Europadebat
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 278-320

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

19-12-2000

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 8, pagina 278-320

28-11-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Noot 1, behorende bij vergadering over wetsvoorstellen bevordering eigenwoningbezit (zie blz. 336)Pagina 350-350
EuropadebatPagina 278-320
Presentie en opening (dinsdag 28 november 2000)Pagina 277-277
Voortzetting van de behandeling van: - het Voorstel van wet van de leden Duivesteijn, Biesheuvel, Hofstra en Van 't Riet houdende nieuwe regels over het toekennen van bijdragen aan lagere inkomensgroepen ten behoeve van het verkrijgen en kunnen blijven bewonen van een eigen woning (Wet bevordering eigenwoningbezit) (25309); - het Voorstel van wet van de leden Duivesteijn, Biesheuvel, Hofstra en Van 't Riet houdende wijziging van het Voorstel van wet ... (Wet bevordering eigenwoningbezit) (27071)Pagina 320-349
Herdenking van oud-lid van de Eerste Kamer, de heer W. NetjesPagina 277-278

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 196 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het Europadebat.Hierbij is tevens aan de orde de motie-Jurgens c.s. over het opnemen van
regels voor de implementatie van EG-regelgeving in de Grondwet (26200 VI,
nr. 65, EK nr. 37).De beraadslaging wordt geopend.De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter! Het debat over de toekomst van Europa begint, aldus staatssecretaris
Benschop tijdens het debat over de Staat van de Europese Unie, met de vragen
welke verwachtingen wij van Europa hebben, welke voorwaarden verwezenlijkt
moeten worden, welke doelstellingen wij willen realiseren en welke acties
daartoe moeten worden ondernomen. Over de vragen over welk Europa wij spreken
en welke rol bestaande internationale organisaties daarbij in de toekomst
kunnen dan wel moeten vervullen, werd niet gesproken. Het debat in de Tweede
Kamer was geheel gewijd aan de Staat van de Europese Unie. Hier wil ik beginnen
met aandacht te vragen voor Europa als geheel. Immers, als wij spreken over
de toekomst van Europa moeten wij dit niet verengen tot een discussie over
de Europese Unie.Na de val van de Muur van Berlijn stond Europa voor de gigantische opdracht
van de heling van de deling. Die deling was veel meer dan een verschil in
welvaart en economische systemen. Dat verschil zat veel dieper en kwam tot
uitdrukking in met name immateriële kwesties als rechtsstaat, democratie,
mensenrechten, persvrijheid. Juist op die terreinen heeft de Raad van Europa
een ongekend grote expertise. Ik verwijs kortheidshalve naar het EVRM-verdrag,
het Hof van Straatsburg, de Venetië-commissie en uiteraard de Parlementaire
Assemblee waar volksvertegenwoordigers van de nieuwe democratieën in
de democratische structuur werden geïncorporeerd en waar zij parlementaire
ervaring opdeden. De Raad van Europa werd plotseling van een wat stoffige
internationale organisatie een politieke pan-Europese organisatie die in het
democratiseringsproces in Centraal en Oost-Europa een centrale rol vervuld
heeft. Voor de nieuwe democratieën was het ook de eerste belangrijke
stap richting het democratisch Europa. Die betekenis heeft binnen de Europese
Unie te weinig erkenning gekregen. Door een te eenzijdig gewicht toe te kennen
aan de Europese Unie zal de drang om daarvan lid te worden alleen maar toenemen.Economische ontwikkeling en vrede zijn met elkaar verbonden. Vrede is
de eerste voorwaarde voor economische ontwikkeling en dat is weer de eerste
voorwaarde voor een evenwichtige samenleving die openstaat voor het respecteren
van menselijke waardigheid en maatschappelijke waarden. De voorwaarden voor
stabiliteit en vrede liggen vaak op de terreinen waar de Raad van Europa de
lidstaten toe bindt en verplicht. Er is voor een aantal landen in Oost-Europa
nog een hele weg te gaan. Uit een studie van de Europese bank voor herstel
en ontwikkeling, het zogenaamde Transition Report uit 1999, blijkt een positieve
correlatie te bestaan tussen democratie en een geslaagde overgang naar een
markteconomie. De ondersteunende functie, gekoppeld aan de monitorprocedure
die de Parlementaire Assemblee vervult, zijn in dit proces van groot belang.
In het debat over de toekomst van Europa dient de rol en de betekenis van
de Raad van Europa als een soort concentrische cirkel betrokken te worden.
Zelfs na de uitbreiding, waar ik later over kom te spreken, blijft een groot
aantal landen dat tot Europa beschouwd moeten worden voor de afzienbare tijd
buiten de Europese Unie. Ook tegen die achtergrond moeten wij ons gedachten
vormen over de architectuur van Europa als geheel, waarbij ook de rol van
de OVSE betrokken dient te worden. Wij moeten ervoor waken dat de oude oostgrens
na de toetredingsoperatie niet oostwaarts opgeschoven wordt en een nieuwe
tweedeling in Europa ontstaat. Graag wil ik hierover een beschouwing van de
regering.In de nota op stuk nr. 24128 van 1999/2000 stelt de regering ten aanzien
van de niet militaire aspecten van crisispreventie en crisismanagement het
volgende: "Doel is te komen tot een database en een mechanisme dat de EU in
staat zal stellen slagvaardiger en sneller te reageren in geval van een niet-militaire
crisissituatie in en buiten Europa. De EU-landen zouden zich moeten committeren
om op korte termijn middelen en personeel ter beschikking te stellen om bepaalde
taken uit te voeren, zoals waarnemen en verificatie, het monitoren van de
mensenrechtensituatie, democratisering en voorbereiding van verkiezingen,
civiele politie, hulp bij rampen, etc." Volgens de regering
zal dit in de meeste gevallen geschieden door organisaties zoals de VN of
de OVSE. Ik leg de regering heel indringend voor dat het hier toch gaat om
uitgesproken taken en bevoegdheden van de Raad van Europa. Het grote verschil
tussen de Raad van Europa en de OVSE is dat de eerste gebaseerd is op een
juridische grondslag, het Mensenrechtenverdrag, en de OVSE een samenwerkingsorgaan
is van landen die uitsluitend en alleen maar moeten voldoen aan landsgrenzen
en niet aan andere criteria die dan ook niet getoetst worden. Deze internationale
organisatie heeft als enige het instrument van monitoring ingezet. Waarom,
zo vraag ik, wordt deze rol, taak en politieke betekenis van deze pan-Europese
waardengemeenschap zo ondergewaardeerd? Het CDA vraagt de regering om de Eerste
Kamer een nota toe te zenden waarin zij uiteenzet hoe zij de positie van de
internationale organisaties ziet – dus de Europese Unie, de Raad van
Europa, de OVSE en de WEU – welke rol de onderscheiden organisaties
in de toekomst zouden moeten vervullen en welke vormen van samenwerking mogelijk
en noodzakelijk zijn om overlappingen, verspilling van middelen en inzet van
mensen te voorkomen.Collega Jurgens heeft onlangs een uitstekend rapport in de Assemblee van
de Raad van Europa over het Hof van Justitie in Straatsburg gepresenteerd.
De financiële nulgroei brengt het functioneren van het hof in gevaar.
Graag zou ik van de regering de toezegging willen hebben dat op dit punt initiatieven
zullen worden genomen om het goed functioneren van het hof te kunnen blijven
waarborgen.Mijnheer de voorzitter! Graag wil ik in het bredere Europese raamwerk
nog even aandacht besteden aan de WEU. In het eerder genoemde Kamerstuk stelt
de regering dat een afdoende verdragswijziging nodig is ten einde de positie
van de zes niet-EU/NAVO-landen op een bevredigende wijze te regelen, maar
daar ziet het nu nog niet naar uit.Ook de positie van de Parlementaire Assemblee wordt door het ministerscomité
nagenoeg buiten beschouwing gelaten. Met het oog op het komende Voorzitterschap
vraag ik de regering hoe zij deze positie ziet en of zij een rol in het democratisch
controleproces, zeker in een overgangsfase, niet wenselijk acht?In de Staat van de Europese Unie, waar ik graag namens de CDA-fractie
waardering voor wil uitspreken, kiest de regering een positie voor de korte
termijn en draagt zij belangrijke bouwstenen aan voor de discussies op de
lange termijn. De CDA-fractie heeft er begrip voor dat niet met grote stelligheid
posities betrokken worden over de finalité politique. Op dat punt hebben
wij natuurlijk onze les geleerd. Het succes van de Europese Unie staat buiten
twijfel met als kernmomenten het Verdrag van Rome, Europa '92, de val van
de Muur van Berlijn met het tienpuntenplan van Kohl, het tot stand komen van
de EMU en de invoering van de euro. Nu staan wij voor nieuwe grote uitdagingen
die ons inziens op drie terreinen liggen: dat van politie en justitie, met
name de criminaliteitsbestrijding, dat van het buitenlands en veiligheidsbeleid –
het ene Europese leger – en dat van de uitbreiding. Maar ondanks het
grote succes kalft het draagvlak voor Europa af. De verworvenheden vrijheid,
veiligheid en welvaart worden als vanzelfsprekend ervaren. Het proces van
ondermijning van het draagvlak is in volle gang en ook de regering slaagt
er niet in om de mensen, vooral de jongere generatie, te overtuigen van het
belang van verdere integratie. Het afkalvend draagvlak komt op een moment
dat de Europese Unie op de drempel staat van het inlossen van een politieke
en morele plicht en wel de toetreding van Centraal en Oost-Europese landen,
een van de meest indringende en dominante vraagstukken dat onze toekomst mee
bepaalt en ook van grote invloed zal zijn op onze eigen samenleving. Dat kan
niet zonder publiek draagvlak. Het is zelfs gevaarlijk om dit probleem te
zeer in financiële termen te benaderen. Dat zou ook voorbijgaan aan de
brede politieke betekenis van dit proces. Daarom is een breed publieksoffensief
noodzakelijk waarbij de burgers voorbereid worden op de consequenties maar
tevens overtuigd worden van de noodzaak.Het gebrek aan draagvlak baart het CDA steeds grotere zorgen. Te zeer
is Europa nog een kwestie van de politieke elite en slaagt die politieke elite
er niet in Europa meer ingang te doen vinden bij de burgers. Een ander sprekend
voorbeeld is de invoering van de euro. Deze komt te vaak als een technische
operatie over zonder dat de politieke en economische betekenis ervan wordt
uitgedragen. De euro is een van de meest vergaande politieke besluiten in
de geschiedenis van de Europese Unie, is het sluitstuk van de interne markt
en behoort tot de kern van de politieke Unie. De euro is een wezenlijke werkgelegenheidsfactor
en een disciplinerend instrument in landen met "zwakke knieën". Op zichzelf
zeer relevante en terechte vragen over de waarde van de gulden, de pensioenen
etc., moeten wel in die brede context geplaatst worden. Dat is de opdracht
van de politiek waarin we slecht slagen. Graag hoor ik hierover het oordeel
van de regering.Mijnheer de voorzitter! Sprekend namens de CDA-fractie heeft oud-collega
Hirsch Ballin er in dit huis op gewezen dat een bepaling waarin de relatie
tot de Europese Unie is vastgelegd node in de Grondwet ontbreekt, dit in tegenstelling
met de grondwet in landen als Frankrijk, Duitsland en België. De motie-Jurgens/Hirsch
Ballin beoogt in deze leemte te voorzien door het lidmaatschap van Nederland
van de Europese Unie op een ordentelijke wijze in de Grondwet te verankeren.
De minister van Binnenlandse Zaken erkent impliciet die noodzaak gelet op
het feit dat de Europese rechtsbronnen inmiddels een substantieel deel van
de regelgeving in Nederland uitmaken. Daaraan kan, zo stelt de minister, een
argument worden ontleend dat aan de Grondwet een vermelding van het Nederlands
lidmaatschap van de Europese rechtsorde dient te worden toegevoegd. Daarmee
wordt dan tevens een constitutioneel fundament gelegd voor een eenvoudiger
en snellere implementatieprocedure van de Europese Unierechten. Ik zou ook
op dat punt graag het oordeel van de bewindslieden horen. Is er naar hun mening
nog een studie noodzakelijk naar de uitvoering van die motie-Jurgens/Hirsch
Ballin? Naar het oordeel van de CDA-fractie zijn daarvoor in het verleden
voldoende bouwstenen aangedragen.In het debat in de Tweede Kamer zijn terecht een aantal kritische kanttekeningen
geplaatst bij de rol van de Europese Raad. Erkend moet worden dat de Europese
Raad vaak nieuwe impulsen heeft gegeven. Ook het publieke commitment van de regeringsleiders voor Europa is van groot belang, maar tegelijk onttrekt
zich het besluitvormingsproces nagenoeg geheel aan democratische controle.
Ook de positie van de verzwakte Europese Commissie heeft, zoals in het geval
van de benoeming van Solana, daaronder te lijden. De Raad heeft daarbij de
neiging om steeds meer taken toe te vertrouwen aan agentschappen waardoor
het communautaire karakter steeds verder wordt aangetast. Terecht heeft Prodi
in het Europees Parlement ernstig gewaarschuwd tegen deze ontwikkelingen die
zich onttrekken aan de instellingen van de Europese Unie en die het democratische
deficit en de kloof naar de burgers vergroten. Deelt de regering de zorg van
Prodi die hij in het Europees Parlement heeft geuit?Ondanks het feit dat de hoge vertegenwoordiger Solana de buitenlandse
en veiligheidspolitieke dimensie in de algemene raad aanzienlijk versterkt
heeft en ook aan zijn optreden politiek toegevoegde waarde moet worden toegekend,
is de rol van commissaris Patten en daarmee de Commissie in feite sterk gereduceerd.
In de Staat van de Unie pleit de regering voor versterking van het samenspel
tussen Solana en Patten, maar is hier wel sprake van twee gelijkwaardige spelers
in het buitenlandspolitieke veiligheidsbeleid? Wat voor samenspel bedoelt
de regering? Tot op heden heeft zich dat aan het oog onttrokken en is er eerder
sprake van spanningen. Ook de CDA-fractie in de Eerste Kamer is van oordeel
dat de hoge vertegenwoordiger onderdeel behoort uit te maken van de Europese
Commissie.De vrees bestaat dat de grote landen, zoals bij de benoeming van Solana,
een steeds groter stempel op de gang van zaken drukken. De omstandigheden
wijzen in die richting en ik noem daar vier voorbeelden van:1. Op de nieuwe terreinen waar de EU nog geen competenties heeft en dus
de Commissie geen initiërende, uitvoerende rol kan vervullen, spelen
de grote landen een steeds grotere rol en drukken zij een steeds groter stempel
op die ontwikkeling.2. De strijd over de fraude tussen het Europees Parlement en de Commissie
heeft de positie van de Europese Commissie verzwakt, terwijl traditioneel
de Commissie en het Europees Parlement meer samen optrekken tegenover de Raad.
Ik verneem graag het oordeel van de regering over de huidige positie van de
Europese Commissie.3. Het ontbreekt aan een uitgesproken Europees leiderschap. Na Kohl maakt
Schröder die pro-Europarol niet waar – misschien moet ik zeggen:
nog niet waar – terwijl Chirac en Blair vanuit een andere houding tegenover
Europa staan.4. De kleinere landen spelen geen opvallende rol, hoewel ik met waardering
wil spreken over de samenwerking binnen de Benelux. Daar komt nog bij dat
De Frans-Duitse samenwerking, die altijd als locomotief heeft gefungeerd in
het Europees integratieproces, de laatste tijd ernstig onder spanning staat.
Een van de meest in het oog springende voorbeelden daarvan is wel dat juist
Duitsland tijdens het Franse Voorzitterschap is gekomen met het voorstel om
een nieuwe IGC in 2004 te houden, waarmee het natuurlijk wel een klein bommetje
heeft gelegd onder IGC in Nice.Waar minister-president Kok zich graag wil rekenen tot de kleinere onder
de grote lidstaten en wij ons te groot voelen voor de kleine lidstaten, vraag
ik de bewindslieden of wij daarmee niet het risico lopen dat wij een te grote
broek aantrekken bij de grote landen, dat wij vinden dat wij een te kleine
broek hebben bij de kleine landen en dat dit ertoe kan leiden dat wij inderdaad
in ons hemd komen te staan. Ik ervaar, ook in het buitenland, dat wij met
deze opstelling bepaald geen versterking van onze positie bereiken. Wat is
de opvatting van de bewindslieden daarover?Mijnheer de voorzitter! Nederland kiest terecht voor versterking van de
positie van de Commissie. Die is de hoeder en pleitbezorger van het communautair
belang. Die ziet ook in een groter wordende Europese Unie toe op evenwicht
in benadering tussen grote en kleine landen. In dat licht moet de voorzitter
van de Europese Commissie in de toekomst democratisch gelegitimeerd worden.
Dat versterkt zijn gezag en autoriteit ook ten opzicht van de grote lidstaten.Biarritz was geen goede generale repetitie voor Nice. De confrontatie
tussen grote en kleine landen was tekenend voor de sfeer. Wanneer zal er sprake
zijn van een succes? Immers, dit succes is absolute voorwaarde voor verdere
uitbreiding. Van een verbrede aanpak, waarvoor de Nederlandse regering heeft
gepleit, vallen wij steeds verder terug op een aantal kernpunten. In de Staat
van de Unie betrekt de regering nog de stelling dat Nice op de volgende punten
moet worden afgerond: gekwalificeerde meerderheid als regel, versterkte samenwerking,
herverdeling stemgewicht op basis van bevolkingscriterium, hervorming Hof
van Justitie, versterking positie Europees Parlement door middel van meer
medebeslissingsbevoegdheid, versterking positie van Commissie met individuele
verantwoordingsplicht en het vastleggen van het Europees Veiligheids- en Defensiebeleid
het Verdrag. Ruim een week voor Nice is mijn vraag wat daarvan inmiddels van
de agenda is verdwenen. Premier Kok heeft de stelling betrokken dat Nice zonder
restanten moet worden afgesloten. Hoe beoordeelt de minister op dit moment
de kans van slagen voor zo'n verbrede aanpak?De CDA-fractie wenst vast te houden aan één Commissaris
per lidstaat en onderschrijft met de regering de noodzaak van het terugdringen
van het vetorecht. Is inmiddels de verwarring rond de positie die Nederland
in Biarritz heeft betrokken over het loslaten van die ene Commissaris per
lidstaat weggenomen? Valt de regering terug op de positie dat wij ten minste
één Commissaris per lidstaat willen zien? Het aanbod van Frankrijk
en Duitsland voor een kleine Commissie waarbij zijzelf die ene commissaris
in een rotatiesysteem bereid waren beschikbaar te stellen, was wel erg verdacht.
Gevreesd moet worden dat hier geen goede bedoelingen achtersteken. Wie een
sterke rol van de Commissie wil, moet het engagement van de grote landen gegarandeerd
zien. Hoewel de versterkte samenwerking ook naar ons oordeel een belangrijke
stap vooruit betekent, mits aan de voorwaarden voldaan wordt dat dit binnen
het Verdrag plaats vindt en gebaseerd op de instellingen, mag dit geen aanleiding
zijn om op punt van de meerderheidsbesluitvorming grotere souplesse te tonen.
Natuurlijk zitten aan de versterkte samenwerking ook risico's, maar ik wil
mij hier nadrukkelijk positief uitlaten over deze ontwikkeling en het initiatief
dat Nederland genomen heeft voor die versterkte samenwerking.
Wij mogen daarbij niet vergeten dat een van de belangrijkste verworvenheden
in het Verdrag van Maastricht was dat de kopgroep in de EMU niet meer door
een enkele lidstaat geblokkeerd kon worden. Dit voorstel van versterkte samenwerking
bouwt naar mijn oordeel daarop voort en geeft een meer communautaire inkadering.De heer Van Eekelen (VVD):Voorzitter! Ik ben de heer Van der Linden erkentelijk dat hij zegt wat
voor hem belangrijke succespunten van Nice zouden zijn, maar op één
punt zou ik toch graag een verduidelijking willen. Hij spreekt over herweging
van stemmen op basis van het bevolkingscriterium. Wat bedoelt hij daar precies
mee? Als ik dat letterlijk neem betekent dat toch een zwaarder gewicht van
de grote landen en een kleiner gewicht van de kleine landen of doelt hij speciaal
op de situatie van Nederland die daar zo'n beetje tussenin zit?De heer Van der Linden (CDA):Ik citeerde op dat moment letterlijk de Staat van de Europese Unie...De heer Van Eekelen (VVD):Neen, u zei wat voor u de criteria waren om Nice tot een succes te maken!De heer Van der Linden (CDA):Neen, ik zei dat de regering in de Staat van de Unie nog de stelling betrekt
dat Nice op de volgende punten moet worden afgerond. Daarna heb ik die punten
genoemd, maar ik wil u best antwoord geven op uw vraag.De heer Van Eekelen (VVD):Graag, want ik vind dat u wel erg veel vragen stelt maar weinig van het
standpunt van het CDA overbrengt.De heer Van der Linden (CDA):Ik heb heel duidelijk het standpunt van de CDA-fractie gegeven. Wij zijn
voor die versterkte samenwerking, voor de integratie van de positie van Solana
in de Europese Commissie, voor versterking van het communautair element, voor
versterking van de positie van de Europese Commissie, voor meerderheidsbesluitvorming.
Ik heb dat allemaal genoemd, dus weet ik niet wat er nog overblijft wat u
wil horen en waarover wij een standpunt moeten hebben.De heer Van Eekelen (VVD):Wat vindt u van de herweging van de stemmen?De heer Van der Linden (CDA):Wij zijn voorstander van een bevolkingscriterium met een bodem voor de
kleinere landen, waardoor er een goed systeem van checks and balances ontstaat
tussen de grotere en de kleinere landen. Dus de erkenning dat voor de grotere
landen, zoals Duitsland, meer stemgewicht moet komen, maar niet op een wijze
waardoor de grote landen dwingend hun wil aan de kleinere landen kunnen opleggen.Wat Nederland betreft, denk ik dat het veel belangrijker is dat wij een
sterke Commissie krijgen, met vergroting en versterking van de communautaire
structuur, dan de vraag te stellen of wij ons moeten rekenen tot de kleinere
onder de grote of de grote onder de kleinere. Ik vind dat eerlijk gezegd een
wat semantische discussie.De heer Van Eekelen (VVD):Dat ben ik wel met u eens, maar ik wil u even vastpinnen op wat u blijkbaar
zei, namelijk herweging van de stemmen op basis van bevolkingsaantal, maar
dat nuanceert u dus!De heer Van der Linden (CDA):Ja, uiteraard, want ik zou niet graag zien dat Duitsland met 80 miljoen
inwoners niet aanzienlijk meer stemmen zou hebben dan Malta, Luxemburg en
nog een paar andere samen. Dat zou voor de ontwikkeling van de Europese Unie
en voor het evenwicht, de balans, en de politieke verhoudingen binnen de Europese
Unie volgens mij een slechte zaak zijn. Daar moeten wij dus een goede balans
tussen vinden!Voorzitter! Naar het zich laat aanzien zullen belangrijke punten zoals
de hervorming van het Hof van Justitie, de versterking van de positie van
het Europees Parlement en de verankering van het Europees Veiligheids- en
Defensiebeleid (EVBD) in het Verdrag naar een volgende IGC worden verschoven.
Wij zouden dat opnieuw een gemiste kans vinden. Komt artikel 7 nog aan de
orde? Op dit punt maakte Europa een politieke misser met de sancties tegen
Oostenrijk. Dat is zeker zo als ik dit vergelijk met de opstelling van de
EU ten opzichte van Tsjetsjenië. Hier is duidelijk sprake geweest van
meten met twee maten. Als wij kijken naar het aspect van de verplichtingen
die Rusland heeft ten opzichte van Tsjetsjenië, is duidelijk dat ten
opzichte van grote landen anders wordt gewogen dan ten opzichte van kleine
landen. Laat overigens duidelijk zijn dat wij totaal niet van mening verschillen
waar het gaat om de opvattingen van Haider. Als die ook maar enigszins in
praktijk waren gebracht, zou ik verzet daartegen hebben gesteund. Zo hebben
wij in de Raad van Europa ook voorop gelopen met sancties tegen Rusland. Dat
hadden wij ook gedaan ten opzichte van Oostenrijk. Ik heb mij echter nogal
gestoord aan de wijze waarop de besluitvorming over Oostenrijk nu tot stand
is gekomen: een bilateraaltje dat vervolgens uitgroeit tot een zogenaamd besluit.
Dat heeft veel schade toegebracht aan de Europese Unie.De totstandkoming van het Handvest is onzes inziens een geslaagd experiment,
ook al is hiermee de zaak niet af. Wij beschouwen dit Handvest als een opstap
naar het Europees burgerschap en als een bouwsteen voor een mogelijke Europese
grondwet. In Biarritz is besloten om op de Top van Nice het Handvest Grondrechten
als politieke verklaring te aanvaarden. Is daarmee ook al besloten tot de
vervolgstap, te weten een bewerking die juridisch bindend is? In de Tweede
Kamer heeft de minister-president de verwachting uitgesproken dat zowel bij
het Hof in Luxemburg als bij de nationale rechter de neiging zal afnemen om
die politieke verklaring zo snel en zo direct mogelijk in de jurisprudentie
te laten doorwegen, gegeven het feit dat de Europese Raad nog een nadere bewerking
wenst. Terecht wees de fractievoorzitter van het CDA in de Tweede Kamer erop
dat daarmee de doorwerking niet wordt uitgesloten. Ook al heeft het Handvest
nog geen juridisch bindend karakter, toch zal het, zo voorspelt de Raad van
State, geleidelijk als rechtsbron betekenis krijgen. Hoe is de verhouding
tot het EVRM-verdrag geregeld? Zou het aanbeveling verdienen om het EVRM-verdrag
op onderdelen aan te passen? Het Handvest bevat een aantal heel interessante
onderdelen die nog niet zijn geregeld in het EVRM-verdrag. Ik denk dan aan
passages over biotechnologie en bio-medische zaken. Ik bepleit om het EVRM- verdrag op die punten aan te vullen en zo tussen beide teksten een
zwaluwstaartverbinding tot stand te brengen. Hoe dan ook mag het Handvest
niet in de plaats treden van het EVRM-verdrag. Wat dit betreft waarschuwen
wij er opnieuw voor dat binnen Europa niet twee standaarden tot stand mogen
komen.Voorzitter! Ik kom te spreken over de uitbreiding. In aansluiting op het
eerder gestelde constateer ik dat de Europese Unie terecht politieke en economische
toetredingseisen aan nieuwe leden stelt. Het acquis communautair moet in de
nationale wetgeving zijn opgenomen. Uit het laatste rapport van commissaris
Verheugen blijkt hoezeer kandidaat-landen zich hebben ingespannen. De vraag
wordt nu steeds dringender of de Europese Unie zelf aan de eisen van de toetreding
gaat voldoen. Politiek gesproken zou het voor de Europese Unie een grote nederlaag
betekenen als zij niet in staat is haar eigen huis voldoende op orde te brengen.
In dat licht is het spreken over een nieuwe IGC in 2004 een slecht voorteken.
In verband met de uitbreiding vraag ik bijzondere aandacht voor bestrijding
van criminaliteit – dan gaat het om de grenscontrole aan de oostzijde
van de EU – de effecten van de wijzigingen in het landbouwbeleid op
de inkomens in de landbouwsector en voor de toegang van werknemers uit nieuwe
lidstaten tot de EU. Ik vermag niet in te zien waarom enerzijds werknemers
uit Oost-Europa de toegang tot de EU wordt ontzegd op grond van mogelijke
sociale implicaties, terwijl anderzijds met groot gemak wordt besloten om
het landbouwbeleid overhoop te gooien, ondanks de vergaande effecten die dit
heeft op de inkomens in de landbouw. Ook dat zal toch de nodige sociale implicaties
hebben. Graag krijg ik hierop een reactie van de regering.Voorzitter! De Europese Commissie en het Europees Parlement stellen voor
om Bulgarije van de negatieve Schengenlijst met betrekking tot visavereisten
te schrappen en dit land te plaatsen op de "witte lijst" voor niet-EU-landen.
Bulgarije heeft naar het oordeel van de Commissie en het Europees Parlement
aan alle politieke criteria voldaan. Wat is de positie van de regering op
dit punt?Mijnheer de voorzitter! De kloof tussen Europa en de VS op het gebied
van research en development (R&D) groeit. In 1992 was het verschil 20
mld. dollar. In 1998 is dit opgelopen tot 80 mld. dollar. Een belangrijke
taak voor de Europese eenwording is de verbetering van de coördinatie
in wetenschap, technologie en innovatie. Terecht is er grote zorg over de
groeiende Europese achterstand op de VS als het gaat om investeringen in wetenschappelijk
onderzoek. Terecht is er ook grote zorg over de onevenwichtige octrooipositie
en over de ongelijke benutting van kennis via nieuwe innovatieve ondernemingen.
De Europese Commissie en het Europees Parlement hebben dit onderwerp hoog
op de agenda geplaatst en werken in een veelbelovend tempo aan de voorbereiding
van besluitvorming ter stimulering van wetenschap, technologie en innovatie.
Een belangrijke exponent hiervan is het Europolis project: "Developing new
scenario's for Science, Technology and Innovation Policies in the European
area". In de workshops zijn enige belangrijke dilemma's aan de orde gesteld.
Een van de belangrijkste daarvan is een verdergaande coördinatie van
de nationale onderzoeksbudgetten. De huidige coördinatie van de nationale
publieke onderzoeksbudgetten beperkt zich tot de grote faciliteiten en de
Brusselse Kaderprogramma's, ieder met een budget van 7% à 8% van de
totale overheidsonderzoeksgelden van de EU-landen. Dat wil zeggen dat 85%
van het Europese onderzoek wordt besteed in nationale programma's, die elkaar
op nogal wat punten overlappen. Onderwerpen als "functional human genome",
"material science", ICT en dergelijke, komen in vrijwel alle nationale programma's
voor. Brussel streeft naar een European Research Council om deze coördinatie
tot stand te brengen. Het onderzoeksveld vreest echter voor politiek getouwtrek
om de zetelverdeling, voor juste retour-ambities en voor overmatige bureaucratie
ter wille van accountability. De bestaande European Science Foundation (ESF)
is zeer goed tot Europese coördinatie in staat door agencies per onderzoeksterrein
in te richten. Daarbij kan iedere lidstaat met zijn eigen onderzoeksgeld aan
de respectievelijke programma's, thema's of projecten deelnemen. Dat was ook
zo in Eureka. Deze werkwijze laat flexibele geometrie toe en vermijdt centrale
bureaucratie voor verantwoording van de bestedingen. Hoe staat de regering
tegenover dit idee?Mijnheer de voorzitter! De regering heeft in de Staat van de Europese
Unie ook aandacht besteed aan de ontwikkelingen na Nice. Onder deze kop wil
ik enkele gedachten van de regering niet onbesproken laten. Het betreft hier
de Europese senaat, het Europees correctief referendum en de rechtstreekse
verkiezing van de voorzitter van de Commissie. Het valt te prijzen dat in
de Staat van de Europese Unie de discussie over de verder gelegen horizon
wordt aangekaart. Het CDA heeft zich altijd voorstander getoond van de vergroting
van de democratische legitimiteit van de Europese Unie. Daarin past zeker
de rechtstreekse verkiezing van de voorzitter van de Commissie door het Europees
Parlement als tussenstap. Ook het idee van de Europese senaat spreekt ons
aan, hoewel de consequenties van deze gedachte nog nader moeten worden uitgewerkt.
Het zou de democratische controle op de besluitvorming in de Europese raden
beter kunnen waarborgen. Ook zou zo'n senaat zorg kunnen dragen voor een kritischer
taakafbakening en bevoegdhedenverdeling tussen de lidstaten en Brussel en
voor een sterkere betrokkenheid van de nationale parlementen bij het Europese
proces. Vooral dat laatste is hard nodig. De wereld globaliseert en de nationale
parlementen dreigen meer "inward looking" te worden. Het debat in de Tweede
Kamer door de fractievoorzitters is in dat opzicht een goed signaal. In het
Europees correctief referendum ziet de CDA-fractie weinig heil.De heer Van Eekelen (VVD):Uw opmerkingen over een Europese senaat vond ik nogal in tegenspraak met
uw eerdere pleidooi voor versterking van het Europees Parlement. Een Europese
senaat zal haast onvermijdelijk afbreuk doen aan de versterking van het Europees
Parlement. Mij is volstrekt onduidelijk wat zo'n Europese senaat zou kunnen
toevoegen, behalve het nog moeilijker maken van de besluitvorming en de democratische
controle daarop.De heer Van der Linden (CDA):Ik bestrijd dat een Europese senaat een verzwakking van
de positie van het Europees Parlement tot gevolg zou hebben. Het Europees
Parlement moet grotere medebeslissingsbevoegdheid krijgen. Daar hebben wij
eerder voor gepleit. In een tweekamerstelsel zou een Europese senaat kunnen
fungeren als een "chambre de réflexion", bezien vanuit nationaal perspectief.
Dit zou tot gevolg hebben dat nationale parlementen directer worden betrokken
bij het proces van Europese integratie. Dat is volgens mij broodnodig. Ook
zou het tot gevolg hebben dat binnen Europa beter wordt weerspiegeld wat zich
voordoet in nationale lidstaten. Verder kan het leiden tot een veel kritischer
afbakening van taken op Europees niveau en op nationaal niveau. Kortom, ik
zie geen tegenstelling tussen het streven naar versterking van de positie
van het Europees Parlement en een pleidooi om op langere termijn een Europese
senaat in te stellen.De heer Van Eekelen (VVD):Naar mijn mening is de nationale invalshoek vertegenwoordigd in de Raad
van ministers. De leden daarvan vertegenwoordigen de nationale inzichten.
Een "chambre de réflexion" zonder bevoegdheden lijkt mij nutteloos.
Als zo'n instituut bevoegdheden heeft, ontstaat er onvermijdelijk een botsing
met de bevoegdheden van het Europees Parlement.De heer Van der Linden (CDA):U hebt gelijk als Europa zich ontwikkelt in de richting van intergouvernementele
samenwerking. In zo'n model kunnen de vertegenwoordigers van regeringen hun
nationale rol in de raden spelen. Wij wensen zo'n ontwikkeling echter niet.
Wij wensen juist versterking van het communautaire karakter en terugdringing
van een ontwikkeling in de richting van intergouvernementele samenwerking.
Daarom ben ik het niet met u eens dat de nationale invalshoek moet worden
vertegenwoordigd in de raden. Dat is nu niet het geval en dat zal ook niet
zo zijn in een Europa dat zich meer en meer communautair ontwikkelt. In dat
licht vind ik het veel logischer om te pleiten voor een Europese senaat, hoe
die ook mag worden samengesteld uit delen van nationale parlementen, inclusief
de diverse senaten. Of er dan ook vertegenwoordigers van de Duitse deelstaten
in moeten, is voor mij een open vraag. Zover zijn wij nog lang niet. Laten
wij eerst de discussie over dit thema aangaan, zonder definitieve stellingen
te betrekken over de invulling van zo'n senaat.De heer Van Eekelen (VVD):Nu begrijp ik het echt niet meer. U zegt te streven naar een communautair
Europa. Dat ben ik met u eens, dat moet zeker onze doelstelling zijn. Versterking
van de communautaire methode is waarschijnlijk het allerbelangrijkste dat
door Nederland kan worden bepleit. Ik begrijp echter absoluut niet hoe u kunt
stellen dat een senaat kan meewerken aan de bevordering van de communautaire
methode. Ik zou mij een senaat kunnen voorstellen als een controle op intergouvernementele
aspecten van beleid, maar dan moet zo'n instituut een positie naast het Europees
Parlement krijgen. Ik ben echter van mening dat het Europees Parlement geleidelijk
aan ook zou moeten kunnen meepraten over intergouvernementele aspecten. Naar
mijn verwachting zal Europa namelijk altijd een mengvorm blijven tussen –
hopelijk versterkte – communautaire elementen en intergouvernementele
elementen. Kortom, het lijkt mij tegenstrijdig te stellen dat een senaat bijdraagt
aan de bevordering van de communautaire methode.De heer Van der Linden (CDA):Neen, de senaat moet toezien op een goede afbakening van taken op nationaal
en Europees niveau.De heer Van Eekelen (VVD):Waarom moet een senaat dat doen?De heer Van der Linden (CDA):Omdat een senaat, beter dan het Europees Parlement, de taken scherper
kan afbakenen en de nationale belangen beter kan onderlijnen. Kijk naar het
Duitse voorbeeld. Daar kent men een Bundestag en een Bundesrat. In de Bundestag
zitten de volksvertegenwoordigers. De Bundesrat is samengesteld uit vertegenwoordigers
van deelstaten. Dat is vergelijkbaar met de lidstaten van de EU. Welnu, u
wilt mij toch niet vertellen dat de Bundesrat het functioneren van de Duitse
Bund verzwakt? Dat lijkt mij zeker niet het geval te zijn. Ik zie derhalve
ook niet waarom een Europese senaat een verzwakking van het functioneren van
het Europees Parlement tot gevolg zou hebben. Ik heb nog nooit een lid van
de Bundestag horen zeggen dat hij minder functioneert omdat er een Bundesrat
is. Integendeel zelfs. Ik geloof dat het heel belangrijk is om binnen Europa
langs deze weg te komen tot versterking en waarborging van het systeem van
"checks and balances".De heer Van Eekelen (VVD):Ik trek uw Europese gezindheid niet in twijfel, maar uw visie daarop begrijp
ik toch nog niet helemaal. In de bondsstaat Duitsland kent men inderdaad een
systeem van "checks and balances" zoals door u omschreven, maar het slaat
echt nergens op om dat te vergelijken met de Europese constructie. In Europa
kennen wij andere "checks and balances". Wij kennen een Raad van ministers
die de nationale inzichten naar voren brengt en die op basis daarvan besluiten
neemt. Daarnaast is er parlementaire controle door het Europees Parlement.
De Europese Commissie doet in dit geheel voorstellen, die via een proces van
co-decisie tot uitvoering worden gebracht. Nogmaals, dat is niet te vergelijken
met het Duitse systeem en hoe dan ook slaan wij naar mijn mening een verkeerde
weg in door in Europa een nieuw instituut als een senaat te introduceren.
Ik begrijp dat de heer Van der Linden eigenlijk streeft naar een Duits model
met een "Kompetenzkatalog" die duidelijk maakt wie wat mag doen. In een nationale,
federale staat is iets dergelijks wellicht wenselijk. Hoewel, het werkt ook
verstarrend. Op Europees niveau lijkt mij dat echter absoluut de verkeerde
weg. In de laatste 50 jaar Europese integratie was het juist zo interessant
te zien dat er wel degelijk sprake was van flexibiliteit bij het oppakken
van nieuwe punten zodra die daarvoor rijp waren. Als wij een senaat hadden
geïntroduceerd die nationale obstakels en bezwaren had kunnen opwerpen,
dan zou naar mijn mening het Europese integratieproces niet de huidige voortgang
hebben geboekt.De heer Van der Linden (CDA):Dat laatste betwijfel ik. Ik zie op dit ogenblik een ontwikkeling waarbij
Europa zich te veel terreinen eigen wil maken. Dan gaat het om zaken die veel beter op een lager niveau kunnen worden behartigd.De heer Van Eekelen (VVD):Zoals?De heer Van der Linden (CDA):Denkt u aan het onderwijs.De heer Van Eekelen (VVD):Dat vind ik nu een typisch voorbeeld. Zo'n vijftien jaar geleden gingen
wij er nog van uit dat onderwijs een exclusieve nationale bevoegdheid was.
Spreek ik nu met de voorzitters van raden van bestuur van universiteiten in
Nederland, dan valt het op dat men blij is dat Europa dit nu oppakt. Gelijkstelling
van diploma's is vooral voor Nederland van wezenlijk belang. Onze afgestudeerden –
dan gaat het niet alleen om universiteiten, maar ook om HBO-instellingen enz. –
moeten met hun diploma terecht kunnen in andere EU-lidstaten. Kortom, dit
is bij uitstek een gebied waarop wij aanvankelijk uitgingen van competentie
van de nationale staten, maar waarop geleidelijk aan blijkt dat Europese integratie –
uiteraard in een mengvorm, want er zijn aspecten van onderwijs die nationaal
moeten blijven – ook voordelen heeft.De heer Van der Linden (CDA):Het ging mij niet om de erkenning van diploma's. Wat dat betreft ben ik
het met de heer Van Eekelen eens. Ook sprak ik niet over uitwisselingsprogramma's.
Uitstekend dat die er zijn. Het inkaderen van onderwijstaken en het voeren
van een onderwijsdiscussie op Europees niveau, acht ik echter overbodig. Ik
vind dat dit moet gebeuren in de lidstaten. Die moeten zelf invullen welke
weg zij het beste kunnen inslaan als het gaat om onderwijs.De heer Van Eekelen (VVD):Op welke concrete punten op onderwijsgebied handelt Brussel volgens u
thans onjuist? Waar gaat het in concreto om? Ik heb wel eens de indruk dat
men in Nederland excelleert in het schieten van losse flodders, in die zin
dat er wordt gezegd dat Brussel iets doet, terwijl dat helemaal niet het geval
is. Kortom, waar gaat het in concreto om? Wat wordt volgens u thans ten onrechte
in Europees kader aan de orde gesteld?De heer Van der Linden (CDA):De inhoudelijke discussie over onderwijs hoort thuis in de lidstaten.
Het over en weer erkennen van diploma's is een zaak van Europa. Dat moet de
kaders stellen waarbinnen de lidstaten zelf hun eigen inrichting kunnen bepalen.
Europa gaat op dat punt naar mijn oordeel te ver.De heer Van Eekelen (VVD):Waarmee dan?De heer Van der Linden (CDA):Men gaat te ver met de inhoudelijke vormgeving van het onderwijs.De heer Van Eekelen (VVD):Ik constateer dat u niet erg precies bent in het duiden van uw bezwaren
ten aanzien van Brussel. Daarom heb ik geen behoefte aan voortzetting van
dit interruptiedebatje.De heer Van der Linden (CDA):Dat constateert u, maar ik wijs u erop dat ook aan de overzijde van het
Binnenhof vele malen is gediscussieerd over Europese integratie. Ik ben een
Europees ingesteld parlementariër, maar een van de irritatiepunten is
dat Europa op dit punt steeds meer terrein naar zich toe tracht te trekken.
Ik ben van oordeel dat dit thuishoort in de lidstaten. De taakafbakening tussen
Europa en de lidstaten wordt niet gewaarborgd via de ministerraden en het
Europees Parlement. Dat zou veel beter kunnen door een zeker controle-instituut
in te voegen dat gestoeld is op grotere betrokkenheid van nationale parlementen.De heer Veling (RPF/GPV):De discussie over een Europese senaat moet naar mijn mening niet alleen
worden gevoerd in termen van "nationaal" of "boven-nationaal". Het moet volgens
mij vooral gaan om de democratische legitimiteit. Beoordeel ik de Europese
Raad op dit punt, dan valt daarop – misschien begrijpelijkerwijs –
het een en ander af te dingen. Zo schiet de transparantie tekort. Ook teken
ik hierbij aan dat de nationale parlementen grote moeite hebben om Europa –
en het opereren van hun eigen bewindslieden daarbinnen – bij te houden.
Is dat niet ook van belang als wij oordelen over de wenselijkheid van een
Europese senaat?De heer Van der Linden (CDA):Uiteraard is dat een belangrijk element. Ik zou hier niet willen beweren
dat het functioneren van de Europese Raden voldoende democratisch gewaarborgd
is om draagvlak onder de Europese burgers te kunnen garanderen. Dat is mijn
grootste punt van zorg.Voorzitter! Ik sluit af. In de NRC las ik een interview met burgemeester
Deetman van Den Haag. Hij zegt dat Den Haag in twee regio's ligt: Europa en
de Randstad. Daarmee geeft hij aan dat de regio's binnen Europa de dragers
zijn van economische ontwikkeling. In de nieuwe economische omgeving heeft
Europa al lang de plaats en de rol van de nationale staat overgenomen. Europa
kan ook de beste bescherming bieden. Dan moet Europa wel die rol oppakken
en ook vervullen. Dan denk ik vooral aan eerder door mij genoemde gebieden
als biotechnologie, internet, virtueel onderwijs en dergelijke. Tegen die
achtergrond zou ik willen zeggen: laat Europa zich vooral concentreren op
de taken die moeten worden verricht om bescherming te waarborgen.De heer Jurgens (PvdA):Mijnheer de voorzitter! In dit debat vraag ik aandacht voor de grondrechten,
de implementatie van EU-regels en de in dat verband door mij als eerste ondertekenaar
ingediende motie, alsmede de legitimiteit van de EU. Over dit laatste onderwerp
maakte mijn toenmalige fractievoorzitter mevrouw Lycklama al opmerkingen bij
de algemene beschouwingen in 1999.Allereerst ga ik dan in op de kwestie van de grondrechten, voorzitter.
Dit jaar vieren wij 50 jaar Europees verdrag van de rechten van de Mens (EVRM)
De viering vond plaats in Rome. Gelukkig was de minister van Buitenlandse
Zaken in staat om die viering even bij te wonen. Helaas vond de viering niet
plaats in het Palazzo Barberini, waar in 1950 het verdrag werd ondertekend.
Dat gebouw is zo vervallen dat het een wel heel triest symbool voor de werking
van het verdrag zou zijn geweest. Om die reden werd de viering helaas gehouden
in het kantoor van het Italiaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, welk
gebouw mij sterk deed denken aan het regime dat in Italië gold tot aan
het eind van de Tweede Wereldoorlog. Dat was blijkbaar de beste plek die beschikbaar
was voor deze viering. De viering van 50 jaar EVRM was hoe dan
ook een belangrijke gebeurtenis. Als het gaat om democratie en rechtsstaat
is dit verdrag wellicht het invloedrijkst binnen Europa. Nu het geldt voor
41 landen, rechtstreekse werking kent en burgers van lidstaten in staat zijn
zich erop te beroepen, neemt het belang ervan alleen nog maar toe. Naast dit
verdrag is – en de voorzitter van onze Kamer heeft daar in een andere
hoedanigheid een belangrijke bijdrage aan geleverd – een Handvest van
de grondrechten van de Europese Unie ontstaan. Vijftien van de 41 lidstaten
maken een zelfstandige catalogus van grondrechten. Dat vraagt om problemen
in een situatie waarin de 41 al over een catalogus beschikken en er bovendien
een Europees Hof is ingesteld om de naleving van die grondrechten te verzekeren.
De discussie hierover is volop gevoerd. In de vorige parlementaire periode
is unaniem een motie van de hand van de heer Hirsch Ballin aangenomen, waarin
voorkeur werd uitgesproken voor aansluiting van de EU bij het EVRM.Het is interessant om in dezen een vergelijking te maken met de totstandkoming
van de Amerikaanse grondwet. Nadat die grondwet was vastgesteld, werd enige
jaren later een catalogus van grondrechten opgesomd in de beroemde "amendments".
Dat gebeurde omdat burgers van de staten toegevoegde bescherming wilden tegen
de federale overheid. De "amendments" waren derhalve niet gericht tegen de
regeringen van staten, maar tegen de federale overheid. Vertalen wij dat naar
Europese verhoudingen, dan zien wij dat er behoefte ontstaat aan grondrechtelijke
bescherming tegen steeds machtiger wordende Unie-instellingen. Op zich acht
ik dat een groot goed, maar wij moeten bij alles niet uit het oog verliezen
dat het dáárom gaat en dat het niet noodzakelijk is om per se
een aparte, totale catalogus van grondrechten vast te stellen, teneinde het
Europese Hof van Justitie in Luxemburg in de gelegenheid te stellen burgers
te beschermen tegen het optreden van EU-instellingen. Voor dat probleem zal
een oplossing moeten worden gevonden. Ik hoop dat de regering vasthoudt aan
het standpunt dat primair moet worden geijverd voor aansluiting van de EU
bij het EVRM. Dit zal tot gevolg hebben dat zowel het Verdrag van de EU als
het EVRM moet worden gewijzigd.Zorgen maak ik mij er vooral over dat het Hof – nu het na het elfde
protocol eindelijk een echt hof is geworden en een twaalfde protocol is toegevoegd
dat de gelijkheidsbepaling aanzienlijk heeft versterkt – snel dreigt
te bezwijken onder de last van een te groot aantal zaken. Er is geen geld
voor voldoende ondersteuning. Ik vrees dat dit niet dure, maar buitengewoon
waardevolle instrument, onder die last bezwijkt. Daarom steun ik het pleidooi
van de heer Van der Linden dat de regering zich moet inspannen voor een behoorlijke
financiering van het Hof. Bovendien suggereer ik haar met een aantal gelijkgestemde
landen een extra bijdrage voor het Hof beschikbaar te stellen. Wellicht moeten
wij daarbij gewoon voorop lopen. Het gaat niet om erg grote bedragen. Als
wij als oorspronkelijke ondertekenaars van de conventie ons er niet sterk
voor maken om het Hof overeind te houden, schieten wij zeer tekort. Het machtige
instrument dat in vijftig jaar is ontstaan, mag niet ten onder gaan wegens
een gebrek aan middelen. Is de regering bereid om samen met een aantal gelijkgezinde
landen te zoeken naar fondsen om het Hof overeind te houden? Nogmaals, dit
laat onverlet dat alle landen meer moeten bijdragen aan het Hof.Voorzitter! Ik kom dan te spreken over de motie die ik als eerste –
en de heer Hirsch Ballin als tweede – mocht ondertekenen. Zojuist is
van de hand van de heer Hirsch Ballin een bundel, getiteld "Bijdragen aan
een Europese grondwet" verschenen. Dit is het onderwerp van de Staatsrechtconferentie
op 8 december aanstaande. In deze bundel schrijft de heer Hirsch Ballin, die
ik expres citeer opdat hij op deze manier alsnog in ons midden aanwezig is:
"Het legalistische accent dat de Grondwet in 1983 heeft gekregen – alles
kan als het maar in overeenstemming is met de bevoegdheidstoedeling –
heeft er blijkbaar toe geleid dat tot nu toe, ondanks veelvuldige aanpassingen,
verzuimd is de integratie van Nederland in Europa ordentelijk in de Grondwet
te verankeren."De brief van de regering die wij maandag ontvangen hebben, is ongedateerd
en blijkbaar in grote haast vlak voor het weekeinde vastgesteld, naar ik aanneem
in overleg tussen de departementen van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
Justitie en Buitenlandse Zaken. In deze brief erkent de regering dat andere
landen, Duitsland, Frankrijk en België, wel de Grondwet daarmee in overeenstemming
gebracht hebben. Vervolgens komt de regering met een merkwaardig argument,
waarop ik de reactie van de bewindslieden van Buitenlandse Zaken wil horen,
hoewel ik besef dat beiden gepokt noch gemazeld zijn in grondwettelijke teksten.Precies zoals de heer Hirsch Ballin stelt in het citaat dat ik net gaf,
schrijft de regering dat de Grondwet het nu alleen procedureel regelt. In
de artikelen 93 en 94 staat immers dat, mits verdragen zijn vastgesteld in
overeenstemming met de Tweede Kamer en de Eerste Kamer der Staten-Generaal
en hierin bepalingen staan die rechtstreeks werken, deze bepalingen inderdaad
rechtstreeks werken. De enige waarborg is dus puur procedureel, namelijk dat
een verdrag door beide Kamers moet zijn vastgesteld. Een inhoudelijke waarborg
staat niet in de Grondwet. Dat is wat de heer Hirsch Ballin bedoelt met een
legalistische benadering.Volgens de regering was er voor Frankrijk, Duitsland en België een
juridische noodzaak om Europa in hun grondwet te verankeren. Dit wil misschien
zeggen dat de grondwet daar iets meer voorstelt dan bij ons. Als je tientallen
jaren lang een zo wezenlijke ontwikkeling als het opgaan in de Europese Unie
kunt doormaken zonder enige aanpassing van de grondwet, stelt die grondwet
op dit punt niet veel voor. Dat is inderdaad het geval in Nederland, zeker
met een blanketbepaling als de artikelen 93 en 94. Toen wij in 1950, qua omstandigheden
helaas, afscheid moesten nemen van onze broeders in de overzeese rijksdelen
in de oost, moest de Grondwet worden gewijzigd omdat hierin stond dat Nederlands
Oost-Indië tot het Nederlandse grondgebied behoorde.Nu voert de regering het niet opnemen als voordeel aan: "Voorts dienen
wij ons goed rekenschap te geven van de gevolgen. Zo zal een uitbreiding van
de Grondwet met een of enkele bepalingen over het lidmaatschap van Nederland
van de Europese Unie de juridische consequenties hebben dat wellicht bij nieuwe
ingrijpende wijziging van het acquis communautaire en zeker
bij een eventueel uittreden van Nederland opnieuw een grondwetswijziging noodzakelijk
is." Ja, nogal wiedes. Als zulke belangrijke beslissingen niet tot enige grondwetswijziging
aanleiding geeft, vraag je je af wat voor constitutie een land heeft. Dat
argument vind ik dus niet sterk.Willen de bewindslieden, die er vanuit Buitenlandse Zaken misschien wat
anders tegen aankijken, commentaar hierop leveren opdat wij kunnen overwegen
in hoeverre wij de motie handhaven? De conclusie van de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties in de brief is dat er eerst nog enige studie
moet worden gedaan, maar deze had allang gedaan moeten zijn, zodat wij nu
inhoudelijk hadden kunnen spreken. Het is dus een buitengewoon zwak resultaat
van een poging, iets op gang te brengen. Ik wacht graag de reactie van de
regering op dit punt af.Ik kom bij mijn hoofdpunt, de legitimiteit van de Europese Unie. Deze
staat steeds zwaarder onder druk, getuige de afnemende steun voor de Europese
Unie in de lidstaten. Dit blijkt telkens opnieuw wanneer een ontwikkeling
niet voldoende aanvaard blijkt te worden door de kiezers. Zij weten niet wat
er met hen gebeurt op Europees niveau. Als zij daarmee geconfronteerd worden,
schrikken zij vaak. Onze voornaamste taak moet dan ook zijn, de legitimiteit
van de Europese Unie te vergroten. Deze hangt er vooral van af of Europa leeft
onder de mensen, of de mensen zich ervan bewust zijn wat er speelt en de wezenlijke
beslissingen die genomen worden, aanvaarden. Op dit moment worden de meeste
beslissingen niet aan de kiezers voorgelegd met de vraag wat zij ervan vinden.
Dat is raar. De kleinste zaak wordt bij wet aan de Kamers voorgelegd om erover
te beslissen, maar zeer majeure beslissingen die gevolgen voor ons allen in
Europa hebben, worden niet als zodanig aan beide Kamers der Staten-Generaal
voorgelegd. Het is dan ook geen wonder dat de politieke discussie niet op
gang komt.Op prinsjesdag produceerde de regering "De staat van de Europese Unie".
Ik ben er erkentelijk voor dat deze nu voor het tweede jaar verschijnt, wat
een grote vooruitgang is ten opzichte van de vroegere situatie dat Europa
een beetje erbij hing. Dit document bevat een heldere analyse van die staat.
"Staat" betekent: toestand. Het gaat om de toestand van de Unie. Dat is mooi
nagepraat van "State of the Union".In dat document kiest de regering telkens een voorzichtig standpunt of
blijft zij neutraal. Op dit punt wil ik de heer Bolkestein citeren. Het is
niet de eerste keer dat ik hem citeer, maar wel de eerste keer dat ik hem
citeer in verband met Europa. Ik herinner mij dat ik vrijwel alleen en krachtig
met hem in debat moest treden over zijn Europese gezindheid. Maar op 24 november,
in een toespraak voor de Liberale Internationale, groep Nederland, zei hij:
"De nota is niet een wegwijzer die naar een allesomvattende conclusie leidt,
maar een verzameling ideeën voor de toekomst, die niet automatisch uitmonden
in beleidsvoornemens. Het wordt tijd voor duidelijke stellingnamen, want het
succes van een beleid wordt vaak bepaald door tijdig te weten wat men wil."
Even later zei hij: "Legitimiteit is niet alleen afhankelijk van de institutionele
inrichting van de Unie. Het democratisch gehalte wordt ook bepaald door politiek
gedrag. De deelnemers aan het politieke proces moeten daarvoor zichtbaar verantwoording
afleggen. Een intensieve betrokkenheid van nationale politici in parlement,
regering en elders is een voorwaarde voor herkenbaarheid." U moet zich hierbij
even de toonzetting van de heer Bolkestein voorstellen, die anders dan de
mijne is. Het is echter een tekst die ik gaarne onderschrijf. "De staat van
de Europese Unie" beschrijft inderdaad de toestand van de Europese Unie, maar
geeft onvoldoende aan wat de finalité politique is, de situatie waarin
de Europese Unie moet terechtkomen en de richting waarin zij moet gaan. Als
je niet weet waar je heen gaat, is het moeilijk om de tussentijdse stappen
te zetten. Het verwijt is dus dat het stuk te voorzichtig is.Dit verbaast mij overigens niet. Wie stelt immers zo'n document op? De
bewindslieden van Buitenlandse Zaken. Met wie gaan de bewindslieden van Buitenlandse
Zaken hoofdzakelijk om? Niet met parlementariërs, maar met diplomaten.
Om een goed resultaat te bereiken, hebben diplomaten de neiging, zich voorzichtig
op te stellen, af te wachten wat een ander zegt en voortdurend de onderhandelingssituatie
open te houden. Dit is een voortreffelijke instelling voor een diplomaat.
Een bewindsman van Buitenlandse Zaken die de binnenlandse markt, de eigen
kiezers, moet toespreken, komt echter niet weg met diplomatieke verhalen.
Hij moet juist enthousiasme zien op te wekken voor een idee over Europa en
eventueel fors in debat gaan met een achterban die het er niet mee eens is.
Ik begrijp dus de tweespalt waarin de bewindslieden van Buitenlandse Zaken
staan. Als zij hier krachtige dingen zeggen, krijgen zij dat misschien tegengeworpen
in internationaal overleg. Het moet echter mogelijk zijn dat zij zich duidelijker
opstellen.Dit is overigens niet alleen een verwijt aan de regering, maar ook aan
partijen en fracties. Het is voor ons allen lastig om een goed debat op gang
te krijgen over iets waar wij werkelijk voor of tegen zijn. Het debatje zojuist
over de Europese senaat is aardig, maar zo'n onderwerp is al bijna weggepraat
doordat er direct felle standpunten voor en tegen worden ingenomen. Je vraagt
je dan af of de zaak wel voldoende inhoudelijk is besproken. Ik kom er zo
op terug.De inhoud van "De staat van de Europese Unie" valt temeer op omdat Fischer,
Chirac, Blair en Verhofstadt zich wel op een aantal punten krachtig hebben
geuit en zo het debat hebben aangewakkerd. "Het debat over de toekomst van
Europa is in een stroomversnelling geraakt", schrijft de regering in "De staat
van de Europese Unie", maar hiervan is in Nederland helaas weinig te merken.
De oorzaak van dit gebrek aan debat is dat het te weinig duidelijk is waarvoor
wij staan. Gevoelens van onvrede richten zich dan tegen de Europese Unie als
zodanig in plaats van tegen concreet of voorgenomen beleid van de Europese
Unie, omdat het nauwelijks duidelijk is voor welke beleidskeuzes wij staan,
welke finalité politique wij wensen. Wij kunnen proberen, deze beleidskeuzes
duidelijk te maken en echt aan de burgers voor te leggen. Ik noem negen punten
waarop in ons politieke discours noodzakelijk voors en tegens moeten worden
overwogen, maar dit onvoldoende geschiedt. De eerste is de uitbreiding naar Oost-Europa, de Osterweiterung om met
Fischer te spreken, met twaalf nieuwe lidstaten. Is dit een "fuite en avant
incontournable", ofwel een onvermijdelijke vlucht voorwaarts, zoals Jacques
Delors het heeft omschreven? Sinds 1990 is het als een geopolitiek en historisch
gegeven gepresenteerd, zonder dat de consequenties voor de bestaande EU voldoende
zijn onderkend en zonder dat aan de kiezers terzake een beslissing is gevraagd.
Die beslissing komt merkwaardig genoeg straks pas hier in de Kamer op het
moment dat de toetredingsverdragen moeten worden vastgesteld. Dan moet de
inhoud ervan echter als geheel worden aanvaard. Op dat moment mag het niet
meer afstuiten. Natuurlijk zijn wij allang zover dat wij vinden dat die Osterweiterung
er komen moet; dit zal ook in de verkiezingsprogramma's van de verschillende
partijen staan. Wij zijn ons echter bij beslissingen te weinig bewust geweest
van de politieke consequenties voor Nederland en de Europese Unie. Het is
inderdaad een "fuite en avant": wij moeten díé kant op. Het
is een morele verplichting dat Oost-Europa, dat tegen zijn wil door het IJzeren
Gordijn van ons afgescheiden is geweest, de kans krijgt om alsnog met Europa
mee te doen. Dit gebeurt overigens al in de Raad voor Europa, maar het moet
ook in de Europese Unie kunnen. Daarmee ben ik eens, maar dan moeten wij ook
ertoe bereid zijn, de harde consequenties ervan onder ogen te zien. Het is
bijvoorbeeld duidelijk dat door toepassing van het gemeenschappelijke landbouwbeleid
op Oost-Europa de kosten ervan, die nu reeds bijna de helft van de begroting
van de Europese Unie uitmaken, niet meer te betalen zullen zijn. Over dit
soort dingen zouden wij met elkaar moeten discussiëren: welke consequenties
zijn wij bereid te aanvaarden?Nogmaals, dit is niet alleen een verwijt aan de regering. Dat zou niet
billijk zijn. Als wij scherper formuleren wat wij willen, zullen wij mogelijk
wel ons standpunt moeten veranderen op grond van het debat. Als wij echter
voortdurend voor ons uit schuiven wat wij willen en het debat hiermee uit
de weg gaan, zijn wij medeverantwoordelijk voor de huidige situatie.Het tweede punt waarover een debat op gang moet komen, is de flexibilisering,
nauwere samenwerking tussen een aantal lidstaten op een beleidsterrein binnen
de instellingen van de Unie, zoals Schengen en de monetaire unie. Joschka
Fischer, de Duitse minister van buitenlandse zaken, pleit voor een kopgroep
buiten de instellingen. Volgens de regering kan zo'n kopgroep echter alleen
bestaan binnen het communautaire kader. Ik prijs de regering voor deze duidelijke
keuze, die mijn fractie van harte ondersteunt. Dit moeten wij dan ook krachtig
uitdragen. Op het moment dat Joschka Fischer zoiets zegt, verwacht ik dat
een even welbespraakte Nederlandse bewindsman krachtig uiteenzet dat wij er
anders over denken.Het derde punt is de economische politiek, ruimer gezien: de sociaal-economische
politiek. Hoe kun je een monetaire unie hebben zonder sociaal-economisch beleid
dat deze ondersteunt? Is hiervoor niet verdere politieke integratie op sociaal-economisch
terrein nodig? Ik denk dat dit het geval is. Willen wij echter die verdere
integratie, bijvoorbeeld voor de belastingpolitiek? Als wij op 1 januari 2002
de stap zetten naar een vaste munt, die voor alle burgers de enig overgebleven
munt binnen de Europese Unie is, willen wij dan ook aanvaarden dat de economische
politieke integratie zodanig wordt ingericht dat deze de monetaire unie ondersteunt?
Zo ja, welke gevolgen heeft dit? Deze gevolgen moet je laten zien, want daarover
gaat een deel van het debat.Het vierde punt is de landbouw, die ik al noemde. Het landbouwbeleid van
de Europese Unie slokt nog altijd 45% van de begroting van 200 mld. per jaar
op. Het beleid is gebouwd op een systeem van bescherming van de Europese boeren.
De productie van de Europese boeren is hierdoor veel te hoog geworden. De
fraude in deze sector en in de structuurfondsen geeft de Europese Rekenkamer
grote zorgen. Moeten wij op deze weg verder gaan of moet er een strak beleid
gevoerd worden voor herstructurering van de landbouw? Dat zou tot gevolg hebben
dat miljoenen hectaren landbouwgrond worden onttrokken aan de landbouw, waardoor
de productie wordt verlaagd en wij niet die 90 mld. per jaar hoeven uit te
geven. Het is noodzakelijk dat wij deze discussie aangaan omdat wij met dat
bedrag lang niet klaar zijn als de Polen gaan meedoen in dat beleid.De heer Van der Linden (CDA):Ik ga uiteraard geen landbouwdebat voeren met de heer Jurgens, hoewel
ik het deels niet hem eens ben. Hij pleit voor herstructurering van de landbouw,
met vergaande consequenties voor de inkomens van de boeren. Accepteert hij
dan vrij verkeer van werknemers na toetreding zonder de consequenties hiervoor
neer te leggen bij de Oost-Europese landen? Accepteert hij dus de sociale
gevolgen in de Europese Unie van zo'n vrij verkeer van werknemers?De heer Jurgens (PvdA):De heer Van der Linden zegt eerst dat hij niet op het onderwerp wil ingaan,
en gaat vervolgens erop in. Ik ga er niet op in, want ik gebruik dit als een
voorbeeld. Zijn vragen en de antwoorden erop zouden een deel van het debat
moeten zijn, zodat de Europese burgers en zeker de Europese boeren weten wat
de gevolgen zijn van stappen in die richting. Een discussie hierover vindt
echter niet plaats. Dat is mijn punt. Op de onderwerpen die ik noem, bestaat
er wegens gebrek aan debat twijfel aan de legitimiteit van de beslissingen,
maar niet per se aan de beslissingen zelf.Mijn vijfde punt is de invloed van de burgers en de nationale parlementen.
De Raad van Ministers is het hoogste wetgevende orgaan en het Europees Parlement
heeft beperkte codecisie. De Europese ministers zijn niet verantwoordelijk
tegenover het Europees Parlement. Dit vind ik raar. De bewindslieden van Buitenlandse
Zaken zitten nu hier omdat zij tegenover ons verantwoordelijk zijn. Dat wil
ik graag zo houden. De Europese Commissie is wel verantwoordelijk tegenover
het parlement, maar zij heeft slechts het overigens wezenlijke initiatiefrecht
en het uitvoeringsrecht. De nationale parlementen kunnen alleen de eigen minister
aanspreken, zoals tijdens dit Europadebat geschiedt. Waarom kunnen nationale
parlementen niet samenwerken in een Europese senaat om te helpen, de Raad
te controleren?Dit is een totaal andere invalshoek dan die in de discussie van zojuist
tussen de heer Van der Linden en de heer Van Eekelen. De heer Van der Linden
verdedigde een Europese senaat voor de afbakening van de bevoegdheden
van de lidstaten. Ik kan een senaat verdedigen omdat de betrokkenheid van
nationale parlementariërs op het Europese niveau bij de controle van
de macht een goede bijdrage tot de ontwikkeling van Europa kan zijn doordat
deze de legitimiteit van de instellingen versterkt. De heer Van Eekelen gaf
de wat spastische reactie dat wij altijd hebben gezegd dat de macht van het
Europees Parlement moet worden vergroot. Daarmee ben ik het helemaal eens.
Als een Europese senaat met nationale parlementariërs de controle op
de Europese macht kan vergroten, zie ik echter niet in waarom hierover niet
op een serieuze wijze kan worden gediscussieerd en waarom deze gedachte terstond
afgeschoten wordt, zoals de vorige maand in de Tweede Kamer is gebeurd. Ik
betreur het overigens de manier waarop het onderwerp daar naar voren is gebracht,
waardoor niet kon worden voorkomen dat het meteen in partijpolitieke verschillen
werd getrokken. Ik zal de heer Melkert eens erop aanspreken.Ik kom bij het zesde punt, de rol van de Europese Commissie. Het kiezen
van de voorzitter komt de legitimiteit zeker ten goede.De heer Veling (RPF/GPV):Ik neem aan dat u een rechtstreekse verkiezing door de bevolking van de
Europese Unie bedoelt.De heer Jurgens (PvdA):Dat is een mogelijkheid, ja.De heer Veling (RPF/GPV):Ik zie absoluut niet in hoe het kiezen tussen een Duitser en een Griek
de betrokkenheid van de Nederlandse bevolking bij Europa kan vergroten. Deze
benadering getuigt van het fundamentele misverstand dat het mogelijk is, mensen
los te weken uit hun vanzelfsprekende nationale loyaliteiten en Europese politieke
ruimte te creëren waarin mensen met hartstocht een voorzitter van de
Europese Commissie kiezen.De heer Jurgens (PvdA):Dat kan zijn. Hiertegenover staat dat een gekozen voorzitter van de Europese
Commissie een heel sterke positie tegenover de Raad heeft en een zichtbare
vertegenwoordiger van de Europese eenheid is. U bent het debat dat ik wens,
al begonnen. Hartelijk dank.De heer Veling (RPF/GPV):Maar u wilt het nu niet voeren, begrijp ik.De heer Jurgens (PvdA):Nee, ik gebruik het als voorbeeld. Ik wil niet uitsluiten dat het iets
is wat wij aan de Nederlandse kiezers voorleggen.Het zevende punt betreft de openbaarheid. Het werk van de Raad van Ministers
en van Coreper geschiedt in de duisternis. Wij weten niet wat daar gebeurt.
Wij weten wel wat erin gaat, namelijk de initiatieven van de Commissie, en
wij weten wat eruit komt, namelijk de beslissingen van de Raad. Wat daartussen
gebeurt, weten wij echter niet. Dit past eigenlijk niet bij wetgeving. Wetgeving
moet open en transparant zijn. Ik vraag mij af waarom Nederland niet, bijvoorbeeld
samen met België en de Scandinavische landen, die ook altijd daarop gehamerd
hebben, dwarsligt totdat er openbaarheid is. Nederland zou aan een aantal
zaken niet meer kunnen meewerken tenzij er openbaarheid komt, dan wel eenzijdig
een zekere openbaarheid kunnen betrachten. Het Verenigd Koninkrijk, Denemarken,
Italië en andere landen hebben in het verleden dwarsgelegen om eigen
belangen binnen de Europese Unie te beschermen. Voor een ideëel belang,
namelijk openbaarheid voor de burgers, mag men dan ook best eens dwarsliggen.
Het zal Nederland, de Nederlandse regering in het bijzonder, sieren om een
dergelijke rol te spelen. Ik vraag dus om een zeer ondiplomatiek initiatief
van de regering om de openbaarheid niet alleen te bepleiten binnen de Europese
Unie, maar er echt iets aan te doen als die er niet komt.Ik kom bij de criminaliteit, het achtste punt. Moet er een Europese FBI
komen om EU-fraudes en de internationale maffia te bestrijden? De FBI is in
de Verenigde Staten opgericht om grensoverschrijdende criminaliteit te bestrijden.
Dit zou ook in Europa kunnen gebeuren. Ik wil deze gedachte niet per se afwijzen,
maar het is duidelijk dat hierover een fors debat moet worden gevoerd, ook
in verband met de soevereiniteit in de strafvervolging.Het laatste punt is de suprematie van het Europese recht boven het nationale
recht. Er zou een duidelijke hiërarchie van normen moeten komen. Helaas
sneuvelde op zwarte maandag voor het Verdrag van Maastricht het Nederlandse
voorstel voor Europese kaderwetgeving waaraan lagere wetgeving zou moeten
voldoen. Dit kan een hoop problemen oplossen. Ik denk dat hiervoor een Europese
grondwet nodig is, maar de discussie daarover wordt nog gevoerd. Ook de bijdragen
aan de staatsrechtconferentie gaan daarover.Ik heb nu negen punten opgesomd waarover een fors debat mogelijk is. Ik
kan er wel negen bij bedenken en de bewindslieden nog meer. Ik durf te verwedden
dat het in de Eerste Kamer en zelfs in de fracties lang niet vastligt wat
wij op deze majeure punten willen. Dit komt doordat wij zelden of nooit uitdrukkelijk
erover debatteren, laat staan beslissen. Mineure onderwerpen van nationale
wetgeving krijgen de volle aandacht, terwijl Europese beleidskeuzes niet aan
de Kamers worden voorgelegd voor besluitvorming. Zij worden wel voorgelegd,
maar wij hoeven er geen formeel besluit over te nemen. Het is dan geen wonder
dat wij geen openbaar debat over Europa hebben. Dit gebrek schaadt in hoge
mate de legitimiteit van het EU-beleid. Het belang van de grondige discussies
die wij de afgelopen jaren in deze Kamer gevoerd hebben, bijvoorbeeld over
het stelsel van sociale verzekering of het vreemdelingenrecht, heeft het draagvlak
voor de desbetreffende wetten versterkt.Eigenlijk zouden de Europese politieke partijen deze discussie moeten
aankaarten, maar zij leveren gen wezenlijk bijdrage tot de legitimiteit. Zij
hebben geen invloed op de samenstelling van de Europese instellingen en spelen
dus geen politieke rol. Ook de media leveren maar een bescheiden bijdrage
aan het debat. Zij zijn bij uitstek nationaal gericht. Correspondenten in
Brussel vertellen wel wat daar gebeurt, maar de parlementaire redacties in
Den Haag vertalen dit niet naar de gevolgen voor Nederland, mede omdat het
Nederlandse parlement dit niet doet. Hierbij komt dat het Nederlandse parlement
de EU-besluiten niet op de agenda zet, wat best zou kunnen. Je zou alle voorstellen
van de Commissie die de Raad ingaan, in de Kamers aan de orde kunnen stellen.Mijn conclusie is dat de regering op een aantal punten van het EU-beleid
duidelijk stelling moet nemen en het debat moet aangaan, eerst in Nederland
en daarna met de andere lidstaten. Als de regering in "De staat
van de Europese Unie" stelt dat de communautaire weg moet worden gevolgd omdat
deze de legitimiteit van de EU bevordert, moet zij de gedachte van Fischer
over een kopgroep die buiten de EU-instellingen opereert, uitdrukkelijk en
in het openbaar verwerpen. Als de regering openbaarheid wezenlijk acht voor
de legitimiteit, moet zij de beslotenheid van de besluitvorming in de Raad
niet aanvaarden en terzake openlijk actie ondernemen. Als de regering fraudes
met EU-fondsen in de lidstaten funest acht voor de legitimiteit van de Unie,
moet zij openlijk een kruistocht ertegen ondernemen en een kopgroep vormen
om de Rekenkamer te ondersteunen. Als de regering de uitbreiding van de EU
naar Oost-Europa echt wil, moet zij het debat hierover aangaan met de kiezers,
van wie velen nog lang niet weten wat de gevolgen voor hen zullen zijn. Op
deze manier halen wij het debat over Europa naar voren in plaats van het weg
te moffelen in Europese consensusvorming. Consensus is nuttig en zelfs noodzakelijk,
maar mag niet ten koste gaan van het draagvlak en de legitimiteit van beslissingen.Ik zie aan de lichaamstaal van de heer Benschop dat hij vindt dat deze
verwijten aan de regering niet zo zwaar gesteld moeten worden. Het is meer
een verwijt aan het politieke stelsel in Nederland als geheel dat wij niet
in staat zijn tot het op gang brengen van dat debat. De regering kan hieraan
een bijdrage leveren door een aantal zaken heel concreet ter besluitvorming
aan de Kamers voor te leggen. Dan ontstaat er een debat over voors en tegens,
dat niet mogelijk is op grond van een overigens lovenswaardige analyse van
de toestand van de Unie. Het gaat immers om de toestand in de toekomst. Het
is geen fuite en avant, maar wel: en avant!De voorzitter:De brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
die de heer Jurgens noemde, draagt op het origineel de datum van 24 november
2000.De heer Jurgens (PvdA):Op mijn exemplaar staat dat niet.De voorzitter:Daarom vul ik het aan.De heer Veling (RPF/GPV):Voorzitter! Ik spreek mede namens de fractie van de SGP.Vorige week heeft collega De Boer op een welsprekende en amusante manier
de betrekkelijkheid van de debatten in de Eerste Kamer aan de kaak gesteld.
Ik vond het opvallend hoe weinig weerwerk hij kreeg. Amusant was het zeker,
maar wel met een bijsmaakje. Een woordspeling over de boer en kiespijn ligt
misschien al te zeer voor de hand, maar een beetje pijnlijk was het wel. De
Eerste Kamer heeft warempel toch de mogelijkheid om stevige debatten te voeren
met de regering. Wanneer de relevantie van het debat gering blijft, moet de
Kamer niet allereerst naar de bewindslieden wijzen en ook niet naar hun ambtenaren.
Vrijblijvendheid van gedachtewisselingen in de parlementaire context van de
Eerste Kamer moet op het conto worden geschreven van een te weinig zelfstandige
en kritische opstelling van de fracties. Het is overbodig te zeggen dat ik
onze fracties daarbij insluit.Vandaag spreken wij over Europa. Het zou goed zijn, tegen de achtergrond
van de opmerkingen van collega De Boer een doelstelling voor het debat te
formuleren. Wat mij betreft, zou de Kamer gezamenlijk de regering moeten vragen –
daartoe zijn vanmorgen ook aanzetten gegeven – c.q. van de regering
moeten eisen haar opstelling ten aanzien van de vragen die vandaag aan de
orde zijn te verantwoorden in termen van een samenhangende visie. De fracties
zouden datzelfde moeten doen, zodat het document "De staat van de Europese
Unie" aanleiding wordt voor een strategisch debat over de koers van de Europese
Unie. Dat betekent dus dat de Eerste Kamer meer is en moet zijn dan een klankbordgroep
van ingewijden die hun tactische commentaren leveren op de verschillende dossiers.
Daarin zit een kritische ondertoon. Ik heb het idee dat het debat over Europa
in dit huis soms dat karakter heeft.Een bijdrage aan dit debat beginnen zoals ik deed is natuurlijk riskant,
want ik formuleer daarmee een opdracht waaraan het vervolg van mijn bijdrage
ook kan worden gemeten. Maar hoe dat ook uitvalt, ook als ik er zelf niet
in slaag waar te maken wat ik als taak van de Eerste Kamer heb geformuleerd,
dan blijf ik zeggen dat het wel onze ambitie moet zijn.Er liggen in Europa steeds heel wat dossiers tegelijkertijd open. Het
is vanzelfsprekend dat wij vandaag over al die kwesties spreken. Wij spreken
over het tempo waarin en de condities waaronder de uitbreiding moet plaatsvinden.
De IGC is bezig met de instituties van de Unie, onder andere met het oog op
de uitbreiding. Actueel is de vraag naar de ruimte voor verschillende snelheden
in samenwerking binnen de Unie. De verhouding tussen communautaire en intergouvernementele
samenwerking blijkt opnieuw een thema te zijn. Er is een handvest met grondrechten
dat zijn eigen plaats in Europa krijgt. De regering heeft zelf de democratische
legitimiteit van de Unie opnieuw aan de orde gesteld. Het is een hele serie
belangrijke kwesties. Ik zal er iets over zeggen tegen de achtergrond van
een beoordelingskader onzerzijds, uiteraard met de bedoeling de bewindslieden
te vragen duidelijker te maken vanuit welke strategische visie zij die actuele
kwesties benaderen.De vraag naar die strategische visie is niet overbodig. Ik vind het te
waarderen is dat de laatste Staat van de Europese Unie meer dan de vorige
ingaat op mogelijke hervormingen. Er is een aparte paragraaf aan gewijd. Daarbij
teken ik meteen aan dat deze suggesties nogal in de lucht hangen. Hoezo meer
aandacht voor intergouvernementeel? Waarom ziet de regering nu anders dan
een jaar geleden, zoals ook hier in huis bleek, wel iets in een Europese senaat –
ik herinner mij dat staatssecretaris Benschop er vorig jaar buitengewoon gereserveerd
op reageerde, toen ik dat ter sprake bracht – en een gekozen voorzitter
van de Commissie? Daarbij hoort een argumentatie die voorzover ik kan zien
vooralsnog niet is geleverd.Onze fracties willen de ontwikkelingen in Europa beoordelen vanuit twee
samenhangende principiële uitgangspunten. Het eerste is dat Europese
samenwerking altijd moet worden beschouwd als een middel en niet als een doel.
Het tweede is dat Europa bestaat uit een verbond van volkeren die politiek
gezien primair nationaal zijn georganiseerd, zodat voor centralisering van
macht altijd per saldo een goede reden moet zijn. Deze twee uitgangspunten
zal ik uitwerken, waarbij ik en passant zal ingaan op de actuele
kwesties die ik heb aangeduid.Europa is geen doel, maar een middel. Op 18 november jongstleden was dit
voor ons essentiële uitgangspunt de kop van een paginagrote bijdrage
in NRC Handelsblad over een Europese grondwet. De filosoof Klever verwoordde
het in zijn bijdrage heel expliciet: "Voor de afzonderlijke lidstaten is Europa
geen doel op zich maar ... een middel tot bevordering van eigen welvaart en
welzijn." De tweede helft van die zin viel mij een beetje tegen. Inderdaad
moet er vanuit de gedachte dat Europa een middel is worden gesproken over
doeleinden, maar wij willen die toch breder zien dan Klever. Bevordering van
eigen welvaart en welzijn is natuurlijk niet verkeerd. Wij willen de Europese
Unie evenwel zien in het perspectief van de overheid die niet alleen gemeenschappelijke
belangen behartigt, maar ook waarden concretiseert. Waar macht is, moet worden
gevraagd naar normativiteit en legitimiteit; dat wil zeggen naar roeping en
verantwoording. Vrede en gerechtigheid zijn klassieke begrippen. De betekenis
ervan gaat niet op in politiek. Maar de politiek, ook in Europees verband,
moet zich wel laten aanspreken door deze waarden.Blijkens een opinieartikel in de Volkskrant vindt Paul Kapteyn, naar ik
heb begrepen een sociaal-democraat, dat spreken over waarden, bijvoorbeeld
sociale cohesie, niet veel meer is dan dubieuze retoriek. Het gaat in Europa
zoals overal om macht en geld, zegt Kapteyn. Dus is er een sterke, federaal
georganiseerde Unie nodig om de markt in toom te houden. In de visie van Kapteyn
spreekt ons aan dat waarden gemakkelijk kunnen fungeren als vlag op een modderschuit.
Maar zijn eigen pleidooi voor een sterk sociaal Europa maakt duidelijk dat
pleiten voor waarden niet per se halfzacht hoeft te zijn. Overigens maakt
Kapteyns standpunt fraai zichtbaar dat de aloude tegenstelling tussen liberalen
en socialisten ook in Europa even actueel als voor kritiek vatbaar is. Wie
de wereld opdeelt in een immorele of in ieder geval amorele markt en overheden
die moeten zorgen voor de solidariteit, loopt vast in een vals dilemma. Dan
wordt individuele vrijheid als het erop aankomt bedreigend en wordt moraal
een kwestie van centrale planning. Tel uit je winst. Neen, normativiteit is
op alle niveaus en in alle verbanden aan de orde, niet alleen in de markt
en in het gedrag van burgers, maar ook – daarin heeft Kapteyn gelijk –
bij de overheid, al dan niet in Europees verband samenwerkend. Europese macht
vraagt bezinning op doeleinden, waaronder morele doeleinden beslist volop
moeten gelden, niet alleen binnen Europa trouwens, maar even goed in de wereld.
Europa is geen doel, maar een middel, zeker. Dat doel mag niet worden versmald.Een belangrijke consequentie van deze benaderingswijze is de behandeling
van de kandidaat-lidstaten. Er wordt veel gesproken over hun vorderingen en
de risico's voor Europa, wanneer de toetreding te snel gaat. Maar wanneer
vrede en gerechtigheid doelen zijn van de Europese Unie, mogen deze overwegingen
niet allesbepalend zijn. Een vergelijkbare consequentie ligt in de positiekeuze
van de Europese Unie in de wereld. Een sterk economisch blok vormen kan eerbaar
zijn, maar dan alleen wanneer ook de belangen van met name arme volkeren in
de wereld het beleid mee bepalen.Wij spreken vandaag onder andere over de wenselijkheid, de positie van
Nederland in Europa te verankeren in de Nederlandse Grondwet. Op zichzelf
zijn daarvoor goede redenen aan te voeren. De aanleiding voor het indienen
van de motie-Jurgens, de wenselijkheid van voortvarende implementatie van
Europese regelgeving, is helder. Wat ons betreft, zullen wij evenwel nog goed
moeten nadenken over de wijze waarop de Europese samenwerking in onze Grondwet
aan de orde zou moeten komen. Een belangrijke kwestie daarbij zal voor ons
in ieder geval zijn dat duidelijk wordt dat de Europese Unie geen doel is,
maar een middel. Het zou geen kwaad kunnen over dat doel ook iets te zeggen.
Wij hebben er in het kader van de Grondwet als geheel vaker over gesproken.De heer Van Eekelen (VVD):Voorzitter! Ik zal de heer Veling zeker niet de maat nemen. Ik vind zijn
betoog altijd zeer de moeite waard. Maar wanneer hij de heer Kapteyn citeert,
vraag ik mij af in hoeverre hij zich daarachter stelt. De citaten ontberen
volgens mij twee heel belangrijke elementen. Het eerste element is de betekenis
van de Europese integratie als stabiliteitselement in Europa en daarmee in
de wereld. Het tweede element is de rechtsstaat binnen Europa: of wij nu in
Nederland of in Italië zijn, binnen Europa zijn wij uiteindelijk aan
dezelfde rechtsregels gebonden. De heer Veling mag dat waarden noemen of niet;
ik vind het in ieder geval buitengewoon belangrijk. Ik vond dat hij dat in
zijn analyse had moeten meenemen.De heer Veling (RPF/GPV):Ik stem dat meteen toe. Dat zal ook het punt van verschil niet zijn tussen
Kapteyn en mij. Kapteyn suggereert dat de Europese Unie niet voldoende sterk
is om de boze macht van de markt te bedwingen. Dat is eigenlijk de strekking
van zijn verhaal. Van daaruit pleit hij voor een federaal Europa met een veel
sterker communautair regime dan nu. Ik waardeer in de benadering van Kapteyn
dat hij aandacht vraagt voor de taak van Europese instituties om kwaad bedwingen
en tegen te gaan. Dat vraagt macht en een voortvarend en slagvaardig beleid.Ik ben het niet helemaal met de heer Van Eekelen eens, wanneer hij lijkt
te suggereren dat met het in stand houden van een rechtsorde voldoende gezegd
is, hoe belangrijk die rechtsorde natuurlijk ook is. Het is onmiskenbaar waar
dat er in Europa en in de wereld grote machten werkzaam zijn die niet parlementair
worden gecontroleerd en waarvan de legitimiteit niet altijd even helder is.
Zonder er heel massief kwaad van te willen spreken, vind ik terdege dat in
Europa moet worden gewaakt tegen een overheersing door anonieme economisch-financiële
machten ten koste van de belangen van burgers en de sociale samenhang in Europa.
Op dat punt sluit ik mij aan bij Kapteyn.Voorzitter! Ik wil nog even terugkeren naar de stelling dat Europa geen
doel is, maar een middel. Dit uitgangspunt moet steeds weer dwingen tot het
stellen van strategische vragen. Ik heb er al vaker aandacht voor gevraagd.
Ik zeg nog maar eens dat ik de gedachte niet deel dat, wanneer wij Europese
integratie bevorderen, er vanzelf een zekere spill-over tot stand komt die
het vervolg van die integratie zal bevorderen. Ik heb er grote scepsis over.
Inderdaad werd van tijd tot tijd, al dan niet expliciet gemotiveerd,
alles wat in de richting van verdere integratie ging positief beoordeeld.
Als Europa belangrijker wordt, dan worden de partners wel gedwongen volgende
stappen te zetten in het integratieproces, zo was de gedachtegang.Het ging net over onderwijs in Europa. Ik maak nu in mijn eigen dagelijkse
werk mee dat nota bene in de omgeving van Zwolle scholen voor praktijkonderwijs
subsidie uit Europese fondsen vragen voor het ondernemen van een project.
Dat wil niet zeggen dat daarmee ogenblikkelijk Europa zeggenschap krijgt over
dat onderwijsbeleid, maar deze vermenging van sferen bevalt mij allerminst.In het algemeen heb ik grote scepsis over die theorie, omdat de vraag
naar het doel en de doelmatigheid dan achterwege blijft en ook kan blijven.
Natuurlijk kunnen wij ons niet distantiëren van de dynamiek van de Europese
samenwerking. Dat maakt het juist zo noodzakelijk om in een eerder stadium
fundamenteel te discussiëren over de te kiezen richting. De monetaire
en economische unie is een feit en dus zal er heel wat moeten gebeuren. Europa
vertegenwoordigt een rechtssfeer die is geschapen en nu haar eigen onstuitbare
ontwikkeling kent. Dan is nakaarten niet erg zinvol. Wij zullen ook beslist
niet nostalgisch mopperig doen over de consequenties. Wel wil ik, zoals altijd
is gedaan vanuit onze politieke groeperingen, met klem aandringen op vooruitzien.
Laat alsjeblieft de discussie over die strategische keuzen tijdig worden gevoerd
met het oog op mogelijke consequenties.Ik heb nog altijd een slechte herinnering aan de discussie over de EMU
destijds. Die beslissing werd genomen op een moment dat wij inderdaad maar
moesten geloven dat het allemaal goed zou komen. Het debat over de consequenties,
in welk opzicht dan ook – wij krijgen steeds meer helderheid over die
consequenties – werd niet gevoerd. Toch moest de beslissing onomkeerbaar
worden genomen.Interessant is een beschouwing van Corbey over eerdere uitbreidingen van
de EG in verband met wat hij noemt de "stagflatie" van het integratieproces.
Als de gedachte van spill-over de leidraad is – hier en daar lijkt dat
nog zo te zijn – voor de integratie, kun je ook bereiken dat verdieping
uitblijft en dat er van tijd tot tijd nieuwe elementen worden toegevoegd aan
de Europese agenda. Die combinatie is in alle opzichten slecht voor de Europese
ontwikkeling, omdat daardoor de Europese keuzen niet helder worden en omdat
er stagnatie optreedt.Ik hoop dat ik met deze woorden duidelijk heb gemaakt hoezeer voor ons
Europese samenwerking in de Europese Unie een middel en geen doel is. Overigens
is het niet gemakkelijk om de consequenties van Europese besluitvorming te
overzien. Dat is niet gemakkelijk voor nationale parlementen en zeker niet
voor iemand zoals ik, die niet dagelijks in de Europese kringen verkeert en
de ontwikkelingen niet dagelijks volgt. Verwarring over de vraag of Europese
regels nu wel of niet een Nederlands verbod op het octrooieren van levende
organismen toestaan, is frustrerend en als puntje bij paaltje komt ook gênant.Een actueel voorbeeld van een discussie die lastig wordt door de spill-over
lijkt mij de discussie over het handvest van grondrechten. Het lijkt mij duidelijk
dat binnen de Europese Unie de gelding van grondrechten beter zou moeten.
Ik zeg de Raad van State na dat de inspanningen van de conventie een krachtige
en inspirerende formulering van gemeenschappelijke waarden en uitgangspunten
hebben opgeleverd. Ook in navolging van de Raad van State zeg ik dat de consequenties
van het handvest, zeker als het nog eens juridisch bindend zou worden, beslist
nadere analyse behoeven. De Raad van State wijst op de mogelijkheid dat de
nieuwe formuleringen die zijn gebruikt problemen kunnen geven met de jurisprudentie
die is ontstaan op basis van bijvoorbeeld het EVRM. Je kunt aanvoelen dat
hetzelfde is bedoeld, maar juridisch is het een hachelijke onderneming om
die twee documenten naast elkaar te laten bestaan. De formuleringen in het
handvest zijn hier en daar erg algemeen; er zullen beperkingen noodzakelijk
zijn. De relatie tussen grondrechten is niet steeds duidelijk, bijvoorbeeld
tussen het discriminatieverbod en de vrijheid van godsdienst. De tekst van
sommige bepalingen zou kunnen wijzen op een horizontale werking, wat gegeven
de aard van het handvest niet de bedoeling kan zijn.De Raad van State noemt het handvest een nader te preciseren verklaring
die beslist niet geschikt is om juridisch verbindend te worden. De regering
beaamt deze conclusie in haar recente notitie EU-handvest grondrechten. Ik
vind het bedenkelijk dat in de publieke discussie over het handvest de aandacht
maar weinig uitgaat naar de mogelijke politieke en juridische gevolgen ervan.
Bedacht moet worden dat een grondrechtenhandvest in de vorm van een toevoeging
aan het EU-verdrag zeer vergaande en moeilijk vooraf precies te voorziene
gevolgen zal hebben. Terecht stelt de Raad van State: "Grondrechten die als
onderdeel van het Europees recht verbindend zijn, zullen in vergelijking met
de nationale grondrechten of de bij specifiek verdrag gewaarborgde grondrechten
derhalve de meest indringende werking hebben en het meest onveranderlijk zijn."
Je ziet nu in de publieke discussie dat mensen zich richten op de inhoud van
het handvest: dat zou scherper kunnen, waarom staat dat er niet in? Ik heb
dan steeds de neiging om te zeggen: wacht nu even, realiseer je wat voor document
het is en welke werking het kan hebben. Juist die strategische kwestie zou
voorrang moeten hebben en ook in het publieke debat sterker naar voren moeten
komen.Ik wil ook nog iets zeggen over het tweede uitgangspunt, te weten dat
Europa is opgebouwd als een verbond van volkeren die primair nationaal zijn
georganiseerd. Een belangrijk gevolg van dit uitgangspunt is dat verscheidenheid
binnen Europa niet slechts een randvoorwaarde is en soms als een lastige randvoorwaarde
wordt beschouwd, maar een beleidsuitgangspunt is. Het is in de Staat van de
Europese Unie te waarderen dat daarin expliciet wordt gesteld dat de regering
geen homogenisering in Europa voor ogen staat, maar erkenning van de diversiteit
binnen een gemeenschappelijk kader: "De diversiteit van de Unie is haar kracht,
de bron van haar creativiteit." De vraag is dan hoe dit belangrijke uitgangspunt
concreet wordt. Is er een beleidsprogramma voor de realisering ervan? Ik heb
vaak het idee dat die diversiteit eerder als een, inderdaad soms lastige,
randvoorwaarde wordt beschouwd. Ik zie geen integraal overwogen beleidsprogramma
dat die diversiteit aanmoedigt, cultiveert en benut als bron van creativiteit. Voor centralisering van macht zal per saldo altijd een goede reden moeten
zijn. Dat heeft alles te maken met de Iegitimiteit van de macht van Europese
instituties. Er moet publieke verantwoording worden afgelegd. Dat is van belang.
Ik heb bij interruptie aan de heer Jurgens gevraagd of de regering wel op
het goede spoor zit, wanneer zij een poging doet tot het creëren van
een politieke ruimte in Europa. Naar mijn opvatting spreekt het allerminst
vanzelf dat de burgers interesse zullen hebben in een politieke ruimte die
per saldo ver van hun eigen wereld staat.Onzes inziens is de samenhang binnen de Unie gebaat bij een ontwikkelingsbeleid
waarvan pluraliteit een van de expliciete uitgangspunten is. Een van de argumenten
voor deze stelling is dat de loyaliteit van de burgers aan de Unie onvermijdelijk
dichtbij huis moet beginnen. Mensen zullen zich Europeaan voelen omdat en
voorzover zij zich in Europa thuis voelen samen met de gemeenschap waarvan
zij deel uitmaken. De nationale samenleving – je kunt het betreuren
of niet – is vanwege haar eigen taal, cultuur en tradities een belangrijke
schakel in de ontwikkeling van het burgerschap van de Unie. Rechtstreekse
verkiezingen voor een voorzitter van de Commissie lijken mij dan ook niet
zinvol. Misschien kan een correctief referendum, gegeven de gebrekkige legitimiteit
van de Europese Unie, wel een bijdrage leveren.Voorzitter! Ik rond af. Vanuit de gedachtegang die ik heb ontwikkeld,
kan ik begrip opbrengen voor de suggestie van de regering in de Staat van
de Europese Unie om de mogelijkheid van een Europese senaat te overwegen.
De insteek die ik daarbij kies is niet allereerst de bestuurlijke effectiviteit
of een betere balans in het afwegen van nationale en bovennationale belangen.
Mijn insteek is de legitimiteit, de betrokkenheid van burgers. Dat lijkt mij
een niet te onderschatten waarde die in de ontwikkeling van Europa voorop
moet staan.De actuele vragen die ik aan het begin van mijn bijdrage heb genoemd,
heb ik successievelijk vanuit onze politieke gezichtshoek van een antwoord
of althans van commentaar voorzien. Ik deed dat tegen de achtergrond van een
expliciete visie op het karakter van de Europese samenwerking. Ik ga ervan
uit dat de regering, ingaande op de vragen over de tactiek van vandaag en
morgen, ook duidelijk wil maken vanuit welke strategische visie zij haar beleid
vorm geeft, al was het maar om de Eerste Kamer als huis van reflectie de mogelijkheid
te bieden haar functie te vervullen.Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Voorzitter! Het Europese huis is nog lang niet af. In het verleden zijn
er talloze pogingen gedaan om Europa te verenigen. Het heilige roomse rijk
probeerde Europa te verenigen via godsdienst en Napoleon probeerde het met
wapens; instrumenten die niet gewerkt hebben. Het Europa van Erasmus is redelijk
succesvol geweest. Het is het Europa van de rede, de reflectie, de tolerantie,
het respect voor volkerenrecht en burgerlijke vrijheid: het Europa het meest
zichtbaar in de Raad van Europa. De Europese Unie is vooral het Europa van
de interne markt: het Europa van de mooie toetredingsbeloften. De werkelijkheid
is anders.Wij krijgen al tien jaar te horen dat wij over vijf jaar lid van de Unie
zullen zijn, zo beklaagde een Oost-Europees politicus zich onlangs over het
trage verloop van de uitbreidingsproces. Zoals het er nu naar uitziet, kan
deze politicus dit de komende jaren blijven zeggen. De kandidaat-lidstaten
mogen, onder dankzegging van Prodi voor hun gedane inspanningen, nog even
in de EU-wachtkamer blijven zitten. In het rapport dat begin november is verschenen,
krijgen de kandidaat-lidstaten te verstaan dat zij het lidmaatschap voor 2004
wel op de buik kunnen schrijven. Met de complimentjes van Prodi moeten de
politici in staat zijn aan hun bevolking uit te leggen waarom het nog even
duurt. Het grootste struikelblok zijn de economische criteria. EU-leden dienen
functionerende markteconomieën te zijn, die opgewassen zijn tegen de
concurrentiedruk en de krachten van de markt. Twaalf van de dertien landen
voldoen momenteel aan de politieke criteria. Dat betekent dat in deze landen
de democratie en de mensenrechten redelijk verankerd liggen in de maatschappij,
al is ook daarop nog wel wat af te dingen als wij kijken naar corruptie, vrouwenhandel
en de situatie van minderheden in een aantal van deze landen. De daadwerkelijke
onderhandelingen zijn nog nauwelijks begonnen. Moeilijke onderwerpen zoals
landbouw, vrij verkeer van personen en milieu zijn tot nu toe nog niet aan
de orde gekomen. Wanneer verwacht de regering dat over deze onderwerpen een
onderhandelingsbod van de Unie op tafel ligt? Het Europese huis is nog lang
niet duurzaam en sociaal.Intern is het huis ook nog niet op orde. De top van Nice moet een aantal
verbouwingen en aanpassingen van het huis mogelijk maken. Architecten voor
deze verbouwing hebben zich de afgelopen maanden aangediend: Fischer, Chirac,
Blair, Verhofstadt en Cohn-Bendit deze maand in zijn De Leeuw-lezing. De Nederlandse
regering spreekt zich uit in de Staat van de Unie. GroenLinks kan zich in
grote lijnen goed vinden in Fischers analyse. Hij constateert dat de EU gaat
vastlopen in haar eigen gebrekkige besluitvormingsmechanismen als er straks
geen 15, maar 30 lidstaten zijn. Hij betoogt terecht dat een Unie met steeds
meer lidstaten die op de oude voet doorgaan een Europa oplevert dat zo ondoorzichtig
en ondemocratisch op de burgers zal overkomen dat desinteresse het gevolg
zal zijn. Vervolgens pleit hij voor "Parlamentarisierung" van Europa: een
Europa met een volwaardig Europees Parlement en een Europese senaat, dat een
direct gekozen president aan het hoofd van de regering controleert op basis
van een Europese grondwet.De grote vraag is of de instelling van een Europese senaat een tegenkracht
zou kunnen bieden tegen al te centralistische tendensen en om de subsidiariteit
te bewaken. Ik vraag mij af of dat zinnig en noodzakelijk is. Deze discussie
is vanochtend ook al gevoerd in de interruptiedebatjes. Zolang de macht in
Brussel nog voornamelijk ligt bij de Raad van ministers, moet je toch concluderen
dat de nationale belangen wel beschermd worden. Als de nationale parlementen
ten opzichte van hun regeringen al te kort schieten in de democratische controle,
is het maar zeer de vraag of de vertegenwoordigers van de 15 parlementen dit
wel voor elkaar krijgen. De enige optie voor de instelling van een Europese
senaat zou zijn wanneer de Raad een fors deel van zijn wetgevende bevoegdheden
wil inleveren. Daar ziet het vooralsnog niet naar uit. Zelfs
dan is het nog de vraag of een senaat de aangewezen instelling hiervoor is.Het gevaar van de instelling van zo'n senaat is ook dat die gaat knabbelen
aan de positie van het direct gekozen Europees Parlement. Ook dat is vanochtend
al naar voren gekomen. Nu is die positie al niet erg sterk. De inzet nu moet
zijn een versterking van de parlementaire controlerende functie bij het Europees
Parlement en de nationale parlementen en een vergroting van het draagvlak
voor een EU bij de burgers. Instelling van een correctief referendum, ook
een van de voorstellen uit de Staat van de Unie, kan hierbij een goed instrument
zijn. Politici moeten in debat gaan en duidelijk maken wat de EU nu gebracht
heeft. Ook moeten wij de mensen duidelijk maken waarom uitbreiding van de
EU prioriteit verdient. Hoe je het ook wendt of keert, het referendum in Denemarken
over de invoering van de euro betekent wel dat er in dat land volop over gepraat
is, op alle niveaus. Mensen hebben er een mening over en politici worden uitgedaagd
helder te communiceren met hun kiezers.De democratische legitimiteit van de EU is gebaat bij meer grensoverschrijdend
politiek debat. Van werkelijke Europese openbaarheid is pas sprake als dit
debat niet alleen langs nationale, maar ook langs ideologische scheidslijnen
verloopt. Europese politieke partijen kunnen daaraan een bijdrage leveren,
omdat zij per definitie gedwongen zijn nationale belangen en visies te overstijgen
en de ideologische tegenstellingen met andere partijen te markeren. Invoering
van grensoverschrijdende kieslijsten voor het Europees Parlement voor pakweg
10% van de zetels is een optie. Het is jammer dat dit voorstel niet op de
agenda van de lopende IGC staat. Ziet Nederland mogelijkheden om het op de
zogenaamde post-Nice-agenda te krijgen, die in Nice zal worden geformuleerd?Nog even terug naar de sociale aspecten van de uitbreiding. Hoe staat
het daarmee? Als gekeken wordt naar de hoeveelheid geld die gepaard ging met
de hereniging van Duitsland en als dat afgezet wordt tegen de hoeveelheid
geld die vrijgemaakt wordt voor de op handen zijnde uitbreiding, dan kan ik
niet om de conclusie heen dat de Unie erg weinig ambities heeft op dit punt.De EU onderhandelt met twaalf Midden- en Oost-Europese landen over toetreding,
maar het ongedeelde Europa dreigt met de huidige spelregels verlamd te raken.
De stabiliteit van de muntunie wordt ondermijnd door het ontbreken van een
politieke en sociaal-economische unie. De EU heeft een grote verantwoordelijkheid
voor de stabiliteit op de Balkan. Momenteel ontbreekt het nog steeds aan de
instrumenten voor een effectief buitenlands beleid. Dit zijn belangrijke en
urgente problemen. Het is dan ook teleurstellend te moeten constateren dat
het ambitieniveau voor de IGC zich hier niet mee bezighoudt. Daar gaat het
over een herschikking van de stemmen van de lidstaten, wat minder Eurocommissarissen
en een onsje extra meerderheidsbesluitvorming. De officiële agendapunten.
Deze volstaan niet om de EU klaar te stomen voor de uitdagingen van de nabije
toekomst.Zo zou er een eind gemaakt moeten worden aan de ondoorzichtige intergouvernementele
constructies die onder meer het buitenlands beleid van de EU overwoekeren.
Een oplossing zou zijn om de Europese Commissie een initiërende en uitvoerende
rol te geven onder controle van het Europees Parlement en de Raad van Ministers.
De wijze waarop de Raad steeds meer taken toeschuift aan zijn Hoge Vertegenwoordiger
voor het buitenlands en veiligheidsbeleid, topambtenaar Javier Solana, is
verontrustend. Met de benoeming van Solana tot coördinator van het EU-Balkanbeleid
hebben de lidstaten de verantwoordelijkheid van de Europese Commissie voor
economische hulpverlening ondergraven. De vraag rijst wie er nog in welk parlement
rekenschap moet afleggen als de miljardenhulp aan de Balkan (wederom) vastloopt
in bureaucratie en corruptie. Solana is als ambtenaar immers aan geen enkel
parlement verantwoording schuldig. De oplossing is eenvoudig, maar vergt moed:
maak de Hoge Vertegenwoordiger lid van de Europese Commissie. Daarmee wordt
competentiestrijd vermeden en wordt de democratische controle hersteld.De Tweede Kamer heeft op initiatief van GroenLinks een motie aangenomen
die bepleit dat de Hoge Vertegenwoordiger "op termijn" bij de Europese Commissie
wordt ondergebracht. "Op termijn" is niet nu maar ook niet met sint-juttemis.
Wederom dus de vraag: ziet de regering mogelijkheden om dit thema in Nice
op de post-Nice-agenda te zetten? Als de Duitse Länder hun "Kompetenzkatalog"
op die post-Nice-agenda kunnen zetten, zonder dat ze zelfs maar vertegenwoordigd
zijn in Nice, dan moet de Nederlandse regering, die wel in Nice aanzit, toch
ook onderwerpen op de agenda kunnen zetten.Zo zou je ook – en ik neem aan dat dit onderwerp in elk geval op
de post-Nice-agenda komt te staan – de huidige EU-verdragen kunnen splitsen
in een constitutioneel deel en een deel met uitvoeringsbepalingen. Dan worden
de grondbeginselen van de Europese samenwerking weer leesbaar. Bij deze stap
richting Europese grondwet hoort ook een Europees grondrechtenhandvest. Helaas
zat de Conventie klem tussen de opdracht een begrijpelijk handvest te schrijven
en de noodzaak bestaande internationale mensenrechtenverdragen te respecteren.
De regeringen van de EU-landen kunnen de kans op een wervend handvest vergroten
door zich vast te leggen op toetreding van de EU tot het bestaande Europees
Verdrag voor de rechten van de mens. Het door de Conventie geschreven handvest
verdient volgens GroenLinks een voldoende, niet meer maar ook niet minder.
De risico's van ondergraving van het EVRM kunnen in hoge mate weggenomen als
de EU zou toetreden tot het EVRM. Dan worden twee vliegen in één
klap geslagen: interne binding van de EU aan een eigen grondrechtencatalogus
en extern toezicht door het Europese Hof voor de rechten van de mens. Ik ben
blij dat de toetreding van de EU tot het EVRM in elk geval nog op de IGC-agenda
staat. Welke landen liggen er eigenlijk dwars en waarom? En wordt er nog gesproken
over het verlenen van rechtspersoonlijkheid aan de EU? Het zou bizar zijn
als alleen de EG zou toetreden tot het EVRM.De Nederlandse regering stelt zich in de Staat van de Unie op het standpunt
dat van de bestaande unanimiteitsbepalingen er zoveel mogelijk bepalingen
overgaan naar de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming. Het milieubeleid wordt hier ook bij genoemd. Een goede zaak, maar gebeurt dit ook?
Meerderheidsbesluitvorming over milieuheffingen dreigt van de IGC-agenda te
verdwijnen. Het zou te gek voor woorden zijn als het na het fiasco van Amsterdam,
waar meerderheidsbesluitvorming in de laatste onderhandelingsronde, in de
allerlaatste nacht voor ondertekening sneuvelde, nu weer niet zou lukken.
Dit vraagt om actie van de kant van de Nederlandse regering. Is dit een prioriteit
in Nice?De Duitse deelstaten zetten de Bondsregering onder zware druk om binnen
de EU te ijveren voor de vaststelling van een bevoegdhedencatalogus. Daarin
zou, duidelijker dan nu in de Europese verdragen gebeurt, moeten worden beschreven
voor welke onderwerpen de EU wel en niet bevoegd is. De Länder vinden
namelijk dat de EU zich met te veel zaken bemoeit, zoals de financiering van
hun publieke spaarbanken. Omdat de deelstaten gedreigd hebben de ratificatie
van het komende Verdrag van Nice te blokkeren, en omdat zowel Gerhard Schröder
als Joschka Fischer inmiddels hartstochtelijk werft voor een "Kompetenzkatalog",
is de kans groot dat we dit project binnenkort zullen terugvinden in de conclusies
van de Top van Nice, als onderdeel van de post-Nice-agenda. In dat geval zal
de EU in de komende jaren inderdaad moeten gaan werken aan een bevoegdhedencatalogus.
Nog niet zo'n simpele klus, zo zal al spoedig blijken. Wat vindt de regering
van zo'n bevoegdhedencatalogus en hoe stelt zij zich op tijdens de Top van
Nice als dit onderwerp ter sprake komt? Kan op z'n minst in Nice worden zekergesteld
dat het bij de toekomstige discussies over de "Kompetenzkatalog" hoogstens
om verduidelijking en niet om het terugdraaien van EU-bevoegdheden kan gaan?Terug naar de Balkan. In de Staat van de Unie staat: "Het is onverstandig
een financieel voorschot te nemen op een ontspanning in de relatie met Servië.
De verhoging van de financiële perspectieven behoeft pas ter sprake te
komen als de situatie in Servië daadwerkelijk verandert." Welnu, die
situatie is nu veranderd en de financiële perspectieven zijn gegeven.
De lidstaten hebben een akkoord bereikt voor de financiering van de Balkan,
maar al met al gaat er 1 mld. minder naar de Balkan dan de Europese Commissie
had voorgesteld.De EU-begroting wordt door het Europees Parlement en de Raad gezamenlijk
opgesteld. In december moeten zij daarover overeenstemming bereiken. Op dit
moment is een missie van de Europese Commissie en de Wereldbank "een behoefteraming"
aan het maken voor Servië. Voor 2001 is het geld voor Servië nog
in te passen. Ook kan het overschot op de EU-landbouwbegroting ingezet worden
voor Servië. Hoe staat de minister tegenover dit idee? Niet alle lidstaten
zullen hier blij mee zijn.GroenLinks acht het onvermijdelijk dat de begrotingskrapte in 2002 leidt
tot een tot een verhoging van de categorie extern beleid in de meerjarenbegroting.
Het lijkt erop dat de regering hier geen zin in heeft. Is het financiële
succes van Berlijn nu zoveel belangrijker dan de noden op de Balkan?De Balkan is volop in beweging. Is er een coherente EU-visie op het Balkanbeleid?
Waar moet het heen met de Balkan, hoe ziet de EU, in casu de regering, de
toekomst van dit gebied? De gemeenteraadsverkiezingen in Kosovo hebben duidelijk
gemaakt dat gematigde krachten in Kosovo weer boven zijn komen drijven. Niet
omdat de mensen daar zoveel zien in Rugova, maar veeleer omdat er geen goed
alternatief was. Waar de Kosovo-Albanezen het wel over eens zijn is een onafhankelijk
Kosovo. In dit onafhankelijke Kosovo is weinig plaats ingeruimd voor de minderheden
die daar leven. Het onderlinge wantrouwen en de onderlinge haat zijn levensgroot.
De Roma die in dit gebied leven, hebben het het ergste te verduren. Zij worden
én door de Kosovo-Albanezen én door de Kosovo-Serven onmenselijk
behandeld.Er wordt momenteel volop gebouwd in Kosovo. Wat direct opvalt, is dat
er alleen huizen gebouwd worden voor de Kosovo-Albanezen. De Kosovo-Serven
en de Roma wonen nog in en rondom hopen stenen. De UNMIK-EU-zuil voor de bouw
van huizen kijkt hier niet naar. Ze hebben, voorzover ik kon nagaan, geen
inschatting gemaakt van de kosten die gepaard gaan met de bouw van huizen
voor de minderheden, laat staan er geld voor vrij gemaakt. Dat kan en moet
anders. Zeker met de winter in aantocht. Het Kosovo van vandaag heeft echter
belang bij die onderlinge spanning. De helft van de inkomsten uit de economie
komt uit de aanwezigheid van de internationale gemeenschap en de andere helft
uit criminele activiteiten. Rust in Kosovo betekent dat de internationale
gemeenschap zich geleidelijk terug zal trekken. Met als gevolg het wegvallen
van gelden. Een oplossing voor dit dilemma is niet direct voorhanden, maar
er moet wel een soort blauwdruk zijn in het denken daarover. Kan de minister
hier zijn licht over laten schijnen?Paul Collier heeft voor de Wereldbank een paper geschreven over oorlogseconomieën,
dat voornamelijk gaat over burgeroorlogen in Afrika, maar ook relevant is
voor hetgeen zich nu op de Balkan en in zekere zin ook in Tsjetsjenië
afspeelt. Met name in Kosovo ontstaat momenteel een economische dynamiek die
wel vaart bij chaos en geweld. Het gevaar is groot dat het lucratief wordt
om geweld en chaos aan de gang te houden. De bronnen van inkomsten uit humanitaire
hulp en donaties in de vorm van geld en wapens vanuit gemeenschappen in ballingschap
kunnen zelfs elementen zijn om conflicten langer te laten duren. Ik pleit
er op dit moment zeker niet voor om de humanitaire hulp in Kosovo en in de
regio te verminderen. Helemaal niet. Effectieve hulp is broodnodig. Maar we
moeten ons wel bewust zijn van de gevaren, de ongewenste effecten, die deze
hulp met zich kan brengen.Een groot ongewenst effect van al die buitenlanders in de gehele regio
is in ieder geval wel de grote toename van vrouwenhandel in deze regio. De
vraag naar prostituees is fors toegenomen. Vrouwen worden verhandeld, gebruikt
en misbruikt en komen hoofdzakelijk uit Midden- en Oost-Europese landen. Aandacht
en actie voor dit onderwerp is gewenst.Hulp moet goed gecoördineerd naar deze regio toegaan. De huidige
wildgroei van allerlei goedbedoelde NGO's is onwenselijk. Er wordt momenteel
veel geld over de balk gesmeten. Grote kritiek is er bij velen over de EU-bureaucratie.
Te langzaam en te ondoorzichtig zijn veel gehoorde klachten.In Servië zal de EU nauw samen moeten werken met humanitaire organisaties
en UNHCR met als doel terugkeer van de 200.000 Bosnische vluchtelingen naar
Bosnië. Ook zijn er in Servië 200.000 Kosovo-Serviërs
en Kosovo-Roma's. Terugkeer naar Kosovo, als dat al überhaupt mogelijk
is, betekent op de eerste plaats dat deze mensen veiligheidsgaranties moeten
krijgen en dat er huisvesting voor ze is. Met andere woorden om Servië
te helpen zichzelf te helpen, moet de EU een extra impuls geven om het mogelijk
te maken dat de 400.000 vluchtelingen kunnen terugkeren. Dit betekent meer
geld voor terugkeer vluchtelingen of voor opvang van deze vluchtelingen in
Servië zelf. Deze mensen hebben onmiddellijke hulp nodig om de winter
door te kunnen komen. Politiek moet er druk op Servië uitgeoefend worden
om de politieke gevangenen uit Kosovo vrij te laten. Er zitten er nog duizenden
vast in Servische gevangenissen.Dit zijn allemaal kwesties en onderwerpen waar de Raad van Europa zich
hard voor maakt en waar al veel aanbevelingen richting EU en het comité
van ministers aan zijn gewijd. Nu de concrete acties nog. Er is geen tijd
meer te verliezen.Ik ben nu aangeland bij de thema's waar de Raad van Europa zich mee bezighoudt,
de relatie tussen de Raad van Europa en de EU en de opstelling van het comité
van ministers in dezen.De Raad van Europa staat voor democratie en mensenrechten, het morele
geweten van Europa. Dit is een waardevolle rol, die soms kan leiden tot uitspraken
van de parlementaire assemblee van de Raad van Europa die het comité
van ministers niet welgevallig is. De minister herinnert zich vast nog wel
de aanbevelingen van de parlementaire assemblee inzake Tsjetsjenië. Het
komt niet altijd goed uit om een mensenrechten- en democratiewaakhond te hebben,
maar het is oh zo belangrijk er toch naar te luisteren. Rusland schendt de
mensenrechten in Tsjetsjenië met voeten. De EU kan dat niet over haar
kant laten gaan. De EU moet de Russen dwingen om beleid te ontwikkelen zodat
de vluchtelingen veilig naar huis kunnen gaan. In januari spreekt de parlementaire
assemblee, op basis van 3 rapporten, weer over de situatie in Tsjetsjenië.
Als er geen substantiële vorderingen gemaakt zijn op het gebied van de
mensenrechten, dan zal, zo is de verwachting, de assemblee de Russen hun stemrecht
niet teruggeven. Op dit moment is niet te zeggen hoe het debat zal gaan. Duidelijk
is wel dat er nog heel veel mis is in de vluchtelingenkampen in Tsjetsjenië
en naburige landen. Momenteel leven nog steeds 8000 mensen in 164 treinwagons.
Een afschuwelijke situatie. Veel vooruitgang in de humanitaire situatie van
de vluchtelingen heb ik vorige week tijdens mijn bezoek in Tsjetsjenië
niet gezien.Hoe gaat de minister straks met de uitkomst van de parlementaire assemblee
om? Wordt er naar geluisterd en, belangrijker nog, naar gehandeld? Graag een
reactie.De Raad van Europa heeft er geen enkel belang bij als er een competentiestrijd
komt tussen de Raad en de EU of de OVSE. Daar wordt niemand wijzer van, zeker
niet de mensen wier mensenrechten met de voeten getreden worden. De instellingen
kunnen goed complementair werken, zeker over onderwerpen zoals uitbreiding,
conflictpreventie, asiel, vluchtelingenproblematiek en democratie, om er een
paar te noemen. De wil om complementair te werken moet dan wel aanwezig zijn.
Die moet van beide kanten komen. Aanbevelingen van de Raad kunnen als leidraad
dienen voor het opstellen van EU-beleid.Vorig jaar heb ik in het Europadebat gevraagd om een toekomstvisie van
de regering over de positie van de internationale organisaties, de EU, de
Raad van Europa, de WEU en de OVSE. Ik onderschrijf dan ook datgene wat collega
Van der Linden in zijn bijdrage hierover naar voren heeft gebracht. Als de
regering het werk van de Raad van Europa serieus neemt, dan moet ze ook het
budget van de Raad van Europa serieus nemen. De nulgroei van het budget voor
de komende jaren is geen goed signaal. Dit kan toch anders?Als we niet willen dat het EVRM ondergraven wordt door het eigen grondrechtenhandvest
van de EU, dan moeten we zorgen dat de rechters die het EVRM uitleggen, het
Mensenrechtenhof in Straatsburg, naar behoren kunnen werken en niet bezwijken
onder de werklast. Dat vergt meer geld. Ook collega Jurgens sprak hier al
over.Voorzitter! Ik sluit af met enkele woorden over de motie-Jurgens. Deze
motie verzoekt de regering bij de grondswetswijziging 2002 een voorstel te
betrekken waarbij het lidmaatschap van Nederland van de EU in de Grondwet
wordt erkend. Gisterenavond in onze fractie hebben wij er een discussie over
gehad. Mijn fractie vindt het nog moeilijk om af te wegen wat de voor- en
nadelen zijn. In die zin zijn er een aantal mensen binnen de fractie die graag
eerst de studie van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
afwachten, alvorens er een gedegen oordeel over te kunnen vellen. Dat er regels
worden geformuleerd voor de implementatie van EU-besluiten in de Nederlandse
wetgeving, lijkt me wenselijk. Implementatie van EU-besluiten is zelden een
louter technische kwestie. Zeker bij richtlijnen hebben nationale overheden
de nodige speelruimte. Bij de beleidskeuzes die binnen die speelruimte gemaakt
worden, moet het parlement natuurlijk z'n rol spelen.De heer Kohnstamm (D66):Voorzitter! Het Europadebat in deze Kamer heeft altijd een wat problematische
agenda, want je kunt je daarbij de vraag stellen wat je moet verstaan onder
Europa. Waar praat je over als je je voorbereidt op het Europadebat? Europa
is meer dan alleen de EU. Dat staat als een paal boven water, maar omwille
van de tijd en omwille van de relevantie van Nice en datgene wat daarna komt,
heeft mijn fractie besloten om haar inbreng dit jaar alleen te beperken tot
de EU, met excuses aan de founding fathers van het Europadebat, die oorspronkelijk
andere bedoelingen hadden. Bovendien ga ik in mijn bijdrage proberen om de
uitwisseling van argumenten en gedachten aan de overzijde van het Binnenhof
niet te herhalen. Voor het credo ten aanzien van de EU verwijs ik naar mijn
inbreng van vorig jaar in het Europadebat. Dus probeer ik in het hiernavolgende
alleen mijn left-overs de revue te laten passeren. Daardoor kan mijn inbreng
wellicht een wat fragmentarische indruk wekken, maar dat zij dan zo.Allereerst wil ik de bewindslieden een welgemeend compliment maken over
de Staat van de Unie. Ik moest een beetje denken aan het liedje van Jaap Fischer,
"Een ingenieur voor Delft een hele knappe". Ik zou willen zeggen: deze nota
voor Buitenlandse Zaken een hele knappe. Leesbaar, helder in communicatieve
zin, kortom, in alle opzichten een succes. Ik kom aan het eind
van mijn betoog nog te spreken over de zogenaamde "finalité politique",
waarover de heer Jurgens en anderen reeds een paar opmerkingen hebben gemaakt.Voorzitter! Dan de hoofdzaak in mijn inbreng namens de fractie, te weten
Nice. Dat Nice een succes moet worden, staat voor iedereen die kijkt naar
de ontwikkelingen, als een paal boven water. Niet ten onrechte zijn binnen
het gebruikelijke jargon over Nice woorden te vinden als "sine qua non" voor
uitbreiding. Die uitbreiding is noodzakelijk om ervoor te zorgen, dat de tweedeling
die in Europa is ontstaan, na de Tweede Wereldoorlog in het bijzonder, ongedaan
wordt gemaakt. De minister-president heeft in het debat dat aan de overzijde
over Nice is gehouden, woorden gebruikt zoals "historische betekenis" en "cruciaal".
Ik zeg hem dat graag na. Als in het hiernavolgende een aantal kritische noten
worden gekraakt over de agenda als zodanig en de bijbehorende retoriek, moet
dat niet misverstaan worden ten aanzien van het belang en de absolute noodzaak
die mijn fractie verbindt aan verdere uitbreiding van de EU en dus het succes
van Nice.De oorspronkelijke agenda voor Nice werd voor een belangrijk deel bepaald
door wat in het jargon heet, de left-overs. Ik meen dat dit vooral slaat op
de omvang en de samenstelling van de Commissie en de stemmenweging in de Europese
Raad en dat er gaandeweg aan is toegevoegd de uitbreiding van gekwalificeerde
meerderheidsbesluiten, de zogenaamde "qualified majority votes"-artikelen.
Mede dankzij de terechte inzet van de Nederlandse regering zijn er verder
aan toegevoegd het Hof van Justitie, de Rekenkamer en daarmee verwante elementen,
flexibiliteit en nauwere samenwerking. Gezien de laatste update die wij zeer
onlangs van het kabinet kregen, rijst de vraag of terecht gezegd kan worden
dat wanneer Nice over deze punten tot aanvaardbare besluiten komt, de EU ook
daadwerkelijk gereed is voor uitbreiding. Mijn fractie meent dat dit niet
het geval is, althans dat er zeer relevante vraagtekens bij zijn te plaatsen.
Bovendien is de vraag of de gebruikelijke retoriek na Nice – is de EU
institutioneel gereed voor uitbreiding? – niet ook feitelijk in strijd
is met artikel 2 van het bij het Verdrag van Amsterdam gesloten protocol.
Dat artikel luidt als volgt: "Uiterlijk een jaar voordat de EU meer dan 20
leden telt, wordt een conferentie van vertegenwoordigers van regeringen der
lidstaten bijeengeroepen om de bepalingen van de verdragen en de werking van
de instellingen volledig te herzien."Van een volledige herziening is, gegeven de agenda van Nice, geen sprake,
zo lijkt mij. Historisch is de groei van de IGC en de agenda ervan wel verklaarbaar.
Het wordt ook enigszins aangeduid op blz. 12 van de nota van Staat van de
Unie. Ten tijde van het Verdrag van Amsterdam was de gedachte dat met beperkte
institutionele hervorming kon worden volstaan, ook omdat een uitbreiding met
ongeveer vijf landen werd voorzien. Maar tijdens de Europese Raad in Luxemburg
is al tot onderhandeling met een zestal landen besloten, terwijl in Helsinki
daarenboven besloten is tot het regattamodel, in het kader waarvan 13 landen
zijn aangemerkt als kandidaat-lidstaten. Deze mede door de Kosovo-crisis ingegeven
verandering, heeft geen of weinig effect gehad op de agenda van de IGC en
van Nice. Het gevolg is dat er in de ogen van mijn fractie op dit ogenblik
geen IGC plaatsvindt of heeft plaatsgevonden om de bepalingen van de verdragen
inzake de samenstelling en de werking van de instellingen volledig te herzien.
Dat is in feite een curieuze vaststelling. Waar de EU bovenal een rechtsgemeenschap
is, gaat een uitbreiding van 15 naar mogelijkerwijs 27 of 28 staten plaatsvinden
in strijd met de overeengekomen bepaling van het Verdrag van Amsterdam. Nu
hoop ik hartgrondig dat de bewindslieden mij straks zullen kunnen overtuigen
van de onjuistheid van mijn juridische en verdragsrechtelijke redenering.
Ik vrees overigens dat dit niet erg gemakkelijk is, maar ik hoor graag hun
gedachten daarover.Zelfs als ik het niet goed zie, is de vraag toch nog aan de orde of je
met recht en reden kunt zeggen dat met Nice de institutionele kous af is.
Eigenlijk zegt het kabinet zelf terecht in de nota inzake de Staat van de
Unie, blz. 27, dat dit niet het geval is. Hoe moet binnen de EU met straks
mogelijk 27 of 28 lidstaten de Commissie functioneren? Hoe moet de Europese
Raad beter worden ondersteund? Hoe kunnen de samenwerking tussen die twee
en de afbakening van de taken ten opzichte van elkaar beter plaatsvinden?
Hoe zullen we met een bijna dubbel aantal landen van de ondoorzichtigheid
en oncontroleerbaarheid die het gevolg zijn van de pijlerstructuur, op enigerlei
wijze verlost kunnen worden? Hoe moet het Verdrag worden gesplitst? Hoe zal
de constitutie besproken en vorm worden gegeven? Hoe kan ervoor worden zorggedragen
dat de besluitvorming door complexiteit in structuur niet geheel stil komt
te liggen, bijvoorbeeld ten aanzien van de hybride plaats van Solana in die
structuur en daarmee de plaats van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid?
Om nog maar te zwijgen over het Europees veiligheids- en defensiebeleid. Bovenal
leeft de vraag welke van die punten op de institutionele agenda van post-Nice
nog voor de feitelijke uitbreiding ter hand kunnen en moeten worden genomen.
Sommige elementen die nu langzaam maar zeker naar de post-Nice-agenda verdwijnen,
zijn, naar mij dunkt, onmisbaar om ze ten laatste samen met de eerste uitbreidingsverdragen
te ratificeren. Of is het daarvoor al te laat? Zo dat het geval is, nemen
wij dan met open ogen niet het bijna onaanvaardbaar grote risico dat met de
uitbreiding, die onontkoombaar is, iedere verdere groei van de EU in de richting
van een in- en uitwendig slagvaardig en efficiënt functionerende democratie
wordt gefrustreerd?De in mijn ogen beperkte en niettemin ook op die punten al vrij ambitieuze
inzet van het Nederlandse kabinet voor Nice heeft onze steun. Feitelijk is
van alle punten de vergroting van het aantal onderwerpen waarover de Raad
met gekwalificeerde meerderheid besluit, bepalend voor de vraag of er vooruitgang
kan worden geboekt in de EU, met name met betrekking tot het communautaire
aspect. Er is één punt waarvoor mijn fractie aanzienlijk scherpere
aandacht vraagt van de bewindslieden dan waarvan zijn tot nu toe in de stukken
blijk hebben gegeven. In de nota inzake de Staat van de Unie worden vier beleidsterreinen
genoemd waarvan het kabinet meent dat het van bijzonder belang is dat er vooruitgang
mee wordt geboekt in het licht van een slagvaardiger besluitvorming, dus gekwalificeerde
meerderheids besluitvorming. Dat zijn het asiel- en migratiebeleid,
waarbij wij vorig jaar tijdens het Europadebat vrij uitvoerig hebben stilgestaan,
het milieubeleid – de afgelopen dagen is weer gebleken hoe ongelooflijk
relevant gekwalificeerde meerderheidsbesluiten zijn om op dat gebied überhaupt
vooruitgang mogelijk te maken – bepaalde onderdelen van het sociaal
beleid en aspecten van het fiscaal beleid.Ik ben het eens met de opsomming die de bewindslieden op dit punt in de
stukken naar voren hebben gebracht, maar in dat rijtje ontbreekt de inzet
op besluitvorming over diensten en intellectueel eigendom in het kader van
artikel 133 van het EEG-verdrag. Oorspronkelijk was dat artikel 113. Als in
Nice niet juist op dit thema een beslissing wordt genomen, heeft dat dramatische
gevolgen voor de positie van de EU in handelspolitiek relevante internationale
gremia. De aard van de buitenlandse handel bestaat, anders dan ten tijde van
de oprichting van de EU, inmiddels voor 60% uit diensten en intellectuele
eigendom. Als de EU artikel 133 niet weet te wijzigen en besluitvorming met
eenparigheid van stemmen over handelspolitieke elementen die gaan over diensten
en intellectuele eigendom de facto handhaaft, wordt de klok op het gebied
van de relevantie van de EU jaren en jaren teruggezet. Naar mijn mening moet
op dit punt heel hard worden ingezet. Het is misschien verstandig om het Franse
voorzitterschap daar van tevoren op te wijzen, niet in de laatste plaats omdat,
naar ik heb begrepen, juist de Fransen dwarsliggen op dit punt. Het is, dunkt
ons, de lakmoesproef voor de wens tot feitelijke vooruitgang, mogelijk meer
nog dan enig ander punt op de agenda. Ik hoorde de heer Jurgens ervoor pleiten
om over de openbaarheid "powerplay" te spelen. Daar ben ik het overigens hartgrondig
mee eens. Dit punt past daar zeer goed bij. Maken wij die stap vooruit niet,
dan gaan wij achteruit in het communautaire deel, in het aanzien van de EU
en de mogelijkheid van de EU om op dit soort punten de stappen te zetten die
nodig zijn.Ten slotte ga ik in op een paar losse punten van de EU-agenda. Allereerst
over de versterking van de parlementaire controle. Over de Europese senaat
is, ook via interrupties, een paar keer gesproken. De motie die daarover door
de Tweede Kamer is aangenomen, blaast het onderwerp van de agenda van de Tweede
Kamer af. Ik kan het niet anders zien dan dat de instelling van een senaat
op Europees niveau onontkoombaar problematisch zal zijn voor de uitvoering
van de tegelijkertijd geuite wens om het Europees Parlement een sterkere positie
te geven. Zolang het tegendeel niet is gebleken, neem ik overigens aan dat
het kabinet zich bij die aangenomen motie neerlegt.De heer Van der Linden (CDA):Zou de Europese senaat wel de legitimiteit tegenover de burgers kunnen
versterken?De heer Kohnstamm (D66):Aangezien de institutionele vorming van de EU natuurlijk een mengvorm
is tussen communautair en intergouvernementeel, zijn wij op dit ogenblik niet
het meest op zoek naar een versterking van het intergouvernementele. Gelet
op de gedachte die oorspronkelijk aan de creatie van de EGKS en volgende ten
grondslag heeft gelegen, dunkt het mij dat wij moeten opstomen naar meer communautair
en dat datgene wat communautair is – het Europees Parlement en de Commissie –
eerder moet worden versterkt dan de andere poot.De heer Van der Linden (CDA):Ik vrees dat de heer Kohnstamm een valse tegenstelling creëert tussen
het idee van een senaat en de versterking van de intergouvernementele samenwerking.
Ik meen eerder dat het een versterking van de communautaire samenwerking kan
inhouden.Kan de legitimiteit van Europa versterkt worden door een grotere betrokkenheid
van de nationale parlementen? Die vraag ligt in het verlengde van mijn vaststelling
dat het Europees Parlement er helaas tot op heden onvoldoende in slaagt om
de legitimiteit tegenover de burgers te waarborgen.De heer Kohnstamm (D66):De heer Van der Linden zegt daarmee precies wat ik vind, namelijk dat
je dan dus alle denkkracht en alle discussies over bevoegdheid moet concentreren
op de vraag hoe je het Europees Parlement versterkt. Over de eigen positie
van de Nederlandse senaat kom ik overigens nog te spreken. Ik zou het zeer
betreuren als wij de route van een Europese senaat opgaan, terwijl in de nationale
parlementen het bloed kruipt waar het niet gaan kan. Alle aandacht, publicitair
en anderszins, zal daar veel meer heen gaan dan naar het Europees Parlement.
Je ondergraaft alle pogingen die in de afgelopen tijd zijn gedaan om het Europees
Parlement te versterken.De heer Van der Linden (CDA):Naar mijn oordeel hoeft dat de positie van het Europees Parlement absoluut
niet te ondermijnen. Het zou veel beter zijn als het Europees Parlement de
bevoegdheden die het nu heeft, beter zou benutten. Het heeft al ontzettend
veel bevoegdheden, maar niet voldoende. Wij hebben ook gepleit voor meer bevoegdheden,
maar blijkbaar is het niet hebben van een Europese senaat geen impuls om de
bevoegdheden die het Parlement heeft voldoende te benutten.De heer Kohnstamm (D66):Dat moge zo zijn, maar dat betekent dat je ten aanzien van de groei van
de Europese Unie moet inzetten op een groter aantal beslissingen dat bij gekwalificeerde
meerderheid kan worden genomen. Uiteraard hoort de bevoegdheid van het Europees
Parlement om de controle daarop uit te oefenen daarbij. Ons inziens wedden
wij op een fout paard als wij een vervolgstap zetten in de richting van een
senaat. Overigens is die in voorzichtige termen, maar niet in absolute zin,
in de Staat van de Europese Unie genoemd.De versterking van het Europees Parlement moet naar mijn gevoel de inzet
van de discussie zijn. Een ander klein punt daarbij is de curieuze wijze waarop
het Europees Parlement steeds weer besluit om halverwege de zittingstermijn
van voorzitter te wisselen, met het internationale circus van dien. Mij dunkt
dat dit geen verstandig gebruik is in het Europees Parlement. Ook in het Nederlandse
parlement moeten wij dit niet willen doen, overigens.Ik wil iets zeggen over de controle van deze senaat op hetgeen het kabinet
doet en laat in het kader van de EU. De heer Van der Linden bracht dit punt
zo-even in een interruptie naar voren. Ik ben voorzitter van de JBZ-commissie
in dit huis. Ik vind dat ik de bewindslieden toch even moet melden dat de klachten over de wijze waarop wij in de gelegenheid worden gesteld
om de JBZ-raad te controleren en daarover het onze te zeggen, aanhouden. Zij
worden zelfs sterker ondanks alle inzet die gepleegd is om dit te verbeteren.
De stukken over de JBZ-raad komen te laat binnen en zijn incompleet. De talen
waarin zij zijn geschreven, zijn zeker als het om ingewikkelde juridische
punten gaat niet de onze. Dit weekend hebben wij een flinke stapel nieuwe
stukken van de JBZ-raad binnengekregen. Daarover moeten wij voor vanavond
een beslissing nemen. Het grootste deel daarvan, in het bijzonder het deel
over de koninkrijk bindende elementen, is in het Frans of in het Engels gesteld.
Sommigen van ons beheersen die talen redelijk, maar als het gaat om koninkrijk
bindende aangelegenheden in juridisch zwaar tellende punten, is het echt van
de zotte om hier nog de suggestie te handhaven dat wij op dat punt de derdepijlerzaken
controleren. Sommigen van ons proberen tijdens de vergadering nog braaf naar
de stukken te kijken. Dit is een gevaarlijke farce aan het worden. Als de
bewindslieden er niet voor zorgen dat de agendering, de vertaling en de tijdige
berichtgeving over de agenda's van dat soort raden – dat geldt met name
voor de JBZ-raad, omdat die voor het koninkrijk bindende beslissingen neemt –
wordt verbeterd, zullen wij op een gegeven ogenblik op een andere wijze dan
wij tot nu toe doen, namelijk vriendelijk en met woorden, aan de noodrem trekken.
In lijn met de voorstellen van de griffier zal ik de commissie voorstellen
om op alle punten die nu niet in orde zijn, waarbij wij niet over een Nederlandse
tekst beschikken en waarnaar wij niet serieus hebben kunnen kijken, ronduit
een parlementair voorbehoud te maken. Naar ik hoop heeft dit tot gevolg dat
de het kabinet die inzet volgt en dat de besluitvorming daarover opgehouden
zal worden.Het kabinet vraagt zich af of roulerend voorzitterschap in de EU op den
duur handhaafbaar is. Het valt natuurlijk op dat ieder voorzitterschap elk
half jaar opnieuw een eigen agenda voorbereidt en die vervolgens probeert
ten uitvoer te brengen. Nu heeft de heer Blair in zijn speech in Warschau
de suggestie gedaan om de Europese Raad jaarlijks overleg te laten voeren
met de Commissie over vast te stellen prioriteiten. Als ik het mij goed herinner,
verwerkt de Commissie deze vervolgens in een programma dat goedgekeurd moet
worden door de Europese Raad en het Europees Parlement. Vinden de bewindslieden
dat een zinnige suggestie? Minder afhankelijkheid van de toevallige agenda
van het roulerend voorzitterschap kan in ieder geval als een voordeel van
die gedachte worden genoteerd.Ten slotte kom ik op de discussie over de finalité politique. Naar
ik meen heeft de heer De Graaf het in het debat van 10 oktober in de Tweede
Kamer als volgt gezegd: bij het bouwen van een huis heb je stenen nodig, maar
het is ook handig als je ongeveer de structuur van het huis kent op het moment
dat je de stenen op elkaar metselt. Onze kritische kanttekening bij de Staat
van de Europese Unie is dan ook dat een aantal ideeën wordt gelanceerd,
maar dat het eindbeeld niet duidelijk genoeg op tafel komt. Er wordt een aantal
heel belangrijke suggesties gedaan. Anderen hebben die ook de revue laten
passeren. De achtergrond van mijn fractie is natuurlijk altijd dat de Europese
Unie moet proberen om het interstatelijke verkeer voor een belangrijk deel
in een eigensoortige rechtsorde onder te brengen, een rechtsorde waaraan grote
en kleine landen gebonden zijn. Als dan ook gekozen wordt voor een gekozen
voorzitter van de Europese Commissie, voor het invoeren van een referendum
in Europa en voor het kiesstelsel dat wij nu voor het Europees Parlement kennen –
als het ware een gematigd districtenstelsel – waarbij de districten
bestaan uit de nationale staten, dan wordt voor een D66'er een droom werkelijkheid.De heer Van Eekelen (VVD):Mijnheer de voorzitter! Die droom zal ik op dit moment nog niet verstoren.
Ik droom over andere zaken.Voor de derde maal kunnen wij ons Europadebat baseren op een uitvoerige
samenvatting van alles wat er in de Europese Unie gebeurt in de Staat van
de Europese Unie. De fractie van de VVD zegt de regering gaarne dank voor
dit document, maar ook in het algemeen voor een buitengewoon uitvoerige informatiestroom.
Dit jaar doet zich wel het merkwaardige verschijnsel voor dat wij steeds meer
horen over de korte termijn en steeds minder over de verder toekomst. Voor
de korte termijn, dat wil zeggen de komende Europese Raad van Nice, kunnen
wij ons vinden in het beleid van het kabinet: behoud van een commissaris in
Brussel, enige herweging van stemmen, zoveel mogelijk uitbreiding van meerderheidsbeslissingen
en het makkelijker maken van de versterkte samenwerking tussen een beperkt
aantal lidstaten. Wij zien ook in dat deze punten, waarover in Amsterdam niet
beslist kon worden, nu moeten worden opgelost. Wat dat betreft is het als
met Woutertje Pieterse, die het nabij zijnde plichtje moest doen. Hopelijk
lukt dat in Nice zonder al te veel nachtelijk gekkenwerk.Op het punt van de herweging van de stemmen heb ik wel behoefte aan verduidelijking.
Volgens de pers heeft de regering zich op de Europese Raad van Biarritz niet
duidelijk uitgesproken en zich met name niet aangesloten bij de opstand van
de kleine landen. De laatste IGC-notitie van de regering is op dit punt onduidelijk.
Daarin wordt gezegd dat Nederland beter recht wil doen aan het bevolkingsgewicht
van een lidstaat en dat er differentiatie moet plaatsvinden binnen de huidige
clusters van stemmen. Dat lijkt mij verhullend taalgebruik om te zeggen dat
wij ons willen losmaken van de groep van kleine landen waarin wij thans de
grootste zijn. Tevens zegt de regering dat een oplossing zeer moeilijk zal
zijn, ook bezien vanuit de Nederlandse desiderata. Blijkbaar heeft het Franse
voorzitterschap inmiddels een voorstel gedaan, dat door staatssecretaris Benschop
als onevenwichtig ten gunste van de grote landen is gekwalificeerd. Maar wat
is de inhoud van dit voorstel en wat zijn eigenlijk de Nederlandse desiderata?
Sluiten wij ons nu toch maar aan bij de kleintjes of is een tussenpositie
nog haalbaar?Wat wij in de informatielawine over de IGC en uitbreiding van de Unie
missen, is een antwoord op twee vragen.De heer Van der Linden (CDA):Waar moet Nederland volgens de heer Van Eekelen staan?De heer Van Eekelen (VVD):Eerlijk gezegd, vind ik de stemmenweging niet zo vreselijk belangrijk.
Ik kom daar zo meteen op terug. Als Nice een positief resultaat oplevert – over een succes spreekt
al niemand meer – is de Europese Unie dan gereed voor de grootste uitbreiding
in haar geschiedenis? En zo nee, wat moet er dan nog naast gebeuren? Komt
er in 2004 een nieuwe IGC? Frankrijk was niet gecharmeerd van dat Duitse idee,
omdat men Nice al in rook zag opgaan. Wij kunnen ons dat ongenoegen wel een
beetje indenken. Dan wordt misschien weer alles op de lange baan geschoven
en de restjes van Amsterdam worden dan wel erg ranzig, voorzover ze dat al
niet zijn. Ik heb het gevoel dat de schimmel hier en daar uitbreekt. Maar
dat is nog geen reden om de Frans-Duitse betrekkingen een nieuwe ijstijd te
doen ingaan en minister Fischer met een fluitspeler te vergelijken à
la de rattenvanger van Hamelen. Overigens zou ik sommige ratten in dezen wel
kwijt willen.Mijn vraag aan de regering blijft dezelfde als vorig jaar. Zij is toen
niet beantwoord. Wat doet een herweging van de stemmen ertoe? Zijn er niet
twee kernpunten: allereerst een regeling dat een minderheid qua bevolking
zijn wil niet kan doordrukken en ten tweede dat de blokkerende minderheid
niet te klein wordt? Invoering van een tweede criterium naast de thans geldende
gekwalificeerde meerderheid teneinde te garanderen dat besluiten minstens
de helft van de totale bevolking van de Unie vertegenwoordigen, lijkt mij
nog steeds de eenvoudigste oplossing. De rest doet er voor mij niet zo vreselijk
veel toe. Overigens – en dan leg ik een verband met een ander onderwerp –
is hier een paradox: hoe kleiner de blokkerende minderheid, en als gevolg
daarvan hoe moeilijker de besluitvorming in de Raad van Ministers, hoe belangrijker
het recht van co-decisie van het Europees Parlement. Dat kan daarbij, naar
ik hoop, nog een zeker herstel van het evenwicht bereiken.Toch heeft mijn fractie behoefte aan meer duidelijkheid over de Nederlandse
houding op langere termijn. Andere collega's hebben daar ook al over gesproken.
Uiteraard willen wij de regering niet vastleggen op standpunten die waarschijnlijk
pas over vier jaar definitief hoeven te worden ingenomen, maar wij willen
wel een marsroute. Wij willen meer horen dan de "gedachten" in de Staat van
de Unie die de regering in vragende vorm heeft geformuleerd. Die gedachten
zijn op zichzelf best interessant en geven terecht aanleiding tot een gedachtewisseling
in dit huis, maar raken niet echt de kern van de Europese problematiek. Een
visie op de toekomst moet ruimer zijn en die is ook nodig om de resultaten
op de korte termijn te kunnen beoordelen. Wij verwachten dus een marsroute
voor het Nederlandse legioen. Een marsroute in algemene zin, zonder haarspeldbochten,
maar uiteraard flexibel ten aanzien van de tussenstations.In het debat over de toekomst hebben, buiten Nederland, velen zich geweerd.
Na Joschka Fischer, Chirac, Blair en Verhofstadt misten wij dusver een Nederlands
geluid. Nu weet ik wel dat Fischers toekomstbeeld ook niet volledig helder
is en dat hij zichzelf ook tegenspreekt in opeenvolgende verklaringen, maar
hij heeft tenminste de moed om over de toekomst na te denken. Dat lijkt mij
van extra betekenis, juist in een periode waarin Duitsland anders in introverte
debatten dreigt weg te zakken en internationaal weinig duidelijk optreedt.
Die gedachte van hem moeten wij dus wel degelijk oppakken. De noodzaak overigens
voor een standpuntbepaling vloeit nog extra voort uit het Benelux-memorandum
van 29 september, waarin door de drie Beneluxlanden wordt voorgesteld vóór
eind 2001 – dus tijdens het Belgische voorzitterschap – via de
Europese Raad een "richtinggevende verklaring over de politieke toekomst van
de Unie" uit te geven. Dat is al over een jaar. Dan wordt het dus hoog tijd
daarover de inzichten van de regering te vernemen. Bij het volgend Europadebat
in dit huis is het dan al te laat.Vorige week heeft de fractievoorzitter van de VVD bij de algemene beschouwingen
gesproken over de liberale uitgangspunten, uitgangspunten van ontplooiing
en eigen verantwoordelijkheid en de noodzaak van het maken van keuzes. Die
gelden ook voor de Europese Unie. Daar worden terecht nieuwe accenten gelegd.
Wij zijn bereid met die accenten in belangrijke mate mee te gaan, bijvoorbeeld
inkomensoverdrachten voor interne cohesie, maar dan wel onder nieuwe voorwaarden.
De leuze "Let's make things better", is niet alleen toepasselijk op industriële
ondernemingen. Begrippen als "peer pressure" en "best practices" zijn vooral
bruikbaar op terreinen die niet of nog niet rijp zijn voor communautaire wetgeving.
Toch moeten wij ons juist als Nederlanders blijven beseffen dat die nieuwe
begrippen alleen nuttig zijn als verlengstuk van de communautaire methode,
dat wil zeggen: met behoud waar mogelijk van een initiatiefrecht van de Europese
Commissie dat zich niet beperkt tot het houden van toezicht op de interne
markt, en met een democratische controle door het Europees Parlement van alle
besluiten die met meerderheid van stemmen worden genomen. De Europese Commissie
is immers de enige instantie die het Europese belang kan definiëren boven
de veelheid van nationale belangen. En juist dat is nodig om de steun van
de burger te behouden voor het integratieproces.Net als andere fracties maakt de VVD zich zorgen over de afbrokkeling
van het draagvlak voor de Europese integratie. Dat komt – anderen hebben
er ook al op gewezen – omdat wij er blijkbaar niet in slagen Europese
belangen duidelijk te maken aan de burger. Te vaak wordt een voorstelling
gegeven alsof alle kwaad, alle onaangename beperkingen worden opgelegd door
Brussel, terwijl wij daar zelf aan hebben meegewerkt en onze open economie
bij uitstek belang heeft bij uniforme Europese regelgeving. Hoe denkt de regering
bij te dragen aan versterking van dit noodzakelijke draagvlak?Dit brengt mij terug bij de "gedachten" van de regering. Hier doet het
gezegde opgeld dat onze daden vaak beter zijn dan onze gedachten. Met de daden
van de regering heb ik geen moeite, bij sommige gedachten daarentegen wil
ik wel de wenkbrauwen fronsen. De gesuggereerde nieuwigheden zullen op de
burger geen indruk maken en de besluitvorming alleen maar moeilijker maken.Een rechtstreeks gekozen commissievoorzitter zal wel altijd een Fransman
of een Duitser zijn en de Europese partijvorming lijkt mij nog onvoldoende
voortgeschreden om zoiets mogelijk te maken. In dezen steun ik de opmerking
die de heer Veling heeft gemaakt. In Nederland voelen wij er al niets voor
om de minister-president te kiezen, laat staan in Europa. Verkiezing door
het Europees Parlement kan anders liggen en kan de positie van
de commissievoorzitter met name tegenover de Raad versterken. In ieder geval
zou daarmee het verwijt worden weggenomen dat hij legitimiteit ontbeert omdat
hij niet is gekozen. Dat is een argument dat vooral de Engelsen ons altijd
voor de voeten werpen. Maar ook dat verwijt spreekt mij niet zo erg aan, want
onze ministers worden ook niet als zodanig gekozen.Dan de suggestie van een senaat. Ik had hierover al een interruptiedebat
met de heer Van der Linden. Voor mij blijft het kernpunt dat voor intergouvernementele
aspecten de nationale ministers gecontroleerd worden door hun nationale parlementen.
De bevoegdheden voor controle op communautaire besluitvorming hebben wij overgedragen
aan het Europees Parlement. Willen wij de communautaire aspecten versterken,
dan moeten wij alles doen om dat Europees Parlement niet te verzwakken. Voor
een subsidiariteitstoets om na te gaan of een onderwerp terecht door de Europese
Unie wordt opgepakt, is echt geen apart parlementair lichaam nodig.De heer Jurgens (PvdA):De heer Van Eekelen zegt dat wij de controle op hetgeen Europa doet in
communautair verband hebben overgedragen aan het Europees Parlement, maar
het Parlement kan het belangrijkste orgaan van de Europese Unie, de Raad,
niet controleren.De heer Van Eekelen (VVD):Daar ben ik het niet mee eens.De heer Jurgens (PvdA):Is een minister al eens naar het Europees Parlement gekomen om verantwoording
af te leggen? Ik zou dat heel goed vinden.De heer Van Eekelen (VVD):Dat gebeurt via het voorzitterschap.De heer Jurgens heeft in zijn eerste termijn een opmerking gemaakt waar
ik het mee eens ben. Hij zei namelijk dat het Europees Parlement de Commissie
controleert. Dat is overigens een tendens die pas de afgelopen vijftien jaar
is versterkt. In mijn tijd als staatssecretaris waren Commissie en Parlement
twee handen op één buik. Het Parlement was veel meer de tegenhanger
van de Raad en zou dat ook weer moeten worden. Het accent zou meer daarop
gelegd moeten worden. Dat is heel duidelijk mogelijk. Daarbij richt men zich
dan op de voorzitter van de Raad, niet op de individuele ministers. Individuele
ministers worden thuis aangesproken op individueel nationaal gedrag, zowel
bij unanimiteitsbeslissingen als bij gekwalificeerde meerderheidsbeslissingen.De heer Jurgens (PvdA):De heer Van Eekelen prijst terecht de ontwikkeling ten aan zien van de
Commissie. Die leidt er zelfs toe dat een Commissie aftreedt als zij ruzie
met het Europees Parlement krijgt. Dat is normale parlementaire situatie.
Die situatie kan zich nooit voordoen ten aanzien van de Raad. Een verantwoording
door de voorzitter van de Raad aan het Parlement stelt niet zo veel voor.
Wij kennen dat in de Raad van Europa ook. Het Comité van ministers
komt verantwoording afleggen. Men moet een vlakke toespraak houden. Een echte
verdediging van het beleid krijg je niet te horen van zo'n voorzitter.De heer Van Eekelen (VVD):In zeker opzicht heeft de heer Jurgens gelijk, maar de machtspositie van
het Europees Parlement berust volgens mij op twee pijlers. De eerste is het
begrotingsrecht dat het kan hanteren om de Raad te dwingen, bepaalde zaken
te doen die de Raad aanvankelijk niet voornemens was te doen. De tweede is
de co-decisie. Als het Europees Parlement zijn instemming onthoudt aan besluiten
waarbij het mede besluitvormingsrecht heeft, dan gebeurt het niet. Ieder parlement
heeft via het begrotingsrecht uiteindelijk zijn bevoegdheden verworven.Voorzitter! Ik was blijven steken in een zin waarin ik zei dat voor een
subsidiariteitstoets om na te gaan of een onderwerp terecht door de Europese
Unie wordt opgepakt, volgens ons geen apart parlementair lichaam nodig is.
Dat doet de Raad van ministers al. Die Raad vertegenwoordigt immers de lidstaten.
Het is ons dan ook niet duidelijk waarom op blz. 23 van de Staat van de Europese
Unie geschreven wordt dat een Senaat een balansfunctie zou kunnen vervullen
in het institutionele krachtenveld door een tegenwicht te vormen tegen al
te centralistische tendensen. Ik heb een Nederlander dat nog nooit horen zeggen.
Zijn die er: centralistische tendensen? Ik dacht eerder het tegendeel. De
intergouvernementele aspecten dreigen sterker te worden met een verzwakking
van de positie van de Commissie.Ook de daarop volgende zinsnede dat met een Senaat gewaakt zou kunnen
worden tegen het overladen van de Unie teneinde deze – ook na de uitbreiding –
op het rechte spoor te houden, is voor ons een passage die geen enkele weerklank
vindt. Hoe is deze passage bovendien te rijmen met de veel betere formuleringen
op blz. 14 waar het om de Nederlandse uitgangspunten gaat en gezegd wordt
dat de Unie vanuit de bestaande instellingen moet worden hervormd? Het lijkt
wel of hier twee verschillende scribenten aan het woord zijn geweest. Dat
geldt ook voor de voor mij volstrekt overbodige opmerking dat het streven
niet gericht is op een Europese superstaat. Ik heb een beetje het gevoel dat
dat zinnetje is blijven hangen toen de staatssecretaris in een Londense pub
ging uitblazen na een moeizaam gesprek met Britse conservatieven.Ernstiger vind ik dat een Europese Senaat strijdig is met de door Nederland
steeds nagestreefde versterking van het Europees Parlement. Daar ging mijn
interruptiedebat met de heer Van der Linden over. Wij waren met het Verdrag
van Amsterdam juist op de goede weg met het geven van grotere bevoegdheden
aan dat Parlement door de uitbreiding van de co-decisie. Laten wij vooral
op die weg voortgaan en de positie van het Europees Parlement tegenover de
Raad versterken.De heer Veling (RPF/GPV):Mijnheer de voorzitter! Wil de heer Van Eekelen ook eens ingaan op het
gebrek aan betrokkenheid van de volkeren in Europa bij dat Europees Parlement?
Het zal toch niet helpen wanneer de bevoegdheden van het parlement worden
uitgebreid als mensen niet eens de moeite nemen om naar de stembus te gaan
om mensen te kiezen in dat Parlement? Dat lijkt mij een groot probleem. Ik
heb geen van de pleitbezorgers van het Europees Parlement daarover vanochtend
horen spreken.De heer Van Eekelen (VVD):De heer Veling heeft gelijk. Daarom sprak ik ook over de
noodzaak van versterking van het draagvlak voor de Europese integratie. Het
zal dus nodig zijn, dat Europese belangen beter duidelijk gemaakt worden aan
de burger. Ik geloof niet dat dit door een debat in een Senaat, een nieuw
te vormen lichaam, duidelijk zal worden. Dat zal veel dieper moeten gaan.
Wij zullen met name afmoeten van het idee dat alle slechts van Europa komt.
Europa gaat van auw. Dat is een beetje waar, maar daar staat tegenover dat
wij juist als Nederland buitengewoon belang hebben bij die uniforme regelgeving.
Anders word je als kleiner land toch altijd fijngedrukt tussen de groten.
Dat dreigt, zelfs nu!De heer Veling (RPF/GPV):De heer Van Eekelen verbreedt het thema nu. Het is mijn oprechte overtuiging
dat loyaliteit ten opzichte van Europa, waarvan ik het grote belang ook wel
zie, alleen kan worden gerealiseerd in combinatie met een nationale betrokkenheid.
Mijn loyaliteit aan Europa wordt versterkt als mijn land rechtstreeks kan
worden vertegenwoordigd in een Europese senaat.De heer Van Eekelen (VVD):Dan wordt het beeld voor de burger nog diffuser. Er zijn al zoveel Europese
instituties en de burger heeft geen benul van het verschil tussen de Europese
Raad en de Raad van Europa. Er is wat dat betreft behoefte aan veel informatie,
maar die zal toch moeten komen uit debatten die wij hier voeren en een meer
gecoördineerde poging om de Europese belangen duidelijk te maken.Voorzitter! In dit verband wil ik gaarne een ander aspect van de parlementaire
dimensie noemen, namelijk de parlementaire begeleiding van de intergouvernementele
samenwerking. Op dat gebied hebben wij geen tekort aan Assemblees: de Raad
van Europa, de OVSE, de NAVO Parlementaire Assemblee, de WEU Assemblee, de
COSAC en het Comité van de Regio's. Ikzelf kan het allemaal nauwelijks
bijhouden. Hoe kunnen we parlementaire betrokkenheid bij het nieuw Europese
veiligheids- en defensiebeleid verzekeren? De WEU Assemblee zelf heeft zich
omgevormd tot een interim assemblee en leden van het Europees Parlement uitgenodigd
zich daarbij aan te sluiten. Dat was misschien niet de meest elegante formule,
maar het voorstel was wel interessant. De WEU Assemblee heeft immers weinig
bestaansrecht meer als alle wezenlijke WEU-functies zijn overgegaan naar de
EU. Voor artikel 5 – de automatische bijstandsgarantie – heb je
niet echt de WEU Assemblee nodig. Maar enkele landen, met name Frankrijk en
het VK, verzetten zich tegen betrokkenheid van het Europees Parlement bij
het veiligheids- en defensiebeleid. Wij betreuren dat want uiteindelijk zal
het EP zich met het gehele spectrum van de communautaire en intergouvernementele
samenwerking moeten kunnen bezighouden. Maar dit is nu eenmaal een feit en
wij zullen hiervoor een oplossing moeten vinden. Naar ik begreep, is bij het
EP inmiddels de steun gegroeid voor een mengvorm in de trant van het WEU-voorstel,
dat wil zeggen nationale parlementsleden met een behoorlijk aantal Europarlementariërs.
Niet noodzakelijk een gelijk aantal, maar wel genoeg om de politieke partijen
in het EP en de betrokken commissies een vertegenwoordiging te kunnen geven.
Naar verluidt heeft Nederland gedachten ontwikkeld voor een oplossing van
deze kwestie omdat Nederland het volgend half jaar het voorzitterschap van
de WEU zal vervullen. In die gedachten zijn wij aanzienlijk meer geïnteresseerd
dan in een Europese senaat. Het zou neerkomen op een parlementaire vergadering
die zich specifiek richt op een punt dat anders aan de aandacht van het EP
ontsnapt.Over de politiek-militaire aspecten van de overgang van de WEU naar de
EU komen wij terug bij de defensiebegroting en het hoofdstuk NAVO. De headline
goals lijken bevredigend ingevuld te worden, maar de vraag blijft: voor welk
soort operaties en waar ter wereld? Capaciteiten zonder strategisch concept
zijn nooit optimaal. Hier moet dus nog heel wat werk worden verricht.Vandaag maak ik alleen een opmerking over de relatie met derde landen
die in de WEU was uitgewerkt in vier categorieën: volledige leden, waarnemers,
geassocieerde leden voor NAVO-landen die nog geen lid zijn van de EU, en geassocieerde
partners voor landen die kandidaat zijn voor het lidmaatschap van de EU. Als
destijds persoonlijk betrokkene bij deze differentiatie valt het mij op dat
landen die destijds weinig voelden voor deze manier om alle Europese landen
bij het veiligheidsoverleg te betrekken, met name de Verenigde Staten, maar
ook Turkije en Noorwegen, nu met nostalgie daaraan terugdenken. Inderdaad
zijn de voorgenomen regelingen voor overleg over het nieuwe Europese veiligheids-
en defensiebeleid met de andere Europese NAVO-landen helaas aanzienlijk minder
goed dan in de WEU. Wat dat betreft vraag ik mij wel eens af of mijn aanvankelijke
voorkeur voor de WEU als vierde pijler in de EU niet beter geweest was. Nu
is men helemaal opnieuw begonnen zonder het (bescheiden) "acquis" van de WEU
te gebruiken, zonder het personeel over te nemen en door overal de wielen
opnieuw uit te vinden.Voorzitter! Ik kom nu op de mogelijkheid van een correctief referendum.
Een referendum over uitbreiding van de Europese Unie zou volgens mij in strijd
zijn met onze beloften tegenover de kandidaat-leden waarmee thans wordt onderhandeld.
Beloften die geruime tijd geleden zijn gedaan en die de nationale parlementen
hebben onderschreven. Maar ook wanneer wij aan andere gevallen van een referendum
zouden denken, rijzen belangrijke vragen.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter! Dit is een hoogst merkwaardige stelling. De mogelijkheid van
een referendum om een beslissing over de uitbreiding te corrigeren, zou in
strijd zijn met de beloften die door de parlementen zijn onderschreven? Maar
het parlement moet dit nog onderschrijven, want pas als het verdrag voor de
uitbreiding in een bepaalde richting voorligt, beslist deze Kamer. De heer
Van Eekelen wil toch niet zeggen dat wij op dat moment zodanig zijn gebonden
dat wij het niet kunnen afwijzen als de voorwaarden slecht zijn?De heer Van Eekelen (VVD):Nee, maar daar gaat het nu niet om. Een Europees referendum zal niet gaan
over concrete artikelen in een verdrag, maar over het feit of wij in beginsel
bereid zijn die landen op te nemen in de Europese Unie.De heer Jurgens (PvdA):Die beslissing moeten wij hier ook nog nemen. In dit huis
kunnen wij echter alleen maar ja of nee zeggen.De heer Van Eekelen (VVD):Het Nederlandse parlement heeft zich in beginsel achter de uitbreiding
gesteld en achter de onderhandelingen met deze 12 landen. Ik vind dat wij
over dat beginsel geen referendum meer kunnen houden.De heer Jurgens (PvdA):De heer Van Eekelen maakt het iets te gemakkelijk. Zo'n referendum gaat
toch niet over het beginsel. Op zeker moment komt er een concreet voorstel
met de daaruit voortvloeiende consequenties voor die landen en voor de leden
van de Europese Unie. Het zou best kunnen zijn dat datgene dat is uitonderhandeld,
voor ons niet aanvaardbaar is. Stel dat de bestaande landbouwpolitiek wordt
uitgebreid tot Oost-Europa. Dit zou een reden kunnen zijn voor deze Kamer
om tegen te stemmen.De heer Van Eekelen (VVD):In dezen gaat het om een intergouvernementele conferentie met een verantwoordelijkheid
van de Nederlandse regering. Wij kunnen daarover een debat voeren met de Nederlandse
bewindslieden, maar om daarover een Europees referendum te houden dat dan
alleen in de grootste vorm van abstractie zal gaan over de vraag of wij de
unie moeten uitbreiden met een x-aantal landen, dat vind ik nu niet meer mogelijk.De heer Jurgens (PvdA):Het verengt zich tot een discussie of je überhaupt belangrijke beslissingen
per referendum mag nemen of niet. Dit onderwerp is daarop geen uitzondering.
Of je vindt dat het volk ergens over kan beslissen en dan valt ook dit onderwerp
daaronder, of je vindt dat het eigenlijk in handen moet blijven van de elite
van de vertegenwoordigers en dan ben je er tegen. Dit laatste standpunt neemt
de heer Van Eekelen in.De heer Van Eekelen (VVD):Ik wil dit loskoppelen van mijn eigen visie op het referendum die negatief
is, met name ten aanzien van verdragen. Ik probeer het nu te zien in een Europees
kader. Daar gaat het om. Het gaat niet om een nationaal referendum, het gaat
om de suggestie van een Europees referendum. Een Europees referendum zal altijd
gaan over zeer algemene vraagstelingen. Dan is denkbaar dat wij die vragen
formuleren. Ik vind het onbehoorlijk bestuur om nu nog te gaan formuleren:
vindt u dat de EU zich moet uitbreiden? Verheugen dacht niet aan een referendum
op het moment dat die onderhandelingen zijn afgerond. Die dacht aan een soort
van goedkeuring van het gedrag van de Europese Raad om die onderhandelingen
intensief te voeren. Die had niet in zijn hoofd wat er over vier of vijf jaar
voorligt als verdrag. Hij vond het jammer en zag het als een soort van steun
in de rug voor hem en de regeringen.De heer Jurgens (PvdA):Daar kan ik mij wel iets bij voorstellen. Je kunt pas een referendum houden
als er een concreet voorstel voorligt waar je al of niet voor kunt zijn. Er
ligt geen concreet voorstel. Dat moet nog komen. Als u vindt dat deze Kamer
straks niet meer de vrijheid heeft om nee te zeggen, dan spreek ik dat tegen.
Ik kan mij een onderhandelingsresultaat voorstellen, dat voor ons niet aanvaardbaar
is.De heer Van Eekelen (VVD):Dat kan. Dat ben ik met u eens. Ik dacht aan een referendum dat de algemene
beleidslijn zou betreffen. Zo heb ik de gedachte van Verheugen begrepen.De heer Jurgens (PvdA):Die gedachte werp ik ook verre van mij. Een jaar geleden hebben wij hier
gedebatteerd over het begrip referendum. Het betekent een concreet voorstel
door de regering, in dit geval de EU, waar je voor of tegen kunt zijn. Het
moet niet gaan over vage referenda, die meer op een marktonderzoek lijken.De heer Kohnstamm (D66):Dus ook een referendum dat niet door de verantwoordelijken wordt uitgeroepen,
maar een referendum dat wordt aangevraagd door een relevant aantal mensen
uit de groep die erover gaat. Dus geen referendum waarover de heer Van Eekelen
nu spreekt: een referendum waarbij je een gedachte neerlegt bij de bevolking,
Daar is het representatieve stelsel voor.De heer Van Eekelen (VVD):Dat hoop ik dan. Daar ben ik ook voor. Ik probeer hier niet de Nederlandse
problematiek op te lossen. Ik heb daar wel mijn gedachten over, maar die zal
ik u besparen. Is het idee van een Europees referendum zinvol? Ik heb dan
een aantal vraagtekens. Hoe zal zo'n referendum worden georganiseerd? Wie
bepaalt de vraagstelling? Wie beslist over het houden van een referendum?
In Europa lijkt mij dat moeilijk. Zal de uitslag worden vastgesteld door Europa
in totaliteit met alle Europese burgers of per lidstaat? Wat is dan de betekenis
als het ene land afwijst en het andere niet? Als Europa het in totaliteit
doet, dan zal het worden uitgelegd in de zin van: Duitsland heeft gewonnen
en Frankrijk heeft verloren. Hoe zit het met de Engelsen? Ik vrees dat wij
er niet uitkomen. Een referendum zal polariserend werken.Wij voelen niets voor een gedetailleerde catalogus van competenties voor
de Unie. Het lijkt heel mooi om de linnenkast netjes op orde te brengen met
voor alles een vakje, maar zo loopt de Europese ontwikkeling nu eenmaal niet,
en gelukkig maar. Nieuwe terreinen dienen zich aan. De invoering van de euro
zal ongetwijfeld tot verdere vormen van integratie leiden. Welke precies kan
ik op dit moment ook niet voorzien. In ieder geval moeten geen kunstmatige
drempels worden opgeworpen. Uiteraard zie ik wel het probleem dat landen die
een federale structuur veilig willen stellen zoals Duitsland en België
hier een bijzondere positie innemen. De vraag is of het comité van
de regio's dit probleem voldoende overbrugt. Ik heb het gevoel dat er enerzijds
met hun aanbevelingen weinig rekening wordt gehouden en anderzijds het comité
zich onvoldoende profileert en met name meer zou kunnen doen om het gezamenlijke
belang duidelijk te maken aan de burgers in hun regio. Over dit punt debatteerde
ik net met de heer Veling. Ook hier hebben wij instellingen die elkaar overlappen
zonder dat hun specifieke functies altijd duidelijk zijn.Voorzitter! Wat dan wel? Hoe kan de besluitvaardigheid worden verbeterd?
Via de Europese Raad? Het is waar dat de laatste anderhalf jaar de Europese
Raad meer besluitkracht heeft getoond dan de overige instellingen. Of dat
in Nice weer zal gebeuren, is nog te bezien. Ik hoop het, maar
meer fundamenteel kan die bijeenkomst van regeringsleiders toch niet veel
meer doen dan knopen doorhakken op één of twee dossiers. Denkt
de regering werkelijk dat de Europese Raad de beleidscoördinatie in totaliteit
kan overnemen van de Algemene Raad die hiervoor aanvankelijk bedoeld was?
Op termijn lijken andere voorzieningen nodig, juist bij de Raad van Ministers.
Ik vind dat al die hervormingen waarover wij hebben gesproken veel te weinig
gaan over het functioneren van de Raad van Ministers. De ministers van Buitenlandse
Zaken houden zich vooral met buitenlandse politiek in de traditionele zin
bezig. Voor andere zaken hebben zij nauwelijks tijd. Dan zou het nuttig zijn
om de instelling van Europese ministers te bestuderen, ministers die thuis
verantwoordelijk zijn voor de coördinatie en een deel van de week in
Brussel de noodzakelijke besluiten nemen. Die minister zie ik wat Nederland
betreft binnen het ministerie van Buitenlandse Zaken functioneren. Wij hebben
trouwens al meer staatssecretarissen die zich in het buitenland minister mogen
noemen, dus dat is het probleem niet. Het apparaat van Buitenlandse Zaken
zal toch de internationale contacten moeten verzorgen evenals de interne coördinatie
binnen Nederland, zoals nu in de interdepartementale coördinatiecommissie
heel behoorlijk gebeurt. Wij voelen er niet voor, die functie op te hangen
aan het departement van Algemene Zaken dat daarvoor in ons staatsbestel niet
geëquipeerd is. Uiteindelijk kan men zich afvragen of al die vakraden
in Brussel moeten worden gehandhaafd, maar dat is een zaak voor later.Voorzitter! In de liberale visie past wel uitbreiding van de mogelijkheid
tot versterkte samenwerking tussen een kleinere groep landen. Niet alles behoeft
meteen door alle te worden gedaan, zeker niet in een unie van 25 of meer leden.
Wij vragen ons wel af op welke onderwerpen die versterkte samenwerking in
de praktijk betrekking kan hebben. Is het meer een stok achter de deur om
onwillige partners te dwingen tot een compromis of heeft de regering concrete
mogelijkheden in gedachte? Mijn eigen fantasie komt niet veel verder dan defensieproductie
en misschien aspecten van belastingharmonisatie. En ook daar zien wij hoe
moeilijk dat ook in een kleinere groep kan zijn.Bij de uitbreiding van de Unie zien wij in toenemende mate een spanningsveld
tussen de politieke motieven om tot betrekkelijk snelle toetreding te komen
en de economische aspecten, waar twijfel bestaat over de concurrentiekracht
van de kandidaat-leden, ook al maken zij goede voortgang in de richting van
functionerende markteconomieën. De regering ontkomt ook niet aan dat
dilemma wanneer zij enerzijds pleit voor versnelling en anderzijds eist dat
strikt wordt vastgehouden aan aanvaarding van het gehele "acquis". Blijkbaar
heeft commissievoorzitter Prodi medegedeeld dat reeds 500 verzoeken voor uitzonderingsposities
en overgangsposities zijn ingediend. De meeste slaan op het landbouwbeleid,
maar ja, juist de landbouwvraagstukken worden blijkbaar pas in 2002 in de
onderhandelingen betrokken. Is het dan reëel te veronderstellen dat die
in één jaar kunnen worden opgelost? Want dat zou nodig zijn
om de eerste nieuwe leden in 2005 te kunnen verwelkomen. En wat betekent de
onderhandelingsvolgorde voor het beroemde regattamodel? Daarbij is iedereen
in de onderhandeling betrokken, maar dat betekent uiteraard niet dat iedereen
tegelijk kan of moet toetreden. Ik vraag dit, omdat ik mij afvraag of als
het landbouwdossier met Polen is geregeld, er nog redenen zijn om niet een
groot aantal landen tegelijk toe te laten. Is er dan nog reden voor differentiatie,
behalve ten aanzien van landen als Roemenië en Bulgarije die helaas achterop
zijn geraakt? En omgekeerd, maar dat is een veel pijnlijker vraag, als het
met Polen nog niet lukt op het landbouwdossier, is het dan denkbaar dat de
eerste groep van toetreders zonder Polen kan binnenkomen? Want dan komen de
politieke argumenten van stabiliteit in Centraal Europa en inbedding van Duitsland
in een Europese integratie weer in het geding.Voor de Balkanlanden – mevrouw Zwerver heeft er ook uitvoerig over
gesproken – zit lidmaatschap van de Unie er voorlopig niet in. Daar
moeten we het hebben van het Stabiliteitspact, een vreemd woord dat tegenwoordig
voor allerlei verschillende dingen gebruikt wordt. Het idee is goed, maar
van concrete uitvoering merken wij weinig. Zou de staatssecretaris of de minister
mij kunnen zeggen hoeveel geld er daadwerkelijk door de Europese Unie in het
kader van het Stabiliteitspact is besteed en niet slechts in algemene zin
is beloofd?Voorzitter! Een enkel woord over andere aspecten van de Europese integratie.
Allereerst de vraag over de verwezenlijking van de doelstellingen van de Europese
Raad van Tampere, waarover de staatssecretaris een jaar geleden met enig enthousiasme
heeft gesproken. Daar werd besloten dat de Commissie binnen een jaar een mededeling
zou doen over een gemeenschappelijk asielbeleid. Die mededeling is nog steeds
niet gedaan, dat wil zeggen dat die voorstellen er nog steeds niet zijn. Wat
is daarvan de reden en waar liggen de knelpunten?Tweede vraag in dit kader. Waarom is het voorstel afgewezen om vertegenwoordigers
van de decentrale overheden te betrekken bij het overleg in Brussel? Dat zou –
ik kijk ook naar de heer Veling – weer een middel kunnen zijn om de
burger via zijn lagere overheden meer bij Europese processen te betrekken.
Dat zou bovendien nodig zijn om te voorkomen dat de centrale overheid wordt
aangesproken op beleid van de decentrale overheden, terwijl de centrale overheid
daarop geen invloed meer kan uitoefenen. Naarmate Europa zich steeds meer
ontwikkelt als een vierde bestuurslaag wordt de relatie met alle drie de nationale
bestuurslagen steeds belangrijker. Vorige week sprak de staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in dit verband over "De Europese
Unie als binnenlandse zaak". Tijdens die bijeenkomst is ook gewezen op het
grote belang dat Europese regelgeving uitvoerbaar en houdbaar blijft voor
de burger. Provinciaal niveau en plaatselijk niveau zijn daarbij uiteraard
nauw betrokken. Dat geldt op een steeds breder terrein. Vooral – wij
zagen het in Rotterdam – wanneer gemeentelijke bedrijven zich als marktpartijen
gaan gedragen, maar ook voor milieu en concurrentie ten aanzien van vestigingsvoorwaarden,
is heel duidelijk dat hier een geheel nieuwe discussie op gang komt.De derde vraag die ik wilde stellen, is ook al door de heer Kohnstamm
gesteld. Wat is de kans dat in Nice de bevoegdheden van de Commissie op handelsgebied worden uitgebreid tot het dienstenverkeer en de intellectuele eigendom?Ik kom nu tot mijn vierde vraag. Wij maken ons zorgen over de uitvoering
van het Europese mededingingsbeleid. Daar lag en ligt een belangrijke bevoegdheid
van de Europese Commissie, die in het verleden terecht met vasthoudendheid
is uitgeoefend. Voor eerlijke concurrentie is dit een essentieel element.
Nu wordt overwogen deze bevoegdheid grotendeels over te hevelen naar de nationale
mededingingsautoriteiten. Dat lijkt ons geen goede zaak voor een uniforme
toepassing van de regels. Hoe denkt de regering hierover?Mijn vijfde vraag is hoe het is gesteld met de opvolging van de heer Van
der Stoel als Hoge commissaris voor nationale minderheden. Hij heeft dit werk
voortreffelijk verricht. De vorige week hebben wij hem in deze zaal daarvoor
een Benelux-Europaprijs mogen uitreiken. Als zijn opvolging niet op een goede
manier rondkomt, zakt deze belangrijke functie helemaal ineen.Tot slot ons oordeel over de motie Jurgens c.s. De inhoud daarvan spreekt
ons wel aan, ook al hoorde zij niet helemaal thuis in een gedachtewisseling
over versnelde implementatie van EG- en andere internationale besluiten. De
VVD-fractie is van oordeel dat in de toekomst zeker het moment komt, waarop
de toepasselijkheid van EU-regels voor de Nederlandse rechtsorde uitdrukkelijk
moet worden opgenomen in de Grondwet. De Europese Unie is immers ver uitgestegen
boven de reikwijdte van andere verdragen en andere internationale organisaties.
Tevens hebben wij kennisgenomen van het oordeel van de minister van Binnenlandse
Zaken dat de tijd voor een dergelijke grondwetswijziging nog niet rijp is.
Op het eerste gezicht delen wij zijn argumentatie slechts ten dele; ik doel
nu op de argumenten die wij op 24 november hebben gekregen. Een van de bezwaren
die de heer Jurgens daartegen heeft aangevoerd, spreekt ons aan. Anderzijds
willen wij dit debat niet ingaan voordat het onderwerp beter is uitgediept.
Daarom zou ik, liever dan het aanvaarden van een motie, de regering willen
vragen een model of modellen te ontwerpen, bijvoorbeeld via een adviesaanvrage
aan de commissie volkenrechtelijke vraagstukken of andere adviesinstanties,
waaruit blijkt hoe een grondwetsartikel eruit zou kunnen zien. Dan zouden
wij de discussie over een jaar daarover kunnen voortzetten met een betere
basis.De voorzitter:Ik stel vast dat de eerste vijf sprekers de volledige spreektijd hebben
gebruikt die was opgegeven door zes sprekers, terwijl de laatste spreker ruim
anderhalf maal zoveel spreektijd heeft gebruikt als hij had opgegeven. Niettemin
wisten alle woordvoerders vooraf dat de minister in elk geval om vijf uur
zou afreizen. Deze gang van zaken heeft tot gevolg dat na de lunchpauze het
woord is aan de minister en de staatssecretaris, en wel bij uitsluiting. Er
wordt dus niet geïnterrumpeerd. Ik meen voorts dat er geen tijd is voor
de tweede termijn en dus ook niet voor het indienen van moties. Als de leden
van de Kamer het erover eens kunnen worden dat alleen de heer Van der Linden
het woord krijgt om een motie in te dienen, zou daarover gedacht kunnen worden.
Echter, dat kan alleen aan de hand van een eenparig verzoek.De vergadering wordt van 13.40 uur tot 14.40 uur geschorst.Minister Van Aartsen:Mijnheer de voorzitter! Ik zeg de Kamer dank voor haar inbreng. Het debat
heeft weer duidelijk gemaakt hoe veelzijdig Europa is. Dat bedoel ik niet
in de culturele of historische zin, maar zoals dat vanochtend naar voren kwam.
Europa is een terrein van buitenlands beleid dat steeds meer binnenlands beleid
is en ook steeds meer het binnenlands beleid raakt, zoals in een aantal troonredes
tot uitdrukking is gebracht, met name in de troonrede van dit jaar. De vorige
week, bij de algemene politieke beschouwingen, is daar vrij uitvoerig over
gesproken.Achtereenvolgens wil ik aan een aantal zaken aandacht besteden: fundamentele
observaties over het Europese integratieproces, de democratische inbedding
daarvan en hetgeen in de Staat van de Unie is gezegd. De heer Jurgens zou
liever zeggen: de toestand van de Unie. De staatssecretaris zal uiteraard
nog veel uitvoeriger ingaan op wat daarover in de Kamer is gezegd. Dat geldt
ook voor andere thema's, zoals het Handvest grondrechten, de verankering van
het EU-lidmaatschap in de Grondwet, de vooruitzichten voor de Europese Raad
in Nice, de post-Nice-agenda, de uitbreiding, de interactie tussen de Europese
Unie en bijvoorbeeld de Raad van Europa, de Balkan en meer in het bijzonder
de positie van de Hoge vertegenwoordiger daar.Ik geef eerst een kort reactie op de fundamentele betogen van de heren
Veling en Jurgens. De rode lijn tussen beide betogen kan daarmee worden samengevat,
dat de Europese integratie zich moet ontwikkelen, niet als doel op zichzelf,
maar in een democratisch, legitiem proces, waarbij burger en bestuurder elkaar
verstaan en uiteraard goed verstaan. De geachte afgevaardigden hebben eigenlijk
allen om debat gevraagd. Debat wil ook zeggen: democratische toetsing van
ieders visie op de richting waarin wij in Europa samen verder gaan. Zo'n debat
is een voorwaarde voor succes en naar mijn mening ook een voorwaarde voor
steun aan de voortgang van de integratie. De gedachte van het durende debat
spreekt ons allen zeer aan.De heer Jurgens heeft daarenboven een vlammend betoog gehouden, waarin
hij de regering opriep duidelijk stelling te nemen. Hij heeft nogal wat punten
in zijn bijdrage aangevoerd waarover een politiek discours nodig is: uitbreiding,
flexibiliteit, landbouw, openbaarheid enz. Door stelling te nemen dient de
regering zijns inziens het debat over Europa naar voren te halen en te zorgen
voor een grotere democratische verankering of democratische legitimiteit.Ik heb het idee dat, anders dan de heer Jurgens heeft gesuggereerd, in
de Staat van de Unie toch wel degelijk stelling is genomen door de regering.
Niet alleen is daarin opgenomen de toestand van de Europese Unie; in de hoofdstukken
2, 3 en 4 zijn heel duidelijke stellingen betrokken. Straks kom ik daarop
bij mijn opmerkingen over de communautaire methoden terug. Op de concrete
punten die de heer Jurgens noemt, neemt de regering inderdaad stelling en
dat zullen wij op een aantal ervan ook blijven doen. Neem bijvoorbeeld de
discussie over een nauwere samenwerking. Nederland heeft hard ingezet op openheid
en flexibiliteit en het heeft zich gekeerd tegen het vormen
van gesloten kopgroepen. Wij willen dus niet een beperkte groep die vooruitgaat,
geen avant-garde die de Franse president heeft beoogd. Wij willen daarentegen
een volstrekt open toepassing van het systeem, van flexibiliteit en nauwe
samenwerkingIn het uitbreidingsdebat probeert de regering op allerlei zaken te wijzen.
Ik verwijs naar hoofdstuk 5 van de Staat en bijvoorbeeld naar datgene wat
wij doen voor de communicatiecampagne bij de uitbreiding van de Europese Unie.
Ik meen dat de Nederlandse regering als een van de weinige regeringen in Europa
zeer veel aandacht, tijd en energie besteedt aan juist de communicatie met
de burger. Zij wil die vooral op gang brengen. Ook daarop kom ik straks terug.Wat de openbaarheid betreft is bekend, dat Nederland de daad bij het woord
voegt. Dat geldt zowel de besluitvorming over het slechte verordeningsvoorstel
van de kant van de Commissie als de zaak die Nederland bij het Hof van Justitie
heeft aangespannen en waarmee het zich keert tegen het voorlopig raadsbesluit
van augustus over de openbaarheid van documenten in de tweede pijler. We nemen
stelling waar dat nodig is, terwijl de regering tegelijk het debat over Europa
wil. De staatssecretaris en ik lopen daar niet voor weg. Geen enkel lid van
het kabinet loopt daarvoor weg. Wij voelen ons in dat debat als een vis in
het water.In dit verband wil ik nog een korte opmerking maken over datgene wat de
heer Van der Linden heeft gezegd over het beroemde debat over de grote van
de kleine of de kleinste van de grote. Volgens bij bestaat er geen citaat,
noch van de woorden van de staatssecretaris noch van die van mij of de minister-president
waarmee wij ons als de voorman van een van beide groepen hebben aangeduid.
Bij de recente begrotingsbehandeling in de Tweede Kamer heb ik gezegd, dat
wij het debat op deze manier eigenlijk niet moeten voeren. Wat zou dat voor
zin hebben? Nederland moet zo groot als mogelijk zijn en zich daarnaar gedragen.Mijnheer de voorzitter! Ik meen dat het goed is, dat inmiddels van een
traditie kan worden gesproken als het gaat om het jaarlijks terugkerend debat
met uw Kamer over Europa. De timing van het debat, minder dan twee weken voor
de Europese Raad in Nice, geeft het niet alleen de dimensie van contemplatie
over de richting waarin de Europese integratie op termijn zich zou moeten
of kunnen ontwikkelen, maar ook de dimensie van de politieke actualiteit.Allereerst wil ik dan een blik op de toekomst werpen. Ik zeg "op de toekomst"
en niet "op oneindig". In de Staat van de Unie heeft de regering namelijk
niet de pretentie willen hebben een antwoord te geven op de vraag naar de
zogeheten Europese finalité politique. De heer Van der Linden heeft
daarover vanochtend behartigenswaardige woorden gesproken. Terzijde wil ik
constateren, dat commissaris Bolkestein in zijn recente rede, vanochtend door
de geachte afgevaardigde de heer Jurgens met veel instemming aangehaald, die
keus van de regering onderschrijft. Bolkestein zei afgelopen vrijdag in zijn
toespraak voor de liberale internationale groep Nederland, dat het maken van
een eindstation betekent, dat er geen verdere weg meer zou zijn. Hij komt
vervolgens met een citaat van de woorden van een van de founding fathers van
de Europese Unie, waarmee hij aangeeft dat het proces doorgaat en dat het
een kwestie is van voortbouwen aan het Europese bouwwerk. Omdat die finalité
altijd een wenkend perspectief, men zou kunnen zeggen: een fata morgana, zal
zijn, heeft de regering zich in de Staat van de Unie willen bepalen tot datgene
wat wel denkbaar en op termijn ook verwezenlijkbaar is en kan zijn.In veel van wat sinds het verschijnen van de Staat op prinsjesdag is gezegd
en geschreven, is volgens mij voorbijgegaan aan de "drie maal drie"-slag die
de regering heeft gemaakt. Wij hebben in de Staat aangegeven dat wij in eerste
instantie drie doelstellingen hebben, namelijk uitbreiden, verder integreren
en de eenheid van die grotere Unie bewaren. Verder hebben wij drie uitdagingen,
namelijk de samenhang in de Unie waarborgen, de interne en externe slagvaardigheid
vergroten en de legitimiteit van het optreden van de Unie verstevigen en versterken.
Vervolgens zijn er drie stadia: wat moet er nu in Nice gebeuren, wat moet
er in de jaren direct daarna gebeuren en wat moet er op de langere termijn
gebeuren? Die "drie maal drie"-slag is niet een handigheidje of een truc,
maar een belangrijke set parameters die wij willen gebruiken om een koers
te bepalen en deze vervolgens ook vast te houden. Dat geldt ook voor de drieslag
nu, binnenkort en op langere termijn. Sommige dingen kunnen en moeten namelijk
niet nu, maar pas over een aantal jaren aan de vork worden genomen.Zo zijn wij bijvoorbeeld nog lang niet toe aan de verkiezing, op welke
wijze dan ook, van de voorzitter van de Commissie. De logica van de analyse
van ons Europese systeem en de ontwikkelingen in de Europese Unie wijst evenwel
in de richting van het belang dat Nederland heeft bij een sterke en ook democratisch
gelegitimeerde Commissie. En dus zal die vraag zich op enige termijn aandienen.
De versterking van de rol en de positie van de voorzitter is een element dat
eigenlijk al sinds Maastricht, sinds Amsterdam, een zichtbare tendens is.
Wij moeten die vraag dan ook niet ontwijken in de Staat. Dat hebben wij ook
niet gedaan. Wij moeten die vraag nu op tafel leggen, teneinde er ook voor
te zorgen dat het debat daarover kan ontstaan. Wij hebben die vraag benoemd
en aangegeven dat wij die onder ogen willen zien. Wij hebben ook aangegeven
wat ongeveer de tijd is waarin dit aan de orde komt. In dat licht zijn er
vele vragen te stellen, ook praktische. Die vragen zijn vandaag ook gesteld
door de Kamer. Verder komen die vragen naar voren in genoemde rede van de
heer Bolkestein, overigens zonder dat hij die gedachte verwerpt. Ik denk dat
het goed is dat het nu al aan de orde kan komen, ofschoon het niet speelt
in Nice. Daarmee kan ook het politieke debat daarover in Nederland een aanvang
nemen.Binnen de set parameters, zoals ik die "drie maal drie"-slag noemde, vormt
een viertal uitgangspunten vervolgens de leidraad voor de regering waarlangs
het toekomstdebat vanuit Nederland moet worden gevoerd. Dat zijn: versterking
van de instellingen, behoud van de communautaire methode, realiseren van voldoende
betrokkenheid van regeringen en lidstaten en vergroting van de betrokkenheid
van de burgers bij de besluitvorming. Ook die uitgangspunten hebben in de
afgelopen maanden en ook vandaag in dit debat de aandacht op zich gevestigd.
Ik wil daar twee dingen over zeggen. Waar het gaat om de versterking
van de instellingen, het behoud van de communautaire methode en het realiseren
van voldoende betrokkenheid van regeringen bij de Europese besluitvorming,
lijkt het mij dat het belang en het behoud van de communautaire methode in
dit debat geen betoog behoeven. Het is echter wel een omstreden vraagstuk,
zeker als wij op ons in laten werken de rede die de president van Frankrijk
daar enige tijd geleden over heeft gehouden. Het kiezen voor de communautaire
methode als uitgangspunt – dat heeft de Staat van de Europese Unie in
alle helderheid gedaan – betekende vervolgens dus ook een keuze tegen
de meer intergouvernementele richting waarvan de president van Frankrijk getuigde
in die rede die hij voor de Bondsdag in Berlijn heeft gehouden. De wijze waarop
hij de flexibiliteit uitwerkte – in wezen schakelde hij de rol van de
Commissie uit door te spreken over een apart secretariaat voor de versterkte
samenwerking, daarmee teruggrijpend op de intergouvernementele samenwerking,
zoals wij die in de EG hebben gezien – duidde op een duidelijke keuze,
althans een poging daartoe, om de intergouvernementele richting van de Europese
Unie in de komende periode meer accent te geven. De keuze van de Nederlandse
regering daartegenover, zowel in woord als uiteindelijk in geschrift, zie
de Staat van de Unie, is een andere geweest. Die hebben wij in alle helderheid
uitgedragen. Wij leggen het accent op de communautaire methode. Dit is volgens
ons ook nodig in een vergrote Unie, waarin een grotere diversiteit zal bestaan
dan thans het geval is. Juist in die Unie is de initiërende en stimulerende
rol van de Commissie onmisbaar. De wisselwerking tussen Commissie en lidstaten,
vertegenwoordigd door hun regeringen in de Raad, is cruciaal. De rol van het
Parlement vormt een niet te missen schakel in het tot stand brengen van een
democratisch gedragen regelgeving en besluitvorming. De rol van het Europees
Parlement, uiteraard een constante in het Nederlandse beleid – dat is
ook in de Staat van de Unie in alle helderheid uitgedragen – zal moeten
worden versterkt. De interinstitutionele balans in combinatie met de motorfunctie
van de Commissie vormen de voorwaarden voor een blijvend, slagvaardige en
ook besluitvaardige Unie. In het gestelde over het toekomstdebat werd mijns
inziens soms een iets te vergaande tegenstelling voorgesteld tussen de communautaire
methode versus de betrokkenheid van de lidstaten. Ik heb mij daar zelf ook
enigszins schuldig aan gemaakt, maar in dit debat mag dat wel. Ik was ook
uitgedaagd door wat de heer Jurgens daar vanochtend over zei. Het klopt niet
dat er in de communautaire methode geen rol voor de lidstaten en hun regeringen
is weggelegd. Ik wil mij in geen geval associëren met een voorstelling
van zaken, als zou een stevige rol voor de regeringen die van de Commissie
en het Europees Parlement per definitie wegdringen. Het gaat om de goede balans
in de interinstitutionele driehoek.Het tweede punt breng ik in deze Kamer met enige schroom naar voren, mede
naar aanleiding van het betoog van de heer Kohnstamm. Hij zei terecht dat
de regering moties uitvoert. Dat doet de regering inderdaad – het gaat
over de motie-De Graaf die aan de overzijde is ingediend – tenzij anders
blijkt. Dat is in dit geval niet gebleken, dus de regering voert de motie
over de Europese Senaat uit, met het gegeven dat de Tweede Kamer zich er helder
over heeft uitgesproken. Dit idee komt wat de regering betreft vooral voort
uit de behoefte de betrokkenheid van de lidstaten bij de Europese besluitvorming
te vergroten. Natuurlijk zijn de nationale parlementen de beste beoordelaars
van de vraag of zij voldoende worden betrokken bij de besluitvorming van de
Unie. Waar in toenemende mate echter beslissingen worden genomen die de Maastrichtse
pijlers overstijgen, waardoor het onderscheid tussen het communautaire en
het intergouvernementele minder helder wordt, lijkt het zinvol na te denken
over een aanvulling op het bestaande institutionele bouwwerk door vanuit de
nationale parlementen een senaat te vormen. Dat is althans een mogelijkheid.
In de Staat van de Unie is aangegeven dat een senaat een balansfunctie zou
kunnen vervullen, ook wanneer in de komende jaren een nadere afbakening van
bevoegdheden tussen Unie en lidstaten zou plaatsvinden. Het is overigens de
vraag of dit gebeurt. Daarmee komt de discussie over de verdere aanpassing
en ontwikkeling van de bevoegdheden ook op langere termijn niet stil te staan.
Daarover zal altijd wel discussie worden gevoerd. In die discussie lijkt het
zinvol om in die institutionele driehoek van Commissie, Raad en Parlement –
die inderdaad een precaire balans vormen – een geluid van de nationale
parlementen een plaats te geven om tegenwicht te bieden tegen al te centralistische
tendensen. De heer Van Eekelen heeft daarvan gezegd dat hij dat nog nooit
een Nederlander had horen zeggen. Het Nederlandse kabinet heeft dat zo opgeschreven
in de Staat van de Unie. Beter ware wellicht geweest om hier te spreken van
tendensen die ingaan tegen de subsidiariteitsgedachte, zoals die ten grondslag
ligt aan het denkpatroon van de Europese Unie en overigens ook een onderdeel
vormt van ons juridische kader, gegeven het protocol dat daar indertijd over
is aanvaard. Hiermee is hopelijk ook uitgelegd wat achter de gedachte van
het centralisme zat.Ik wil naar aanleiding van een opmerking van de heer Van der Linden even
een zijstap maken. Hij vroeg of Europa niet te veel een aangelegenheid is
voor de elite en of het zich niet ver van de burger beweegt. De Nederlandse
regering doet er alles aan en zal er alles aan doen om dat te voorkomen. Daar
is de staat ook voor een belangrijk deel voor bedoeld geweest. Wij kunnen,
gegeven het feit dat wij die drieslag in de tijd hebben gemaakt, daar enige
tijd mee voort. Het is waar dat de kennis over Europa en over de Europese
samenwerking niet groot is. Dat geldt ook voor de uitbreiding. Dat zijn wij
ons ook ten volle bewust. Dat is mede de reden waarom wij met de voorlichting-
en communicatiecampagne zijn begonnen. Voorlichting, informatie en discussie
zijn voor Europa en voor de verankering en legitimiteit van de Europese gedachte
van groot belang. Dat moet in de komende jaren ook structureel en systematisch
worden aangepakt.Het laatste onderzoek dat Buitenlandse Zaken ter beschikking heeft, dateert
van september jongstleden. Dat onderzoek liet zien dat in vergelijking met
mei het bewustzijn en de kennis over Europa iets is toegenomen. Europa is
dus iets zichtbaarder geworden. De groep burgers vertoont een rijke verzame ling aan ideeën en percepties over het uitbreidingsproces van
Europa. Het lijkt erop dat een grotere groep mensen zich iets gaat aantrekken
van en iets weet van dat uitbreidingsproces. De belangrijkste en gepercipieerde
voordelen van de Europese samenwerking liggen op economisch terrein. Dat is
misschien ook vanuit het Nederlandse perspectief niet zo vreemd. Men vindt
ook dat de invoering van de euro de hoogste prioriteit heeft. De eurobarometer
van oktober 2000 laat zien dat het vertrouwen in de euro iets is afgenomen,
maar men blijft dit als een hoge prioriteit zien binnen het Europese bouwwerk.
Meer Nederlanders dan in mei 2000 hebben een zeker vertrouwen in de Europese
Unie en ook vinden meer Nederlanders, zo'n 70%, het lidmaatschap van de Europese
Unie een goede zaak.Van vele Nederlanders is niet geheel duidelijk waarom de uitbreiding prioriteit
heeft. Voorkeuren voor specifieke landen kristalliseren zich heel langzaam
uit. Mensen vertonen een lichte voorkeur voor landen als Polen, Hongarije
en Tsjechië. Dat zijn landen die al tot de categorie landen behoren,
waarmee wij al iets langer onderhandelen in het kader van het uitbreidingsproces.
Dat komt omdat men percipieert dat deze landen hun economie beter op poten
hebben dan andere landen in Midden- en Oost-Europa en dat zij hun best doen
om de zaken op te bouwen en omdat zij een "beetje Westers" zijn.Voorzitter! Wat de vraagstukken betreft die betrekking hebben op de Unie
aan de vooravond van Nice, zou ik, zoals aangegeven in samenhang met de staatssecretaris,
een paar opmerkingen willen maken. Het cliché zegt dat de regering
evenmin als het parlement in de toekomst kan kijken. Ik denk dat het hoogmoedig
en onprofessioneel zou zijn om hier te beweren wat de uitkomst zal zijn. Wel
weten we dat het geenszins zeker is dat het resultaat van Nice voor iedereen
en alle partijen alom bevredigend zal worden gevonden. Ik denk dat de Nederlandse
positie bij de onderhandelingen over Nice, die overigens al geruime tijd lopen,
zowel duidelijk als constructief is. Een jaar geleden zag het ernaar uit dat
de agenda van de intergouvernementele conferentie zich alleen maar zou beperken
tot de punten van de beroemde kliekjes van Amsterdam, de Commissieomvang,
de herwegingsstemmen en de besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid.
Nederland heeft – ook die agenda is niet veranderd – vooropgelopen
in het overtuigen van zijn partners en de pogingen om die agenda te verbreden.
Wij hebben daar met de Beneluxpartners zeer nauw over gesproken en wij hebben
daarover een goed overleg gehad in Beneluxkader. De Beneluxmotor heeft de
afgelopen maanden voortreffelijk gedraaid. De Beneluxpartners zijn voor die
gedachte gewonnen.Wij hebben in Feira een brede agenda afgesproken. Zo moet het als winst
worden beschouwd dat de IGC ruime aandacht besteedt aan het functioneren van
het Hof en het verbeteren van het functioneren daarvan, mede in het licht
van de uitbreiding van de Unie. Het zijn evenzeer Nederland en de Beneluxpartners
geweest die hebben aangestuurd op het agenderen van de nauwere samenwerking.
De regering heeft in de loop van 1999 en dit jaar de Kamer vier IGC-notities
gezonden, terwijl ook in andere documenten, waarvan de Staat van de Unie het
belangrijkste is, ruim aandacht is gegeven aan de inzet.Waar staan we in vogelvlucht? Wat de Commissie betreft zet Nederland zich
nog steeds in voor het behoud van één commissaris per lidstaat.
De gelijkheid van lidstaten moet worden behouden en ook voor de toekomst worden
zekergesteld. Dat geldt zeer zeker voor het geval dat we zouden gaan discussiëren
over de gedachte van een plafonnering van de Commissie. Ik geloof dat de Nederlandse
regering daar een duidelijk standpunt heeft ingenomen. Ik kan het niet beter
zeggen dan in het beeld dat de minister-president daarbij heeft gebruikt.
Hij heeft gezegd dat, zowel in de gesprekken die in Biarritz hebben plaatsgevonden
maar ook buiten de vergaderzaal in Biarritz, de gelijkwaardigheid van de lidstaten
in marmer gebeiteld zal moeten zijn. Een gelijkheid van de lidstaten en geen
verschil tussen groot en klein is voor Nederland, wanneer de plafonnering
aan de orde zou komen, van zeer groot belang. In Nice moet het besluit vallen
over het behoud van de commissaris per lidstaat.Er zal bij de stemmenweging sprake moeten zijn – ik geloof dat de
heer Van der Linden dat beeld heeft gebruikt – van een zekere balans.
Nederland zet, gegeven die gedachte van de balans, in op een herweging van
stemmen. Dat wil zeggen, een aanpassing van de huidige sleutel op een manier
die beter recht doet aan de omvang van de Nederlandse bevolking. Het gaat
niet alleen om de omvang van de Nederlandse bevolking, hoewel dat het meest
objectieve criterium is wat we in dit kader kunnen gebruiken, het gaat bijvoorbeeld
ook om de kracht van de Nederlandse economie. Wij beiden hebben de ervaring
dat met name dit type argumenten telt in de discussies die worden gevoerd
over de stemmenweging. Nederland sluit overigens een systeem van een dubbele
sleutel niet uit als die enkelvoudige weging onverhoopt niet zou kunnen worden
overeengekomen. Ik geloof dat dit, ondanks de geluiden die in deze Kamer,
maar ook daarbuiten hebben geklonken, onder andere van de heer Van Eekelen,
voor Nederland een belangrijk element van de inzet in Nice blijft vormen.
Het zegt namelijk iets over en heeft te maken met de toekomstige krachtsverhoudingen
in de Europese Unie, zeker in een grotere Unie. Wij bereiden ons per slot
van rekening voor op een Unie die zich uitbreidt met een twaalftal lidstaten.Ik kom te spreken over de meerderheidsbesluitvorming. Het voorzitterschap
heeft 40 artikelen gemerkt waarover nu nog bij eenparigheid wordt besloten.
Het ziet ernaar uit dat een redelijk aantal daarvan in Nice naar de meerderheidsbesluitvorming
kan worden overgebracht. Nederland zal in de resterende onderhandelingen benadrukken
dat het beter kan en moet. De gebieden waarop het beter kan en moet, hebben
betrekking op asiel en migratie, artikel 67; het sociaal beleid, artikel 42;
de fiscaliteit, artikel 93 en een aantal andere artikelen; de handelspolitiek,
artikel 133. Zowel de heer Van Eekelen als de heer Kohnstamm hebben daarover
vanochtend gesproken. Ik kom daar straks nog even op terug.Op al die fronten zou meer voortgang geboekt moeten worden. Hetgeen in
de Staat van de Unie is beschreven, mag ook in deze Kamer nog wel eens onderstreept
worden: juist de besluitvaardigheid en de daadkracht van de Europese Unie,
twee ijkpunten in de Staat van de Unie, vergen na de uitbreiding van de Unie eigenlijk een verruiming van de meerderheidsbesluitvorming
in de Unie.Bij de versterkte samenwerking ziet het ernaar uit dat de mogelijkheid
van het veto, zoals dat nu nog in het verdrag staat, met betrekking tot de
beslissing over en het aangaan van nauwere samenwerking zal worden gewijzigd.
Het minimum aantal deelnemende landen zal overeenkomstig de inzet van Nederland,
maar ook van de Benelux, worden verlaagd. Nederland zet er in de resterende
discussies vooral op in, geen bredere terreinen, zoals alles wat raakt aan
de interne markt, categorisch uit te sluiten van de toepassing van de nauwere
samenwerking.Voor het Europees veiligheids- en defensiebeleid ligt er sinds Biarritz
een voorstel van Italië en de Benelux op tafel voor een verdragsaanpassing.
Nederland werkt in alle helderheid, maar ook constructief mee aan teksten
die door het voorzitterschap worden voorbereid voor Nice over de verdere vormgeving
en operationalisering van het Europees veiligheids- en defensiebeleid. De
complementering van deze ontwikkeling, door nu reeds die ontwikkelingen te
verankeren in het verdrag, zou naar ons oordeel de beste weg vooruit zijn.
Het zou niet verstandig zijn, de Europese veiligheids- en defensiesamenwerking
min of meer via de achterdeur in het systeem van de Europese Unie te introduceren.
Wij betogen, gezamenlijk met België, Luxemburg en Italië, dat sowieso
een wijziging in het verdrag zal moeten worden aangebracht in verband met
de veranderingen die optreden in en om de West-Europese Unie, dat wil zeggen
het inschuiven van de West-Europese Unie in de Europese Unie. Het is belangrijk,
aan te geven dat er sprake zal zijn van samenwerking tussen NAVO en Europese
Unie, want zonder die samenwerking zal de Europese veiligheids- en defensiepoot
in de komende jaren, althans wanneer het echt menens wordt, niet al te veel
kunnen voorstellen. En wie doet dan wat? Dat is in NAVO-verband helder geregeld.
Daar doet de Noord-Atlantische Raad het werk dat in crisissituaties moet geschieden,
maar indien de Europese Unie zich verbindt aan een bepaalde operatie, is het
de vraag wie dan het werk doet in het kader van de Europese Unie. Nederland
heeft er een voorkeur voor om vast te leggen, dat het Politiek en veiligheidscomité
binnen de Europese Unie dan het gezelschap is dat van dag tot dag bepaalt
hoe men in die crisissituaties optreedt. Wij vinden het belangrijk om dat
vast te leggen. De Nederlandse regering bepleit dat, zoals gezegd, samen met
de regeringen van een aantal andere landen. Uiteraard kan ik hier alleen inzicht
geven in onze inzet. Ik kan op dit moment niet zeggen wat het resultaat op
dit punt zal zijn.De heer Van Eekelen heeft terecht aandacht gevraagd voor de parlementaire
dimensie van het veiligheids- en defensiebeleid. De regering onderschrijft
het belang van deze dimensie volledig. De politieke legitimiteit van het EVDB
ten aanzien van parlementen en publieke opinie vereist en verdient bijzondere
aandacht. De discussie daarover tussen de lidstaten is nog niet al te ver
gevorderd. Samen met België heeft Nederland daarom het plan om een notitie
te verspreiden waarin aandacht voor deze problematiek wordt gevraagd. Het
is wel duidelijk dat er geen verandering zal komen in het intergouvernementele
karakter van de samenwerking in het kader van de EVDB. De betrokkenheid van
het parlement zal dus die zijn welke is vastgelegd in het huidige verdrag.
De nadruk zal dus ook blijven liggen op de controle via de nationale parlementen.
Op dit moment hebben de parlementariërs, u in deze Kamer en uw collega's
aan de overzijde van het Binnenhof, ook een rol op Europees niveau via de
WEU-assemblee, maar die kan niet zomaar in de institutionele structuur van
de Europese Unie worden geschoven. In de Nederlands-Belgische notitie die
wij voornemens zijn te gaan schrijven, wordt als een van de mogelijke oplossingen
genoemd een mengvorm van nationale parlementariërs en Europarlementariërs,
een oplossing die ook de heer Van Eekelen heeft genoemd. Dat lijkt een mogelijke
oplossing voor het ontbreken van parlementair discours in het kader van dit
dossier. Het is ook belangrijk, het is althans voor ons belangrijk, hoe de
meningsvorming in het Europees Parlement en in de nationale parlementen ten
aanzien van dit vraagstuk zal verlopen.De heer Kohnstamm heeft aandacht gevraagd voor de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming,
uiteraard zal de staatssecretaris daar nog nader op ingaan. Ik meen dat de
heer Kohnstamm als lakmoesproef noemde de handelspolitiek. De heer Van Eekelen
heeft zich daarbij aangesloten De regering deelt de opvatting van de geachte
afgevaardigde de heer Kohnstamm en anderen, dat wat de IGC betreft de uitbreiding
van de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming van het allergrootste belang
is. Ik gaf dat al aan. Nederland wil dit ook vaker toegepast zien. Dan is
de handelspolitiek inderdaad een van de belangrijke elementen daarvan bij
artikel 133. Wij zijn dan ook van oordeel dat de Raad met gekwalificeerde
meerderheid zou moeten kunnen besluiten om diensten en intellectueel eigendom
onder het mandaat van de Gemeenschap te brengen. Het gaat dan eigenlijk, zo
zou je kunnen zeggen, om de slagkracht van de Unie in haar externe economische
betrekkingen en dan meer in het bijzonder in het kader van de onderhandelingen
voor de WTO. Dat laatste zal de komende jaren alleen maar belangrijker worden.Ik moet uw Kamer wel zeggen, dat de discussie over de handelspolitiek
niet zo eenvoudig verloopt en niet van een leien dakje gaat. Ik denk dat daarmee
te maken heeft dat de Fransen, zoals uw Kamer weet, hier traditioneel bepaalde
belangen te verdedigen hebben; belangen die nu ook duidelijk doorklinken in
datgene wat de Franse voorzitter doet en nalaat in het kader van het behartigen
van dit dossier. Nederland zal in de onderhandelingen een duidelijke positie
innemen. Wij steunen een Fins voorstel dat op een relatief eenvoudige wijze
de meerderheidsbesluitvorming naar de dienstensector en het intellectueel
eigendom uitbreidt. Hoe het debat in de IGC zal verlopen, kan ik niet voorspellen.
Wij willen echter op dit punt een zo goed mogelijk resultaat bereiken, mede
gesteund door hetgeen vandaag in deze Kamer is gezegd.De gedachte om de Hoge Vertegenwoordiger in de Commissie onder te brengen,
is het overwegen waard. Als zodanig is die gedachte ook terechtgekomen in
de Staat van de Unie. Wij moeten echter niet vergeten dat het fenomeen Hoge
Vertegenwoordiger nog niet zo lang bestaat. De heer Solana draagt in hoge mate bij aan de versterking van het gemeenschappelijk
buitenlands beleid van de EU. Hij werkt op dit punt nauw samen met de commissaris
die verantwoordelijk is voor het buitenlands beleid. De heer Van der Linden
schetste het beeld van twee personen die elkaar tegenwerken. Dat beeld wil
ik corrigeren, want daarvan is echt geen sprake. Ik denk juist dat een van
de verworvenheden van de afgelopen periode is dat de Raad (in de persoon van
de heer Solana) en Commissie nauw hebben samengewerkt. Ik herinner in dit
verband aan hetgeen beide heren hebben bereikt in het Balkandossier. Ik denk
dat wij meer nadruk moeten leggen op praktische arrangementen dan op institutionele
wijzigingen van de relatie tussen Commissie en Raad. Nogmaals voor de langere
termijn sluiten wij veranderingen niet uit, zoals ook aangegeven in de Staat
van de Unie. De gedachte om beide functies in elkaar te schuiven, vind ik
in dit stadium prematuur.Mevrouw Zwerver heeft geïnformeerd naar de beroemde "Kompetenzkatalog".
De regering heeft in de Staat van de Unie uiteengezet dat een betere werkverdeling
tussen de Unie en de lidstaten zeker aandacht verdient. De gedachte van een
Europese senaat komt daar bijvoorbeeld uit voort. Een "Kompetenzkatalog" kan
echter verstarring in de hand werken, het zou een rigide instrument kunnen
worden. De suggestie wordt gewekt – volgens sommigen is dat ook bedoeling –
dat competenties voor eens en altijd kunnen worden vastgelegd. Zo werkt het
natuurlijk niet. De heer Van Eekelen gebruikte het beeld van het linnen in
de linnenkast en ik denk dat dat een goed beeld is. Misschien werkt het wel
voor het linnen van de heer Van Eekelen maar het werkt niet voor het bevoegdhedenvraagstuk.
Ik denk dat er ruimte voor dynamische ontwikkelingen nodig zal zijn. Het zal
ook mogelijk moeten zijn gebruik te maken van voortschrijdend inzicht. Het
gaat niet aan en is waarschijnlijk ook haast een onmogelijke opgave om voor
nu en de afzienbare toekomst vast te leggen wat nu precies tot wiens bevoegdheden
behoort.De uitbreiding van de Europese Unie is een van de belangrijke uitdagingen
waarvoor de Unie staat. Dit is ook de reden waarom de IGC is opgezet, waarom
het aantal onderwerpen is uitgebreid en waarom het zo belangrijk is dat Nice
zal slagen. Ik heb het gevoel dat wij als wij dit zeggen hier in de senaat,
maar ook aan de overzijde, enigszins voor eigen parochie preken. Nu wij diep
in het onderhandelingsproces voor de toetreding zitten, blijkt dat sommigen
in andere lidstaten dit belang weer uit het oog verliezen. Dit bleek overigens
ook uit de enquête. De kern voor de Nederlandse regering blijft het
historische imperatief van de uitbreiding. De heer Van der Linden heeft aan
het begin van zijn interventie gezegd dat het gaat om de heling van de deling.
De historische mogelijkheid om de deling van Europa ongedaan te maken, mag
niet worden gemist. Ik denk dat het goed is dat wij van deze periode van hoogconjunctuur
in veel landen van de Europese Unie gebruikmaken om juist nu binnen afzienbare
tijd dit doel te verwezenlijken.Het is waar dat die gedachte over het belang van de uitbreiding niet al
te sterk leeft. De heer Van der Linden heeft in dit kader vooral gewezen op
de jongeren. Niettemin blijft het voor de economische belangen van ons land
en het opereren van ondernemingen in ons land, zowel voor het grote bedrijfsleven
als voor het midden- en kleinbedrijf, van belang dat zij kunnen werken in
een vergroot Europa dat volgens dezelfde regels en normen werkt. Dit geldt
bijvoorbeeld voor de regels en normen van de fiscaliteit, een van de problemen
waarmee het bedrijfsleven steeds wordt geconfronteerd. Vele, ook jongere managers
in het midden- en kleinbedrijf, maar ook in het grotere bedrijfsleven zijn
hiervan doordrongen. Dit leid ik af uit de gesprekken die ik met hen voer
in toetredende landen.Juist voor de jongere generatie is de uitbreiding van groot belang vanwege
de sociale en culturele mogelijkheden die de uitbreiding opent. Verder blijft
natuurlijk het onderstrepen van het belang van de uitbreiding vanwege het
creëren van veiligheid in brede zin in Europees verband actueel. Niet
alleen voor de stabiliteit in Europa of de stabiliteit om de geografische
gegevenheid van de "oude 15", maar ook voor de veiligheid van de burger in
meer directe zin. Ik wijs bijvoorbeeld op het vraagstuk van de grensoverschrijdende
criminaliteit.In dit kader is gevraagd naar de dossiers vrij werknemersverkeer en hervorming
van het GLB. De spanning die de heer Van der Linden signaleerde is er misschien
wel in die zin dat toegang van werknemers uit de nieuwe lidstaten tot de interne
markt sociale aspecten heeft, evenals de herziening van het GLB sociale gevolgen
zal hebben. Ik denk dat beide dossiers tot een goed einde moeten worden gebracht.
Uiteindelijk moet de vrijheid van werknemersverkeer tot stand komen. In het
zicht van de uitbreiding en van de WTO-agenda voor de komende periode is de
hervorming van de landbouw wenselijk en nodig.Mevrouw Zwerver vroeg wanneer die dossiers in de onderhandelingen aan
de orde komen. Volgens de kalender van de Commissie is dat de eerste helft
van 2002. Wij vinden overigens dat het wel zinvol kan zijn om eerder die dossiers
op te pakken. Het zijn lastige dossiers. Het gaat om het vrije personenverkeer,
vraagstukken die met het milieu te maken hebben, het gemeenschappelijk landbouwbeleid.
Ik denk dat het goed is wanneer wij ons iets eerder prepareren op die dossiers
dan op het moment dat de klok 2002 slaat.Ik kom te spreken over het Balkandossier. Ik sprak al over de samenwerking
van commissaris Patton en de Hoge vertegenwoordiger Solana juist op dit dossier.
Die samenwerking is goed verlopen. Beiden hebben een impuls gegeven aan het
stroomlijnen en het efficiënter en zichtbaarder maken van Unie-inspanningen
ten behoeve van de Balkan. Nu zijn wij in een fase van consolidatie en implementatie
aangekomen. Er is een goed en voortdurend contact tussen de medewerkers van
de Hoge vertegenwoordiger en de Commissie. Er is ook veel contact met degenen
die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van het Stabiliteitspact.Mevrouw Zwerver vroeg wat de visie is van de EU op de ontwikkelingen in
die regio. De EU heeft in Keulen en Feira al een duidelijke visie uitgedragen.
Het gaat om een aantal simpele vraagstukken, zoals de regionale samenwerking,
die moet worden versterkt. Behoudens de samenwerking en samenwerkingspatronen
tussen de EU en de regio is uiteraard ook de regionale samenwerking van deze
landen van groot belang. Het gaat om een op ieder land afgestemd specifiek beleid, gericht op verdere integratie in de Europese structuren.
Daarvoor is niet alleen het Stabiliteitspact, maar ook het systeem van de
stabilisatie en samenwerking van associatieakkoorden van groot belang. Het
is van belang dat wij afgelopen vrijdag in Zagreb met Macedonië tot concrete
afspraken konden komen en dat wij met Kroatië een eind op streek zijn
ten aanzien van deze vorm van samenwerking tussen de EU en de regio. De gedachte
van de versterkte samenwerking tussen Unie en de regio is in Zagreb in alle
helderheid uitgedragen. Er blijven vraagstukken die nog aangepakt moeten worden.
Het gaat dan om de omvorming van de economieën. Privatisering is een
van de belangrijke thema's. Wij zien in sommige landen stokkende processen.
Ik denk aan de moeizame gang van zaken rond het privatiseringsproces in Bosnië
Herzegovina. Andere thema's zijn demilitarisatie, economische wederopbouw,
de intraregionale samenwerking en de bestrijding van de criminaliteit. Op
al die fronten is de Europese Commissie werkzaam en zijn de Europese Unie
en dus ook de lidstaten geëngageerd. Wij kunnen alleen maar hopen dat
wij, zeker nu het zwarte gat op de Balkan is verdwenen, met extra veel daadkracht
en energie kunnen gaan werken aan de regionale agenda voor dit gebied.Zijn er voldoende middelen om dit allemaal waar te maken? Ik denk dat
het antwoord daarop voluit "ja" moet luiden. De Algemene Raad van de Unie
heeft recent een fors bedrag ter beschikking gesteld voor het CARTS-programma,
namelijk 4,65 mld. euro, voor de periode 2000-2006. Dat is binnen de financiële
perspectieven en dus ook binnen de afspraken die in Berlijn zijn gemaakt.
Op dit moment kan er geen sprake zijn van overheveling van landbouwmiddelen,
want dat zou rechtstreeks ingaan tegen de in Berlijn gemaakte afspraken. Die
4,65 mld. euro betreft een ruimhartige steun. Het is zelfs meer per capita
dan aan de kandidaat-lidstaten wordt gegeven. Daarenboven zal de regio ook
nog bilaterale bijdragen ontvangen. Zoals bekend, geeft Nederland een bedrag
van 0,5 mld. per jaar bilateraal, terwijl er ook nog sprake is van leningen
via EBRD en de Bretton Woods-instellingen.Voor de begroting van 2001 hebben het Europees Parlement en de Raad overeenstemming
bereikt. Het zal in dit kader gaan om een bedrag van 839 mln. euro aan vastleggingskredieten
voor de Balkan. Een dergelijk volume tot 2006 zou kunnen leiden tot een overschrijding
van de 4,65 mld. euro. Ik denk dat frontloading voor de Balkan gerechtvaardigd
is, omdat naar onze verwachting in 2000 en 2001 de meeste kosten vallen en
de meeste programma's kunnen worden uitgeput. Daarna zal er sprake kunnen
zijn van enige afvlakking. Het assessment van de kant van Wereldbank en Commissie
zal in het begin van volgend jaar, januari of februari, beschikbaar zijn.
Uiteraard zullen wij, zoals de staatssecretaris al heeft toegezegd, de daarop
betrekking hebbende stukken, voorzien van een analyse, aan de Kamer doen toekomen.De heer Van Eekelen heeft gevraagd: hoeveel is er van het Stabiliteitspact –
het andere theater, zou ik willen zeggen – besteed? Ik heb de Europese
gegevens niet, maar ik beschik wel over de Nederlandse gegevens. Van het door
ons beschikbaar gestelde bedrag is in het afgelopen jaar 60 mln. besteed.
Dat is ongeveer 10% van het totaal van de middelen die in het kader van het
Stabiliteitspact beschikbaar zijn. Indien je dat extrapoleert, is er sprake
van een besteed bedrag van ongeveer 600 à 700 mln. Daarbij gaat het
over een periode van ongeveer vijftien maanden.De heer Van der Linden heeft een kanttekening geplaatst bij de lijst van
organisaties waarmee de Europese Unie samenwerkt en gezegd: daar is de Raad
van Europa niet bij. Dat is juist. Dat is een omissie, want de Raad van Europa
is in dit kader van belang. Dit geldt trouwens ook voor de OVSE die in de
opsomming wel is genoemd, naar ik meen. Zowel de OVSE als de Raad van Europa,
elk overigens vanuit een heel eigen achtergrond, leveren een bijdrage aan
het bevorderen van mensenrechten en democratie in Europa. De Raad van Europa
heeft natuurlijk het unieke voordeel dat hij dit kan doen met de instrumenten
die juridisch bindend en dus afdwingbaar zijn, terwijl de afspraken in OVSE-kader
een politieke inspanningsverplichting vormen. Er zijn overigens vele contacten
tussen OVSE en Raad van Europa. Steeds vaker worden specialisten van de Raad
van Europa ingezet in OVSE-missies. De OVSE heeft bijvoorbeeld de waarneming
van de verkiezingen in Kosovo gedaan, maar die waarneming in hoge mate gecoördineerd
met de Raad van Europa. Mijn ervaringen geven aan dat beide instellingen goed
samenwerken. Gisteren, bij de OVSE-bijeenkomst die wij in Wenen hadden, was
het tekenend dat er ook waarnemers van de Raad van Europa waren, overigens
naast vertegenwoordigers van de NAVO, de VN en de EU.Mevrouw Zwerver vraagt voorts naar de situatie in Tsjetsjenië, mede
in verband met de discussie die in de Raad van Europa wordt gevoerd. De zorgen
van deze Kamer en van de Kamer aan de overzijde ten aanzien van Tsjetsjenië
worden volledig door de regering gedeeld. Dit blijft ook een punt van grote
aandacht voor de EU. Ik verwijs naar datgene dat is gewisseld tijdens de recente
EU-Russische Federatie-top. Die zorgen hebben niet alleen betrekking op de
ontheemden, maar ook op alle andere burgers in dit gebied. De terugkeer van
ontheemden is uiteraard in de huidige situatie moeilijk. Zolang de situatie
onvoldoende veilig is, dient de EU vooral aan te dringen op het nemen van
al die maatregelen die de situatie daar kunnen verbeteren en veiliger kunnen
maken. Dat betekent continue druk op de Russische Federatie, op Moskou. Er
is wel een zekere politieke dialoog maar die zou versterkt moeten worden zodat
zij op langere termijn een positieve uitwerking kan hebben. Niet alleen in
het kader van de EU, maar ook in dat van de OVSE wordt zeer veel aandacht
besteed aan het vraagstuk Tsjetsjenië. Dat is één van de
redenen waarom de onderhandelingen om te komen tot een slotdocument voor de
OVSE-vergadering in Wenen – althans volgens de laatste berichten die
ik vanochtend kreeg – heel moeizaam verlopen. De 54 overige leden van
de OVSE zijn van mening dat de Russische Federatie een duidelijke stap moet
zetten waar het gaat om het terugbrengen van de OVSE-missie naar Tsjetsjenië.
Ondanks bepaalde beloften die zijn gedaan, is die missie nog niet terug. Keer
op keer worden door de Russische regering belemmeringen opgeworpen. Dit punt
zal ook in de bilaterale en in de EU-Russische Federatie-relatie
met kracht naar voren worden gebracht.Mevrouw Zwerver vraagt mij wat de regering doet wanneer de parlementaire
assemblee bepaalde besluiten zou nemen ten aanzien van het stemrecht van de
Russische Federatie. Voorzitter! Het lijkt mij verstandig om de ontwikkelingen
op dit terrein af te wachten, maar daarvóór zal in het Comité
van permanente vertegenwoordigers worden gesproken over de situatie in Tsjetsjenië
en zal er worden aangedrongen op een concretisering van de politieke dialoog.
Ik denk dat vooral de mondelinge rapportage van Kalamanov aan het Comité
op 7 november een goede gelegenheid biedt om in het kader van de Raad van
Europa opnieuw in alle helderheid over Tsjetsjenië te spreken. Ik zeg
de Kamer toe dat de Nederlandse regering dat in ieder geval doet. Er moet
duidelijk worden gesproken over de schendingen van mensenrechten, het gebrek
aan preventieve maatregelen en strafmaatregelen tegen degenen die zich schuldig
hebben gemaakt aan schending van mensenrechten en er zal met de Russische
federatie moeten worden gesproken over de belemmeringen die nog steeds worden
opgeworpen. Er is wel toegang, maar er is duidelijk ook een belemmering van
toegang van humanitaire organisaties en humanitaire hulp tot Tsjetsjenië.De heren Jurgens en Van der Linden en mevrouw Zwerver hebben vragen gesteld
over waarborgen voor het functioneren van het Hof in Straatsburg. Indien extra
middelen nodig blijken te zijn, is de Nederlandse regering bereid om daarvoor
met gelijkgezinde landen een oplossing te zoeken.Rest mij een antwoord op de vraag van de heer Van Eekelen over de stand
van zaken ten aanzien van de opvolging van de heer Van der Stoel. Ik hoop
dat de OVSE vandaag daarover een besluit kan nemen.De voorzitter:Gelet op de verwachte lengte van het antwoord van de staatssecretaris
acht ik het mogelijk, dat een tweede termijn wordt gehouden van maximaal vier
minuten per spreker. Dan is er nog tijd voor een redelijke beantwoording.Staatssecretaris Benschop:Voorzitter! Dank voor de inbreng van de Kamer! In aanvulling op hetgeen
de minister heeft gezegd, maak ik slechts een enkele beschouwende opmerking
en geef ik antwoord op een of twee vragen die nog voorliggen.De heer Van der Linden herinnerde mij aan het begin van het debat aan
hetgeen ik aan de overzijde van het Binnenhof heb gezegd in het debat over
de Staat van de Unie. Het lijkt mij dat het begin van dat antwoord ook hier
geldig is, namelijk dat het debat over de toekomst van Europa – ter
wille van hem ben ik preciezer: van de Europese Unie – begint met de
vraag welke verwachtingen wij van Europa en van de Europese Unie hebben. Welke
waarden willen wij verwezenlijken, welke doelstellingen zijn er te realiseren
en welke acties gaan daartoe ondernomen worden? Met andere woorden, welke
agenda ligt voor ons of willen wij vormen?Er prijken nu en in de komende jaren grote en belangrijke onderwerpen
op de Europese agenda: de verdere invoering alsook het effect op de verdere
beleidscoördinatie van de Monetaire Unie, niet alleen als gewenste spill
over, maar als begrijpelijke actie in zichzelf, de ontwikkeling van de kenniseconomie
en de Europese bijdrage daaraan, vraagstukken op het gebied van de interne
veiligheid, die steeds belangrijker worden en vandaag ook zijn gememoreerd,
de belangrijke ontwikkelingen in het buitenlandse veiligheidsbeleid en bovenal
de uitbreiding van de Europese Unie.Deze agenda stelt eisen aan de samenwerking in Europa, aan de politieke
wilsvorming en aan de institutionele structuur. Het is duidelijk dat er belangrijke
institutionele hervormingen nodig zijn. Toch zou ik met de heer Van der Linden
het gesprek daarover willen beginnen met het erkennen van het succes van de
Europese Unie. Ik geloof dat het in de troonrede van het vorig jaar was dat
deze door de regering werd aangeduid als een van de grootste uitvindingen
van de twintigste eeuw. Het is misschien raar als je begint over hervormingen,
maar in dat licht moeten wij toch het voordeel van de twijfel geven aan bijvoorbeeld
de communautaire methode, aan de bestaande instellingen, hoe gecompliceerd
en hoe ondoorzichtig soms ook, en aan de bestaande evenwichten. Europa is
begonnen met Schuman's solidarité de fait, de feitelijke solidariteit,
gevolgd door een groeiende gemeenschapszin, uitgebouwd onder de dubbele druk
van zowel externe gebeurtenissen, waarop gereageerd is, als de interne politieke
wilsvorming, die ons steeds verder bracht. Begonnen met kolen en staal en
via de boeren ten slotte naar de interne markt. Daarna kwam de muntunie en
nu zitten we in de fase van een steeds politiekere Europese Unie. De structuur
vertoont federale kenmerken. Dat wil zeggen, dat er enerzijds supranationale
bevoegdheden zijn en er anderzijds intergouvernementele samenwerking is, ook
wel aangeduid als: een statenunie enerzijds en een burgerunie anderzijds.
Ik meen dat als het gaat om de Europese Unie, wij zijn aangekomen bij een
zeer spannend moment van de geschiedenis. We zien een versnelling van de integratie.
De voorbeelden zijn bekend: de monetaire unie, de interne markt en het veiligheids-
en defensiebeleid. Tegelijk staan wij aan de vooravond van een uitbreiding
van historische omvang. Dat verleidt de heer Kohnstamm tot de vraag: nemen
wij daarmee een risico? Gelet op alles wat wij thans ondernemen, ook in het
licht van Nice, wil ik, voorzover we het een risico noemen, van een gecalculeerd
risico spreken.Met die verdergaande integratie enerzijds en de uitbreiding anderzijds
komen er tegenstrijdige behoeften ten aanzien van de verdere vormgeving van
Europa. Enerzijds ontstaat de behoefte om meer te communautariseren, om meer
gemeenschap te creëren en om de ingewikkelde pijlerstructuur te verlaten.
Ook ontstaat er behoefte om meer te samenwerken langs communautaire lijnen
en te komen tot vereenvoudiging door verdere integratie. Anderzijds ontstaat
de druk en de behoefte om te vereenvoudigen langs andere lijnen, die van de
bevoegdhedenverdeling bijvoorbeeld. Ik denk aan het idee van het teruggaan
naar de lidstaten en het zelfs doorgeleiden naar de regio's. Ook op dat punt
is er dus behoefte aan vereenvoudiging, maar dan met een andere conclusie.Concepten als federalisme en subsidiariteit kunnen ons daarbij wel helpen,
maar het zijn instrumenten. Ik meen niet dat ze verabsoluteerd kunnen
worden en ons precies de weg kunnen wijzen. Is bijvoorbeeld de toepassing
van het subsidiariteitsbegrip door de invoering van de euro niet veranderd?
Verder denk ik aan het onderwijs, de arbeidsmobiliteit, de pensioensystemen
en de fiscaliteit. De vragen daarover worden in het licht van de muntunie
en de economische unie anders beoordeeld dan tien jaar geleden. De afhankelijkheden
zijn veel groter geworden en de behoefte aan afstemming dus ook. Daarom zijn
er aarzelingen, ook door de minister uitgesproken, over de "Kompetenzkatalog".
Die is statisch. Het subsidiariteitsbegrip heeft nog een dynamische invulling
en lijkt daarom veel beter bruikbaar bij het verder ontwikkelen van de Europese
Unie.Je zou zelfs de vraag kunnen opwerpen of er wel een simpele oplossing
is voor de geconstateerde ingewikkeldheden en de dilemma's waarmee wij thans
worden geconfronteerd. Ik meen dat in het debat ook veel schijnoplossingen
de ronde doen. Daarmee wordt namelijk wel een simpelheid gesuggereerd, maar
wordt geen oplossing geboden.Op verschillende plekken is gesproken over een federaal systeem voor Europa,
een systeem dat misschien te vergelijken is met dat van de Bondsrepubliek
Duitsland. Als je dan door gaat vragen, blijkt dat het federale systeem voor
Europa niet dezelfde bevoegdheden zou krijgen. Het Europese leger en het voeren
van een Europese buitenlandse politieke had men toch niet helemaal voor ogen.
En die Finanzausgleich in Duitsland waarbij sprake is van grote inkomensoverdrachten
en transfers, daar was toch niet iedereen helemaal voor.Zodra je doorvraagt en over de verschillende concepten discussieert, blijkt
de vraagstelling iets minder simpel te zijn. Dan blijkt dat datgene wat wij
in Europa doen en willen iets unieker te zijn en komen wij altijd terug op
een en-en. Er blijkt altijd weer gevoel te zijn voor hetgeen de geschiedenis
ons tot nu toe heeft gebracht, wat wij bereikt hebben, en dan vragen wij ons
af in welke richting wij voort kunnen.Wat de schijnoplossingen betreft: ik heb ook al iets gehoord over het
concept voor federalisme, waarbij de federale regering zou bestaan uit vertegenwoordigers
van de regeringen van de lidstaten. Wat is daar nu supranationaal aan? Er
is hierbij bovendien sprake van een contradictio in terminis. Toch is het
idee in het debat naar voren gebracht. Of: exclusieve versterkte samenwerking,
maar dan met een licht secretariaat en los van de Commissie als een weg naar
de toekomst. Volgens mij zou dit een stap terug in de tijd zijn en een terugkeren
naar waar we vandaan komen.Europa moet hervormd worden, dat staat buiten kijf, maar soms mag datgene
wat bereikt is en wat Europa heeft gerealiseerd even verdedigd worden. De
heer Veling stelde een vraag over doel en middel. Op het hoogste abstractieniveau
gaat het om het middel, maar zodra je dieper gaat, blijkt dat het middel zeer
veel gerealiseerd heeft, zaken die in het licht van onze doelstellingen van
zeer groot belang zijn. Het behoud en het onderhoud daarvan is daarom in zekere
zin een doel geworden, maar dan op de goede manier. De uitdagingen zijn geschetst,
ook door de minister. Dat zijn samenhang, effectiviteit en democratische legitimiteit.
Van daaruit kijken wij naar Nice en de periode na Nice. De agenda van Nice
kan gekarakteriseerd worden door de effectiviteitsvraag. Veel van de vraagstukken
die in Nice aan de orde zijn, hebben te maken met de effectiviteit van het
functioneren van de Europese Unie en het zekerstellen daarvan, ook in de nieuwe
uitgebreide Unie met 20 tot misschien wel 28 lidstaten. Als het perspectief
voor de Balkan zich gaat concretiseren, dan zal de Unie nog verder uitgebreid
worden. In dat licht is het dus indringend de vraag hoe de Europese Unie haar
effectiviteit kan behouden.Twee agendapunten van Nice zijn hiervoor van belang, namelijk de uitbreiding
van de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming en de versterkte samenwerking.
De gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming staat niet op de agenda, omdat
nu de meeste besluiten, zoals die elke week genomen worden, niet bij meerderheid
genomen kunnen worden. Het schijnt dat 70% tot 80% van alle besluiten volgens
gekwalificeerde meerderheid worden genomen. Er is evenwel een aantal terreinen
te identificeren waarop het debat zich de komende jaren zal afspelen en waarop
wij vooruitgang willen boeken. Mogelijk zal het behoud van de unanimiteitsregel
die vooruitgang in de weg staan. Wij hebben in de Staat van Unie vier van
die terreinen genoemd. Het eerste is het terrein van asiel en migratie. Dit
ziet er nog niet goed uit. Er blijken allerlei bezwaren te leven: in Frankrijk
om constitutionele redenen en in Duitsland vanwege de inhoud van het mogelijke
Europese asielbeleid. Het tweede terrein betreft het milieubeleid. Mevrouw
Zwerver vroeg hiernaar. In artikel 175 zal er wel iets kunnen gebeuren, maar
dit beleid wordt wel opgeknipt in onderdelen. Wat de energiebelasting betreft –
dit is een de regering zeer aangelegen onderwerp – ziet het er ook niet
naar uit dat hier met gekwalificeerde meerderheid over besloten kan worden.
Voor een aantal lidstaten, zoals het Verenigd Koninkrijk en Zweden, is het
hele belastingonderwerp namelijk taboe. Op het vlak van het sociaal beleid
zal wel iets kunnen gebeuren, maar niet veel. Waar het gaat om de fiscaliteit,
verwacht ik heel weinig. Tot slot is er via het Benelux-memorandum nog een
vijfde terrein aan toegevoegd. Dat is de handelspolitiek, waarover de minister
zojuist gesproken heeft.Tussen haakjes kom ik nog even op de vraag van de heer Van Eekelen naar
Tampere en de voortgang terzake. De Commissie heeft de afgelopen week twee
stukken op tafel gelegd. Ik heb die nog niet zelf gelezen, maar als het goed
is, is een van die stukken de beloofde studie naar een meer uniforme asielprocedure.
Over minimumnormen inzake asielopvang en het functioneren van de Dublin-procedure
zijn al eerder mededelingen gedaan. Het lijkt er dus op dat de Commissie haar
werk heeft gedaan. Nu moet de verdere behandeling in de Raad plaatsvinden.Het tweede agendapunt dat te maken heeft met de effectiviteit en de toekomstige
bestuurbaarheid van de Unie, is de versterkte samenwerking. Welnu, als je
het succes van Nice ergens aan wilt afmeten, dan moet je dat aan deze twee
agendapunten doen. Ik denk dat die het belang van de besluitvorming in Nice
bepalen. Op onderdelen of onderdeeltjes van de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
gaat er wel iets gebeuren, met name waar het gaat om de versterkte samenwerking.
Wij zullen de tijd die ons rest tot de afsluiting van de Top van Nice, gebruiken
om te proberen, hiermee nog wat verder te komen. Als de stemmenweging niet goed aangepakt wordt door het Franse voorzitterschap,
zowel naar de aard van de voorstellen die op tafel gelegd worden, als naar
de manier waarop het debat daarover gevoerd wordt, dan kan dat in Nice tot
grote problemen leiden. Hetgeen na Biarritz publiekelijk gezegd is over de
Commissie, zal licht zijn in vergelijking met hetgeen er in Nice kan gebeuren,
als de discussie over de stemmenweging verkeerd gevoerd wordt. Die stemmenweging
is van belang. Het gaat in het grotere Europa ook om het behoud van het juiste
evenwicht, ook wat de macht betreft. Er is geen enkele reden die fundamenteel
te doorbreken. Daarbij spelen de vragen die de heer Van Eekelen op tafel heeft
gelegd. Het gaat niet alleen over de positie van individuele landen, zoals
Nederland, waar de regering zeer aan hecht, maar ook over de drempel voor
de gekwalificeerde meerderheid. Wij komen van de regen in de drup als wij
de drempel voor de gekwalificeerde meerderheid via de stemmenweging omhoog
zouden brengen, terwijl wij anderzijds proberen meer onderwerpen onder de
gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming te brengen. Wij moeten daarvoor
oppassen. Dat gold ook bij de mogelijke invoering van een dubbele sleutel.
Als de tweede sleutel te klein is, dan heb je daar niets aan, want dan blijft
die verborgen achter de eerste sleutel. Op een zeker moment, bij een zeker
bevolkingspercentage, komt de tweede sleutel achter de eerste vandaan, maar
dan moet die ook niet te groot worden, want dan wordt de drempel voor de gekwalificeerde
meerderheidsbesluitvorming via die twee sleutels alsnog verhoogd. Dat is absoluut
niet de bedoeling.Er zijn echter nog meer vragen stellen, bijvoorbeeld over hoeveel landen
een blokkerende minderheid vormen. Toen wij met zes landen in de Unie waren,
waren het er twee. Met 15 landen zijn het er drie. De grote lidstaten hebben
de neiging aan dat element vast te houden, ook in de Unie van 27 landen. Dat
is de schaal waarmee nu het meest wordt gerekend. In een Unie van 27 lidstaten
wordt dan een blokkerende minderheid van drie lidstaten gevormd. Ik weet niet
of dat verstandig is, ook als ik kijk naar die landen zelf. Ik denk van niet.
Het is al helemaal niet goed voor de stemmenweging. Op het moment dat je drie
lidstaten een blokkerende minderheid wilt laten zijn, ga je twee dingen doen.
De lidstaten krijgen veel stemmen toebedeeld, maar je gaat direct uitrekenen
hoe weinig stemmen er voor de rest van de lidstaten nog beschikbaar zijn in
het systeem. Als die spreiding te groot wordt, dan gaat het evenwicht in de
Unie tussen lidstaten verloren. Dat heeft niet per se te maken met het denken
in categorieën van groot of klein, laat staan de positie van Nederland
daarbinnen – dat heeft de minister ook duidelijk aangegeven –
maar wel met het karakter van de samenwerking in de Unie en de vraag of de
bestaande evenwichten die hun nut hebben bewezen, fundamenteel doorbroken
moeten worden. Wij zijn daar niet voor. Wat betreft het Hof van Justitie,
het Europees Parlement en de Europese Rekenkamer is het mogelijk tot een aanpassing
van die instellingen te komen.Voor de periode na Nice staat een aantal onderwerpen op de agenda. Die
hebben te maken met een mogelijk constitutionele ontwikkeling van de Europese
Unie, het Handvest voor de grondrechten, Nice als politieke verklaring en
de discussie hoe verder. Wat de Nederlandse regering betreft wordt er verder
gegaan in de richting van een bindende vastlegging van de grondrechten, maar
misschien niet helemaal op de manier zoals dit in het Handvest staat. Er staan
overigens heel goede dingen in het Handvest. Er is sprake van een vastlegging,
op een begrijpelijke manier, van heel veel bestaande rechten, soms met een
enkele toevoeging, zoals de heer Van der Linden aangaf, op biomedisch of ethisch
gebied, soms met een overbodige toevoeging hier en daar. Het is een goede
basis voor een vervolg in de richting van een juridische verankering van de
grondrechten na Nice.Het element van de vereenvoudiging of de splitsing van de verdragen ligt
op tafel voor de periode na Nice. Daar is studie naar gedaan. Ook volgt er
nog een discussie over de "Kompetenzkatalog". Die wordt zeker geagendeerd.
Ik denk dat deze en andere onderwerpen voor de periode na Nice een ander trefwoord
naar boven brengen, namelijk dat van de legitimiteit. Nice zelf is vooral
gegaan over effectiviteitvragen. Ik denk dat een heleboel van de institutionele
discussies na Nice legitimiteitvragen voor de ontwikkeling van de Unie betreffen.
Ik verklaar dat ook uit het feit dat de functionele legitimiteit, die eigenlijk
altijd doorslaggevend is geweest voor de Europese Unie – doet het beestje
wat het moet doen? Levert het resultaat op? Werkt het? – niet meer voldoende
is voor de legitimiteit van het Europese beleid. De mate van integratie, zoals
wij die nu zien, en de verwevenheid tussen het nationale en het Europese beleid
brengen de vraag naar een betere legitimiteit, een meer democratische verantwoording,
een betere democratische structuur en een levendiger democratische cultuur
wat betreft het Europese beleid nadrukkelijk op tafel. Vanuit die invalshoek
kan in de Staat van de Unie een aantal denkrichtingen worden bekeken. Ik zie
er drie of vier, waarvan ik denk dat die vanuit de legitimiteitsvraag logischerwijs
aan de orde zullen komen. De eerste denkrichting is het versterken van de
instellingen. Het gaat dan om de Commissie en het Parlement en de relatie
tussen Commissie en Parlement. De tweede denkrichting betreft alles wat te
maken heeft met transparantie, openbaarheid en het afleggen van verantwoording,
zowel door alle spelers op het Europese toneel, in de Commissie, het Parlement
of de Raad van ministers, als in de regelingen die worden getroffen, bijvoorbeeld
op het gebied van de openbaarheid van bestuur. Dat punt is nu in behandeling
en Nederland heeft een kritische inzet. De derde richting die aan de orde
is, is die van de betrokkenheid van nationale parlementen bij het Europese
beleid. Het gaat dan om hun eigen werk en hoe dat georderd is. Als ik kijk
naar de wijze waarop de Tweede Kamer werkt, zie ik dat alle onderwerpen daar
worden beoordeeld. Over sommige wordt apart informatie gevraagd en andere
worden later besproken. Het systeem begint dus te werken, maar het kan beter.
Daar denkt het parlement ook verder over na. Verder gaat het de betrokkenheid
van de gezamenlijke nationale parlementen. De vierde richting is natuurlijk
die van meer directe democratie. Vandaar de gedachten die ter discussie aan
zijn geboden over het referendum, de verkiezing van de voorzitter van de Commissie,
het volksinitiatief en het punt van de mogelijk directe verkiezing
van een deel van de leden van het Europees Parlement op Europese in plaats
van op nationale kieslijsten. Dat idee is in deze IGC wel aan de orde geweest,
maar ondervond daar geen steun. Maar wie weet, komt dat nog.De Nederlandse regering heeft met deze en andere bijdragen in de Staat
van de Unie een behoorlijk ambitieuze bijdrage aan de discussie geleverd.
Het is alleen niet in de vorm van een speech aan een universiteit geweest
en het is ook niet op persoonlijke titel geweest. Het is gewoon in een stuk
aan het parlement gedaan. Ik dacht dat in het parlement wel gewaardeerd zou
worden dat voor die vorm is gekozen. Als wij echter weer terug moeten naar
de speeches aan de universiteiten, al dan niet op persoonlijke titel, wil
ik die suggestie graag in overweging nemen. Wij kunnen al die speeches overigens
niet op een hoop gooien. Als je kijkt naar wat Fischer heeft gezegd en naar
wat Chirac, Blair en Verhofstadt hebben gezegd, dan is dat wel belangrijk,
maar het klopt niet. Ik mag geen interrupties uitlokken, maar als ik dat had
mogen doen, had ik de heer Jurgens gevraagd om de verschillen aan te geven
tussen wat de heer Verhofstadt in zijn speech heeft gezegd en wat de Nederlandse
regering in de Staat van de Unie heeft gezegd. Daar zou hij grote moeite mee
hebben gehad. Ik denk dat op de negen punten die de heer Jurgens heeft genoemd,
sprake is van een heldere inbreng van de Nederlandse regering in de Staat
van de Unie en anderszins.Ik wil nog een enkele precisering naar voren brengen op het punt van het
handvest voor de grondrechten en de relatie tot het EVRM. Dat is een gedeelde
zorg van de Kamer en de regering. De regeringsvertegenwoordiger heeft zich
op dat punt zeer ingespannen. Ik denk dat zowel in de tekst van het handvest
als in de toelichting op dat punt de nodige waarborgen zijn geschapen. Verder
is de regering bereid – zij heeft een Fins voorstel daartoe gesteund –
om in het kader van deze IGC te kijken of de Europese Gemeenschappen zouden
kunnen toetreden tot het EVRM. Daarvoor is van de zijde van de Europese Unie
wel een verdragswijziging nodig, maar geen rechtspersoonlijkheidsontwikkeling
van de Unie. Daar is wel steun voor gekomen in Biarritz. Wij moeten nog bekijken
of het kan. Ik betwijfel dat, want er zijn een aantal landen die er heel erg
tegen zijn. De gedachte dat de Russische Doema mee zou moeten besluiten over
de vraag of Europese burgers grondrechten ten opzichte van de Europese instellingen
krijgen, is in een aantal landen niet een aantrekkelijk beeld. Daar is ook
gezien de hiërarchie der instellingen een zeker bezwaar tegen. Dat is
niet bij ons zo, maar wel in andere landen. Wij zijn dus actief geweest op
dat punt.Ten slotte wil ik ingaan op de motie van de heer Jurgens over de Grondwet.
Ik denk dat het goed is om de minister van Binnenlandse Zaken daarop een antwoord
te laten geven. Ik kan de aantrekkelijkheid van de gedachte wel inzien, maar
ik ben geen expert op dat punt. Ik denk dat de minister die over de Grondwet
gaat daar ook maar verder op ondervraagd moet worden. Als de heer Jurgens
al aangeeft dat de toelichting niet klopt, is er in ieder geval reden tot
verder debat en misschien zelfs tot verdere studie. Ik vind de aanbeveling
van de heer Van Eekelen interessant om aan de proeve van zo'n artikel te gaan
werken en aan de hand daarvan het debat verder te voeren. Ik deel niet het
oordeel dat de Grondwet zonder Europese bepaling geen knip voor de neus waard
zou zijn. Er heeft twee keer een grondwetswijziging plaatsgevonden. Dat gebeurde
minstens tien jaar voordat de ontwikkeling in Europees verband relevant werd.
Dat was in 1953 omtrent de rechtstreekse werking van internationale rechtsbronnen,
wat voor de latere EG-regelgeving bijzonder relevant was. Dat kon, omdat de
Nederlandse Grondwet daarop al aangepast was. En dat was in 1983 over het
kiesrecht voor niet-Nederlanders, nog voordat daar van een echte Europese
ontwikkeling gesproken kon worden.Tot slot de vraag van de heer Van der Linden over de democratische controle
op het groeiende aantal agentschappen. Het aantal agentschappen groeit niet
erg en de democratische controle blijft zoals die is, via een raad van toezicht.
Soms zie je daarin een collega, zoals de heer Van Thijn in de raad van toezicht
van het Europees waarnemerscentrum tegen racisme en vreemdelingenhaat in Wenen.De voorzitter:Alvorens te beginnen met de tweede termijn, wil ik een enkele opmerking
maken over de motie van de heer Jurgens. De minister van Binnenlandse Zaken
is uitgenodigd om hier vandaag zijn eigen visie te geven, maar hij heeft er
de voorkeur aan gegeven om een brief te schrijven en ervoor te zorgen dat
een van zijn hier aanwezige ambtgenoten de vragen kan beantwoorden. De heer
Jurgens heeft, als hij hier in tweede termijn op terugkomt, in ieder geval
recht op antwoord.De gemiddelde spreektijd in tweede termijn is vier minuten.De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter! De staatssecretaris beklaagt zich er een beetje over dat de
appreciatie voor de Staat van de Unie niet zo denderend was. Ik behoor in
ieder geval tot degenen die zich buitengewoon positief uitgelaten hebben,
in tegenstelling tot collega Van Eekelen en delen van zijn inbreng. Het was
ook opvallend dat de heer Dijkstal niet aan het debat over de Staat van de
Europese Unie heeft deelgenomen. Juist dit soort belangrijke debatten moeten
tot uitdrukking brengen dat de politieke leiders zich met Europa involveren.Voorzitter! Ik licht er een paar elementen uit. Ik wil even terugkomen
op de Europese Senaat. Ik vind dat de aftrap die de regering gegeven heeft,
belangrijk is voor een discussie. Wij hebben die opgepakt. Wij hebben geen
koudwatervrees met betrekking tot een mogelijke inbreuk op de versterking
van de rol en de positie van het Europees Parlement. Wij zien dit parlement
als mans genoeg om dat zelf met behulp van de nationale parlementen voor elkaar
te krijgen. Ik zie het wel als een duidelijk grotere betrokkenheid van de
nationale parlementen bij het Europees besluitvormingsproces. Juist daar valt
op te merken dat de nationale parlementen eerder wegdrijven van Europa dan
zich betrokken weten bij de Europese integratie. Ik zou hier veel meer over
kunnen zeggen, maar dit komt wellicht in een latere fase bij andere discussies.Ik heb over de rol van de Raad van Europa een motie voorbereid. Als wij
spreken over de Europese internationale organisaties, moeten wij vaststellen
dat er geen helderheid is met betrekking tot de taakafbakening en dat er veel
verspilling plaatsvindt door dubbel werk en onderlinge concurrentie. Daarmee
wordt de competitie tussen de verschillende internationale organisaties gestimuleerd.
Buitenlandse Zaken heeft een jaar of drie geleden een zeer interessante notitie
uitgebracht op dat punt. We hebben daarna een internationaal symposium gehad
dat ook een goede respons had. Het is heel goed dat wij vandaag de regering
vragen om eens nadrukkelijk in kaart te brengen hoe de regering de onderscheiden
verantwoordelijkheden van de internationale organisaties ziet en welke rol
haar daarbij voor ogen staat.De voorzitter:Door de leden Van der Linden, Van Eekelen, Jurgens, Kohnstamm, Zwerver
en Veling is de volgende motie voorgesteld:De Kamer,gehoord de beraadslaging,van oordeel, dat een groeiende en onwenselijke overlapping plaatsvindt
in het werk van de onderscheiden internationale organisaties die zich bezighouden
met Europese samenwerking en met de bevordering van Europese waarden als democratie,
rechtsstaat, rechten van de mens;verzoekt de regering om de Staten-Generaal in een nota haar visie uiteen
te zetten over de positie van de onderscheiden internationale organisaties
(EU, Raad van Europa, WEU, OVSE), welke rol deze organisaties zouden moeten
vervullen, welke rol zij zien voor de parlementaire assemblees en welke vormen
van samenwerking mogelijk zijn om overlapping, verspilling van middelen en
menselijke inzet te voorkomen en daardoor de Europese samenwerking te bevorderen,en gaat over tot de orde van de dag.Zij krijgt nr. 133.De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter! Een reactie op mijn betoog over de kennismaatschappij heb
ik node gemist. Mij lijkt dat een buitengewoon belangrijk onderdeel van de
interne markt. Bij de toekomstbepalende activiteiten van de Europese Unie
kunnen wij niet lijdzaam toezien hoe de kloof tussen de Verenigde Staten en
Europa op dat punt jaarlijks snel groter wordt. Ik hoor graag de reactie van
de bewindslieden daarop.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter! De kleine boutade van de staatssecretaris over zijn stuk aan
de Kamer heeft mij ontroerd. Nu zet hij eens het beleid van de regering daarin
uiteen, en niet in toespraken elders in het land, en weer is het niet goed.
Zo is het niet helemaal. Hij, en de regering meer in het algemeen, zijn vandaag
voldoende geprezen voor het feit dat het een inzichtelijk en mooi stuk is,
maar het ging mij erom dat krachtiger aangegeven had moeten worden welke kant
wij uiteindelijk opgaan. De staatssecretaris zei net in zijn antwoord: zo
gauw je doorpraat, blijkt het steeds minder simpel te zijn. Dat is een prima
uitgangspunt. Praat eens door! Het blijkt dan niet zo simpel te zijn en vervolgens
ontstaat er debat, juist omdat het niet zo simpel is. Dat was de achtergrond
van mijn betoog. Ik dank de staatssecretaris overigens voor zijn antwoorden.
Ik begrijp dat hij zich het gebrek aan openbaar debat en dus een mogelijk
gebrek aan draagvlak zeer aantrekt.De minister heeft geantwoord op vragen over het Europees Hof voor de rechten
van de mens. Ik was blij met zijn antwoord dat als de noodzaak blijkt hij
wil overwegen met enkele andere landen extra middelen voor het Hof beschikbaar
te stellen, omdat het zo'n buitengewoon belangrijk instrument is. Ik zou hem
onder ogen willen brengen dat dit moment reeds aangebroken is. Dat blijkt
uit de noodkreet van de voorzitter van het Hof tijdens de conferentie over
50 jaar rechten van de mens. Ik zou de minister willen vragen, het initiatief
te nemen in het comité van ministers.Ik kom te spreken over de motie. Ik moet even reageren op hetgeen zowel
de heer Van Eekelen als mevrouw Zwerver daarover hebben gezegd. De heer Van
Eekelen wil namens zijn fractie eerst iets meer weten over de betekenis van
een dergelijk grondwetsvoorstel. Natuurlijk ga ik ervan uit dat als men zich
erop richt, een voorstel voor een grondwetswijziging te doen, daaraan overleggen
en studie vooraf zullen gaan en dat er misschien voorstudies zullen verschijnen.
Het zal niet à bout portant op tafel komen. In de motie wordt gevraagd
deze grondwetswijziging door te zetten en het niet te laten bij een studie
zoals staat in de zeer voorzichtige, compromisachtige brief die de minister
van Binnenlandse Zaken ons heeft gestuurd. Wij moeten ons richten op de mogelijkheid
dat in de Grondwet wordt erkend dat wij een onderdeel zijn van de Europese
Unie en op de vraag welke binnenlandse constitutionele consequenties dat heeft.De heer Van Eekelen vond het niet zo gelukkig deze vraag bij de implementatie
van de Europese regels aan de orde te stellen. Naar mijn mening moest het
juist daar aan de orde worden gesteld, omdat een voorstel werd gedaan, buiten
de bestaande constitutionele regels om, om bij AMvB versneld wetten opzij
te schuiven ter implementatie van EEG-regels. Ik ben voor die versnelde implementatie
als dat nodig is. Ik wil wel graag dat dit in een behoorlijk constitutioneel
kader wordt gegoten. Daarom is die vraag gesteld. Het ligt dan ook voor de
hand, de vraag te stellen zoals in de motie is omschreven. Mevrouw Zwerver
trof ook enige problemen hiermee aan in haar fractie. Tegen haar zeg ik dat
het hier om gaat en niet om een soort eeuwige binding van Nederland aan de
Europese Unie. Ik denk dat dat niet gauw omkeerbaar is als men het anders
zou willen. Bij de grondwetswijziging uit 1953 die door de heer Benschop is
genoemd, is alleen maar vastgelegd dat een beslissing bij verdrag rechtstreekse
werking heeft in het Nederlandse recht, maar er is geen nader criterium gegeven
over het hoe. Dat is waar het nu omgaat. Daarvoor is nodig een verdere uitwerking
van de grondwetswijziging uit 1953.De heer Veling (RPF/GPV):Mijnheer de voorzitter! Ik dank de bewindslieden voor hun reactie op de
inbreng vanuit de Kamer. Grappig was, dat in de interruptiedebatten vanmorgen
door ten minste drie leden van dit huis, aangevallen zijnd op een bepaald
standpunt, werd gezegd dat zij wel degelijk een Europese gezindheid
hadden. Blijkbaar is het van belang dit van tijd tot tijd als een soort verklaring
van rechtszinnigheid duidelijk te maken. Dat is natuurlijk niet voor het eerst.
Er is klaarblijkelijk iets heel ergs aan de hand als je twijfel wekt aan je
Europese gezindheid. Ik heb mij zitten afvragen wat dat is en of ik daarbij
inderdaad buitenstaander ben, of het ook gewoon van tijd tot tijd kan roepen.
Mogelijk kun je dan beter meedoen in het debat. Ik denk dat ik ook warempel
wel kan zeggen, dat ik een Europese gezindheid heb.Ik wil graag nog terugkomen op, en een antwoord van de regering uitlokken
over, mijn gedachtegang dat die Europese gezindheid van mij me ingeeft om
de nadruk te leggen op de verbinding tussen wat de staatssecretaris net noemde
de statenunie en de burgerunie. Wat is het oordeel van de bewindslieden over
mijn benadering dat je de loyaliteit van burgers ten opzichte van Europa kunt
versterken, wanneer je die loyaliteit inbedt in en verbindt aan het burger
zijn van een nationale staat? In verband daarmee wil ik met name de staatssecretaris
vragen om aan te geven waarom in het kader van de suggesties voor hervormingen
die in de Staat van de Unie staan, opvallend anders dan in vorige stukken
wordt geopperd dat het mogelijk van belang is zowel de intergouvernementele
kant van Europa goed te bewaken als een Europese senaat te overwegen met als
expliciet motief dat de balans goed gehouden moet worden. Er is klaarblijkelijk
reden om dat op dit moment te zeggen. Ik wil graag horen wat erachter zit.
Ik heb gepoogd het te snappen en ik heb er ook een zekere waardering voor,
tussen haakjes vanuit mijn Europese gezindheid, maar ik wil graag weten of
de staatssecretaris daar op dezelfde wijze tegenaan kijkt of er andere redenen
voor heeft.Er is gezegd, dat er in de Muntunie die er nu is nieuwe afhankelijkheden
zijn ontstaan. Dat betekent dat naar het proces van integratie anders wordt
gekeken dan tien jaar geleden. Dat is nu net mijn punt. Hadden wij er tien
jaar geleden toch niet uitvoeriger over moeten spreken, had de regering destijds
niet meer open moeten staan voor de uitdaging om scenario's te ontwikkelen
voor die lange termijn? Was het echt zo onvoorspelbaar dat de Muntunie een
enorme impuls zou geven op het gebied van de fiscaliteit, op het gebied van
de pensioenen, op het gebied van de arbeidsmobiliteit, mogelijkerwijs ook
op het gebied van onderwijs en arbeidsmarkt, op het gebied van concurrentieverhoudingen
en noem maar op? Nu ontdekken we dat en kunnen we tegen elkaar zeggen dat
die afhankelijkheden zijn versterkt en dat het nu moet. Zeker, het moet ook,
maar ik vind het wat bedenkelijk dat de discussie destijds in mijn ogen te
kort door de bocht is gevoerd, met een te groot vertrouwen dat het allemaal
wel goed zou komen. Eigenlijk is er niet echt een discussie gevoerd. Ik steun
dan ook collega Jurgens wanneer hij pleit voor discussie en voor doordenken
met elkaar.Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Voorzitter! De minister heeft gezegd dat er erg veel geld is vrijgemaakt
voor de Balkan, te weten een bedrag van 4,65 mld. De Commissie heeft echter
5,5 mld. gevraagd, dus daar zit wel mooi een verschil van bijna 1 mld. in.
Naar onze mening moeten de financiële perspectieven voor de Balkan naar
omhoog worden bijgesteld. Er gaat nu minder geld naar de Balkan dan gevraagd
is door de Commissie en er is ook minder geld voor MEDA en andere regioprogramma's.
Dat is op de lange termijn onaanvaardbaar. Een korting op het geld voor de
Balkan kan extra problematisch zijn omdat andere landen in de regio met argusogen
toekijken of het "democratisch" geworden Servië niet het grootste deel
van de koek krijgt. De behoefteraming van Wereldbank en Commissie is in de
maak, maar ik blijf mij afvragen waarom de Commissie in eerste instantie inschat
dat 5,5 mld. nodig is en vervolgens met 4,65 mld. akkoord gaat. Een mogelijkheid
zou kunnen zijn om de landbouwuitgaven in te zetten voor het externe beleid.
De minister wuift dat weg met de woorden dat het voor de komende tijd al geregeld
is. Ik denk echter dat dat niet echt het geval is. Ziet de minister er wat
in om de overschotten in de landbouwsfeer over te hevelen naar het externe
beleid?Voorzitter! De minister heeft niet geantwoord op mijn vragen naar de relatie
tussen Kosovo, Servië en Montenegro. In mijn bijdrage heb ik verwezen
naar een paper van Paul Collier over oorlogseconomieën. Graag hoor ik
alsnog een reactie.Het is natuurlijk een goede zaak dat er een politieke dialoog is tussen
Tsjetsjenië en Rusland. De Parlementaire Assemblee heeft in juni 1999
het Comité van Ministers gevraagd een statenklacht in te dienen. Dat
zal in januari wellicht weer gebeuren. In juni heeft het Comité van
Ministers dat verzoek naast zich neergelegd. Mijn vraag was of het comité
wel luistert naar hetgeen de Parlementaire Assemblee zegt en er vervolgens
ook naar handelt. Ik weet dat de minister niet graag antwoordt op als-vragen,
maar is hij bereid een zekere druk uit te oefenen opdat er geluisterd wordt
naar hetgeen de Parlementaire Assemblee voorstelt?Kan de minister nog ingaan op mijn vragen over de politieke gevangenen
uit Kosovo die nog steeds in Servië vastzitten?De minister heeft in reactie op de motie van GroenLinks in de Tweede Kamer
gezegd dat de Hoge Vertegenwoordiger op termijn bij de Europese Commissie
zou kunnen worden ondergebracht. Ik heb de indruk dat "op termijn" moet worden
ingevuld met "sint-juttemis". De minister had het over een premature gedachte
en dergelijke gedachten doen er in het algemeen erg lang over om volwassen
te worden. Wanneer denkt de minister dat deze kwestie op de agenda komt?Mijn fractie ziet nog steeds enig licht tussen de motie-Jurgens en hetgeen
hij in deze Kamer naar voren heeft gebracht. Wij zouden graag een notitie
ontvangen van de minister van Binnenlandse Zaken op basis waarvan wij ons
standpunt kunnen bepalen met betrekking tot de vraag of het wenselijk is het
EU-lidmaatschap op te nemen in de Grondwet.De heer Kohnstamm (D66):Voorzitter! Ik dank de bewindslieden voor de antwoorden. Ik begrijp dat
zij niet meer kunnen doen dan hier hun inspanningsverplichtingen voor Nice
neer te leggen. Het kan nooit een resultaatsverplichting worden, want daarvoor
is het nu juist een intergouvernementele conferentie. Je weet nooit precies
wat er uit komt. De voorzichtigheid in het antwoord, met name toen de staatssecretaris
aangaf hoe de stand van zaken ongeveer is, stemt mij niet erg
vrolijk. Het is haast in mineur getoonzet. Verwacht er niet te veel van, zo
is mijn samenvatting van zijn antwoord. Dit is geen verwijt. De feiten zien
er waarschijnlijk zo uit en dan is het maar beter om het te weten.Ik heb er behoefte aan dit debat wat mij betreft te beëindigen met
twee hartenkreten. Ik voeg hier, waarschijnlijk ten overvloede, aan toe dat
dit niets afdoet aan mijn Europese gezindheid.In de eerste plaats over artikel 133 over de diensten en intellectuele
eigendom. Ik zal mijn eerste termijn niet overdoen, maar mijns inziens moet
zelfs overwogen worden om de ratificatie afhankelijk te doen zijn van de vraag
of op dat punt gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming inderdaad wordt
overeengekomen. Als dit niet wordt gerealiseerd zetten wij niet alleen geen
stap vooruit, maar naar mijn stellige overtuiging zelfs twee stappen achteruit.In de tweede plaats over artikel 2 van het protocol van het verdrag van
Amsterdam. De bewindslieden hebben niet gereageerd op mijn opmerkingen. Zij
begeven zich met deze IGC-agenda in de illegaliteit, want in strijd met datgene
wat hier ook ten slotte via dat protocol is afgesproken. Zelfs als Nice een
overwegend succes wordt, dan nog is niet voldaan aan artikel 2 van het protocol
en dus is het mijn stellige overtuiging dat zij niet anders kunnen doen dan
in illegaliteit doorleven ofwel een tweede IGC conveniëren waarin artikel
2 van dat protocol wel wordt nageleefd.De heer Van Eekelen (VVD):Voorzitter! Ook ik dank de bewindslieden voor hun antwoorden, waarin zij
heel compact veel informatie hebben verstrekt. Hun aanpak is mij nu wat duidelijker
geworden. Met name de staatssecretaris heeft mij gerust gesteld. Ik had wat
verontrustende citaten van hem gelezen in de pers na de rede van Fischer,
maar ik val mensen nooit aan op citaten, althans niet in de pers.Er resten nog drie vragen waarop de bewindslieden niet of nauwelijks zijn
ingegaan.In de eerste plaats de vraag hoe de opstelling zal zijn in het komende
jaar, met name voorafgaande aan die "richtinggevende verklaring" die aan het
einde van het jaar onder het Belgische voorzitterschap moet worden uitgegeven
en waaraan Nederland blijkbaar zal meewerken in Beneluxverband.In de tweede plaats de vraag naar het meest waarschijnlijke scenario voor
de uitbreiding. Krijgen wij een "big bang" van een heleboel landen die tegelijk
toetreden, of zal er noodgedwongen worden gekozen voor differentiatie? Ik
heb het probleem "Polen-landbouw" daarbij genoemd. Is dit een serieus obstakel?
Zien de bewindslieden een oplossing voor dit probleem?In de derde plaats de vraag naar mogelijke terreinen voor versterkte samenwerking.
Ik zie best in dat in Nice een formule kan worden gevonden volgens welke de
versterkte samenwerking makkelijker wordt dan in het verdrag van Amsterdam.
De vraag is dan waartoe? Welke zijn die gebieden waarop die versterkte samenwerking
moet optreden?Ik wens de bewindslieden goede reis naar en veel succes in Nice.Ik wil nog een enkel woord zeggen over de motie-Jurgens. Ik blijf erbij
dat wij eerst een proeve willen zien. Wij hebben dit systeem in het verleden
met goed succes gevolgd. Ik vind het nog te vroeg om een oordeel uit te spreken.
Het komt mij sympathiek voor, maar ik zou graag willen dat er modellen worden
ontwikkeld. Als de heer Jurgens zijn motie misschien in die zin zou willen
wijzigen, zou dit ons in staat stellen daarvoor te stemmen.Minister Van Aartsen:Mijnheer de voorzitter! Zeer veel dank aan die geachte afgevaardigden
die nog een keer hebben benadrukt, dat de Staat van de Unie de goedkeuring
kon wegdragen. Wij hebben kennelijk op sommige fronten wat selectief geluisterd.De heer Van der Linden heeft een motie ingediend over de samenwerking
tussen de internationale organisaties: de EU, de Raad van Europa, de WEU en
OVSE. Ik heb in mijn antwoord gepoogd aan te geven dat zeker bij de Raad van
Europa en OVSE sprake is van de nodige samenwerking. In waarnemingssituaties
proberen beide organisaties elkaar te ondersteunen. De WEU is een organisatie
die het komende jaar een wat slapend traject ingaat. Ik heb geen enkel bezwaar
tegen het verzoek dat in de motie is neergelegd om toch nog een keer aan te
geven hoe de stand van zaken op dit moment is. De rol voor de parlementaire
assemblees is in het verband van de discussie over het Europees veiligheids-
en defensiebeleid van belang. Wat de overlapping betreft, merk ik op dat in
het kader van samenwerking tussen deze organisaties de samenwerking bij civiele
crisisbestrijding zeker aan de orde zal komen. Indien deze motie wordt aangenomen,
zijn wij bereid om haar uit te voeren.Ik kom aan de opmerkingen van de heer Jurgens over het Hof, de noodroep
van de voorzitter van het Hof in Rome. Ik weet niet of wij al in formele zin
door het Hof zijn benaderd. Bij mijn weten is dat niet het geval. Ik had nog
een zekere voorzichtigheid in mijn beantwoording. De Nederlandse regering
zal in samenspraak met gelijkgezinde landen dat probleem aanvatten en oplossingen
zoeken.Ik kom aan de opmerkingen van mevrouw Zwerver. Ik neem aan dat de staatssecretaris
zal ingaan op de gezindheid van de geachte afgevaardigde de heer Veling.Wat die 4,65 mld. euro betreft, merk ik op dat de Commissie meer heeft
gevraagd. Het was dik een miljard meer. Men kan zeggen dat commissaris Patton
een uitstekend onderhandelaar is. Men weet hoe die zaken in internationale
organisaties gaan, ook in het kader van de EU. Het is heel moeilijk geweest
om een goed evenwicht te vinden tussen enerzijds de uitgaven die wij in het
kader van het Middellandse Zeebeleid moeten doen en anderzijds de prioriteiten
terzake van de Balkan. Er zijn ook nog de afspraken van Berlijn waar wij niet
onderuit kunnen. De Nederlandse regering kan zich niet eenzijdig losmaken.
Het bedrag van 4,65 mld. euro is groter dan het bedrag dat aan kandidaat-lidstaten
wordt gegeven, zoals ik al eerder zei. Wij zullen in 2000 en 2001 aan frontloading
doen. Dat geeft een aantal mogelijkheden. Verder is het belangrijk dat wordt
gekeken naar de mogelijkheid om programma's uit te voeren.Het schuiven of overhevelen tussen de categorieën is niet mogelijk.
Zoals kan alleen bij nieuwe financiële afspraken binnen het geheel van
de Europese Unie. Mevrouw Zwerver zei geen reactie te hebben gekregen op de beschouwingen
van de kant van de Wereldbank. Ik kan zeggen deze beschouwingen ronduit kunnen
worden onderschreven. Ik heb er kort aan gerefereerd toen ik sprak over de
gang van zaken binnen Bosnië-Herzegovina. De Nederlandse regering heeft
in een aantal gesprekken met de autoriteiten aldaar gezegd: u krijgt allerlei
hulp; daarnaast moet u ervoor zorgen dat u op eigen benen kunt staan. Het
ontwikkelen van de eigen kracht is ook in dit soort landen van grote betekenis.
Er moet aan worden gewerkt dat niet een groot deel van het bedrijfsleven afhankelijk
is van staatssteun. Ik geloof dat op het ogenblik 60 à 70% van het
bedrijfsleven staatsgeoriënteerde is in Bosnië-Herzegovina. Een
privatiseringsprogramma is dus noodzakelijk. Veel hulp die in dit kader wordt
gegeven, kan maar hoeft natuurlijk niet tot een zeker verdovingseffect leiden.
Daar heeft de Wereldbank terecht op gewezen, denk ik. Ik ben van mening dat
wij daar zeer alert op moeten zijn. Dit geldt ook voor het uitstippelen van
de toekomstige politiek en het financiële beleid, van de kant van Nederland
en van de kant van de Europese Unie in de richting van de desbetreffende regio.Luisteren wij naar wat uit de Parlementaire Assemblée/Raad van
Europa komt? Wat de debatten over Tsjetsjenië betreft, heeft Nederland
als enige lidstaat veel gedaan om het geluid van die assemblée ook
in het Comité van Ministers te laten doorklinken, niet alleen omdat
het van die assemblée kwam, maar ook omdat het overeenkwam met de gedachten
die de Nederlandse regering daarover heeft. Wat op enig moment door de Tweede
Kamer is gevraagd, was binnen de gegevenheden van de Raad van Europa en van
de Europese Unie een onuitvoerbare opdracht. Ik heb al aangegeven wat de instructies
zullen zijn bij het debat dat worden gevoerd op 7 december a.s.In alle bilaterale contacten is het punt van de politieke gevangenen in
Servië aan de orde geweest, ook in de contacten tussen de Europese Unie
en de nieuwe Joegoslavische regering.Mevrouw Zwerver vroeg wanneer de Hoge Vertegenwoordiger een plek krijgt
in het kader van de Commissie. Wij hebben een en ander overgenomen in de Staat
van de Unie. Het is een illusie om te denken dat de ineenschuiving van de
twee entiteiten op korte termijn in de Europese Unie te realiseren is. Daarom
is het heel belangrijk het accent niet alleen op de institutionele kant te
leggen, maar vooral ook op een goede samenwerking tussen Raad en Commissie.De heer Van Eekelen heeft voorts een vraag gesteld over de uitbreiding
en het scenario daarvoor. Het is bekend dat de Nederlandse regering gehecht
is aan de besluitvorming die in Helsinki heeft plaatsgevonden. Daar zijn duidelijke
afspraken gemaakt over de methodiek die bij het uitbreidingstraject wordt
gevolgd. Dat wil niet zeggen dat het op enig moment verstandig is om, indien
een aantal lidstaten ongeveer gelijktijdig gereed is voor toetreding, die
weg te volgen. De gedachte die wel is geuit door commissaris Verheugen dat
wij een moment zouden kunnen krijgen, ergens na 2000, waarop negen of tien
lidstaten de Unie zouden binnenmarcheren, de zogeheten "big bang" –
de heer Verheugen heeft zich daarvan overigens al gedistantieerd – lijkt
mij geen bepleitbare gang van zaken. We moeten wat dit betreft toch ook denken
aan de absorptiecapaciteit van de EU. Bovendien zou het volgen van een dergelijk
scenario ertoe kunnen leiden dat de eerste toetreders heel lang zouden moeten
wachten op het land dat in het kader van die "big bang" het laatst gereed
is voor toetreding. Zoals men weet, heeft de Nederlandse regering een wat
sneller traject voor ogen.Voorzitter! De staatssecretaris en ik hebben ons aangemeten, in alle relevante
onderhandelingen het belang van de versterkte samenwerking te benadrukken.
Er zijn terreinen waarop die versterkte samenwerking mogelijk zou zijn; de
heer Van Eekelen heeft er twee genoemd. Eén daarvan is zeer interessant
in het kader van het Europese veiligheids- en defensiebeleid. Zo zijn er nog
meer mogelijkheden denkbaar, maar vooral is van belang dat de mogelijkheid
die al in het verdrag vastligt, wordt versoepeld zodat het gemakkelijker wordt
om de richting van de versterkte samenwerking in te slaan dan nu, op grond
van de huidige methodiek, mogelijk is. Het is bekend dat wij bij die huidige
methodiek nog met een veto moeten leven.Staatssecretaris Benschop:Mijnheer de voorzitter! De heer Van der Linden heeft gevraagd naar de
onderzoeksprogramma's, zulks in relatie met de kenniseconomie. De opmerkingen
die hij daarover in eerste termijn heeft gemaakt, sluiten aan bij de inzet
van de regering op dit terrein. Die programma's moeten meer Europees en minder
nationaal worden. In het kader van het Zesde Kaderprogramma voor het onderzoeksbeleid
dient dit meer opengegooid te worden. Bij de komende Europese Raad van Stockholm,
waar een jaar na Lissabon de voortgang wordt bekeken, zal worden nagegaan
of dit zich ook werkelijk in de praktijk voordoet.Natuurlijk ben ik weer enigszins te luchthartig ingegaan op de opmerkingen
van de heer Jurgens over de Grondwet en de motie die daarmee verband houdt.
Ik kan hem echter de verzekering geven dat het de intentie van de minister
van BZK is om, door middel van studie en mogelijk een proeve, te gaan werken
in de geest van de motie. Met andere woorden: daarover kan iets van hem tegemoet
worden gezien.De heer Kohnstamm is nader ingegaan op het protocol bij het Verdrag van
Amsterdam inzake de uitbreiding en de mate van hervorming van de instellingen.
Voorzitter! De besluiten daarover zijn in Helsinki gevallen. Wij hebben toen
gesproken over 12 kandidaat-lidstaten in onderhandeling en in totaal 13 kandidaat-lidstaten.
De institutionele hervorming zal op dat scenario moeten zijn toegesneden.
Daarmee zitten wij sindsdien in artikel 2 van het protocol en niet meer in
artikel 1. Dit kan ook van de agenda worden afgeleid. Waren wij onder artikel
1 geweest, dan hadden slechts de stemmenweging en de Commissie op de agenda
gestaan, en niet alle overige onderwerpen die aangeven dat wij te maken hebben
met een bredere benadering.De heer Kohnstamm (D66):Je kunt toch met de agenda van Nice niet volhouden, dat de bepalingen
van de verdragen inzake de samenstelling en de werking van de instellingen
volledig worden herzien, zoals het protocol zegt? Als in Helsinki
is afgeweken van het protocol, zal het protocol moeten worden gewijzigd. Het
maakt onderdeel van het verdrag uit. Dus houd ik mijn wat prikkelende stelling
staande, dat u zich in de illegaliteit begeeft.Staatssecretaris Benschop:Het is voor het eerst dat ik die stelling ben tegengekomen. Er bestaat
volledige overeenstemming over, dat wij met deze hervorming van de verdragen
en de instellingen in Nice de Unie gereed moeten maken voor een uitbreiding
tot 27 of 28 lidstaten. Dat is de juiste doelstelling. Bij de methode van
Amsterdam vergt de eerste ronde een beperkte aanpassing, namelijk alleen het
afstand doen van de tweede commissaris, alsmede het regelen van de stemmenweging.
Wij zijn nu natuurlijk veel verder gegaan. De gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
is weer aan de orde. Die zou onder artikel 1 niet aan de orde zijn. Het Hof
van Justitie, de samenstelling van het Europees Parlement, de Europese Rekenkamer,
artikel 7 en andere aspecten zijn aan de orde. Er valt natuurlijk altijd te
discussiëren over het bereik van de hervormingen, maar er is communis
opinio dat wat nu wordt uitgevoerd onder artikel 2 valt.De heer Van Eekelen sprak over de richtinggevende verklaring over de toekomst
van de Unie, onder het Belgisch voorzitterschap. Die verklaring moet vooral
worden gezien als een verdere precisering van de agenda, ook gelet op een
mogelijke volgende IGC. Daarmee is het debat zelf nog niet gevoerd of beslecht.
Het zal voor een deel van de uitkomst van Nice afhangen hoe wij dat verder
moeten interpreteren. Ik stel voor dat wij in het licht van de uitkomsten
van Nice en de eventuele voorbereiding van de agenda daarop terugkomen.De heer Veling stelt het vraagstuk van de loyaliteit en de gemeenschapszin
en de verhouding tussen burgers, staten en Europa aan de orde. De onderliggende
gedachte in de Staat van de Unie is, dat het probleem van de democratie en
de legitimiteit in Europa zo groot is, dat wij niet mogen verwachten dat het
op korte termijn alleen via de bestaande formele Europese structuren overwonnen
wordt. Het grote probleem van de Europese democratie is niet de democratie
op papier of die van de structuren. Ik denk dat er in die zin ook weinig of
geen democratisch tekort bestaat. Het probleem is veel meer het functioneren
van de Europese democratie, de publieke en politieke ruimte waarin die tot
ontwikkeling komt en de mate waarin het publiek debat zich op Europees niveau
ontwikkelt. Een van de positieve elementen van het afgelopen jaar is wel,
dat je in de speeches van Fischer en Chirac ziet, dat dit meer in ontwikkeling
komt. Er wordt op dezelfde tijd op Europese schaal steeds meer over dezelfde
onderwerpen gedebatteerd, maar dat is toch nog zeer beperkt. Ook het Europees
Parlement is in de beleving van veel burgers ver weg, net zoals andere Europese
instellingen. Europese parlementariërs beseffen dat ook heel goed. Zij
hebben zich voorgenomen om een deel van hun tijd juist in Nederland te besteden,
om iets aan dat probleem te kunnen doen.Gegeven dat grote vraagstuk lijkt het mij, dat wij tegelijkertijd, ook
al omdat het een onderdeel van de structuur van de Europese Unie is, namelijk
de vertegenwoordiging via de nationale regeringen in Europa, op nationaal
niveau, via de controle op de regeringen door de parlementen, maximale openheid
en verantwoording moeten creëren. Er moet meer Europees debat op nationaal
niveau worden gecreëerd. In dat opzicht kiezen wij voor een "en-en-benadering"
van het vraagstuk van de democratische discussie en de legitimiteit.Over gemeenschapszin en identiteit valt ontzettend veel te zeggen. Er
is gesproken over de Van der Leeuwlezing van Cohn-Bendit. Die vond ik enerzijds
heel stimulerend en aantrekkelijk, maar aan de andere kant zat er ook iets
gevaarlijks in, door de nadruk te leggen op de noodzaak van dé Europese
identiteit. Hoe komt die identiteit namelijk tot stand? Volgens mij laat de
geschiedenis zien, dat identiteiten veelal tot stand komen door zich af te
zetten tegen andere identiteiten of in het conflict met andere staten of volken.
Dan wordt de eigen identiteit gevormd en gesmeed. Ik voel mij daarom eerder
thuis bij het idee van de veelkleurigheid van Europa en de poging met meerdere
identiteiten te werken. Die zouden naar tijd en plaats kunnen wisselen. Die
wisseling geldt eigenlijk voor iedereen. Als je in de Verenigde Staten bent,
ben je een Europeaan. Als je in Europa rondloopt, een Nederlander. Als je
in Nederland bent, ben je een Groninger of Amsterdammer enz. Dus identiteiten
wisselen en zijn afhankelijk van de plaats waar je verkeert en op welk moment
je er bent. We zouden daarom veeleer moeten leren om te gaan met en gebruik
te maken van het prisma-achtige karakter van identiteiten en de diversiteit
ervan. We zouden daarentegen niet met een geconstrueerde poging moeten proberen
een Europese identiteit te ontwikkelen. Ik meen namelijk dat die een schaduwzijde
heeft.De voorzitter:De heer Jurgens heeft het woord om een wijziging in de door hem ingediende
motie voor te stellen.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter! Over mijn motie heb ik een korte discussie met andere leden
mogen hebben. Gelet verder op de opmerkingen van de heer Van Eekelen en mevrouw
Zwerver en in overeenstemming met de wens van de heer Van der Linden die namens
de heer Hirsch Ballin kan spreken, wil ik een wijziging van mijn motie voorstellen.
Overigens kijk ik nu ook de heer Kohnstamm aan, want hem heb ik met de snelheid
waarin ik moest handelen niet meer kunnen raadplegen.Het dictum van mijn motie wil ik in die zin wijzigen, dat de zin "verzoekt
de regering bij de Grondwetswijziging 2002 een voorstel te betrekken" wordt
veranderd in: "verzoekt de regering bij de voorbereiding van de Grondwetswijziging
2002 een proeve te betrekken". De rest van de tekst van de motie blijft hetzelfde.De voorzitter:De motie-Jurgens c.s. is in die zin gewijzigd, dat het dictum thans luidt:verzoekt de regering bij de voorbereiding van de Grondwetswijziging 2002
een proeve te betrekken waarbij het lidmaatschap van Nederland en de Europese
Unie in de Grondwet wordt erkend, en regels worden geformuleerd voor de implementatie van de EU-besluiten in de Nederlandse wetgeving, waarbij de betrokkenheid
van de Staten-Generaal ook bij een versnelde procedure is verzekerd.Deze gewijzigde motie krijgt nr. 37b. Naar mij blijkt wordt zij voldoende
ondersteund.Over deze gewijzigde motie en de motie-Van der Linden c.s. zal volgende
week dinsdag bij de aanvang van de middagvergadering worden gestemd.De beraadslaging wordt gesloten.De vergadering wordt van 17.00 uur tot 17.07 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20002001-278-320.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl