Voortzetting van het debat over de regeringsverklaring
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 6288-6308

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

03-09-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 93, pagina 6288-6308

26-08-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van het debat over de regeringsverklaringPagina 6309-6359
Noot 1 met rapport van de Commissie voor het Onderzoek van de Geloofsbrieven inzake de benoeming van de heer W. Herrebrugh te Lelystad tot lid van de Tweede KamerPagina 6360-6360
Regeling van werkzaamheden (woensdag 26 augustus 1998)Pagina 6308-6308
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 26 augustus 1998)Pagina 6359-6359
Voortzetting van het debat over de regeringsverklaringPagina 6288-6308
Presentie en opening (26 augustus 1998)Pagina 6287-6288

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 121 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van het debat over de regeringsverklaring.Minister Kok:Mevrouw de voorzitter! In de eerste plaats zou ik woorden van dank willen
richten tot de leden die gisteren een inbreng hebben geleverd aan dit debat
over de regeringsverklaring, het eerste optreden van dit nieuwe kabinet in
de Kamer na de beëdiging. Ik heb met heel veel aandacht en met grote
belangstelling naar de bijdragen geluisterd. Ik vraag er meteen al begrip
voor dat ik niet op alle vragen en opmerkingen kan reageren, maar over drie
weken is er alweer een gelegenheid om met elkaar te spreken, bij de algemene
politieke beschouwingen. Ik had overigens de indruk dat sommigen daar al enigszins
een voorschot op namen.Graag zeg ik dank voor de woorden van steun en waardering die ik mocht
noteren, naast de kritische woorden die uiteraard ook klonken. En om daar
maar meteen mee te beginnen, het spijt mij dat de combinatie van regeerakkoord
en regeringsverklaring voor een aantal fracties niet de wervende, meeslepende,
visionaire uitspraken heeft opgeleverd die men bij de start van dit tweede
kabinet van ons had verwacht. Dit geluid was vooral vanuit de oppositiefracties
te horen; juist daar waren – en dat is interessant genoeg – de
verwachtingen blijkbaar hooggespannen. Voor deze gevoelens van teleurstelling
kunnen enkele verklaringen worden gegeven.In de eerste plaats noem ik het simpele feit dat er nu eenmaal markante
verschillen van inzicht zijn tussen de politieke partijen die in deze Kamer
vertegenwoordigd zijn. En ik kan me voorstellen dat men eerder iets mist als
men zijn eigen opvatting niet terugvindt in het geschrevene en het gesprokene.
Dat heet dan al gauw gebrek aan visie.In de tweede plaats is het mogelijk dat de behoefte van velen in onze
samenleving in en buiten de politiek om het samenhangende, alomvattende antwoord
op een aantal grote vragen die ons bezighouden, op een handzame wijze aangereikt
te krijgen, breed verspreid is. En wij weten allemaal dat de vraag naar helderheid
daarbij gemakkelijker gesteld dan beantwoord is. Men vergeve mij de opmerking
dat niet iedereen die een bevlogen visie van dit kabinet mist, er zelf in
slaagt om een bevredigend antwoord op die vragen te geven, maar over smaak
valt natuurlijk te twisten.En in de derde plaats is het natuurlijk een vaststaand gegeven dat Partij
van de Arbeid, VVD en D66 drie partijen zijn die onderling verschillend zijn,
die uiteenlopende opvattingen hebben. Ik heb niet de indruk dat vier jaar
goede politieke samenwerking tot fusievoornemens heeft geleid. Ik heb ook
niet het idee dat de programmatische grondslagen van de drie partijen als
drie druppels water op elkaar zijn gaan lijken.Dit leidt als vanzelfsprekend tot een beleid, een beleidsbasis waarbij
zakelijke afspraken moeten worden gemaakt. Maar leidt dit nu tot een beleid
waarbij de status quo vooropstaat? Nee. Zie het resultaat van het beleid in
de periode 1994-1998, toen wij soms dezelfde kritiek te horen kregen. In die
vier jaar heeft het kabinet dat toen verantwoordelijkheid voor het beleid
droeg, veel goed werk gedaan en het heeft ook op brede steun in de samenleving
mogen rekenen. De uitspraak van de kiezers op 6 mei hield duidelijk het mandaat
in om hiermee verder te gaan.Dit is in die zin een gewoon kabinet, dat het steunt op een solide regeerakkoord
dat de drie coalitiepartijen hebben onderschreven. Het begrip "gewoon" kan
echter misverstand wekken. Het is zeker geen gewoon kabinet, als hieronder
wordt begrepen dat het in zijn ambities beperkt is of dat het met het middelmatige
genoegen neemt. In de regeringsverklaring heb ik gisteren uitgesproken hoe
belangrijk het is dat wij de kansen die zich nu voordoen en die wij gedeeltelijk
in vorige periodes hebben helpen scheppen, nog beter benutten. Nederland staat
er nu sterker voor dan lange tijd het geval was; het is zo opgeschreven in
het regeerakkoord en ik heb het gisteren herhaald. Dit is niet zelfgenoegzaam;
dit is waar. Het wringt dan echter des te meer dat er nog zoveel vragen zijn
die op een adequaat antwoord wachten.Dit zijn vragen verband houdend met het vergroten van de economische kracht
van ons land en het verbeteren van sociaal solide verhoudingen, het versterken
van het gevoel van veiligheid, ervoor zorgen dat iedereen erbij kan horen,
verhoging van de kwaliteit van de publieke dienstverlening en voorzieningen,
het scheppen van ruimte voor individuele ontplooiing en verantwoordelijkheid,
in samenhang hiermee het versterken van gemeenschapszin en saamhorigheid,
het streven naar een duurzame samenleving, die wij in een betere staat aan
volgende generaties kunnen doorgeven, het streven naar een goede balans tussen
de rol van de overheid en de verantwoordelijkheid die ieder van ons in de
samenleving heeft te vervullen, voor je land opkomen en tegelijkertijd internationale
verantwoordelijkheid niet schuwen, integendeel, actief inhoud hieraan geven.
Dit zijn zomaar een aantal elementen die betrekking hebben op de inhoud van
het beleid en op de wijze waarop wij in onze complexe samenleving aan onze
verantwoordelijkheid inhoud willen geven. Het is een antwoord op de vraag
waar je voor staat en hoe je dit waarmaakt, in een verdeling van taken waarin
de overheid haar verantwoordelijkheid niet ontloopt, integendeel, maar zich
ook bewust is van haar beperkingen en van de gemeenschapszin en de samenwerking
die als cement in onze samenleving de uitvoering van die taken en verantwoordelijkheden
kan ondersteunen.In alle bescheidenheid meen ik dat dit tweede Paarse kabinet zich kenmerkt
door de wil om de potentiële tegenstelling tussen individualisme en gemeenschapszin
om te smeden in een synthese. Dit is geen geringe ambitie; het is eigenlijk
heel ambitieus. Het is ook geen loze ambitie, want zowel in het regeerakkoord
als in de gisteren uitgesproken verklaring wordt dit uitgewerkt in tal van
specifieke beleidsvoornemens. Het kabinet kan worden beoordeeld op de mate
waarin deze voornemens worden gerealiseerd. In totaliteit vullen deze voornemens
een heel zware agenda; voor de verwezenlijking hiervan acht dit kabinet zich
verantwoordelijk. In deze verantwoordelijkheid voel ik mij sterk aangesproken.
Het gaat in de uitoefening van de regeringsverantwoordelijkheid om het formuleren
van intenties en voornemens, maar ook om de gerealiseerde resultaten van beleid
op alle terreinen die gisteren uitgebreid aan de orde zijn geweest. Dit kabinet
wil op de resultaten van zijn inhoudelijk niet geringe ambities worden afgerekend
en kan hierop worden beoordeeld. Beoordeelt u ons dus op onze daden. U weet
wat wij willen. U kent onze beperkingen; zij zijn uitgesproken. U kent onze
ambities; zij zijn bij dezen herhaald.De in het regeerakkoord en de regeringsverklaring geformuleerde voornemens
zullen in termen van financiële middelen, wetgeving en andere vormen
van overheidshandelen herkenbaar aan de Kamer worden voorgelegd, met de afgesproken
doelstellingen, in de afgesproken maatvoering en op de afgesproken termijnen.
In het gisteren aan de Kamer gezonden wetgevingsoverzicht is deze aanpak terug
te vinden. Voorkomen moet worden dat de vernieuwende accenten die bij de vorming
van dit kabinet door de drie coalitiepartners zijn geplaatst, als het ware
wegwaaien door de hekken van al bestaand beleid. Ik beloof de Kamer dat dit
kabinet zijn ambities en prioriteiten zal bewaken. De Kamer zal ons daar zeker
aan willen houden.Enkele geachte afgevaardigden hebben vragen gesteld die betrekking hebben
op de kabinetsformatie. Ik zal hierbij voorts ingaan op vragen inzake de verkiezingen
en een enkel staatkundig onderwerp.Allereerst is gewezen op de duur van de formatieperiode. Het is waar dat
de formatie een ruime, hoewel zeker geen exorbitante tijd heeft genomen. Toch
is het niet mijn indruk dat het wezenlijk sneller had gekund. In Nederland
wordt van oudsher veel waarde gehecht aan een gedegen proces van programonderhandelingen
met het oog op de programmatische basis van een aantredend nieuw kabinet.
Men kan twisten over de vraag of dat een goede traditie is. Het is eigen aan
Nederland coalitieland; een formatieproces dat een coalitie tot stand moet
brengen tussen verschillende partijen, heeft tijd nodig. De verkiezingsuitslag,
het aantal betrokken partijen en nieuwe accenten vragen om evenzoveel aandacht.
Objectieve maatstaven voor de duur van een formatieperiode zijn dan ook heel
moeilijk te geven.De heer Dijkstal heeft gevraagd naar mogelijke spanningen tussen het ministerschap
en het zijn van informateur of formateur. Hierbij heeft hij tevens op de ministeriële
verantwoordelijkheid gewezen. Vanuit mijn eigen op diverse momenten opgedane
ervaringen wil ik daar graag een enkele reactie op geven. Naar mijn mening
is de situatie voldoende helder, maar het onderscheid tussen de beide hoedanigheden,
het bewindspersoon zijn en het informateur of formateur zijn, moet wel steeds
scherp in het oog worden gehouden. De minister is verantwoording schuldig
aan het parlement; dat geldt ook in een demissionaire periode, een periode
van kabinetsinformatie. Alles wat een minister in die hoedanigheid doet, zoals
het opstellen en zenden van stukken ten behoeve van de kabinetsformatie, valt
binnen de ministeriële verantwoordelijkheid. Indien een minister ook
informateur of formateur wordt, heeft hij of zij in die hoedanigheid in staatsrechtelijke
zin geen relatie met het parlement. Er is dan ook geen verantwoordingsplicht
en de Kamer kan hem of haar niet dwingen om te komen. Wel kan de Kamer hem
of haar uitnodigen om informatie te verschaffen, zoals in 1994 en ook in dit
jaar is gebeurd. De verantwoordelijkheden die verbonden zijn aan die beide
posities, het ministerschap en het informateur- of formateurschap, dienen
uiteraard scherp te worden gescheiden en onderscheiden.De heer Dijkstal sprak voorts over de vertrouwelijkheid en de openbaarheid
van stukken van de kabinetsformatie. Ik denk dat het goed is hier twee fasen
te onderscheiden. Ten eerste is er de formatiefase. De informateur en formateur
zijn geen bestuursorganen in de zin van de Wet openbaarheid van bestuur. Deze
wet is dus niet op het formatieproces van toepassing en daarmee is de door
de heer Dijkstal bepleite en ook door de heer Marijnissen niet bestreden vertrouwelijkheid
van het onderhandelingsproces al bereikt. Ten tweede is er de periode daarna.
Na afloop van het formatieproces pleegt het archief te worden overgedragen
aan het ministerie van Algemene Zaken en valt dan onder de WOB, met inbegrip
van de bescherming die in die wet is opgenomen.Mevrouw de voorzitter! De fractievoorzitter van de SGP heeft gevraagd
naar een verklaring en staatsrechtelijke inkadering van de positie van de
staatssecretaris. De Grondwet en de Wet op de ambten van minister zonder portefeuille
en staatssecretaris bieden het staatsrechtelijk kader van de positie van de
staatssecretaris. Daarin is geen wijziging gekomen. Nieuw is wel dat binnen
deze kaders de staatssecretaris voortaan in de regel de minister bij afwezigheid
vervangt. Uitzondering hierop is de positie van de minister voor het grotesteden-
en integratiebeleid en van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking. Deze
vervangingsregeling doet recht aan het feit dat de staatssecretaris beter
thuis is in de agenda van het departement dan de minister ad interim. Dit
sluit aan bij een besluit dat al door het vorige kabinet was genomen om de
staatssecretaris in de gelegenheid te stellen de vergaderingen van de ministerraad
bij te wonen indien de minister afwezig is. Het staatsrechtelijk kader brengt
wel met zich mee dat de staatssecretaris de minister niet vervangt indien
de minister niet in staat is om de staatssecretaris aanwijzingen te geven
inzake de vervanging. In dat geval, met name bij ziekte, wordt de afwezige
minister niet vervangen door de staatssecretaris maar door een minister ad
interim, aangewezen in het vervangingsbesluit dat gepubliceerd is in de Staatscourant.De heer Van der Vlies (SGP):Ik begrijp dat er ook niets verandert in de tekeningsbevoegdheid?Minister Kok:De tekeningsbevoegdheid gaat nu in de regel veel meer naar de staatssecretaris.
Het wordt nu gebruik dat de staatssecretaris ook voor de tekeningsbevoegdheid
de minister vervangt. Maar er kunnen bijzondere omstandigheden zijn waarin
de minister geen aanwijzingen kan geven of waarin minister en staatssecretaris
beiden afwezig zouden zijn en dan blijft de ad-interimregeling, ook wat het
tekenen betreft functioneren.De heer Van der Vlies (SGP):Wij krijgen nu wel eens stukken van een vakminister, ondertekend door
zijn eerste vervanger ad interim. Dat zou in de toekomst de staatssecretaris
kunnen zijn voor dat beleidsterrein?Minister Kok:Ja.De heer Schutte (GPV):Wat is de positie van de Kamer daarbij? Kan de Kamer argumenten hebben
om te zeggen dat zij de minister persoonlijk wil hebben, ook al wordt hij
op dat moment vervangen door de staatssecretaris? Dat lijkt mij altijd het
recht van de Kamer te blijven.Minister Kok:Absoluut. Daar heb ik in mijn interventie ook niet over willen spreken
omdat dit inderdaad tot de rechten van de Kamer behoort. Ik kan mij dat zeer
goed voorstellen.De heer Dijkstal (VVD):Ik heb nog een vraag die ook de Kamer betreft. Als er in het verleden
mondelinge vragen werden gesteld aan de minister en hij was er niet, dan werd
hij vervangen door de minister ad interim. Begrijp ik dat het nu, in de lijn
die u ontwikkelt, voor de hand ligt dat de minister wordt vervangen door de
staatssecretaris die dan naar de Kamer komt of gaat u in zo'n situatie uit
van de minister ad interim?Minister Kok:Nee, voorzitter, ook hier gaat het weer om een afweging van de Kamer.
De Kamer maakt uiteindelijk uit wie men hier wil hebben in het vragenuur.
Ik ga nu even voorbij aan de andere constructie waarover de heer De Graaf
heeft gesproken en waarover hij een brief heeft geschreven met betrekking
tot een andere organisatie van het vragenuur of vragenhalfuur. Ik beperk mij
nu tot het vragenuur zoals het nu bestaat. De Kamer maakt uit aan wie men
de vragen wil stellen. Vanuit het kabinet moet daarvoor geen regel worden
gesteld. Misschien is het wel verstandig wanneer daarover, over niet al te
lange tijd, nog eens wat nader contact plaatsvindt met de voorzitter van de
Kamer. Ik wil daarmee niet de voorzitter van de Kamer aangeven hoe het naar
ons gevoel zou moeten, maar wij zouden daarin misschien enige afstemming mogelijk
kunnen maken, want dat kan ook voor de informatie van de betreffende bewindslieden
van belang zijn als zij zich prepareren.De voorzitter:Voordat ik de heer De Graaf het woord geef, wil ik alvast zeggen dat ik
het verstandig vind om mij met de commissie voor de Werkwijze der Kamer te
buigen over dit punt.De heer De Graaf (D66):De Kamer is natuurlijk zelfstandig in haar oordeel wie zij uitnodigt,
maar de regering heeft ook een eigen vrijheid om de vertegenwoordiger namens
de regering aan te wijzen. In dat kader vraag ik de minister-president om
toch iets meer helderheid te geven over de intentie naar aanleiding van de
besluitvorming over de staatssecretaris. Is het de intentie van het kabinet
dat als een minister tijdelijk afwezig is en de minister wordt gevraagd om
in de Kamer te verschijnen, om dan de staatssecretaris in zijn plaats in vak
K te laten plaatsnemen of is het de intentie om de minister ad interim te
laten komen?Minister Kok:Nee, de intentie van het kabinet is om aan de vervangingsregeling optimaal
invulling te geven langs de lijnen die ik aangaf. Maar dat laat onverlet dat
het kabinet wel een nadrukkelijke wens van de Kamer zal moeten respecteren
om het op een bepaald moment anders te doen. Dat probeerde ik te zeggen. Wij
moeten onze plaats goed kennen en wij kennen die dus ook goed.Mevrouw de voorzitter! De heer De Graaf heeft een opmerking gemaakt over
het moment waarop Tweede-Kamerverkiezingen worden gehouden in jaren waarin
zowel gemeenteraads- respectievelijk statenverkiezingen alsook Kamerverkiezingen
zouden plaatsvinden. Zoals u weet, voorzitter, heeft dit een heel lange voorgeschiedenis
waarin hierover al veel Kokgesproken is. In 1989 is de huidige volgorde van
verkiezingen ingeval van samenval van twee verkiezingen in een jaar, bij amendement
in de Kieswet vastgelegd. De argumenten daarvoor zijn bekend. De invloed op
de begrotingsvoorbereiding is natuurlijk niet alleen relevant
voor het nationale niveau, maar is ook van belang voor het provinciale en
lokale niveau. Dat is één overweging. De tweede overweging is
dat het qua werklast voor de gemeenten ten aanzien van de organisatie van
verkiezingen beter werd geoordeeld om eerst de raadsverkiezingen te houden.
De werklast bij de raadsverkiezingen is namelijk het zwaarst. Ik citeer uit
de eerder naar voren gebrachte overwegingen. Dan zijn er ook nog fijnzinnigheden
rondom de consequenties van het moment van het houden van statenverkiezingen
voor het moment van de verkiezing van de Eerste Kamer. In elk geval is naar
aanleiding van vragen die hierover vanuit de Eerste Kamer zijn gesteld, door
het vorige kabinet advies gevraagd aan de Kiesraad, de VNG, de Nederlandse
vereniging voor burgerzaken en het IPO. Alle instellingen hebben zich op het
standpunt gesteld dat het wenselijk was om de huidige volgorde te handhaven.
Het advies van de Kiesraad is al in afschrift naar de Kamer gezonden. De adviezen
worden nu door de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties geïnventariseerd.
Daarover moet nog een standpunt worden ingenomen, waarna de Kamers verder
zullen worden geïnformeerd. Ik denk dat ik het bij deze dienstmededeling
moet laten.De heer De Graaf (D66):Mij ging het eigenlijk niet zozeer om de volgorde. Het kan worden omgedraaid,
maar dat suggereerde ik eigenlijk niet. De gedachte was wel om het allemaal
ietsje naar voren te schuiven. Het kan een maand naar voren worden getrokken
in het geval de gemeenteraads- en Kamerverkiezingen samenvallen in een jaar,
ervan uitgaande dat deze situatie zich tot in lengte van jaren voordoet zolang
zich geen kabinetscrisis voordoet. Waarom kan niet worden gekozen voor februari
en april, om maar een voorbeeld te noemen?Minister Kok:Daarover zal in het verleden zeker goed zijn nagedacht. Ik wil helemaal
niet uitsluiten dat het nadenken nieuwe inzichten kan opleveren. De minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties weegt de resultaten van de ingewonnen
adviezen en doet op grond daarvan mededeling aan de Kamer. Wellicht kan nog
worden overwogen om ook over dit soort dingen het licht te laten schijnen.
Ik wil daarop nu liever niet vooruitlopen.Mevrouw de voorzitter! Er zijn door verschillende geachte afgevaardigden
voorstellen en suggesties gedaan die vooral de werkwijze en de inrichting
van de Kamer betreffen. Daarbij gaat het, lijkt mij, om zaken die in eerste
instantie vooral om een beoordeling door de Kamer zelf vragen. Ik wil daarop
liever wachten. Natuurlijk is de regering graag beschikbaar, als daar prijs
op wordt gesteld, om als adviseur van de Kamer bij bepaalde beraadslagingen
aanwezig te zijn. Maar een aantal suggesties die hier naar voren zijn gebracht,
is primair ter beoordeling door de Kamer zelf.De heer Schutte (GPV):Mevrouw de voorzitter! Ik heb nog een concrete vraag gesteld over de minister
zonder portefeuille. Is de minister-president nog van plan op die suggestie
te reageren?Minister Kok:De vraag was of het geen tijd wordt om af te stappen van de aanduiding
"minister zonder portefeuille" en deze bijvoorbeeld te vervangen door "minister
met een bijzondere opdracht". De Grondwet kent het begrip "minister zonder
portefeuille" inderdaad niet. De Wet op de ambten van minister zonder portefeuille
en staatssecretaris kent het begrip wel. Er is dus een wettelijke basis. In
het spraakgebruik is men natuurlijk vrij om welk begrip dan ook te hanteren,
mits duidelijk blijft wat de positie van de minister is. In stukken van de
regering – nota's, brieven en wetsvoorstellen – zal de minister
zonder portefeuille vrijwel nooit als zodanig worden aangeduid, maar altijd
met de vermelding van het beleidsterrein worden genoemd. Zo men wil, kan daarbij
de bijzondere opdracht worden aangegeven waarmee de minister is belast. Het
onderscheid komt tot uitdrukking in de aanduiding "minister voor Ontwikkelingssamenwerking"
of "minister voor Grote Steden- en Integratiebeleid" in plaats van minister
van een bepaald beleidsterrein. Het lijkt de regering een aanduiding die niet
voor misverstand vatbaar is en die tegelijkertijd op een heel positieve manier
uitdrukking geeft aan de bijzondere opdracht waarmee de minister is belast.
Als de nieuwe vijftiende minister en de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
in woord en geschrift steeds werden aangeduid als ministers zonder iets, zou
ik eerder voor de suggestie van de heer Schutte zijn dan wanneer deze ministers
zouden worden aangeduid als ministers voor iets. Daarmee is namelijk de bijzondere
opdracht en de bijzondere verantwoordelijkheid expliciet aangegeven.De heer Schutte (GPV):Dat is waar, maar bij deze formatie is opnieuw nadrukkelijk de vraag aan
de orde geweest: moeten we een extra minister, maar dan zonder portefeuille
hebben. Uiteindelijk is dat de minister voor het grotesteden- en integratiebeleid
geworden. Ik meen dat men in zo'n geval niet denkt aan iemand die iets niet
heeft. Nee, men vraagt zich dan met name af: wat zou deze functionaris in
naam van de minister vooral moeten gaan doen? U zegt terecht dat hierover
in de Grondwet geen uitspraak wordt gedaan. Wat dat betreft heeft de wetgever
de ruimte. We kennen het instituut nu al een groot aantal jaren. We weten
ongeveer wat eronder kan vallen. Mijn vraag is: wil de minister-president
in de komende tijd nog eens nadenken over de vraag of het niet goed zou zijn
ook in formele zin het begrip "zonder portefeuille" te vervangen door een
meer positief begrip? Ik erken dat in de praktijk de minister belast met ontwikkelingssamenwerking
wordt aangeduid als minister voor Ontwikkelingssamenwerking en niet als minister
zonder portefeuille.Minister Kok:Ik heb geen enkel bezwaar om daarover te laten nadenken en om daarover
ook zelf na te denken. Ik gaf alleen aan dat ik het probleem minder ernstig
zie dan u. Daarvoor gaf ik een argument: de minister voor grotesteden- en
integratiebeleid is duidelijk een minister met niet een eigen departement,
maar met een opdracht binnen het grotere kader van het departement waarin
de minister zijn plaats heeft. Ik vind het feit dat dat in formele zin nog
een minister zonder portefeuille wordt genoemd, zijnde een minister zonder
departement, niet storend. Ik kan echter niet uitsluiten – uw opmerking
wijst dat ook uit – dat daarover, ook in formele zin, wat verschillend
wordt gedacht. Ik heb dus geen enkel bezwaar om in de voorbereiding
op een volgende periode en in samenhang met andere kwestie die hier nog zullen
worden bekeken op dit punt nader advies te vragen en nader inzicht te verkrijgen.Mevrouw de voorzitter! Ik kom, de structuur van de regeringsverklaring
volgend, bij enkele opmerkingen verband houdend met de Europese context.De heer Marijnissen (SP):Mevrouw de voorzitter! Naar aanleiding van het korte debatje dat ik gisteren
met de heer Melkert had en waarin een artikel van de heer Duivesteijn met
betrekking tot de personele invulling van het kabinet aan de orde is geweest,
heb ik in mijn eerste termijn ook nog een vraag aan de minister-president
gesteld. Mij was het opgevallen dat nogal wat bewindslieden op posities zijn
gekomen waar men ze, om het maar zacht uit te drukken, niet direct had verwacht.
Ik heb bijvoorbeeld in dat verband mevrouw Adelmund genoemd. Zij heeft zich
voorheen beziggehouden met sociale zaken. Met name in het licht van wat de
heer Duivesteijn daarover in de Volkskrant heeft geschreven, vraag ik de minister-president
of hij daarover eens zijn licht kan laten schijnen.Minister Kok:Ik heb niet in het bijzonder de aanvechting om op het geschrevene van
de heer Duivesteijn te reageren. Misschien neemt u me dat niet kwalijk en
doet ook de heer Duivesteijn dat niet. En als hij dat wel doet, dan nog! Ik
wil wel iets zeggen over een opmerking die ik uit uw mond noteerde en die
ik minder kies vond. Als ik mij niet vergis, maakte u zelfs de opmerking dat
het vervullen van een dergelijk ambt belangrijker wordt gevonden dan een gewetensvolle
taakuitoefening. U gebruikte zelfs het woord "geweten". Dat stond mij niet
aan. Dat men verrast is door het feit dat sommige bewindslieden op plaatsen
kwamen waar men ze niet onmiddellijk had verwacht, kan ik inzien. Ook daarvoor
geldt overigens dat men de bewindslieden die de taak uitoefenen, moet beoordelen
op de kwaliteit die men tentoonspreidt. Ik wil daarentegen niet het verband
leggen dat u deed, namelijk het verband tussen de wijze waarop verrassende
benoemingen plaatsvinden en de vraag of de invullingen wel voor 100% gewetensvol
tot stand komen. Als u een opmerking in die richting hebt gemaakt –
en ik meende dat ondanks de snelheid te horen – dan neem ik daar in
elk geval afstand van.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Die opmerking sloeg op het fenomeen managers, managers die
zonder geweten een bepaald deel van een samenleving dan wel een departement
dan wel een organisatie runnen. Ik heb dus een algemene opmerking gemaakt.
Daarbij heb ik inderdaad gerefereerd aan de uitspraken van de heer Duivesteijn.
Hij zegt dat zodra er geen bijzondere affiniteit met een bepaald beleidsonderdeel
bestaat of geen bijzondere kennis van zaken is dan wel een bepaalde ervaring
ermee, het risico op de loer ligt dat er eerder sprake is van het managen
van het proces dan van het ambitieus richting geven aan de politiek door een
bevlogen politicus. Dat is opmerkelijk, met name omdat dat is opgeschreven
door een partijgenoot van de minister-president en een sociaal-democraat die
geacht wordt de ambitie te hebben een rechtvaardige samenleving tot stand
te brengen.Minister Kok:Mevrouw de voorzitter! Zoals u zult hebben opgemerkt ben ik nu in gesprek
met de heer Marijnissen. Ik spreek hem aan op een opmerking die hij gisteren
maakte en die hij zojuist nader toelichtte. Hij spreekt over het managen zonder
geweten. In de eerste plaats vind ik dat al een causale relatie voor managers
in het algemeen die mij weinig aanspreekt. Als u die opmerking dan ook nog
doorvertaalt naar de wijze waarop de ambten in het nieuwe kabinet zijn vervuld,
neem ik daarvan totaal, dus voor de volle 100%, afstand.De heer Marijnissen (SP):Dat mag zo zijn, maar dan kom ik toch terug op mijn eerste vraag. Is het
niet opmerkelijk dat er nogal wat bewindslieden op posities zijn gekomen waar
je ze op het eerste gezicht niet zou verwachten...Minister Kok:Zeker.De heer Marijnissen (SP):...en dat dit ten nadele is van de uitoefening van hun ambt, omdat zij
zich moeten inwerken en inlezen, terwijl zij op een andere positie onmiddellijk
aan de slag hadden kunnen gaan, temeer omdat zij de netwerken en de kennis
van zaken daarvoor hebben?Minister Kok:Het antwoord op de eerste vraag is: ja, er zijn onverwachte benoemingen.
Het antwoord op de tweede vraag, namelijk of dit schadelijk is, is: nee, tenzij
zal blijken dat dit het geval is. De Kamer heeft dat in haar eigen verantwoordelijkheid
te beoordelen. De redenering dat men beter gekwalificeerd is voor een bepaald
ambt als men over voldoende netwerken beschikt die aan dat ambt verbonden
zijn, vind ik opnieuw zeer kwestieus. U zegt "inwerken en inlezen". Een bewindspersoon
die aan de algemene vereisten voldoet om inderdaad een positie als minister
of staatssecretaris te kunnen vervullen, daarvoor de algemene vaardigheden
heeft en er bovendien in het proces van de kabinetsformatie blijk van geeft
de ambitie en de inzet te hebben er alles van te willen maken, verdient die
kans te krijgen. Het is in onze open en democratische samenleving vervolgens
aan eenieder, inclusief de Kamer, om dit te beoordelen en daarover op de relevante
momenten conclusies te trekken. Vooraf is niet relevant.De heer Marijnissen (SP):De toekomst zal het vanzelfsprekend leren. Maar het lijkt mij meer voor
de hand te liggen bewindspersonen te kiezen op bepaalde posities op het moment
dat bewezen en publiekelijk bekend is dat er een bijzondere affiniteit en/of
ervaring bestaat met het beleidsonderdeel.Minister Kok:Daarover blijft dus kennelijk enig verschil van inzicht bestaan.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik kreeg voor dit interruptiedebatje de indruk dat de minister-president
het blokje "bewindspersonen" aan het afronden was. Is hij nog voornemens in
een later deel van zijn betoog een antwoord te geven op mijn vraag over de
politiek-staatsrechtelijke positie van de minister van VROM?Minister Kok:Bij Ontwikkelingssamenwerking kan ik daar iets over zeggen. Dat is, vrees
ik, nog enige uren van dit moment verwijderd. De Kamer heeft immers in eerste
termijn zeven uur gesproken.Mevrouw de voorzitter! In mijn verklaring van gisteren heb ik uitgebreid
aandacht willen besteden aan het gegeven, dat deze regering haar ambities
moet verwezenlijken in een Europese context, en tegelijkertijd moet en wil
bijdragen aan een versterking van die context. Daarover zijn een aantal opmerkingen
gemaakt. Het Verdrag van Amsterdam biedt de voorwaarden voor verdieping en
verbreding van de Unie. Het verdrag legt het respect voor de fundamentele
rechten en voor de democratische rechtsstaat duidelijker vast. Over het vrij
personenverkeer, waaronder de Schengensamenwerking, zal op een meer effectieve
manier kunnen worden besloten. Ook op het terrein van voor de burgers belangrijke
onderwerpen als werkgelegenheid, volksgezondheid, milieu en consumentenbescherming
zullen op Europees niveau nieuwe maatregelen kunnen worden genomen. De slagvaardigheid
van het externe beleid, alsmede de samenwerking op het gebied van politie
en justitie, zullen door het nieuwe verdrag verbeteren. Conclusie van dit
deel van mijn betoog: het Verdrag van Amsterdam was en is een belangrijke
stap voorwaarts.Voorzitter! De heer De Hoop Scheffer heeft niet voor de eerste maal zijn
twijfels geuit over de vraag of het Verdrag van Amsterdam de Unie institutioneel
voldoende gereedmaakt voor uitbreiding. Die vraag komt terecht opnieuw aan
de orde. Ook op het institutionele vlak brengt Amsterdam belangrijke verbeteringen
in de Unie aan. De posities van het Europees Parlement en het Hof van Justitie
worden versterkt. In de Raad zal vaker met een gekwalificeerde meerderheid
kunnen worden beslist. Het Europees Parlement krijgt in een veel groter aantal
gevallen volledige medebeslissingsbevoegdheid. Afgesproken is overigens dat
nog voor de eerstvolgende uitbreiding van de Unie nadere beslissingen zullen
worden genomen op het institutionele vlak. Dat hangt overigens wel af van
de vraag hoe groot die uitbreiding in de eerste fase al is. Als dat een beperkte
uitbreiding zou zijn, komt in het bijzonder de stemmenweging in de Raad aan
de orde. Als het een grotere uitbreiding in een klap zou zijn met, laten wij
zeggen, meer dan vijf lidstaten, dan komt er heel veel meer in samenhang aan
de orde, namelijk de omvang, de verkleining van de Commissie, de stemmenweging
in de Raad en andere institutionele kwesties. Ook is in Amsterdam besloten
dat een groep lidstaten op een bepaald terrein en onder strikte randvoorwaarden
een versterkte flexibele samenwerking kan aangaan. Ik zeg dit ook in reactie
op wat de heer Dijkstal hierover heeft gezegd. Verder is in het verdrag een
protocol toegevoegd over de toepassing van het subsidiariteits- en evenredig-
heidsbeginsel. Dat protocol zullen wij na de ratificatie van het verdrag voortvarend
ter hand moeten nemen om te bevorderen dat beslissingen worden genomen op
het meest geschikte niveau, namelijk zo dicht mogelijk bij de burger. Kortom,
Amsterdam is een belangrijke stap vooruit, ook met het oog op de uitbreiding
van de Unie. De regering hoopt dat de Tweede en de Eerste Kamer de goedkeuringswet
inzake het verdrag spoedig zullen behandelen opdat Nederland het verdrag nog
voor het eind van dit jaar kan ratificeren. Daarmee wordt een opstap genomen
voor verdere stappen die, mede afhankelijk van de omvang van de eerste uitbreiding
na nu, meer of minder ingrijpend zullen zijn. Nederland heeft altijd gezegd:
als wij de goede volgorde maar aanhouden, te weten eerst de ratificatie en
dan het vervolgoverleg, dan zullen wij voor dat vervolgoverleg niet alleen
beschikbaar maar ook zeer gemotiveerd zijn. Maar wel de goede volgorde, want
anders ontstaat er als wij niet oppassen een moesjawara waardoor ook de ratificatie
als zodanig in gevaar zou kunnen komen, niet hier maar in andere landen; en
dan zouden wij verkeerd bezig zijn.De heer Van Dijke (RPF):Evenals in de regeringsverklaring wordt nu de subsidiariteit als een belangrijk
aspect genoemd. Kan de minister-president mij voorbeelden geven van de invulling
van dat begrip waar het bijvoorbeeld taken betreft die nu bij Europa liggen
maar die gewoon weer terug naar de nationale bevoegdheid zouden kunnen gaan?Minister Kok:Neen, daar overvraagt u mij. Misschien is er straks op een ander moment
de gelegenheid, zoals de behandeling van de begroting van Buitenlandse Zaken
of de voorbereiding van komende toppen, om er uitgebreider op in te gaan.
In elk geval sluit ik mij voor een afweging van concrete onderwerpen niet
af, maar ik ben een beetje huiverig voor algemeenheden waarmee dit soort zaken
worden belast.De heer Van Dijke (RPF):Maar u acht het niet ondenkbaar dat het tot zulk een soort verschuivingen
kan komen, dat zaken die nu bij Europa liggen, terugkomen naar nationale parlementen?Minister Kok:Neen, maar ook andersom niet. U moet daar een open mind in hebben. Je
moet dan ook de afweging tussen wat je het best zelf en wat je beter gezamenlijk
kunt doen, met een open mind maken.De heer Van Dijke (RPF):Oké, andersom niet, daar hebben wij vele voorbeelden van gezien
in de afgelopen jaren. Het gaat mij nu echter om de vraag of er ook een weg
terug zou kunnen zijn waar het bepaalde beleidsonderdelen betreft.Minister Kok:Dat is geen weg terug. Als het om weloverwogen redenen gebeurt, is het
een stap vooruit.De heer Van Dijke (RPF):Je kunt een weg terug natuurlijk op verschillende manieren opvatten, maar
ik bedoel: teruggelegd in de nationale bevoegdheid.Minister Kok:U heeft gevraagd of ik voorbeelden kan noemen. Ik vind dat een beetje
riskant om dat nu à l'improviste te doen. Het is namelijk geen eenrichtingsverkeer.
Het is niet een kwestie van wat er de komende jaren nog meer bijkomt voor
Europa. Als je "subsidiariteit, uitvoering van beleid en besluitvorming zo
dicht mogelijk bij de burger" serieus wilt nemen, dan moet je je ook openstellen
voor de mogelijkheid van tweerichtingsverkeer. Dan zal de praktijk moeten
uitwijzen hoe druk die beide verkeersbewegingen zijn.In de uitwerking van het regeerakkoord zijn de coalitiepartijen zich zeer
bewust geweest van de verplichtingen en de opgaven die voortvloeien uit een
voltooide EMU. De consolidatie van de EMU krijgt tijdens deze periode zijn
beslag. Dat is in eerste instantie wat betreft de monetaire kant een zaak
van de ECB, maar daarnaast zal blijken dat er steeds meer vragen komen over
afstem ming van beleid op een groot aantal terreinen. Dat geldt
voor het begrotingsbeleid waar de regeringen gehouden zijn aan de afspraken
over het groei- en stabiliteitspact, voor het economisch beleid en de economische
richtsnoeren en ook voor aanverwante onderwerpen, zoals werkgelegenheid en
arbeidsmarkt. Ik denk dat de impact van de euro in de komende jaren op een
groot aantal terreinen groot zal zijn. Soms omdat er rechttoe rechtaan gevolgen
verbonden zijn aan de Economische en Monetaire Unie en soms ook omdat in samenhang
met de monetaire integratie de wenselijkheid van een betere samenwerking op
afzonderlijke beleidsterreinen politiek wordt onderkend. Het hangt uiteraard
allemaal af van de ontwikkelingen in Europa en van de kijk die wij op het
Europese project hebben.In de komende jaren zal Nederland alle zeilen bij moeten zetten om in
de onderhandelingen over de Agenda 2000 een optimaal resultaat te bereiken.
Wij beschouwen de Agenda 2000 duidelijk als een samenhangend geheel. De Unie
moet zich voorbereiden op de meest ingrijpende uitbreiding in haar geschiedenis.
Nederland geeft daaraan hoge prioriteit. Daarnaast zetten wij ons in voor
verlaging van landbouwuitgaven en een verdere herziening van de Europese landbouwpolitiek
onder milieuvoorwaarden. Die inzet staat niet op zichzelf, maar houdt nauw
verband met de mogelijkheden die wij willen en kunnen bieden aan nieuwe lidstaten.
Wij dringen aan op een vermindering van het totaalbeslag van de structuurfondsen
en op een qua verdeling sterkere relatie met de relatieve welvaart van de
lidstaten.In reactie op gestelde vragen over de bezuinigingen op afdrachten aan
de Europese Unie wijs ik erop dat de regering onverkort wil vasthouden aan
de stringente begrotingsdiscipline, zoals ook in de recente jaren gerealiseerd
is, en aan een ruime marge tussen het eigenmiddelenplafond en de financiële
perspectieven. Ik stel vast dat Nederland in dat streven niet alleen staat.
Heel veel landen hebben diezelfde opvatting. Een tweede vraag is hoe wij een
invoering van een financieringsmechanisme kunnen realiseren, waarbij meer
rekening wordt gehouden met de evenredigheid van de bijdrage naar welvaartsniveau.
Er zijn uiteraard diverse tegengestelde belangen binnen het geheel van de
Europese Unie aan de orde. Dat zullen moeilijke onderhandelingen zijn, die
overigens wat ons betreft niet moeten leiden tot een vermindering van de beoogde
financiële middelen die voor de uitbreiding nodig zijn. Die hebben alles
te maken met de interne lastenverdeling binnen de Unie.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Zou de minister-president willen reageren op mijn stelling dat juist de
discussie die in Europa heel veel energie zal gaan kosten, namelijk de discussie
over de wijziging van die financiering – voor Nederland is de druk om
die EU-afdracht met 1,3 mld. te verminderen – afbreuk doet aan het ambitieuze
programma waar wij gisteren het een en ander over hebben gehoord en waar de
minister-president vandaag ook iets over zegt, en aan de solidariteit en sociale
cohesie in Europa?Minister Kok:Ik vind niet dat er een rechtstreeks verband is tussen de hoogte van de
totale EU-uitgaven en de mate waarin inhoud wordt gegeven aan cohesie en gemeenschapszin,
met een klein g en een grote G. Het is van groot belang dat op alle niveaus,
dicht bij de burger, lokaal, regionaal, nationaal en Europees, op een sobere
en deugdelijke manier wordt omgegaan met de ter beschikking gestelde middelen.
Als wij binnen de ruimte die het eigenmiddelenplafond biedt, tot een zodanige
begrotingsdiscipline kunnen komen dat er verantwoord en zuinig met middelen
wordt omgegaan, vind ik dat prima. Verder gaat het om de vraag hoe je in de
verdeling van lasten en lusten meer rekening kunt houden met en aandacht kunt
vragen voor de positie van een land als Nederland, maar dat geldt in belangrijke
mate evenzeer voor Duitsland, aangezien de balans in de loop der jaren enigszins
zoek is geraakt. Dat heeft niets te maken met een aanslag op solidariteit.
Je zou kunnen zeggen dat het redelijk is dat andere landen in Europa met een
vergelijkbaar welvaartsniveau een vergelijkbare bijdrage leveren als een land
als Nederland.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Denkt u werkelijk dat, daar waar wij weten hoe die onderhandelingen in
Brussel over dit soort vraagstukken buitengewoon energieverslindend zijn en
lang duren, dat niet ten koste gaat van bijvoorbeeld het ambitieuze programma?
Er moet snel voortgang mee worden geboekt – het Verdrag van Amsterdam
laat wat ons betreft op dat punt een tekortkoming zien – om dat Europa
tot een ongedeeld Europa te laten zijn, een Europa uitgebreid met de Midden-
en Oost-Europese landen. In de begroting die wij over drie weken gepresenteerd
krijgen en in het program voor vier jaar zal het gaan om zo'n 7 mld. aan bezuinigingen,
waarvan 1,3 mld. – dat is een fors deel daarvan, meer dan 15% –
EU-afdracht is. Wat is 15% van die bezuinigingen ten opzichte van die ambitie
die u met Europa heeft? Dat staat haaks op elkaar.Minister Kok:Nee, dat zie ik anders. Ten eerste is het niet de bedoeling om het geheel
van afspraken in Europees verband ten koste te laten gaan van de ruimte die
beschikbaar komt voor landen die deel zullen hebben in de uitbreiding. Ten
tweede is het ieders opvatting in Europa dat, zoals ook in de lidstaten het
geval is, de Europese begrotingsdiscipline goed moet worden gehandhaafd en
voortgezet. Een zeer substantieel deel – de toelichtingen op de cijfers
zullen de Kamer op de derde dinsdag bereiken – van de in het regeerakkoord
voorziene besparing vindt plaats door de lijn door te trekken van de stringente
begrotingsdiscipline zoals de afgelopen jaren is gehanteerd. Er zou een probleem
ontstaan als wij de ruimte die beschikbaar is gekomen, benutten voor additionele
uitgaven, maar zoals ik al zei, leeft in veel Europese landen de wens om royaal
onder het plafond te blijven. De Kamer zal een beter inzicht in deze materie
hebben als eenmaal de toelichtingen op de cijfers zijn verschenen.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! De SGP-fractie steunt de ambitie die het kabinet op dit punt
uitstraalt. Wij zullen de inspanningsverplichting die het kabinet is aangegaan
afwachten en wij hopen dat zij wordt gerealiseerd. Maar de minister-president
moet toch wel erkennen dat de realisatie ervan in hoge mate afhankelijk is
van het commitment dat op Europees niveau daarover ontstaat. Alle lidstaten
 hebben weliswaar de behoefte de hand op de knip te houden,
maar wij hebben in de recente achter ons liggende tijd kunnen constateren
dat dit een uiterst moeizame kwestie is. Het is ook nog verre van duidelijk
of een en ander volgens het spoorboekje tot stand zal worden gebracht.Minister Kok:Verreweg de belangrijkste bijdrage die kan leiden tot besparingen bestaat
uit het handhaven van een ruime marge tussen het eigenmiddelenplafond en de
financiële perspectieven. Daarover bestaat in Europa een brede consensus.
Het is waar dat het volledig kunnen realiseren van de voorziene besparingen
ook een voldoende positief resultaat vereist van de te voeren onderhandelingen.
Wat dat betreft bestaat er uiteraard enige onzekerheid en liggen de belangentegenstellingen
heel scherp. Aan de andere kant moeten wij het gewicht niet onderschatten
dat Nederland samen met een aantal gelijkgezinde landen in de waagschaal kan
leggen.Voorzitter! Er zijn nog enkele opmerkingen gemaakt over uitlatingen van
oud-minister Van Mierlo over het functioneren van de Algemene Raad. Die opmerkingen
kwamen zeker niet uit de lucht vallen. Eenieder weet dat de tijden van weleer,
toen de Algemene Raad het gehele terrein van het Europese beleid gemakkelijk
kon bestrijken en coördineren, voorbij zijn. Met de verdieping van de
integratie op economisch en sociaal-economisch terrein hebben ook andere raden
omvangrijke taken en verantwoordelijkheden gekregen. Daarnaast heeft de Algemene
Raad een eigen taak gekregen – veel meer dan vroeger – met de
ontwikkeling van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid. Toch
zal – als ik dat zo mag zeggen, want ik begeef mij natuurlijk buiten
de landsgrenzen – de coördinerende rol die ministers van buitenlandse
zaken van oudsher vervullen, in inhoudelijke termen meer betekenis moeten
krijgen. Ik vind dat het voor de toekomst van Europa en voor de coördinatie
van de beleidsprocessen in Europa van betekenis zou zijn als de ministers
van buitenlandse zaken gezamenlijk weer meer grip op de regie van een deel
van het Europese beleid zouden kunnen veroveren, overigens met inachtneming
van nieuwe omstandigheden zoals na de instelling van de EMU en een aantal
andere nieuwe feiten zijn ontstaan. In ieder geval is voor Nederland de strekking
daarvan in het regeerakkoord vastgelegd. Ik weet zeker dat minister Van Aartsen,
die hierover al met het Oostenrijkse voorzitterschap heeft gesproken, op weg
naar komende gesprekken en debatten die lijn van minister Van Mierlo met kracht
zal voortzetten, en daarin wordt hij door mij gesteund.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! Het kabinet heeft daarbij ook onze steun. Zou dat overigens
moeten of kunnen leiden tot een andere verhouding tussen de departementen
in Nederland? Ik denk daarbij aan de rol van het ministerie van Buitenlandse
Zaken in verhouding tot de vakdepartementen. Met andere woorden: is dat spiegelbeeld
voldoende helder, gezien hetgeen de minister-president heeft gezegd?Minister Kok:Ik zal niet zo snel spreken in termen van andere verhoudingen, maar het
stelt wel eisen aan het type beleidsafstemming en -coördinatie waarbij
het ministerie van Buitenlandse Zaken echt een centrale rol heeft. Dat zal
niet zo gemakkelijk van de ene dag op de andere zijn te realiseren. Wij hebben
nu een zeer ingrijpende herijkingsoperatie achter ons. De implementatie daarvan
heeft in belangrijke mate vorm gekregen. Maar Europa is steeds meer binnenland
geworden en binnenland is steeds meer Europa geworden. Er zijn onnoemelijk
veel beleidsterreinen waarbij óf vanwege vergaderingen in Brussel dan
wel in Luxemburg óf vanwege andersoortige ontwikkelingen de Europese
context nadrukkelijk in de beschouwing moet worden betrokken en ook tot de
nodige afstemming aanleiding geeft voordat posities worden bepaald. Daarin
hebben het departement en de bewindslieden van Buitenlandse Zaken een belangrijke
rol te vervullen, uiteraard met de medewerkers.Dat stelt niet alleen eisen aan dat departement en aan andere departementen,
maar ook aan de rol van de minister-president om op dat geheel toe te zien
en daaraan ondersteuning te geven opdat dit met wederzijds respect en met
samenwerkingsgezindheid gebeurt. In die zin zal in de komende periode een
aantal veranderingsprocessen zichtbaar zijn. Dat zal niet zozeer tot uitdrukking
komen in geheel nieuwe formele structuren, maar wel in de manier waarop beleidsafstemming
en coördinatie plaatsvinden. Ik ben dan ook zeer gemotiveerd om daaraan
met minister Van Aartsen en de collega's te werken, omdat de kwaliteit van
onze inbreng in Europa daarvan in hoge mate afhangt. Ik wil proberen te bevorderen
dat wij dat als een gezamenlijk Europees project zien. Dat geldt ook voor
de andere lidstaten. Want als je dit als land in je eentje bedenkt, ben je
onvoldoende bezig. In de contacten blijkt dat dit elders ook zo wordt gezien.
Het is dus geen business as usual. Er zit echt beweging en verandering in
en dat is ook nodig.Voorzitter! Ik wil enkele opmerkingen maken over veiligheid en criminaliteit
in antwoord op vragen van verscheidene geachte afgevaardigden. De regering
zal in het voorjaar van 1999 een integraal veiligheidsplan uitbrengen, waarin
uitgebreid wordt ingegaan op maatregelen om de veiligheid te vergroten en
de criminaliteit terug te dringen. Het gaat daarbij om het geheel van doelstellingen
en prioriteiten met betrekking tot veiligheid. Natuurlijk zal de Kamer al
bij de eerste begroting en bij de eerste memorie van toelichting alsmede de
overige stukken het nodige zien over de ambities en de inzet, maar zoals gezegd,
komt er in het voorjaar van 1999 een meeromvattend, integraal veiligheidsplan.Ik wil al wel vast een notie geven van enkele uitgangspunten die van belang
zijn. Prestaties van politie, justitie en gemeenten dienen toetsbaar en meetbaar
te zijn. In het daarmee samenhangende en nog voor het einde van dit jaar uit
te brengen beleidsplan Nederlandse politie zal worden aangegeven hoe de politieorganisatie
beter wordt toegerust om haar werk te doen, onder andere door uitbreiding –
regionaal gedifferentieerd – van het uitvoerend apparaat, door verschuiving
in de personeelsbezetting naar meer uitvoerend werk en door vergroting van
efficiency en effectiviteit. Op deze manier moeten naast 3000 extra politieagenten
en politiesurveillanten circa 2000 arbeidsjaren beschikbaar worden gemaakt
binnen het kader van de huidige begroting.Tevens zal de politieorganisatie doorzichtiger worden en aanspreekbaar
op de te behalen prestaties. Op die wijze kan de aansturing zowel landelijk
als regionaal verbeteren. Uiteindelijk worden op regionaal niveau dan concrete
afspraken gemaakt over resultaten van politiewerk in af te sluiten veilig-
heidscontracten. Ter vergroting van de effectiviteit van politiewerk zal aandacht
worden besteed aan een meer uniforme informatie-uitwisseling, inclusief de
afstemming en de informatie-uitwisseling tussen betrokken partners.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! Wij wachten dat plan uiteraard met belangstelling af.De minister-president zei in een van zijn zinnen: politieagenten en politiesurveillanten.
Ik mag toch wel aannemen dat als hij spreekt over 3000, afgezien van die 2000
en met respect voor de surveillanten, het echt om heel goed opgeleide agenten
gaat die de politieopleiding hebben doorlopen. Het dienen niet agenten-surveillanten
te zijn, want dan krijgen wij een ander debat.Minister Kok:De heer De Hoop Scheffer zei "met alle respect voor surveillanten". Ik
denk toch dat het beste respect kan worden gedemonstreerd door hen ook voluit
mee te tellen.De heer De Hoop Scheffer (CDA):De minister-president weet ook dat het hier een kwestie is van opleiding,
opleidingsduur en opleidingscapaciteit. Ik hoop dat ik van hem mag horen dat
het werkelijk om echte agenten gaat. Ik heb gisteren gevraagd of het, gezien
al het gedoe in het vorige kabinet, wel haalbaar is met die 400 mln. Ik hoop
dat uiteraard. Nogmaals, surveillanten zijn belangrijk, maar die 3000 zijn
dan toch – hoop ik – echte agenten, en die 2000 ook.Minister Kok:Voorzitter! Ik kan nu niet naar een ander begrippenkader sprinten dan
in het regeerakkoord is vermeld. Ik meen dat in het regeerakkoord het begrip
"surveillanten" is opgenomen. Ik wijk daar dus niet vanaf.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Het staat inderdaad in het regeerakkoord, maar dat leidt dan tot zorg.
Ik roep de minister-president op om daar bij de voorbereiding van dat plan
nog eens heel goed naar te kijken.Minister Kok:Dat zal ik zeker doen, in overleg met de betrokken collega's. Als wij
hier spreken over een uitbreiding van de sterkte, dan spreken wij uiteraard
over mensen die ook in voldoende mate op hun taak berekend zijn. Ik neem natuurlijk
graag de opmerkingen van de heer De Hoop Scheffer mee, maar ik verwijs nogmaals,
wat de terminologie betreft, naar de tekst van het regeerakkoord.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Ook de SGP-fractie zal de aangekondigde stukken met grote
belangstelling tot zich nemen. Wij voeren dan de inhoudelijke discussie wel.
Ik kan mij voorstellen dat de minister-president zegt: de vraag om nog meer
geld kan altijd wel gesteld worden; laten wij na de inhoudelijke discussie
bezien welk prijskaartje daar nu aan hangt. Er komt vanuit de samenleving
echter toch een duidelijke vraag of het wel mogelijk is met de 375 mln. die
daarvoor beschikbaar komt. Ik wijs in dit kader op het geluid van de voorzitter
van het Korpsbeheerdersberaad. Ik zou die twijfel willen doorgeleiden en de
minister-president de volgende vraag willen stellen. Is dat nu een taakstellend
extra budget, een bovengrens die vastligt, of zullen wij daar, zo nodig, nog
met elkaar over kunnen spreken aan de hand van de inhoudelijke discussie die
in het komend najaar en voorjaar plaatsvindt?Minister Kok:Mevrouw de voorzitter! Ik was nog helemaal niet toe aan eventuele gesprekken
over de budgettaire bedragen. Het regeerakkoord bevat daar immers precies
de uitgangspunten voor. De heer Van der Vlies en anderen hebben met enige
regelmaat hun zorg uitgesproken over de vraag of dat allemaal wel voldoende
degelijk en deugdelijk is. Die degelijkheid kan natuurlijk ook alleen maar
worden gewaarborgd als wij er niet bij het minste of geringste alweer aan
gaan morrelen zonder een dekking aan te geven voor compensatie.In antwoord op de vraag van de heer De Hoop Scheffer verwijs ik naar de
passage over agenten en surveillanten op bladzijde 79 van deze versie van
het regeerakkoord. Daarnaast verwijs ik naar de tekst over het vrijspelen
van arbeidsjaren voor de executieve dienst. Ik heb goed verstaan dat daar
de nodige vragen over bestaan en dat er nadere informatie wordt gewenst. Die
additionele informatie zal ook worden gegeven op het moment dat de begroting
voor 1999 aan de Kamer wordt aangeboden. Er komen dan verderop in de tijd
momenten om daarover te spreken. Voor dit onderwerp geldt, net zoals voor
de andere onderwerpen, dat wij het hier voor de komende periode op hebben
afgemaakt. Er kunnen natuurlijk altijd in de loop van een periode binnen de
coalitie of in de Kamer nieuwe inzichten ontstaan. Ik heb echter geen vrijheid,
en ik neem die ook niet, om enig anticipatiegedrag te vertonen ten aanzien
van dit onderwerp, want ik weet dan wel waar het eind is. Dat is dan zoek!De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw de voorzitter! Daar heb ik in mijn interruptie ook begrip voor
getoond. Dit is niet het geëigende moment daarvoor. Maar het is natuurlijk
wel cruciaal dat de minister-president niet op voorhand uitsluit dat, lettend
op de discussie die wij over die twee aangekondigde stukken zullen voeren,
op inhoudelijke gronden het inzicht zal ontstaan dat het toch anders moet,
dat het met meer moet. Dat heb ik begrepen.Minister Kok:Zover ben ik helemaal niet gegaan. Ik zou mij echt willen houden aan wat
ikzelf daarover heb gezegd, en zover als de heer Van der Vlies het interpreteert,
ben ik niet gegaan.De heer Van der Vlies (SGP):Maar de minister-president heeft de mogelijkheid opengehouden dat er in
de samenleving, in de Kamer en in de coalitie nieuwe inzichten ontstaan. Dat
heeft hij heel nadrukkelijk gezegd. Dat geeft toch wat ruimte.Minister Kok:Ik heb gezegd dat een regeerakkoord nooit in de weg staat aan inzichten
die in de gedachtevorming, ook in het parlement, kunnen ontstaan. Dat geldt
voor ieder onderwerp. Maar die algemene constatering, die volgens mij grenst
aan een "open deur", mag door de heer Van der Vlies niet worden uitgelegd
alsof hier op dit moment, door mij nota bene, een gaatje in het regeerakkoord
wordt geboord. Dat heb ik niet gedaan. Dat doe ik dus ook
niet.De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb de boodschap van de heer D'Hondt gelezen.Minister Kok:Dat is prima, maar die zit niet in het kabinet en is daar niet verantwoordelijk
voor.De heer De Graaf (D66):Precies. De heer D'Hondt zit niet in het kabinet, maar vertegenwoordigt
wel de korpsbeheerders.Er vindt een verschuiving plaats, zoals is afgesproken in de formatie,
in bevoegdheden en sturing van het decentrale niveau naar het centrale niveau.
Dit leidt tot wijzigingen in de Politiewet. De minister-president heeft aangekondigd
dat het grote integraal veiligheidsplan in het voorjaar van 1999 komt. Dat
begrijp ik, want het moet goed worden voorbereid. Mag ik hopen dat de wetgeving
die de overgang van een aantal beheersvoorzieningen van Justitie naar Binnenlandse
Zaken regelt en die de nieuwe verhoudingen tussen het centrale gezag en het
regionale beheer beter regelt, sneller zal komen en liefst nog voor het eind
van dit jaar wordt ingediend?Minister Kok:Dit onderwerp heeft een prominente plaats in het program van wetgeving,
dus uw hoop is gerechtvaardigd.De heer Van Dijke (RPF):Er wordt enerzijds gestuurd op meer agenten, versterking van de justitiële
keten, vergroting van de veiligheid en vergroting van de pakkans en anderzijds
op een bezuiniging op gevangenissen en dergelijke. Die relatie is mij niet
helemaal duidelijk. Aan de ene kant wil men meer boeven vangen en aan de andere
kant meer gevangenissen sluiten.Minister Kok:Daar krijgt u – wij hebben daar een afspraak over gemaakt –
heel uitgebreide informatie over op de derde dinsdag van september.Mevrouw de voorzitter! Vooruitlopend daarop wil ik in de richting van
de heer Schutte een enkele opmerking maken over de rol van de minister van
Justitie ten aanzien van de politie. Natuurlijk zal er op de derde dinsdag
van september veel uitvoeriger informatie over komen, maar ik denk dat het
juist is nu al twee dingen heel goed vast te houden. In de eerste plaats moet
de verantwoordelijkheid van de minister van Justitie voor de nationale en
internationale strafrechtshandhaving optimaal kunnen worden vervuld. Dat zal
zo blijven. Daar komt als het ware de nieuwe verantwoordelijkheidsverdeling
niet tussen te zitten. In de tweede plaats bepaalt de minister van Justitie
thans in nauw overleg met het openbaar ministerie de hoofdlijnen van het opsporingsbeleid.
Ook dat zal na de beheersovergang zo blijven. Op deze beide voor de positie
van de minister van Justitie zo belangrijke terreinen zal de verdeling van
verantwoordelijkheden waar het gaat om het beheer van de politie geen verschraling
inhouden. Dat mag uiteraard ook niet. Daar zijn in algemene termen afspraken
over gemaakt en die zullen op Prinsjesdag in de toelichting op de stukken
uiteen worden gezet.De heer Schutte (GPV):Dat die doelstellingen overeind zullen blijven, was mij wel duidelijk.
Ik herinner mij echter, net als de minister-president ongetwijfeld, de discussies
over het Politiewet, waarin is gezegd: dan moeten er ook voldoende instrumenten
zijn voor elke van beide ministers om die doelstellingen te kunnen waarmaken,
met name als het gaat om de prioriteiten van Justitie. De conclusie was toen:
er moet bijvoorbeeld een belangrijke beheersbevoegdheid bij de minister van
Justitie liggen, in dit geval wat het Korps landelijke politiediensten betreft
en in het bijzonder ten aanzien van de recherche. Dat wordt nu veranderd.
Kun je dan blijven zeggen dat de minister van Justitie de nodige instrumenten
heeft om de doelstellingen en prioriteiten handen en voeten te geven?Minister Kok:Ik meen dat voldoende kan worden gewaarborgd dat in de nieuwe situatie
de minister van Justitie de verantwoordelijkheid kan vervullen die aan hem
toekomt. De wijze waarop aan de gemaakte afspraken vorm wordt gegeven, zal
zoals ik zei zowel op de derde dinsdag van september als in het ontwerp van
de Politiewet, waarover de heer De Graaf sprak, zichtbaar worden gemaakt.Mevrouw de voorzitter! Naar aanleiding van de opmerkingen van de heer
Van der Vlies en de heer Van Dijke over pornografie en kinderpornografie mag
ik verwijzen naar de brief die daarover door de minister van Justitie zeer
onlangs naar de Kamer is gestuurd over de vervolgactiviteiten die hij samen
met de ambtgenoot van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zal verrichten.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik heb even afgewacht of de minister-president onder het hoofdstukje
veiligheid ook nog over de niet-repressieve kant daarvan zou spreken, maar
dat was niet het geval. Er staan in het regeerakkoord een aantal zinnen die
verwijzen naar sociale cohesie, een rechtvaardige samenleving etc. Ik neem
toch aan dat in het voor volgend jaar aangekondigde veiligheidsplan ook de
preventieve kant uitvoerig aan de orde komt.Minister Kok:De andere aspecten van veiligheid komen nog in mijn betoog aan de orde,
maar het spreekt vanzelf dat integrale veiligheid ook werkelijk integraal
is. Daarin zijn de preventieve en de repressieve kanten dus verenigd en wij
zullen erop toezien dat die elementen een volwaardige plaats krijgen als er
plannen en voorstellen inzake het veiligheidsbeleid aan de Kamer worden voorgelegd,
zoals de repressieve kant ook niet altijd kan ontbreken als wij over preventie
spreken. Wij zullen dus zorgen voor samenhang.Voorzitter! Verder zijn er nog enkele vragen gesteld en opmerkingen gemaakt
over de burgemeestersbenoemingen. Ik heb enkele elementen hiervan in de regeringsverklaring
aangestipt. De heer Melkert heeft gevraagd of de regering bij de benoeming
van burgemeesters het oordeel van vertrouwenscommissies zo goed mogelijk wil
respecteren. Natuurlijk weegt het oordeel van de vertrouwenscommissie voor
de minister van BZK zeer zwaar, zij het met erkenning van de grondwettelijke
bevoegdheid en verantwoordelijkheid van de Kroon. Zoals in een korte gedachtewisseling
al bleek, gaat het daarbij niet om automatismen, want dat zou zich niet verhouden
tot de grondwettelijke bevoegdheid en verantwoordelijkheid van de Kroon, maar
de opvatting, de voorkeur van de vertrouwenscommissie weegt zwaar.Dan is er nog een tweede element, dat samenhangt met de opmerkingen die
ik over de korte termijn heb gemaakt. Het gaat om de vraag hoe het kabinet
omgaat met de in het regeerakkoord aangekondigde wijziging van artikel 61
van de Gemeentewet met betrekking tot de volksraadpleging. In het regeerakkoord
is duidelijk opgenomen dat er een dergelijke wijziging tot stand zal komen.
De heer De Graaf heeft gevraagd of ik zou kunnen bevestigen dat de Kamer al
op zeer korte termijn, een dezer dagen, zo'n wijzigingsvoorstel in haar bezit
zal hebben. Ik moet erop wijzen dat er op bladzijde 71 van het regeerakkoord
staat dat als het kabinet het nodig acht, de staatscommissie bij voorrang
advies zou kunnen worden gevraagd over de modaliteiten van het wetsvoorstel
tot wijziging van artikel 61 van de Gemeentewet. Nu wil ik met deze opmerking
absoluut niet suggereren dat dit reeds een opvatting van het kabinet zou zijn,
maar ik wil wel ruimte houden voor de gedachtewisseling die het kabinet waarschijnlijk
al in de loop van deze week zal hebben voor een afweging van deze vraag, die
niet per ongeluk in het regeerakkoord is geagendeerd. Laat ik het zo zeggen,
als het kabinet tot de conclusie zou komen dat een wijziging van artikel 61
van de Gemeentewet op korte termijn mogelijk is, nodig is, dan zeg ik toe
dat een voorstel daartoe de Kamer ook onverwijld zal bereiken. Wij zullen
er absoluut niet langer over doen dan nodig is, maar de afweging in het kabinet
of dit een onderwerp is dat ook nog aan de staatscommissie dient te worden
voorgelegd, is nog niet gemaakt. En voor het overige kan ik er natuurlijk
niet op vooruitlopen hoe überhaupt bij het vervullen van burgemeestersvacatures
met de te volgen procedure zal worden omgegaan. Dat is een verantwoordelijkheid
die men ter plekke heeft, en of de nieuwe wet daar voldoende ruimte voor geeft,
is natuurlijk een factor van belang.De heer De Graaf (D66):Voorzitter! Ik geloof dat de minister-president het regeerakkoord zeer
correct citeert. Het kabinet heeft dus de vrijheid om af te wegen of de nota
van wijziging bij het wetsvoorstel die naar mijn mening niet zo vreselijk
ingewikkeld hoeft te zijn, nog met voorrang, met spoed aan de in te stellen
staatscommissie zal worden voorgelegd. Naar mijn opvatting is dat niet echt
noodzakelijk. Dit roept wel de vraag op, wanneer het kabinet de staatscommissie
naar verwachting zal instellen.Minister Kok:"Zo spoedig mogelijk" is een rekbaar begrip. Hierbij kun je denken: daar
gaat men eens royaal de tijd voor nemen. Zo mag mijn reactie echter niet worden
geïnterpreteerd. Wij weten dat er een termijn is gebonden aan de afronding
van de werkzaamheden van de staatscommissie. In het regeerakkoord staat: voor
1 januari 2000. Ik sluit helemaal niet uit dat er voor deelvragen een tussentijds
oordeel zal worden gevraagd, maar ik kan hierop niet vooruitlopen. De hoofdvraag
die aan de commissie wordt voorgelegd, is vrij ingrijpend. Het gaat hierbij
om allerlei consequenties verbonden aan invoering van de duale structuur.
Dit vraagt de nodige tijd. Ik ga ervan uit dat wij in de loop van de komende
maand en misschien al in de loop van de komende weken kunnen overgaan tot
het aanzoeken van mogelijke leden van de commissie en daarna met een besluit
over de instelling ervan komen. Dit moet op korte termijn gebeuren.De heer De Graaf (D66):Dat stel ik op prijs. Ik wijs er nog wel met klem op dat de voorziening
voor de korte termijn die in het regeerakkoord staat, namelijk de mogelijkheid
dat gemeenten de gelegenheid krijgen een burgerraadpleging te organiseren,
alleen handen en voeten kan krijgen als deze snel wordt geregeld. Als wij
er heel lang mee wachten, verglijdt het moment.Minister Kok:Ik ga mijzelf nu herhalen. Ik moet er nog een keer op wijzen dat niet
zonder aanleiding in het regeerakkoord de afspraak is opgenomen dat als het
kabinet het nodig vindt de modaliteiten van een wetsvoorstel tot wijziging
van artikel 61 aan de staatscommissie voor te leggen, dit kan worden overwogen.
Het staat er niet voor niets zo. Die afweging moet er komen, maar dit laat
onverlet dat ik alle begrip en aandacht heb voor de opvatting die de heer
De Graaf nu naar voren brengt en die mij niet onbekend is.De heer Melkert (PvdA):Ik kom even terug op het punt van het volgen of respecteren van het oordeel
van de vertrouwenscommissie. Het lijkt Kokmij bijna vanzelfsprekend dat dit
zwaar weegt voor het kabinet. De vraag is nu of de overeenstemming die in
het regeerakkoord is gevonden, als implicatie heeft dat hierin een zekere
verandering optreedt. Dit wil zeggen dat het zwaarder moet gaan wegen dan in het verleden. Zo interpreteert mijn fractie de versterking
van de rol van de gemeente en de mogelijkheid de bevolking een uitspraak te
vragen. Dit draagt in zich dat het kabinet het oordeel van de bevolking zwaarder
laat wegen dan het misschien normaal al had gedaan. Ziet de minister-president
het ook zo? Is dit de implicatie van datgene wat wij hebben afgesproken?Minister Kok:Er spelen nu twee dingen door elkaar. Het eerste is de vraag hoe wij op
korte termijn met inachtneming van de verantwoordelijkheid van de Kroon omgaan
met het rekening houden en in aanmerking nemen van voorkeuren en opvattingen
van een vertrouwenscommissie. De tweede vraag die aan de orde is, vraagt nadere
politieke aandacht op grond van de bij de afsluiting van het regeerakkoord
gemaakte voorbehouden en ingenomen posities. Dit is de vraag hoe versterking
van de duale structuur op het niveau van de gemeente zich verhoudt tot de
eventuele invoering van het fenomeen van de gekozen burgemeester. Deze kwestie
is nadrukkelijk van politieke voorbehouden voorzien; "eventuele" staat er
niet voor niets. Het lijkt mij niet erg praktisch nu op de consequenties van
een eventueel nieuw stelsel in te gaan, zolang de inzichten van de staatscommissie
in de merites ervan niet beschikbaar zijn en er nog geen politieke keuzes
op grond hiervan zijn gemaakt.De heer Melkert (PvdA):Ik vraag u ook niet om het precies over het stelsel te hebben. Ik heb
er alle begrip voor dat dit goed doordacht moet worden. Ik vraag u meer naar
uw gevoel bij deze paragraaf. U gebruikte het woord "zwaar". Is er nu in politieke
zin niet sprake van "zwaarder"? Dient volgens het kabinet het oordeel van
de gemeente, hoe uiteindelijk ook in het stelsel ondergebracht, zwaarder te
wegen dan het zware gewicht dat er altijd al aan werd toegekend?Minister Kok:Nu, gevoel kun je niet zo makkelijk omschrijven. Ik denk dat we in een
proces zitten, al jarenlang, waarin de opvattingen zoals deze in de lokale
politiek worden gevormd ten aanzien van de geschiktheid van kandidaten, materieel
een steeds zwaardere rol vervullen bij het nemen van finale beslissingen.
Maar toch geldt daar steeds de grens en ook de randvoorwaarde van de verantwoordelijkheid
van de Kroon voor die benoeming. Ik kan dus gemakkelijker inzien, nu terugkijkend
op bijvoorbeeld de afgelopen vier of acht jaar, hoe dat proces zich in het
verleden heeft ontwikkeld dan dat ik over de voorspellende vermogens beschik
om iets te indiceren over de verdere toekomst. Ik denk dat daar een aantal
dingen nog verder duidelijk zullen moeten worden. In ieder geval zal vanuit
het kabinet met die wenselijkheid van een grote materiële invloed op
de vraag "wie kan het daar worden?" rekening worden gehouden. Dat is onze
houding in dit geheel.De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! Dat begrijp ik. Misschien zou de minister-president ons het
genoegen willen doen de Kamer een overzicht te geven hoe in de afgelopen jaren
is omgegaan met de benoeming van burgemeesters, gegeven het oordeel van de
vertrouwenscommissies, zodat we dit ook in de toekomst een beetje kunnen blijven
bijhouden.Minister Kok:Het zou mij niet verbazen als in de in voorbereiding zijnde memorie van
toelichting respectievelijk in de bijliggende stukken van Binnenlandse Zaken
voor de komende begrotingsbehandeling ook informatie daarover wordt gegeven.
Daar wordt heel transparant mee omgegaan. Ik zeg u dat mede tegen deze achtergrond
dus graag toe.De heer Melkert (PvdA):Maar dan openbaar, want het is vertrouwelijk tot nu toe.Minister Kok:Nu, de memories van toelichting zijn, dacht ik, openbaar.De heer Schutte (GPV):Voorzitter! Ik begrijp de minister-president toch goed dat voor het invoeren
van een volksraadpleging een wijziging van artikel 61 nodig is en dat zolang
artikel 61 niet gewijzigd is, van een volksraadpleging in de procedure geen
sprake kan zijn?Minister Kok:De discussie die zich gisteren voltrok en ook thans gevoerd wordt, is
of er inderdaad snel tot een wijziging van dat artikel 61 kan worden overgegaan
middels een voor te leggen wijzigingsvoorstel vanuit het kabinet. De heer
De Graaf zet daar druk op en wil daar tempo in. Ik wil dat absoluut niet van
een verkeerd bijgeluid voorzien. Ik zeg er alleen bij, in formele zin, dat
het kabinet zich over de vraag "leggen we dat ook nog voor aan de staatscommissie?"
nog moet uitspreken. Het feit alleen al dat de heer De Graaf zo duidelijk
aandringt op duidelijkheid en wetswijziging, geeft de betekenis aan die hij
aan die wetswijziging voor dit oogmerk toekent, anders zou de urgentie misschien
ook minder groot zijn.De heer Schutte (GPV):Het gaat erom of ik het regeerakkoord goed lees, namelijk dat artikel
61 gewijzigd moet worden om een volksraadpleging in de procedure te kunnen
opnemen.Minister Kok:Ja.De heer Dijkstal (VVD):Voorzitter! Daar waar je aan die begrippen "zwaar" en "zwaarder" kennelijk
zo'n gevoelsmatige waarde kunt toekennen, is het misschien verstandig ons
te houden aan de wet en dus aan de kroonbevoegdheid. Wat dat betreft kan ik
mij vinden in wat de minister-president gezegd heeft.Nog één vraag over die wijziging van de Gemeentewet. Gisteren
heeft de heer De Graaf gesproken over een nota van wijziging op het voorstel
dat bij de Kamer ligt. Dat is op zichzelf denkbaar, maar ik mag ervan uitgaan
dat als die weg wordt gekozen op het moment dat het kabinet daar klaar voor
is, ook de weg langs de Raad van State zal worden gevolgd, want het is niet
een geringe wijziging.Minister Kok:Dat zullen we daarbij overwegen.De heer De Graaf (D66):Voorzitter! Dit lijkt mij een vrijheid van het kabinet en niet een aangelegenheid
van de Kamer, maar dat daargelaten.Ik wil nog even terugkomen op het antwoord van de minister-president op
de vraag van de heer Schutte. Kan de minister-president zijn woorden van zojuist
toelichten, dat zonder wijziging van artikel 61 een burgerraadpleging in een
stad niet zou kunnen? Naar mijn smaak is er geen enkel juridisch beletsel
voor. Er is geen wet die dat thans verbiedt; het is dus een kwestie van politieke
 wil. Het regeerakkoord gaat uit van in ieder geval de wijziging
van artikel 61. Daar hebben partijen zich aan verbonden. Verder is het niet
iets dat ik kan afdwingen, maar wel kan ik het in overweging geven aan het
kabinet: het is niet juridisch onmogelijk en er is geen verbod om het ook
zonder artikel 61 bij wijze van experiment toe te staan. Het vereist wel een
beslissing van de minister van Binnenlandse Zaken dat de procedure wordt veranderd.Minister Kok:Voorzitter! Ik richt mij nu even op de zin die vanaf de vijfde regel op
bladzijde 72 begint: "Het voorliggende wetsvoorstel tot wijziging van artikel
61 Gemeentewet wordt daartoe zodanig aangepast, dat het mogelijk wordt voor
gemeenten een volksraadpleging over kandidaten te houden ten behoeve van de
openbare aanbeveling door de gemeenteraad over een te benoemen burgemeester."
Ik zie niet goed in hoe, zolang een openbare aanbeveling door de gemeenteraad
over een te benoemen burgemeester niet mogelijk is, er een openbare volksraadpleging
zou kunnen plaatsvinden die tot een niet openbare voordracht door de gemeenteraad
zou leiden. Daar zit een spanning die volgens mij moet leiden tot het geven
van voorrang aan de wijziging en daarna komt de implementatie. Ik geloof dat
het over het algemeen de goede volgorde der dingen is dat je eerst iets in
de wet aanpast en regelt en dat je vervolgens op basis daarvan handelt. In
mijn analyse staat in ieder geval de schijnwerper op de openbaarheid van de
aanbeveling en het, noodgedwongen, ook openbare karakter van de raadpleging.
Ik neem immers aan dat die niet vertrouwelijk kan zijn.De heer De Graaf (D66):Misschien voert het nu te ver en wordt het een juridisch discours, maar
is de minister-president met mij van oordeel dat de wet als zodanig geen belemmering
geeft indien de minister van Binnenlandse Zaken de geëigende maatregelen
neemt waardoor bijvoorbeeld de vertrouwelijkheid van het advies van de vertrouwenscommissie
zou kunnen worden opgeheven?Minister Kok:Daarover is inderdaad een discussie mogelijk. Ik heb ook enige bijdragen
gezien aan die discussie en daaraan zal in de kabinetsdiscussie in de komende
dagen zeker aandacht worden besteed. Maar ik herhaal toch nog eens dat het
ook relevant is om de vraag aan de staatscommissie voor te leggen.De heer De Graaf (D66):Ik heb gehoord wat u daarover zei, maar ik heb ook gehoord dat het kabinet
daarover nog geen oordeel heeft gevormd.Minister Kok:Wij gaan na dit debat snel aan het werk, voorzitter, want wij hebben nog
veel te doen.Inzake het kiesrecht voor niet-Nederlanders voor de provinciale staten
kan ik, in antwoord op de vraag van de heer Melkert, niets anders zeggen dan
dat het kabinet de behandeling van het betreffende initiatiefwetsvoorstel
afwacht en dat het zelf niet met initiatieven zal komen.Mevrouw de voorzitter! Wellicht is dit het moment om een enkele opmerking
te maken over het financieel-economisch kader. Voorzichtigheid bij het hanteren
van budgettaire uitgangspunten staat voorop. Daarop is gisteren door een aantal
geachte afgevaardigden terecht gewezen. Financiële soliditeit is het
boegbeeld, ook van dit regeerakkoord en het kabinetsbeleid dat daarop is gebaseerd.
Het begrotingsbeleid is gebaseerd op behoedzame aannames wat betreft de te
verwachten groei. De kans op tegenvallers wordt zo verkleind. De heer Van
Dijke vraagt of het regeerakkoord wel behoedzaam genoeg is. Ik dacht het wel.
Het is gebaseerd op 2%; dat is niet uitbundig. De ophoging van 2% naar 2,25%
heeft niets te maken met rijkrekenarij, maar met de niet te betwisten positieve
effecten die nu juist door de keuzes van het regeerakkoord ontstaan. Dat creëert
als het ware vanzelf een basis voor de vier jaren die het betreft.De heer Melkert vroeg of, gezien de te verwachten groei van 3% in 1999,
de projectie van 2,25% per jaar voor de jaren daarna blijft gehandhaafd. Dat
is in het regeerakkoord niet de afgesproken basis. Het kabinet heeft vastgehouden
aan een gemiddelde behoedzame groei van 2,25% en deze methode die wij kiezen,
houdt in dat in samenhang met de te verwachten groei van 3% in 1999 de kans
op tegenvallers in de jaren daarna nog een slagje kleiner wordt.Naast het hanteren van behoedzame uitgangspunten heeft het kabinet ook
het instrument van het vaste uitgavenkader als basis. Het totaal van de uitgaven
zal daarbinnen moeten blijven. Ik zeg dit in antwoord op vragen van onder
meer de heer Dijkstal en de heer De Hoop Scheffer. Een afspraak zoals in de
vorige regeerperiode, dat intensiveringen pas mogen worden toegekend als de
ombuigingen zijn ingevuld, is in die precieze vorm in dit regeerakkoord niet
gemaakt. Maar ik hecht er wel aan om te zeggen dat het kabinet zich gebonden
acht aan het geheel van overeengekomen intensiveringen en ombuigingen en dat
het kabinet dit ook als een geheel ziet. Anders gezegd, wij zijn niet gemotiveerd
om in het eerste jaar en ook niet in de jaren die straks volgen, gaten te
laten ontstaan in het geheel, want dan zouden wij echt problemen krijgen met
elkaar.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! De fractievoorzitter van de VVD heeft gisteren een relatie
gelegd tussen die intensiveringen en de ombuigingen. Hij had op een aantal
terreinen zorg over de hardheid van die bezuinigingen. Hij zei dat als het
iets minder mooi uitkomt dan het via het regeerakkoord wordt voorgelegd, dit
een bepaalde betekenis moet hebben omdat er dan geen geld is voor de intensiveringen.
Aan de andere kant was er de lijn van de PvdA-fractie. Zij wil een contract
met de kiezer, zij wil boter bij de vis. Ik voelde mij daartoe veel meer aangesproken,
zoals men zal begrijpen. Hoe betrouwbaar is dit kabinet als het gaat om de
intensiveringen op het terrein van zorg, onderwijs en aanverwante terreinen?
Mag ik uit de reactie van de minister-president afleiden dat ook als er met
betrekking tot de bezuinigingen één of twee voornemens niet
gehaald worden, dit geen effect zal hebben op de voorgenomen intensiveringen,
de 9 mld. extra investeringen, op de genoemde terreinen?Minister Kok:U mag mijn opmerking als volgt verstaan. Ik zeg niet: het kabinet acht
zich gebonden aan het saldo van intensiveringen en ombuigingen. Het kabinet
acht zich gebonden aan de intensiveringen en ombuigingen,
zoals opgenomen in het regeerakkoord.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat begrijp ik heel goed, maar dan legt u toch een relatie. Het gaat mij
erom dat datgene wat met betrekking tot de bezuinigingen is opgenomen, nogal
ongewis is. Het moet allemaal nog blijken. Deze kritiek is uit verschillende
delen van de Kamer gekomen. De investeringen zijn maatschappelijk brood- en
broodnodig. Ik denk aan de discussies met het vorige kabinet en aan de uitslag
van de verkiezingen. Mensen willen investeringen op die terreinen. Dat is
voor een deel gehonoreerd. Vraag is nu of de intensiveringen spijkerhard zijn
of dat deze onder het beslag van het realiseren van de bezuinigingen liggen.
Dat is de kernvraag, die gisteren ook in het debat naar voren is gebracht.Minister Kok:Het antwoord daarop is heel simpel. Ik kan het heel ingewikkeld maken,
maar daar houd ik niet van. De intensiveringen zijn brood- en broodnodig.
Maar de ombuigingen zijn nodig om die mogelijk te maken. Over een uitgavenkader
kan niet worden gezegd: wij wachten wel af hoe het precies loopt. Wij zijn
eraan gehouden om de afspraken met betrekking tot beide componenten in te
vullen. Er vond zojuist een discussie plaats met de heer Van der Vlies over
een belangrijke prioriteit. Ik was toen een beetje kribbig, echter alleen
om geen ruimte te geven voor verkeerde interpretaties. De praktijk van het
leven zal natuurlijk zijn dat bij de invulling van de voornemens hier en daar
inzichten ontstaan die aanleiding kunnen zijn om te zeggen: er wordt ten aanzien
van dit beleidsvoornemen om tot een besparing te komen geen voldoende resultaat
geboekt en dus moet worden overwogen of bepaalde intensiveringen op een andere
manier kunnen worden ingevuld en vormgegeven. De intensiveringen zijn belangrijk
genoeg voor de samenleving. Een deugdelijk financieel beleid is voor de samenleving
ook van maatschappelijke betekenis. Daarom hecht ik eraan om ook de afspraken
ten aanzien van de ombuigingen na te komen. Als op enig moment blijkt dat
er een haar in de soep zit die voor een groot probleem zorgt, dan moeten wij
daarvoor met elkaar oplossingen bedenken. Die oplossingen houden wat mij betreft
niet in: laat maar lopen, dat is voor rekening van de Staat. De oplossingen
moeten worden gevonden in de sfeer van de besparingen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! De minister-president zei: het antwoord is heel simpel. Vervolgens
kwam er een heel uitgebreid antwoord. Als ik het kort samenvat, zegt hij:
het kabinet staat voor die intensiveringen. Het kabinet staat ook voor de
bezuinigingen, maar die zijn voor een deel ongewis. Als die bezuinigingen
onvoldoende middelen opbrengen om de investeringen op het terrein van zorg,
onderwijs en sociale politiek te financieren, zal op een andere manier worden
gezocht naar geld voor die investeringen. Er wordt dus niet geknabbeld aan
de investeringen. Mag ik hierop een helder "ja" of "nee"?Minister Kok:De hoofdroute lijkt mij dat de investeringen voluit gestand worden gedaan.
Ingeval van nood worden oplossingen gezocht om het gat te dichten op een,
naar de mening van de meerderheid van de volksvertegenwoordiging, verantwoorde
manier.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! De minister-president spreekt van een hoofdroute. Dat laat
de mogelijkheid open dat er sluiproutes zijn. Ik wil nu juist een hoofdroute
zonder zijwegen.De heer Melkert (PvdA):Dreigt er geen misverstand te sluipen in deze discussie? Er wordt gedaan
alsof er alleen ombuigingen en intensiveringen zijn. Maar er zijn natuurlijk
ook de lopende uitgaven. Daarbij kunnen zich overschrijding en onderuitputting
voordoen. Die vier componenten in hun geheel brengen op enig moment de stand
van de uitgaven met zich. En dan gelden de spelregels. Wij moeten dit niet
verengen tot de vraag hoe ombuigingen en intensiveringen tegenover elkaar
staan.Minister Kok:Het was niet mijn voornemen te zeer tot een verenging te komen. In antwoord
op een vraag heb ik wel iets gezegd over de politieke betekenis die aan de
intensiveringen wordt toegekend. De intensiveringen vinden plaats binnen het
geheel van inkomsten op tal van terreinen en je weet nooit helemaal zeker
hoe gedurende een periode van vier jaar een aantal zaken cijfermatig zullen
verlopen. Als er problemen ontstaan in samenhang met de begrotingsuitvoering
waardoor gaten of gaatjes in belangrijke intensiveringen ontstaan –
ik ben het met de heer Rosenmöller eens dat het om belangrijke intensiveringen
gaat – moet je, rekening houdend met de spelregels, voorzieningen treffen.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! Als ik de minister-president goed begrijp, is de hoofdspelregel
ook dan in ieder geval: het blijven hanteren van de Zalmnorm en niet, op welke
wijze dan ook, het oprekken van het financieringstekort. Dat laatste kan niet
de oplossingsrichting zijn die de minister-president zou willen overwegen.Minister Kok:Ik heb zojuist aangegeven wat de continuïteit van het beleid ten
aanzien van het uitgavenkader behelst.Gisteren is een andere interessante discussie ontstaan over een perspectiefrijk
vergezicht. Ik weet niet of ik daaraan in een optimistische bui zelf een bijdrage
heb geleverd toen ik zei dat als wij alle jaren 3% economische groei zouden
hebben, het begrotingsevenwicht zou kunnen worden gerealiseerd. Gelukkig is
er zeer breed in deze Kamer grote waardering voor een inspanning in die richting.
In grote delen van de samenleving zou ook opluchting ontstaan als wij eindelijk
eens van de jaar op jaar optredende financieringstekorten verlost zouden zijn.
Dan nog hebben we een zeer omvangrijke staatsschuld, hoge rentelasten en aflossingsverplichtingen,
maar er zou in elk geval jaar op jaar niets meer bij die schuld komen.Er is gesproken over de vraag wat je, als je na zo'n periode van 3% groei
per jaar met de bijbehorende meevallers in de inkomstensfeer dat moment van
begrotingsevenwicht bereikt, te doen staat. Mevrouw de voorzitter! Ik meen
hierop twee antwoorden te kunnen geven. Het ene antwoord verwijst naar het
regeerakkoord. In het regeerakkoord wordt geen uitspraak gedaan over een nieuwe
formule op het moment waarop we de nulsituatie zouden bereiken.
Het regeerakkoord zegt: de verdeelsleutel van inkomstenmeevallers is vanaf
1999 driekwart/eenkwart en dat blijft zo totdat we een tekort van 0,75% hebben
bereikt. Daarna wordt het fiftyfifty. Punt. Er wordt daar geen zinswending
aan toegevoegd. Ik meen dus dat in formele zin in het regeerakkoord geen nieuwe
regel is gecreëerd voor het moment waarop het begrotingstekort nul wordt
respectievelijk er een begrotingsoverschot ontstaat.Iets anders is – en dat is het andere antwoord – dat ik mij
heel goed kan voorstellen dat op het moment waarop die perspectiefvolle situatie
van geen jaarlijks financieringstekort meer zou worden bereikt, er nog even
heel goed wordt nagedacht. Het nadenken over de vraag wat de mogelijkheden
zijn voor een nieuwe policymix die een kabinet kan benutten, blijft overigens
altijd doorgaan. Het is echter dan in de eerste plaats een zaak voor de fracties
om de mogelijkheden in gezamenlijkheid te bezien. Dat geldt voor alle punten.
Wij hebben ervaring opgedaan met het vorige regeerakkoord. Het regeerakkoord
geldt totdat eventueel een andere, vervangende of aanvullende afspraak wordt
gemaakt. Ik zou het – ik zeg dat heel ruiterlijk – in elk geval
verstandig vinden om tegen de tijd van het nog tijdens deze kabinetsperiode
te bereiken begrotingsevenwicht respectievelijk bij een naderend begrotingsoverschot
heel goed het lampje te houden bij de vraag: wat wilden we en waar stonden
we aan het begin van de periode en wat zouden we met een eventuele actualisering
van een aantal beleidsafspraken kunnen? Ik zeg er onmiddellijk bij dat ook
in die situatie de regering, het kabinet, de minister-president en de minister
van Financiën, dan in hoge mate afhankelijk zullen zijn van de opvattingen
op dat punt van de fracties die samen dit regeerakkoord hebben gemaakt.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Zoals de minister-president zelf zegt zullen de inkomstenmeevallers
worden gebruikt voor tekortreductie en lastenverlichting. Er is echter niets
geregeld voor de situatie waarin er geen tekortreductie meer is. Dat betekent
dus niet dat via de automatische piloot het geld dat er in die situatie zou
zijn, wordt aangewend voor alleen lastenverlichting.Minister Kok:Er staat maar één ding, en wel dat zodra het financieringstekort
lager is geworden dan 0,75% de sleutel van voordien 75/25 wordt veranderd
in 50/50. Punt. Dat probeerde ik zojuist aan te geven. Zolang er niets aanvullends
wordt besloten in die "als, dan"-situatie, blijft dat gelden. Het is overigens
verstandig om in zo'n nieuw ontstane en in het regeerakkoord bij de behoedzame
scenario's ook nog niet expliciet voorziene situatie eens even goed na te
denken.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Daar zal de heer Dijkstal dan ook nog eens goed over moeten
nadenken, want dit is niet de manier waarop hij dacht, misschien via u, vandaag
op zijn wenken bediend te worden. Ik heb nog een vraag over "het lampje erbij
houden", wat we in het gunstige scenario doen. Wij zullen nog wel zien of
lastenverlichting daarvan een onderdeel zal zijn, maar er zijn natuurlijk
ook in de sfeer van de intensivering van maatschappelijk noodzakelijke taken
nog een heleboel dingen te doen. U zei dat u vooral geïnteresseerd bent
in datgene wat de Kamerfracties die bij het regeerakkoord betrokken zijn daarvan
vinden. Als die situatie zich voordoet, is er dan niet gewoon een open gedachtewisseling
tussen de regering en de hele Kamer over de wijze waarop dan met die middelen
wordt omgegaan? Het gaat hier toch om een situatie – u heeft dat zelf
gezegd – die niet in het regeerakkoord is geregeld? Is dat iets exclusiefs
van de regeringsfracties? Is dat dan die openheid waarover u in de regeringsverklaring
het een en ander heeft gezegd?Minister Kok:Los van de laatste opmerking: het is niet zo dat hierover in het regeerakkoord
niets is geregeld. Het regeerakkoord geeft duidelijk aan, dat tot 0,75% BBP
EMU-tekort de sleutel 75/25 is, en daarna half/half. Er wordt niet bij gezegd
dat dat niet meer geldt als begrotingsevenwicht is bereikt. Die afspraak staat
dus als basis. Het is een afspraak tussen drie partijen, en zoals wij bij
vorige gelegenheden rondom bepaalde onderwerpen met meer of minder succes
wel eens hebben gezien dat tijdens de rit aanvullende afspraken tussen de
drie fracties worden gemaakt, kan dat in beginsel over een onderwerp als dit
natuurlijk ook gebeuren. Maar niet omdat er niets is geregeld, maar omdat
men vindt dat de nieuw ontstane situatie aanleiding geeft tot nieuw politiek
overleg. Dat gaat niet aan de Kamer voorbij, maar de vraag of er aanvullingen
of nadere preciseringen aan een regeerakkoord worden gegeven, is primair een
afweging van de fracties die samen dat regeerakkoord hebben onderschreven.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik begrijp dit werkelijk van geen kant. De minister-president heeft gisteren
via de regeringsverklaring voor het eerst de mogelijkheid van begrotingsevenwicht
in deze kabinetsperiode naar voren gebracht. Logisch dat dat dit soort debatten
oproept. Wat doen wij dan met dat geld? De minister-president heeft zelf aangegeven
dat de situatie van begrotingsevenwicht niet is aangegeven in het financieel
kader. Er moet dus bekeken worden wat we in het economisch gunstige scenario
met die miljarden gaan doen, waarna de minister-president, sprekend over open
verhoudingen met de Kamer, zegt: omdat dit een regeerakkoord met drie partijen
is, waarin het betrokken punt niet is geregeld, gaan we het met die drie partijen
nader regelen. Wat is dat voor een onzin? Er zijn veel maatschappelijke organisaties
en fracties in deze Kamer die bij dat debat betrokken willen zijn, en daarover
mogelijkerwijs ook voor het kabinet zinvolle suggesties zouden hebben. Waarom
moet dat nu weer het exclusieve domein zijn van een paar ministers en de fractievoorzitters
van de drie regeringspartijen, in een achterafkamertje? Dat irriteert mij
bijzonder.Minister Kok:Dat de heer Rosenmöller mij van onzin beticht, is zijn verantwoordelijkheid;
ik vind dat nogal grote woorden. Leest u de Handelingen er nog eens op na.
Als u het niet begrijpt, ligt dat deze keer echt niet aan mij. Ik heb nu tot
tweemaal toe gezegd dat in het regeerakkoord staat dat de sleutel 75/25 is
tot een tekort van 0,75%, en daarna 50/50. Punt. Een eventueel te maken politieke
afweging over hoe daarmee daarna om te gaan, is aan de fracties die deze afspraak –
die blijft staan zolang er geen aanvullende of andere afspraak
is gemaakt – met elkaar hebben geformuleerd. Daar is volgens mij niets
onzinnigs aan. Ik begrijp helemaal niet waarom de heer Rosenmöller daardoor
geïrriteerd moet raken, want het is gewoon zoals het is.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik raak simpelweg geïrriteerd, omdat een belangrijk deel van de Kamer
in die situatie buiten schot staat. U presenteerde gisteren een regeringsverklaring,
waarin een mogelijkheid wordt gecreëerd waarvoor in het regeerakkoord
geen voorziening is getroffen, namelijk begrotingsevenwicht.Minister Kok:U maakt nu voor de derde maal deze opmerking. Ik zal dit punt nog één
keer bespreken, en dan laat ik het erbij. Het regeerakkoord zegt niet dat
de sleutel 50/50 slechts geldt zolang er een tekort is. Het regeerakkoord
zegt dat die sleutel geldt vanaf het moment dat het tekort 0,75% BBP heeft
bereikt, wat impliceert dat de sleutel blijft gelden als er een overschot
ontstaat. De heer Melkert heeft daarover een opmerking gemaakt die van politiek
gewicht is. Ik geef daarop het feitelijke antwoord, zoals het hoort bij lezing
en interpretatie van het regeerakkoord. Ik voeg eraan toe dat het onder die
dan geldende omstandigheden verstandig zou zijn als fracties daarover willen
praten om er gezamenlijk nader hun licht op te laten schijnen. Dan kan de
irritatie alleen maar betrekking hebben op het feit dat het hier om een regeerakkoord
gaat van drie partijen en niet van negen partijen. Maar dat is nu eenmaal
de uitkomst van deze formatie.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Daar zit het natuurlijk niet in. Het gaat meer om de gevolgen die je verbindt
aan een situatie die u gisteren voor het eerst geschetst heeft – u heeft
ook bevestigd dat u die voor het eerst geschetst heeft – waar logischerwijs
een aantal gevolgen aan verbonden zijn wat betreft de besteding van de meevallers
ten bedrage van miljarden. Er zijn veel mensen die daarover willen praten
en er mogelijkerwijs suggesties over hebben. Het gaat precies om die situatie
en dan moet u dat niet op een bepaalde manier afdekken. Wij weten allemaal
dat er meningsverschillen over zijn, die zijn er breder in de Kamer en die
zijn er misschien ook tussen regeringsfracties. Dat is helemaal geen punt,
maar laat daar dan eens een breder maatschappelijk en politiek debat over
plaatsvinden in plaats van dat het alleen maar op een woensdag- of donderdagochtend
in een aantal fracties en het kabinet wordt geregeld. Dat is mijn punt.Minister Kok:Ik dek helemaal niets af. Ik stel alleen vast dat de fractievoorzitter
van de PvdA een opmerking maakte over hoe men in de "als, dan"-situatie" met
de dan ontstane realiteit hoopt om te gaan. Ik geef daar het politieke antwoord
op dat daarbij past. Ik geef dus de feitelijke informatie over hoe het regeerakkoord
op dat punt luidt en hoe het moet worden geïnterpreteerd. Ik geef een
politiek antwoord op de vraag hoe in die eventuele situatie men in coalitieverband
met elkaar zou kunnen verkeren. Dat is niet afdekken, maar gewoon zeggen hoe
de dingen zijn.De heer Dijkstal (VVD):Het is op zichzelf prettig dat aan het begin van dit debat wij wat betreft
de komende vier jaar nu reeds in de luxepositie verkeren om hardnekkig van
mening te verschillen over de vraag wat te doen als het allemaal geweldig
meevalt. Dat is mooi. Ik kan mij ook absoluut niet herkennen in wat de heer
Rosenmöller zo-even zei. Als het gaat om afspraken in het regeerakkoord
die een nadere verduidelijking behoeven, ligt het zeer voor de hand dat de
partijen die het regeerakkoord hebben gemaakt, zich daarmee bezighouden. Gaat
het niet om in het regeerakkoord voorziene afspraken, dan ontstaat er een
ruimte waarin het kabinet zelf een positie kiest waarop de Kamer vervolgens
reageert. Dus dat lijkt mij het grootste probleem niet. Ik zit nog wel een
beetje met de vraag hoe je het regeerakkoord moet lezen op dit punt. Ik meen
dat het goed is om daarover meer duidelijkheid te verkrijgen. Als ik de heer
Melkert goed heb begrepen, sluit hij aan op een passage in het regeerakkoord,
weergegeven op bladzijde 19 van het stuk dat ik hier in gedrukte vorm bij
mij heb, waarin staat dat budgettaire meevallers als gevolg van hogere economische
groei enz. zullen worden aangewend voor extra vermindering van het EMU-tekort,
extra lastenverlichting en extra uitgavenintensiveringen. Nu is de vraag van
belang of deze passage, waaraan ik mij ook wil houden, wordt ingeperkt door
de twee hoofdstukjes daaronder. Daar staat namelijk dat voor de bestemming
van de meevallers een aantal regels geldt. Er wordt onder meer gesproken over
de scheiding van de ruimte voor uitgaven. Dat lijkt mij wel duidelijk. In
het volgende hoofdstukje wordt gesproken over de aanwending van de inkomstenmeevallers.
Ik lees daar: "Vanaf 1999 optredende inkomstenmeevallers worden benut voor
een extra EMU-tekortreductie en extra lastenverlichting." Hier komen die extra
uitgavenintensiveringen niet meer voor. Dan zou je kunnen redeneren, zoals
ik gisteren ook heb gedaan, dat als het tekort niet meer bestaat, het logisch
is dat de middelen dan naar de lasten gaan. Nu kan het zijn dat ik het verkeerd
lees, maar dat hoor ik dan nu graag. Dan stellen wij dat hier vast en weten
wij ook hoe alsdan in die situatie te handelen.Minister Kok:Ik meen dat er bij de heer Dijkstal ook sprake is van een misverstand.
Hij heeft gisteren ook gezegd dat wanneer het een is bereikt, het naar het
ander gaat. Neen, er is hier gezegd dat vanaf de 0,75% EMU-tekort de sleutel
van 50/50 wordt gehanteerd. Dat is een passage die geen beperking heeft. Veronderstel
dat er in enig jaar zich de situatie van een volledig of vrijwel begrotingsevenwicht
voordoet, dan kun je je vervolgens de vraag stellen hoe je op grond van de
gekozen formule omgaat met een meevaller aan de inkomstenkant. Welnu, als
er dan bijvoorbeeld een meevaller is van 2 mld., dan zal op grond van deze
formule 1 mld. naar de lastenverlichting gaan en 1 mld. naar het niet meer
aanwezige tekort. Dan hebben wij eindelijk eens een jaar met een begrotingsoverschot
van 1 mld. Dat is natuurlijk even wennen voor Nederland, maar dat doet zich
dan voor. Nu is het heel goed mogelijk dat er de wens geuit wordt om er in
die politieke context beter over te praten, maar wat ik zo-even naar voren
bracht, is de uitleg die aan het regeerakkoord moet worden gegeven. Dus niet:
als wij bij nul zijn, gaat alles naar het tekort. Ook als wij bij nul zijn,
geldt: de helft naar het tekort en de andere helft naar lastenverlichting.De heer De Graaf (D66):Dit is wat mij betreft een bijzondere interpretatie van het regeerakkoord.
Daarin wordt namelijk gesproken over een combinatie van 50% EMU-tekortreductie
en 50% lastenverlichting. Tekortreductie betekent werkend naar nul, totdat
het tekort is opgeheven. De minister-president trekt dat nu door en zegt:
nee, wij blijven uitgaan van tekortreductie, ook als er geen tekort meer is,
en dan gaan wij naar boven toe. Dat lijkt mij niet in het regeerakkoord te
staan. Ik meen dat de uitkomst van deze discussie zou moeten zijn dat op het
moment dat wij hopelijk op nul uitkomen, er een nieuw situatie ontstaat en
dat dan de vraag is of extra meevallers in de inkomstensfeer worden benut
om een overschot te creëren, respectievelijk lastenverlichting, of dat
er misschien toch iets anders mee wordt gedaan.Minister Kok:Ik kan de formulering niet anders interpreteren dan ik zojuist deed. Ik
vind het maken van een afweging op het moment dat die balanspositie wordt
bereikt verstandig.De heer Melkert (PvdA):Ik dacht toen de minister-president zijn antwoord begon, dat de eerste
zin de meeste treffende was, namelijk dat er in het regeerakkoord over de
situatie waarover wij het nu hebben – ik ben het trouwens met de heer
Dijkstal eens dat het een luxesituatie is, die wij eerst maar moeten zien
te bereiken – niets is geregeld. De zinnen waar wij het nu over hebben,
zijn een specificatie van de mededeling dat inkomstenmeevallers worden ingezet
voor extra tekortreductie en dan krijg je die twee sleutels en die twee situaties.
Dat is echter nog altijd een verbijzondering van tekortreductie. De logica
gebiedt toch te erkennen dat op het moment dat er geen tekort meer is, je
het tekort ook niet kunt reduceren. Dat is dan toch aanleiding voor een nieuwe
afweging, waarbij ik overigens graag met de minister-president onderstreep
dat dat dan gebeurt in het verlengde van wat in het regeerakkoord is afgesproken,
waarbij het regeerakkoord de uitdrukking is van de wil van drie coalitiepartners
om daar een gezamenlijke lijn in te trekken. Dat hoeft dan niet in een achterkamertje
te gebeuren, maar dat kan hier besproken worden, zoals dat trouwens met het
hele regeerakkoord gebeurt.De heer Rosenmöller (GroenLinks):De heer Melkert keek mij vriendelijk aan, omdat ik inderdaad sprak over
dat achterkamertje. Ik ben blij dat zowel de heer Melkert als de heer De Graaf
datgene delen wat ik gezegd heb over die passage over het regeerakkoord. Zij
zijn daarbij geweest en hebben ook hun verbazing uitgesproken over een situatie
dat de 50/50 doorgaat, ook al is er geen tekort meer. 50% van nul kan niet,
dat is onlogisch, ook als je niet bij die onderhandelingen bent geweest. Dat
vind ik dus buitengewoon merkwaardig. Verder vraag ik het kabinet en de collega's
dringend om, als die situatie zich voordoet, een open gedachtewisseling te
houden over de vraag hoe die miljarden aan meevallers kunnen worden besteed.
Ik heb mij verbaasd over het feit dat de minister-president zegt dat er dan
primair een overschot komt en dat daarna moet worden bekeken of dat de bedoeling
is.Minister Kok:Dit is een heel slechte samenvatting van mijn woorden. Ik heb niet gezegd:
eerst een overschot en dan maar eens kijken wat de bedoeling is. Ik heb aangegeven
dat deze passage, waar de heren De Graaf en Melkert ook hun licht over hebben
laten schijnen, wel degelijk zo kan worden gelezen dat de sleutel 50/50 blijft.
Het is niet zo dat als er geen tekort meer is, er ook geen staatsschuld meer
is. Je kunt dus als je de nulsituatie hebt bereikt en je hebt een meevaller
van bijvoorbeeld 2 mld. te verdelen, wel degelijk 1 mld. ten gunste van lastenverlichting
laten komen en 1 mld. afboeken op de staatsschuld. Dan hebben wij voor het
eerst na tientallen jaren eindelijk eens een moment dat de staatsschuld in
nominale termen met 1 mld. daalt. Tijdens mijn interventies heb ik een- en
andermaal aangegeven dat het verstandig zou zijn als de fracties en het kabinet
zich op dat "luxueuze" moment goed beraden op de vraag – dat moet in
de volle openbaarheid van de Kamer gebeuren – hoe in die situatie verder
moet worden gegaan. Ik houd echter tegenover degenen die daar andere opvattingen
over hebben, staande dat de passage wel degelijk zo kan worden geïnterpreteerd
dat die 50/50-sleutel ook na begrotingsevenwicht kan worden gecontinueerd.
Ik begrijp dat de heer Rosenmöller dat anders ziet. Dat zij zo, maar
ik wijs hem erop dat het kabinet in de eerste plaats als een speer aan het
werk gaat om dat moment te bereiken, geholpen door de nationale en internationale
conjunctuur. Als dat visioen in zicht komt en het geen fata morgana blijkt
te zijn, zal het kabinet in samenspraak met de Kamer voorstellen doen om aan
te geven hoe in die situatie kan worden gehandeld. Maar vooropstaat dat het
kabinet als een speer aan het werk gaat.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het zal nog een paar uur duren voordat het kabinet aan de slag kan. Maar
dit terzijde. Er is wel degelijk een markant onderscheid te maken tussen het
moment waarop er nog een tekort is – want dan geldt een spijkerharde
afspraak – en het moment waarop dat tekort er niet meer is. In dit laatste
geval kan volgens u de redenering doorgezet worden dat via de 50/50-sleutel
de helft van de meevaller naar het financieringsoverschot gaat. Dat kan. Maar
u geeft ook ruimte voor een andere afweging. Dat maakt dat er een kwalitatief
onderscheid is tussen het moment waarop er nog wel een tekort is en het moment
waarop er geen tekort is. Die laatste situatie is nog niet geregeld. Dat heb
ik vastgesteld en ik ben blij dat u dat bevestigd hebt. Daarnaast heb ik forse
kritiek op de wijze waarop het kabinet in die situatie met die omstandigheid
omgaat. Die kritiek houd ik staande.Minister Kok:Die kritiek zal temeer gerechtvaardigd zijn als u ziet dat de keuzes die
het kabinet maakt de verkeerde zijn.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat is flauwekul!Minister Kok:Waarom is dat flauwekul?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Natuurlijk heeft het kabinet de bevoegdheid op dat moment met voorstellen
naar de Kamer te komen. U begrijpt na al die interventies niet eens wat ik
bedoeld heb.Minister Kok:Dank u zeer.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik meen het serieus. U zou die opmerking niet gemaakt hebben als u mij
goed begrepen had.Minister Kok:Ik maakte deze opmerking, omdat u nu reeds zegt dat u ernstige kritiek
hebt op de keuzes van het kabinet, terwijl nog moet blijken welke keuzes het
kabinet zal maken.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Nee, het gaat mij om de procedure. Dat heb ik u verschillende keren voorgehouden.
Enerzijds heb ik gewezen op het onderscheid tussen het moment waarop het tekort
er nog is en het moment dat er sprake is van een overschot. Dat is, denk ik,
voldoende helder. Anderzijds heb ik kritiek geuit op de wijze waarop het kabinet
daarmee omgaat. Ik heb het nu zes keer gezegd en bij herlezing zal dat duidelijk
worden. Ik vind dat er een open gedachtewisseling moet zijn over de keuzes
die het kabinet maakt. De Kamer heeft de taak die keuzes te controleren en
af te wegen en dan misschien wijzigingsvoorstellen in te dienen. Het moet
niet primair de exclusieve taak van regeringsfracties zijn om een kabinetsbesluit
te toetsen waarna de Kamer er alleen nog maar "ja" of "nee" tegen kan zeggen.
Dat is niet in overeenstemming met hetgeen u in de regeringsverklaring gezegd
heeft over de open verhouding tussen Kamer en kabinet. Die ambities worden
nu na een dag al niet meer waargemaakt.Minister Kok:Daarover zullen wij van mening blijven verschillen. De beoordeling door
de Kamer staat onomstotelijk vast. Daar doe ik niets aan af. Alles zal in
de volle openbaarheid aan de Kamer worden voorgelegd en aan het oordeel van
de Kamer worden onderworpen. Maar ik blijf herhalen dat als het hier gaat
om een aanvulling op of een nadere interpretatie van het regeerakkoord, het
in de eerste plaats op dit aangewezen onderdeel van het regeringsbeleid aan
de regeringsfracties is om in samenspraak met het kabinet daarover een afspraak
te maken en een oordeel te formuleren. Het één is van belang;
het ander evenzeer. Het is een regeerakkoord van drie fracties en niet van
negen fracties.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ter complementering van mijn beeld en mogelijk ook van het beeld van collega
Rosenmöller nog het volgende. De minister-president ziet dan op de situatie
dat ook in Europees verband wordt gesproken over "close to balance, or in
surplus". Dus zo gek is dat op zichzelf niet. Ik zie de minister van Financiën
ja knikken. En wij betalen dan toch nog altijd miljarden rente op de staatsschuld.
Heb ik dat goed begrepen?Minister Kok:Uw opmerkingen zijn op zichzelf juist, maar zij vatten niet samen wat
ik naar voren gebracht heb.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Dat weet ik, maar zij zijn bedoeld ter complementering van het beeld dat
ik vorm naar aanleiding van hetgeen u heeft gezegd. U mag het ook als een
ondersteuning opvatten.Minister Kok:Als je eindelijk van je jaarlijkse tekort af bent en dus van jaar op jaar
met een begrotingsevenwicht werkt, is er nog steeds sprake van een torenhoge
staatsschuld die ons tot in lengte van jaren nog op hoge lasten plaatst. Ook
dat zal in de dan te maken afweging moeten worden betrokken. Dus in die zin
is het voor mij geen digitale vraagstelling: als je nul hebt bereikt, ga je
vanzelf naar een andere prioriteit. Er is wel een nieuwe situatie. Die almaar
terugkerende reductienoodzaak heeft dan een nieuwe gedaante gekregen.Voorzitter! Door een aantal van de geachte afgevaardigden is stilgestaan
bij de voorgenomen fiscale stelselherziening en de omvang van de lastenverlichting.
Ik verwijs nog eens naar hetgeen over de herziening van het belastingstelsel
is vermeld in het regeerakkoord en in de regeringsverklaring. Met die herziening
van het belastingstelsel zullen heel veel goede doelstellingen in samenhang
kunnen worden gerealiseerd.De heer De Hoop Scheffer maakte gisteren een aantal belangwekkende opmerkingen
over lastenverlichting in het algemeen en over prioriteiten die bij het toekennen
van lastenverlichtingen zouden moeten worden bepaald. Ik mag uit zijn opmerkingen
toch niet afleiden dat hij zich ten principale keert tegen een herziening
van het fiscale stelsel waarvoor in onze berekening een bedrag van 4,5 mld.
moet worden vrijgemaakt? Ik stel die vraag in het licht van zijn eerdere opvattingen
die hij in de campagne naar voren heeft gebracht over de vraag in welke mate
er ruimte voor lastenverlichting zou moeten zijn in deze periode.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! Ik wil die vraag meteen beantwoorden. Wij keren ons niet ten
principale tegen een operatie inzake belastingherziening. Wij komen daarover
uiteraard nog te spreken. Ik heb, ook in interruptiedebatten met collega's,
opmerkingen gemaakt over de posities van de verschillende inkomensgroepen
in relatie tot het debat over lastenverlichting. Ik heb toen gezegd –
mijn interpretatie verschilt van die van anderen – dat wij daarbij zeer
goed de positie van de middeninkomens in de gaten moeten houden. Ik heb dat
herhaald naar aanleiding van opmerkingen van collega Dijkstal gisteravond
toen hij het naar mijn opvatting te veel bij uitsluiting had over het toptarief.
Wij verzetten ons dus niet tegen het debat over een belastingherziening. Dat
daarvoor een bedrag nodig is, is volstrekt duidelijk. Ik heb getracht aan
te geven dat als je een en ander echter relateert aan het debat tijdens de
campagne, de lastenverlichting exclusief gericht is op het belastingplan en
er verder geen sprake is van een algemene lastenverlichting. Dat debat hebben
wij tijdens de campagne gevoerd.Minister Kok:In het behoedzame scenario zijn de vooruitzichten dat er inderdaad niet
meer ruimte is dan de ongeveer 4,5 mld. die in 2001 moet worden gebruikt om
het nieuwe stelsel in te voeren. Ik voeg daar twee opmerkingen aan toe. In
de eerste plaats kan een meevallende economische ontwikkeling, waarover wij
zojuist in een ander verband uitgebreid hebben gesproken, leiden tot aanvullende
ruimte die ook bij de beschikbare middelen voor lastenverlichting kan worden
gevoegd. Daarbinnen is het van groot belang om de verschillende accenten in
het beleid te belichten. In de tweede plaats kunnen op weg naar 2001 –
ik kom daar straks nog over te spreken in het kader van het spoorboekje waarnaar
de heer Dijkstal vroeg – enkele kwetsbare elementen weggehaald worden
uit de berekeningen voor de stelselherziening, zeker als er
additionele, financiële ruimte voor het totaal van lastenverlichting
beschikbaar komt. Dat kan betrekking hebben op sommige categorieën in
de groep lagere middeninkomens. Het kan ook betrekking hebben op de categorie
mensen in deeltijd, waarover de heer Melkert sprak. Voorts kan het betrekking
hebben op sommige categorieën ouderen met aanvullende pensioenen die
bij de doorrekeningen niet altijd een positief beeld laten zien.Het voornemen van het kabinet is de stelselherziening van de belastingen
als basis te nemen voor het te voeren beleid. Over de procedure kom ik straks
te spreken. Wij doen dat in de wetenschap dat voor die stelselherziening zo'n
4,5 mld. nodig is. Dat is ook mogelijk als het geheel van voornemens wordt
gerealiseerd. Als zich in de komende tijd nog situaties voordoen waardoor
de ruimte voor lastenverlichting wat wordt vergroot, zullen wij met een scherp
oog kijken naar het wegnemen van een aantal kwetsbaarheden rondom de invoering
van dat stelsel alsmede naar enkele extra beleidsmaatregelen die recht doen
aan de positie van groepen die bijzondere aandacht vragen. Dat kunnen mensen
zijn met de zwakste inkomenspositie, maar soms kunnen dat ook bepaalde delen
van middengroepen zijn die met een combinatie van bepaalde verplichtingen
of financiële lasten worden geconfronteerd.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! Ik wil nog even mijn antwoord completeren, aangezien de minister-president
mij die vraag stelt. Mijn intentie gisteren in eerste termijn was aan te geven
dat je voor een belastingherziening uiteraard geld nodig hebt en dat je daarbij
ten principale kunt debatteren over de vraag of bij een belastingherziening
iedereen erop vooruit moet gaan en, zo ja, hoeveel. Toen heb ik even verwezen –
overigens zonder het te noemen – naar het staatje in de bijlage bij
het regeerakkoord en heb ik mijn zorgen geuit over de positie van middeninkomens.
Ook wat het CDA betreft begint het debat uiteraard aan de onderkant, maar
ook de positie van de middeninkomens moet in de gaten worden gehouden. Ik
denk overigens dat ik nog wel met collega Melkert over de definitie van middeninkomens
kom te spreken.Minister Kok:U zult het misschien verrassend vinden, maar ik sluit mij graag aan bij
die kritische opmerking. Het zou ook onze ambitie zijn om, zeker naarmate
er enige additionele ruimte voor vormen van lastenverlichting ontstaat, te
kijken hoe je de kwetsbaarheden juist bij de invoering van het nieuwe stelsel
kunt wegwerken.De voorzitter:Zou de minister-president kunnen aangeven hoeveel tijd hij nog ongeveer
nodig denkt te hebben?Minister Kok:Ik denk dat ik nog wel stof heb voor zo'n anderhalf uur.De voorzitter:Dan stel ik voor dat u nog één onderwerp behandelt en dat
wij om 13.00 uur drie kwartier schorsen.Minister Kok:Voorzitter! Ik zal nog kort ingaan op het tijdschema van de wetgeving
fiscale stelselherziening. De bedoeling is dat wij die afspraken zo snel mogelijk
effectueren. Het is een ingrijpende en gecompliceerde wetgeving. De Raad van
State zal er ook uitgebreid tijd voor nodig hebben. Het is de bedoeling om
ruim voor de zomer de zaak voor advies aan de Raad van State aan te bieden,
zodat het politieke debat over de belastingherziening in het parlementaire
jaar 1999-2000 kan worden gevoerd en bij voorkeur ook kan worden afgerond,
omdat enige tijd van voorbereiding voor de invoering van het nieuwe stelsel
ook wel van belang is. Het is de bedoeling om het in 2001 in te voeren. Dan
zal er dus in het volgend voorjaar een compleet wetsvoorstel aan de Raad van
State moeten worden aangeboden.Ik wil nog een enkele opmerking maken over de loonontwikkeling. Het voorziene
pad van de contractlonen is inderdaad niet ruim, zeker in het licht van de
recente loonontwikkeling. Ik vraag wel aandacht voor het feit dat wij de loonontwikkeling
zoals die is geraamd, ook steeds moeten zien in samenhang met die andere raming:
die van de matige economische groei. Het gaat om 2% groei en daarbij passende
aannames. Als je volgend jaar, naar verwachting, 3% groei hebt, dan zal de
loonontwikkeling ook navenant hoger zijn in de aannames van het Centraal planbureau.
Daarnaast heeft het Centraal planbureau rekening gehouden met de waarschijnlijkheid
dat er ook enige matigende werking op de loonontwikkeling zal uitgaan van
de vrij forse lastenverlichting die in 2001 optreedt. Ik zeg hier onmiddellijk
bij dat het kabinet de komende tijd nog wel wil nadenken over de vraag of
de lastenverlichting die aan het pakket 2001 is verbonden, niet wat zou kunnen
worden gespreid over de jaren 2001 en 2002 samen. Dat nadenken zal in de komende
twee weken niet tot een afronding komen, maar dat gaat nog enigszins door.
Op die manier kan worden voorkomen dat er een heel forse piek is in de lastenverlichting
en kan worden bewerkstelligd dat er afspraken kunnen worden gemaakt over een
meerjarige aanpak van een lastenverlichting gedurende twee jaar van betekenende
omvang. Tegelijkertijd zou er sprake kunnen zijn van afspraken van sociale
partners die daarmee rekening zouden kunnen houden, zoals ook andere nieuwe
prioriteiten steeds hoger op de agenda voor sociale partners komen te staan,
waaronder de spanning op de arbeidsmarkt en de aanpak van scholing en opleiding
in dat verband.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! De zorg die ik gisteren heb geuit en die ook door anderen
in de samenleving is geuit, betreft natuurlijk ook met name het jaar 1999.
Er is dan sprake van een lastenverzwaring voor het bedrijfsleven. Voorts wijs
ik op het feit dat wij nu al op een gemiddelde contractloonstijging van 3,25%
zitten. Wij moeten ons dus afvragen of wij, ondanks de elementen die de minister-president
erbij noemt en die natuurlijk op zichzelf valide zijn, mogen blijven uitgaan
van die 1,5%, die ook het CPB niet risicovrij heeft genoemd. Dat is de achtergrond
van mijn betoog gisteren.Minister Kok:Het is een onderdeel van de basis waarop wij onze afspraken hebben gegrondvest.
Een hogere contractloonstijging zal waarschijnlijk plaatsvinden in een jaar
met een hogere economische groei. Immers, een hogere contractloonstijging
lijkt mij niet voor de hand liggend als de economische situatie die niet mogelijk
maakt. Zo'n hogere contractloonstijging leidt uiteraard tot hogere uitgaven
bij de overheid en een zekere spanning met het uitgavenkader.
Er staan in die "als, dan"-situatie echter ook andere feiten tegenover, zoals
een meevallende ruimte aan de uitgavenkant, een gunstiger ontwikkeling door
een lager volume in de sociale zekerheid of een veel lager tekort met lagere
rentelasten, wat op dit moment heel realistisch is. Het is dus waar dat er
aan de uitgavenkant een probleem ontstaat als de stijging van het contractloon
groter is dan in het CPB-document wordt aangenomen. In die situatie staan
daar bij meevallende groei ook voordelen tegenover. Dit alles zal tot een
inpassingsnoodzaak leiden, waarbij overigens ook de uitgavenreserve waartoe
het kabinet heeft besloten een rol zal kunnen spelen. Overigens komt het punt
van de mogelijke lastenverzwaring voor volgend jaar natuurlijk over een paar
weken uitgebreid terug. Ik wijs erop dat de lastenverzwaring die voor volgend
jaar is voorzien, een gevolg is van het feit dat wij nog enkele jaren vermogenstekorten
moeten inhalen. Gelukkig kunnen wij dit doen in jaren met een relatief gunstige
economische ontwikkeling, maar als wij het nu achterwege zouden laten, zouden
wij daar morgen en overmorgen mee worden belast. Dat lijkt mij niet verstandig.
Wij moeten dus even door die zure appel heen bijten. Des te belangrijker is
het dat wij volgend jaar dan toch opnieuw van een gunstig jaar kunnen spreken,
zowel wat koopkrachtontwikkeling als wat werkgelegenheid betreft, maar daarover
meer over drie weken.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Wij komen hier onzerzijds uiteraard ook op terug als wij nader vorm geven
aan onze ideeën over gerichte lastenverlichting zoals die in het plan
"De moeite waard" naar voren is gebracht. Ik heb dat gisteren al aangekondigd.
De minister-president zal het met mee eens zijn en blijven dat er als je over
lastenverlichting discussieert, sprake is van een zekere onbalans. Hij geeft
dat ook al aan door te zeggen: misschien moeten wij haar over 2000-2001 wat
spreiden. Ik ken de reden daarvan wel, maar het is een iets ander verhaal
dan waarover wij in de campagne met elkaar hebben gedebatteerd.Minister Kok:In en na de campagne is steeds gewezen op het feit dat de herziening van
het sociale stelsel natuurlijk een hele ingrijpende operatie is en dat het
belangrijk is veel van de plussen en minnen in één pakket mee
te nemen. Uit verschillende verantwoordelijkheden herinnert eenieder zich
nog de grote Oortoperatie van een kleine tien jaar geleden. Het is bekend
hoeveel begeleidende middelen soms toch weer nodig zijn om een aantal van
de minpunten weg te nemen. De mensen die daardoor een extra plus krijgen,
zullen daartegen niet onmiddellijk protesteren. Dit noopt ertoe de lastenverlichting
zoveel mogelijk te richten op het jaar 2001, tenzij zich onvoorziene meevallers
voordoen. Er zijn echter goede redenen denkbaar om enige spreiding in de dan
voorziene lastenverlichting over die twee jaren aan te brengen, temeer omdat
in het jaar 2001 ook een einde komt aan de tekortinhaal van de vermogens.
Ook dat geeft lucht voor een dan plaatsvindende lastenverlichting. Dit zou
een tweejarige aanpak over 2001 en 2002 kunnen rechtvaardigen. Het kabinet
zal zich hierover nog buigen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Wat vindt de minister-president van de uitspraken van de voorzitters van
de vakcentrales FNV en CNV die zeggen dat zij met die loonstijging en de geraamde
loonstijging, maar vooral gelet op datgene wat zij in het komend CAO-seizoen
willen, geen rekening kunnen houden met lastenverlichting, omdat zij dan ook
rekening moeten houden met lastenverzwaring en dan het hek van de dam is?Minister Kok:Daar ga ik niet over, dat is de verantwoordelijkheid van betrokkenen.
Wij zullen de komende tijd zeker ook de mogelijkheden hebben en gebruiken
voor goed overleg met sociale partners. Omdat het hier bovendien gaat om een
lastenverlichting die over enkele jaren ingaat, moeten wij oppassen dat wij
ons kruit niet verschieten op onderwerpen die op dit moment nog niet actueel
zijn. Voor de koopkracht van mensen is de lastenverlichting echter wel degelijk
relevant. De Kamer heeft de doorberekening gezien van de effecten van het
2001-pakket; die zijn betekenisvol, ook voor mensen met lage en modale inkomens.
Daarom kan ik mij voorstellen dat dit tegen die tijd misschien toch wel eens
een relevant punt van gesprek kan zijn.Wat ik daarnaast minstens zo belangrijk vind, is hoe wij samen met de
scholing en de spanning op de arbeidsmarkt omgaan. Ik heb de indruk –
dit staat ook in de regeringsverklaring – dat wij als wij niet alle
hens aan dek plaatsen om gezamenlijk te bezien hoe wij de spanning op de arbeidsmarkt
kunnen combineren met veel meer scholings- en opleidingsinspanningen en daarvoor
een stukje van de loonsom gebruiken, met open ogen steeds verder vastlopen.
Het is dus een gezond eigenbelang voor de sociale partners om ook daarmee
in de bepaling van de afweging rond de arbeidsvoorwaarden rekening te houden.
Ik herhaal echter dat wij daar niet over gaan. Het is hun afweging en hun
verantwoordelijkheid. Wij hebben misschien ook onze bijdrage in dat debat.De heer Rosenmöller (GroenLinks):De opmerkingen over scholing en dergelijke onderwerpen zijn natuurlijk
buitengewoon belangwekkend; die zullen ongetwijfeld in het voor- en najaarsoverleg
met de sociale partners aan de orde komen. De relatie tussen lastenverlichting
en loonmatiging of beperkte loonstijging is, zegt het CPB, juist de afgelopen
periode bepaald beperkt geweest. Gezien de ramingen voor het komende jaar
of de komende jaren lijkt die relatie veel intensiever te zijn. Dat wil ik
graag van een kanttekening voorzien hebben. Als blijkt dat wij volgend jaar
het behoedzame scenario niet behoeven te volgen en terechtkomen in scenario's
van 3% groei zal dit ongetwijfeld leiden tot extra uitgaven in de sfeer van
de koppeling en de ambtenarensalarissen. Dat moet dan niet in de knel komen
met een Zalmnorm of afspraken over inkomsten- of uitgavenmeevallers. Ik neem
aan dat daarbij de wet betreffende de koppeling onverkort wordt toegepast,
want het is het voornemen van het kabinet om de koppeling als zodanig de komende
jaren gewoon toe te passen.Minister Kok:De uitgavenkaders staan vast. Ik heb net iets gezegd over wat zich in
een jaar van meevallende economische groei voordoet aan gunstige ontwikkelingen:
lage rente, betere volumeontwikkeling sociale zekerheid, andere
ruimte in de uitgavensfeer; er is een uitgavenreserve. Dat geheel geeft denk
ik voldoende instrumenten en mogelijkheden om te verwachten dat dit, misschien
niet altijd zonder moeite, tot inpasbaarheid zal leiden.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Maar de koppeling staat net zo vast als het uitgavenkader, mag ik hopen.Minister Kok:Ik heb gisteren in de regeringsverklaring iets gezegd over de volledige
toepassing van de koppeling. Ik hoop dat iedereen die daaraan sterk hecht
bij het nemen van de eigen verantwoordelijkheid, er rekening mee houdt dat
een en ander in onze economie en onze staatshuishouding wel betaald moet worden.
Het komt niet gratis uit de lucht vallen.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik begrijp dat de minister-president dit bedoelt in de richting van de
sociale partners. Mijn vraag is hoe hij die 1,5% definieert. Wat de loonkosten
betreft wordt nu uitgegaan van zeg maar 3,75%. Als je daarbij telt incidenteel
1,5% à 2% dan kom je algauw uit op 5,5%. Als je daaraan het resultaat
toevoegt van de koppelingsdiscussie, zoals de heer Rosenmöller aangaf,
is de vraag: hoe 1,5% is 1,5%? Kan de ministerpresident voor mij die 1,5%
aanname definiëren?Minister Kok:Daarbij gaat het om de rekenmethode van het planbureau die een stevige
relatie veronderstelt tussen lastenverlichting en loonontwikkeling. Het is
maar de vraag hoe die verhouding in de praktijk ligt, zeker in een tijd met
een gespannen arbeidsmarkt. Ik weet niet hoe de economie er over anderhalf
of twee jaar voor staat. Wij hadden het net over de heroïsche veronderstelling
dat wij in 2001, in elk geval voor het einde van deze kabinetsperiode, een
moment zouden hebben van begrotingsevenwicht. Dat veronderstelt een groei
van 3% per jaar. Ik help iedereen hopen dat wij dit kunnen realiseren. Als
ik denk aan de internationale omgeving heb ik twijfels of wij over het jaar
1999 heen echt, zelfs met een gunstige Duitse economische ontwikkeling, kunnen
blijven rekenen – in elk geval willen wij ons niet op voorhand rijk
rekenen – op een groeitempo in die orde van grootte. Zoiets is ook als
je het trendmatig over een langere periode bekijkt echt aan de hoge kant.
Als de economie gunstig blijft draaien, zul je het risico hebben dat de opwaartse
ontwikkeling van lonen, loonkosten en dus ook productiekosten met effecten
op de werkgelegenheid zich voortzet. Dan zul je in die gunstige economische
ontwikkeling een aantal positieve elementen hebben: kijk naar de rente, kijk
naar het volume van de sociale zekerheid. Mocht de economie wat stagneren,
wat ik niet hoop, dan zal er niet alleen minder ruimte ontstaan om tegenvallers
op te vangen, maar dan zal ook de spanning op de arbeidsmarkt zich minder
heftig voordoen. Ik bedoel eigenlijk dat deze verschijnselen zich niet allebei
in hun uitersten zullen voordoen, dus geen economie die inklapt en een ontwikkeling
van arbeidsmarkt en contractlonen die zich daar niets van aantrekt. En voor
het overige vraag ik u te accepteren dat in de stukken die op de derde dinsdag
zullen worden gepresenteerd namens Financiën, Sociale Zaken en het Centraal
planbureau, de nodige cijfermatige toelichting zal worden gegeven waarnaar
u terecht vraagt. Het zou nu erg veel cijferimprovisatie opleveren als ik
mij daarin begaf.De heer De Hoop Scheffer (CDA):U kijkt mij nu zo vriendelijk aan – en de blik van de minister van
Financiën is zo mogelijk nog vriendelijker – dat ik daar gaarne
mee akkoord ga.Minister Kok:Voorzitter! Ik rond dit blokje af. De heren Melkert en Dijkstal vroegen
nog naar de voetnoten in het regeerakkoord over de sociale zekerheid en de
kosten van de sluitende aanpak. Ik begrijp dat er in nader overleg met het
Centraal planbureau nog wordt bezien hoe zo'n netto intensivering van 250
mln. de meeste vruchten zou afwerpen. Daar moet zorgvuldig over gediscussieerd
worden, in samenhang met de discussie over de toepassing van programma's van
het Europees sociaal fonds. Die afwegingen zullen in de komende weken plaatsvinden,
maar ze zullen geen ander licht werpen op de vraag wat hiervoor per saldo
netto nodig is, namelijk 250 mln.Over de ID-banen is het regeerakkoord helder: met de inzet van 800 mln.
worden er 20.000 banen extra gecreëerd en bij een deel van die banen
zullen de instellingen die van de inzet van extra personeel profiteren, een
nader vast te stellen eigen bijdrage moeten betalen.En ten slotte is er de volumeontwikkeling in de bijstand. In goed overleg
met het CPB zijn de ramingen nog eens bezien, ook voor de bijstand. Het kabinet
heeft die ramingen inmiddels vastgesteld en op Prinsjesdag zal men van de
resultaten daarvan kennis kunnen nemen.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 12.46 uur tot 13.30 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met deze voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19971998-6288-6308.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl