, wij hebben die financiering voortgezet.
En omdat die bedragen niet meer tot de ODA-gelden gerekend mogen worden, krijgen
andere ontwikkelingslanden, echte ontwikkelingslanden, aanzienlijk meer geld,
namelijk precies het geld dat voorheen aan het budget voor ontwikkelingssamenwerking
werd toegerekend, maar dat in werkelijkheid naar de Antillen en Aruba ging.
Het betekent voor de ontvangende landen wel degelijk een extra budget, maar
ook in termen van besluitvorming in de ministerraad, want wij hebben een budgettair
probleem van precies dat bedrag. Wij hebben dus de buikriem wel degelijk moeten
aantrekken om dit probleem te kunnen oplossen en 800 mln. extra beschikbaar
te stellen voor ontwikkelingslanden. Ik zeg niet dat dit een dom besluit zou
zijn geweest, maar het is wel degelijk een echte intensivering van het ontwikkelingsamenwerkingsbeleid.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Het gaat erom dat ons land zeer gezegend is, dat wij zeer veel financiële
mogelijkheden hebben, zodat wij niet buitengewoon trots behoeven te zijn als
wij eens extra's kunnen doen voor landen die niet zoveel mogelijkheden hebben
als wij.Minister Zalm:Voorzitter! Trots is sowieso een slechte eigenschap, zeker volgens de
Bijbel, en het is ook geen kwestie van trots zijn. Ik constateer wel dat wij
door een revisie van de nationale rekeningen, het uit het ODA-budget verwijderen
van de Antillen en Aruba en het niet meer ten laste van ontwikkelingssamenwerking
brengen van het clean development mechanism voor ontwikkelingssamenwerking
een intensivering van 800 mln. ten opzichte van het regeerakkoord teweeg hebben
gebracht, bovenop de bijstelling als gevolg van de sterkere economische groei.
En nu zeg ik dat wij hier gerust mee voor de dag kunnen komen. Er is geen
land aan te wijzen dat hetzelfde percentage van het BBP aan ontwikkelingssamenwerking
besteedt, terwijl Nederland ook als het om de absolute omvang van de bijdrage
gaat, in de wereld een echte topper is. Ik ben wel enigszins gevoelig voor
opmerkingen dat dit normaal is, dat het zo behoort, maar ik voel mij dus niet
beschaamd als het gaat om onze prestaties op het gebied van ontwikkelingssamenwerking,
integendeel.De voorzitter:Ik zie dat er nog drie leden willen interrumperen. Ik hoop dat zij de
discipline kunnen opbrengen om de minister niet drie keer hetzelfde te laten
zeggen, want dat zou ik buitengewoon vervelend vinden.De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! Ik denk dat er geen reden tot juichen is over die 0,8%, want
dat is iets wat wij gewoon behoren te doen. Ik heb nog wel een vraag aan de
minister. Hij is duidelijk geweest over het clean development mechanism, maar
hoe zit het met de opvang van asielzoekers in het eerste jaar? Ook dat is
namelijk een kwestie die een rol speelt bij de criteria van de OESO. Daarop
is de minister nog niet ingegaan, en het lijkt mij wel relevant om ook daarover
zijn opvatting te horen.Minister Zalm:De financiering daarvan is conform de OESO-criteria opgenomen in het budget.
Wij volgen op alle onderdelen de OESO heel strikt, en dit mag.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Ik heb de stukken op dit punt uiteraard heel goed tegen het
licht gehouden, maar er zijn toch nog enkele nieuwe elementen. Die zijn in
de publiciteit gekomen via een debatje dat gisteren met minister Pronk is
gehouden. Vandaar mijn vraag, wat 800 mln. erbij betekent voor het totale
niveau, voor de 0,8%-norm. Wat is het structurele effect hiervan?Minister Zalm:Het werkt allemaal structureel door: de revisie van de nationale rekeningen,
het wegvallen van het budget voor de Antillen en Aruba en het niet meer ten
laste van ontwikkelingssamenwerking brengen van clean development. Het is
dus nog steeds 0,8%, maar er kan aanzienlijk meer mee worden gedaan dan wij
ooit hadden gedacht.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! Ik moest hierom lachen, want er wordt nu het beeld geschetst
dat wij in dit stinkend rijke land een beschavingsnorm overeind zouden hebben
gehouden. Deze beeldvorming komt mij een beetje vreemd voor. De minister weet
toch ook dat het bij het clean development mechanism gaat om projecten om
elders in de wereld CO2-rechten op te kopen en die te laten meetellen
voor onze nationale doelstelling, en dat Nederland door de OESO gewoon op
de vingers is getikt omdat deze in het ODA-budget waren ondergebracht. Nu
kan de minister het uitventen als een overwinning voor de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
dat de begroting verruimd is door het verwijderen van deze post, maar de Nederlandse regering had deze er nooit in op mogen nemen. Zo kan
ik ook wel een positief beeld schetsen.Minister Zalm:Voorzitter! De heer Vendrik kan wel overal het negatieve van willen zien,
maar hij zal het toch met mij eens zijn dat wij in elk geval 300 mln. meer
aan echte ontwikkelingssamenwerking besteden dan wij in het regeerakkoord
hadden beloofd. En ik wil er verder niet over twisten of dit zou betekenen
dat wij een verkeerd regeerakkoord hebben opgesteld, omdat de zaak is zoals
ze is, maar je kunt natuurlijk niet zeggen dat clean-developmentprojecten
voor het ontvangende land geen enkel nut zouden hebben. Dat betekent vaak
ook een enorme overdracht van technologie. Het betekent voor zo'n land ook
energiebesparing en een lagere olie-, kolen- of gasrekening. Dus het is wel
degelijk relevant voor het ontwikkelingsland dat zo'n clean-developmentproject
op een goede manier tot stand komt. Er zit ook een Nederlands aspect aan vanwege
de creditering van CO2, maar dat doet er niets aan af. Wij hebben
ook exportrelevante ontwikkelingssamenwerking, die interessant is voor het
Nederlandse bedrijfsleven en voor de ontwikkelingssamenwerking, even los van
alle andere merites. Daar kunnen wij ook weer een discussie over voeren. Maar
het is in ODA-land en ook in OESO-land niet ongebruikelijk dat zaken die voor
beide partijen gunstig zijn, wel degelijk tot ontwikkelingssamenwerking worden
gerekend. Maar goed, het is niet mogelijk gebleken. Ik begrijp de motieven
wel die erachter zitten, omdat met name landen die toch al weinig aan ontwikkelingssamenwerking
doen, op die manier ook nog eens hun CO2-probleem willen oplossen.
Men heeft dat willen blokkeren. Ik heb er wel enig begrip voor dat het ook
voor landen zou moeten gelden die ruimschoots boven de internationale norm
van 0,7 BBP zitten. Ik heb er zelf wat twijfels over of dat nou nodig was,
maar het is zoals het is en voor de ontwikkelingslanden betekent het, per
saldo, een voordeel.De heer Van der Vlies (SGP):Wij gaan nu een tweede termijn voorbereiden. Heb ik goed begrepen dat
eventuele moties die worden ingediend, toekomstgericht moeten zijn en niet
meer mogen gaan over een extra uitgave voor het begrotingsjaar 2000? Dat heeft
de minister toch zo geformuleerd? Ik vraag het omdat diverse fracties wensen
hebben geuit, bijvoorbeeld in verband met onderwijskansenbeleid, mijn knelpuntenpotje,
huisvestingsproblemen in het onderwijs.De heer Crone (PvdA):Ten eerste lijkt het mij dat de Kamer zelf haar agenda bepaalt. Ten tweede
hebben wij volledig budgetrecht, dus alles wat in de Voorjaarsnota staat kunnen
wij amenderen door interne dekking. Maar als wij een andere dekking ook aanvaardbaar
vinden en daartoe in meerderheid besluiten, zien wij wel weer wat het kabinet
daarmee doet. Wij kunnen niet amenderen voor 2001, dus op dat punt kunnen
wij alleen maar moties indienen.De voorzitter:Ik hoor van de griffier dat alleen de begrotingen geamendeerd kunnen worden
en niet de Voorjaarsnota, maar er zijn nog tal van mogelijkheden in de aanstormende
dagen om dat allemaal te doen. Ik onthoud mij van commentaar over het type
motie dat ingediend kan worden, maar ik heb niet de indruk dat er niets gebeuren
kan. Ik denk dat de heer Crone gelijk heeft dat de Kamer haar eigen agenda
bepaalt.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Ik leer hier nog elke dag, ook na negentien jaar. Daarom was
ik toch even geïnteresseerd in de vraag welk type motie kan worden ingediend.
Natuurlijk heb ik het college van de heer Crone niet nodig. Ik ken de rechten
van de Kamer en daar sta ik ook voor. Maar ik was benieuwd naar de visie van
de minister, want ik wil die meenemen in de voorbereiding.Minister Zalm:Voorzitter! De heer Van der Vlies heeft gelijk en de heer Crone ook, zoals
een goede rabbi zou zeggen. De Kamer kan natuurlijk altijd wijzigingen aanbrengen
in suppletore begrotingen, want dat is eigenlijk het uitvloeisel van de Voorjaarsnota.
Misschien is de Kamer creatiever dan ik en weet zij nog ruimtes te vinden
die ik niet kon vinden. Het kabinet heeft een zekere prioriteitenstelling
toegepast voor 5,6 mld., maar wellicht denkt de Kamer dat zij dit bedrag anders
kan verdelen. Dat is ook een goede mogelijkheid. Dan zal het kabinet daarop
reageren, maar er zal vandaag of morgen geen manna uit de hemel komen vallen.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Ik wens u allen de creativiteit toe die blijkbaar nog mogelijk is en resultaat
kan opleveren. De tweede termijn wordt morgen gehouden, gecombineerd met de
tweede termijn van het verantwoordingsdebat.Ik stel voor, de spreektijden voor deze gecombineerde tweede termijn vast
te stellen op eenderde van die in beide eerste termijnen: 10 minuten voor
de fracties van de PvdA en de VVD, 8,5 minuut voor de fractie van het CDA,
6,5 minuut voor de fracties van D66 en GroenLinks, 4,5 minuut voor de fractie
van de SP en 3,5 minuut voor de overige fracties.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Wij ronden het af naar boven. Ik vraag mij af hoe de spreektijden in totaal
uitpakken. Moeten die bij elkaar worden opgeteld of apart worden bezien?De voorzitter:Deze minutieuze spreektijden zijn juist ontstaan doordat beide eerste
termijnen bij elkaar zijn opgeteld. Wij hebben zeer ons best gedaan om het
voor u zo ruim mogelijk te maken, waardoor het tot in halve minuten bemeten
is. Misschien moet u er nu op gaan oefenen.De vergadering wordt van 12.17 uur tot 13.05 uur geschorst.Voorzitter: WeisglasDe voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19992000-5707-5723.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl