Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en de Gemeentewet (partiële wijziging zedelijkheidswetgeving) (27745)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 1690-1704

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

19-07-2002

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 34, pagina 1690-1704

02-07-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27745Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel Wet op het BTW-Compensatiefonds (27293), te weten de motie-Boorsma c.s. over gemeenten die weinig kunnen investeren (27293, nr. 217d)Pagina 1669-1670
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (voorwaardelijke machtiging en observatiemachtiging) (27289)Pagina 1705-1714
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (voorwaardelijke machtiging en observatiemachtiging) (27289)Pagina 1651-1661
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 2 juli 2002)Pagina 1714-1714
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en de Gemeentewet (partiële wijziging zedelijkheidswetgeving) (27745)Pagina 1690-1704
Behandeling van de PKB-plus Mainportontwikkeling Rotterdam (24691, nrs. 49 en 50)Pagina 1651-1651
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regels voor het heffen van mobiliteitstarieven ter zake van het rijden op de weg met een motorrijtuig en de ondersteuning van regionale mobiliteitsfondsen (Wet bereikbaarheid en mobiliteit) (27552)Pagina 1678-1689
Presentie (dinsdag 2 juli 2002)Pagina 1651-1651
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, het Wetboek van Strafrecht en de Wet overdracht tenuitvoerlegging strafvonnissen strekkende tot het verruimen van de bevoegdheid van de politierechter en de enkelvoudige kamer in hoger beroep (verruiming bevoegdheid enkelvoudige kamers) (28215)Pagina 1670-1678
Lijst van besluiten (dinsdag 2 juli 2002)Pagina 1714-1714
Behandeling van het wetsvoorstel Regels voor het heffen van mobiliteitstarieven ter zake van het rijden op de weg met een motorrijtuig en de ondersteuning van regionale mobiliteitsfondsen (Wet bereikbaarheid en mobiliteit) (27552)Pagina 1661-1669

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 75 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en de Gemeentewet
(partiële wijziging zedelijkheidswetgeving) (27745).De beraadslaging wordt geopend.De voorzitter:Ik heet de minister van Justitie opnieuw hartelijk welkom. Ik dank hem
voor zijn bereidheid, nu reeds aanwezig te zijn. Wij lopen een uur voor op
schema, dus dat komt ons heel goed uit.De heer Dölle (CDA):Voorzitter. Seksueel misbruik van en geweld tegen kinderen vormen een
kwaad dat de publieke opinie intens beroert. Iedereen is kind geweest, bijna
iedereen kent kinderen, velen hebben of hadden kinderen. De afkeer van deze
praktijken is dan ook authentiek en fel, al schromen sensatiebeluste media
soms niet om de angsten onverantwoord hoog op te jagen. Het gaat om misdrijven
waardoor kinderen als regel forse geestelijke schade oplopen die velen hun
gehele leven met zich meedragen. Hun jeugd en hun geestelijke en lichamelijke
integriteit zijn als het ware verscheurd en hun vertrouwen in volwassenen
is zwaar geschokt. Deze kinderen lopen een verhoogd risico, ook zelf in criminele
circuits te geraken, zoals de achtergrond van delinquenten steeds weer aantoont.
Het is voor onze fractie dan ook zonneklaar dat de overheid binnen de grenzen
van haar mogelijkheden de opdracht heeft, deze fenomenen te bestrijden, ook
of misschien wel vooral via de strafwet. Dat gebeurt ook. Met het voorliggende
wetsvoorstel wordt beoogd, deze verdediging uit te breiden.Het gaat hierbij vooral om het terugdringen van kinderporno. Hiertoe wordt
de leeftijdsgrens verhoogd van 16 tot 18 jaar, wordt de strafbaarstelling
uitgebreid tot andere vormen van seksuele handelingen dan prostitutie en wordt
het klachtenvereiste geschrapt bij de delicten bedoeld in artikel 245, lid
2, Wsr. Daarnaast worden twee andere voorstellen gedaan die niet direct met
kinderporno van doen hebben. Ik kom daarop terug aan het einde van mijn betoog.Mijn fractie steunt de strekking en de inhoud van dit wetsvoorstel, zoals
zij reeds heeft laten weten bij de schriftelijke voorbereiding. Er blijven
evenwel enkele voor ons belangrijke vragen over, die niet of nog niet adequaat
zijn beantwoord in de schriftelijke voorbereiding.De eerste vraag heeft betrekking op de opvatting van de regering over
het verschijnsel pornografie, voor zover dat voor wetgeving relevant is. Mijn
fractie stelt vast dat de regering virtuele kinderporno in het strafrecht
wil inlijven. Dat is in zekere zin de kern van het wetsvoorstel. Als ik de
behandeling van het wetsvoorstel goed heb gelezen, worden daarvoor drie argumenten
gebruikt. Het gaat mijn fractie met name om het derde argument, maar voor
de volledigheid noem ik eerst beide andere argumenten.Het eerste argument wordt door mijn fractie ten volle gedeeld en ligt
in het verlengde van het centrale belang, kinderen te beschermen tegen misbruik.
Het is voor geen betwisting vatbaar dat virtuele kinderporno, waarbij kinderen
zijn betrokken die worden gemanipuleerd, strafbaar moet zijn.Het tweede argument ligt in de wens, de bewijspositie van het openbaar
ministerie te verlichten. Gaandeweg de discussie relativeert de regering overigens
het gewicht van deze grond enigszins. De CDA-fractie meent dat in het kader
van zwaarwichtige belangen zo'n verlichting onder omstandigheden aanvaardbaar
is, ook als de materie in het bereik ligt van grondrechten als de vrijheid
van meningsuiting, het recht op eerbiediging van de levenssfeer en de vrijheid
van eigendom. Maar welke materie onttrekt zich daar heden ten dage nog echt
aan? Mijn fractie is overigens wel van mening dat voorzichtigheid hier zeer
is geboden.Het derde argument is intrigerend. Ik zeg het maar even in mijn eigen
woorden: virtuele kinderporno moet ook strafbaar worden gesteld omdat hiervan
volgens de regering een indirecte bedreiging uitgaat, ook als bij de vervaardiging
en de verspreiding ervan geen kind betrokken is geweest. Dat geldt dus ook
voor onversneden cyberporno zonder de betrokkenheid van kinderen.Dit argument van de regering sluit naar onze opvatting enkele aannames
in die wij aan de regering willen voorleggen, teneinde na te gaan of wij die
ter zake ook goed hebben begrepen.De eerste aanname van dat derde argument is onzes inziens dat de regering
kennelijk de stelling verwerpt dat pornografie – hier virtuele kinderpornografie –
seksueel misbruik terugdringt door het bieden van alternatieven.Een tweede aanname die in de stelling van de regering zit, is dat de regering
het in stand houden van computergesimuleerde porno als bijdrage ziet aan de
instandhouding van de kinderpornografiemarkt. Dat betekent dat in de ogen
van de regering kinderporno, los van de betrokkenheid van kinderen bij de
vervaardiging, als fenomeen ook indirect misbruikbevorderend werkt. Het stimuleert
als het ware hen die kinderen willen misbruiken.Een derde aanname zou hiermee samenhangen: het geldt slechts, zo zegt
de regering, indien de afbeeldingen realistisch zijn, dus "net echt". Pornografische
geschriften, cartoons, strips en dergelijke vallen er buiten. Geldt dit ook,
zo vragen wij de regering, indien de aanbieder van de realistische simulatie
in beeld aangeeft dat het niet echt is, bijvoorbeeld door een woord in beeld
te brengen of een andere kleine afwijking in de simulatie?Een vierde punt in dit verband is dat het erop lijkt dat de regering in
porno meer dan tot voor kort het geval leek, een kracht ziet die indirect
seksueel misbruik bevordert. Zij stelt dat in ieder geval ten aanzien van
kinderporno, maar het lijkt logisch die conclusie uit te breiden naar in ieder
geval de hardere vormen van volwassenenporno. Waarom zou ook kinderporno indirect
bedreigend zijn voor 17-jarige jongens en volwassenenporno niet voor 18-jarige
meisjes? Wij begrijpen heel goed dat in dit tijdsgewricht een frontale aanval
op pornografie als zodanig juridisch en in het licht van de gewijzigde opvattingen
in de samenleving en ook gelet op de gemiddeld grotere weerbaarheid tegen
misbruik bij volwassenen, een onhaalbare zaak is. Maar het zou interessant
zijn te vernemen – de minister heeft daarbij onze sympathie –
of de regering pornografie ziet als een fenomeen zoals roken: een slechte
gewoonte, niet uit te bannen, maar waar redelijk en handhaafbaar in te perken. Dat is de eerste centrale vraag die bij ons opkwam, gelezen hebbend de
stellingname van de regering. De tweede vraag is meer juridisch van aard:
de tweede belangrijke kwestie voor ons is de relatie van het verbod op virtuele
kinderporno met de grondrechten, meer in het bijzonder met artikel 7 Grondwet
en artikel 10 EVRM.Er was in het kader van de schriftelijke voorbereiding bij ons en bij
vele collega's, wellicht op het spoor gezet door artikelen van Buruma en vooral
ook van Kuitenbrouwer in NRC Handelsblad, veel aandacht voor deze relatie.
Hierbij trok de uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof – Ashcroft
versus Free Speech Coalition – veel belangstelling. Als al die Amerikanen,
die toch door velen als wat puriteins – in tegenstelling tot het door
zichzelf als verlicht benoemde Europa – worden gezien, de federale wet
die lijkt op het hier voorliggende wetsvoorstel, inconstitutioneel oordeelden
en als het Supreme Court dat doet, wat willen wij dan nog, zo lijkt hier en
daar de suggestie te zijn. Anders gezegd: wat doet straks Straatsburg, zo
luidt een bange vraag.Naar onze opvatting zijn de Nederlandse en Europese rechtsculturen in
hoge mate verwant en in hoge mate geïnspireerd door diezelfde waarden,
maar zij zijn niet identiek. De regering benadrukt dit ook. De Amerikaanse
benadering van free speech is legendarisch en de realisering van het recht
van free speech dat in de Amerikaanse constitutionele theorie een preferred
place bezit – bijvoorbeeld bij betogingen, maar ook waar het gaat om
de eventuele aanpak van haatzenders – gaat zeer ver, veel verder dan
bij ons. Wij steunen dan ook de opvatting van de regering dat de uitspraak
van dat hof slechts een inspiratie moet vormen om zorgvuldig om te gaan met
de afweging van belangen waarbij de vrijheid van meningsuiting is betrokken.
Het lijkt ons dan ook te speculatief om te menen dat de hoven van Straatsburg
en Washington ter zake dezelfde jurisprudentie zullen opleveren.De heer Jurgens (PvdA):Waaraan ontleent de heer Dölle de gedachte dat het Europese Hof van
de rechten van de mens in zijn bescherming van het grondrecht van de vrije
meningsuiting minder ver zou gaan en heel andere uitgangspunten zou hanteren
dan de Amerikaanse collega's, met name als het om deze zaak gaat? Zou de heer
Dölle dat nader kunnen toelichten?De heer Dölle (CDA):De heer Jurgens zegt "heel andere uitgangspunten". Ik heb gezegd dat de
Amerikaanse benadrukking van de vrijheid van meningsuiting – de free
speech – nogal ver gaat en dat ik verwacht dat de Europeanen daarin
wat minder ver gaan, ook gelet op de consensus tussen Europese politici. Maar
ik hoor graag de mening van de minister hierover.De heer Jurgens (PvdA):Het EVRM laat slechts beperkingen van artikel 10 toe aan de hand van concrete
criteria. Die zijn uitgewerkt in specifieke arresten van het EVRM. Kan de
heer Dölle aangeven waarom die uitgesproken jurisprudentie van het Hof
op dit punt artikel 10 minder sterk zou beschermen dan de Amerikanen hebben
gedaan? Een algemene verwijzing naar het Amerikaanse recht is onvoldoende.
Hij moet zeggen waarom in dit geval de Amerikanen verder gaan dan wij.De heer Dölle (CDA):Ik verwacht dat de clausuleringen op het grondrecht die liggen in het
tweede lid van artikel 10, soelaas bieden voor dit type inperkingen. Dat is
mijn verwachting. Ik heb natuurlijk in de schriftelijke voorbereiding van
uw kant al een soort idee gekregen, mijnheer Jurgens. Naar aanleiding van
uw verhaal en van hetgeen de regering zegt, zal ik daarop in tweede instantie
terugkomen.Voorzitter. Aan de andere kant vinden wij het opvallend dat de regering
zich zo sterk beroept op de consensus binnen de Europese politiek met betrekking
tot de strafbaarheid van virtuele kinderporno. Men is het er in Europa over
eens en dat feit zou de bewering kunnen steunen dat het voorgestelde wel kan.
Dit zal de heer Jurgens straks waarschijnlijk bestrijden. Het argument dat
er Europese consensus is, spreekt ook ons op zich niet zo aan. Het is, met
alle respect dat wij verschuldigd zijn aan Europese politici, natuurlijk geen
juridisch argument dat dwingt tot de vaststelling dat de voorgestelde wijziging
van het Wetboek van Strafrecht op dit punt verenigbaar is met artikel 7 Grondwet
en artikel 10 van het EVRM. Wij menen dat die argumenten overigens zeer wel
kunnen worden gevonden in de clausuleringen van beide artikelen en vinden
dan ook dat de regering zo'n redenering in deze vergadering zou moeten geven
respectievelijk deels herhalen.Naast het algemene punt over de effecten van porno en het meer juridische
punt van de verenigbaarheid met de bepalingen uit de Grondwet en het EVRM,
is er een derde vraag die te maken heeft met de toevoeging van de toestand
van het verminderde bewustzijn aan de gronden die gemeenschap of ontucht met
wilsonbekwamen strafbaar maken. Het wordt in de strafrechtwetenschap en daarbuiten
terecht benadrukt – prof. Buruma deed dat in een ander verband zoals
gemeld in het voorlopig verslag en in de memorie van antwoord – dat
strafbaarheid voorzienbaar moet zijn. De grond "verminderd bewustzijn" is
wel geëxpliciteerd tot halfslaap, dronkenschap, drugsintoxicatie en onder
invloed zijn van medicijnen, maar blijft verder betrekkelijk open en de regering
wil dat ook zo houden. Daarmee ontbeert deze grond voor ons voorlopig de bepaaldheid
die wél zit aan gronden als fysieke onmacht, bewusteloosheid en ziekelijke
stoornis van geestvermogens. Wij zouden het op prijs stellen indien de regering
hier een verdere invulling van de notie "verminderd bewustzijn" in de artikelen
243 en 247 van het Wetboek van Strafrecht zou willen beproeven.Mijn laatste vraag betreft artikel 151a uit de Gemeentewet. Door toevoeging
van de woorden "of voor" wordt de gemeenteraad de bevoegdheid gegeven, voorschriften
te stellen met betrekking tot het bedrijfsmatig verlenen van gelegenheid tot
het verrichten van seksuele handelingen anders dan prostitutie; peepshows
en dergelijke. Uit het antwoord van de regering hebben wij begrepen dat deze
toevoeging dient om misverstand weg te nemen. In de modelverordening van de
VNG was die bevoegdheid van de gemeente ook al verondersteld. Wij hebben hier
behoefte aan wat meer duidelijkheid. Mag de gemeente ook nu al vergunningenstelsels
in het leven roepen voor bijvoorbeeld pornotheater en peepshows? Heeft de
voorgestelde wijziging van artikel 151a slechts declaratoire betekenis of voegt die, zoals eerst onze indruk was, een nieuwe materie toe die
onderwerp kan worden van regelgeving voor gemeenteraden en dus ook voor strafbaarstelling
van de overtreding van die regels?Voorzitter. Wij wachten het antwoord van de regering op deze vier vragen
en uiteraard die van de collega's met belangstelling af.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Ik spreek namens de fracties van de SGP en de ChristenUnie.
Het is een onmiskenbaar feit dat de zedelijkheidswetgeving sterk in de belangstelling
van de politiek staat, zowel nationaal als internationaal. Wat alleen al de
nationale bemoeienis betreft, telde ik sinds 1985 – ik nam dat jaar
vanwege de wet van 3 juli 1985, Stb. 385 – een tiental wijzigingen in
titel XIV van het Wetboek van Strafrecht, misdrijven tegen de zeden. In het
bijzonder de bestrijding van seksueel misbruik van kinderen en andere vormen
van seksueel geweld hebben de laatste jaren de aandacht van de wetgever gehad.
Maar ook internationaal is er het nodige aan de hand: het VN-verdrag inzake
de rechten van het kind en het Wereldcongres tegen commerciële seksuele
exploitatie van kinderen in Stockholm in augustus 1996. Ook het ontwerpkaderbesluit
ter bestrijding van seksuele uitbuiting van kinderen en kinderpornografie
valt in dit verband te noemen.Deze opsomming is verre van volledig. Ik verwijs naar de nota naar aanleiding
van het verslag van de Tweede Kamer, pagina 6, waar een zestal verdragen wordt
opgesomd die op dit moment in bespreking zijn, waaronder het op 17 juni 1999
te Genève tot stand gekomen Verdrag betreffende het verbod en de onmiddellijke
actie voor de uitbanning van de ergste vormen van kinderarbeid. Het voorstel
voor de goedkeuringswetgeving van dit verdrag is de Eerste Kamer gepasseerd
en heeft geresulteerd in de Rijkswet van 21 december 2000, Stb. 2001, 39.
Dit ILO-verdrag zou voor Nederland in werking treden twaalf maanden na de
bekrachtiging ervan. Ratificatie van dit verdrag noopt tot verhoging van de
leeftijdsgrens van 16 naar 18 jaar in artikel 240b Strafrecht, zoals opgenomen
in het voorliggende wetsvoorstel. Hoe staat het met de bekrachtiging van dit
verdrag? Is hier een verband met de wens van de regering, geuit in de memorie
van antwoord, dat het voorliggende voorstel nog voor de zomer door de Eerste
Kamer zou worden afgehandeld?Zeer globaal geschetst zou men wat de tendens van onze zedelijkheidswetgeving
betreft samenvattend kunnen stellen dat in de periode 1880-1970 de slinger
zich eerst bewoog van liberalisering naar aanscherping op grond van de beschermingsgedachte
en later weer terug in de richting van liberalisering. In de periode van 1970,
het jaar van de instelling van de commissie-Melai, tot 1990 beweegt de slinger
zich weer van liberalisering in de richting van verscherping van de bescherming
van zwakkeren. Dit gaat samen met een zeker herstel van het morele discours.
Ook het voorliggende voorstel getuigt naar de mening van onze fracties van
de spanningsverhouding tussen wilsvrijheid – zeg: zelfbepaling –
en bescherming, in dit geval speciaal van kinderen. Dat zelfde vraagstuk van
zelfbepaling en bescherming hebben wij vanmorgen ook al besproken in het kader
van de Wet bijzondere opneming psychiatrische ziekenhuizen.Ofschoon onze fracties zich de liberale teneur van de totale zedelijkheidswetgeving,
die gebaseerd is op het toestemmings- dan wel het schadebeginsel, niet eigen
kunnen maken, doet het ons goed dat dit wetsvoorstel door de Tweede Kamer
met algemene stemmen is aangenomen. Wij stemmen er ook mee in dat, anders
dan in het voorontwerp het geval was, geen bepaling is opgenomen gericht op
de strafbaarstelling van seksuele misleiding. Dit zou naar onze opvatting
te zeer afbreuk hebben gedaan aan het objectieve, althans het objectiverende
criterium dat aan wetgeving op dit vlak ten grondslag zou behoren te liggen.
Niet alles wat bedenkelijk of afkeurenswaardig is, behoeft altijd strafbaar
te worden gesteld.Vanzelfsprekend zijn wij er ook mee ingenomen dat in een van de onderdelen
van het wetsvoorstel is gepoogd uitvoering te geven aan de gewijzigde motie-Van
der Staaij c.s. van 20 juni 2000 inzake strafbaarstelling van (bepaalde vormen
van) virtuele kinderpornografie. Een belangrijk uitgangspunt is dat het bij
de strafbaarstelling van kinderpornografie niet alleen gaat om het voorkomen
van schade aan het kind dat bij de vervaardiging betrokken is geweest als
gevolg van die vervaardiging, maar ook om het voorkomen van schade aan dat
kind en kinderen in het algemeen door het in omloop brengen van dat beeldmateriaal.
In dat licht bezien, is het begrijpelijk dat de instemming van een 16- of
17-jarige met de vervaardiging en verspreiding van kinderpornografie niet
kan afdoen aan dit uitgangspunt.Wat vervolgens speciaal de strafbaarstelling van virtuele kinderpornografie
betreft – dus afbeeldingen van seksuele gedragingen waarbij een kind
schijnbaar is betrokken – is in de schriftelijke voorbereiding van het
wetsvoorstel de vraag opgeworpen of het voorstel zich, gezien de uitspraak
van het hooggerechtshof van de Verenigde Staten van 16 april 2002, wel verdraagt
met de in de Grondwet en in het EVRM vervatte bescherming van het recht op
eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en van de vrijheid van meningsuiting.
Het antwoord van de regering is op zichzelf genomen zeer helder. Zij is van
oordeel dat inbreuken op de hiervoor genoemde grondrechten gerechtvaardigd
zijn en dat zij overigens ook beperkt zijn. Ofschoon wij beseffen dat daarmee
de discussie allesbehalve ten einde is, is het onze voorlopige opvatting dat,
gegeven de belangenafweging waar de Nederlandse wetgever voor staat alsmede
de typisch Amerikaanse situatie wat betreft het eerste amendement van de constitutie
van de VS, wij geneigd zijn de regering in haar conclusie te volgen, zulks
mede gelet op de reikwijdte van de voorgestelde bepalingen waardoor toch nog
heel wat mogelijkheden onbestraft kunnen blijven.Met het schrappen van het klachtvereiste, dat van toepassing is bij het
plegen van ontuchtige handelingen met een minderjarige tussen 12 en 16 jaar,
kunnen wij eveneens instemmen. Uit onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut
is naar voren gekomen dat het klachtvereiste in de praktijk niet bevredigend
functioneert. Bij de discussies destijds – het was op 8 oktober 1991 –
over het wetsvoorstel 20930, dat geleid heeft tot de wet van 9 oktober 1991,
Stb. 512, bestonden er in deze Kamer bij onze fracties, evenals
trouwens bij andere fracties, reeds de nodige bedenkingen tegen dit klachtvereiste.
Gebleken is inmiddels dat het klachtvereiste soms in de weg staat aan een
effectieve opsporing van kinderprostitutie en sekstoerisme. Om die reden is
het klachtvereiste reeds vervallen in de Wet inzake opheffing algemeen bordeelverbod
voor zover het seksueel verkeer met een minderjarige prostituee van de genoemde
leeftijdscategorie betreft. Voorgesteld wordt nu om het klachtvereiste te
laten vervallen, onder gelijktijdige invoering van een verplichting voor het
openbaar ministerie om de minderjarige en eventueel ook anderen, zo heb ik
gelezen, in de gelegenheid te stellen zijn of haar mening over het gepleegde
feit kenbaar te maken. De wens van de minderjarige wat betreft het al dan
niet instellen van vervolging is een van de belangen waarmee bij de beslissing
uitdrukkelijk rekening wordt gehouden. Wij houden de regering evenwel aan
de uitspraak dat deze wens nooit doorslaggevend is en dat het openbaar ministerie
zijn beslissing over de vervolging motiveert, als deze afwijkt van de wens
of de zienswijze van degenen die gehoord zijn.De overige onderdelen van het wetsvoorstel laten wij thans rusten, omdat
wij ons daarin kunnen vinden. Een reactie op enkele door ons gestelde vragen
zien wij met belangstelling tegemoet.De heer Rosenthal (VVD):Mijnheer de voorzitter. De fractie van de VVD heeft niet deelgenomen aan
de schriftelijke voorbereiding van dit wetsvoorstel, omdat er van meet af
aan steun was voor de wezenlijke punten van deze partiële wijziging van
de zedelijkheidswetgeving. Ik wil kort terugkomen op drie punten.Het eerste betreft de differentiatie en de pluriformiteit aan wetteksten
die geleidelijk is ontstaan op dit terrein. De minister verwijst naar het
nationaal actieplan voor de aanpak van seksueel misbruik van kinderen. In
de wetsgeschiedenis van de afgelopen tien jaar is al het een en ander tot
stand gebracht, maar met dit wetsvoorstel wordt een wezenlijk stap gezet op
het punt van de virtuele kinderporno. Je kunt je afvragen hoe de verhouding
hiervan is met de wijze waarop de wetgever aankijkt tegen alles wat met virtuele
aangelegenheden te maken heeft.Het tweede punt betreft de terminologie die wordt gebezigd in de wetstekst
en de toelichting daarop. Daarbij kwamen wij de term virtuele kinderporno
tegen, maar ook schijnbare kinderporno en schijnbare betrokkenheid bij porno.
Daarover is nogal wat te doen geweest. Meestal zijn de gehanteerde concepten
juridisch vrij helder omschreven, maar om ergens mijn zekerheid vandaan te
halen, heb ik Van Dale maar even opgeslagen, ook al doe ik dat zelden. Bij
het woord "schijnbaar" kom ik achtereenvolgens tegen: klaarblijkelijk, niet-werkelijk,
wat in juridische zin een wonderlijke aangelegenheid is, en zoals iets zich
aan onze zintuigen voordoet.Het moet de VVD-fractie van het hart dat de bezwaren van prof. Buruma
in zijn artikel "Veiligheid en privacy" tegen de voorgestelde strafbaarstelling
van virtuele kinderporno op een aantal punten hout snijden. Wij moeten ons
wel rekenschap geven van zijn opmerking dat de onduidelijkheid alleen maar
toeneemt door de uitbreiding tot schijnbare kinderporno. Tegelijkertijd moeten
wij hierbij een afweging maken, omdat de problematiek waar deze wetstekst
aan refereert, ernstig en groot is.Mijn derde en laatste punt heeft betrekking op het amendement-Van der
Staaij dat in de Tweede Kamer is aangenomen. De bezwaren die de minister in
de Tweede Kamer tegen dat amendement heeft aangevoerd, worden door ons van
harte gedeeld. Het gaat om het bijwonen van kinderpornofilms in een daarvoor
bestemde gelegenheid, wat met maximaal vier jaar cel of een geldboete moet
worden bestraft. Dan doet zich inderdaad waarachtig de vraag voor, hoe met
de handhaafbaarheid op dit punt moet worden omgegaan. De gedachten gaan bij
ons ietwat terug naar het moment waarop een voorganger van de minister zich
ooit het hoofd brak over zaaltjes met 49 dan wel 50 stoelen waar dan strafbare
activiteiten zouden worden verricht. Bij een zo prangend onderwerp moeten
wij de effectiviteit van de wetgeving op al die verschillende punten heel
serieus bekijken. Als de handhaafbaarheid van dit onderdeel van het wetsvoorstel
inderdaad zeer dubieus is, roept dat toch wel de nodige vragen op over de
wijze waarop wij met deze materie omgaan.Voorzitter. Wij geven onze steun aan dit wetsvoorstel, omdat het wat ons
betreft im Grossen und Ganzen een goed doortimmerde en belangrijke stap in
de goede richting is.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter. Tot die conclusie kwam mijn fractie nog niet bij de voorbereiding
van dit wetsvoorstel. Sterker nog, telkens als ik het wetsvoorstel ter hand
nam om mij op dit debat voor te bereiden, bekroop mij het gevoel van "moet
dit nu allemaal?". Dat heeft niets te maken met het onderschatten of overschatten
van het probleem van seksueel geweld en exploitatie van kinderen, maar het
heeft wel alles te maken met de vraag of dit nog iets toevoegt wat echt relevant
is en daadwerkelijk een oplossing biedt voor problemen, wat wij niet al in
het Wetboek van Strafrecht hadden staan.Ik loop de belangrijkste onderdelen van het voorstel langs. Dat zijn allereerst
de drie wijzigingen op het gebied van kinderporno. Bij de bepaling van wat
kinderporno is, wordt de leeftijdsgrens van 16 naar 18 jaar opgetrokken. Niet
alleen het in voorraad hebben maar ook het in bezit hebben van een kinderpornografische
afbeelding wordt strafbaar. Voorts wordt de zogeheten virtuele kinderporno
strafbaar.Wat de leeftijdsgrens betreft, stelt mijn fractie zich vooralsnog op het
standpunt dat hier toch echt sprake is van doorgeslagen zedenmeesterij ten
aanzien van 16- en 17-jarigen. Mijn fractie meent dat zich hier heel waarschijnlijk
het probleem zal voordoen waar collega Rosenthal zo-even over heeft gesproken.
Er zullen heel veel feiten plaatsvinden die onder deze definitie zullen vallen,
waarvan iedereen zal zeggen: dat is eigenlijk geen strafbaar feit; waarom
zouden wij ons daar druk over maken, laat staan dat daar energie van het opsporingsapparaat
in moet worden gestoken.Als het gaat om de exploitatie van 16- en 17-jarigen, het uitlokken tot
ontuchtige handelingen of het meewerken aan de fabricage van afbeeldingen
daarvan, staan ons reeds een aantal strafbepalingen ten dienste. Het uitlokken
van minderjari gen tot ontucht, geweldpleging en verkrachting,
dat zijn natuurlijk allemaal feiten die reeds strafbaar zijn gesteld. Als
er sprake is van dat soort bijkomende factoren, dan zou ik zeggen: à
la bonheur; natuurlijk strafbaar stellen, maar dan voorziet het Wetboek van
Strafrecht daar al in.Zoals ook is gebleken bij de schriftelijke voorbereiding, betwijfelt mijn
fractie in sterke mate of de virtuele kinderporno strafbaar moet worden gesteld.
Het gaat in feite om het strafbaar stellen van de fantasie van de maker. Er
heeft feitelijk geen misbruik van een kind of een jongere plaatsgehad. Ik
wil iedereen geloven die mij vertelt dat er zeer gruwelijke en zeer perverse
afbeeldingen te maken zijn, maar zolang een kind niet daadwerkelijk bedreigd
en belaagd wordt, pleit ik ervoor om het buiten de sfeer van het strafrecht
te laten. Ik maak een vergelijking met geweld – wapengeweld en oorlogsgeweld –
en ik denk dat heel wat jongeren en kinderen tegenwoordig bedreigd worden
met afbeeldingen en films van geweld. Ik vraag mij af waarom dat niet strafbaar
is en waarom een plaatje van een kind in een seksuele pose dan wel zo bedreigend
is voor een kind, dat wil zeggen als een kind niet de dupe is geworden toen
dat plaatje werd vervaardigd.Toen ik dit debat zo'n twee weken geleden voorbereidde, las ik in de krant
het bericht over Menno B, de man die via het internet een relatie aanging
met een 14-jarig meisje in de Verenigde Staten en op een slechte dag besloot
om dat meisje te gaan opzoeken. Hij werd echter in Chicago in detentie genomen
door de FBI en kreeg te horen dat het meisje van veertien een lokaas was.
Hij heeft nu twee jaar gevangenisstraf gekregen. Hij wordt in feite gestraft
voor zijn misschien wel reuze perverse fantasie. Daar wil ik verder niets
aan afdoen, maar het lijkt mij dat wij die kant niet op moeten gaan. Is de
minister bereid om op deze casus in te gaan? Wat was de reactie van de regering?
De Verenigde Staten zijn kennelijk niet zo libertair en verlicht als de uitspraak
van het Supreme Court inzake virtuele kinderporno doet vermoeden.Het in voorraad en in bezit hebben was jaren geleden al een punt van discussie.
Ik vind dat minder belangrijk. Het doet mij denken aan de drooglegging in
de Verenigde Staten. Ongeveer alles wat met alcohol te maken had, was toen
verboden: verhandelen, aanbieden, schenken, verkopen en produceren, behalve
het consumeren van alcohol. Als je alles rond kinderpornografie verbiedt,
dan is het logisch dat je ook het consumeren ervan verbiedt. Het is raar om
dat buiten de sfeer van het strafrecht te houden. Met die wijziging heeft
mijn fractie dus geen moeite.Dan kom ik bij de status van klachtdelicten. De verwijzing naar het Verweij-Jonker-rapport
is naar mij lijkt niet meer zo actueel, omdat er sindsdien het een en ander
is gebeurd. Ik vind dat wijzigingsvoorstel onvoldoende onderbouwd. Gemeenschap
en/of ontucht met jongeren tussen 12 en 16 jaar en gemeenschap en/of ontucht
met een persoon die in staat van bewusteloosheid, verminderd bewustzijn of
lichamelijke onmacht verkeert, wordt van een klachtdelict een gewoon delict.
Ik moet er eerlijk gezegd niet aan denken dat een leerkracht, een dominee
of de buurman aangifte kan gaan doen van een relatie van twee 16-jarigen.
Ik beschouw 16- en 17-jarigen als seksueel volwassen. Als er iets gebeurt
wat hen niet bevalt, dan kunnen zij hun ouders daarvan in kennis stellen of
rechtstreeks naar de politie gaan. Het lijkt mij niet dat derden die zaak
in de sfeer van het strafrecht moeten kunnen trekken.Dan is er nog een aantal wijzigingen waarop de kritiek van de heer Rosenthal
van toepassing is. De vraag is of het allemaal handhaafbaar is en of deze
strafbepalingen wel effectief zijn. Het gaat om het aanwezig zijn bij ontucht
met een minderjarige. Als je kinderporno en het vertonen van kinderporno verbiedt,
dan is de vraag of je ook nog het aanwezig zijn in een bioscoop waar zo'n
film wordt gedraaid strafbaar moet stellen. Mij lijkt dat niet nodig. Het
is sterk de vraag of dat allemaal vervolgd kan en moet worden. Hetzelfde geldt
voor gemeenschap of ontucht met een persoon met een verminderd bewustzijn.
Ik denk dat er in de praktijk heel wat grensgevallen zullen zijn. Iemand kan
seksueel contact aangaan na een bepaalde dosis alcohol en daar de volgende
dag spijt van krijgen of ruzie krijgen met de partner en dan aangifte doen,
terwijl de partner in kwestie zich helemaal niet heeft gerealiseerd dat er
sprake was van een zodanig verminderd bewustzijn dat hij een strafbaar feit
pleegde. Dat lijkt mij in de praktijk een lastig criterium.Ik wacht de reactie van de minister met belangstelling af. Ik ben benieuwd
naar zijn reactie op mijn opmerkingen en mijn vragen over de zaak-Menno B.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter. De zedelijkheidswetgeving is niet bepaald het smakelijkste
onderwerp dat wij kunnen behandelen. Ieder die ooit de producten daarvan heeft
gezien, of processen-verbaal heeft gelezen over de delicten die worden omschreven
in het wetsvoorstel, wordt daar niet vrolijk van. Het kan zich natuurlijk
ook op een ander niveau afspelen. In Der Tod in Venedig van Thomas Mann is
te lezen over de obsessie met de minderjarige Tadzio en wordt geen moeite
gedaan om te proberen na te gaan wat in het hoofd van Von Aschenbach omging
als hij naar Tadzio keek. De eigen conclusie van de schrijver was "Und seine
Seele kostete Unzucht und die Raserei des Unterganges". Vooral die "Raserei
des Unterganges" speelt natuurlijk een rol bij het verbieden van de handelingen
die in het wetsvoorstel zijn beschreven.Het wetsvoorstel bevat vijf voorstellen. Vier ervan onderschrijft mijn
fractie, maar met het vijfde, namelijk inzake artikel 240b inzake kinderporno,
hebben wij moeite. Daarbij komt dat de regering zich in dit verband beroept
op internationale overeenstemming ter zake. De heer Dölle zei echter
al terecht dat men daar niet te snel mee moet zijn. Het gaat hier om het Raad
van Europa-verdrag inzake cybercrime van 2001 en het ontwerpkaderbesluit kinderpornografie
van de JBZ-raad van de EU, maar die stukken hebben nog geen instemming gekregen
van de Staten-Generaal. Ook dwingen die stukken niet tot de oplossing die
in het wetsvoorstel is gekozen. In beide opzichten is het dus onjuist om een
beroep op deze stukken te doen. Bovendien is zelfs bij pornografie sprake
van een meningsuiting, een expressie. Een beperking van dit grondrecht is
aan grondwettelijke en verdragsrechtelijke regels gebonden.Mijn fractie acht misbruik van kinderen voor kinderporno uitermate verwerpelijk. Niet voor niets staat er een maximum van vier jaar
gevangenisstraf op. Wij hebben het dan over het vervaardigen, verspreiden
of in voorraad hebben van afbeeldingen van seksuele gedragingen waarbij een
kind is betrokken.De regering stelt voor om de leeftijdsgrens van de betrokkene te verhogen
tot 18 jaar, hoewel de huidige tekst (zijnde 16 jaar) de seksuele meerderjarigheid
weergeeft. Bovendien stelt de regering voor om aan de tekst achter het woord
"betrokken" toe te voegen de zinsnede "of schijnbaar is betrokken". Ik kom
later in mijn betoog nog terug op deze hoogst merkwaardige delictomschrijving.
Hier wordt dus overgegaan van de echte op de virtuele wereld. Verder is helaas
bij het amendement-Barth in de Tweede Kamer ook het tweede lid van artikel
240b geschrapt. Dat lid maakte een exceptie mogelijk voor het in voorraad
hebben voor een wetenschappelijk, educatief of therapeutisch doel, vanwege
de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Ik vind het jammer dat de
Tweede Kamer dit amendement heeft aangenomen. De minister zal dit amendement
ook niet van harte verdedigen, maar hij moet het hier wel verdedigen, zoals
het meer met amendementen gaat.De verhoging van de leeftijdsgrens heeft volgens de regering in de eerste
plaats ten doel om het bewijs te vergemakkelijken. Wij zullen zien of dat
gebruikt mag worden om een grondrecht te beperken. Als tweede argument beroept
de regering zich erop, dat dit voortvloeit uit internationale regelgeving
inzake de bescherming van kinderen tegen seksuele uitbuiting. Dit komt mij
onjuist voor, al ben ik geïnteresseerd in het antwoord van de regering
op de vraag van de heer Holdijk over het ILO-verdrag. De bijzondere bepalingen
die hij noemde, waren mij onbekend. Het Raad van Europa-verdrag inzake cybercrime,
waar de regering zich op beroept, laat in ieder geval uitdrukkelijk toe in
artikel 9, lid 3, dat staten kiezen voor de leeftijdsgrens van 16 jaar. Bovendien
is dit verdrag weliswaar op 23 november 2001 te Boedapest gesloten, maar nog
niet aan de Staten-Generaal ter goedkeuring voorgelegd en bindt ons dus niet.
Het andere internationale instrument is het ontwerp voor een kaderbesluit
van de EU, dat kinderporno terecht omschrijft als een zeer ernstige vorm van
uitbuiting van kinderen en dat thans in bespreking is in de JBZ-raad van EU.
Ook dit besluit vergt nog de instemming van dit parlement en is dus nog geen
internationale regelgeving. Maar ook het kaderbesluit, dat de grens bij pornografie
trekt bij 18 jaar, bevat de mogelijkheid dat staten beslissen om de grens
te stellen op 16 jaar, althans wanneer er sprake is van vervaardiging voor
persoonlijk gebruik. Deze uitzondering bevat het wetsvoorstel niet, waardoor
de 19-jarige jongeman die wulpse foto's maakt van zijn 17-jarige vriendin
voor persoonlijk gebruik ook onder de delictsomschrijving valt. Is de minister
zich bewust dat Romeo 15 en Julia 13 jaar oud was toen het drama om hen heen
zich afspeelde?In haar antwoord aan de PvdA-fractie stelt de regering in de memorie van
antwoord dat het OM in zo'n geval dan wel gebruik zal maken van het opportuniteitsbeginsel.
Mijn fractie meent dat je zo niet moet omgaan met strafwetgeving, omdat dan
de voorzienbaarheid en kenbaarheid van de strafwet tekortschiet. Iemand die
zulke wulpse opnames van zijn 17-jarige vriendin maakt, moet van tevoren weten
dat hij daarvoor niet strafbaar is. Hij mag niet afhankelijk zijn van het
opportuniteitsbeginsel, nog afgezien van het feit dat het OM terecht een eigen
oordeel bij de toepassing daarvan heeft en dat dit binnen het kan land verschillen.
Op de Veluwe zal dat waarschijnlijk toch wel anders zijn dan in Amsterdam.
Daar komt bij dat Nederland al in Europees verband kwetsbaar is door stelselmatig
en op vele terreinen via het opportuniteitsbeginsel een gedoogpraktijk te
kennen.Naast het gemak van de bewijspositie en de internationale regelgeving
voert de regering ook nog als derde argument voor die leeftijdsgrens aan "de
wenselijkheid om kinderen in het algemeen te beschermen tegen de productie
en de verspreiding van kinderporno die voor echt doorgaat". Om die reden zou
productie van kinderporno waarbij niet-kinderen worden betrokken, die op kinderen
lijken, moeten worden verboden. Dit argument klinkt sympathiek, omdat wij
kinderen willen beschermen, maar het is gebrekkig. Kinderporno is terecht
strafbaar omdat bij de productie kinderen worden betrokken. Dat is "uitbuiting
van kinderen" volgens de motivering voor het kaderbesluit. Is het dan zinnig
iemand die de leeftijd van seksuele meerderjarigheid heeft bereikt en instemt
om betrokkene te zijn bij het maken van een afbeelding van een seksuele gedraging
toch als kind aan te merken en te beschermen?De regering is van mening dat dit wel het geval is omdat – en dat
is het vierde argument – ook al is geen kind misbruikt bij de vervaardiging
van de kinderporno, het ook zou gaan om "het voorkomen van schade aan dat
kind en aan kinderen in het algemeen door het in omloop brengen van dit beeldmateriaal".
Dat stelt de regering met grote opgewektheid, terwijl zij op een vraag van
de CDA-fractie moet toegeven "dat zij niet beschikt over onderzoekgegevens
die er op wijzen dat kinderpornografische geschriften invloed hebben op de
omvang van seksueel misbruik van kinderen". Volks gezegd, de regering zuigt
dit argument uit haar duim!Blijft van de vier argumenten vooral de eerste, de bewijspositie. Daarvoor
kan mijn fractie nog wel enig begrip opbrengen, althans wanneer het gaat om
het commercieel of grootschalig in omloop brengen van het virtuele beeldmateriaal.
Het ontgaat de PvdA-fractie echter waarom geen uitdrukkelijke uitzondering
is gemaakt voor vervaardiging voor privé-gebruik wanneer de betrokkene
16 jaar is. Dit zou volgens mijn fractie alsnog moeten gebeuren en niet opgelost
moeten worden via het opportuniteitsbeginsel.Het tweede voorstel van de regering inzake 240b is voor mijn fractie ernstiger.
Pornografie is weliswaar porno maar ook grafie, en grafie valt onder de vrijheid
van drukpers en meningsuiting. Als grond voor beperking van dit grondrecht
in het geval van kinderporno geldt de bescherming van kinderen. Maar als bij
het vervaardigen van het materiaal geen kind is gebruikt, welk kind wordt
dan beschermd? Bij tekeningen, cartoons en elektronisch vervaardigd (virtueel)
beeldmateriaal is het de fantasie van de maker die aan het werk is, vaak zeer
realistisch. Wat we ook mogen vinden van dit soort creativiteit – ik
heb er om het zachtjes uit te drukken geen hoge dunk van – er is in
ieder geval geen kind bij betrokken. Wat is dan het wezenlijke verschil tussen elektronische creativiteit van deze aard en andere beeldproducties
als schilderen en tekenen, die overigens, zoals ik al zei, ook zeer realistisch
kunnen zijn? Ik denk dat de regering moeilijk kan ontkennen dat die verschillen
klein zijn. Zij valt daarom in de memorie van antwoord terug op de volgende
redenering. Ten eerste: als uitgangspunt van het virtuele materiaal kan wel
een strafbaar beeld zijn gebruikt. Maar waarom zou de pornograaf die productiewijze
kiezen als dat strafbaar is en virtuele porno niet van echt is te onderscheiden,
zoals de regering stelt? Waarom zou je van een echt beeld uitgaan als je door
het gebruik van virtuele beelden dat strafbare feit niet begaat?Het tweede argument is dat virtueel materiaal zeer realistisch kan zijn.
Dat is waar, maar dat geldt ook voor tekeningen zoals ik al zei.Een derde argument is dat het in omloop brengen van virtuele kinderporno
schadelijk kan zijn voor kinderen. Zij moeten daarom worden beschermd "tegen
gedrag dat kan worden gebruikt om hen aan te moedigen om deel te nemen aan
seksueel verkeer". Enig bewijs dat virtueel materiaal hiervoor feitelijk wordt
gebruikt, ontbreekt. Mag zo'n algemeen argument trouwens de grondslag zijn
voor beperking van een grondrecht?Het vierde argument van de regering is dat zij dit verplicht is op grond
van internationale regelingen. Voor dit laatste argument geldt dat internationale
regelingen geenszins dwingen om virtuele kinderporno op deze wijze strafbaar
te stellen, nog afgezien van het feit dat de artikelen 8 en 10 van het EVRM
mijns inziens eerder in een andere richting wijzen.Het Cybercrimeverdrag wil inderdaad in artikel 9, lid 2, sub c, ook onder
kinderporno laten vallen: "realistic images representing a minor engaged in
sexually explicit conduct". In lid 4 van dat artikel wordt echter aan verdragstaten
de vrijheid gelaten om deze tekst niet in de wet op te nemen. Er is dus geen
sprake van verdragsverplichtingen. Het kaderbesluit dat nog moet worden vastgesteld
en dat overigens ook niet in deze vorm vastgesteld moet worden, spreekt van
realistische afbeeldingen van een niet-bestaand kind dat betrokken is of deelneemt
aan (...) uitdrukkelijk seksueel gedrag. Daar gaat de mogelijke exceptie echter
minder ver. De staten mogen alleen bezit en vervaardiging voor persoonlijk
gebruik vrijlaten, zo staat in artikel 3, lid 4. Het wetsvoorstel bevat deze
uitzondering echter ook niet, hoewel het kaderbesluit zelf het goedvindt.De teksten in de Cybercrimeconventie en in het kaderbesluit vinden hun
oorsprong in artikel 2256 van de Amerikaanse Child Pornography Prevention
Act, geciteerd in de memorie van antwoord. De pressie van de Amerikanen om
dit over te nemen, is groot geweest. Daarom is de uitspraak van hun eigen
Supreme Court in de zaak Ashcroft tegen de Free Speech Coalition van 16 april
van dit jaar voor hen zo verschrikkelijk pijnlijk. Zij zijn de hele wereld
rondgegaan als missionarissen om iedereen ervan te overtuigen dat dit moet
gebeuren, maar worden thuis door hun eigen constitutionele rechter onderuit
gehaald. Het Supreme Court sprak onomwonden uit dat een verbod op virtuele
kinderporno in strijd is met de Amerikaanse grondwet en met name met the first
amendment. De kern van de overweging is: "Neither is it the record of sexual
abuse, nor does it create victims by its production." Die beide zaken zouden
volgens de CPPA strafbaar zijn: de feitelijke opname en afbeelding van seksueel
misbruik van een minderjarige en zeker als er slachtoffers zijn. Bij virtuele
porno is echter geen van beide het geval.Op vragen van onder meer de PvdA-fractie vat de regering in de memorie
van antwoord het vonnis van de Amerikanen in vier punten samen. Op de vraag
om vervolgens consequenties te trekken voor onze situatie, antwoordt de regering
echter heel flauw en bovendien ten onrechte dat dit Amerikaanse voorbeeld
geen gevolgen heeft voor ons, terwijl de vier argumenten van de Amerikaanse
regering die door het vonnis onderuit zijn gehaald en door de Nederlandse
regering worden geciteerd in de memorie van antwoord, ook de argumenten zijn
van de regering voor het verbod op virtuele kinderporno. Dit zijn de volgende
vier: het materiaal kan worden gebruikt om kinderen te verleiden; het moedigt
pedofielen aan; echte en virtuele vormen van kinderporno zijn niet van elkaar
te onderscheiden; het is zo moeilijk te bewijzen dat echte kinderen zijn gebruikt
bij de vervaardiging van kinderporno. Vooral dit laatste argument is belangrijk
voor de regering. Het Supreme Court zegt daarover echter dat dit geen argument
mag zijn om een grondrecht, dat van de vrije expressie, te beperken. Dat is
nogal wat. De minister beschikt straks over wat meer vrije uren en ik kan
hem aanraden om die uren te benutten om dit vonnis te lezen. Het is via internet
op een snelle wijze te verkrijgen.Mijn fractie is natuurlijk bereid om naar nieuwe argumenten van de regering
te luisteren, maar acht het vooralsnog zeer wel mogelijk dat de Nederlandse
rechter of het Hof in Straatsburg worden geroepen om te oordelen over de strafbaarstelling
van virtuele kinderporno in artikel 240b nieuw. In het voetspoor van het Supreme
Court kunnen zij dan tot de conclusie komen dat het verbod van "pornografische
beelden, waarbij schijnbaar kinderen zijn betrokken" de toets aan de artikelen
8 en 10 EVRM niet kan doorstaan. Dat is zeker iets, waarmee wij in deze Kamer
rekening moeten houden.Het is immers altijd een worsteling voor diegenen die goed thuis zijn
in het Verdrag en de Grondwet, als zij iets tegenkomen waarvan zij denken
dat het daarmee in strijd is, om te pogen hun collega's daarvan ook te overtuigen.
Zij hoeven het niet met de betrokkenen eens te zijn. In alle fracties zal
het zo nu en dan zo gaan. Wij hebben echter wel allen de eed afgelegd dat
wij het Verdrag en de Grondwet zullen eerbiedigen. Wij mogen het dus niet
zomaar naast ons neerleggen als in ons midden gesteld is dat er sprake is
van strijd met de vrije meningsuiting.Voorzitter. Ik besluit met een vergelijking met onze eigen strafwetgeving.
Zet in elke delictsomschrijving in het Wetboek van Strafrecht de toevoeging
"of deze daad schijnbaar heeft gepleegd" en je ziet meteen hoe onmogelijk
het is om schijn strafbaar te stellen. De heer Rosenthal refereerde hier al
aan en haalde zelfs van Dale erbij. Hij die schijnbaar steelt, opruit, beledigt
of omkoopt is dan al strafbaar. Ik geef als voorbeeld de belediging van een
bevolkingsgroep: hij die in het openbaar mondeling of bij geschrift of afbeelding
aanzet tot haat tegen mensen, of schijnbaar deze handeling pleegt. Als de
minister een dergelijk voorstel in deze Kamer zou doen, zou hij toch zeker
worden weggelachen. Voorzitter. Wij moeten dus vaststellen dat wij hier te maken hebben met
een buitengewoon moeilijk onderwerp, omdat hier grondrechten bij betrokken
zijn. Verder kan hierbij redelijkerwijs verschil van mening zijn over de vraag
of er strijd is met de Grondwet en het Verdrag. Mijn fractie wil met het oog
hierop naar voren brengen dat de strafbaarheid van kinderporno in sterke mate
is bepaald door de schade die de betrokken kinderen daardoor berokkend wordt.
Bij virtuele porno is dat zeker niet het geval. Ook voor de stelling van sommige
collega's dat het in omloop zijn van virtuele kinderporno schadelijk is voor
kinderen, is geen enkel bewijs in de praktijk te vinden. Al met al zal de
regering met goede redenen moeten komen om deze merkwaardige toevoeging "of
schijnbaar is betrokken" aan de wet toe te voegen. Ik zal met aandacht luisteren
naar de ongetwijfeld heldere visie van de minister.De vergadering wordt van 18.10 uur tot 19.45 uur geschorst.Minister Korthals:Voorzitter. Het stemt tot voldoening dat de Eerste Kamer de gelegenheid
heeft gevonden, het onderhavige wetsvoorstel vóór het zomerreces
te behandelen. Zo wordt het mogelijk dat deze wetgeving, overeenkomstig de
wens van de regering, binnen afzienbare tijd in werking treedt.Over het wetsvoorstel is zowel in de Tweede als in de Eerste Kamer grondig
van gedachten gewisseld. Het stemt tot voldoening dat de vaste kamercommissie
na kennisneming van de memorie van antwoord de voorbereiding van de openbare
behandeling van het wetsvoorstel als voldoende heeft beoordeeld. Het is ook
verheugend, te constateren dat de Kamer de voorgestelde wijzigingen in de
kern steunt. Natuurlijk blijven er vragen en twijfels. Dat ligt ook voor de
hand, omdat men nu eenmaal verschillend kan denken over de inhoud van normen
en waarden op het terrein van de zeden. De strafwetgever moet bij een wijziging
als deze steeds de grenzen trekken tussen het privé-domein en het publieke
domein, tussen de persoonlijke levenssfeer en de publieke rechtsorde. De heer Holdijk heeft terecht gewezen op de slingerbewegingen in de zedelijkheidswetgeving.
Het gaat om het trekken van de juiste grens, om het vinden van de juiste balans
tussen strafrechtelijke bemoeienis van de overheid met bepaalde seksuele handelingen
en onthouding van de overheidsbemoeienis. Daarover gaan ook de belangrijkste
vragen.Gemeenschappelijk uitgangspunt moet zijn dat de wetgever een signaal afgeeft
dat seksueel geweld, seksueel misbruik en seksuele uitbuiting in welke vorm
dan ook niet aanvaardbaar zijn in onze samenleving. De voorgestelde wijzigingen
vloeien voort uit internationale regelgeving, uit evaluaties van eerdere wijzigingen
van de zedelijkheidswetgeving en ook uit de rechtspraktijk. Het merendeel
van de voorstellen strekt tot een verbeterde bestrijding van seksueel misbruik
van kinderen. Deze voorstellen zijn aangekondigd in de kabinetsnota van juli
1999 en maken onderdeel uit van het Nationaal actieplan aanpak seksueel misbruik
van kinderen, van april 2000. Naar het oordeel van de regering zijn de voorstellen
geboden en verantwoord en passen zij in het denken in ons land en in de ons
omringende landen over de meest gewenste aanpak van seksueel misbruik.Ik ga nu in op de vragen en opmerkingen over de onderscheiden onderdelen
van het onderhavige wetsvoorstel. Is, zo vroeg de heer Dölle, virtuele
volwassenenporno niet ook bedreigend voor jonge vrouwen? Waarom wel strafbaarstelling
van virtuele kinderporno en niet van volwassenenporno? Seks met minderjarigen
is strafbaar. Het is daarbij niet relevant of dat met of zonder toestemming
van de minderjarige gebeurt. Virtuele kinderporno schaadt niet een aanwijsbaar
individueel kind. Het kan echter bijdragen aan een algemeen klimaat waarin
kinderporno als iets aanvaardbaars wordt beschouwd. Pornografie waarbij volwassenen
zijn betrokken, onderscheidt zich in die zin van kinderporno dat wanneer de
actrice of acteur met de vervaardiging van de beelden heeft ingestemd, de
overheid zich daarmee niet bemoeit. Dat is een wezenlijk verschil. De morele
verwerpelijkheid ervan is op zichzelf onvoldoende reden voor strafrechtelijk
ingrijpen. Zelfs bij uitbeeldingen van gewelddadige seks moet, behoudens contra-indicaties,
de instemming van de actrice of acteur worden verondersteld. Virtuele volwassenenporno
duidt dus, anders dan bij kinderporno, niet noodzakelijkerwijs op iets dat
strafbaar is gesteld. De balans tussen enerzijds het optreden tegen een klimaat
van seksuele onderdrukking en anderzijds de vrijheid van meningsuiting, valt
daarom bij volwassenenporno uit ten gunste van de vrijheid van meningsuiting.Ik wil enkele woorden wijden aan de kinderpornografie als zodanig. Er
zijn drie vragen door vrijwel iedereen gesteld.Waarom wordt de leeftijdsgrens van 16 jaar verhoogd tot 18 jaar, zo luidt
een eerste vraag. Mevrouw De Wolff en ook de heer Jurgens zijn op dit voorstel
ingegaan. Met dit voorstel geeft Nederland uitvoering aan het ILO-verdrag
betreffende het verbod op en de onmiddellijke actie voor de uitbanning van
de ergste vormen van kinderarbeid. De bekrachtiging van dit verdrag heeft
plaatsgevonden op 14 februari van dit jaar. Het verdrag zal op 14 februari
2003 voor Nederland in werking treden. Mede daarom, maar ook los van dit verdrag,
hecht de regering eraan, zo zeg ik in antwoord aan de heer Holdijk, dat de
onderhavige wetgeving zo spoedig mogelijk haar beslag zal kunnen krijgen.
Daarbij is het goed om voor ogen te houden dat deze wetgeving referendabel
is.De voorgestelde verhoging vloeit voort uit internationale verplichtingen.
Zij is nodig om seksueel misbruik van kinderen en kinderporno effectief te
bestrijden en is in overeenstemming met de uitgangspunten van onze zedelijkheidswetgeving.
In dit ILO-verdrag wordt een kind gedefinieerd als een persoon onder de 18
jaar. Deze omschrijving is in overeenstemming met andere internationale instrumenten.
Ik noem het verdrag inzake de rechten van het kind en het daarbij behorende
optionele protocol inzake de verkoop van kinderen, kinderprostitutie en kinderpornografie...Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Wij hebben al een artikel in het Wetboek van Strafrecht staan dat uitlokking
tot ontucht of gemeenschap met minderjarigen strafbaar stelt. Is daarmee niet
voldoende voldaan aan de bepalingen in dat ILO-verdrag?Minister Korthals:Nee, want dit is op zichzelf een strafbaar feit. Ik denk dat uitlokking
daar te weinig aan tegemoet komt...Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Misschien ben ik door het woord "kinderarbeid" op het verkeerde been gezet,
omdat ik denk dat arbeid gepaard gaat met een beloning of met een belofte
of iets dergelijks. Dat zit allemaal wel in de delictsomschrijving van het
artikel waar ik op doel.Minister Korthals:Ik dacht dat ik er ook in de memorie van antwoord uitvoerig op ben ingegaan
dat ik een speciale strafbaarstelling noodzakelijk acht. Ik denk dat dit niet
allemaal te vangen is onder de uitlokking.Andere internationale instrumenten zijn het bij het verdrag tegen transnationaal
georganiseerde criminaliteit behorende protocol inzake de bestrijding van
mensenhandel, in het bijzonder de vrouwenhandel en kinderhandel, de Conventie
inzake de cybercrime en het in voorbereiding zijnde kaderbesluit inzake de
bestrijding van seksuele uitbuiting van kinderen en kinderpornografie.Het is zinvol om het voorstel te plaatsen in het geheel van onze zedelijkheidswetgeving.
Daarin worden leeftijdscategorieën van 12, 16 en 18 jaar gehanteerd.
Seksueel binnendringen van het lichaam van een kind onder de 12 jaar is dan
strafbaar gesteld ingevolge artikel 244 van het Wetboek van Strafrecht. Het
woord ontucht of ontuchtige handelingen komt in deze bepaling niet voor. De
wetgever gaat er zonder meer van uit dat met dit feit ontucht een gegeven
is. Voorts zijn strafbaar gesteld ontucht met een kind tussen de 12 en 16
jaar (de artikelen 245 en 247), de verleiding van een minderjarige tot het
plegen van ontucht (artikel 248a), ontucht met een minderjarige prostituee
(artikel 248b) en ontucht met een minderjarige waarbij misbruik van gezag
of vertrouwen is gemaakt (artikel 249). Ten slotte is strafbaar uitbating
van een minderjarige voor prostitutie, waarbij de omstandigheid dat de minderjarige
onder de 16 jaar is, strafverzwaring oplevert. Seksueel misbruik van kinderen
omvat derhalve ontucht met een persoon onder de 16 jaar en ontucht met een
minderjarige onder specifieke omstandigheden waarbij gedacht moet worden aan
verleiding, prostitutie en misbruik van gezag en vertrouwen en uitbating voor
prostitutie.De wetgever gaat er derhalve van uit dat een persoon zijn of haar seksuele
meerderjarigheid bereikt op de leeftijd van 16 jaar. Dat geldt voor, om het
zo maar te zeggen, gewoon seksueel verkeer. Zijn er bijzondere omstandigheden
in het geding, dan geldt de meerderjarigheid als grens.Voor kinderporno geldt thans nog een leeftijdsgrens van 16 jaar. Kinderporno
is primair strafbaar gesteld omdat het brengen van een kind tot een seksuele
gedraging of een seksueel getinte pose met het oog op het maken van een afbeelding
daarvan, schadelijk is voor het kind of omdat de openbaarmaking of het in
omloop brengen van die afbeelding schadelijk is voor dat kind en voor kinderen
in het algemeen. Er is dus alle aanleiding om ook 16- en 17-jarigen te brengen
onder de strafrechtelijke bescherming van artikel 240b van het Wetboek van
Strafrecht. Het maken en vervolgens verspreiden van kinderpornografische beelden
van 16- en 17-jarigen is niet aanvaardbaar. Bij de strafbaarstelling van kinderporno
gaat het anders dan bij ontucht, niet alleen om het voorkomen van schade aan
het kind dat bij de vervaardiging van kinderporno betrokken is geweest als
gevolg van die vervaardiging, maar ook om het voorkomen van schade aan dat
kind en aan kinderen in het algemeen door het in omloop brengen van dat beeldmateriaal.
Ook het bezit van deze porno dient strafbaar te zijn. De bezitter verkrijgt
immers kinderporno, profiteert van de bestrijding ervan en bevordert de instandhouding
van een markt. De instemming van een 16- of 17-jarige met de vervaardiging
en de verspreiding van kinderporno neemt de schadelijke effecten daarvan in
ieder geval niet weg. Ik breng in dit verband naar voren dat artikel 9, derde
lid, van de Conventie inzake cybercrime de lidstaten de mogelijkheid geeft,
ten aanzien van kinderporno een lagere leeftijd te stellen dan 18 jaar, zij
het niet lager dan 16 jaar. Ook het reeds genoemde ontwerpkaderbesluit inzake
de bestrijding van seksuele uitbuiting van kinderen en kinderpornografie biedt
de lidstaten de mogelijkheid, een lagere leeftijd te hanteren, zij het dat
die mogelijkheid veel beperkter is dan in de conventie.Ingevolge artikel 3, tweede lid, onderdeel b, van het ontwerpkaderbesluit
kan een lidstaat opteren voor strafuitsluiting voor de vervaardiging en het
bezit van afbeeldingen van personen die de leeftijd van seksuele meerderjarigheid
hebben bereikt, wanneer de afbeeldingen worden vervaardigd en in bezit zijn
met hun instemming én uitsluitend voor eigen gebruik.De vraag rijst dus, of Nederland gebruik wenst te maken van deze optionele
exceptiemogelijkheid en zo ja, op welke wijze dat dan moet gebeuren. De vraag
kan immers worden opgeworpen, of er aanleiding is voor strafrechtelijke bemoeienis
van de overheid in gevallen van productie en bezit van kinderporno voor privé-doeleinden,
waarbij een 16- of 17-jarige is betrokken die daarvoor toestemming heeft gegeven.
Is er dan wel sprake van seksueel misbruik dat strafrechtelijk optreden rechtvaardigt?
Naar mijn oordeel is het antwoord in beginsel bevestigend. Het hangt van de
concrete omstandigheden van het geval af, of kan worden aangenomen dat aan
de betrokken minderjarige geen schade is berokkend en eventueel van vervolging
kan worden afgezien.Bij de beantwoording van de vraag, of justitieel optreden is geïndiceerd,
is de verklaring van de minderjarige van belang doch niet doorslaggevend.
Hierbij zijn de volgende vragen relevant: Wie vervaardigt en wie bezit de
kinderporno? Is bij de vastgelegde seksuele gedraging een ander betrokken
en zo ja, wie? Aan wie wordt toestemming gegeven? Verkrijgt de minderjarige
een tegenprestatie?Een evenwichtig en zorgvuldig gebruik van het opportuniteitsbeginsel maakt
het mogelijk om als overheid terug te treden wanneer uit onderzoek blijkt
dat de kinderporno is gemaakt met instemming van de betrokken minderjarige
en in bezit is voor haar of zijn persoonlijk gebruik. Uitgangspunt blijft
dat over de gehele breedte van artikel 240b van het Wetboek van Strafrecht
de leeftijd van 18 jaar wordt gehanteerd.De heer Jurgens (PvdA):Stel, de 18-jarige Benk Korthals maakt wulpse foto's van zijn 16-jarige
vriendin. Voordat hij echter kan nagaan of hij dat zal gaan
doen, moet hij het lijstje nalopen dat de minister zojuist heeft opgesomd:
de voorwaarden waaraan het allemaal moet voldoen. Is dan niet tekortgedaan
aan de basiseisen van elke strafwetgeving dat je tevoren moet weten, of je
strafbaar bent of niet? De minister zegt nu, dat iemand misschien strafbaar
is en dat misschien achteraf blijkt dat het niet zo is. Dat is leuk voor de
mensen.Minister Korthals:Ter geruststelling van de heer Jurgens merk ik op dat ik mij daarmee nooit
heb beziggehouden.Iedereen die zich daarmee bezighoudt, zal zich dat niet afvragen. Het
is een vraag die het OM zich uiteraard moet stellen. Ik geef het OM hiermee
handvatten om dat te doen.De heer Jurgens (PvdA):Bij de beoordeling achteraf blijkt er enige ruimte te bestaan, maar de
strafwetgeving moet kenbaar zijn. Dat is een basiseis, ook volgens de toetsing
aan het EVRM. Dit is niet kenbaar. A of X, wie het ook doet, weet niet van
tevoren of hij strafbaar zal zijn. Ik vind dat de strafwetgeving dat duidelijk
moet aangeven en dat er geen enkele reden is om niet de uitzondering in de
Nederlandse wet op te nemen die zelfs mogelijk wordt gemaakt in het kaderbesluit,
dat behoorlijk streng is.Minister Korthals:Maar de norm is over het algemeen politiek geaccepteerd door alle landen
in Europa. Hetzelfde geldt voor het Cybercrimeverdrag. De norm ligt daarin
vast, maar een land kan daarvan afwijken. Door 15 ministers in de JBZ-raad
is ondersteund dat de leeftijdsgrens in het kaderbesluit op 18 jaar wordt
gezet.Laten wij nu andersom redeneren. Als u de grens op 16 jaar zet, dan zou
degene die tegenprestaties levert, aan uitlokking doet en foto's van de minderjarige
maakt, die vervolgens vervaardigt, ronddeelt en in productie neemt niet strafbaar
zijn. Dat willen wij niet. Iedereen voelt best wel aan wat kan en mag. Dat
geldt overigens voor de gehele strafwetgeving. Wanneer een 17-jarig meisje
en een 18-jarige jongen iets doen wat eigenlijk niet hoort, dan is er geen
officier van justitie te vinden die op grond daarvan tot vervolging van die
18-jarige jongen zal overgaan.De heer Jurgens (PvdA):Waarom stelt u het dan strafbaar? U moet beseffen dat betrokkenen wel
een strafbaar feit begaan. Vervolgens is de officier van justitie zo vrijmoedig
om niet te vervolgen, maar dat willen wij nu juist niet bij strafwetgeving.
Voor eigen gebruik mag een ander opnamen van een 16-jarige maken en die 16-jarige
mag daarbij betrokken zijn. Ik vraag u die beperkte uitzondering in de Nederlandse
wet op te nemen, die ook in het overigens strenge kaderbesluit staat.Minister Korthals:De heer Jurgens stelt nu voor om de grens van 18 jaar wel te handhaven,
maar vervolgens uitzonderingen in de wet op te nemen: als u een jongen van
18 bent en u maakt foto's van een meisje van 17, tevens uw vriendin, dan valt
u niet onder de strafwet.De heer Jurgens (PvdA):In eerste termijn heb ik gezegd dat wij vanwege de bestrijding van grootschalige
en commerciële exploitatie van dit soort beelden de verhoging tot 18
jaar zouden accepteren. Vervolgens heb ik gezegd dat voor die omstandigheden
die wij net met elkaar hebben besproken de uitzondering in de wet behoort
te staan die ook in het kaderbesluit mogelijk wordt gemaakt. Dat is het enige
wat ik vraag.Minister Korthals:In het kaderbesluit wordt mogelijk gemaakt om de leeftijdsgrens van 18
jaar te verlagen naar 16 jaar. Ik meen dat wij het erover eens zijn dat wij
dat niet moeten doen. In ieder geval moeten wij voor die situaties die wij
allebei onterecht vinden de mogelijkheid scheppen om strafrechtelijk op te
treden. Dus moet je de regel stellen: tot 18 jaar mag het allemaal niet, maar
er zijn uitzonderingen op.De heer Jurgens (PvdA):Dat doet het kaderbesluit. Dat zegt: het mag allemaal niet met die uitzondering
dat het wel mag met een 16-jarige, mits het alleen voor eigen gebruik is.
Ik verwijs naar artikel 3, sub 3.Minister Korthals:Voor zover ik weet biedt het kaderbesluit de mogelijkheid om van die grens
van 18 jaar 16 jaar te maken. Dat willen wij niet. Wij willen de grens van
18 jaar behouden. Alleen vinden wij dat er in sommige situaties niet strafrechtelijk
zou moeten worden opgetreden. Dat ben ik met de heer Jurgens eens; ik ga er
uitgebreid op in. Maar het is ook denkbaar dat er foto's worden gemaakt van
16- of 17-jarigen door wat flamboyante figuren in de 50, die vervolgens overgaan
tot vervaardiging en productie. In die situaties willen wij dat strafbaar
stellen.De heer Jurgens (PvdA):Artikel 3 van het ontwerpkaderbesluit, onder 2, sub c, zegt dat het mogelijk
niet strafbaar zal zijn: een lidstaat kan strafrechtelijke aansprakelijkheid
uitsluiten voor de met kinderpornografie verband houdende gedragingen bedoeld
in artikel 1, onder b, punt 3, wanneer vaststaat dat de vervaardiger van het
pornografisch materiaal dat materiaal uitsluitend voor persoonlijk gebruik
vervaardigd en in bezit heeft en er bij de vervaardiging geen in artikel 1,
enz., bedoeld pornografisch materiaal is gebruikt. Dat is precies de uitzondering
die ik bedoel en die ik bepleit. Het is echt een misverstand tussen de minister
en mij. Ik hoop dat dat voor de tweede termijn kan worden gecorrigeerd.Minister Korthals:De heer Jurgens vindt dat er eigenlijk moet worden geamendeerd, maar dat
is natuurlijk niet mogelijk. Het wetsvoorstel ligt hier voor zoals het voorligt.
Wellicht komt hij met een motie om weer tot een wetswijziging te komen onmiddellijk
nadat dit wetsvoorstel in deze Kamer is aanvaard. Als ik denk dat die voldoende
steun krijgt, wat ik overigens niet verwacht want velen in deze Kamer hebben
zich daartegen uitgesproken, dan kan dat voor mij reden zijn om tegen de heer
Jurgens te zeggen dat ik over de motie zal nadenken, dat wij het in het kabinet
zullen bespreken en dat hij schriftelijk zal horen van mijn opvolger.Waarom wordt virtuele kinderpornografie strafbaar gesteld? Het voorstel
om ook virtuele kinderpornografie strafbaar te stellen heeft alle aandacht
gekregen en ook de meeste vragen opgeroepen. Ik begrijp dat wel, omdat het
voorstel de reikwijdte van artikel 240b van het Wetboek van Strafrecht uitbreidt,
maar die uitbreiding moet wel in het licht van de huidige bepaling
worden gezien. Dan blijkt dat de grenzen niet zo ruim worden opengetrokken
als diegenen die bedenkingen hebben tegen dit voorstel, menen. Bij de toepassing
van het huidige artikel 240b van het Wetboek van Strafrecht is uitgangspunt
dat het gaat om een gedraging die, als zij wordt vastgelegd, schadelijk is
voor de jeugdige, of omdat het tot die gedraging brengen al schadelijk is,
of vanwege de publicatie en het in omloop ervan brengen. Het huidige artikel
240b van het Wetboek van Strafrecht ziet op de afbeelding van een seksuele
gedraging waarbij een echt kind is betrokken. Dat kan een afbeelding zijn
van een kind ten aanzien waarvan een zedendelict is gepleegd. Dat kan ook
een afbeelding zijn van een kind in een seksueel geaarde positie. Naaktfoto's
van een kind met inbegrip van naaktfoto's waarbij uiterlijke geslachtskenmerken
zichtbaar zijn, zullen in de regel buiten beeld vallen.Het gaat in dezen voorts om de uitleg van het begrip "afbeelding". Kenmerk
is dat de afbeelding levensechtheid uitstraalt. In het algemeen hebben slechts
foto's of films het vermogen en ook het oogmerk levensechtheid weer te geven.
Kinderporno in strip- of cartoonvorm mist het kenmerk van levensechtheid en
beoogt niet levensecht seksueel misbruik van kinderen weer te geven. Die afbeeldingen
zijn een product van de verbeelding van de maker ervan. Wanneer evenwel aan
de vervaardiging van een strip of cartoon met kinderporno seksueel misbruik
van een kind ten grondslag heeft gelegen, kan op basis van strafbepalingen
inzake seksueel misbruik van kinderen tegen de maker ervan worden opgetreden.
In artikel 240b van het Wetboek van Strafrecht gaat het nu om een kind dat
kennelijk jonger is dan 16 jaar. Het bewijs van de werkelijke leeftijd van
het kind behoeft niet te worden geleverd. Tegenbewijs is evenwel mogelijk.
Indien de verdachte kan aantonen dat de afgebeelde persoon ouder is dan 16
jaar dan wel geen echt persoon is, gaat hij vrijuit.Naar mijn oordeel is de tijd rijp voor een verdergaande strafbaarstelling
van kinderporno, namelijk de strafbaarstelling van virtuele kinderporno. De
bescherming van minderjarigen tegen seksueel misbruik rechtvaardigt deze strafbaarstelling.
De conventie inzake cybercrime gaat uit van de strafbaarstelling van virtuele
kinderporno. Ook het kaderbesluit inzake de bestrijding van seksuele uitbuiting
van kinderen en kinderpornografie gaat daarvan uit. Dat beide instrumenten
ruimte bieden voor uitzonderingen, doet niets af aan het zojuist genoemde
uitgangspunt. Over beide instrumenten – wat het kaderbesluit betreft
vooralsnog beperkt tot definities en de omschrijving van strafbare feiten –
hebben de regeringen een politiek akkoord bereikt. Voor zover mij bekend is,
hebben de Eerste en Tweede Kamer geen bezwaar gemaakt tegen de definities
en de strafbaarstelling in het ontwerpkaderbesluit. Ook in de rechtspraktijk
wordt de voorgestelde wijziging wenselijk geacht. Door het aannemen van de
motie-Van der Staaij was er draagvlak ontstaan voor een verdergaande strafbaarstelling.De voorgestane strafbaarstelling geschiedt door toevoeging van het woord
"schijnbaar". Het gewijzigde artikel 240b zal dan zien op drie gevallen: een
afbeelding van een echt kind, een afbeelding van een echte persoon die eruitziet
als een kind, en een realistische afbeelding van een niet-bestaand kind.De heer Rosenthal en de heer Jurgens zijn ingegaan op het begrip "schijnbaar".
De drie betekenissen uit Van Dale zijn alle bruikbaar. Het woord "schijnbaar"
is gekozen om op een kernachtige, beeldende en duidelijke wijze de bedoeling
van de voorgestelde wijziging te omschrijven. Het woord wordt geïntroduceerd
in artikel 240b van het Wetboek van Strafrecht in het kader van de kinderpornografie.
Ik verwacht niet dat dit woord elders in de strafwetgeving zijn intrede zal
doen. De vrees van de heer Jurgens voor proliferatie is ongegrond.Voornoemde drie categorieën zijn ook vermeld in de conventie en het
ontwerpkaderbesluit. De eerste is rechtstreeks gericht op de bescherming van
een kind tegen seksueel geweld of misbruik. De tweede en derde zien op de
bescherming tegen gedrag dat kan worden gebruikt om kinderen aan te moedigen
of te verleiden om deel te nemen aan seksueel gedrag en gedrag dat deel kan
gaan uitmaken van een subcultuur die seksueel misbruik van kinderen bevordert.
Strafbaarstelling van het tweede en derde geval is gericht tegen een markt
die kinderporno bevordert.Bij de strafbaarstelling van het vervaardigen etc. van een kinderpornografische
afbeelding van een echte persoon die eruitziet als een kind en een realistische
pornografische afbeelding van een niet-bestaand kind, behoeft het openbaar
ministerie niet de daadwerkelijke betrokkenheid van een echt kind te bewijzen.
Voldoende is dat aannemelijk wordt gemaakt dat de afgebeelde persoon op een
echt kind lijkt.Vervolgens rijst de vraag of de wet moet voorzien in de mogelijkheid van
het leveren van tegenbewijs, dat wil zeggen of de verdachte in de gelegenheid
moet zijn om te bewijzen dat het gaat om een persoon die 18 jaar of ouder
is, dan wel om een niet-bestaand persoon. Als hij die mogelijkheid heeft en
slaagt in dat bewijs, zou hij vrijuit gaan.Het antwoord op deze vraag is afhankelijk van het uitgangspunt dat aan
strafbaarstelling van kinderporno ten grondslag wordt gelegd. Gaat het alleen
om de bescherming van een echt kind tegen betrokkenheid bij de vervaardiging
van kinderporno, dan dient de vervaardiging van de kinderpornografie, waarbij
komt vast te staan dat van die betrokkenheid geen sprake is, niet strafbaar
te zijn. Gaat het niet alleen om de bescherming van kinderen tegen betrokkenheid
bij de productie van kinderporno, maar ook om bescherming tegen gedrag dat
kan worden gebruikt om kinderen aan te moedigen of te verleiden om deel te
nemen aan seksueel gedrag of gedrag dat deel gaat uitmaken van een subcultuur
die seksueel misbruik van kinderen bevordert, dan is niet meer relevant of
een echt kind daarbij betrokken is geweest. Ook de vervaardiger van kinderporno
waarbij geen kind is afgebeeld, is er immers op uit om kinderpornografisch
beeldmateriaal in omloop te brengen dat voor echt doorgaat. Hij levert daarmee
een bijdrage aan de instandhouding van een kinderpornografische markt.In het voorliggende wetsvoorstel is in navolging van internationale regelgeving
gekozen voor het laatste uitgangspunt. De bescherming van kinderen tegen seksueel
misbruik vereist dat er niet alleen geen ruimte dient te zijn voor het bestaan
van echte kinderpornografische afbeeldingen, maar ook niet voor het bestaan
van afbeeldingen die voor echt doorgaan. Met dit materiaal wordt immers beoogd
het misbruik van echte kinderen op een realistische wijze te verbeelden. Het
is schadelijk wegens het bevorderen van een subcultuur met een markt voor
kinderporno.De heer Dölle (CDA):Het verrassende in deze voorstellen, die wij ondersteunen, is dat keer
op keer wordt benadrukt dat het gaat om het scheppen van een klimaat waarin
het misbruik van kinderen indirect wordt bevorderd. Om die reden worden er
een aantal stellingen ingenomen. Ik heb in eerste termijn de volgende vraag
gesteld. Zou dat in uw redenering betekenen dat iets strafbaar is wanneer
bijvoorbeeld via een bepaald teken duidelijk wordt aangegeven dat het bij
een afbeelding om een simulatie gaat?Minister Korthals:Ik zal die vraag later in mijn betoog beantwoorden.De strafbaarstelling van virtuele kinderporno vult de reeds bestaande
strafbaarstelling van echte kinderporno aan. Virtuele kinderporno is niet
van echte kinderporno te onderscheiden en heeft ook niet de bedoeling zich
daarvan te onderscheiden. De rechtvaardiging voor de strafbaarstelling van
virtuele kinderporno is gelegen in de wenselijkheid dat niet langer het bewijs
behoeft te worden geleverd dat echte kinderen voor de vervaardiging van kinderporno
zijn gebruikt. Dat bewijs is immers aan de hand van het beschikbare beeldmateriaal
niet te leveren. Daarnaast is de rechtvaardiging gelegen in de bescherming
van kinderen tegen gedrag dat kan worden gebruikt om hen aan te moedigen of
te verleiden om deel te nemen aan seksueel verkeer of tegen het gedrag dat
deel kan gaan uitmaken van een subcultuur die seksueel misbruik van kinderen
bevordert. Die verwachting is gegrond op de omstandigheid dat echte kinderporno
en virtuele kinderporno niet van elkaar te scheiden zijn.Bij het bekijken van een realistische kinderpornografische afbeelding
kan prima facie niet en naderhand vaak ook niet worden vastgesteld of bij
de vervaardiging ervan echte kinderen, kinderpornografische afbeeldingen of
louter virtuele beelden zijn gebruikt. De verspreider of bezitter weet dat
ook niet. Wezenskenmerk van virtuele kinderporno is dat het niet van echte
kinderporno is te onderscheiden. Daarom bestaat er behoefte aan en daarom
wordt het gemaakt en ook in omloop gebracht. Virtuele kinderporno bestaat
in allerlei varianten. Bij de vervaardiging ervan wordt gebruik gemaakt van
afbeeldingen van echte kinderen, van afbeeldingen van echte personen, van
louter virtuele afbeeldingen of van combinaties daarvan. De wijze van totstandkoming
moge variëren, het resultaat is steeds hetzelfde. De mededeling op de
afbeelding dat het niet om echte afbeeldingen gaat, doet naar mijn oordeel
niet ter zake. Wat is de mededeling waard? En wat doet de mededeling af aan
de realistische uitstraling van de afbeelding? De markten voor echte en virtuele
kinderporno zijn daarom niet te scheiden. Het is één markt waarin
beide vormen van kinderporno door elkaar stromen en in elkaar opgaan. Voor
een effectieve aanpak van kinderporno is het nodig om ook virtuele kinderporno
aan te pakken.Het hanteren van het hiervoor genoemde uitgangspunt leidt ertoe dat Nederland
geen gebruik zal maken van optionele wettelijke excepties op de strafbaarstelling
van virtuele kinderporno. De conventie inzake cybercrime voorziet ondermeer
in de mogelijkheid van gehele of gedeeltelijke niet-toepasselijkheid van kinderpornografie
voor zover daarbij een persoon is betrokken die eruitziet als een kind of
het gaat om realistische beelden van een niet-bestaand kind. Het ontwerpkaderbesluit
voorziet in de mogelijkheid dat tegenbewijs kan worden geleverd dat de echte
persoon op het moment van de vervaardiging van de porno 18 jaar of ouder is.
Het voorziet voorts in de mogelijkheid van straffeloosheid wanneer vaststaat
dat de vervaardiger van virtuele kinderporno deze uitsluitend voor persoonlijk
gebruik heeft vervaardigd en in bezit heeft en bij de vervaardiging geen gebruik
heeft gemaakt van pornografisch materiaal waarbij een echt persoon betrokken
is geweest. Ook hier kan een evenwichtig en zorgvuldig gebruik van het opportuniteitsbeginsel
dan ook uitkomst bieden.Met name de heer Jurgens is ingegaan op de betekenis van de uitspraak
van het Supreme Court van 16 april jongstleden. Daarin heeft het hof aan de
hand van zijn jurisprudentie als zijn oordeel uitgesproken dat twee in de
Child Pornography Prevention Act, CPPA, neergelegde verboden inzake virtuele
kinderpornografie te ruim zijn en strijdig zijn met het eerste amendement
van de constitutie van de Verenigde Staten. Dat is het amendement dat gaat
over de vrijheid van meningsuiting. Naar het oordeel van het hof hebben die
verboden een te ruim bereik. Voor zover ik het kan overzien, gaan die verboden
in hun consequenties ook verder dan de thans voorgestelde wetgeving.Ik maak reeds nu melding van het bericht dat mij heden is geworden dat
het Huis van Afgevaardigden zeer onlangs met een overweldigende meerderheid
van stemmen een voorstel tot uitbreiding van de strafbaarstelling van kinderporno
heeft aangenomen dat beoogt de constitutionele toets wel te kunnen doorstaan.
Deze uitspraak van het hof is interessant, maar het gewicht en de gevolgen
ervan zijn primair van belang voor hetgeen rechtens in de Verenigde Staten
geldt. De uitspraak maakt inzichtelijk welke belangen, waarden en rechten
op het terrein van de strafrechtelijke aanpak van seksueel misbruik van kinderen
in de Verenigde Staten een rol spelen en hoe deze tegen elkaar moeten worden
afgewogen. Het gewicht en de gevolgen van deze uitspraak voor Europa en voor
ons land moeten evenwel worden geplaatst in Europees en Nederlands perspectief.
Zoals gezegd kan de uitspraak niet meer zijn dan een inspiratie tot een zorgvuldige
beoordeling van hetgeen in Nederland rechtens behoort te zijn. Daarmee zijn
wij thans bezig. De regering komt daarbij ook tot andere conclusies dan de
heer Kuitenbrouwer in zijn artikel in NRC Handelsblad van 23 april jongstleden
en tot een andere conclusie dan de heer Jurgens.Het zijn juist de Verenigde Staten die in het bijzonder hebben aangedrongen
op strafbaarstelling van virtuele kinderpornografie in de conventie inzake
cybercrime. Uitkomst van de onderhandelingen is dat deze strafbaarstelling
in artikel 9, tweede lid, onderdeel c, van de conventie is opgenomen, overigens
met de mogelijkheid deze bepaling niet of slechts gedeeltelijk toe te passen.
De heer Jurgens wees daar ook op. Deze uitkomst en de consensus
daarover kunnen niet worden ontkracht door voornoemde uitspraak. In Europa
bestaat consensus over het uitgangspunt dat ook virtuele porno strafwaardig
is. Het ontwerpkaderbesluit ter bestrijding van seksuele uitbuiting van kinderen
en kinderpornografie gaat daar ook van uit. Daarover bestaat dan ook politieke
overeenstemming.Mijn conclusie is dat binnen Europa strafbaarstelling van kinderpornografie
wenselijk en ook in juridisch opzicht aanvaardbaar wordt geacht. Daaraan kan
voornoemde uitspraak van het hooggerechtshof niets afdoen. De regering komt
dan ook, anders dan het hooggerechtshof heeft geconcludeerd voor de situatie
in de Verenigde Staten, tot het oordeel dat strafbaarstelling van virtuele
kinderporno niet in strijd is met hetgeen in de Grondwet staat en de in het
EVRM vervatte bescherming van het recht op eerbiediging van de persoonlijke
levenssfeer en van de vrijheid van meningsuiting.De gronden die aan het Nederlandse voorstel ten grondslag liggen en die
door het hooggerechtshof van de Verenigde Staten te licht zijn bevonden om
een gerechtvaardigde inbreuk op het recht op vrije meningsuiting te kunnen
rechtvaardigen, zijn naar het oordeel van de regering voldoende solide en
zijn voor de Nederlandse situatie en voor onze rechtsstaat aanvaardbaar. Eventuele
inbreuk op het grondrecht van vrijheid van meningsuiting en van de persoonlijke
levenssfeer zijn naar het oordeel van de regering gerechtvaardigd, maar zijn
overigens ook beperkt. Openbaarmaking of verspreiding van echte kinderpornografie
wordt niet beschermd door het recht op vrije meningsuiting. Het bezit van
kinderporno, ook voor eigen gebruik, wordt niet beschermd door het recht op
persoonlijke levenssfeer. Ingevolge het voorstel dient zoiets ook te gelden
voor virtuele kinderporno.Het is goed om hierbij twee punten in het oog te houden die ingevolge
de voorgestelde wetgeving geen wijziging ondergaan. In de eerste plaats gaat
het bij echte kinderporno, maar ook bij virtuele kinderporno, om een realistische
afbeelding. Daarmee vallen schilderijen, tekeningen, cartoons en strips buiten
de reikwijdte van dit artikel. Anders dan Buruma meen ik dat ingevolge het
voorstel de rechtszekerheid niet in gevaar komt en strafrechtelijk optreden
voorzienbaar is. Het opsporings- en vervolgingsbeleid van het openbaar ministerie
is kenbaar neergelegd in de aanwijzing van het college van procureurs-generaal.
Dat bij de praktische toepassing van artikel 240b Strafrecht interpretatievragen
rijzen, over de beantwoording waarvan verschillend kan worden gedacht en ook
wordt gedacht, doet daaraan niet af. Dat is inherent aan een verbod van de
soort waartoe het verbod van kinderporno behoort. Het is dan ook aan de rechter
om daar een uitspraak over te doen.Het wetsvoorstel steunt onder meer op de grond, dat het in omloop brengen
van virtuele kinderporno schadelijk kan zijn voor kinderen. Er zijn omstandigheden
denkbaar waarin die schade ontbreekt. Daarmee kom ik op artikel 3, tweede
lid, onderdeel c, van het ontwerpkaderbesluit ter bestrijding van seksuele
uitbuiting van kinderen.De heer Jurgens (PvdA):De minister blijft maar herhalen, dat de reden voor de strafbaarstelling
van virtuele kinderporno is dat deze schadelijk is voor kinderen. In zijn
eigen memorie van antwoord zegt hij echter dat hij niet beschikt over onderzoekgegevens
die erop wijzen dat kinderpornografische geschriften invloed hebben op de
omvang van seksueel misbruik van kinderen.Minister Korthals:Die omvang is ook zeer moeilijk vast te stellen.De heer Jurgens (PvdA):De minister beweert dus met grote stelligheid iets, terwijl hij zelf zegt
dat hij daar geen onderzoekgegevens over heeft. Ik stel dat nu vast.Minister Korthals:Op zichzelf is dat waar, maar er zijn wel aanwijzingen dat dit soort beelden
meewerken tot verleiding van jonge kinderen door pedofielen. Daarom is het
toch belangrijk dat wij er paal en perk aan stellen.De heer Jurgens vroeg naar het schrappen van het tweede lid van artikel
240b Strafrecht. Dat vloeit, zoals hij ook zei, voort uit het amendement-Barth
c.s. Dit amendement is in de plaats gekomen van een eerder amendement, waarin
het tweede lid van artikel 240b werd omgebouwd tot een verlofstelsel voor
het bezit van kinderporno voor gebruik voor een wetenschappelijk, educatief
of therapeutisch doel. Ik had destijds grote moeite met dat eerdere amendement.
Het strafrechtelijk instrumentarium biedt immers voldoende mogelijkheden om
misbruik en oneigenlijk gebruik aan te pakken. Voor de goed- en serieus-willende
hebben wij een verlofstelsel dan ook niet nodig. Voor de kwaadwillende zou
het instrument niet of nauwelijks helpen. Een verlofstelsel zou wel extra
en onnodig werk opleveren en zorgen voor praktische problemen. Het zou ook
een bestuursrechtelijk regime naast het strafrecht scheppen.Door aanneming van het amendement-Barth wordt ongedaan gemaakt wat de
Tweede Kamer destijds heeft gewild. De regering was destijds geen voorstander
van het tweede lid. Zij achtte het overbodig, omdat naar ongeschreven strafrecht
het bezit van kinderporno voor serieus gebruik voor een wetenschappelijk,
educatief of therapeutisch doel niet strafbaar is. Schrapping van het tweede
lid beoogt nog eens in te scherpen, dat het aanleggen van een verzameling
kinderporno voor privé-gebruik onder het mom van wetenschappelijk,
educatief of therapeutisch gebruik niet aanvaardbaar en dus ook strafbaar
is.Mevrouw De Wolff heeft een vraag gesteld over de zaak van Menno B. Ik
ben het niet met haar eens dat strafbaarstelling van virtuele kinderporno
een strafbaarstelling van iemands fantasie zou zijn. Iemands individuele fantasie,
hoe verwerpelijk ook, onttrekt zich aan de sfeer van het strafrecht. Zou het
gaan om uitwendig waarneembare plaatjes in een traditionele omgeving, dus
in de vorm van een voorwerp, dan zou dat op zichzelf ook onvoldoende reden
zijn voor strafbaarstelling, hoewel die voorwerpen juridisch relevant worden
omdat ze in de samenleving de ronde kunnen doen. Dergelijke voorwerpen zijn
echter uniek, omdat ze plaatsgebonden zijn: een plaatje op een voorwerp kan
slechts op één plaats zijn.Al dat soort beperkingen valt echter weg bij het medium internet. De digitale
vormgeving van kinderporno brengt een onbeperkte vermenigvuldigbaarheid en
een onbeperkte verspreidingsmogelijkheid met zich mee, met verwaarloosbare
kosten en moeite. De ingrijpende veranderingen die onze samenleving
ondergaat door deze technische mogelijkheden rechtvaardigen de keuzes van
de wetgever die afwijken van hetgeen zonder die technische ontwikkelingen
alleszins als wenselijk zou kunnen worden beschouwd. Het enkelvoudige bezit
van virtuele kinderporno, zelfs in digitale vorm, zou als niet strafwaardig
kunnen worden aangemerkt. De digitale verwerking bergt echter zozeer het gevaar
in zich van een gemakkelijke en onbeperkte verspreiding dat zelfs dit enkele
bezit als zodanig gevaarzettend moet worden aangemerkt dat strafbaarstelling
gerechtvaardigd is. Wij sluiten wat dat betreft aan bij wat internationaal
als strafwaardig wordt beschouwd. Dat blijkt uit artikel 9 van het Verdrag
inzake cybercrime. Daaraan doet niet af dat dit artikel ook mogelijkheden
bevat voor individuele landen om af te wijken van de algemene norm.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter. Blijkbaar is er ineens sprake van een kwantumsprong omdat
verspreiding van een aantal zaken via internet mogelijk is. Dat wordt nu als
zelfstandig argument aangevoerd. Ik denk dat dit dan zou kunnen gelden voor
veel zaken die op die manier snel kunnen worden verspreid, maar dan zou er
ook een kwantumsprong in ons strafrecht gaan plaatsvinden. Ik meende eerst
van de minister begrepen te hebben dat het erom ging dat verspreiding op zich
schadelijk was voor kinderen. Daar heeft hij overigens geen onderzoekgegevens
over. Daarnaast heeft hij de nieuwe ook op geen enkele manier gefundeerde
stelling dat door de invoering van internet en het gemakkelijk verspreiden
van iets, iets dat op zichzelf onwenselijk maar nog niet strafbaar is plotseling
strafbaar wordt. Dat vind ik toch wel een merkwaardige redenering.Minister Korthals:Het valt toch niet te ontkennen dat de technologische ontwikkeling ook
andere consequenties heeft? Als iets wat vroeger niet of nauwelijks te verspreiden
was tegenwoordig met een handomdraai veelvuldig te verspreiden is en men zo
plaatjes verspreidt die wij in feite als strafbaar moeten beschouwen, dan
vind ik dat het enkele bezit gelet op die mogelijkheid via het internet wel
degelijk strafbaar kan en ook moet zijn. Overigens, ik herhaal het nog maar
eens, dat deze gedachte ook in die internationale verdragen vastligt, weliswaar
met een afwijkingsmogelijkheid, maar de norm als zodanig geldt.Wat betreft de strafzaak in de VS tegen de Nederlander Menno B. kan ik
meedelen dat de Nederlandse regering bezwaar heeft gemaakt tegen het feit
dat de Amerikaanse autoriteiten buiten medeweten van de Nederlandse autoriteiten
opsporingshandelingen hebben verricht in de wetenschap dat zij daarmee effecten
bewerkstelligen op Nederlands territoir. De Amerikaanse autoriteiten hebben
laten weten in de toekomst in voorkomende gevallen Nederlandse rechtshulp
te vragen.Mevrouw De Wolff en de heer Holdijk zijn ingegaan op de afschaffing van
het klachtvereiste. Zedenzaken, in het bijzonder zaken waarbij minderjarigen
in het geding zijn, zijn zaken die een bijzondere aandacht, aanpak en deskundigheid
vereisen. De beslissing om al dan niet een vervolging in te stellen, is van
een aantal factoren afhankelijk. Een daarvan is de zienswijze van de minderjarige.
Die is niet doorslaggevend. Het is aan het OM om te beoordelen of het algemeen
belang noopt tot het instellen van een strafvervolging. Het kan van een vervolging
afzien als zulks zou indruisen tegen de belangen van de minderjarige en het
gewicht van de zaak dat ook verantwoord maakt. Bij de beslissing houdt het
OM wel degelijk rekening met hetgeen de minderjarige naar voren heeft gebracht.Voorzitter. De heer Dölle vroeg waarom seksueel misbruik van een
persoon in verminderde bewustzijnstoestand strafbaar wordt gesteld.De heer Dölle (CDA):Voorzitter. Ook wij zijn er zeer voor dat het strafbaar wordt gesteld,
maar het ging even om de afgrenzing van de situaties die daaronder vallen,
zoals slaap, halfslaap, sluimeren, drugs, alcohol. Dat laat de regering open
en onze vraag was of dat wat verder kon worden geëxpliciteerd ingevuld.Minister Korthals:Ik zal nu het een en ander zeggen over de artikelen 243 en 247 Strafrecht.
Daarin wordt onder meer strafbaar gesteld: seksueel misbruik van een lichamelijk
onmachtige persoon. Volgens vaste rechtspraak wordt hieronder verstaan een
toestand van fysieke weerloosheid die zijn oorzaak vindt in een bij het slachtoffer
bestaand lichamelijk onvermogen tot handelen. Daaronder valt in ieder geval
een toestand van vaste slaap. Op dit moment is niet zeker of onder deze bepalingen
ook gevallen kunnen worden gebracht waarin het slachtoffer in lichamelijk
opzicht onvolkomen in staat is weerstand te bieden tegen seksuele handelingen.
Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer een persoon zich bevindt in een verminderde
bewustzijnstoestand.Dit was het geval in de geruchtmakende zaak van de verkrachting van een
slapende vrouw. In die zaak werd namelijk het slachtoffer in een toestand
van halve slaap misleid omtrent de identiteit van degenen die met haar gemeenschap
wilde en liet zij deze daardoor toe. Het slachtoffer werd niet gedwongen en
was niet onmachtig. De dader werd vrijgesproken, omdat de verkrachting niet
kon worden bewezen.Buiten twijfel dient te zijn dat seksueel misbruik van een persoon die
zich bevindt in een verminderde bewustzijnstoestand, strafwaardig is en derhalve
strafbaar dient te zijn. Bij de invulling van dit begrip kan men denken aan
een situatie van sluimering die aan een diepe slaap vooraf gaat of daarop
volgt. Men kan ook denken aan situaties waarin de persoon zich bevindt in
een roes als gevolg van het innemen van alcohol of drugs. Het gaat niet om
de situatie dat iemand geheel weg is; het gaat om situaties tussen waakzaamheid
en geheel van de wereld zijn, waarbij van een persoon in redelijkheid niet
kan worden verwacht dat hij of zij weerstand biedt aan seksuele verlangens
van een ander. De toestand van verminderd bewustzijn zal in de rechtspraktijk
en jurisprudentie dan ook nader uitwerking moeten krijgen. Ik meen dat de
voorgestelde wijziging voldoende duidelijkheid verschaft omtrent de bedoeling
van de wetgever.De heer Dölle vroeg of de voorgestelde wijziging van artikel 151a
Gemeentewet ook toegevoegde waarde heeft. Het huidige artikel 151a Gemeentewet
stelt buiten iedere twijfel dat gemeenten regels kunnen vaststellen omtrent
de bedrijfsmatige uitbating van prostitutie. Dan is het consequent om de lijn
door te trekken overeenkomstig de wijzigingen in artikel 250a van het Wetboek
van Strafrecht. Het zou slechts tot onduidelijkheid kunnen
leiden als de wetgever deze wijziging niet zou aanbrengen.Mevrouw De Wolff vroeg ook nog of de voorgestelde wijzigingen in de zedelijkheidswetgeving
wel nodig zijn uit het oogpunt van effectiviteit en handhaafbaarheid. Ik wijs
op een geslaagde internationale actie na uitwisseling van kinderpornografisch
materiaal. In het kader van dit onderzoek is vandaag in Den Haag en Gouda
namelijk beslag gelegd op computers en grote hoeveelheden beeldmateriaal.
Daarbij gaat het om duizenden afbeeldingen en complete speelfilms. Vooruitlopend
op deze actie is begin deze maand een verdachte in Hoek van Holland aangehouden
die zich op dit moment in voorlopige hechtenis bevindt. Het onderzoek in Nederland
is uitgevoerd door de regionale politiekorpsen van Rotterdam Rijnmond, Hollands
Midden en het Korps landelijke politiediensten. Ik zeg dit om duidelijk te
maken dat de politie ook goede zaken verricht, want de nadruk is soms anders.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Mijn fractie heeft niet de legitimiteit van de bestaande wetgeving in
twijfel getrokken, integendeel. Zij heeft gevraagd of wat wij nu regelen,
niet meer een oplossing is op zoek naar een probleem. Ik denk dat de strafbaarstellingen
die nu worden voorgesteld, het karakter hebben van een schot hagel dat misschien
eens een keer iets raakt dat wij ervaren als strafbaar, maar ook een heleboel
dat wij maatschappelijk aanvaardbaar vinden.Minister Korthals:Het optrekken van de leeftijdsgrens is een belangrijke verandering, maar
ook belangrijk is dat virtuele pornografie nu onder de werking van het strafrecht
valt. Dat is allemaal niet niks. Het zou toch bijzonder vervelend zijn als
men in de toekomst kinderpornografie kan vervangen door virtuele pornografie.
In dat geval zouden wij nog maar nauwelijks kunnen aantonen dat er geen sprake
is van virtuele pornografie. Iedereen zou zich daarachter kunnen verschuilen.
De ontwikkelingen in onze maatschappij betekenen dat wij bereid moeten zijn
om de strafwetgeving aan te passen. Bovendien zitten wij met het denken over
kinderporno op dit moment aan de andere kant van de slinger. De heer Holdijk
wees daar terecht op. In de nota naar aanleiding van het verslag is dan ook
vastgesteld dat er in de maatschappij behoefte bestaat aan strengere en duidelijkere
normen. Nogmaals: het is goed dat die normen er zijn en dat politie en justitie
daadwerkelijk tot opsporing en vervolging kunnen overgaan.Voorzitter. Ten slotte ga ik in op de vraag of de strafbaarstelling van
de aanwezigheid bij peepshows handhaafbaar is. Tijdens de plenaire behandeling
van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer heb ik aangegeven dat het bij de strafbaarstelling
van de toeschouwer moet gaan om mensen die lijfelijk bij een kinderpornografische
show aanwezig zijn. Een dergelijke begrenzing vond ik juist uit het oogpunt
van handhaafbaarheid. Overigens moet men de mogelijkheden van het strafrecht
niet overschatten. Ik ga er dan ook van uit dat in dit geval strafrechtelijk
optreden in de praktijk slechts mogelijk zal zijn bij ontdekking op heterdaad.De voorzitter:Wij zouden nu moeten beginnen met de tweede termijn van de Kamer. Ik geef
echter eerst de heer Jurgens het woord voor een punt van orde.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter. Ik verzoek u, de tweede termijn volgende week te houden, opdat
mijn fractie in die tijd kan beraadslagen over het antwoord van de minister.De voorzitter:Ik stel de Kamer voor om de tweede termijn volgende week te houden.Daartoe wordt besloten.De voorzitter:Dit betekent dat wij de minister ook volgende week in ons midden mogen
begroeten. Ik hoop wel dat alle participanten in het debat van volgende week
hun spreektijd zo indelen dat wij volgende week op een mild tijdstip de vergadering
kunnen beëindigen. Dat is immers de laatste vergadering voor het reces.
Een en ander betekent dat wij voor vandaag aan het einde zijn gekomen van
de behandeling van dit wetsvoorstel. Alvorens ik de vergadering voor een ogenblik
schors, geef ik de heer Dölle het woord voor een punt van orde.De heer Dölle (CDA):Zullen wij volgende week de sprekersvolgorde van vandaag aanhouden?De voorzitter:Ja.De heer Dölle (CDA):Zullen wij na het antwoord van de minister het wetsvoorstel afhandelen?De voorzitter:Voor zover nu bekend zullen wij volgende week het wetsvoorstel na het
antwoord van de minister volgens de normale procedure afhandelen.De heer Rosenthal (VVD):Ik wil niets afdoen aan het verzoek tot schorsing en de wijze waarop deze
materie volgende week wordt afgerond, maar ik wil er wel op wijzen dat dit
de tweede keer is dat voor deze procedure wordt gekozen. Ik betreur dat. Het
heeft natuurlijk geen directe gevolgen voor dit moment, maar ik had mij toch
kunnen voorstellen dat de fracties hadden geanticipeerd op wat er vandaag
behandeld zou kunnen worden en dat wij dit wetsvoorstel na een korte tweede
termijn hadden kunnen afhandelen.De voorzitter:Ik neem kennis van uw interventie. Ik wijs er wel op dat de heer Jurgens
zijn verzoek in het College van senioren heeft aangekondigd. Dat is ook de
reden dat ik niet verrast ben door zijn verzoek. Overigens doet dit niets
af aan het feit dat uw opmerking zeker relevant is.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Ik deel aan de Kamer mede dat drie het Koninkrijk bindende ontwerpbesluiten
welke de Kamer niet tijdig werden aangeboden voor de JBZ-raad van 13 juni
jongstleden en derhalve nog geen instemming hebben gekregen van deze Kamer,
hedenmiddag zijn beoordeeld door de bijzondere commissie voor de JBZ-raad.
Het betreft de ontwerpbesluiten behorende bij de agendapunten 2L, 2M en 2N.
De bijzondere commissie adviseert de Kamer, in te stemmen met deze ontwerpbesluiten.
Ik stel de Kamer voor, dit advies te volgen.Aldus wordt besloten.De vergadering wordt enkele minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20012002-1690-1704.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl