Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot het vervallen van de bepaling over het uitsluiten van wilsonbekwamen van het kiesrecht (30471)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2006-2007, pag. 295-300

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

07-12-2006

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

nr. 7, pagina 295-300

14-11-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30471Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten ter verruiming van de mogelijkheden tot opsporing en vervolging van terroristische misdrijven (30164)Pagina 274-275
Behandeling van het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot het vervallen van de bepaling over het uitsluiten van wilsonbekwamen van het kiesrecht (30471)Pagina 284-290
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en van de Gaswet in verband met nadere regels omtrent een onafhankelijk netbeheer (30212)Pagina 257-274
Lijst van besluiten (dinsdag 14 november 2006)Pagina 309-310
Behandeling van de planologische kernbeslissing Ruimte voor de rivier (30080)Pagina 275-284
Ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 14 november 2006)Pagina 310-310
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en van de Gaswet in verband met nadere regels omtrent een onafhankelijk netbeheer (30212)Pagina 300-309
Presentie en opening (dinsdag 14 november 2006)Pagina 257-257
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot het vervallen van de bepaling over het uitsluiten van wilsonbekwamen van het kiesrecht (30471)Pagina 295-300
Voortzetting van de behandeling van de planologische kernbeslissing Ruimte voor de rivier (30080)Pagina 290-294
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 24 april 1986 te Straatsburg totstandgekomen Europees Verdrag inzake de erkenning van de rechtspersoonlijkheid van internationale niet-gouvernementele organisaties, alsmede invoering van enige regels met betrekking tot in een terrorismelijst vermelde organisaties en andere organisaties waarvan het doel of de werkzaamheid in strijd is met de openbare orde (28764), en over de motie-Franken c.s. over een transparante en verantwoorde procedure inzake plaatsing op en verwijdering van de lijsten van de Verenigde Naties en de Europese Unie met betrekking tot terroristische organisaties (28764, E)Pagina 274-274

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 49 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging
te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot het vervallen van
de bepaling over het uitsluiten van wilsonbekwamen van het kiesrecht (30471).De beraadslaging wordt hervat.Minister Remkes:Voorzitter. Het is mij een groot genoegen om vandaag met uw Kamer dit
voorstel te mogen behandelen. Ik zeg uw Kamer dank voor de medewerking dat
nog vandaag, voor 22 november, dit voorstel hier in behandeling komt,
zodat na 22 november de overzijde het zo snel mogelijk in tweede lezing
kan behandelen en uitbreiding van de groep van kiesgerechtigden binnen afzienbare
tijd kan worden gerealiseerd. Wij spreken vandaag immers over het vergroten
van de groep kiesgerechtigden. Het gaat weliswaar om een relatief beperkt
aantal potentiële kiezers, in aantal ongeveer 20.000. Het voorstel komt
neer op het maken van een einde aan de uitsluiting van het kiesrecht van hen
die krachtens een onherroepelijke rechterlijke uitspraak wegens een geestelijke
stoornis onbekwaam zijn rechtshandelingen te verrichten. Het betreft hier,
kort gezegd, de uitsluiting van curandi.De wijziging zelf is simpel en betreft het schrappen van een onderdeel
van een artikel. Het probleem dat erachter schuilgaat, is complexer, omdat
het raakt aan een van de fundamentele rechten in onze samenleving, namelijk
het kiesrecht voor de algemeen vertegenwoordigende organen. Over de vraag
wie dat recht mogen uitoefenen, zijn aan het eind van de negentiende en aan
het begin van de vorige eeuw felle debatten gevoerd, in deze Kamer maar ook
daarbuiten. Het is een groot genoegen om te constateren dat deze uitbreiding
tot aanmerkelijk minder emotie en tot een veel bredere instemming leidt.De directe aanleiding voor het voorstel is een uitspraak van de Afdeling
Bestuursrechtspraak van de Raad van State, die concludeerde dat de categoriale
uitsluiting van het kiesrecht van curandi in strijd is met het Internationaal
Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten. Deze uitspraak is uitgelokt
door Martijn, die onder curatele is gesteld maar die volop deelneemt aan het
maatschappelijk verkeer en die bijzonder geïnteresseerd is in politiek.
Ik weet dat, want hij is een tijd geleden bij mij op bezoek geweest naar aanleiding
van zijn rechtszaak. Hij zit vandaag hier op de publieke tribune. Martijn
zit echt op zijn kiesrecht te wachten. Als alles volgens plan verloopt, zullen
hij en zijn lotgenoten voor het eerst mogen stemmen bij de verkiezingen voor
het Europees Parlement in juni 2009.Het voorstel is overigens niet alleen ingegeven door de uitspraak van
de Raad van State, maar ook door de overtuiging van de regering dat het goed
is dat mensen zoals Martijn kunnen deelnemen aan de verkiezingen. Zoals ook
in de memorie van toelichting is aangegeven, is het streven erop gericht dat
personen met een geestelijke beperking zoveel mogelijk doen wat zij in redelijkheid
kunnen. Kern van de ondercuratelestelling is het in bescherming nemen van
mensen en niet het ontnemen van rechten. Uitgangspunt van de regering is bovendien dat het kiesrecht in principe
aan alle Nederlanders toekomt. Het actief en passief kiesrecht voor algemeen
vertegenwoordigende organen is een grondrecht. Er moet dus een dringende aanleiding
zijn iemand dit fundamentele recht te onthouden. De opvattingen wanneer er
van zo'n dringende reden sprake is, kunnen in de loop van de tijd veranderen.
Dat bewijst de geleidelijke uitbreiding van de kring van kiesgerechtigden
en het schrappen van verschillende uitsluitingsgronden in de loop van de afgelopen
anderhalve eeuw.In het verleden werd het kiesrecht niet zozeer als een grondrecht gekwalificeerd.
Toen stond voorop dat de samenstelling van een vertegenwoordigend orgaan moest
plaatsvinden door burgers die daartoe in staat werden geacht. Dat impliceerde
naar de opvattingen van die tijd dat slechts een beperkte groepen mannen voor
de uitoefening van dat recht in aanmerking zou moeten komen. Bij iedere uitbreiding
ging de discussie over de vraag of de nieuwe groep wel in staat zou zijn verantwoord
met zijn en later ook haar recht om te gaan.De benadering van het kiesrecht als grondrecht vergt een ander type afweging.
Niet de vraag wie het kiesrecht verantwoord kunnen uitoefenen, maar de vraag
op welke gronden iemand zijn grondrecht zou moeten worden onthouden, staat
centraal. Het langzaam gegroeide uitgangspunt dat het kiesrecht in principe
aan iedere volwassen Nederlander toekomt, was bijvoorbeeld voor de fractie
van het CDA in de Tweede Kamer ten tijde van de grondwetsherziening 1983 reden
om te pleiten voor het schrappen van alle uitsluitingsgronden. Het aantal
curandi vormt maar een klein deel van het aantal mensen met een geestelijke
beperking. In de praktijk worden juist personen die in mindere mate geestelijk
gestoord zijn en soms zelfs zelfstandig leven, onder curatele gesteld. Omdat
zij deelnemen aan het maatschappelijk verkeer moeten zij worden beschermd
tegen vermogensrechtelijke gevolgen die zij niet kunnen overzien. Des te wranger
is het dan te constateren dat deze groep is uitgesloten van het kiesrecht,
terwijl een veel groter aantal zwaarder gestoorden wel kiesgerechtigd is,
omdat ze niet onder curatele zijn gesteld. Het moge overigens duidelijk zijn
dat zwaar geestelijk gestoorden in de praktijk veelal het kiesrecht niet zullen
uitoefenen, omdat zij daartoe niet in staat zijn.Ik zei al dat de regering van opvatting is dat het wenselijk is dat mensen
zoals Martijn aan de verkiezingen kunnen deelnemen. Daarmee is echter nog
niet gezegd dat de hele categorie personen die wegens wilsonbekwaamheid onder
curatele is gesteld, het kiesrecht moet krijgen. De uitspraak van de Raad
van State dwingt daar ook niet toe. Immers, alleen de categoriale uitsluiting
werd niet in overeenstemming geacht met het IVBPR. Verschillende varianten
zijn overwogen. Met name is bezien of sprake moest zijn van een individuele
toets door de rechter bij de beslissing tot ondercuratelestelling. Het advies
dat de Kiesraad over deze kwestie uitbracht, was op dit punt verdeeld. De
regering heeft alles afwegende gemeend dat een individuele beoordeling door
de rechter onwenselijk is, omdat het formuleren van objectieve criteria voor
de vraag of iemand daadwerkelijk in staat is aan de verkiezingen deel te nemen,
praktisch onmogelijk is.Op dit punt heeft de heer Dölle nog wat meer specifiek gevraagd waarom
er niet is gekozen voor de formule "nee, tenzij". In de memorie
van toelichting heeft de regering de verschillende opties uiteengezet
die zij heeft overwogen. Het is, kort gezegd, de vraag of de rechter die over
ondercuratelestelling beslist, wel de aangewezen persoon is om te beoordelen
of iemand tot een verantwoorde uitoefening van het kiesrecht in staat is.
Het gaat bij ondercuratelestelling immers vooral om de bescherming van het
financiële belang, zoals ik al aangaf. Het ontwikkelen van criteria om
te kunnen bepalen of iemand tot een verantwoorde uitoefening van het kiesrecht
in staat is, acht ik buitengewoon moeilijk. Individuele toetsing op dit punt
bij elke ondercuratelestelling betekent bovendien een extra belasting van
de rechterlijke macht. Dit geldt zowel voor een stelsel waarbij toekenning
van het kiesrecht de norm is, tenzij de rechter anders beslist, als voor een
stelsel waarin uitsluiting de norm is, maar de rechter anders kan beslissen.
Bovendien moet dan er dan geregeld worden wie toekenning dan wel uitsluiting
kan aanvragen. Ook het antwoord op deze vraag is al snel arbitrair.De heer Dölle (CDA):Dit is in de schriftelijke voorbereiding ook naar voren gekomen. Het komt
erop neer dat u zegt dat het nogal druk voor de rechter wordt als hij alle
curandi moet beoordelen. Maar wij gingen ervan uit dat het alleen om de curandi
gaat die erom vragen, zoals Martijn.Minister Remkes:Dan is het tijdsbeslag zeker beperkt, maar het hoofdbezwaar blijft gelden,
de mogelijkheid om goede criteria te formuleren. Dat bezwaar weegt voor de
regering ten minste even zwaar.Nu zal er in de praktijk automatisch een selectie plaatsvinden, de heer
Dölle wees hier zojuist eigenlijk ook al op. Curandi die er behoefte
aan hebben om hun stemrecht uit te oefenen, zullen ook in staat zijn om te
kiezen. In het stemlokaal mag aan de kiezer immers geen bijstand worden verleend,
bijstand is alleen toegestaan als de kiezer door lichamelijke gebreken niet
in staat is, een stem uit te brengen.De heer Holdijk heeft in dit verband nog gevraagd waarom er niet is gezocht
naar een andere grond om daadwerkelijk geestelijk gestoorden te kunnen uitsluiten.
In het verlengde van wat ik zojuist in mijn antwoord aan de heer Dölle
zei, moet ik hierop zeggen dat een dergelijke wijziging zeer omvangrijk zou
zijn. Hierdoor zouden personen aan wie nu het kiesrecht toekomt, het alsnog
verliezen. Dit zou in strijd zijn met de historische ontwikkeling, waarbij
verruiming van het aantal kiesgerechtigden altijd voorop heeft gestaan.Ik heb al eerder betoogd dat ik geen criteria kan ontwikkelen om objectief
te kunnen vaststellen of iemand tot het verantwoord uitoefenen van het kiesrecht
in staat is. In dit verband is er gesproken over de volmacht. De regering
heeft aan de Kiesraad gevraagd, advies over deze problematiek uit te brengen.
Doordat de verkiezingen vervroegd zijn, is de Kiesraad nog niet in de gelegenheid
geweest om hierover advies uit te brengen. De regering wacht dit advies af,
waarna deze problematiek in haar geheel opnieuw zal worden bezien. Ik zeg
de Kamer gaarne toe dat haar een afschrift van dit advies zal bereiken, opdat
er ook hier een gedachtewisseling over mogelijk zal zijn.De heer Platvoet (GroenLinks):Daarin worden ook de ontwikkelingen meegenomen die het makkelijker maken
om op een andere manier te stemmen dan gebruikelijk? Dus wat dat betreft een
breed advies?Minister Remkes:Daar kom ik op. Ik kom nu bij uw suggesties om het stemmen bij volmacht
volledig af te schaffen. Ik wil u overigens wel zeggen dat het mij persoonlijk
in grote problemen zou brengen. Ik verkeer normaal gesproken in Den Haag,
ook als er verkiezingen zijn. Ik verzoek dus iemand om namens mij te stemmen.
Als uw suggestie wordt gevolgd, moet ik vijf uur in de auto zitten en verbruik
ik heel veel benzine. Dat lijkt mij niet echt in lijn met het gedachtegoed
van GroenLinks. Nu zegt de heer Platvoet dat het via internet en per telefoon
moet kunnen. Die ontwikkelingen zijn relevant. Ik zal dat niet ontkennen.
Ik sluit ook niet uit dat dit in de toekomst deze discussie kan beïnvloeden.
Ook in dit opzicht is echter de integriteit van het systeem buitengewoon belangrijk.
Het zal u niet zijn ontgaan dat met name mijn collega Nicolaï de afgelopen
paar maanden een interessante discussie heeft gehad over de integriteit van
de huidige stemmachine. Dat maakt deze discussie extra gevoelig. Wat mij betreft
is dat een randvoorwaarde die ook in de toekomst geldt. Ik zie de heer Platvoet
knikken. Ik ga er dus van uit dat wij het erover eens zijn en dat het ooit
in de toekomst relevant kan worden. In dit opzicht verwijs ik ook naar het
advies dat de Kiesraad nog zal uitbrengen.De heer Van Heukelum heeft gevraagd naar de toezegging om een brief naar
verzorgings- en verpleeghuizen te sturen. Ook in dat opzicht is de politieke
werkelijkheid wat sneller gegaan dan de uitvoering van die toezegging. Het
is niet gebeurd in verband met de vervroeging van de verkiezingen en de commotie
die is ontstaan rond de stemmachines. Daardoor moesten andere prioriteiten
worden gesteld. Voor de toekomst is het zeker nog steeds de bedoeling.De heer Holdijk heeft gevraagd of in de Grondwet onder artikel 54, tweede
lid onder b, de uitsluiting door de rechter als bijkomende straf, ook een
delegatiebepaling moet staan. Dit voorschrift, waarbij het delict bij wet
moet worden bepaald, is de delegatiebepaling.De heer Holdijk heeft ook gevraagd – maar de leeftijdsvraag is ook
door andere woordvoerders opgeworpen – waarom de regering meent dat
een gezond iemand van zeventien en een half jaar niet mag stemmen en iemand
met geestelijke beperkingen wel. Het uitgangspunt is dat iedere volwassen
Nederlander kiesrecht heeft en de overheid niet beoordeelt of iemand wel of
niet in staat is tot een verantwoorde uitoefening van dat recht. De eerste
achttien jaar van zijn leven krijgt iedere Nederlander de mogelijkheid toe
te groeien naar volwassen burgerschap. De leeftijd van achttien jaar is natuurlijk
enigszins arbitrair. Ik geef dat gaarne toe. Het is geen wiskundige bepaling.
Ik zeg ook niet dat er in de toekomst nooit over gesproken zal worden. Het
moet dus wel worden geplaatst tegen de achtergrond die ik zojuist schetste.
Het is volgens mij ook niet werkelijk omstreden. Ik ben wat meer gerustgesteld,
nu de heer Witteveen heeft aangegeven dat de Eerste Kamerfractie voorlopig
vasthoudt aan die achttien jaar. Ik heb van de lijsttrekker van de PvdA, actief
in de samenleving op weg naar 22 november, wat andere geluiden gehoord,
maar volgens mij is er op dit moment over de leeftijd van achttien jaar sprake
van een tamelijke brede consensus. De discussie moeten wij echter niet bij
deze gelegenheid voeren. Die zal ongetwijfeld de komende jaren
nog verdere impulsen krijgen.De heer Dölle vraagt naar het onderscheid tussen het grondrecht en
de uitoefening ervan. Uitsluiting van het kiesrecht ziet op uitsluiting van
het recht als zodanig. De uitgeslotene ontbeert dus dat recht. Feitelijk zal
niet iedereen die het kiesrecht heeft dat ook kunnen uitoefenen. Men zal immers
zelf in staat moeten zijn te stemmen dan wel volmacht te verlenen.Gevraagd is hoe de voorgestelde schrapping van een uitsluitingsgrond zich
verhoudt met de handhaving van de uitsluitingsgrond voor bepaalde delinquenten.
De uitsluitingsgrond voor curandi is wat mij betreft van een geheel andere
orde dan de uitsluiting van bepaalde delinquenten van het kiesrecht. In het
eerste geval vindt de uitsluiting grond in de opvatting dat iemand die wegens
wilsonbekwaamheid onder curatele is gesteld niet in staat is verantwoord van
het kiesrecht gebruik te maken. Ontzetting van bepaalde misdadigers uit het
kiesrecht is bedoeld als bijkomende straf: indien u zo'n delict begaat, dan
verdient u het kiesrecht niet. Slechts bij een bepaald aantal delicten, die
zich tegen de rechtsstaat zelf keren, is ontzetting overigens mogelijk. Op
dit moment is deze bijkomende straf, voor zover mij bekend, aan niemand opgelegd.
Het gaat in de kern om de vraag of men zich keert tegen de democratische rechtsstaat,
bijvoorbeeld door het onmogelijk maken van vergaderingen van de Staten-Generaal.
De regering is van opvatting dat er in uitzonderlijke omstandigheden ruimte
moet zijn om ontzetting uit het kiesrecht als bijkomende straf op te leggen.De heer Dölle heeft gevraagd naar de ontbinding van de Tweede Kamer.
Hij wijst op de bezwaren: de Kamer is al ontbonden en men kan zich niet weer
kandidaat stellen vanwege de tweede grondwetswijziging. Dit punt is ook aan
de orde geweest op 31 oktober jongstleden bij het voorstel om de bepaling
over het voorzitterschap van de gemeenteraad en van provinciale staten te
schrappen. Artikel 137, derde lid, van de Grondwet schrijft voor dat de Tweede
Kamer wordt ontbonden na bekendmaking van de wet. Het idee achter ontbinding
na de eerste lezing is onder meer dat de kiezers worden geraadpleegd over
de voorgenomen wijziging van de Grondwet. De komende verkiezingen zijn op
22 november. Als de Eerste Kamer het voorstel voor die datum afhandelt
en de plaatsing in het Staatsblad ook voor 22 november aanstaande plaatsvindt,
is voldaan aan het vereiste van artikel 137, derde lid. Er zal wel een KB
worden geslagen waarin is bepaald dat de ontbinding op 30 november ook
plaatsvindt op grond van artikel 137, derde lid. De ontbinding heeft nog niet
plaatsgevonden. Er is besloten tot een ontbinding op 30 november. In
een toelichting bij het KB zal worden verwezen naar de voorgenomen wijzigingen
van de Grondwet die zijn bekendgemaakt. In de toelichting zal in ieder geval
de deconstitutionalisering van het voorzitterschap van gemeenteraad en van
provinciale staten worden genoemd en hopelijk ook het onderwerp waarover wij
vandaag spreken. In de praktijk vindt nooit een ontbinding plaats enkel met
het oog op grondwetswijziging. Feitelijk staan verkiezingen niet in het teken
van de wijziging van de Grondwet. Zo reëel moeten wij ook zijn.De heer Dölle (CDA):De minister vat de stand van zaken in het debat van 31 oktober correct
samen, toen dit punt door onze fractie aan de orde werd gesteld. Tegen de
opvatting die minister Nicolaï toen hier heeft geuit, is bezwaar gemaakt
door juristen uit Amsterdam, die daarover een stuk hebben geschreven. Ik heb
gevraagd of daarop kon worden gereageerd. De kern van hun bezwaar was dat
de regering het toentertijd verkeerd zag, omdat een van de centrale elementen
voor een ontbinding is dat je met betrekking tot het onderwerp dat tot de
ontbinding heeft geleid apart het passief kiesrecht zou moeten kunnen uitoefenen.
Ik kan dat op dit moment niet overzien; als ik het mij goed herinner, noemen
zij artikel F2 van de Kieswet. Als dat bezwaar de regering niet bekend is,
kan het misschien op een ander moment.Minister Remkes:Ik wil hier wat relativerend op reageren. De verkiezingen gaan natuurlijk
niet echt over beide wijzigingen van de Grondwet die hopelijk kunnen worden
gerealiseerd. Dat geldt ook voor het element van de kandidaatstelling. Het
komt mij redelijk theoretisch voor. Bij de keuze voor twee lezingen met tussentijdse
ontbinding van de Tweede Kamer heeft de kandidaatstelling ook nooit een rol
gespeeld. Het bezwaar is voor mij nieuw en, zoals ik er nu tegen aankijk,
ook tamelijk gezocht en theoretisch.De heer Dölle (CDA):Het is volstrekt gezocht, maar op een verwijt dat de regering niet constitutioneel
handelt met betrekking tot de grondwetsherziening zou in beginsel echter wel
degelijk een reactie passen.Minister Remkes:Ik zal dit overbrengen aan collega Nicolaï. Op speciaal verzoek heb
ik er bij de eerdere gelegenheid niet de hele tijd bij gezeten. Ik weet niet
precies wat mijn collega heeft gezegd. Ik zal hem verzoeken, hierop nog apart
te reageren.De voorzitter:Ik constateer dat de leden Witteveen, Van Heukelum en Dölle geen
behoefte hebben aan een tweede termijn.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Het past mij om namens beide fracties de minister dank te
zeggen voor zijn reactie in eerste termijn. De benadering van de regering
jegens het voorstel plaatst ons voor de vraag of en, zo ja, in hoeverre het
kiesrecht een soort absoluut grondrecht is. Is het een recht dat behoort tot
de onvervreemdbare rechten van de mens? Het wil mij voorkomen dat die filosofie
achter het kiesrecht niet de filosofie van de Grondwet is.Het kiesrecht is ook en misschien wel fundamenteel een participatierecht.
Daarbij zijn ook statelijke belangen in het geding. Het is ten principale
een verantwoordelijkheid van de gemeenschap en van het individu. Het toekennen
van kiesrecht maakt een keuze van de gemeenschap en van ons als een van de
gremia van de vertegenwoordigers van die gemeenschap onvermijdelijk. Voor
zo'n beslissing staan wij ook vandaag weer: in hoeverre willen wij uitsluitingsgronden
uit de Grondwet schrappen? Ik heb er in eerste termijn al melding van gemaakt
dat wij die keuze ook maken op het punt van leeftijd. Voor jongeren wordt
een criterium gehanteerd dat wij vroeger altijd omschreven als het criterium
van de jaren des onderscheids. Zonder dat iemand daar een rijtje voorwaarden
voor kon noemen, waren die jaren des onderscheids kennelijk van beslissende
betekenis. Dat werd niet uitgemaakt door de jongeren, maar door
de wetgever.Jongeren onder de achttien jaar bestempelen wij als handelingsonbekwaam,
maar daar zijn, zoals de minister weet, in civilibus individuele uitzonderingen
op. De rechter wordt in staat geacht om op dat terrein een oordeel te vellen
over hun handelingsbevoegdheid. Om een voorbeeld te noemen: de handlichtingsprocedure
van de artikelen 235 tot en met 237 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek.
Mutatis mutandis velt de rechter ook zijn oordeel in het kader van het strafrecht,
zoals staat in onderdeel b van het artikel waar wij het vandaag ook over hebben.
De minister vroeg zich in zijn reactie zo-even af of wij wel door de rechter
kunnen laten uitmaken wie bekwaam is om het kiesrecht te krijgen en uit te
oefenen, maar wij hebben de rechter nu eenmaal aangewezen om dit soort beslissingen
te nemen. Als het anders was geweest, zouden wij de rechter onbekwaam moeten
verklaren om dit soort beslissingen te nemen, ook in civilibus.Hierbij overwegen wij nog dat ter zake van het kiesrecht – ik refereer
hierbij aan de stukken van de regering – een individuele beoordeling
zich ook zou verdragen met artikel 25 van het IVBRP. Met andere woorden: een
categorische schrapping is op grond van dat internationale verdrag niet noodzakelijk.De heer Platvoet (GroenLinks):Wat doet u met mensen die door een geestelijke stoornis niet wilsbekwaam
zijn, maar die nu niet onder het "juk" van de rechter vallen? Vindt
u dat die mensen ook eerst door de rechter beoordeeld moeten kunnen worden?De heer Holdijk (SGP):Ik geef graag toe – dat zou mijn volgende zin geweest zijn –
dat daar een knelpunt zit. De problematiek van wel of niet onder curatele
geplaatsten blijft bestaan. Ik teken daar overigens bij aan dat wij er nu
van uitgaan dat ondercuratelestelling alleen maar plaatsvindt op grond van
geestelijke gestoordheid, maar er zijn ook andere gronden voor ondercuratelestelling,
zoals drankmisbruik en verkwisting. Dat doet nu echter allemaal niet zo ter
zake. Ik heb moeite met de categorische benadering en geef de voorkeur aan
een individuele benadering. Ik zeg dit in antwoord op de vraag van de heer
Platvoet en eigenlijk ook ter afsluiting van mijn tweede termijn.Ik heb het woord gevraagd om te kunnen ingaan op de eindafweging van onze
fracties inzake dit voorstel. Wij zijn ons ervan bewust dat het geen sympathie
zal wekken als wij tegen dit wetsvoorstel stemmen. Men zou kunnen redeneren
dat het praktisch niet zoveel te betekenen heeft. Het gaat om relatief kleine
groepen en op dat grote kiezersbestand maakt het bar weinig uit welke beslissing
wij nemen. Het is niet zo dat ik allerlei leeuwen en beren zie, als dit wetsvoorstel
nu en in tweede lezing wordt aanvaard, maar ik blijf de opvatting toegedaan
dat wij niet mogen redeneren dat het praktisch allemaal niet zoveel uitmaakt.
Ik vind dat een vorm van cynisme die niet past bij de uitoefening van het
kiesrecht. Ik meen dat onze opdracht als medegrondwetgever een andere is dan
ons op het standpunt te stellen dat het praktisch niet zoveel uitmaakt.De heer Van Heukelum (VVD):Vindt de heer Holdijk niet dat het handhaven van het huidige grondwetsartikel
tot uitsluiting van de onder curatele gestelde wilsonbekwamen een vorm van
rechtsongelijkheid met zich brengt ten opzichte van wilsonbekwamen die niet
onder curatele zijn gesteld? Zou dat niet een argument kunnen zijn om mee
te laten wegen bij het stemmen over dit wetsvoorstel?De heer Holdijk (SGP):Dat is ook een relevante vraag. Waarom wordt de een wel en de ander niet
onder curatele gesteld? Er zijn diverse overwegingen die een rol spelen bij
een aanvraag om ondercuratelestelling. Wij zullen het er snel over eens zijn
dat financiële argumenten en motieven daarbij vaak een rol spelen, maar
niet als enige. Hoe het ook zij, er wordt op dat moment toch een beslissing
van de rechter gevraagd over het punt of iemand in staat is tot of wordt bemoeilijkt
in een behoorlijke waarneming van zijn belangen, zoals de wet zegt.Je kunt zeggen dat dit onderscheid feitelijk plaatsvindt, maar dat gebeurt
op meer terreinen. Als wij regels overtreden, hebben wij soms ook de pech
dat wij worden gepakt en anderen niet. Daar kunnen wij ook een vorm van ongerechtvaardigd
onderscheid in bespeuren, maar het lijkt mij toch dat die gevallen waarin
welbewust is verzocht om rechterlijke tussenkomst bij de ondercuratelestelling,
niet zonder meer op één lijn kunnen worden gesteld met degenen
die niet onder curatele zijn of worden gesteld.De heer Van Heukelum (VVD):Ik vind dat de vergelijking niet opgaat met pech hebben als je wordt gepakt
met te hard rijden of zoiets. Er zijn mensen die om bepaalde redenen op verzoek
van familie of anderen door de rechter onder curatele worden gesteld, waarbij
het vaak gaat om vermogensrechtelijke aangelegenheden. Er is een veel grotere
categorie die ook zeker niet in staat is om haar financiële situatie
te beheersen, maar die wordt niet onder curatele gesteld. Ik vind het een
vorm van rechtsongelijkheid dat juist die groep wordt uitgesloten van het
kiesrecht en daar hoor ik de heer Holdijk te weinig over.De heer Holdijk (SGP):Ik ben er nog niet aan toe om volledig voor mijn rekening te nemen dat
er sprake is van rechtsongelijkheid. Er kunnen redenen en motieven zijn waarom
voor de een wel en voor de ander geen ondercuratelestelling wordt gevraagd.
Als dat in het ene geval wel gebeurt en in het andere niet, ben ik er nog
niet aan toe om te zeggen dat dit een vorm van rechtsongelijkheid is.De heer Witteveen (PvdA):Hoe denkt de heer Holdijk, die zulke principiële argumenten naar
voren brengt, over het argument van mijn fractie dat iemand misschien niet
in staat is om voor zijn eigen belangen op te komen en daarvoor zorg door
anderen behoeft, maar wel een visie kan hebben op het algemeen belang die
hij ook wil uiten? Dat kan een principiële grondslag zijn voor het kiesrecht.
Voor mijn fractie is het niet alleen een praktische overweging, maar ook een
principieel punt dat ons ertoe brengt om deze mogelijkheid te erkennen.De heer Holdijk (SGP):Ik heb de heer Witteveen dat in eerste termijn horen zeggen. Ik kan een
eind met hem meegaan. In ons rechtsbestel moet echter de mogelijkheid bestaan
om iemand onwaardig te verklaren om dit formele recht uit te oefenen. Dat
is de reden dat de rechter de mogelijkheid en de bevoegdheid
gekregen heeft om iemand als bijkomende straf uit het kiesrecht te ontzetten.
Het staat niet in wet- en regelgeving, maar de gedachte daarbij is dat die
persoon onwaardig wordt geacht om het kiesrecht uit te oefenen. Dat is een
moeilijk grijpbare, maar een materiële overweging die hierbij een rol
speelt.De heer Dölle (CDA):Ik dacht ook te begrijpen dat de heer Holdijk koos voor de optie dat de
rechter individueel toetst. In die zin begrijp ik het bezwaar niet.De heer Holdijk (SGP):Dat is correct.Ik kom aan mijn conclusie toe. Ik heb aangegeven welke overwegingen een
rol spelen en welke moeilijke afweging daarbij voor onze fracties thans aan
de orde is. Per saldo deel ik als conclusie mede dat wij niet voor het wetsvoorstel
zijn. Het heeft zijn reden dat ik het op deze wijze formuleer.De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. Ik dank de minister voor de toezegging over het stemmen bij
volmacht. De integriteit van het systeem is zeker in het licht van de nieuwe
technologische ontwikkelingen van belang. Het voorbeeld dat de minister noemt,
is echter niet zo sterk. Dat is immers simpel op te lossen als de heer Remkes
gewoon in Den Haag kan stemmen en daarvoor niet naar Groningen hoeft te gaan.Het is verbazingwekkend dat in Nederland geen identificatieplicht bestaat
in het stembureau. Iedereen kan met een stemkaart die hij of zij verwerft,
stemmen zonder zich te hoeven identificeren. Wellicht kan de Kiesraad dit
betrekken bij zijn advies. In de landen waar waargenomen wordt bij de verkiezingen
bestaat die identificatieplicht immers wel. De gedachte is blijkbaar dat het
bij ons nooit verkeerd gaat. Ik ben er niet van overtuigd dat er geen mensen
met een gevonden stemkaart gaan stemmen en zich daarbij voor een ander uitgeven.
Ik vind dit een punt omdat ik het individuele stemrecht een zeer hoog goed
acht. Misbruik daarvan moet worden uitgesloten. Identificatie kan daarbij
helpen.Ontzetting uit het stemrecht voor iemand die een vreselijke misdaad heeft
begaan, is in zekere zin een theoretische discussie. De minister geeft al
aan dat het voor nul mensen het geval is. Wie vindt dat het stemrecht een
absoluut recht is, moet deze categorie mensen daar dan echter van uitsluiten.
Gezien de praktijk in Nederland, ook die van de misdaden van de laatste tijd
en de politieke moorden, worden er echter geen mensen uit het stemrecht ontzet.Minister Remkes:Voorzitter. Ik heb gesproken over de integriteit van het systeem. Ik doel
dan op de technische en op de menselijke integriteit. Als er wordt gesproken
over een mogelijke beïnvloeding bij het stemmen bij volmacht, kan ik
ook nog wel iets bedenken over een mogelijke beïnvloeding bij het stemmen
via internet. Wij mogen niet de illusie hebben dat die discussie zich niet
zal voordoen als wij gebruikmaken van de nieuwe technologische mogelijkheden.Ik heb uit de kringen van GroenLinks wel eens andere geluiden gehoord
over de identificatieplicht. Ik ga hier dan ook maar niet op in. Volgens mij
is dit ook een andere discussie.De heer Holdijk vroeg of het op grond van internationaal rechtelijke verdragen
ook anders had gekund. Het antwoord op die vraag is ja. Ik heb dit ook in
eerste termijn al gezegd. Ik heb toen de afwegingen weergegeven die voor het
kabinet van doorslaggevende betekenis zijn geweest om voor deze werkwijze
te kiezen zonder individuele rechterlijke toetsing. Ik kan het ook nog anders
zeggen. Ik ben ten principale van mening dat dit een taak van de wetgever
is en dat dit niet aan het rechterlijk oordeel mag worden overgelaten.Ik voeg hier nog een overweging aan toe. De heer Holdijk sprak over de
jaren des onderscheids, voor mij een wat archaïsch begrip. Ik verzeker
hem dat er veel mensen van 18 jaar en ouder rondlopen die de jaren des onderscheids
nog niet echt bereikt hebben. Wij kunnen dit toch niet allemaal aan individuele
toetsing onderwerpen?De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. Ik wil nog even terugkomen op de identificatieplicht, want
daar maakte de minister zich wat gemakkelijk van af. GroenLinks is er zeker
niet op tegen dat iemand die een bankrekening wil openen, zich moet identificeren.
Wij verzetten ons tegen de verplichting dat mensen altijd een identificatiebewijs
bij zich moeten hebben.De minister gaat gemakkelijk voorbij aan de mogelijkheid van fraude die
er ook in dit opzicht is. Daarvoor is het stemrecht mij nu net iets te heilig.
Voor mij is dit een punt waar de minister niet zo gemakkelijk met een verkeerd
argument aan voorbij kan gaan.Minister Remkes:Dit doe ik niet. Dit voorstel is hier echter nu niet aan de orde. Wij
spreken nu over een voorstel tot wijziging van de Grondwet.De heer Platvoet (GroenLinks):Dat is waar, maar ik plaatste mijn opmerking in het kader van het onderzoek
van de Kiesraad naar het stemmen bij volmacht. Daar heb ik dit aan gekoppeld.Minister Remkes:Ik ontken dit niet en ik ontken ook niet het belang van het punt dat de
heer Platvoet maakt, maar volgens mij is dit voorstel tot wijziging van de
Grondwet niet het geëigende kader om die discussie met elkaar te voeren.De heer Platvoet (GroenLinks):Dat is flauw. De minister is zo genereus om het stemmen bij volmacht hierbij
te betrekken, maar als ik dan probeer om dit een centimeter te verleggen,
gaat hij op zijn strepen staan. Kom op, nou!De heer Van Raak (SP):Voorzitter. De Kamer bepaalt toch wat er aan de orde is en niet de minister.
Dus als een lid van deze Kamer een vraag stelt aan de minister, is die vraag
aan de orde en mag de Kamer een antwoord verwachten.Minister Remkes:De Kamer gaat over de vraag en de minister gaat over het antwoord.De voorzitter:En de voorzitter gaat over de orde.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.De voorzitter:De aanwezige leden van de fracties van de SGP en de ChristenUnie wordt
conform artikel 121 van het Reglement van Orde aantekening verleend, dat zij
geacht willen worden zich niet met dit wetsvoorstel te hebben kunnen verenigen.De vergadering wordt van 18.30 uur tot 20.10 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20062007-295-300.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl