Behandeling van het jaarverslag Nationale ombudsman 2000 (27645)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 5521-5534

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

26-06-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 88, pagina 5521-5534

19-06-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27645Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 7 juni 2001 over maatschappelijk verantwoord ondernemenPagina 5511-5514
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot wijziging van de bepaling inzake de benoeming van de commissaris van de Koning en de burgemeester (27551)Pagina 5499-5499
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 19 juni 2001)Pagina 5534-5535
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Aanpassing van rijkswetten in verband met de vervanging van de gulden door de euro (Rijkswet aanpassing rijkswetten euro) (27473, R1668)Pagina 5501-5501
Stemmingen over vier moties, over het Grondbeleid: - de motie-Depla over introductie van een openruimteheffing (27581, nr. 4); - de motie-Van Wijmen over een exploitatievergunning (27581, nr. 5); - de motie-Ravestein/Van Gent over binnenplanse verevening van kinderopvangvoorzieningen (27581, nr. 6); - de motie-Van Gent/Ravestein over een experiment met een openruimteheffing (27581, nr. 9)Pagina 5498-5499
Stemmingen over drie moties, ingediend in het debat over het Europees asielbeleid, te weten: - de motie-Kamp/Wijn over een EU-regeling voor evenredige verspreiding van asielzoekers (19637, nr. 590); - de motie-Hoekema over een versterkte functie van de UNHCR (19637, nr. 591); - de motie-Halsema over het amendement-Karimi/Van Oven (19637, nr. 592)Pagina 5499-5500
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 19 juni 2001)Pagina 5497-5498
Presentie en opening (dinsdag 19 juni 2001)Pagina 5495-5495
Behandeling van het jaarverslag Nationale ombudsman 2000 (27645)Pagina 5521-5534
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 13 juni 2001 over CITESPagina 5514-5521
Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van de wetsvoorstellen inzake de Raad voor de rechtspraak, te weten de motie-Dittrich c.s. over de Raad voor de rechtspraak in de tekst van de Grondwet (27181, nr. 19, 2de herdruk)Pagina 5504-5504
Behandeling van de brief van het Presidium inzake een adviesaanvraag aan de Adviesraad Internationale Vraagstukken inzake de notitie mensenrechtenbeleid (27742, nr. 3)Pagina 5504-5504
Behandeling van het verslag van een algemeen overleg met de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het gehandicaptenbeleid (24170, nr. 67)Pagina 5504-5511
Behandeling van de brief van het Presidium inzake benoeming hoofd griffie tot plaatsvervangend griffier (27800)Pagina 5504-5504
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Aanpassing van wetten in verband met de vervanging van de gulden door de euro (Aanpassingswet euro) (27472)Pagina 5501-5501
Vragen van het lid Duivensteijn aan de staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Miieubeheer, over het wegvallen van sociale woningbouw, dan wel het soberder uitvoeren van sociale woningbouw, in de wijk IJburg te Amsterdam (mondelinge vragenuur)Pagina 5495-5497
Stemmingen over vier moties, ingediend in het debat over het Kabelbeleid, te weten: - de motie-Nicolaï c.s. over een concreet stappenplan (27088, nr. 20); - de motie-Nicolaï c.s. over de positie van de toezichthouders (27088, nr. 21); - de motie-Bakker/Vendrik over concurrentie tussen infrastructuren (27088, nr. 22); - de motie-Wagenaar c.s. over interferentienadeel (27088, nr. 23)Pagina 5500-5500
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de wet op de rechterlijke organisatie, de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren en enkele aanverwante wetten in verband met de modernisering van de organisatie en de instelling van een bestuur bij de gerechten (Wet organisatie en bestuur gerechten) (27181)Pagina 5501-5502
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de wet op de rechterlijke organisatie, de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren en enkele aanverwante wetten in verband met de instelling van de Raad voor de rechtspraak (Wet Raad voor de rechtspraak) (27182)Pagina 5502-5504
Stemmingen ingediend bij debat over het Vuurwerkbesluit; - een classificatiesysteem voor geïmporteerd vuurwerk; - oplossing geleden schade door provincies en gemeenten; - ondergrondse opslag van professioneel vuurwerk; - een plan van aanpak voor sanering en verplaatsing van vuurwerkinrichtingen; - de verkoop van consumentenvuurwerk - een onderzoek naar criteria in het Vuurwerkbesluit; - uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid VuurwerkbesluitPagina 5500-5501

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 84 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het jaarverslag Nationale
ombudsman 2000 (27645).De beraadslaging wordt geopend.De voorzitter:Ik heet, naast de minister van BZK, de ombudsman en de substituut-ombudsman
van harte welkom.De heer Santi (PvdA):Voorzitter. U verwelkomt de ombudsman in deze zaal, zoals het hoort. Wij
hadden in eerste instantie iets anders bedacht. In de vaste commissie Binnenlandse
Zaken en in het Presidium is erover gesproken dat de Nationale ombudsman vanaf
volgend jaar ook de plenaire behandeling bijwoont en daarbij het woord kan
voeren. Dat is een vooruitgang. De voorzitter van de Algemene rekenkamer kan
op de derde woensdag van mei haar woord hier doen. Zo hoort het ook. Een hoog
College van Staat is iets anders dan zo maar een orgaantje dat je erbij hebt.
Ik verwelkom de Nationale ombudsman voor volgend jaar.Ik kom bij het jaarverslag. Er is sprake van een toename van klachten,
alhoewel daarbij een nuancering hoort. Er is sprake van een toename in de
breedte. Zal dat niet leiden tot capaciteitsproblemen bij de Nationale ombudsman?
Je ziet dat hij zoekt naar allerlei oplossingen om efficiënter te werken.
Efficiënter werken moet niet gaan betekenen dat het minder zorgvuldig
wordt. De afhandeling van de klachten moet niet worden vertraagd. Bij de afhandeling
van bezwaarschriften moet het niet voorkomen dat men gaat klagen over de lange
afhandeling van een klacht. Die kant moeten wij niet opgaan. Hoe zal hiermee
worden omgegaan? Er is sprake van een stijging. Het kan gaan keren als de
interne klachtenprocedures verbeterd worden of als efficiënter gewerkt
gaat worden. Tot nu toe zien wij alleen maar een toename van klachten. Verleden
jaar heb ik bij de behandeling van het jaarverslag iets gezegd over klachten
over de IND in verband met de invoering van de nieuwe vreemdelingenwetgeving.
Die is pas ingevoerd en wij moeten het nog maar afwachten. Het is mogelijk
dat er een hausse aan klachten komt. Ik weet wel dat de IND een eigen klachtenvoorziening
heeft, maar op een gegeven moment kan het misgaan. De geluiden die ons tot
nu toe bereiken na invoering van de nieuwe Vreemdelingenwet stemmen niet bepaald
tot optimisme. Er gaat het een en ander mis in de afhandeling. Hoe wordt hiermee
financieel omgegaan?Voorlichting is een terugkerend verhaal in de jaarverslagen. Hoe zit het
met de voorlichtingscampagne? Er wordt actief campagne gevoerd richting de
mondige mens. Ik denk aan de website, postbus en het versturen van folders
aan (rechts)hulpverleners. Dan vraag je je wel af hoe er wordt omgegaan met
mensen die moeilijk bereikbaar zijn. Drie jaar geleden is bij de behandeling
van het jaarverslag gevraagd om gerichte voorlichting aan bijvoorbeeld allochtonen.
Zal de voorlichting uiteindelijk het door mijn fractie gewenste grotere bereik
krijgen?Dan kom ik te spreken over de decentrale overheden en de door ons allen
onderschreven motie van mevrouw Scheltema terzake. Voor 1 januari 2002 zouden
de decentrale overheden zich hebben moeten aansluiten, maar hoewel het voorontwerp
van wet tot aanpassing van de Algemene wet bestuursrecht nu in procedure is,
zal dit niet voor 1 januari 2002 tot een wet hebben geleid.
Als gevolg daarvan zal de meerderheid van gemeenten per die datum niet beschikken
over een goede klachtenvoorziening. Ik neem aan dat de minister de gemeenten,
al dan niet via de VNG, zal hebben aangespoord tot medewerking. Wellicht heeft
het te maken met kosten. Als dat het geval is, moet misschien worden gedacht
aan aanpassing van het Vergoedingenbesluit of anderszins. Zijn er gedachten
in die richting? Wij willen dat gemeenten zich uiteindelijk aansluiten en
beschikken over een goede klachtenvoorziening.De Nationale ombudsman besteedt in zijn verslag ook aandacht aan de externe
klachtenvoorziening bij gemeenschappelijke regelingen. Ik denk dan bijvoorbeeld
aan sociale diensten van gemeenten die onderling afspraken maken. In dat soort
gevallen ontbreekt veelal een goede klachtenregeling. Dit zou op een goede
manier onder de aandacht moeten worden gebracht van de betrokken gemeenten
of de diensten die een gemeenschappelijke regeling hebben. Heeft de minister
op dit punt enige actie genomen en zo neen, wanneer gaat hij dit doen? Ik
neem aan dat dit via de VNG kan lopen.Als het gaat om de klachten zelf, durf ik bijna niet in te gaan op die
betreffende de IND. Dat doen we al bijna elk jaar. Wellicht is er een mindere
stijging te constateren dan in voorgaande jaren. Dan kunnen we wellicht concluderen
dat het op een gegeven moment wel goed komt. Als er over een goede interne
klachtenvoorziening wordt beschikt, zal het wellicht ook minder worden.Beter lijkt het mij om in dit debat nader stil te staan bij klachten over
voortvarendheid van bestuur. Eind verleden jaar hebben wij in een algemeen
overleg met de minister al gesproken over termijnen. De minister heeft daarbij
te kennen gegeven dat hij hier oog voor heeft en dat ook hij vindt dat daarvoor
oplossingen moeten worden gezocht. Het jaarverslag roept echter vraagtekens
op. Klagers worden wel gehouden aan termijnen, maar zelf slaagt men er niet
in om gewoon conform wettelijke regelingen te reageren. Dat is toch een grote
inbreuk op het vertrouwen van de burger in de overheid. Als een klager een
termijn overschrijdt, is hij niet ontvankelijk, maar als de overheid hetzelfde
doet, lijkt het alsof daar geen gevolg aan verbonden is. In het algemeen overleg
gaf de minister aan dat hij daar iets aan wil doen. Wil hij daar eens nader
op ingaan? De Nationale ombudsman bepleit een wettelijk vastgelegde informatieplicht
die mogelijkheden opent om in bezwaar te gaan als overheden termijnen overschrijden.
Hoever is het denken hierover? Mijn collega José Smits heeft bij de
behandeling van de wet Beslistermijn sociale verzekeringen hier ook aandacht
aan besteed. Zij sprak toen over rentevergoedingen. Ook kan worden gedacht
aan het fictief verlenen van een vergunning in dit soort gevallen.Ik weet dat dit laatste niet altijd even gelukkig is maar de overheid
moet op een gegeven moment keuzes maken.Vorig jaar hebben wij naar aanleiding van een initiatiefvoorstel van mijn
collega Adri Duivesteijn en mijzelf een debatje gevoerd over de naam Nationale
ombudsman. Wij hebben toen goed besproken dat de naam Nationale ombudsman
niet zomaar moet worden gebruikt. Nu wordt in het jaarverslag aandacht besteed
aan een ander fenomeen, namelijk de kinderombudsman. Dat is een initiatief
van D66 en de PvdA: Gesteld wordt dat er sprake zou kunnen zijn van enige
overlapping van de taken. Daarover zouden gesprekken gevoerd zijn. In een
eerder stadium heeft de regering een dergelijk initiatief afgeraden. Ik vraag
mij echter af, of er niet gedacht kan worden aan uitbreiding van de taken
als het over kinderen gaat. Ik wijs in dit verband op artikel 78.a.4 van de
Grondwet op grond waarvan publieke taken wél kunnen vallen onder de
Nationale ombudsman. Bij de grondwetswijziging van enige jaren geleden heeft
de toenmalige minister van BZK Dijkstal daarover zijn gedachten laten gaan
en gezegd dat die mogelijkheid er is als het gerangschikt wordt onder publieke
taken. Ik vraag de minister of het op grond van wat ik zojuist heb gezegd
niet mogelijk is dit standpunt te heroverwegen.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Als er een kinderombudsman wordt geïntroduceerd, moet naar mijn mening
in de regeling die dan getroffen wordt wel degelijk een afstemming met de
Nationale ombudsman mogelijk zijn. Ik neem aan dat ook de heer Santi ervan
uitgaat dat de kinderombudsman het primaire werk in het veld doet en dat de
Nationale ombudsman indien nodig de finetuning op het meer abstracte niveau
voor zijn rekening neemt?De heer Santi (PvdA):Mijn vraag komt voort uit dezelfde optiek, mevrouw Scheltema. Natuurlijk
kan de Nationale ombudsman niet steeds kindjes horen; dat lijkt mij erg veel
en strookt ook niet met hetgeen wij beogen met de kinderombudsman. Ik wacht
graag het antwoord van de minister af.Als het gaat om omgangsrecht moet er door de Raad voor de kinderbescherming
gerapporteerd aan de rechtbank. De laatste tijd is er nogal wat te doen over
de rapportages van de Raad voor de kinderbescherming. Als mensen zich daarover
beklagen bij de Nationale ombudsman, is het antwoord dat de NO zich daarmee
niet kan bezighouden omdat de Raden voor de kinderbescherming adviseren aan
de rechterlijk macht en de NO daarover dus geen oordeel kan vellen. Als ik
evenwel hoor dat de bijvoorbeeld de Raad voor de kinderbescherming nog niet
heeft gerapporteerd over de eigen klachtenafhandeling in het jaar 1999, dan
lijkt het mij toch wel nodig dat er op dat punt iets gaat gebeuren. In het
besef overigens dat de Nationale ombudsman het al druk heeft met allerlei
klachtenafhandelingen, zou ik mij kunnen voorstellen dat dit iets is voor
een onderzoek richting de Raad voor de kinderbescherming, waarbij men zich
uiteraard niet bemoeit met het werk van de rechter.De heer Vos (VVD):Voorzitter. De Nationale ombudsman is een belangrijk instituut en functioneert
als een soort uitlaatklep voor burgers die ontevreden zijn over de bejegening
door enige overheidsorganen. Het is heel goed om een uitlaatklep te hebben.
Daarom is het jaarverslag van de ombudsman zo interessant. Het is een soort
trendrapport over de vraag hoe behoorlijk de overheid zich heeft gedragen
en waar het gekneld heeft. Vervolgens is het aan de Kamer en de regering om
aan te geven wat te doen met die trends. Bij een paar van die trends wil ik
stilstaan.De eerste trend is dat het aantal klachten is gestegen. Het gaat daarbij om zelfs meerdere bestuursorganen die er debet aan zijn. De ombudsman
heeft vastgesteld dat het niet om enige incidenten gaat, maar dat het breder
gespreid is. Het gaat om de IND, de Visadienst, de uitvoeringsorganen op het
gebied van de sociale zekerheid en de politie. Heeft de minister een verklaring
voor deze trend? Betekent dit dat de overheid zich in brede zin onbehoorlijker
is gaan gedragen? Ik zie de minister neen schudden, ik hoop dat hij het straks
kan toelichten. Het is toch wel zeer opmerkelijk dat het aantal klachten met
maar liefst 7% is gestegen. Er moeten daaraan ten minste gevolgen verbonden
worden waar het gaat om die terreinen waarop de klachten daadwerkelijk gestegen.
zijn.Een andere trend is het feit dat een zeer hoog percentage van de klachten
betrekking heeft op de mate van voortvarendheid van de overheid. De overheid
is niet snel, zou je uit de klachten kunnen afleiden. Dat is een verkeerd
en traditioneel beeld. Als je een burger op straat vraagt wat hij denkt van
de overheid, dan zal een van zijn eerste gedachten zijn: bij de overheid werken
heel veel mensen en het gaat daar ontzettend traag en log. Als je constateert
uit het rapport van de ombudsman dat bijna 60% van de klachten betrekking
heeft op de voortvarendheid, dan is dat voer voor dat algemene beeld, waarvan
de VVD vindt dat dit niet de trend behoort te zijn. Er is objectief natuurlijk
geen enkele reden voor de overheid om traag te werken. Eerder het tegendeel.
De VVD deelt de opvatting van de ombudsman dat het traag werken funest is
voor het beeld van de overheid. De overheid dient zich net als iedere burger
te houden aan termijnen voor beslissingen en bezwaarschriften. Het gezag en
de betrouwbaarheid van de overheid komen anders in de knel. Wat is de minister
van plan hieraan te doen?De suggestie van de ombudsman is om de burger te informeren over de termijnoverschrijding.
Op zichzelf is dat een interessante en slimme gedachte; zodra men de termijn
niet haalt, moet men de burger daarover informeren en aangeven binnen welke
termijn men wel een oordeel kan verwachten. Dat kan een enorme stimulans zijn.
Daarnaast zou ik mij kunnen voorstellen dat ook binnen de ambtelijke organisatie
een beloning gezet wordt op het feit dat zoveel mogelijk zaken binnen de daarvoor
gestelde termijnen gehaald worden. Dat moet op de een of andere manier positief
gewaardeerd worden. In ieder geval is het akelig dat steeds maar weer het
tekort aan voortvarendheid een rol blijft spelen.Dan het punt van de lagere overheden. Uiterlijk 1 januari 2002 moeten
de gemeenten de mogelijkheid bieden van een externe klachtenregeling. Nu is
dit een punt dat vorig jaar ook al besproken is. Je ziet dat zo successievelijk
de stand van de gemeenten wat stijgt; het zijn er nu 99. Dat is echter nog
steeds eenvijfde deel van het totale bestand. Dat is nog veel te weinig. Wat
is daarvoor de verklaring?Voorzitter. Het lijkt mij niet onaannemelijk dat het tarievenstelsel debet
is aan het lage enthousiasme van de gemeenten om zich aan te melden bij de
Nationale ombudsman. Een brief aan de Kamer van de Unie van waterschappen
heeft het ook expliciet uitgelegd. Daarin wordt gezegd: er hoeft maar één
willekeurig brief door één willekeurige man of vrouw geschreven
te worden en het kost meteen al ƒ 2000. Nu begrijp ik dat de achterliggende
gedachte daarbij is dat de vervuiler betaalt, maar de lagere overheid is lang
niet altijd de vervuiler. Zou het niet mogelijk zijn, de toegankelijkheid
van de Nationale ombudsman ook in financiële zin aantrekkelijker te maken
voor al die lagere overheden?Dan het punt van de taak van de ombudsman. In het dagblad Trouw, maar
ook in het jaarverslag, staat de ombudsman bij zijn taakvervulling stil. Volgens
het interview in het dagblad Trouw zou hij planmatig organisaties en procedures
willen doorlichten en tevens zou hij thema's willen behandelen, zoals de integriteit
van het bestuur en het gedogen. Op zichzelf belangrijke onderwerpen. Het interview
maakt ook melding van het aanzwengelen van zaken, het onder de aandacht brengen
daarvan bijvoorbeeld bij de nationale politiek. Nu heeft de VVD kanttekeningen
geplaatst bij een dergelijke wijze van taakinvulling. Het zou niet gelukkig
zijn indien de ombudsman zich op het terrein van de politieke controle ging
begeven, omdat dit juist de taak van het parlement is. De ombudsman is een
instantie die primair individuele klachten behandelt. Nu heeft de ombudsman –
en dat siert hem – in de voorafgaande behandeling in de Kamer –
je zou het een hearing kunnen noemen – aangegeven dat hij misschien
niet even juist begrepen is door het dagblad Trouw. Het is aannemelijk dat
zoiets voorkomt. Ik begrijp van de ombudsman dat het dan met name gaat om
de interpretatie van artikel 15 van de Wet Nationale ombudsman. Eigenlijk
zegt dat artikel, dat als er meerdere klachten uit één richting
worden ingediend, de ombudsman kan zeggen dat hij niet voor vijftien gedetineerden
een aparte procedure wil starten. Over de vraag of er lang op een tbs-behandeling
gewacht wordt, zegt hij: ik maak er één groot onderzoek van
en stel dan vast dat er misschien iets structureels mis is, maar daaraan liggen
de individuele klachten echter steeds wel ten grondslag. In reactie op het
interview van de ombudsman in het dagblad Trouw wijst een opinieschrijver
erop dat artikel 15 de bedoeling heeft, individuele klachten als basis te
hebben. Nu wil ik de minister uitnodigen om aan te geven hoe de regering op
dit moment denkt over de taak van de ombudsman. Is er volgens de regering
aanleiding die taak te verruimen of zegt de regering dat daar geen reden toe
is? Daarnaast is het interessant om te vernemen welke argumenten nu juist
bepalend zijn geweest bij de vier onderzoeken die de ombudsman in 2000 wel
heeft gestart.De VVD is van mening dat verwarring over het gebruik van de ombudsman
moet worden voorkomen. De overheid moet niet meewerken aan het creëren
van de verwarring. Die verwarring is met name gelegen aan het feit dat instanties
als een kinderombudsman en een ombudsman voor hoger onderwijs zich kunnen
begeven op het terrein van de ombudsman zelve. Wij hebben als samenleving
die ombudsman gecreëerd en die heeft een breed takenpakket gekregen.
Het is niet goed om dat takenpakket weer uit te dunnen of te gaan versnipperen.
Wellicht gaat wettelijke bescherming van de titel ombudsman een slagje te
ver. De ombudsman moet zich primair onderscheiden door de kwaliteit van zijn
werk en het gezag dat uit een samenleving en de overheid voortvloeit. Het
is echter wel van belang dat de overheid het de ombudsman niet onnodig moeilijk
maakt. Mijn laatste punt betreft de effectiviteit van het werk van de ombudsman.
Nu schrijft de ombudsman – en ook dat stond in het vorige jaarverslag –
dat de interventies van zijn zijde succesvol blijken. Het is op zichzelf uitermate
positief dat als de ombudsman belt in een lopende zaak, men bereid is alsnog
sneller te reageren of problemen op te lossen. Toch kun je je afvragen of
het werk van de ombudsman altijd blijvend resultaat heeft. De IND blijft nogal
hardleers, hetgeen mede tot uiting komt in de 1805 klachten die het afgelopen
jaar zijn ingediend. Ook de politie, het directe taakveld van de minister,
kan terugkijken op een status van stijger met stipnotering. Het aantal klachten
is maar liefst met 30% toegenomen tot ongeveer 677 in totaal. Ook het ministerie
van Buitenlandse Zaken, met name de visumdienst, is bezig zich te voegen in
de rij van overheidsinstanties met stipnoteringen als het gaat om klachten.
Ik kan mij voorstellen dat al deze bevindingen bij de betrokken autoriteiten
terechtkomen, maar het gaat erom dat er blijvend gevolg aan gegeven wordt.
Ziet de minister van Binnenlandse Zaken ook toe op de beleidsmatige consequenties
die aan deze klachten worden besteed?Voorzitter. Ik wil het daar in grote lijnen bij houden.De heer Pitstra (GroenLinks):Voorzitter. Ik zeg niet te veel als ik zeg dat GroenLinks een krachtige
voorstander van het instituut ombudsman is. Dat past ook in onze visie op
een actieve, sturende overheid, die vooral klantvriendelijk en efficiënt
moet werken. Onafhankelijke kritiek daarop is dan nodig. Ik verkondig zelfs
de stelling dat je, als je goed in dit soort zaken investeert, heel veel privatiseringen
kunt voorkomen.Ik was erg verontrust over het artikel in Trouw van 21 april 2001, waarin
de heer Tjeenk Willink van de Raad van State vrij vergaande uitspraken doet
over het instituut ombudsman. Hij zegt dat de ombudsman niet serieus wordt
genomen door de departementen. Hij zegt zelfs dat de politiek de ombudsman
niet serieus neemt. Dat laatste geldt in ieder geval niet voor onze fractie.
Ik vraag aan de minister een reactie op deze uitspraak. Ik stel hem de vraag:
Dit kan toch niet waar zijn?Minister De Vries:Ik kan dat antwoord meteen geven, voorzitter. Het is niet waar.De heer Pitstra (GroenLinks):Dat leidt dan tot een vervolgvraag. Hoe komt de heer Tjeenk Willink hierbij?
Hij is toch iemand die heel goed op de hoogte is van de kwaliteit van de overheid?
Als u zegt dat het niet waar is, dan kunt u dat misschien nog een beetje onderbouwen.Opvallend is de stijging van klachten met 7%. Anderen spraken daar ook
al over. Ik ben op zoek naar de oorzaken daarvan. Collega Vos deed dat ook.
Je zou de stelling kunnen hebben dat de ombudsman niet goed werkt. Daarbij
valt op te merken dat, als het instituut ombudsman er niet was, er nog veel
meer klachten waren. In het gesprek met de ombudsman bleek dat bij heel veel
projecten duidelijk kan worden aangegeven dat allerlei klachten afnemen, als
er gericht iets aan gedaan wordt. De ombudsman werkt dus wel goed. Op 80%
van de klachten wordt actie ondernomen.Misschien is een andere hypothese plausibeler. Mensen worden steeds mondiger
en kritischer en "pikken" steeds minder dat ze onzorgvuldig bejegend worden.
Als dat het geval is, zal het aantal klachten blijven stijgen. Wij willen
juist dat mensen steeds mondiger en kritischer worden. Wat vindt de minister
van deze hypothese? Is dat ook zijn stelling?Een ander punt betreft de onderzoeken die de ombudsman op grond van artikel
15 zelf kan doen, waarbij hij meer structurele problemen kan onderzoeken.
Dat kan wat ons betreft structureel worden uitgebreid, hoewel het volgens
de ombudsman met het huidige budget niet meer dan een hand vol zal blijven.
Er worden nu vier onderzoeken per jaar gedaan. Dat kunnen er misschien vijf
worden. Wij zouden er geen bezwaar tegen hebben dat dit, als dat noodzakelijk
is, wordt uitgebreid. Stel dat die verzoeken er komen, gaat de minister daar
dan ruimhartig mee om? Ik heb begrepen dat het veel efficiënter is om
dat in een keer structureel te doen. Anders moeten al die losse, individuele
klachten worden behandeld. Als dat in een structureel project wordt aangepakt,
is dat veel efficiënter. Het zou dan energie besparen. Vindt de minister
dat dit uitgebreid kan worden? Zo ja, gaat hij er ruimhartig mee om als er
verzoeken komen?Misschien is het zelfs wel nodig om de bevoegdheden van de ombudsman hierop
te wijzigen. Het onderzoek naar de AP23 landmijnen was formeel eigen onderzoek,
maar in feite gebeurde het op verzoek van de Kamer. Je zou dat misschien moeten
formaliseren. Als de Kamer veel brieven krijgt over instituut X, zou zij misschien
zelf eens een briefje naar de ombudsman moeten sturen. Zou dat geen aardig
idee zijn? Officieel behandelt de Kamer dat zelf, maar de Kamer krijgt natuurlijk
ook signalen.De heer Vos (VVD):De heer Pitstra pleit ervoor om als de Kamer heel veel brieven krijgt
die aan de ombudsman te geven. Houdt dat in dat hij de commissie voor de Verzoekschriften
wil afschaffen? De Kamer heeft namelijk ook zelf een ombudsfunctie.De heer Pitstra (GroenLinks):Ja, die bestaat ook. Ik heb dat nog gevraagd in dat gesprek over de afstemming.
Ik wil die commissie niet afschaffen. Ik heb daar een redelijke hoge pet van
op. Ik ken die commissie van de Tweede Kamer minder goed. De verslagen van
de commissie van de Eerste Kamer ken ik heel goed. Zij gaan echt met mensen
praten. In 60% van de gevallen is de klager zeer tevreden. Die commissie wil
ik dus niet afschaffen.De voorzitter:U kent de commissie voor de Verzoekschriften van de Tweede Kamer wel,
want het is een gezamenlijke commissie.De heer Pitstra (GroenLinks):Ik heb nooit met die ambtenaren van doen gehad. De stukken heb ik wel
gezien. Ik geloof toch dat het een aparte commissie van de Eerste Kamer is.De voorzitter:Het is een gezamenlijke commissie van Eerste en Tweede Kamer.De heer Pitstra (GroenLinks):Nou, die functioneert goed. Ik wil die niet afschaffen. Het is ook mogelijk
dat mensen buiten deze commissie om ons brieven sturen en dan kunnen wij die
brieven doorsturen. Kan de minister mij zeggen of het nodig is formeel de
bevoegdheden van de ombudsman te wijzigen als wij hem willen
stimuleren meer onderzoek te doen? Hij doet dat niet op ons verzoek, want
hij is volstrekt onafhankelijk, maar wij zouden met suggesties kunnen komen.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Mijnheer Pitstra, denkt u dat het mogelijk is de ombudsman te vragen een
onderzoek te doen als al die brieven bij de Tweede Kamer komen, ja of nee?De heer Pitstra (GroenLinks):Ik heb hier voor mij staan dat het wenselijk is, daarvoor de bevoegdheden
van de ombudsman te wijzigen. Het kan dus niet op dit moment. Als je dat wilt,
moet je hem die bevoegdheid geven.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Het kan nu ook al. Daar zijn precedenten van. Ieder Kamerlid kan net als
iedere burger de ombudsman vragen een onderzoek in te stellen. Dat is gedaan
na de rellen in Den Haag. Waarom is een wetswijziging nog nodig als het al
kan?De heer Pitstra (GroenLinks):Het is ook een open vraag. Als het zonder wetswijziging kan, des te beter.Een ander punt betreft de termijnoverschrijding. Ik vind dat kwalijk.
De ombudsman heeft het over de geloofwaardigheid van de overheid. Ik ben het
daar van harte mee eens. Het is van de zotte dat wij de bevolking termijnen
opleggen, waarbij men zijn rechten verspeelt als men niet binnen die termijn
reageert, terwijl dat niet voor de overheid zelf geldt. Vindt de minister
deze situatie acceptabel? Zo nee, wat wil hij daaraan dan doen? Er zijn verschillende
mogelijkheden. De meeste softe is informatie te geven over de overschrijding.
Dat kennen wij ook voor Kamervragen. Een hardere mogelijkheid is een discussie
over fictieve verlening van de wettelijke rente die is voorgesteld. Dan wordt
een materiële prikkel ingebouwd. Een andere mogelijkheid is een dwangsom.
Je kunt ook nog werken met fatale termijnen. Als de overheid het dan zelf
niet goed doet, is de termijn verstreken en is de vergunning verleend. Ik
zou daarvan een voorstander zijn, omdat het een heel hardnekkig probleem blijkt
te zijn.Er is een motie ingediend over een kinderombudsman die wij destijds gesteund
hebben. De discussie daarover was vrij ingewikkeld. Ik heb begrepen dat het
Kohnstamminstituut de mogelijkheid om de motie uit te voeren onderzoekt. Wij
wachten de uitslag van dat onderzoek af. Wij hebben begrepen dat het instituut
van kinderombudsman in Noorwegen en Zweden aardig werkt, dus waarom zou het
hier niet kunnen? Ik meen trouwens dat in een van die landen de kinderen wel
zelf gehoord worden, ik weet alleen niet vanaf welke leeftijd. Wij horen dat
wel als de rapportage er is. De regering heeft in ieder geval de intentie
de motie uit te voeren.Het laatste punt is de verplichting dat alle gemeenten in 2000 iets geregeld
moeten hebben op dit gebied, maar dat lukt van geen kanten. Ik vind eigenlijk
dat de ombudsman zich er een beetje bij neerlegt in zijn rapportage. Dat vind
ik niet goed. Heeft de minister al het schaamrood op de kaken? Nu is dit geen
minister die vaak het schaamrood op de kaken heeft staan, maar dat zou eigenlijk
wel moeten. Wat gaat de minister uit de kast halen om dat te regelen? Om de
wachtlijsten voor de inburgering te verkleinen, is een taskforce inburgering
ingesteld die in een half jaar tijd behoorlijk wat voor elkaar heeft gekregen.
Mijn vraag aan de minister is of hij ook een taskforce gaat opzetten om ervoor
te zorgen dat alle gemeenten deze functie naar behoren kunnen vervullen. Het
moet voor elke burger in Nederland gelden, want alle burgers in Nederland
zijn toch gelijk.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Voorzitter. Het eerste echte jaarverslag over een volledig jaar van de
nieuwe ombudsman, de heer Fernhout. Ik begin met een woord van waardering
voor de Nationale ombudsman en voor zijn bureau. Er is dit jaar veel en goed
werk verricht en er is een lezenswaardig jaarverslag geproduceerd. Daaruit
blijkt weer hoe hardnekkig het probleem van het zich niet houden aan termijnen
door de overheid en het probleem van de bejegening zijn. Net als het bedrijfsleven
moet de overheid beseffen dat het belangrijk is klantgericht en klantvriendelijk
te werken. Daar hoort het zich houden aan termijnen zeker bij. Sommige instanties
maken het bonter dan andere. De IND is de slechte poot, maar zij maken zich
er allemaal schuldig aan en dat is een teken aan de wand.Voor de Nationale ombudsman is een belangrijke taak weggelegd om de overheid
bij de les te houden. Zijn interventies blijken in bijna 90% van de gevallen
te helpen, maar het krijgt zo wel veel weg van een piepsysteem. Als de Nationale
ombudsman piept, komt de overheid alsnog in beweging. Wat nu, als er niet
wordt gepiept? Een veelheid van termijnoverschrijdingen mag wat de D66-fractie
betreft best wat meer publiekelijk aan de kaak worden gesteld. De stijging
van het aantal klachten mag naar mijn gevoel wel wat gerelativeerd worden.
Als wij het goed zien, dan zijn wij terug op het niveau van 1998, maar daar
wind ik mij niet erg over op.In de mij toegemeten zeven minuten zal ik mij helaas moeten beperken tot
enkele hoofdlijnen, ook al daagt het rapport uit tot meer. Deze hoofdlijnen
behoeven bij uitstek aan het begin van een nieuwe periode met een nieuwe Nationale
ombudsman een oplossing: een nieuwe lente, een nieuw geluid. De positionering
van de Nationale ombudsman krijgt in het jaarverslag nadrukkelijk aandacht.
Tot nu toe ligt het accent vooral op onderzoek op verzoek van de burger, maar
de Nationale ombudsman schrijft dat accent wat te willen verleggen in de richting
van onderzoek uit eigen beweging naar structurele problemen bij de overheid.
In een interview in Trouw kwam dat helemaal pregnant naar voren. Naderhand
werd er wat gas teruggenomen, maar toch. Overeind blijft dat herpositionering
wordt nagestreefd. Een enkele keer kan ik mij daar wel wat bij voorstellen,
met name als uit de behandeling van een reeks van individuele klachten blijkt
dat er een meer structureel probleem in een overheidsorganisatie aan ten grondslag
ligt. Het zou mij te ver voeren als de Nationale ombudsman zich opwerpt als
een soort algemeen controleur van de overheidsorganisatie, als een periodiek
doorlichter van departementen, als een soort bestuurlijke rekenkamer. Daarvoor
is het instituut niet in het leven geroepen. Noodzakelijkerwijze zal daardoor
vroeg of laat de individuele klachtenbehandeling in het gedrang komen. De
waarde van de Nationale ombudsman ligt voor de D66-fractie toch in het behandelen van klachten van individuen in de richting van de overheid. Daarop
moet de expertise van het instituut ook zijn toegespitst. Bovendien, nog steeds
is de kans groot dat meer overheidsorganisaties onder de competentie van de
Nationale ombudsman zullen komen, als het aan ons ligt een aantal gemeenten.
Een fikse herpositionering van de Nationale ombudsman is naar ons oordeel
niet gewenst. Graag verneem ik van de minister hoe hij daartegen aankijkt.
Ik vraag hem daarbij in te gaan op de plannen van de Nationale ombudsman om
thematisch en actueel onderzoek uit eigen beweging te gaan programmeren.Voorzitter. Het zal u niet verbazen dat de D66-fractie zich er zorgen
over maakt dat nog maar 199 van de 537 gemeenten, dus slechts zo'n 37%, over
een externe klachtvoorziening beschikt, ondanks de door mij in 1999 in de
ingediende en kamerbreed gesteunde motie uitgesproken wens dat er op 1 januari
2002 sprake zou moeten zijn van een landelijk dekkend systeem van externe
klachtvoorziening. Het gaat niet aan dat nog steeds meer dan de helft van
de Nederlanders geen beroep kan doen op een externe klachtvoorziening tegen
gemeentelijk en provinciaal overheidshandelen! Er ligt nu wel een voorontwerp
van Wet externe klachtvoorziening voor, waarin alles indringend wordt geregeld,
maar een voorontwerp is nog geen wet, een wetsvoorstel evenmin. Wanneer zal
dat wetsvoorstel overigens worden ingediend? Willen wij bereiken dat vanaf
1 januari 2002 toch iedere burger ook tegen decentraal overheidsoptreden kan
klagen, dan zal er gewoon een tussenvoorziening nodig zijn. Zou niet via een
ministerieel besluit op grond van artikel 1, sub b van de Wet Nationale ombudsman
kunnen worden geregeld dat gemeenten die op 1 januari 2002 nog geen klachtvoorziening
hebben onder de Nationale ombudsman zullen vallen totdat zij wel een eigen
klachtvoorziening hebben ingericht? D66 zou daarvoor willen pleiten.Er schijnen wat problemen in het vergoedingenbesluit te schuilen. Deze
kunnen er mede de oorzaak van zijn dat een aantal gemeenten zich nog niet
bij de Nationale ombudsman heeft aangesloten. Met de Nationale ombudsman is
de D66-fractie van mening dat het redelijk is meer differentiatie aan te brengen
in de kosten die aan de gemeenten worden doorberekend. Nu nog wordt elk verzoekschrift
dat bij de Nationale ombudsman wordt ontvangen in rekening gebracht, daaronder
dus ook klachten die zonder meer niet ontvankelijk zijn, zoals het ontbreken
van kenbaarheid of het feit dat elders nog bezwaar of beroep aanhangig is.
Het lijkt niet zo reëel om de gemeenten voor dit soort fouten van klagers
te laten opdraaien. Zou dat niet onder een meer algemeen vangnet kunnen en
moeten worden gebracht?Termijnoverschrijding blijft de meest gehoorde klacht: 58.3%! De hardnekkigheid
van dit probleem stemt tot nadenken over een strakkere aanpak. Terwijl de
burger vaak aan termijnen wordt gebonden, kan de overheid die maar al te vaak
straffeloos overschrijden. Gelukkig helpen de interventies van de Nationale
ombudsman nog wel eens, maar het feit is wel daar! Nu ben ik met het kabinet
van mening dat een fictieve vergunningverlening als straf op termijnoverschrijding
vaak te ver gaat en ook de belangen van derden behoorlijk kan schaden –
bij een fictieve weigering ligt dat wat minder gemakkelijk – maar bij
een doodgewone melding van termijnoverschrijdingen zou dat bezwaar toch niet
meer zo aanwezig zijn. Het kabinet lijkt het op zich een goede zaak te vinden
dat bij een bericht van termijnoverschrijding gewezen zou worden op de mogelijkheid
om bezwaar of beroep in te stellen tegen het niet tijdig beslissen. Maar,
waarom wil het kabinet daartoe niet wettelijk verplichten? Ik zou het heel
redelijk vinden als verplicht zou worden dat als termijnen niet worden gehaald,
daarvan bericht wordt gezonden en tevens wordt aangegeven dat er ook bezwaar
en beroep mogelijk is, net zoals bij de vroegere AROB-besluiten – het
zal nu wel de AWB zijn – gebruikelijk was. Ik vind dat gewoon een kwestie
van klantvriendelijkheid en ik zou daar dan ook zeer voor willen pleiten.
Willen wij iets doen aan de termijnbinding van de overheid, dan lijkt dit
mij wel het minste.Voorzitter. Tot slot nog een winkeldochter: de verwatering van het begrip
ombudsman. Steeds meer klachteninstanties sieren zich met deze benaming. Ik
vraag mij af of het probleem niet zou kunnen worden geminimaliseerd door de
term Nationale ombudsman nadrukkelijk te reserveren voor "onze" Nationale
ombudsman en voor het overige te bepalen dat bij het instellen van een ombudsinstantie,
ombudsfunctie of hoe het ook wordt genoemd, wordt aangegeven of en in welke
relatie deze tot de Nationale ombudsman staat. Dit voorkomt vragen zoals opgeworpen
rond de kinderombudsman. Dit vraagstuk houdt mij al jaren bezig. Ik heb vanochtend
mijn fractie voorgelegd of wij ertoe zouden kunnen komen dat er buiten de
Nationale ombudsman alleen nog ombuds in Nederland zijn. Ik vind dit een prettige
term. Enerzijds omdat hij sekseneutraal is, noch man, noch vrouw, anderzijds
omdat hij de ombudsfunctie duidelijk weergeeft. Waarom niet? Wij wennen aan
veel, ik denk dat wij hieraan ook kunnen wennen. In mijn fractie werd eerst
een beetje glazig gekeken, maar langzamerhand kwam de een na de ander vertellen
dat zij dit toch wel een goed idee vinden. Ik werp het hier in uw midden.De heer Van Wijmen (CDA):Voorzitter. Ik wil beginnen met mijn waardering uit te spreken voor de
uiterst grondige en uitvoerige verslaglegging door Nationale ombudsman. Hier
is sprake van een algemene aanvullende voorziening op het stuk van de behoorlijkheid
van overheidshandelen en dan is kenbaarheid van de resultaten van de onderzoeken
van grote betekenis en daarin voorziet dit verslag.Ik wil eerst iets zeggen over enkele beleidsaspecten. Het valt op dat
de meeste klachten te maken hebben met de voortvarendheid en het feit dat
niet binnen de voorgeschreven wettelijke termijn wordt beslist op een aanvrage
of op een bezwaarschrift. Dit doet zich vooral voor bij de IND. Er wordt opgemerkt
dat de overheid zich alleen al uit een oogpunt van gelijkwaardigheid "evenzeer
aan de wettelijke termijnen gebonden moet achten als de burger". Dit nu komt
de CDA-fractie iets te makkelijk voor in die zin dat zij de lat voor de overheid
eerder hoger wil zien gelegd dan voor de burger. Ik heb dit al eerder bepleit
bij deze minister, maar ook bij zijn collega Korthals van Justitie. De overheid
dient zich als eerste en bij uitstek verantwoordelijk te achten voor een juiste
wetstoepassing en bevoegdheidsuitoefening. Ik verneem graag
of de minister het met deze opvatting eens is. Indien de overheid zich aan
termijnoverschrijding schuldig maakt, wordt zij onbetrouwbaar en verliest
zij haar gezag.Een ander aspect waarover ook al eerder is gesproken, is het aantal aangesloten
gemeenten. Dit is in het verslagjaar toegenomen tot 99 gemeenten met 3,4 miljoen
inwoners. Mevrouw Scheltema wees erop dat dit eenvijfde van het aantal gemeenten
is. Dit is natuurlijk niet genoeg, zeker niet als men beseft dat op 1 januari
2002 alle gemeenten een externe klachtvoorziening moeten hebben ingericht.
Wil de minister ingaan op de vraag hoe hij denkt te voorzien in de leemte
die dan zal ontstaan, want de Algemene wet bestuursrecht is nog niet aangevuld
met een externe klachtvoorziening, terwijl veel gemeenten nog niet zijn aangesloten
bij de Nationale ombudsman? Ondanks de motie van mevrouw Scheltema ontstaat
er dus een gat. Die kwestie hangt nu al twee jaar boven de markt. De bekostiging
heeft hiermee natuurlijk ook iets te maken, maar ik zal die discussie hier
niet herhalen.Een jaarlijks terugkerend en langzamerhand hinderlijk wordend probleem
is de kwestie van het gebruik van de naam "ombudsman" in de publieke sector.
Dit wekt verwarring. Ik vind het dan ook laakbaar dat het ministerie van Economische
Zaken voor de eigen medewerkers een ombudsfunctie heeft ingesteld. Is de minister
bereid te bevorderen dat dit besluit ongedaan wordt gemaakt, dat wil zeggen
dat aan die functie een andere naam wordt gegeven? Mevrouw Scheltema heeft
eigenlijk al afdoende op andere mogelijkheden gewezen.Overigens moeten wij ook de hand in eigen boezem steken. Als wij allerlei
functies willen hebben zoals een kinderombudsman of een ombudsman voor huurders,
zou er dan niet in beginsel naar moeten worden gestreefd dat die functies
worden aangesloten bij de Nationale ombudsman? Desnoods wordt daarvoor een
deelfunctie ingericht, een substituut die zich bijvoorbeeld speciaal met kinderen
bezighoudt of een bepaalde functionaris. De ombudsman zelf is een publiekrechtelijke
instantie en als zodanig moet deze term voor hem worden gereserveerd. Kan
de minister hierover duidelijkheid verschaffen? Vindt hij misschien dat het
in de wet moet worden vastgelegd?Vervolgens ga ik namens de CDA-fractie graag in op het werk van de Nationale
ombudsman als zodanig, waarbij de stijging van het aantal verzoekschriften
in het jaar 2000 met 7% tot 8242 opvalt. Dit is niet zo'n heel grote stijging,
die daarom terecht is gerelativeerd met de opmerking dat zij vroeger groter
was. De ombudsman vermeldt dat deze stijging, voorzover zij niet samenhangt
met de toename van het aantal aangesloten gemeenten, niet is toe te schrijven
aan incidentele ontwikkelingen bij een of meer bestuursorganen.Bij meerdere bestuursorganen neemt het aantal klachten juist toe en dat
geldt in het bijzonder de IND en dan vooral de visadienst en het bureau daarvan,
maar ook de uitvoeringsinstellingen op het gebied van de sociale zekerheid,
Cadans en Gak, alsmede de politie. De CDA-fractie vraagt zich af of er enig
zicht bestaat op de oorzaken van deze stijging. Zo kan er bijvoorbeeld sprake
zijn van structurele capaciteitstekorten, gerelateerd aan overbelasting in
bepaalde sectoren. Ik denk dan zeker ook aan de IND. Ik kan mij voorstellen
dat de invoering van de nieuwe Vreemdelingenwet hierbij een rol speelt. Is
er wellicht sprake van systematische termijnnegatie bij bepaalde instellingen?Een ander interessant punt is de doorlooptijd van de verzoekschriften,
omdat bijna al deze verzoekschriften snel worden behandeld. Zo wordt een derde
binnen vier weken en twee derde binnen acht weken weggewerkt. Binnen een halfjaar
is zelfs 91,1% weggewerkt. Dat is een heel behoorlijk resultaat, zeker als
hierbij wordt betrokken dat in 2000 10% meer verzoekschriften werden afgehandeld
dan in 1999. Dat stemt mijn fractie tot tevredenheid.In totaal werden 3094 verzoekschriften in onderzoek genomen, ongeveer
38% van het totaal. Daaruit resulteerden 379 rapporten, ongeveer 10% van het
totaal. Dat is interessant, want die werden voor een deel overgedragen aan
de IND en voor een deel tussentijds beëindigd, omdat het bestuursorgaan
de klager inmiddels voldoende was tegemoetgekomen. In maar liefst de helft
van het aantal zaken vond deze vorm van redressering dus plaats. Deze vorm
van interventie van de ombudsman is een vorm van profylaxe die duidelijk laat
zien welke nuttige functie de ombudsman vervult.In het directe verlengde hiervan liggen de aanbevelingen. Dat zijn er
maar heel weinig. Sommige, een groepje van elf zaken, zijn met instemming.
In 28 gevallen was er sprake van een aanbeveling. Deze waren in een aantal
gevallen algemeen preventief van aard en zijn allemaal opgevolgd. Verder waren
er vier eigen onderzoeken. Het is goed om te kunnen constateren dat vooral
die interventies goed werken. Zij zouden overigens natuurlijk niet nodig moeten
zijn, maar helaas is dat niet zo, zie die ruim 8000 gevallen.In dit verband had ik willen verwijzen naar het interview met de Nationale
ombudsman in het dagblad Trouw. De verwarring over dit artikel is eigenlijk
al een beetje opgehelderd. Zo staat in het onderzoek vermeld dat het eigen
onderzoek via artikel 15 loopt. De ombudsman is verder niet van plan om een
eigen onderzoeksinstantie op te tuigen, zonder dat dit aan hem wordt gevraagd.
Ik zie dat de minister nee schudt en dit is dan ook geen punt van verdere
zorg.Bij de beoordelingscriteria in de rapporten vallen de relatief hoge aantallen
op van categorieën algemeen verbindende voorschriften, namelijk 127 stuks.
Op de helft van deze zaken is het predikaat "onbehoorlijk" van toepassing.
De voortvarendheid en de actieve informatieverstrekking is al genoemd. Ook
bij deze zaken werd in een heel hoog percentage geoordeeld dat er sprake was
van onbehoorlijk handelen. In totaal gaat het hier om bijna 300 gevallen.Men kan nu natuurlijk twee kanten uit redeneren. Van de 3094 in behandeling
genomen zaken zijn er 300 onbehoorlijk. Dat is een heel laag percentage. Waar
praten wij dus eigenlijk over. Je kunt ook zeggen dat het er eigenlijk toch
veel zijn. Wij weten namelijk niet in welke zaken er helemaal niet wordt geklaagd.
Dit is overigens geen poging om onderzoek te instigeren. Het kan echter wel
zo zijn dat een groot aantal zaken niet aan het licht komt. Vooral de klachten
over de schending van algemene verbindende voorschriften, onredelijke belangafwegingen
en dergelijke vind ik ernstig. Overziet men de verdeling over de ministeries dan valt uiteraard het ministerie
van Justitie in negatieve zin op, maar dat is natuurlijk een gevolg van de
grote klachtenstroom richting IND. Dat zijn er enorm veel. Verder worden overigens
ook de politie en het openbaar ministerie als aparte grootheden geteld. Zo
zijn er 677 klachten over de politie. Ook de ministeries van Buitenlandse
Zaken en Financiën springen eruit. Als je een en ander sommeert, laten
zich duidelijke categorieën onderscheiden. Zelfs als je de IND als een
heel aparte organisatie laat voor wat zij is, zijn politie, justitie en de
belastingen het grootste cluster. Dat zijn instanties die de burger direct
raken en daarom moet daar de allergrootste zorgvuldigheid worden betracht.
Het bevorderen van die zorgvuldigheid bij de overheid, is dan ook de belangrijkste
aanbeveling die ik de minister aan de hand kan doen.Ten slotte maak ik nog een korte opmerking over de benoemingsduur. De
ombudsman en de substituut-ombudsman mogen niet tegelijkertijd aftreden. In
het verslag staat op bladzijde 41 dat een en ander in een wetswijziging zal
worden geregeld. Het is geen acuut probleem, maar ik hoop dat dit op enig
moment toch zijn beslag krijgt.De voorzitter:Hiermee zijn wij gekomen aan het einde van de eerste termijn van de Kamer.
De minister heeft gevraagd om een kleine schorsing, opdat hij overleg kan
plegen met de ombudsman en de substituut-ombudsman over zijn antwoord in eerste
termijn. Ik schors de vergadering tot 20.15 uur.De vergadering wordt van 20.00 uur tot 20.15 uur geschorst.Minister De Vries:Voorzitter. Ik dank graag de leden die aan het debat hebben deelgenomen
voor hun inbreng. Het is belangrijk om elk jaar naar aanleiding van het verslag
van de Nationale ombudsman in deze Kamer aandacht aan het rapport te besteden.
Ik zeg met enige nadruk Nationale ombudsman, omdat de suggestie van mevrouw
Scheltema om de betrokkene om te dopen tot "ombud" naar mijn smaak absoluut
geen navolging verdient. Mevrouw Scheltema is ervan op de hoogte dat de laatste
lettergreep van het woord "ombudsman" niets met sekse te maken heeft; met
"man" wordt aangegeven dat er sprake is van een mandaat om de ambtenarij te
controleren. Sommige mensen denken altijd dat het woord "man" met seksen te
maken heeft, maar in de landen waar de term vandaan komt, is dat helemaal
niet het geval.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik zal dit deel van de discussie maar even buiten de haken zetten. Ik
heb ervoor gepleit de ombudsfuncties naast die van de Nationale ombudsman
apart te plaatsen en er een andere benaming aan te geven die toch de link
met de externe klachtenbehandeling legt. De Nationale ombudsman kan zijn naam
behouden, want daar wil ik absoluut niet aan tornen. Ik stelde dus voor om
ten behoeve van het onderscheid met de Nationale ombudsman, voor andere ombudsvoorzieningen
een andere naam te verzinnen. Ik deed slechts een suggestie.Minister De Vries:Dat is dan weer een opluchting. Ik was bang dat wij aan de titel Nationale
ombudsman moesten komen. In ieder geval pleit ik ervoor, als mevrouw Scheltema
voor andere klachten een andere naam wil verzinnen, naar een Nederlands woord
te zoeken. Het woord "ombud" heeft natuurlijk geen enkele betekenis in het
Nederlands. Ik zou dan zoeken naar een woord dat mensen kunnen begrijpen,
juist vanwege het belang van de toegankelijkheid. Het merkwaardige van het
woord "ombudsman" is overigens dat het volstrekt ingeburgerd is. Ik voel er
echter niets voor om het woord tot een ander woord te herleiden.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Misschien heeft de minister wel een suggestie, want daar ben ik ook erg
gevoelig voor?Minister De Vries:Nee, ik heb momenteel absoluut geen gedachten op dit punt, behalve dan
dat ik die van mevrouw Scheltema moet afwijzen. Dat is al heel wat om een
debat mee te beginnen, nietwaar?Ik heb het genoegen om voor de tweede maal met de Kamer over het jaarverslag
te mogen spreken. Mijn verantwoordelijkheid strekt zich niet uit tot alles
wat de ombudsman onderzoekt, want daar zijn verschillende instanties voor
verantwoordelijk. Ik draag wel verantwoordelijkheid als het gaat om de wetgeving
over de ombudsman, om het klachtrecht, dat in dit opzicht zo belangrijk is,
en om de zaken die mijn bevoegdheden rechtstreeks aangaan.De Nationale ombudsman is in betrekkelijk korte tijd een gevestigd instituut
geworden, met een voorname plaats in onze constitutie. Zowel voor de burgers
als de overheid is het belangrijk dat er een Nationale ombudsman is. Voor
de burger is het belangrijk om er met klachten over de overheid terecht te
kunnen, en voor de overheid is het belangrijk omdat zij van die klachten kan
leren. Daar is ook alle aanleiding toe. Verschillende sprekers hebben erop
gewezen dat het aantal klachten enigszins oploopt. Het is moeilijk om in dit
verband oorzaken aan te wijzen. Een klein deel van de toename wordt wellicht
veroorzaakt door het toegenomen aantal gemeenten dat zich bij de ombudsman
heeft aangesloten. Er zijn misschien ook andere redenen, zoals nieuwe wetgeving.
Het is moeilijk om een en ander precies te traceren. Ik vind de stijging in
ieder geval niet verontrustend. Bij het bekijken van de formatie wordt wel
degelijk gekeken naar de workload die op de functionaris en zijn bureau afkomt.
Wij hebben er structureel acht fte's bij gegeven. Voorheen waren die tijdelijk.
Het is ingegaan per 2001. Voor 2001 en 2002 zijn weer drie tijdelijke plaatsen
gehonoreerd. Er is afgesproken dat ook een organisatieonderzoek bij het bureau
Nationale ombudsman zal plaatsvinden. Wij hebben voor voorlichting wat geld
aan de begroting toegevoegd. Voor de jaren 2001, 2002 en 2003 is het respectievelijk
0,9 mln, 0,8 mln en 0,8 mln gulden. Er komt in september een postbus 51-campagne
die opnieuw aandacht voor het werk van de ombudsman vraagt.De heer Santi heeft erop gewezen dat efficiënt werken niet ten koste
moet gaan van de kwaliteit. De ombudsman moet ook zelf zoeken naar wegen om
het werk op een efficiënte wijze te doen. Met andere methoden en interventies
dan alleen maar rapporten schrijven wordt er iets aan gedaan. Men is bezig
om de telefonische dienstverlening onder de loep te nemen. Ik denk dat het
zeer verstandige maatregelen zijn, die noodzakelijk zijn. De heer Santi heeft erop gewezen dat het zaak is dat klachten goed worden
behandeld. Je moet zeker geen wachtlijst krijgen van mensen die een klacht
hebben ingediend. Dat is waar. Gezien de arbeidsmarkt is het voor de Nationale
ombudsman, het departement, de rechterlijke macht of gemeenten moeilijk de
juiste mensen eruit te halen die nodig zijn. Naarmate er meer problemen zijn
in het primaire proces, zullen door de werkdruk zaken eerder naar boven komen.
Het is heel moeilijk om die causaliteit vast te stellen. Uiteraard hebben
wij voor die aspecten aandacht. Ik heb altijd in het kader van de vaststelling
van de begroting overleg met de Nationale ombudsman om te bezien hoe de regering
heeft om te gaan met die begroting.Er zijn nogal wat instanties die zich met de naam ombudsman sieren. De
Nationale ombudsman spreekt zelf over een zekere ombudsmania. Dat klinkt een
beetje maniakaal. Ik zou die associatie jammer vinden. Het is een populair
begrip. Men haakt aan bij iets populairs. Dat is heel begrijpelijk. Het is
in die zin een compliment. Kennelijk is het iets wat betrouwbaarheid uitstraalt.
Het is wel vervelend. Mijn voorganger heeft indertijd in een notitie aangegeven
dat het heel lastig is voor de private sector, een wettelijk verbod op te
voeren. Het is moeilijk om de ombudsman als een nieuwe uitvinding te registreren.
Het is een ingeburgerd woord in vele landen. Wat de publieke sector betreft,
wordt in het voorontwerp Extern klachtrecht duidelijk dat een instantie zich
alleen ombudsman kan noemen indien deze voldoet aan de bij de wet gestelde
eisen van onafhankelijkheid en onpartijdigheid. Vanuit de Nationale ombudsman
heb ik instemmende geluiden gehoord met deze vorm van wettelijke bescherming,
al zal dit maar een beperkte oplossing bieden voor het probleem van de naamsverwarring.
Ik geloof dat voorlichting een van de belangrijkste elementen is om duidelijk
te maken wie de Nationale ombudsman is en wat zijn rol is. Ik denk dat de
Postbus 51 campagne daarin een belangrijke rol kan spelen.Veel sprekers besteedden aandacht aan het feit dat er nog geen landelijk
stelsel van externe klachtenvoorzieningen is. Op dit punt ligt er een motie-Scheltema,
die de regering zeer heeft toegejuicht. Die motie vraagt te bevorderen dat
voor 1 januari 2002 iedere gemeente een met waarborgen omklede ombudsfunctie
heeft. Samen met de VNG bevorderen wij dat van onderop via voorlichting en
stimulering. Van bovenaf doen wij dat door het op te leggen via het voorontwerp
van wet Extern klachtrecht. Wij hebben de VNG gesubsidieerd om het externe
klachtrecht te stimuleren. Er zijn voorlichtingsbrochures uitgegeven en regionale
bijeenkomsten gehouden. Ook is een aparte website geopend en zijn nieuwsbrieven
over het extern klachtrecht breed verspreid. Er is dus een groot aantal activiteiten
ontplooid. Ik weet niet waarom gemeenten het niet doen. Tot mijn ongenoegen
constateer ik met enige regelmaat dat er soms verschil in inzicht bestaat
tussen wat hier van groot belang wordt geacht en wat de gemeenten als zodanig
beleven. Het is niet het moment om daar dieper op in te gaan, maar gedacht
kan worden aan integrale veiligheidsplannen. Wij vinden die belangrijk, maar
ze zijn nog maar in een deel van de gemeenten gerealiseerd. Ik heb de VNG
gevraagd waarom zoiets erkend nuttigs zo lang duurt. Dat is ook in dit geval
zo. Buiten de wet heb ik absoluut niet de bevoegdheid om iets aan gemeenten
op te leggen. Ik kan derhalve alleen hopen dat de VNG voortgaat met het stimuleren
van gemeenten. Het zou mij een lief ding waard zijn als men het sneller regelde.
De externe klachtenvoorziening, de ombudsfunctie op elk overheidsniveau, komt
er. Wij zullen dat in de wet voorleggen. Ik zou de sprekers die hiervoor in
dit debat aandacht vroegen, overigens nog de suggestie willen meegeven om
niet alleen te vertrouwen op mijn voortdurende inspanningen terzake, maar
ook via de vertegenwoordigers in gemeenteraden hiervoor aandacht te vragen.
Wij kunnen de rol van de gemeentelijke democratie niet overnemen. Laten alle
partijen er in eigen kring voor zorgen dat in de gemeenteraden wordt gevraagd
waarom die voorziening er nog niet is. Wellicht helpt het. De gemeentelijke
verantwoordelijkheid wordt dan helder.Mevrouw Scheltema vroeg nog of ik op basis van artikel 1b, lid 2 een aanwijzing
zou kunnen geven. Dat kan ik niet. Dat staat overigens in datzelfde artikel.
Dat kan namelijk alleen op verzoek van het bestuur van een desbetreffende
provincie, gemeente en gemeenschappelijke regeling of het desbetreffende waterschap.
Wij moeten de wet veranderen om het mogelijk te maken. Ik ben bezig om de
wet zo te veranderen dat het kan worden opgelegd.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik geef toe dat dit een ingewikkeld probleem is. Het gebrek aan vorderingen
is niet de minister te verwijten. Samen met de VNG is er inderdaad een voorlichtingscampagne
gestart, maar wij kunnen allemaal constateren dat het niet voldoende werkt.
Een groot deel van de Nederlandse burgers heeft nu geen mogelijkheid om klachten
in te dienen tegen hun overheid. De Kamer heeft unaniem geoordeeld dat dit
in 2002 mogelijk moet zijn. Dan moeten wij bezien hoe wij dit doel toch kunnen
bereiken. In het verleden zijn de ZBO's bij AMvB onder de competentie van
de Nationale ombudsman gebracht. Is dat een mogelijkheid als het om de resterende
gemeenten gaat?Minister De Vries (D66):Neen, dat is in ons staatsbestel niet mogelijk. Gemeenten zijn autonoom.
De enige mogelijkheid is om die verplichting via de wet op te leggen. U kent
toch de discussie over de lokale rekenkamer? Dat moeten wij via de wet regelen,
want anders gebeurt het niet overal. Overigens is men in dit huis nog zeer
verdeeld over de vraag of dit bij wet moet worden opgelegd. Nogmaals, wij
kunnen niet tegen gemeenten zeggen: dit hebt u te doen. Dat moeten wij dan
bij wet uitspreken.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Maar vindt u dat het dan uiteindelijk bij wet uitgesproken moet worden?Minister De Vries:Dat heb ik al verschillende keren gezegd; wij zijn bezig met een voorontwerp
van wet en daarin staat dat wij dit gaan regelen. Het gaat om de commissie-Scheltema,
meen ik...De heer Santi (PvdA):Voorzitter, een voorontwerp van wet moet natuurlijk een bepaalde weg volgen,
maar kan dit niet op de een of andere manier bespoedigd worden, opdat wij
wat sneller een wetsvoorstel kunnen behandelen?Minister De Vries:Wetten moeten natuurlijk zorgvuldig tot stand worden gebracht. Het gaat
nu om een voorontwerp; daar wordt commentaar op gegeven en zodra ik dat binnen
heb, komt er een wetsvoorstel. Dit heeft allemaal z'n tijd nodig. En als je
hieraan voorrang wilt geven, moet er iets anders wat langzamer, maar dan krijg
ik het aan de stok met Kamerleden die daarvan weer de dupe worden. Wij moeten
echt ordelijk te werk gaan. Er vindt nu in ieder geval een raadpleging plaats
over het voorontwerp en als blijkt dat het goed is, kan er natuurlijk heel
snel een wetsvoorstel worden gemaakt. Dat kan de Kamer dan ook heel snel behandelen.De heer Santi (PvdA):Mevrouw Scheltema heeft al gezegd dat er al heel wat gebeurt voordat wij
toe zijn aan de behandeling van het jaarverslag en daar weer allerlei opmerkingen
over maken, maar misschien zou het dan toch beter zijn geweest om eerder aan
wetgeving te beginnen. Goed, het is achteraf praten, maar het zou misschien
toch goed zijn, het proces op de een of andere manier te kunnen bespoedigen.Minister De Vries:Daar doen wij uiteraard het uiterste voor, maar die zaken hebben zo hun
eigen ritme.De heer Van Wijmen (CDA):Voorzitter, in mijn perceptie zijn er twee mogelijkheden. De ene is het
voorontwerp Wijziging AWB externe klachtenvoorzieningen; ik denk dat de minister
daar zojuist over sprak. Maar ik meende hem ook te hebben horen zeggen dat
hij in het uiterste geval de gemeenten wil opleggen, via de Wet Nationale
ombudsman iets te doen. Of heb ik hem verkeerd begrepen?Minister De Vries:Er komt een wet op de externe klachtenvoorzieningen, die nu in de fase
van een voorontwerp verkeert. Op het ogenblik is er in het land een adviesronde
aan de gang over het voorontwerp extern klachtrecht, een product van de commissie
Wetgeving algemene regels bestuursrecht, de commissie-Scheltema, verschenen
in maart 2001, om maar helemaal volledig te zijn. Daarover kunnen tot 1 juli
adviezen worden gegeven en nadat die verwerkt zijn, komt er een wetsvoorstel.
Ik hoop dat na de zomer aan de Raad van State te kunnen aanbieden. Daar zal
er ook wel even over nagedacht moeten worden, maar dan leidt dit alles uiteraard
tot het aanbieden van een wetsvoorstel aan de Kamer.De heer Van Wijmen (CDA):Maar het is de vraag of u denkt, de gemeenten daarmee wel te kunnen verplichten.Minister De Vries:Ja, het is absoluut de bedoeling dat iedere overheid dan voorziet in een
externe klachtenbehandeling. Overigens moeten wij wel in de gaten houden dat
alles wat zich bij de Nationale ombudsman aansluit, niet het enige is wat
er op dit gebied gebeurt. Er hebben zich per 1 januari jl. 37 gemeenten bij
de Nationale ombudsman aangesloten, dus er zijn nu ongeveer honderd gemeenten
aangesloten. Daarnaast geldt dit voor alle provincies, voor alle waterschappen
en voor één gemeenschappelijke regeling. Een stuk of dertig
gemeenten en een gemeenschappelijke regeling hebben zich aangemeld voor aansluiting
per 1 januari 2002. Verder, zo verneem ik van het onderzoeksbureau van de
VNG, zijn er zo'n tweehonderdzestig andere gemeenten die een eigen externe
klachtenvoorziening hebben of die aan het voorbereiden zijn. Ik weet dus niet
of meer dan de helft van de bevolking niet van zo'n voorziening gebruik kan
maken, maar het is in ieder geval niet zo dat meer dan de helft van de gemeenten
geen klachtenvoorziening zou hebben. Integendeel, per 1 januari zal meer dan
de helft van de gemeenten wél zo'n voorziening hebben, want dan gaat
het globaal om driehonderdvijftig van de ruim vijfhonderd gemeenten. En aangezien
mij bekend is dat zeer grote gemeenten veelal eigen voorzieningen hebben,
moet ik aannemen dat veel meer dan de helft van de bevolking toegang tot een
externe klachtvoorziening heeft.Maar goed, het is nog niet genoeg, er zijn nog witte vlekken. Die zijn
met name zeer goed zichtbaar bij gemeenschappelijke regelingen. Het is echt
zeer teleurstellend, wat er op dat gebied gepresteerd is. Ook daaraan zullen
wij aandacht blijven besteden, in de hoop dat dit ertoe zal leiden dat men
zelf doet wat straks verplicht zal zijn. Het is natuurlijk ook veel plezieriger
als het wat geleidelijker opgebouwd wordt, want anders krijg je straks plotseling
een hausse bij de Nationale ombudsman met al het gedoe dat daarmee samenhangt.
Het zou mij dus een lief ding waard zijn als het wat geleidelijker gebeurde.
Nogmaals, wij hebben er alles aan gedaan wat wij kunnen. Op een gegeven moment
moeten de gemeenten gewoon doen wat zij willen. Ik heb niet voor niets gezegd
dat partijen die landelijk en lokaal actief zijn er zelf voor moeten zorgen
dat het een thema wordt. Wij kunnen hier de huishouding van de gemeenten nu
eenmaal niet regelen, hoewel die verleiding soms groot is.De heer Vos (VVD):Misschien denkt de minister in dezen dat geld geen rol speelt. Ik heb
juist getracht te betogen dat geld waarschijnlijk wel een rol speelt, in de
zin dat het heel onaantrekkelijk als gemeente is om je aan te melden bij de
ombudsman omdat je meteen het risico loopt met hoge financiële bijdragen
geconfronteerd te worden, terwijl je niet de vervuiler bent. Ik hoor hierop
graag de reactie van de minister.Minister De Vries:Het zou een schande zijn als geld geen rol speelde, zeker in de publieke
sfeer. Wij moeten wat dat betreft toch altijd heel zorgvuldig met ons geld
omgaan. Het is wel mijn overtuiging dat aansluiting bij de Nationale ombudsman
nog goedkoper is voor gemeenten dan het zelf treffen van voorzieningen. Dat
wijzen de ervaringscijfers ontegenzeggelijk uit. Er is sprake van een bekostigingssystematiek
die in overleg met VNG, IPO, Unie van waterschappen en Nationale ombudsman
tot stand is gekomen. Daarbij betalen de decentrale overheden per bij de Nationale
ombudsman binnengekomen klacht. Dan zijn er twee mogelijkheden; men betaalt
een vast tarief per klacht of een gedifferentieerd tarief. Ondanks de instemming
die destijds bestond vanuit de decentrale overheden hoor ik af en toe evenwel
ook negatieve geluiden over deze systematiek. Ik heb de VNG gevraagd om alternatieve
voorstellen te doen. Daar heeft de VNG van afgezien. Mijn indruk is dat, welke
systematiek je ook verzint, elke systematiek haar eigen problemen zal kennen.
Ik meen dan ook dat wij de huidige vergoedingssystematiek moeten handhaven.
Gemeenten of waterschappen die vinden dat ze toch wel heel veel moeten betalen voor klachtenbehandeling, doen er dan verstandiger aan om gedifferentieerde
tarieven te nemen. Die keuze is mogelijk. Daar kunnen ze eens in de twee jaar
toe besluiten. De tarieven behelzen op het eerste oog inderdaad stevige bedragen.
De vaste vergoeding per klacht is ongeveer ƒ 2000, terwijl de gedifferentieerde
vergoeding gaat van ƒ 6000 tot ƒ 400. Daar staat tegenover dat
men voor de klachtenbehandeling zelf geen andere voorziening behoeft te treffen.
Mijn indruk is dat als het om de prijs gaat, aansluiting bij de Nationale
ombudsman zeer gunstig afsteekt tegen andere voorzieningen.De heer Vos (VVD):Ik hoor de minister uitleggen dat het niet zou lonen om als gemeente een
eigen externe klachtenvoorziening in het leven te roepen. Ik wil hem dan een
voorbeeld voorhouden van een gemeente met meer dan 60.000 inwoners die op
dit terrein zo'n vijftien tot twintig klachten per jaar te verwerken heeft
en daarvoor een eigen externe, driekoppige klachtencommissie in het leven
heeft geroepen, van wie de betrokkenen ƒ 115 per zitting krijgen, ongeacht
het aantal zaken dat dan behandeld wordt. Ik geef de minister dan ook sterk
in overweging om na te gaan of zijn stelling dat een eigen voorziening duurder
zou zijn, wel juist is.Minister De Vries:Als u bedragen noemt van ƒ 115 per zitting, ervan uitgaande dat
dit geen zittingen van een kwartier zijn, dan is dat inderdaad een concurrerend
tarief. Als het bijvoorbeeld gaat om de behandeling van 40 klachten van enige
omvang tegen het standaardtarief, is het is echter moeilijk in te zien hoe
men voor minder geld een volwassen voorziening met een goede staf kan realiseren.
Die mensen kosten immers veel geld. Ik weet niet precies hoe het zit met die
commissie waarover u spreekt, mijnheer Vos. Ik ben uiteraard wel geïnteresseerd
in uw informatie.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik krijg de indruk dat de minister zijn gevoelen baseert op een onderzoek
naar gemeenten met een eigen voorziening en de kosten van de Nationale ombudsman.
Kan de minister die gegevens openbaar maken en deze aan de Kamer doen toekomen?
Misschien is het een goede verlokking voor de gemeenten bij het bepalen van
hun definitieve keuze.Minister De Vries:Ik vind niet dat de keuze die men maakt tussen de ene ombudsman of de
andere bepaald moet worden door het prijskaartje. Gemeenten maken heel andere
keuzen. Toen er voor het eerst over deze problematiek gesproken werd, waren
er in veel gemeenten bezwaren tegen landelijke voorzieningen. Men is van mening
dat de verschillende bestuurslagen eigen voorzieningen moeten kunnen creëren.
Het zou best kunnen zijn dat sommige gemeenten een andere keuze maken, wellicht
in samenwerking met andere gemeenten. Op het moment dat wij tot een verplichting
overgaan, zal er sprake zijn van de nodige creativiteit. Wij kunnen echter
niet zeggen: hier hebt u twee mogelijkheden, kiest u de goedkoopste maar uit.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik heb gevraagd of u onderzoek hebt uitgevoerd naar de kosten van decentrale
voorzieningen in relatie tot de centrale voorziening en of wij die gegevens
kunnen krijgen.Minister De Vries:Ik zal bezien of ik de Kamer daarover op een goede manier kan inlichten.
Ik weet niet of zich dat meteen leent voor advertenties in de krant in de
zin van: Sluit u aan bij!Er zijn natuurlijk altijd mensen die menen dat de aansluiting bij de ombudsman
door de rijksoverheid moet worden betaald. Daarvoor is indertijd echter niet
gekozen. Het is beter de verschillende bestuurslagen in dezen hun eigen kosten
te laten dragen. Het is een beetje makkelijk als het allemaal naar de rijksoverheid
toegaat.Er zijn nogal wat vragen gesteld over de taak en de functie van de Nationale
ombudsman, waarbij verschillende malen gewezen is op een interview in Trouw.
Ik begreep overigens dat de Nationale ombudsman dat gesprek met uw commissie
heeft doorgenomen. Ik herinner mij ook goed dat ik daarover tijdens het debat
over de vuurwerkramp het een en ander gezegd heb. De Nationale ombudsman doet
onderzoek naar aanleiding van de wijze waarop een bestuursorgaan zich in een
bepaalde aangelegenheid heeft gedragen. Het kan dus niet zo zijn dat hij bijvoorbeeld
zegt: laat ik vandaag eens bij het ministerie van Defensie gaan kijken hoe
zij daar van alles en nog wat doen, of bij BZK; er moet een aanleiding zijn.
Als er echter een groot aantal klachten komt over een bepaalde instelling,
een ministerie, een dienst, een ZBO of een gemeente, kan de ombudsman vaststellen
dat het verstandig zou kunnen zijn om eens wat breder te kijken naar de oorzaak
van al die klachten. Dat lijkt mij een heel verstandige aanpak, want dat geeft
hem de gelegenheid wat fundamenteler te kijken naar de reden waarom deze klachten
gegenereerd worden. Dat is ook de bedoeling van de ombudsman; hij wil zich
zeker niet als een soort superorganisatiedeskundige met kwaliteitsbeheer en
dergelijke bezig te gaan houden. De oorsprong van zijn activiteit ligt in
een klacht of in meerdere klachten. Als er veel klachten worden ingediend,
zou hij kunnen onderzoeken of er iets structureel mis is in het orgaan waardoor
die klachten gegenereerd worden teneinde de instelling te helpen om het aantal
klachten te beperken. Dat lijkt mij een goede zaak.Gevraagd is of er aan de ombudsman nog andere taken zouden moeten worden
opgedragen. Ik voel niet de neiging daartoe. Het kan wel volgens de wet, maar
ik zou op dit moment niet weten waarom dat moet. Artikel 78a van de Grondwet
biedt die mogelijkheid wel. Dus in wezen kan het, maar ik heb op het ogenblik
bepaald niet de neiging om dat te doen. Ik vind het beter om dat in concrete
gevallen te bekijken.Ook is gevraagd naar de kinderombudsman, waarover een motie van mevrouw
Ravestein is aangenomen. Op het ogenblik wordt nog bezien hoe daaraan uitvoering
kan worden gegeven, zoals aan de Kamer is meegedeeld. Daar is ook het Kohnstamminstituut
bij betrokken. Toegezegd is dat de conclusies op dit punt de Kamer in september
zullen bereiken. Ik zal er nu dan ook niet verder op ingaan.Dan een aantal opmerkingen over de klachten. Het is inderdaad ergerlijk
dat de overheid zelf zo'n probleem heeft met zich aan termijnen te houden.
Wij hebben daarover een algemeen overleg gevoerd met de Kamer. De Kamer heeft
tijdens dat overleg de notitie besproken die ik samen met de
minister van Justitie heb opgesteld. De ombudsman besteedt er ook in dit jaarverslag
terecht veel aandacht aan, want er kan op dit punt veel verbeterd worden.
Dan gaat het niet alleen om het sneller beslissen, maar ook om het goed op
de hoogte houden van burgers over de voortgang. Het is essentieel dat de mensen
worden ingelicht als het niet lukt om tijdig te reageren en daarbij eventueel
aan te geven om welke redenen een beslissing onverhoopt later komt. Dat hoort
ook bij het bestuursfatsoen.De Nationale ombudsman maakt daar in het jaarverslag een aantal opmerkingen
over. Hij oordeelt dat er niet genoeg wordt gedaan aan deze problematiek.
Het lijkt mij verstandig om hier te herhalen dat wij het in november niet
alleen hebben gehad over kwaliteitsbevordering en certificering van diensten –
overigens buitengewoon nuttige instrumenten voor de ambtelijke diensten –
maar ook dat als uitvloeisel van de discussie over de termijnen bij de Commissie
wetgeving algemene regels van bestuursrecht – de zo-even genoemde commissie-Scheltema –
in studie is om betere mogelijkheden voor de rechter te creëren om op
te treden tegen niet tijdig beslissen door bestuursorganen. Dat zou ertoe
kunnen leiden dat men een klacht kan indienen tegen het feit dat een besluit
te lang uitblijft en dat de rechter de mogelijkheid krijgt om dat met enige
snelheid en voortvarendheid te behandelen en daarbij aan bestuursorganen eventueel
zelfs dwangsommen kan opleggen om te presteren. Dat zal waarschijnlijk het
geval zijn als de rechter er niet van overtuigd is dat het onvermijdelijk
is dat er enige vertraging optreedt.De rechterlijke macht is overigens ook bezig met een herziening van het
procesreglement bestuursrecht. Het is de bedoeling dat men snel een adequate
reactie krijgt van de rechter. Het duurt natuurlijk nog even voordat het wetsvoorstel
daarover de Kamer zal bereiken, maar wij zijn er wel mee bezig. Af en toe
vergt wetgevend werk enige tijd.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Voorzitter. Ik ben blij dit van de minister te horen, maar één
ding verbaast mij. Uit het jaarverslag van de Nationale ombudsman blijkt dat
de minister ervoor is de lange termijnen tegen te gaan en dat hij het nuttig
vindt dat kenbaar wordt gemaakt dat de mensen op de hoogte worden gesteld
van mogelijkheden van bezwaar en beroep. Hij weigert echter om dat verplicht
te stellen. Waarom toch? Dat is mij niet duidelijk. Hij weigert verplicht
te stellen dat een orgaan dat termijnoverschrijding moet melden, daarbij aan
moet geven dat er beroepsmogelijkheden zijn. Hij vindt het wenselijk, maar
om het wettelijk verplicht te stellen gaat hem wat ver. Ik begrijp dat niet.
In het licht van wat hij zojuist heeft gezegd, is dat het minste wat je kunt
doen. Als die rechten er zijn, wijs de betrokkene er dan op.Minister De Vries:Ik kan mij voorstellen dat mevrouw Scheltema vindt dat dit moet gebeuren.
In zeer veel gevallen geven bestuursorganen in hun correspondentie aan dat
men klachten kan indienen. Toch lijkt het mij beter, nu de commissie-Scheltema
aan het werk is om dit probleem in kaart te brengen – naar aanleiding
van discussies die we met elkaar gehad hebben – om te kijken of we het
niet in een keer goed moeten regelen in plaats van nu vast op een onderdeel
een voorschot te nemen. Als het mogelijk is om op basis van de voorstellen
die ik afwacht, tot goede wetgeving te komen, moet die wetgeving van het begin
tot het eind sluiten. Dat zal met voorschriften over mededelingen over rechtsmiddelverwijzingen
moeten zijn. De commissie-Scheltema is nadrukkelijk bezig met het idee om
bij een uitstelbericht verplicht te wijzen op de mogelijkheid om bezwaar en
beroep aan te tekenen. Dat moet dan wel wettelijk geregeld worden. De commissie-Scheltema
is daarmee druk bezig, zoals u waarschijnlijk weet.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):U noemt de commissie-Scheltema wel veel en heel nadrukkelijk, maar ik
weet dat niet precies. Ik wil dat het probleem dat nu gesignaleerd is in het
jaarverslag, wordt meegenomen in een traject. Ik vind het prima als het in
dat andere traject gebeurt, als het maar ergens gebeurt. Als de minister dat
toezegt, ben ik tevreden.Minister De Vries:Ik meende dat ik zojuist zei dat de commissie-Scheltema in haar advies
aandacht zal besteden aan de kwestie van de rechtsmiddelverwijzing. Het idee
is om bij een uitstelbericht verplicht te wijzen op de mogelijkheid om bezwaar
en beroep aan te tekenen. Ik zeg daarom dat het een sluitend systeem moet
worden. We moeten niet op een onderdeel iets gaan voorschrijven zonder dat
we weten wat de keten van gevolgen zou zijn. Mij is gebleken dat de Nationale
ombudsman zo'n verplichte verwijzing graag geregeld zal zien.Nogmaals, dit heeft alleen maar zin in samenhang. We moeten zorgen dat
de rechtspraak sneller en adequater kan optreden tegen het stilzitten van
het bestuur. Dan kan zo'n verwijzing zin hebben.Overigens wordt ook wel eens gesproken over fictieve besluitvorming. Je
zou er dan vanuit kunnen gaan dat er toch een besluit is. Ik ben zeer tegen
een fictieve vergunningverlening. Ik denk dat aan het algemeen belang en de
belangen van particulieren grote schade zou kunnen worden toegebracht, als
we daartoe overgingen. De weg is niet om een noodsprong te maken, maar om
ervoor te zorgen dat we met elkaar binnen alle bestuursorganen proberen om
die termijnen te bereiken. Ik wil er hier nog eens op wijzen dat we bij lichamen
die door democratisch gekozen volksvertegenwoordigers gecontroleerd worden –
dat zijn er langzamerhand heel wat – in de dialoog met verantwoordelijke
bewindslieden of bestuurders dat soort zaken serieus aan de orde stellen.
Dat hoort bij de dialoog die men moet laten plaatsvinden in vertegenwoordigende
lichamen. Bijvoorbeeld: Hoe komt het dat er bij de dienst die onder uw verantwoordelijkheid
valt, zoveel problemen zijn met? De verantwoordelijke bewindslieden moeten
daarop aangesproken worden, maar dat moet ook bij gemeenten en andere diensten
mogelijk zijn. Bij ZBO's, die tot de rijksoverheid behoren, zijn er ook altijd
bewindslieden die daar het een en ander over kunnen zeggen. Ik vind dat van
groot belang.De heer Santi heeft gewezen op de mogelijkheid om een rentevergoeding
te geven als men in de vertraging is bij vergunningverlening. Die rentevergoeding
komt aan de orde in de vierde tranche van de AWB die, naar ik verwacht, dit
najaar ter advisering naar de Raad van State zal worden gezonden. De AWB is
op vele terreinen in beweging. Veel klachten zullen aanleiding geven tot nogal wat irritatie bij instellingen,
organen en overheden die aangesloten zijn bij de Nationale ombudsman omdat
zij te maken hebben met intern klachtrecht. Als men zich wendt tot de Nationale
ombudsman en hij moet een brief terugschrijven dat men eerst van het interne
klachtrecht gebruik moet maken, volgt er toch een rekening. Als je dan geen
gedifferentieerd tarief hebt, is het plotseling een hoge rekening. Misschien
moeten wij daar nog eens over nadenken. Als je dat ongedifferentieerde tarief
ongedaan maakt, worden andere tarieven weer hoger. Het is namelijk wel de
bedoeling dat de decentrale overheden de eigen kosten betalen.Als de burger niet tevreden is over de behandeling van zijn klacht door
een bestuursorgaan, moet hij naar een externe klachtinstantie kunnen gaan.
Voor degene die extern de klacht behandelt, is het belangrijk te weten of
de burger eerst bij het gewone bestuursorgaan is geweest. Dat geeft wel aanleiding
tot verwarring. De heer Santi vroeg of iedereen weet hoe dat werkt. De mensen
die weten hoe het bestuursrecht in elkaar zit, zullen wel weten hoe zij de
ombudsman moeten vinden, maar hoe zit dat met anderen, bijvoorbeeld allochtonen?
Voorzover mij bekend, werkt de ombudsman voor allochtonen vooral met intermediairs,
mensen die in staat zijn goed met deze groepen te communiceren, omdat rechtstreekse
communicatie niet echt effectief is.De heer Vos heb ik geantwoord dat het moeilijk is van trends in de cijfers
te spreken. Het beeld is wisselend in de loop der jaren. Ik zou met de ombudsman
willen nagaan of wij op de een of andere manier daar meer zicht op kunnen
krijgen. Achterin het jaarverslag staat een overzicht van alle rapporten die
de ombudsman heeft geschreven. Voor mij zijn de klachten die gegrond zijn
verklaard het meest interessant, omdat je dan kunt nagaan waar zij over gaan.
Ik geloof dat de ombudsman dit ook bedoelt met "thematisch een aantal zaken
bekijken". Je kunt bijvoorbeeld nagaan of bij verschillende overheden vragen
spelen over integriteit. Misschien kun je meer inzicht krijgen door op een
andere manier naar de klachten te kijken, niet afzonderlijk. Je kunt proberen
na te gaan of bepaalde aspecten terug te vinden zijn. Er is een vraag gesteld over de Raad voor de kinderbescherming. In het
jaarverslag wordt slechts een rapport vermeld. Wel is er sprake van een groot
aantal interventies. De echte reden waarom de ombudsman zich niet op een bijzondere
wijze met de Raad voor de kinderbescherming bemoeit, is dat er een heel belangrijke
rol voor de rechterlijke macht is weggelegd. Er is een duidelijke cesuur tussen
de bemoeienis van de rechterlijke macht en van de ombudsman.De heer Pitstra heeft gevraagd naar de verhouding tussen de Nationale
ombudsman en de commissie voor de Verzoekschriften. Tussen beide bestaan voortreffelijke
werkafspraken. Als de heer Pitstra zegt dat de commissie voor de Verzoekschriften
goed werkt en dat dit ook geldt voor de ombudsman, dan kunnen wij dat vervolmaken
door te zeggen dat zij goed samenwerken. Dat is dus goed nieuws. Uiteraard
neemt de commissie voor de verzoekschriften ook kennis van aanbevelingen van
de ombudsman waar geen gevolg aan is gegeven. Het is interessant om te weten
hoe men daarmee omgaat.De heer Vos heeft wat opmerkingen gemaakt over termijnen en hij zei erbij
dat er traag wordt gewerkt bij de overheid. Het zou mij dierbaar zijn als
die twee zaken niet al te automatisch met elkaar verbonden worden. Mijn ervaring
bij de overheid is namelijk dat er niet traag gewerkt wordt. Vaak is de grote
hoeveelheid werk de reden voor de vertraging. Er wordt in de ambtelijke diensten
buitengewoon hard gewerkt. Ik heb het een jaar of dertig meegemaakt en ik
spreek op dit punt dus zeker met enig gezag. Er zal hier en daar ook wel traag
gewerkt worden, maar in de regel wordt er vreselijk hard gewerkt. Er liggen
natuurlijk ook overstelpende hoeveelheden werk. Het is misschien geen adequaat
voorbeeld, maar ikzelf word vaak ook geconfronteerd met een cumulatie van
onderwerpen die allemaal grote prioriteit hebben. Alles heeft toch zijn tijd
nodig. In de ambtelijke wereld is een tijdlang zuinig gedaan met het uitbreiden
van de formatie; er is zelfs nogal wat formatie geschrapt, maar dat is inmiddels
wel een probleem geworden. Daar wordt ook aandacht aan besteed in het rapport
van de commissie-Van Rijn. Dat wil niet zeggen dat wij de problemen oplossen
door massaal meer mankracht aan te trekken. Door kwaliteitsbevordering, het
inschakelen van nieuwe hulpmiddelen en het verbeteren van werkwijzen kan daar
veel aan worden gedaan. Ik zou het jammer vinden als het beeld zou blijven
bestaan dat het overschrijden van termijnen komt door achteroverleunende ambtenaren.
Dat is niet billijk. Deze mensen doen, net als alle anderen in deze samenleving,
hun uiterste best om hun werk zo goed mogelijk te verrichten.De heer Pitstra (GroenLinks):Behalve de vraag over de wettelijke rente die kennelijk in de vierde tranche
aan de orde komt, heb ik een vraag gesteld over het instrument van de dwangsom
bij het verlopen van fatale termijnen. Is dat ook een instrument dat de minister
wil stimuleren?Minister De Vries:Ik heb zojuist gezegd dat de commissie-Scheltema ook kijkt naar de mogelijkheden
voor de rechterlijke macht om dwangsommen op te leggen als iemand terecht
bezwaar maakt tegen het uitblijven van een beslissing waar termijnen voor
gesteld waren. Dat is dus allemaal in procedure. Ik hoop dat er zo snel mogelijk
stappen worden genomen om tot verdere wetgeving op dit gebied te komen.De heer Santi (PvdA):Volgens mij heeft de minister nog geen antwoord gegeven op de vraag of
er een manco begint te ontstaan bij de gemeenschappelijke regelingen omdat
er geen klachtenvoorzieningen zijn, bijvoorbeeld als sociale diensten gaan
samenwerken. Wat wordt daaraan gedaan?Minister De Vries:U hebt gelijk dat ik deze vraag niet beantwoord heb. Dat komt waarschijnlijk
omdat ik te lang heb moeten nadenken om er een goed antwoord op te vinden.
Daar zal ik u op een later moment over inlichten, want dat zal ik eerst in
kaart moeten laten brengen.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, het jaarverslag Nationale ombudsman 2000 voor kennisgeving
aan te nemen.Daartoe wordt besloten.Sluiting 21.07 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20002001-5521-5534.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl