Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (voorwaardelijke machtiging en dwangbehandeling) (30492)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2006-2007, pag. 2276-2315

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

07-02-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

nr. 36, pagina 2276-2315

30-01-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30492Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 30 januari 2007)Pagina 2315-2316
Vragen van het lid Dibi aan de minister en de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over het nieuwe leren en de noodklok die scholieren en studenten luiden over het nieuwe leren; mondeling vragenuurPagina 2266-2270
Vragen van lid Bussemaker aan minister De Geus (SZW) over uitzending Zembla over de WAO-herkeuringen, in het bijzonder het verzet van artsen tegen de herkeuringen en de vertrouwenscrisis binnen het UWV; mondeling vragenuurPagina 2263-2266
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2007 (30800 XVI), te weten (onder meer): - de motie-Van der Veen c.s. over onderzoek naar een eenduidige indicatiestelling voor de AWBZ (30800 XVI, nr. 73); - de motie-Van der Veen c.s. over opname van preventie in het basispakket (30800 XVI, nr. 74); - de motie-Bussemaker c.s. over een effectieve aanpak van stages en praktijkbegeleiding in de zorgopleidingen (30800 XVI, nr. 75); - de motie-Bussemaker/Omtzigt over het aantrekkelijker maken van werken in de zorg (30800 XVI, nr. 76); - de motie-Bussemaker c.s. over beperking van administratieve lasten door een scherpe normstelling (30800-XVI, nr. 77); - de motie-Omtzigt c.s. over een plan voor het verder terugdringen van het aantal onverzekerden (30800 XVI, nr. 78)Pagina 2271-2275
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van enkele wetten in verband met de inwerkingtreding van de Zorgverzekeringswet (30903)Pagina 2276-2276
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (voorwaardelijke machtiging en dwangbehandeling) (30492)Pagina 2276-2315
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2007 (30800 VII), te weten: - motie-Van Raak over een klokkenluidersfonds (30800 VII, nr. 28); - motie-Brinkman over een onderzoek naar een reorganisatie (30800 VII, nr. 30); - motie-Brinkman over de ontruiming van illegale kraakpanden (30800 VII, nr. 31); - motie-Van Gent over beperking van de verhoging van ministerssalarissen (30800 VII, nr. 32); - motie-Van Gent c.s. over de normering van topinkomens (30800 VII, nr. 33); - motie-Van Gent/Van Raak over afroming van de bijverdiensten van fulltime bestuurders (30800 VII, nr. 34)Pagina 2275-2276
Presentie (dinsdag 30 januari 2006)Pagina 2263-2263
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 30 januari 2007)Pagina 2271-2271
Vragen van het lid Depla aan de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer over problemen met de benoeming van een lid van de raad van toezicht tot directeur-bestuurder bij woningcorporatie AWV/Eigen Haard; mondeling vragenuurPagina 2270-2271

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 394 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (voorwaardelijke
machtiging en dwangbehandeling) (30492).De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Het is belangrijk en erg goed dat dit wetsvoorstel behandeld
wordt. De SP-fractie is blij met de wetswijzigingen die voorliggen. Het werd
hoog tijd dat er iets op dit vlak ging gebeuren. Uiteraard hebben wij bij
de wijzigingsvoorstellen wel wat opmerkingen te maken. De praktijk schiet
namelijk tekort en met name vanuit het veld komen dringende verzoeken om meer
opnamemogelijkheden en om de BOPZ aan te passen. Ik stel bovendien vast dat
de wet als zodanig tekortschiet. Ik wil daarover een aantal algemene opmerkingen
maken.Met name van familie, maar ook van hulpverleners hoor ik dat hulp te laat
komt, vaak pas als het echt mis gaat, dat bemoeizorg prima is maar dat daarvoor
te weinig tijd en aandacht is. Verder blijkt er pas gehandeld te worden als
mensen echt in de problemen zitten met hun geestelijke gezondheid. Het blijkt
verder nog steeds moeilijk te zijn om iemand opgenomen te krijgen, ook als
opname echt noodzakelijk is. Mijns inziens heeft dit te maken met het feit
dat wij op een andere manier aankijken tegen geestelijke gezondheidszorg dan
tegen reguliere gezondheidszorg. Niemand is er verantwoordelijk voor als er
niets wordt gedaan in crisissituaties die de geestelijke gezondheid betreffen.
Als er op straat iemand een hartinfarct krijgt, vinden wij het normaal dat
er wordt opgetreden en dat de ambulance wordt gebeld. Als er echter iemand
met een psychose op straat zit of in de goot ligt, is het redelijk normaal
om gewoon door te lopen. Daarin zit mijns inziens iets scheef. Kan de minister
reageren op de algemene opmerking dat wij hierin tekortschieten?Eigenlijk heeft de BOPZ niet als uitgangspunt dat mensen behandeld moeten
worden. Daardoor vallen mensen op dit moment tussen wal en
schip. Verder blijkt dat er daardoor in deze wet steeds nieuwe toevoegingen
moeten worden ingebouwd om het mogelijk te maken deze mensen te helpen; de
wet moet steeds verder worden opgetuigd als een kerstboom waar meer ballen
in worden gehangen. Ik zeg nogmaals dat ik het belangrijk vind dat wij deze
wijzigingen doorvoeren, maar wij moeten ons afvragen of ze wellicht gestoeld
is op een verkeerd uitgangspunt en een verkeerde benadering.Ik heb in de Kamer al veel vaker gezegd dat de SP-fractie eigenlijk voor
een behandelwet is, met een ander uitgangspunt en een andere benadering van
mensen met een psychische ziekte. Het uitgangspunt moet zijn dat deze mensen
hulp en behandeling nodig hebben. Nu is opname in uiterste situaties van gevaar
het uitgangspunt. Wij hebben de minister eerder verzocht een commissie van
deskundigen in te stellen die serieus moet onderzoeken of een behandelwet
met een ander uitgangspunt mogelijk is. Kan dit een goed alternatief zijn
voor de BOPZ? Na een lange discussie en veel aandringen van de Kamer heeft
de minister bij die gelegenheid verwezen naar de evaluatie die wij binnenkort
kunnen verwachten. Wordt in deze evaluatie serieus de optie van een andere
wet overwogen? Als dit niet zo is, overweeg ik hierover een motie in te dienen,
maar ik ga er na de toezegging van de minister van uit de deze optie serieus
wordt bezien.Mevrouw Joldersma (CDA):U hebt het inderdaad al vaker over een behandelwet gehad en wij hebben
daarover in de Kamer gesproken. Toch weet volgens mij niemand precies wat
een behandelwet is. Kunt u zeggen wat u ermee bedoelt?Mevrouw Kant (SP):De BOPZ is gestoeld op opname. Wanneer is er sprake van zo veel gevaar
dat iemand moet worden opgenomen? De behandelwet gaat ervan uit dat een psychiatrische
patiënt iemand is die behandeling nodig heeft. Bij de behandelwet is
dus het uitgangspunt anders. Zo'n wet is gericht op de vraag wat voor de patiënt
de beste behandeling is op enig moment. Dit uitgangspunt leidt tot een andere
wet dan de huidige BOPZ, waarin de criteria voor opname centraal staan. U
kent de deskundigen in het veld die erg vóór zo'n behandelwet
zijn. In de commissie zit gelukkig een van deze deskundigen, die hierover
een zeer uitgesproken mening heeft. U hoeft alleen maar even over de grens
te kijken om te ontdekken dat in veel landen het behandelen van patiënten
het uitgangspunt van denken is op grond waarvan de regels en de wetten worden
vastgesteld. Gelukkig heeft de Kamer er, volgens mij Kamerbreed, op aangedrongen
dat er bij de evaluatie ook over de landsgrenzen wordt heen gekeken. Hanteren
andere landen een ander uitgangspunt dat wellicht tot betere oplossingen voor
patiënten leidt? Gelukkig is er Kamerbreed op aangedrongen ook te bezien
of er landen zijn met andere benaderingen die wellicht tot betere oplossingen
voor patiënten leiden.Mevrouw Joldersma (CDA):Is er in de behandelwet die mevrouw Kant voor ogen heeft nog plek voor
de rechter? Ons rechtssysteem is namelijk nogal verschillend van het systeem
dat men in andere landen heeft.Mevrouw Kant (SP):Dat klopt, maar het gaat mij om een omkering van het uitgangspunt. Mevrouw
Joldersma vraagt naar de plek van de rechter, maar je zou het misschien ook
kunnen oplossen met adviescolleges. Daarmee zou kunnen worden geëxperimenteerd.
Er kan wellicht ook tot een combinatie worden gekomen. Ik laat het aan de
deskundigen over om tot de beste oplossing te komen, maar het gaat mij om
het juiste moment om iemand te behandelen, want daarmee worden problemen voorkomen.
Het gaat niet aan dat wordt gewacht tot een gedwongen opname van de patiënt
noodzakelijk is, want dat is een heel andere benadering.Een ander algemeen punt dat raakt aan het wetsvoorstel dat vandaag aan
de orde is en aan de BOPZ betreft de separatie, bijvoorbeeld in een isoleercel.
Wij weten allemaal dat dit zeer ingrijpend is voor patiënten. In een
Nova-uitzending van december werd zelfs gesteld dat separatie wel eens onwettig
wordt toegepast. De opsluiting in de eigen kamer heet inperking van vrijheden
ex artikel 40. Die hoef je niet te melden. Graag een reactie van de minister
op dit fenomeen. Doet de inspectie daar onderzoek naar? Zo ja, welk onderzoek
is dat?Ik pleit voor het terughoudend omgaan met separatie, maar in de praktijk
gebeurt het natuurlijk toch. Het mag echter alleen in noodsituaties. Er mag
nooit en te nimmer een relatie zijn met een tekort aan personeel of hoge werkdruk.
De vraag blijft of die relatie er in werkelijkheid niet is. De minister stelt
zelf in antwoord op vragen dat er in de nacht en avond minder personeel is
en dat separeren dan eerder nodig kan zijn. Dat mag toch niet? Natuurlijk
is er 's nachts minder personeel, maar toch niet zoveel minder dat daardoor
sneller wordt gegrepen naar het middel van separeren, terwijl dat niet nodig
is met meer personeel? Wil de minister reageren op dat door hemzelf gegeven
antwoord? Hij erkent die relatie in elk geval. Ik vind dat een onderzoek moet
plaatsvinden naar de vraag of die relatie daadwerkelijk bestaat. Als dat het
geval is, zouden wij daar iets aan moeten doen. De inspectie zou dat onderzoek
kunnen doen.Dan kom ik te spreken over de voorstellen in deze wetswijziging, allereerst
over de aanpassing van de voorwaardelijke machtiging. De aanleiding hiervoor
is een uitspraak van de Hoge Raad. Het is belangrijk dat wij tot die aanpassing
komen. De Hoge Raad stelt dat, als geen sprake is van expliciete toestemming,
er geen voorwaardelijke machtiging kan worden toegepast. Dat moet dus worden
hersteld in de wet. Als er redelijkerwijs van kan worden uitgegaan dat de
patiënt zich aan de voorwaarden gaat houden, zonder dat hij of zij expliciet
toestemming heeft gegeven, kan de voorwaardelijke machtiging wel worden gegeven.
De criteria voor gedwongen opname zijn dezelfde als bij de voorwaardelijke
machtiging. Het verschil is dat, als hij of zij zich houdt aan de voorwaarden,
het gevaar kan worden afgewend en dat een gedwongen opname niet noodzakelijk
is. Het is als het ware een alternatief voor de gedwongen opname voor patiënten
bij wie een combinatie van drang en dwang effect kan hebben. Ik hoop dat de
minister dit ook zo ziet. Het kan zelfs werken bij patiënten zonder ziekte-inzicht.
Zij accepteren dat een behandeling nodig is, maar zien niet in dat die zinvol
is, want zij vinden immers zelf dat zij niet ziek zijn. Zij willen echter
een opname voorkomen. Zij vinden dat zij niet ziek zijn, maar zij beseffen
dat, als zij een bepaalde medicatie nemen of een bepaalde behandeling ondergaan, zij daarmee kunnen voorkomen dat zij gedwongen worden opgenomen.
Zelfs voor die categorie patiënten zou dit in sommige gevallen een oplossing
kunnen zijn.Ik zeg nog geen "ja" of "neen" tegen deze kwestie.
De vraag blijft wel hangen of dit evenveel of minder mogelijkheden geeft dan
de toepassing in de praktijk van de paraplumachtiging. Ik weet dat daarbij
sprake was van allerlei gradaties, maar ik vraag mij af of wij die kwestie
op deze manier helemaal ondervangen en of er geen gaten meer in zitten. Graag
een reactie hierop. Bij de paraplumachtiging hoefde de patiënt inderdaad
niet in te stemmen. Bij de voorwaardelijke machtiging ook niet, maar er is
gekozen voor de formulering dat redelijkerwijs is aan te nemen dat betrokkene
de voorwaarden zal naleven. Wat betekent in deze formulering dan het woord "redelijkerwijs"?
Ik begrijp wel dat er ruimte in de formulering gezocht is, maar ik wil graag
dat de minister hierop ingaat. Ik neem aan dat met "redelijkerwijs"
wordt bedoeld dat het element van drang bij die patiënt naar inschatting
effect heeft. Ik zou hierop graag een toelichting van de minister willen hebben.
Wat voor situatie ontstaat er als de patiënt heel duidelijk "nee"
zegt en zich niet aan de voorwaarden wil houden? Hij geeft toestemming, maar
zegt heel duidelijk "nee". Wat er gebeurt er in zo'n situatie? Als
er toch wordt doorgepakt en die voorwaardelijke machtiging er komt, wil dat
namelijk niet zeggen dat wij er redelijkerwijs vanuit kunnen gaan, bijvoorbeeld
voor de gedwongen opname die de patiënt boven het hoofd hangt, dat hij
er toch mee instemt, terwijl hij wel "nee" heeft gezegd tegen de
voorwaarden. Dit is natuurlijk ingewikkeld. Hoe moet volgens de minister de
wet in dit soort situaties worden toegepast? Je wilt natuurlijk deze voorwaardelijke
machtiging voor gedwongen opname echt als een alternatief gebruiken en je
wilt die gedwongen opname in sommige gevallen kunnen voorkomen.Met het instrument van de voorwaardelijke machtiging ontstaat een soort
trilemma. Je wilt dit instrument inzetten als hiermee verantwoord een gedwongen
opname voorkomen kan worden. Je grijpt dus niet naar een zwaarder instrument
dan nodig is. Je wilt echter niet dat dit instrument wordt toegepast in situaties
waarin het risico voor de patiënt in de samenleving te groot is. Je wilt
niet het risico lopen dat er een gevaar voor de samenleving of de patiënt
ontstaat. Je wilt ook niet dat er niets gebeurt, namelijk dat het instrument
voor voorwaardelijke machtiging ingezet kan worden, maar niet ingezet wordt
en er ook geen gedwongen opname is. De wet moet op een goede manier op een
van deze drie opties worden toegepast. Ik heb hier een redelijk vertrouwen
in. Ik hoop dat de minister op het door mij geschetste trilemma wil ingaan
en ik ben benieuwd of hij met dit wetsvoorstel daarvoor een oplossing kan
bieden.Met de eerste nota van wijziging wordt het mogelijk om kortdurende vrijwillige
opname mogelijk te maken met behoud van de voorwaardelijke machtiging. Ik
begrijp het maximum van drie dagen niet. Ik begrijp eigenlijk niet zo goed
waarom het kortdurend moet zijn. Wat is de logica van het feit dat zo'n opname
maar drie dagen mag duren? De praktijk is natuurlijk heel weerbarstig. Soms
zijn een paar dagen genoeg, soms is een paar uur genoeg, soms is een week
nodig en soms misschien nog wel langer. Dat kun je van tevoren niet inschatten.
Waarom deze beperking opgenomen als er toch sprake is van vrijwilligheid?
Waarom wordt het niet overgelaten aan de beoordeling van de deskundigen? Ik
heb op dit punt twee amendementen ingediend. Ik vind het een belangrijke kwestie,
omdat onnodig een rem wordt gezet op de keuze van de patiënt voor een
vrijwillige opname. Als iemand een voorwaardelijke machtiging heeft en ervoor
kiest om zich te laten opnemen, dan wordt daar met de voorwaarde van kortdurendheid
een rem op gezet.Mevrouw Joldersma (CDA):Mevrouw Kant heeft hierover inderdaad twee amendementen ingediend. Kan
zij aangeven waar haar voorkeur naar uitgaat? Ook wij zoeken naar een oplossing
op dit punt.Mevrouw Kant (SP):Ik heb hier lang over nagedacht. Het eerste amendement is gericht op het
weghalen van de tijdsbeperking. Je moet het overlaten aan de mensen die de
situatie het best kunnen beoordelen. Het kan enorm verschillend liggen. Dit
amendement heeft mijn voorkeur. Ik kan mij echter ook voorstellen dat er mensen
zijn die drie dagen te kort vinden, maar het ook niet eeuwig willen laten
duren. Een aantal weken is een heel redelijke periode om te kunnen bekijken
hoe het met een patiënt gaat. Vandaar dat ik een heel vergaand amendement
heb ingediend. Maar ik kan mij heel goed voorstellen dat sommigen drie weken
heel redelijk vinden. Eerlijk gezegd vind ik het in principe geen goed uitgangspunt
om een termijn te stellen – vandaar het eerste amendement – maar
drie dagen vind ik helemaal te kort. Vandaar de twee opties, om u de kans
te geven om op dit punt iets te veranderen in de wet.Ik kom toe aan de bevoegdheid van de geneesheer-directeur om een patiënt
met een voorwaardelijke machtiging op te nemen. Wie is die geneesheer-directeur
vaak in de praktijk? Wat is zijn of haar positie in de huidige organisatiestructuur?
Ik heb vernomen dat dat vaak een staffunctie is, zonder verdere bevoegdheden,
en dat er niet direct feeling is met de directe zorg en ziektebeelden. Ik
krijg graag een inhoudelijke reactie.Als ik het goed heb begrepen, kan alleen bij ontslag een voorwaardelijke
machtiging worden gegeven. Als iemand zich begeeft in ambulante zorg, maar
de situatie verslechtert, waardoor eigenlijk de noodzaak van gedwongen opname
ontstaat, waarom kan dan geen voorwaardelijke machtiging worden afgegeven?
Dat lijkt mij in die situatie een heel goede optie. De drang om iemand die
al ambulant behandeld wordt mee te trekken in die behandeling, is dan immers
groot. Heb ik dat goed begrepen en zo ja, waarom kan dat dan niet? Heb ik
verder goed begrepen dat het alleen kan bij ontslag uit de kliniek? Hoe kan
worden voorkomen dat er een gat ontstaat in die periode?Vanuit het veld is heel duidelijk aangegeven dat er behoefte is aan adviescommissies,
om de geneesheer-directeur te adviseren in zaken van dwangbehandeling. Ik
vind dit een ontzettend goede suggestie, waarvoor ik in de Kamer al eerder
aandacht heb gevraagd. De minister zegt in zijn reactie dat hij het wil overlaten
aan het veld, maar dan moet dat idee wel worden gefaciliteerd. Graag een reactie
van de minister. Hoe wil hij eventuele pilots faciliteren? Ik overweeg op
dit punt een motie in te dienen.Ik kom toe aan de gedwongen behandeling als iemand al is opgenomen. Ik
vind het heel erg belangrijk dat deze mogelijkheid er nu komt. Ook hier is
al heel lang om geroepen, ja bijna gesmeekt vanuit het veld. Het is vreemd
dat je wel iemand gedwongen kunt opnemen, terwijl als door
de opname het gevaar is geweken er niet meer gedwongen kan worden behandeld,
met niet zelden als gevolg een uitzichtloos verblijf in een instelling. Met
dit wetsvoorstel verandert dat gelukkig.De bedoeling is volstrekt helder, maar toch heb ik nog een vraag over
de wet op zich. In de memorie van toelichting staat dat een voorwaarde voor
gedwongen behandeling is het wegnemen van het gevaar dat de patiënt door
zijn stoornis veroorzaakt, zodat verblijf buiten de inrichting mogelijk is.
Dat is mij volstrekt helder. In artikel 38c, onder 1a, wordt dat redelijk
goed ondervangen. In 1b staat echter: "voor zover dit volstrekt noodzakelijk
is om het gevaar af te wenden dat betrokkene binnen de inrichting door de
stoornis van de geestvermogens doet veroorzaken." Ik vind dat een wat
ingewikkelde formulering. Misschien begrijp ik het niet goed en wordt bedoeld
dat "veroorzaken" moet worden gelezen als "verblijven".
Kan dit worden toegelicht?Wat helaas nog ontbreekt, is de mogelijkheid om over te gaan tot gedwongen
ambulante behandeling. Dat gat wordt nu ten dele gevuld met de voorwaardelijke
machtiging, maar toch gaat het mij niet ver genoeg. Als iemand zich nu niet
houdt aan de voorwaarden, bijvoorbeeld als het gaat om de medicatie, kan alleen
opname volgen omdat gevaar niet wordt afgewend. Terwijl behandeling misschien
ook een mogelijkheid is om het gevaar af te wenden, dus een andere manier
dan via gedwongen opname. Dat kan nu niet, wat ik helaas nog steeds een tekortkoming
vind. Ik heb begrepen dat dit punt serieus in de evaluatie wordt meegenomen.
Ik hoop dat wij daarop nog terug kunnen komen.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Voorzitter. Vandaag behandelen wij de wijziging van de Wet BOPZ, een wet
die een geweldige impact op mensen heeft. Deze wet voorziet immers in de mogelijkheid
van gedwongen opname, en dat is een van de meest verstrekkende beperkingen
voor een mens. Het recht op persoonlijke integriteit is voor een partij als
D66 van het grootste belang. Bovendien gaat het vaak om mensen in een kwetsbare
positie: psychiatrische patiënten, geestelijk gehandicapten en dementerende
ouderen. Reden temeer om alle veranderingen en aanpassingen van deze wet met
een scherpe blik te volgen. Het gaat om twee wijzigingen; zowel het bereik
van de voorwaardelijke machtiging als de mogelijkheden van dwangbehandeling
worden uitgebreid.De uitbreiding van de voorwaardelijke machtiging moet eigenlijk worden
gezien als een formalisering van de praktijk die volgens de Hoge Raad niet
werd gedekt door een juridische grondslag. Het gaat om patiënten van
wie redelijkerwijs kan worden aangenomen dat zij, nadat de machtiging is verleend,
de voorwaarden in de praktijk zullen naleven, maar die de bereidheid daartoe
niet kunnen of willen uitspreken. D66 juicht het toe als mensen thuis kunnen
blijven en daar ambulant worden behandeld. Als op die manier het gevaar dat
zij onbehandeld kunnen veroorzaken, kan worden afgewend, dan is dat winst.
Maar ik kan mij ook voorstellen dat dit voor veel mensen geen geschikte methode
is. Een dergelijke regeling impliceert dat de thuissituatie van deze patiënten
behoorlijk stabiel moet zijn. Wordt dit punt bij de verstrekking van de voorwaardelijke
machtiging meegenomen? Ik vraag mij af over hoeveel mensen wij nu praten. Ik verwijs in het bijzonder
naar de problematiek die is gesignaleerd door prof. Barendrecht in het RMO-rapport
en in NRC Handelsblad van twee weken geleden. Hij wijst erop dat er een groep
psychiatrische patiënten in de Nederlandse gevangenissen zit. Er wordt
gesproken over een groep van 7000 mensen. Dat is wat! Dat varieert van mensen
met een antisociale persoonlijkheidsstoornis, zware verslavingsproblematiek
en schizofrenie. Volgens de onderzoekers is de vermaatschappelijking van de
zorg een van de redenen waarom deze mensen in de gevangenis en niet in een
psychiatrische instelling zitten. Zij zeggen dat er te veel van deze mensen
wordt gevraagd en dat zij dat niet aan kunnen, zodat het misgaat en mensen
terechtkomen in een gevangenis in plaats van in een instelling. Voor D66 is
deze ontwikkeling onacceptabel en een teken dat het systeem faalt. In een
goed ontwikkelde rechtsstaat is dit eigenlijk niet te verkopen. Deze problemen
zullen met de uitbreiding van de voorwaardelijke machtiging niet worden verholpen.De uitbreiding van de voorwaardelijke machtiging lijkt op papier best
aardig en ik zie er ook wel voordelen van, maar ik heb nog wat vragen, als
ik het probeer te concretiseren. Ik neem het voorbeeld van patiënt X,
die lijdt aan een psychiatrische problematiek. Als hij zijn medicatie niet
inneemt, leidt deze tot grensoverschrij­dend gedrag. Hij heeft weinig
tot geen inzicht in zijn ziekte en wil zich niet binden aan de voorwaarden.
Hij wil ook absoluut niet worden opgenomen, dus is de verwach­ting dat
hij mee zal werken, zodat er een machtiging wordt afgegeven. Zoals gezegd
is de medicatie van het grootste belang. Hoe ziet de ambulante behandeling
er dan uit? Hoe wordt deze patiënt gevolgd? Hoe wordt gecontroleerd dat
hij zijn medicatie daadwerkelijk inneemt? Stel dat deze persoon zijn medicatie
niet inneemt en dat hij, zonder dat het wordt opgemerkt door hulpverleners,
in de fout gaat en een strafbaar feit begaat, dan komt hij bij justitie terecht
en wordt dus een van die 7000. Bij mijn weten is er weinig of geen overleg
tussen justitie en de zorg. Het is alleen te danken aan individuele inspanningen
als zo iemand weer in het zorgtraject terechtkomt. Wat gaat de minister hieraan
doen?Ik kom nu op het tweede punt van de wetswijziging: de uitbreiding van
de mogelijkheden van dwangbehandeling. Hierbij geldt temeer dat uiterste zorgvuldigheid
geboden is. Het is nogal wat om iemand een behandeling te laten ondergaan
die hij zelf niet wil. Het privéleven van burgers wordt tegen ongerechtvaardigde
inbreuken beschermd door artikel 8 van het EVRM. Vanuit de praktijk bestaat
kennelijk een grote behoefte aan deze uitbreiding. Die voorziet immers in
de mogelijkheid tot dwangbehandeling, mits voldoende vaststaat dat de betrokken
patiënt zonder een dergelijke behandeling onaanvaardbaar lang moet worden
opgenomen. Dan bestaat immers het gevaar dat zijn stoornis niet verdwijnt.
De fractie van D66 is niet ongevoelig voor deze geluiden, maar zij heeft er
behoefte aan om daarbij nogal wat opmerkingen te maken.Uit de tekst van het wetsvoorstel blijkt al dat er geen duidelijke grens
kan worden getrokken. In één tekst komen de termen "aannemelijk", "redelijke
termijn", "proportionaliteit" en "subsidiariteit"
voor. Uit die woorden maak ik onmiddellijk op dat het niet mogelijk is om duidelijkheid te verschaffen en dat veel zal afhangen van de
betreffende situatie. Er is dus des temeer reden om in dit debat de kaders
zo veel mogelijk vast te stellen.Uit het wetsvoorstel blijkt dat volgens het behandelplan wordt gewerkt.
Dat gebeurt bij voorkeur met instemming van de patiënt, wat logisch is.
Wat gebeurt er als de patiënt niet instemt met het behandelplan? Er wordt
een betrekkelijk experimentele vorm van behandeling voorgesteld, omdat dat
de enige manier zou zijn om het gevaar binnen redelijke termijn weg te nemen.
Daar hebben wij het weer. Vallen experimentele behandelwijzen onder de categorie
die in de AMvB wordt aangewezen als die van toegestane behandelingen? Ik verzoek
de minister om daarover nadere uitleg te geven.Een ander punt is het langer opgenomen zijn zonder dat er sprake is van
een behandeling. Het argument van efficiency mag op geen enkele wijze leidend
zijn. De dwangmedicatie moet in het belang zijn van de patiënt. In de
schriftelijke ronde heeft de D66-fractie vragen gesteld. De minister heeft
daarop geantwoord dat de gedwongen opneming aanmerkelijk langer zal zijn dan
zonder behandeling het geval zou zijn. De minister weet echter ook dat het
woord "aanmerkelijk" direct bij de andere termen van vaagheid kan
worden gevoegd die ik zojuist heb genoemd. Daar hebben we het weer. Uiteraard
begrijp ik de reactie van de minister, maar ik verzoek hem wat dat betreft
concreter te antwoorden. Spreken wij in dat geval over weken of maanden?De BOPZ zal voor betrokkenen enorme implicaties hebben. Een kritische
beschouwing is daarom op zijn plaats. De twee voorgestelde wijzigingen komen
voort uit een vraag uit de praktijk. De D66-fractie is van mening dat de doelmatigheid
van wetten valt of staat met de praktische uitvoerbaarheid daarvan. Niettemin
is het ook onze taak om de principiële discussie aan te gaan. Het is
mij bekend dat de uitkomsten zullen worden geëvalueerd. Zal dat in het
voorjaar gebeuren? Zo nee, wanneer dan? Het lijkt mij inderdaad goed om gezamenlijk
nader van gedachten te wisselen met de intentie om tot een zo goed mogelijk
resultaat te komen.De voorzitter:Het woord is aan mevrouw Bouwmeester, die haar maidenspeech zal houden.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Als gevolg van de huidige wetgeving ontvangen ernstig
verkommerde patiënten vaak te laat zorg en behandeling. Het gaat in dit
geval om mensen met ernstige psychische aandoeningen, dus de meest kwetsbare
personen uit de samenleving. De PvdA-fractie is van mening dat te allen tijde
voorkomen dient te worden dat mensen verstoken blijven van hulp of dat zij
onnodig lang gedwongen worden opgenomen. De fractie vindt het goed dat er
werk is gemaakt van de uitbreiding van de mogelijkheden om mensen gedwongen
te kunnen opnemen en te behandelen. Goed is ook dat wetgeving wordt aangepast
aan de in de praktijk geconstateerde lacunes: een werkbare oplossing waarbij
zoveel mogelijk rekening wordt gehouden met de belangen en de wensen van de
patiënt, alsmede met het algemeen belang en de veiligheid.Ik benadruk echter dat wij hiermee niet zonder meer akkoord kunnen gaan,
omdat het zeer ingrijpende maatregelen betreft. Via een dwangopname of dwangbehandeling
wordt ongewenst de persoonlijke vrijheid en het recht op zelfbeschikking over
het eigen lichaam ingeperkt. Een dergelijke ingreep wordt alleen gerechtvaardigd
als er andere, zwaarwegende gronden toe zijn. Het is waarschijnlijk een open
deur, maar wij kunnen deze discussie niet beginnen zonder te benadrukken dat
deze middelen niet lichtvaardig mogen of kunnen worden ingezet. Het zijn maatregelen
die niet lichtvaardig moeten worden ingezet.Dat de bestaande mogelijkheden worden uitgebreid, kan op instemming van
mijn fractie rekenen, juist ook vanwege de schrijnende situaties in de praktijk.
Steeds vaker horen wij berichten over en zien wij beelden van mensen die verkommeren.
Het zijn mensen die voor onze ogen afglijden, net zolang totdat dwang echt
toegepast kan worden. Het gaat hier om schrijnende situaties, waarbij mensen
uit de verpleging, familie en naasten moeten toezien hoe iemand afglijdt zonder
er iets aan te kunnen doen. Hier is sprake van situaties waarbij het zelfbeschikkingsrecht
zich tegen de patiënt keert. De noodzaak van bemoeizorg wordt de laatste
jaren gelukkig steeds beter ingezien. Wij moeten mensen niet voor onze ogen
laten afglijden, alleen omdat zij geen inzicht hebben in hun ziektebeeld of
niet willen meewerken aan behandeling.Vaak is een gedwongen korte opname veel effectiever dan langer wachten
en de problemen verder uit de hand laten lopen. Vaak resulteert juist dat
in meer problemen van allerlei aard en tot veel langere gedwongen opname.
Omdat uitbreiding van de wettelijke mogelijkheden zo'n impact heeft, maakt
mijn fractie de volgende opmerkingen. Ik hoor hierop graag een reactie van
de minister.Het eerste onderdeel van de wijziging gaat over de uitbreiding van de
voorwaardelijke machtiging. Het zelfbeschikkingsrecht van patiënten dient
gerespecteerd te worden, maar wanneer zich dat tegen het belang van de patiënt
keert, kan een voorwaardelijke machtiging een goed alternatief vormen voor
een machtiging die zonder meer tot gedwongen opname leidt. Wanneer een patiënt
een evenwicht heeft bereikt waarmee hij of zij veilig thuis kan leven, op
voorwaarde dat de patiënt periodiek gecontroleerd wordt en medicatie
volgens voorschrift inneemt, is dat voor de patiënt en zijn familie erg
waardevol. Het is dan belangrijk dat er controle plaatsvindt op medicijninname
en dat de omgeving van de patiënt hiervoor geschikt is.Als een patiënt alleen een dergelijk evenwicht kan en wil bereiken
wanneer er een rechterlijke machtiging ligt, dient dat wettelijk mogelijk
te worden gemaakt. Hierbij geldt dat een behandelaar zich tot het uiterste
moet inspannen om de instemming van de patiënt te verkrijgen. Het is
erg belangrijk dat gecontroleerd kan worden of die uiterste inspanning is
verricht.De hoorplicht van de geneesheer-directeur bij conversie van een voorwaardelijke
naar een voorlopige machtiging vertraagt het proces terwijl er op momenten
acuut ingegrepen moet worden. Daarom grijpt men in de praktijk vaak naar inbewaringstelling,
wat een veel zwaarder middel is dan noodzakelijk. De ibs geeft een patiënt
minder rechten en schaadt de relatie tussen patiënt en behandelaar. Er
bereiken ons signalen dat de ibs-maatregelen zo vaak worden gebruikt vanwege
andere redenen dan waarvoor de ibs is bedoeld. Het is heel erg indien patiënten
onnodig in hun rechten worden geschonden als gevolg van een procedure. Ziet
de minister mogelijkheden om daarvoor in overleg met het werkveld
andere, werkbare oplossingen te vinden? Dat is in het belang van de patiënt,
omdat het een minder zware maatregel is dan nodig, en in het belang van een
werkbare praktijk voor de wet.Het tweede onderdeel van de wijziging is de verruiming van de mogelijkheid
tot toepassing van dwangbehandeling. Dwangbehandeling is een heel ingrijpende
gebeurtenis omdat ongewenst persoonlijke vrijheden worden beperkt. Dwang is
daarom alleen gerechtvaardigd indien daar zwaarwegende gronden voor zijn.
De PvdA-fractie hecht eraan om nogmaals te benadrukken dat dwangbehandeling
in de minst ingrijpende vorm niet langer dan noodzakelijk moet worden toegepast
en daarnaast ook effectief gezien de omstandigheden moet zijn. Het begrip
goede zorg is daarbij van essentieel belang, omdat de patiënt bij dwangbehandeling
simpelweg geen keuze heeft. De effectiviteit moet goed in de gaten worden
gehouden. Hoe bescherm je een patiënt tegen het gevaar van bestwil, waarbij
de behandelaar met alle goede bedoelingen toch de plank misslaat, in de vorm
of inhoud van de behandeling? Welke waarborgen of andere methoden zijn mogelijk
om te voorkomen dat patiënten die zijn onderworpen aan dwangbehandeling
hiervan het slachtoffer worden? Op het moment dat mensen op basis van de wet
door een instelling worden ingesloten en gedwongen behandeld, dan luistert
dit dus zeer nauw.De wetswijziging biedt mogelijkheden om over te gaan tot dwangbehandeling.
Ik verwijs naar de memorie van toelichting: indien aannemelijk is dat zonder
die behandeling het gevaar dat betrokkene door een stoornis van de geestvermogens
doet veroorzaken, niet binnen een redelijke termijn kan worden weggenomen.
De fractie van D66 refereerde er net al aan dat er verschillende elementen
worden genoemd als "indien aannemelijk" en "redelijke termijn".
Deze elementen zijn moeilijk omschrijfbaar. Dat komt ook doordat de invulling
van deze elementen in een context moeten worden beoordeeld. Oftewel, je kunt
die wet niet dichttimmeren omdat het gaat om de context waarin een patiënt
verblijft. Hierdoor ontstaat vrijheid voor behandelaars. Dit is een vorm van
vertrouwen aan werkers in de sector. Dat is goed, dat vertrouwen moeten wij
ze ook geven. Daarvoor hebben zij een uitgebreide studie gehad. Hierdoor kan
maatwerk worden geleverd aan patiënten, maar deze ruimte biedt ook mogelijkheden
voor verschillende interpretaties. Is de minister het met mij eens dat dit
spanningen oplevert? Enerzijds vrijheid aan de professional willen geven,
maar anderzijds ook zekerheid geven en streven naar een zo eenduidig mogelijke
uitvoering voor patiënten. Mijn fractie ziet graag dat de minister het
mogelijk maakt dat er een landelijke afstemming plaatsvindt over de toepassing
van dwangbehandeling en daarom een onderzoek doet naar de invulling van de
nieuwe open normen, waarbij de kwaliteit van de beoordeling en een eenduidige
uitvoering uitgangspunten vormen.Op basis van het behandelplan vindt de behandeling plaats. Mijn fractie
is van mening dat er kritisch naar de snelheid van het opstellen van het behandelplan
moet worden gekeken. In 2005 blijkt er 5517 keer gebruik te zijn gemaakt van
de mogelijkheid om als overbrugging een middel of een maatregel toe te passen
totdat het behandelplan gereed is. Daardoor is de vraag gerezen hoe snel het
behandelplan gemiddeld gereed is. Is dit een vertragende factor en, zo ja,
hoe kan dat probleem worden opgelost? Stel dat het geen vertragende factor
is. Waarom wordt er dan zo vaak gegrepen naar een middel of een maatregel?
Hoe kan het aantal middelen of maatregelen dalen? Of wordt er gegrepen naar
een middel of een maatregel omdat er een gebrek is aan alternatieve minder
ingrijpende vormen?In dit wetsvoorstel wordt de mogelijkheid voor vrijwillige opname beperkt
tot maximaal drie keer 24 uur. Wij vragen ons af waarom dat is. Welke overwegingen
heeft de minister om deze beperking op te leggen? Soms zijn drie dagen niet
voldoende om tot rust te komen. Vele behandelaars hebben dat laten weten.
Waarom mogen mensen niet langer blijven als zij daar zelf behoefte aan hebben?
Waarom worden deze mensen na drie dagen op straat gezet? Dit gaat in tegen
de strekking van deze wetswijzigingen.Een punt van zorg voor onze fractie is de cliëntondersteuning. Dwangbehandeling
is een ingrijpende gebeurtenis omdat ongewenst de persoonlijke vrijheid wordt
beperkt. Zeker indien de cliënt zelf kenbaar maakt hiertegen te zijn,
is het zeer ingrijpend. Het is daarom van het grootste belang dat de patiënt
weet heeft van de klachtenprocedure. Het verstrekken van informatie hierover
en de mogelijkheid een patiëntenvertrouwenspersoon in te schakelen, zijn
een belangrijke rechtspositionele waarborg. Op welke manier kan dit recht
controleerbaar worden toegepast? Welke eventueel aanvullende mogelijkheden
voor cliëntondersteuning zijn er? Hierover is in de wet niets vastgelegd,
ondanks een toezegging van de minister in 2004.Ik kom tot slot tot de behandelwet waarover door voorgaande sprekers ook
is gesproken. De zojuist besproken uitbreiding van de mogelijkheden van de
Wet BOPZ inzake de voorwaardelijke machtiging en dwangbehandeling behelst
vanuit het veld op korte termijn zeer gewenste wijzigingen. De fractie van
de Partij van de Arbeid ziet ook de absolute noodzaak hiervan. Echter, de
fractie is van mening dat er voor de langere termijn een nieuw wettelijk kader
nodig is, waarin dwangbehandeling en dwangopname worden geregeld door middel
van een zogenoemde behandelwet. In de schriftelijke ronde hebben wij aandacht
gevraagd voor deze nieuwe behandelwet. Inmiddels is de Wet BOPZ een wet vol
reparaties geworden en daarmee een lappendeken van kleine reparaties en oplossingen.
Wij verwachten in de nieuwe behandelwet een nieuw coherent wettelijk kader
voor de gedwongen opname en behandeling. Wij willen daarbij extra aandacht
voor nazorg, ontslag en ambulante dwang; en dat alles aangepast aan deze tijd.
Er moeten ruimere mogelijkheden zijn om mensen op te nemen, vrijwillig, voorwaardelijk,
gedwongen, en soms ook tegen hun zin in te behandelen. Daartoe dienen heldere
criteria te worden ontwikkeld die achteraf kunnen worden getoetst.In het veld is behoefte aan het in het leven te roepen van een adviescommissie
om de geneeskundig directeur te adviseren inzake de langdurige dwangbehandeling
die na wijziging van de huidige wet mogelijk is. Deze adviescommissie kan
de besluitvorming ten goede komen en een belangrijke rol vervullen bij het
invullen van de open normen die in het wetsvoorstel zijn opgenomen. Hierdoor
kan meer rechtsgelijkheid voor de patiënten worden bereikt. Wij hechten
er dan ook aan dat er op een nieuwe manier wordt gekeken naar de controle
op de besluitvorming om over te gaan tot dwangbehandeling. Ook vraag ik de
minister hoe hij denkt over de mogelijkheid om een gemêleerde
commissie samen te stellen met daarin een jurist en een behandelaar, maar
ook een leek, zodat ook kan worden gekeken naar de maatschappelijke effecten
van de persoonlijke beperking.In het kader van deze behandelwet willen wij ook graag een internationale
vergelijking zien. Onder andere uit Schotland komen zeer positieve verhalen
over de daar gehanteerde stepped care, oftewel getrapte zorg. Hierbij wordt
altijd de lichtste vorm van dwang gekozen, analoog aan een getrapte definiëring
van gevaar. De resultaten zijn verbluffend. Mede door de grote rol van ambulante
dwang (hier nog niet mogelijk) is er een reductie van de gedwongen opnames
gerealiseerd van 60%. Dit alles met het doel om op de minst ingrijpende,
maar meest effectieve manier te behandelen waardoor ongewenste inperking van
het persoonlijk leven zo kort mogelijk duurt. Zelfstandigheid komt hierdoor
weer voorop te staan. Dit is en blijft voor de fractie van de Partij van de
Arbeid een belangrijk uitgangspunt.De voorzitter:Mevrouw Bouwmeester, ik ben in de positie dat ik u als eerste mag feliciteren.
U hebt uw maidenspeech gehouden over een onderwerp waarbij bij uitstek de
belangen van individu en collectief tegen elkaar worden afgewogen. Ik feliciteer
u met deze bijdrage en geef de overige leden nu ook de kans om u te feliciteren.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Mevrouw Joldersma (CDA):Voorzitter. Ik sluit me graag aan bij de felicitaties voor mevrouw Bouwmeester.
Haar speech nodigde uit tot interrumperen, maar dat zal ik bewaren voor de
tweede termijn.Familie en behandelaars hebben heel lang moeten toezien hoe patiënten
steeds zieker werden en afgleden, zonder dat ze konden ingrijpen. Beide wijzigingen
in de BOPZ brengen absoluut verbetering in die situatie; ze moeten daarom
ook zo snel mogelijk worden ingevoerd. De wijzigingen vullen elkaar ook goed
aan: hoe beter we voorwaarden kunnen stellen aan het gedrag van patiënten
buiten de kliniek, hoe minder vaak gedwongen behandeling nodig is binnen de
kliniek via een gedwongen opname. Het CDA hecht eraan dat eerst de minder
zware middelen volledig worden ingezet voordat wordt overgegaan tot het uiterste
middel van gedwongen behandeling binnen de kliniek. Wij hechten er dan ook
aan om beide wetsvoorstellen gezamenlijk te behandelen.De voorwaardelijke machtiging is wettelijk ingevoerd om de in de praktijk
ontstane buitenwettelijke paraplumachtiging te vervangen. Destijds is over
het hoofd gezien dat in de paraplumachtiging het instemmingsvereiste met de
na te leven voorwaarden niet was opgenomen. Wij kunnen dus goed begrijpen
dat dit omwille van de aansluiting bij de praktijk alsnog wordt gerepareerd.
Wanneer de patiënt zegt dat hij zich niet aan de voorwaarden zal houden,
maar kan worden verwacht dat hij dat wel zal doen, zien wij weinig feitelijke
bezwaren om toch voor een voorwaardelijke machtiging te kiezen: je kiest immers
het lichte middel, het zich houden aan de voorwaarden, en als blijkt dat dit
niet gebeurt, kies je pas voor het zwaardere middel van de gedwongen opname.
Wel vragen wij ons af wie precies toezicht houdt op de naleving van de voorwaarden.
Stel dat een van de voorwaarden is dat de patiënt geen drugs gaat gebruiken.
De familie constateert dat dit wel het geval is. Waar kunnen zij dat dan melden?
Wie houdt er zicht op dat de behandelaar de naleving van de voorwaarden door
de patiënt goed in de gaten houdt?Dat een patiënt niet expliciet instemt met de voorwaarden, maar zich
er wel naar gaat gedragen, heeft ons aan het denken gezet. Is wat een psychiatrische
patiënt zegt, een goede weergave van wat deze wil, ondanks of dankzij
zijn ziekte? Als je dit verder doortrekt, roept het bij ons vragen op over
de toepassing van de BOPZ. Wij stellen onze vragen heel open en horen er graag
een reactie van de bewindspersonen op. Wij denken in het bijzonder aan de
familie en de naastbetrokkenen van psychiatrische patiënten. In de modelregeling
van de geestelijke gezondheidszorg is het vertrekpunt dat de cliënt een
doorslaggevende stem heeft in de wijze waarop deze naastbetrokkenen worden
ingeschakeld bij de zorg. Dat vinden wij een goed vertrekpunt, maar in de
praktijk blijkt nogal eens dat het recht op zelfbeschikking en privacy van
de zieke patiënt bijna altijd gaat vóór het recht van de
familie en naastbetrokkenen om te worden geïnformeerd. Wat moet je met
een patiënt die verward is, die psychotisch is, die zegt dat hij zijn
moeder, met wie hij op zich goede contacten heeft, niet wil zien, en dat de
hulpverlener de familie niet mag informeren als hij is gesepareerd? Wij merken
dat familie, waar de patiënt goede contacten mee heeft, het er zeer moeilijk
mee heeft als zij niet weet wat er met het kind of familielid gebeurt. De
familie is er soms zelfs niet van op de hoogte dat een patiënt ontslagen
is, terwijl wel wordt verwacht dat zij de patiënt opvangt als deze voor
de deur staat. Gelukkig zijn er in de praktijk hulpverleners die wel in staat
zijn om vanuit een goed hulpverlenerschap een uitweg te vinden tussen het
dilemma van zelfbeschikking en privacy van de patiënt aan de ene kant
en de positieve betrokkenheid van de familie aan de andere kant. Wij horen
echter ook veel klachten uit de praktijk. Graag horen wij een reactie op dit
dilemma van de minister. In hoeverre mag een hulpverlener de familie op de
hoogte stellen van de manier waarop de BOPZ is toegepast? Ongeacht het antwoord
op deze vraag, hecht ik er heel veel waarde aan dat familie en naastbetrokke­nen
van een patiënt bij de instelling terechtkunnen. Verscheidene instellingen
hebben ervaring opgedaan met een familievertrouwenspersoon. Het eindrapport
over een tweejarig experiment met een familievertrouwenspersoon bij de ggz-instellingen
in Amsterdam heeft heel goede resultaten laten zien. Deze vertrouwenspersoon
kan informatie verstrekken, adviseren, doorverwijzen en in contact treden
met hulpverleners over zaken rond de BOPZ. Eigenlijk zou elke ggz-instelling
een familievertrouwenspersoon moeten aanstellen. Ik overweeg om hierover in
tweede termijn een motie in te dienen.Wat is de positie van een patiënt die zich houdt aan de voorwaarden
en vervolgens vrijwillig wil worden opgenomen? Deze vraag is al eerder aan
de orde geweest. Zo is in de nota van wijziging een termijn van drie etmalen
genoemd en zijn er amendementen rondgegaan waarin helemaal geen termijn wordt
genoemd of een termijn van drie weken. Kunnen de bewindslieden aangeven welke
wetstechnische redenen er zijn om het regime van de voorwaardelijke machtiging
te veranderen wanneer een patiënt vrijwillig wordt opgenomen? Mijn fractie
kan zich overigens wel vinden in de lijn dat de voorwaardelijke
machtiging wordt omgezet in een voorlopige als de behandelaar stelt dat een
patiënt gedwongen moet worden opgenomen en dat de voorwaardelijke machtiging
niet herleeft als die patiënt met ontslag gaat. Ik kan de juridische
redenering daarachter begrijpen, maar dat geldt niet voor de redenering achter
de vrijwillige opname bij de voorwaardelijke machtiging.De CDA-fractie hecht eraan dat er een extra criterium wordt toegevoegd
voor de dwangbehandeling. In de praktijk blijkt daaraan veel behoefte te bestaan.
Het mag niet zo zijn dat patiënten onverantwoord lang gedwongen worden
opgenomen, omdat er niet mag worden ingegrepen. Voordat wordt overgegaan tot
gedwongen behandeling, zullen natuurlijk wel alle andere middelen, bemoeizorg
en overreding, uitgeput moeten zijn. Dat is voor mijn fractie een expliciete
voorwaarde.Wat moeten wij precies onder dwangbehandeling bestaan? Deze vraag blijft
mijn fractie bezighouden. Het gaat ons overigens niet om de duidelijkheid
van het criterium, want wij begrijpen dat het moeilijk is om het van tevoren
heel sterk in te perken. In de wet wordt een onderscheid gemaakt tussen middelen
en maatregelen aan de ene kant en dwangbehandeling aan de andere kant. Alle
middelen en maatregelen die je volgens het wetsvoorstel voor zeven dagen mag
opleggen, mag je ook gebruiken voor de dwangbehandeling. Lees ik dat goed?
Als dat zo is, rijzen bij mij toch enkele vragen.Ik kan mij goed voorstellen dat het toedienen van dwangmedicatie valt
onder een dwangbehandeling, omdat daardoor het gevaar van de patiënt
voor zichzelf en zijn omgeving kan worden afgewend. Maar hoe zit het met fixatie
en separatie? Kan separatie straks als dwangbehandeling worden toegepast?
Ik vraag mij echt af of separatie zo gezien kan worden. Ik denk dat het een
noodmaatregel is die slechts korte tijd mag worden toegepast. Graag duidelijkheid
over de middelen en maatregelen die ingezet mogen worden bij een dwangbehandeling.
Verder lijkt het mij van groot belang dat in de praktijk heel goed wordt geregistreerd
hoe dit onderscheid wordt gehandhaafd. Uit de evaluatie is gebleken dat de
registratie op dit punt vaak tekortschiet.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):U ziet separatie niet als een behandeling maar als een middel. Bent u
het dan met mij eens dat onder dwangbehandeling alleen het verplicht toedienen
van medicatie kan worden verstaan?Mevrouw Joldersma (CDA):In eerdere debatten is ook gesproken over wat moet worden verstaan onder
dwangbehandeling. Ik heb de ministers daar in elk debat naar gevraagd. Verder
heb ik aangegeven dat ik mij bij dwangbehandeling heel weinig anders kan voorstellen
dan dwangmedicatie. Ik laat het graag over aan mensen uit de praktijk, maar
voorlopig heb ik er grote moeite mee dat separatie en fixatie zomaar drie
maanden lang als een dwangbehandeling mag worden toegepast.Het is mij niet duidelijk wat er straks, als het wetsartikel is ingevoerd,
met een patiënt gebeurt die zijn medicatie weigert. Als ik het goed begrijp,
dan mag medicatie alleen gedwongen worden toegediend als dat met de patiënt
in het behandelingsplan overeen is gekomen. Er staat in het wetsvoorstel niet "instemming
met" het behandelingsplan maar "overeenstemming over" het behandelingsplan.
Die eis van overeenstemming is echter niet definitief; daarvan mag bij dwangbehandeling
worden afgeweken. Als een patiënt zich tegen de behandeling verzet, dan
mag daarvan worden afgeweken. Volgens mij staat echter in het behandelingsplan
niet altijd heel letterlijk: dit medicijn wordt in deze hoeveelheid toegediend.
Wanneer is er echt sprake van dwangbehandeling? Wat is er precies geregeld
in het behandelingsplan? De regels rond het behandelingsplan zijn nog redelijk
vaag. Er kunnen extra eisen worden gesteld aan hetgeen in het behandelingsplan
wordt opgenomen. Ik kan mij goed voorstellen dat een patiënt of zijn
familieleden gewoon weten dat een bepaald medicijn dat in bepaalde hoeveelheden
wordt toegediend heel slecht bevalt. Wordt zoiets in het behandelingsplan
geregeld? Biedt het behandelingsplan die ruimte? Ik vraag om meer helderheid
op dit punt, juist omdat de eisen aan het behandelingsplan in het licht van
een gedwongen behandeling lijken te verschillen van de eisen aan het behandelingsplan
bij een voorwaardelijke machtiging. Hoewel de BOPZ op zich helemaal niet zo
ingewikkeld is, wordt de wet op dit punt wel een stuk ingewikkelder.Ik wijs de bewindslieden erop dat in de Penitentiaire beginselenwet en
de Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden nog het oude criterium
voor dwangbehandeling is opgenomen. Wij hebben het er al eerder over gehad
dat daar eigenlijk het criterium "ernstig" moet verdwijnen als het
over gevaar gaat. Worden de beginselenwetten aangepast met het nieuwe criterium
voor dwangbehandeling dat in de BOPZ wordt opgenomen?Ik maak nog een laatste opmerking over de ernstig verslaafden en wat daarover
in de BOPZ wordt opgenomen. Wij hebben hierover al eerder met de minister
van gedachten gewisseld. Er is afgesproken dat ernstig verslaafden en mensen
met een dubbele diagnose via de BOPZ gedwongen opgenomen en behandeld kunnen
worden. Uit de praktijk klinkt echter nog steeds te vaak dat psychiaters verslaving
beschouwen als een contra-indicatie omdat zij verslaafden lastig kunnen behandelen
in de eigen psychiatrische inrichting. Zij zijn vervolgens niet bereid om
een geneeskundige verklaring af te geven. Kan de minister reageren op deze
signalen uit de praktijk en kan hij aangeven op welke manier hij ervoor zorgt
dat ernstig verslaafden en mensen met een dubbele diagnose via de BOPZ gedwongen
kunnen worden opgenomen en behandeld?Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Voorzitter. Als nieuwe woordvoerder op dit dossier stel ik vast dat de
BOPZ een moeilijke wet is, niet alleen in juridische zin maar veel meer nog
in maatschappelijke en ethische zin. Het is nogal wat om in een wet vast te
leggen wanneer wij het verantwoord vinden dat de overheid de vrijheid van
een individu mag ontnemen. Bij het wetsvoorstel dat wij vandaag bespreken,
gaat het zelfs om het uitbreiden van de mogelijkheden om die persoon, nadat
hem de vrijheid is afgenomen, gedwongen te behandelen. In de gevallen die
het betreft, hebben wij te maken met algemene normatieve waarden van de samenleving,
met medische normen en waarden, volgens sommigen met personele problemen,
van instellingen, en met algemeen menselijke gevoelens. Al die argumenten
staan vaak tegenover het zelfbeschikkingsrecht van het individu.De weegschaal zou als het gaat om de hoeveelheid argumenten tegen het
zelfbeschikkingsrecht dus snel kunnen doorslaan ten nadele van het individu,
tenzij wij met elkaar besluiten om een bijzonder gewicht toe te kennen aan
het enkele argument van de zelfbeschikking. Wij mogen niet alle argumenten
ineens wegen ten opzichte van het zelfbeschikkingsrecht. Wij zijn het verplicht
aan iedere persoon die op een dag geconfronteerd kan worden met psychiatrische
problemen, en daarmee wellicht met de BOPZ, om ieder argument afzonderlijk
te wegen met het individuele belang. Wij moeten van de rechterlijke macht
verlangen dat zij hetzelfde doet. Ik mag voor mijzelf deze afweging niet maken
zonder op zijn minst een poging te doen om mij in te leven in de situatie
van mensen die onder de BOPZ vallen. Zo heb ik mij dan ook door de tekst van
het voorliggende wetsvoorstel geworsteld.Laat ik beginnen met het uitspreken van mijn ongenoegen dat de minister
ervoor heeft gekozen om twee totaal verschillende wetswijzigingen in een voorstel
te vervatten. De minister heeft in de nota naar aanleiding van het verslag
uiteengezet waarom hij daarvoor heeft gekozen. Als het de Wegenverkeerswet
betrof, zou ik hem groot gelijk geven voor deze praktische gang van zaken.
In dit geval echter geeft de minister niet zo veel blijk van inzicht in het
feit dat het artikel betreffende de uitbreiding van de dwangverpleging weliswaar
in tekst een kleine wijziging is, maar in werkelijkheid een grote impact heeft.
Laat mij nu de wijzigingen van de wetstekst een voor een doornemen, dan kom
ik vanzelf weer bij het punt van de dwangbehandeling.De eerste wijziging betreft het vervallen van de vereiste instemming bij
de voorwaardelijke machtiging. Op zich kan mijn fractie instemmen met de voorgestelde
wijziging. In wezen gaan wij nu terug naar de praktijk die wij eerder kenden
onder de term van de paraplumachtiging. Het is goed dat de wetgever destijds
heeft geprobeerd om het zelfbeschikkingsrecht van de patiënt dusdanig
vast te leggen dat deze de bereidheid moest uitspreken om de voorwaarden van
de voorlopige machtiging na te leven. In de praktijk blijkt echter te vaak
dat er een groep patiënten is die wel bereid is om de voorwaarden na
te leven, maar die om wat voor reden dan ook deze bereidheid niet kan of wil
uitspreken. Om behandeling voor deze groep buiten de instelling mogelijk te
maken, is aanpassing van het instemmingsvereiste ook in onze ogen noodzakelijk.
Wij hechten eraan dat er overeenstemming is over het feit dat de voorwaardelijke
machtiging nooit door een instelling mag worden gebruikt, of zelfs misbruikt,
om van een lastige klant af te komen. Voor een voorwaardelijke machtiging
blijft in onze ogen in beginsel overeenstemming nodig van beide partijen,
in ieder geval op het punt dat voortzetting van de behandeling buiten de instelling
een goed idee is. Graag hoor ik hierover de visie van de minister.Het volgende punt waarover wij vragen hebben betreft artikel 1, onderdeel
C.2. De voorliggende wetstekst regelt hier dat een persoon die met een voorwaardelijke
machtiging besluit om zich vrijwillig op te laten nemen, maximaal drie etmalen
in het ziekenhuis kan verblijven. Is langere opname noodzakelijk, dan verwacht
de wet dat de geneesheer-directeur de voorwaardelijke machtiging omzet in
een voorlopige machtiging, dus in een gedwongen verblijf. De duur van deze
gedwongen opname is even lang als de duur van de geldigheid van de voorlopige
machtiging. De VVD-fractie heeft moeite met dit onderdeel van het wetsvoorstel.
Eerlijk gezegd hopen en verwachten wij dat de minister in zijn beantwoording
zal stilstaan bij dit punt. Hij stelt namelijk in de nota naar aanleiding
van het verslag dat die zogenaamde conversie noodzakelijk is, omdat aan de
voorwaarden van de voorlopige machtiging blijkbaar niet kan worden voldaan.Deze opmerking onderschrijven wij niet per definitie. Natuurlijk is de
situatie die de minister schetst voorstelbaar, maar er wordt geheel voorbijgegaan
aan het feit dat de patiënt zelf aanvoelde dat hij tijdelijk niet aan
de voorwaarden kon voldoen en zijn eigen verantwoordelijkheid heeft genomen
door zich te laten opnemen. Het behandelplan dat ten grondslag ligt aan een
voorwaardelijke machtiging betreft de gewone gang van zaken. Gebeurtenissen
die van invloed kunnen zijn op de gemoedstoestand van een patiënt zijn
niet altijd te voorzien en kunnen van voorbijgaande aard zijn. Ik denk dan
bijvoorbeeld aan een verhuizing die, ik spreek uit ervaring, ook voor gezonde
mensen nog wel eens zenuwslopend kan zijn. Ik denk ook aan een sterfgeval
in de familie of aan het verbreken van een relatie. Ik snap niet goed waarom
de voorwaardelijke machtiging in de hiervoor geschetste situaties niet gewoon
kan worden gehandhaafd. Wanneer tijdens de vrijwillige opname blijkt dat er
meer aan de hand is, kan de geneesheer-directeur alsnog besluiten tot omzetting
van de machtiging. Een amendement van mevrouw Kant die wijziging van de wetstekst
op dit punt behelst, beschouwt mijn fractie dan ook als een verbetering. Wij
hopen de minister op dit punt aan onze zijde te krijgen, tenzij – ik
hoop dat de minister dit zal tegenspreken, maar het is een hardnekkig gerucht
dat ik heb opgevangen – er financiële redenen zijn die aan zijn
voorstel ten grondslag liggen.Een tweede wijziging betreft de verruiming van de grond voor dwangverpleging.
Mijn fractie heeft daartegen een aantal bezwaren. Allereerst is deze gevoelige
wijziging in het wetsvoorstel verpakt met de wijziging voorwaardelijke machtiging.
Dit is een ingrijpende verandering. Bij het tot stand komen van de oorspronkelijke
Wet BOPZ werd ervan uitgegaan dat alleen al de verplichte opname tot verbetering
van de situatie van de patiënt zou leiden. Alleen wanneer tijdens het
gedwongen verblijf in een ziekenhuis de patiënt een gevaar vormt voor
zichzelf of zijn omgeving, is dwangbehandeling op dit moment toegestaan. In
het nu voorliggende wetsvoorstel wordt de mogelijkheid tot dwangbehandeling
substantieel uitgebreid. De motieven hiervoor snapt mijn fractie heel goed.
Bij de behandeling van het rapport van de commissie-Visser over de tbs-praktijk
hebben ook wij daarvoor gepleit. De Wet BOPZ is echter bedoeld als een opnamewet.
Is de Wet BOPZ in dat licht wel de geëigende wet om dwangbehandeling
meer mogelijk te maken?Mevrouw Kant (SP):Ik wil even terug naar het amendement, hoewel het raar is om te interrumperen
als wij het over dit onderwerp eens zijn. Ik heb hierover echter twee amendementen
ingediend. In dit debat probeer ik af te tasten wat het meest wenselijk is.
Vindt mevrouw Van Miltenburg inderdaad dat er geen periode aan moet worden
gekoppeld? Zijn drie dagen te kort, of deugt het principe niet?Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Ik vind dat het principe van een periode niet deugt, maar ben wel benieuwd
waarom de minister daarvoor zo expliciet heeft gekozen. Mijn eindoordeel laat
ik van zijn argumenten afhangen, maar in principe zou de tijdsaanduiding eruit
moeten worden gehaald. Dit komt bovendien tegemoet aan de praktijk van de
transmurale behandeling.Voorzitter, ik ga terug naar mijn betoog. De Wet BOPZ is een opnamewet
en geen behandelwet. De VVD-fractie is en blijft voorstander van zo'n behandelwet.
Is de regering bezig met de voorbereiding daarvan?Er kunnen vraagtekens worden gezet bij de timing van dit wetsvoorstel.
Binnen een aantal weken, in maart, verwachten wij de derde evaluatie van de
BOPZ. Op basis daarvan en van aanbevelingen die de commissie-Visser al eerder
deed, valt te verwachten dat er nieuwe wetswijzigingen zullen worden voorgesteld.
Heeft de minister overgewogen om dit onderdeel van het wetsvoorstel aan te
houden totdat de derde evaluatie van de BOPZ beschikbaar is? Zo nee, waarom
niet?Voor de in mijn inleiding genoemde afweging, waarin ik aan het zelfbeschikkingsrecht
en dus de lichamelijke integriteit een zwaar gewicht toeken, verlang ik van
de minister dat hij de tijd neemt om in te gaan op de bezwaren van de Stichting
Pandora en de Vereniging Landelijk Platform GGz. Zij vertegenwoordigen een
belangrijke groep patiënten in het kader van deze wet.De heer Vendrik (GroenLinks):Mevrouw Van Miltenburg vraagt de minister of hij heeft overwogen om het
onderdeel verruiming dwangbehandeling even op te zouten tot na ommekomst van
een nieuw kabinetsstandpunt over de derde evaluatie. Betekent dit dat de VVD-fractie
sympathiek staat tegenover het amendement dat ik ter zake heb ingediend?Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Ik heb eerlijk gezegd bij onze collega's even gecheckt of er een meerderheid
zou zijn voor splitsing van het wetsvoorstel; dit hadden wij dan in een procedurevergadering
kunnen regelen. Ik heb echter begrepen dat daarvoor geen meerderheid bestaat.
Het is belangrijk om de wet op het punt van de voorlopige machtiging heel
snel te veranderen; dit hebben wij laten prevaleren. Daarin hebben wij meegewogen
dat splitsing op dit moment ervoor zorgt dat de zaken in een behandelwet moeten
worden geregeld. Dat heeft eigenlijk ook onze voorkeur, maar gezien de wetsgeschiedenis –
het heeft tien jaar geduurd voordat de Wet BOPZ tot stand kwam – is
het voor een bepaalde groep mensen belangrijk dat er in de overgangsperiode
een voorziening komt om meer te doen met dwangbehandeling dan nu mogelijk
is. Alles bij elkaar genomen had het onze voorkeur gehad om in ieder geval
tot de evaluatie te wachten en dan die afweging te maken. Op dit moment kunnen
wij ons echter vinden in de overweging van de minister om het in één
wetsvoorstel te houden. Wij zullen het amendement van de heer Vendrik daarom
niet steunen.Ik maakte een opmerking over de Stichting Pandora, cliënten in de
ggz en hun bezwaren tegen het wetsvoorstel. Ik vind dat deze bezwaren een
integere reactie verdienen. Ik vraag de minister daarom op de volgende punten
in te gaan en daarbij aan te geven waarom hij het zelfbeschikkingsrecht van
de patiënt ondergeschikt heeft gemaakt aan het algemeen belang dat de
minister vertegenwoordigt als wetgever.Zo is daar het vaak genoemde punt dat de mogelijk­heden die de BOPZ
biedt, onvoldoende ingezet en toegepast worden. Dat is ons een doorn in het
oog. Wij maken een wet. Pas hem dan ook toe, in plaats van te vragen hem aan
te passen. Ik ben toch wel argwanend. Ik vraag mij af of wij wel voldoende
van de beroepsgroep hebben geëist als het gaat om het bieden van goede
en op maat gesneden zorg. Is op dit moment een verandering zichtbaar in de
beroepsgroep en helpt de minister de sector om zich te verbeteren? Hoe rekent
de minister hen daarop af? Het voorliggende wetsvoorstel heeft als doelstelling
meer maatwerk mogelijk te maken. Wat heeft de minister tot de conclusie doen
komen dat dit ook in de praktijk gaat gebeuren? Ik stel vast dat er nu ook
niet voldoende gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheden die de wet biedt.
De VVD-fractie vindt dat de duimschroeven van de ggz best wat strakker aangedraaid
mogen worden. De samenleving heeft veel geld over voor goede zorg aan psychiatrische
patiënten. Ik zie het als mijn opdracht om namens die samenleving te
vragen of dat geld wel optimaal wordt ingezet en hoe de minister daarop toeziet.Het volgende bezwaar geldt de afweging die Van Miltenburgdoor behandelaars
wordt gemaakt om tot dwangbehandeling over te gaan. Hoe is het toezicht daarop
geregeld en hoe stellen wij zeker dat de behandelaar, ondanks dit artikel,
zal proberen om de patiënt van het nut van behandeling te overtuigen?
Belangrijker nog: hoeveel ruimte krijgt de patiënt om argumenten te geven
voor zijn weigering van behandeling? Op welk moment krijgt de patiënt
het recht terug om behandeling wel te weigeren? Dit is eigenlijk een fundamentele
vraag, omdat het hier waarschijnlijk gaat om chronisch zieke patiënten.
Als je eenmaal bent begonnen aan dwangbehandeling, dan betekent dit in theorie
dat je dit elke keer opnieuw kunt doen. Als dat zo is, dan zouden wij dat
een slechte zaak vinden.Mijn fractie heeft ook bezwaren tegen het argument in de wettekst dat
het behandelingsplan erop gericht moet zijn om het gevaar zodanig weg te nemen
dat betrokkene niet langer in het ziekenhuis hoeft te verblijven dan strikt
noodzakelijk. Als je die tekst zo leest, lijkt het welhaast onethisch dat
mensen gedwongen behandeld mogen worden om langer verblijf in het ziekenhuis
te voorkomen. Uitgangspunt van het behandelingsplan moet altijd
het therapeutisch effect van het verblijf en het algemeen welzijn van de patiënt
zijn. Ik hoor graag dat de minister dit in ieder geval in beginsel onderschrijft
en dat hij erkent dat de wettekst pas dan gaat gelden, wanneer het in het
belang van de therapie en het algemeen welzijn van de patiënt is dat
het verblijf in het ziekenhuis wordt bekort. Kan de minister direct aangeven
hoe hij daarop toeziet?Voorzitter. De VVD-fractie is zich terdege bewust van de negatieve effecten
van de huidige BOPZ en van de bestaande onmogelijkheid om mensen onder dwang
te behandelen. Wij vinden ook dat in sommige gevallen de overheid zieke mensen
meer dan nu nog mogelijk is, mag dwingen om te ervaren wat een behandeling
voor hen kan betekenen. Wat wij vandaag echter wel duidelijk willen maken,
is dat een dergelijke beslissing altijd ingrijpend. Aan het belang, de mening
en het gevoel van de zieke patiënt mag nooit lichtzinnig voorbij worden
gegaan. Als dat ook de bedoeling van de regering is, dan kan mijn fractie
instemmen met het voorliggende voorstel.Mevrouw Joldersma (CDA):Ik heb een aanvullende vraag. U vroeg in uw bijdrage heel veel aandacht
voor de inbreng van Pandora, de LPR en de Cliëntenbond. Zij hebben ook
duidelijk hun bezwaren laten horen tegen de Behandelwet. Ik vind het opvallend
dat u, juist als het over de Behandelwet gaat, niet laat zien dat u ook oog
hebt voor de bezwaren daartegen.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Ik vind het heel erg belangrijk dat de mening van de patiënten wordt
gehoord en ik neem hun mening ook mee. Ik neem aan dat u dat ook doet. Dat
betekent echter niet dat ik het altijd met hen eens ben. Ik vind het belangrijk
dat wij de patiënten horen, maar de patiëntenverenigingen hebben
ook tegen deze twee voorgenomen wetswijzigingen bezwaar gemaakt. Als je ondanks
hun bezwaren tegen een wet die juist bedoeld is ter bescherming van de patiënten,
besluit om de voorgenomen wijziging door te voeren, dan ben je het naar mijn
mening aan hen verplicht om op integere wijze in te gaan op de vraag waarom
hun argumenten minder zwaar wegen dan de argumenten van het algemene belang.De heer Voordewind (ChristenUnie):Voorzitter. Twee dagen na de verkiezingen in november vorig jaar was ik
bij een begrafenis. Een moeder met één kind en zwanger van de
tweede had er een einde aan gemaakt. Zij was manisch-depressief, stopte met
haar medicatie omdat zij zwanger was en werd niet onder toezicht geplaatst.Vandaag spreekt de Kamer over het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet
BOPZ. Het wetsvoorstel kent ook de moeilijke afweging tussen dwangbehandeling
en aantasting van de lichamelijke integriteit. De fractie van de ChristenUnie
is in principe positief over de twee wetswijzigingen, maar hecht zeer aan
de persoonlijke integriteit en zou graag zien dat de nadruk blijft liggen
op het aanpakken van de onderliggende problemen en de maatschappelijke knelpunten
van psychische stoornissen. Idealiter zou medicatie daartoe een brugfunctie
kunnen vervullen, gezien de bijwerkingen en de risico's op blijvende gezondheidsschade.
De fractie van de ChristenUnie pleit dan ook voor een maximale inspan­ningsverplichting
om dwangopname en dwangbehandeling te voorkomen. De praktijk wijst echter
uit dat het helaas niet altijd te voorkomen is.In de tweede plaats komt de roep om de aanpassing van de voorwaardelijke
machtiging en uitbreiding van de mogelijkheden tot dwangbehandeling vooral
uit de hoek van de behandelaren. Een aantal patiëntenorganisaties zoals
Pandora en de stichting BVP heeft zich een stuk kritischer uitgelaten over
de voorgenomen wetswijzigingen. Wij hadden het er net al over. Deze kritiek
moet serieus genomen worden, vooral omdat de psychiatrische patiënten
vaak zelf niet of onvoldoende in staat zijn om voor hun belangen op te komen.De eerste wetswijziging betreft een aanpassing van de voorwaardelijke
machtiging. De fractie van de ChristenUnie staat in beginsel positief tegenover
deze wetswijziging, omdat daarmee een onnodige opname in een psychiatrische
inrichting kan worden voorkomen. Volgens een uitspraak van de Hoge Raad mag
op basis van de huidige wetgeving een voorwaardelijke machtiging slechts worden
verleend wanneer de patiënt expliciet instemt met de voorwaarden. Dat
betekent dat psychiatrische patiënten die niet expliciet kunnen of willen
instemmen met de voorwaardelijke machtiging, maar die in het verleden wel
hebben aangetoond, zich aan de opgestelde behandelplannen te houden, niet
voor een voorwaardelijke machtiging in aanmerking komen. Het gevolg is dat
deze patiënten alsnog gedwongen moeten worden opgenomen en dat is niet
in het belang van de patiënt.De ChristenUniefractie heeft bedenkingen bij de formulering van de wetswijziging.
Uitgangspunt moet zijn dat de behandelaren zich tot het uiterste moeten blijven
inspannen om instemming van de patiënt te verkrijgen. Dat komt in de
huidige formulering van de wetswijziging nog onvoldoende tot uitdrukking.
Ook de Raad van State heeft zich hierover in haar advies kritisch uitgelaten.
Is de regering bereid om de voorgestelde wijziging van het wetsartikel overeenkomstig
het voorstel van de Raad van State aan te passen? De voorgestelde wijziging
luidt: met instemming van of ten minste na overleg met. De minister is hierop
al in zijn schriftelijke beantwoording ingegaan, maar ik hoor daar graag een
nadere toelichting op.De tweede wetswijziging betreft de uitbreiding van de mogelijkheden tot
dwangbehandeling in een psychiatrische inrichting. Er zijn zeker gevallen
denkbaar waarbij patiënten gebaat zouden zijn bij de uitbreiding van
de mogelijkheden tot dwangbehandeling, omdat patiënten anders langdurig
in een inrichting verblijven, zonder dat er daadwerkelijk verbetering optreedt
in hun geestelijke gezondheidssituatie. Het is daarom goed dat de wettelijke
mogelijkheden op dit punt worden uitgebreid.Echter, in de praktijk betekent dwangbehandeling altijd dwangmedicatie.
De fractie van de ChristenUnie is van mening dat er met dwangmedicatie terughoudend
moet worden omgesprongen. Daarmee wordt immers inbreuk gemaakt op de lichamelijke
integriteit en bovendien gaat dwangmedicatie vaak gepaard met schadelijke
bijeffecten. Wanneer de patiënt geen bedreiging vormt voor zichzelf of
voor zijn omgeving, mag dwangbehandeling alleen worden toegepast wanneer dat
aantoonbaar in het belang is van de patiënt. Hoe kan worden gegarandeerd
dat dwangmedicatie alleen in dat geval wordt toegepast? Met andere woorden:
hoe kan oneigenlijk gebruik – anderen zijn daar ook al
op ingegaan – worden voorkomen? In hoeverre kan de voorkeur worden gegeven
aan noodmedicatie met als doel het beëindigen van de crisis en het herwinnen
van de wilsbekwaamheid van de patiënt? Het gaat hierbij om een zo kort
mogelijke verstrekking van dwangmedicatie met als doel het normale behandelplan
weer te kunnen voortzetten en het vertrouwen van de behandelende arts en de
patiënt zo min mogelijk te schaden. Ik overweeg om hierover een motie
in te dienen.Uitbreiding van de wettelijke mogelijkheden tot dwangbehandeling zijn
weinig zinvol wanneer de Wet BOPZ in de praktijk slecht wordt nageleefd. Er
is gebleken dat het behandelaars soms ontbreekt aan de nodige kennis over
de Wet BOPZ waardoor van een dwangopname wordt afgezien, ook als de situatie
daar aanleiding toe geeft en de wet daartoe mogelijkheden biedt. De minister
noemt in de nota naar aanleiding van het verslag een aantal maatregelen dat
wordt genomen om daar verbetering in aan te brengen, zoals het uitgeven van
brochures en het organiseren van voorlichtingsdagen. Dat zijn natuurlijk goede
initiatieven. Ik ga er echter van uit dat de gebrekkige naleving ook als een
belangrijk punt zal worden betrokken bij de derde evaluatie van de Wet BOPZ.
Wat is de stand van zaken met betrekking tot de voorlichtingscampagne die
zou worden opgezet voor specifieke doelgroepen, zoals huisartsen, hulpverleners,
patiënten en families?Mevrouw Kant (SP):U hebt heel veel kritische vragen gesteld, maar het is mij eerlijk gezegd
niet duidelijk wat het standpunt is van de fractie van de ChristenUnie over
de wetswijziging met betrekking tot dwangmedicatie. Bent u tegen dit deel
van het wetsvoorstel?De heer Voordewind (ChristenUnie):In het begin van mijn betoog heb ik gezegd dat mijn fractie positief staat
tegenover beide wetswijzigingen, maar dat wij met name heel kritisch zijn
over de dwangmedicatie voor zover deze strekt tot drie maanden. Ik probeer
nu te achterhalen hoe wij deze zo veel mogelijk kunnen beperken. In het veld
wordt in dit verband ook wel gesproken over noodmedicatie.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. De wens om de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische
ziekenhuizen te wijzigen, leeft breed. Ook de SGP-fractie bevindt zich in
dat kamp. Mevrouw Van Miltenburg zei dat de totstandbrenging van deze wet
tien jaar heeft geduurd. Daar kunnen gerust een paar jaar bij worden opgeteld.
Het is een hele toestand geweest. Dat kwam niet doordat de Kamer er een complexe
situatie van heeft gemaakt, maar doordat het een complexe materie is waar
de Kamer heel zorgvuldig een balans in heeft gevonden. Dat heeft heel veel
tijd gekost. Toen de wet er kwam, werden er verschillende evaluatiemomenten
voorzien. Twee ervan zijn inmiddels achter de rug. Daarop is al eerder bij
wetswijziging gereageerd. In de praktijk van dit werkveld blijkt al enige
tijd dat er eigenlijk dringend behoefte is aan de twee zaken waar dit wetsvoorstel
over gaat, namelijk de voorwaardelijke machtiging en de dwangbehandeling.In de wet is destijds geprobeerd om een balans te vinden tussen de autonomie
van de patiënt en de noodzaak van behandeling waarbij de patiënt
tegen zichzelf in bescherming moet worden genomen en ook de omgeving moet
worden afgeschermd. Ooit was, populair gezegd, de lijn: wij weten wel wat
goed voor u is, patiënt, en onderwerpt u zich daar nu maar aan. Er is
een begrijpelijke ontwikkeling gekomen, ook gesteund door mijn fractie, naar
meer aandacht voor het autonome recht van de patiënt. Wij zijn nu echter
wel weer wat doorgeslagen in die richting. Dat is niet onbegrijpelijk. Het
gaat immers om een balans. Je zoekt daarbij naar een optimum. Je hoopt dan
dat je daar al pendelend steeds dichterbij komt.Geliefden en andere betrokkenen hebben de ervaring dat het vaak veel te
lang duurt en dat bepaalde situaties te behoedzaam aangepakt worden. Het gaat
om schrijnende situaties waar zij vaak handenwringend bij staan, ongeveer
machteloos. De stem van het hart en de stem van de omgeving is toch: pak dit
aan en treed op! Dit is een schreeuw om optreden ten behoeve van de patiënt
en de omgeving.Behoedzaamheid is op zichzelf natuurlijk niet verkeerd, maar er wordt
ook gehoopt op daadkracht. Die wordt ook verwacht. Die daadkracht wordt echter
lang niet altijd getoond. Werkelijk, in de praktijk is het nogal eens erg
lastig om iemand gedwongen op te nemen, terwijl dat objectief voor die persoon
en zijn of haar familie en de samenleving als geheel toch van belang geacht
kan worden.Welnu, in dit complex van overwegingen, waarbij principiële zaken
aan de orde zijn, steunt mijn fractie beide voorstellen, die het belang van
behandeling niet alleen meer benadrukken, maar die ook voorzien zijn van diverse
kwaliteitscriteria en zorgvuldigheidsvereisten. Natuurlijk is het geen kwestie
van: praktijk, geef maar aan wat wij nog in de wet veranderen moeten. Zoiets
van: u vraagt en wij draaien wel. Nee, het vraagt altijd een heel prudente
afweging. In de SGP-fractie is er de indruk dat de regering met de voorstellen
die nu verdedigd worden, een terechte verbetering in de wet wil aanbrengen.De eerste wijziging betreft de voorwaardelijke machtiging. Op dit onderdeel
willen wij graag de mening van de regering horen over de reikwijdte van deze
nieuwe regel ten behoeve van de voorwaardelijke machtiging. Deze regel is
immers noodzakelijk, omdat de Hoge Raad in 2005 heeft vastgesteld dat de voorwaardelijke
machtiging een beperktere reikwijdte heeft dan tot nu toe werd aangenomen.
Is de nieuwe voorwaardelijke machtiging precies gelijk aan de oorspronkelijk
bedoelde opzet of gaat die intussen toch verder? Graag verneem ik de reactie
van de regering.Voor een voorwaardelijke machtiging moet er sprake zijn van een behandelplan,
waarmee de patiënt in principe heeft ingestemd. In principe is het niet
meer dan logisch dat er zo veel mogelijk van een dergelijke situatie wordt
uitgegaan, maar in de praktijk gaat het nogal eens om patiënten die zelf
onvoldoende door hebben en daarom moeilijk aanvaarden dat zij een behandeling
nodig hebben. Mijn fractie vindt het daarom goed dat de voorwaardelijke machtiging
ook mogelijk is, als van een patiënt redelijkerwijs verwacht mag worden
dat hij zich toch aan het behandelplan zal houden.Wij zien echter heel scherp dat deze redenering ook de nodige problemen
kan opleveren. In de praktijk betekent dit namelijk dat er wel een mogelijke
onduidelijkheid in de wetgeving komt te staan. Die treffen wij overigens ook wel elders aan. Dat speelt altijd bij de begrippen zoals"redelijk", "aannemelijk"
en "billijk". Collega's hebben deze begrippen ook al genoemd. Die
begrippen zijn nu eenmaal moeilijk te definiëren. Toch hebben wij de
gedachte dat, wil de wet gelezen kunnen worden zoals die bedoeld is, er iets
verder moet worden gegaan dan tot nu toe gebeurd is.Het zal altijd moeten gaan om een beoordeling door mensen die bij de behandeling
betrokken zijn. Is het altijd wel van tevoren goed in te schatten of iemand
de behandeling werkelijk geheel of gedeeltelijk zal ondergaan? Wat zijn de
inbreuken daarop die te billijken zijn? Ik denk aan omstandigheden in de persoonlijke
sfeer. Collega's hebben daarvan al enkele voorbeelden genoemd. Stel dat er
uiteindelijk geen overeenstemming bereikt wordt, zal het in dat licht dan
niet verstandig zijn om in ieder geval in het behandelplan op te nemen waarom
en op welke punten er geen overeenstemming bereikt is? Dat gaat iets verder
dan tot nu toe in de nota naar aanleiding van het verslag is opgenomen en
wat dus tot nu toe in de wetsgeschiedenis verankerd is. Ook de verantwoordelijkheidsverdeling
lijkt van belang. Wie is uiteindelijk waar verantwoordelijk voor als er, onverhoopt
uiteraard, toch iets als gevolg van een verkeerde inschatting misgaat?Het tweede deel van het wetsvoorstel gaat over de dwangbehandeling. De
SGP-fractie heeft van particulieren en organisaties die hiermee te maken hebben,
diverse malen de kritiek gehoord dat het ontzettend moeilijk is om mensen
tegen hun zin te behandelen, terwijl zij toch een gevaar voor zichzelf en
voor anderen vormen. Het is goed dat dit nu verandert. De SGP-fractie steunt
daarom deze wetswijziging, die ook aansluit bij de behoefte die het veld ons
heel uitdrukkelijk heeft gemeld. Zij heeft nog enkele vragen. Dwangbehandeling
is alleen mogelijk als er sprake is van een gevaar dat niet binnen een redelijke
termijn kan worden opgelost. "Gevaar" kan op diverse manieren worden
opgevat. In dit verband spreekt de minister uit dat hij in ieder geval niet
doelt op het zogenoemde bestwilcriterium. Wil de regering uiteenzetten wat
precies in de praktijk de verschillen zullen zijn tussen de in het wetsvoorstel
gebruikte term gevaar en dat bestwilcriterium? Is het onderscheid daartussen
dat het wegnemen van het gevaar alleen gericht mag zijn op ontslag uit het
ziekenhuis of wordt in de praktijk aan een breder spectrum gedacht? Geldt
dit alleen voor een korte crisissituatie of ook voor langdurige dwangbehandeling?
Hetzelfde geldt voor het begrip redelijke termijn. Daar doelde ik zojuist
al even op. De regering laat hier vooral de praktijk een stevig woordje meespreken.
Wat is daar het gevoelen? De stem van deskundigen moet in dezen inderdaad
zwaar wegen. Naar de mening van mijn fractie zal men voor een goede wetuitleg
niet om een begin van een nadere bepaling, zeg: definitie heen kunnen. Zij
ontvangt hierop dus graag een nadere reactie.Mijn fractie wil ten slotte meer in het algemeen de vraag voorleggen hoe
de betrokkenheid van partner of familie is gewaarborgd. Het lijkt erop dat
het de directe familie een rol laten spelen vooral een verstandige keuze wordt
genoemd. Je doet er onverstandig aan, daaraan voorbij te gaan. Moet dit niet
wat sterker worden ingeplugd? Waarom wordt die betrokkenheid in een zo moeilijke
situatie niet als in principe verplicht gesteld? Familieleden kunnen vaak
immers relevante informatie verschaffen over het ziektebeeld en het gedrag
van betrokkene. Uiteraard is een dergelijke betrokkenheid alleen van toepassing
als er niet tevens sprake is van een sterk verstoorde verhouding. Die is helaas
ook nogal eens aan de orde. Graag verneemt mijn fractie de visie van de bewindslieden
op deze problematiek. Moet het alleen gaan om een verstandig doen aan of om
een "verplichting"? Ik zet dat laatste woord tussen aanhalingstekens,
want er is een verschil tussen een morele verplichting en een juridische verplichting,
dus een verplichting die bij wet is geregeld. Past een dergelijke benadering,
waarin sprake is van gezonde betrokkenheid van de omgeving, niet goed in het
kader van verantwoorde zorg? Hiermee kom ik op het punt dat mevrouw Joldersma
ook aanvoerde. Sommige ggz-instellingen hebben een familievertrouwenspersoon
ingesteld; andere niet. Moet dat niet méér worden bevorderd?
Het nut lijkt er in de praktijk wel van te zijn aangetoond. Wij stellen het
zeer op prijs als de bewindslieden bereid zijn, de Kamer een uiteenzetting
van de voor- en nadelen van deze benadering te geven, dit alles uiteraard
mede in het licht van de evaluatie die de Kamer nog krijgt en zal behandelen.Mevrouw Agema (PVV):Voorzitter. Het is niet gebruikelijk, niet wenselijk en ook niet handig
om pas in het laatste stadium van besluitvorming een bijdrage te leveren aan
de totstandkoming van een wetswijziging, maar gezien de nieuwe samenstelling
van de Kamer en het voornemen van de Partij voor de Vrijheid om tegen de wijziging
van de wet op het onderdeel van de voorwaardelijke machtiging te stemmen,
is een toelichting op dit moment toch op zijn plaats."The proof of the pudding is in the eating", lezen wij enkele
malen in de voorliggende wetswijziging. Nou, laat wat mij betreft de pudding
maar zitten, want zo ver wil de PVV het helemaal niet laten komen. Het gevaar
dat een psychiatrische patiënt kan veroorzaken voor zichzelf en voor
anderen, mag in geen geval worden vergroot door de patiënt te laten deelnemen
aan de samenleving. De heer Voordewind noemde in dit verband al een voorbeeld,
maar ook in de memorie van toelichting wordt een casus genoemd waarbij wordt
besloten tot het ontslag van een patiënt uit een psychiatrisch ziekenhuis,
ondanks het feit dat de patiënt in kwestie nadrukkelijk aangaf de medicatie
niet te zullen nemen en zich dus niet aan de voorwaarden te willen houden.
Een dergelijk geval zou zich, nog steeds volgens de memorie van toelichting,
niet zelden voordoen.De vrijheid van de een is de begrenzing van de ander. De fractie van de
PVV vindt dat een versoepeling van de wet nooit mag leiden tot deelname aan
het vrije verkeer in de samenleving van bijvoorbeeld een persoon die een gevaar
vormt voor de veiligheid van de ander en die weigert medicijnen in te nemen.
Het gaat volgens de memorie van toelichting in het bijzonder om patiënten
van wie redelijkerwijs wel kan worden aangenomen dat zij, nadat de machtiging
is verleend, de voorwaarden in de praktijk zullen naleven, maar de bereidheid
daartoe niet kunnen of niet willen uitspreken. Voor een patiënt die zegt
zijn medicijnen – waarmee het gevaar kan worden weggenomen dat hij vormt
voor de samenleving en voor zichzelf – niet te zullen slikken, is geen
plaats in het vrije verkeer in de samenleving. De PVV-fractie vindt in zo'n
situatie uitsluiting de enige optie. Het deelnemen aan het
vrije verkeer in de samenleving behelst commitment met de samenleving. Commitment
geeft geen garanties, maar is wel het minste dat de samenleving mag vragen
van haar burgers.Mevrouw Joldersma (CDA):Ik hoor u spreken over psychiatrische patiënten en krijg daarbij
de indruk dat het eigenlijk gaat om mensen die een criminele daad hebben gepleegd
en straf verdienen, die delictgevaarlijk zijn. Wij hebben het over psychiatrische
patiënten waarbij de kans erg groot is dat zij in de samenleving kunnen
meedoen als je hun een bepaalde structuur in het leven kan geven en op een
bepaalde manier begeleidt. Het lijkt wel of u het liefst iedereen die een
psychiatrische aandoening heeft, zo snel mogelijk wilt opsluiten in een psychiatrische
inrichting.Mevrouw Agema (PVV):Mijns inziens sprak het voorbeeld van de heer Voordewind boekdelen. De
gevaren hoeven niet altijd delicten te zijn, maar de patiënt kan de samenleving
en zichzelf in een groter gevaar brengen dan wij zouden willen. Daarom is
commitment met de samenleving zo belangrijk. Het gaat er daarbij niet om of
het een psychiatrische patiënt betreft of niet, maar het gaat om de vraag
of een burger zijn commitment met de samenleving uitspreekt. De patiënt
moet bereid zijn, de medicatie in te nemen.Mevrouw Joldersma (CDA):De wetswijziging maakt mijns inziens nu juist heel goed duidelijk dat
wij hierbij doelen op psychiatrische patiënten die verward zijn en soms
iets anders doen dan wat zij zeggen, namelijk wél hun medicijnen innemen.
Dat is de kern waar het om gaat.Mevrouw Agema (PVV):Als de patiënt verward is, is het wellicht nog geen tijd om terug
te keren in de maatschappij.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Psychiatrische patiënten zijn "gewone mensen". Ik zou,
als ik mevrouw Agema was, niet de suggestie willen wekken dat dit niet het
geval is.Juist psychiatrische patiënten zouden van mevrouw Agema en van mij
te horen moeten krijgen dat hun vrijheden net zo belangrijk zijn als die van
anderen, juist omdat zij in een situatie verkeren die ertoe leidt dat wij
erop moeten letten dat zij deze vrijheden ook werkelijk ontvangen.Mevrouw Agema (PVV):Ik begrijp dat mevrouw Koşer Kaya hier haar politieke punt maakt.
Hoeveel vrijheid bied je echter deze mensen, die zeggen dat zij hun medicijnen
niet zullen slikken, en hoeveel geef je om hen, als zij de straat op gaan
en binnen drie of vier dagen weer verkommerd in de goot liggen? Als mevrouw
Koşer Kaya weer eens op werkbezoek gaat in de grote steden, moet zij
ook eens bij de politie langsgaan om te horen hoe vaak men daar te maken heeft
met mensen die hun medicatie niet slikken. Uiteraard gaat het om volwaardige
burgers, maar als zij niet kúnnen deelnemen aan de samenleving en hun
commitment niet willen uitspreken, zijn zij mijns inziens nog niet aan toe
aan deelname.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik deel de zorg van mevrouw Agema, en mijns inziens is er in deze Kamer
niemand die deze zorg niet deelt. Juist de vrijheden van deze mensen moeten
in de gaten worden gehouden. Daar hoor ik mevrouw Agema niet over.Mevrouw Agema (PVV):Over welke vrijheid hebben wij het dan? Over de vrijheid om in de goot
te belanden?Mevrouw Koşer Kaya (D66):Dat vind ik heel kort door de bocht. Dat is mij geen vraag meer waard.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Mevrouw Agema spreekt over commitment, maar wat is haar commitment met
de mensen waarvoor zij zegt te staan? Deze wet is gemaakt om mensen tegen
zichzelf te beschermen en een evenwicht te vinden tussen de vrijheden van
deze mensen en het gevaar dat zij vormen voor de samenleving en voor zichzelf.
Kan mevrouw Agema ingaan op de afweging tussen deze twee zaken?Mevrouw Agema (PVV):Het eerste deel van de wet heeft vooral betrekking op degenen die zeggen
zich niet aan de voorwaarden te zullen houden en het feit dat zij dat mogen
blijven volhouden. Wij vinden echter dat wel sprake moet zijn van commitment
in de richting van de samenleving. Het is prima dat mensen aangeven dat zij
dat niet kunnen of niet willen, maar dan zijn zij er nog niet klaar voor deel
te nemen aan die samenleving. Dan krijg je dat mensen hun medicijnen niet
innemen, waarna de meest schrijnende zaken plaatsvinden.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Het mooie van het voorliggende wetsvoorstel is dat als dit gebeurt de
voorwaardelijke machtiging van deze mensen wordt afgenomen. Er is daarnaast
een groep mensen die zegt dat zij zich niet zal houden aan de afspraken, maar
dat in de praktijk wel doet. Aan de vrijheden van die mensen kom je tegemoet
door te helpen.Mevrouw Agema (PVV):Dat is een vorm van helpen die ik niet zie zitten. Mevrouw Van Miltenburg
vindt het prima dat iemand die medicatie nodig heeft, maar aangeeft zich niet
aan de voorwaarden te zullen houden, de samenleving ingaat. Ik vind het van
essentieel belang dat men dat wel doet. In de wet wordt aangenomen dat men
zich houdt aan de voorwaarden, maar ik vind dat te weinig.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):De behandelaar weet aan de hand van zijn ervaringen met een bepaalde patiënt
dat hij of zij zich aan de voorwaarden zal houden. Mocht dat niet gebeuren,
kan de desbetreffende persoon worden teruggehaald naar het ziekenhuis, maar
mevrouw Agema wil die persoon daar nooit weg laten gaan.Mevrouw Agema (PVV):Ik laat dat vertrouwen bij mevrouw Van Miltenburg. Ik hoop dat zich in
de tussentijd niet te veel drama's zullen voordoen.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Waar is het vertrouwen in de professional bij de fractie van de PVV gebleven?
Mevrouw Agema spreekt constant over wat er mis kan gaan. Een behandelaar oordeelt
over een bepaalde patiënt, zodat kan worden gekomen tot de minst ingrijpende
hulpvorm, maar mevrouw Agema gaat er op voorhand van uit dat
die patiënt "neen" zegt, maar "ja" doet. Het vertrouwen
in die werkwijze laat zij bij mevrouw Van Miltenburg. Dat stelt mij teleur.
Hoe staat het met het vertrouwen van de PVV in de mensen die in de zorg werken?Mevrouw Agema (PVV):Ik heb onvoldoende vertrouwen of mensen die "neen" zeggen, "ja"
zullen doen.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Het gaat hier om de beoordeling van een behandelaar van de vraag of iemand "neen"
zegt, maar "ja" doet. Dat laten wij niet over aan de patiënt,
want ook wij weten dat die niet voor zichzelf kan instaan. Waar is het vertrouwen
van de PVV in de behandelaar? Wij vinden dat deze kan beoordelen of iemand
zich aan de voorwaarden houdt en dat kan worden volstaan met een voorwaardelijke
machtiging.Mevrouw Agema (PVV):Wij hebben in het verleden vaker gezien dat het vertrouwen van een behandelaar
in een persoon, waardoor deze weer kon deelnemen aan de samenleving, een misvatting
bleek te zijn, als gevolg waarvan zich drama's hebben voorgedaan. Zo'n commitment
is geen garantie, maar moet er wel zijn.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Ik constateer dat de PVV het leveren van maatwerk door een professional
wil afschaffen en de vrijheden van de burgers op de tweede plaats stelt. Mevrouw
Agema heeft liever dat mensen meteen worden opgesloten. Dat stelt mij bijzonder
teleur, omdat ik dacht dat de PVV de vrijheid hoog in het vaandel had staan.Mevrouw Agema (PVV):Die invulling laat ik aan mevrouw Bouwmeester over.Ik ben hiermee aan het eind van mijn bijdrage. Voor mijn fractie staat
dit vast: the proof is not to eat the pudding.Mevrouw Kant (SP):Ik ga toch een poging doen om mevrouw Agema te overtuigen. De criteria
voor gedwongen opname staan namelijk niet ter discussie en zijn bij de voorwaardelijke
machtiging voor opname exact hetzelfde. Er worden dus alleen maar instrumenten
toegevoegd om in te kunnen grijpen daar waar nodig is. Het is niet zo dat
de wet softer wordt en dat er minder gemakkelijk kan worden opgetreden. Wij
voegen een instrument toe! Ik begrijp dus niet goed waarom mevrouw Agema zo
buitengewoon kritisch is over dit wetsvoorstel. Je kunt de wet helemaal anders
willen hebben, en bijvoorbeeld, zoals de SP-fractie heeft voorgesteld, een
behandelwet willen hebben. Hierover gaat dit wetsvoorstel echter niet. Kan
mevrouw Agema verduidelijken waarom zij de aanwezige mogelijkheden als verslechtering
ziet? Volgens mij betekenen deze mogelijkheden in het huidige palet alleen
maar een toevoeging, namelijk dat je meer grip krijgt op de patiënten.
Kan mevrouw Agema uitleggen waarom zij dit anders ziet? Kan zij afzonderlijk
uitleg geven over de voorwaardelijke machtiging en de dwangbehandelingen?
Ik heb namelijk de indruk dat zij deze twee elementen uit dit wetsvoorstel
over één kam scheert.Mevrouw Agema (PVV):Ik richt mij vooral op de voorwaardelijke machtiging. De PVV-fractie staat
niet te juichen over de voorgestelde wijzigingen op het gebied van de dwangbehandeling,
maar mijn fractie zal dit onderdeel wel steunen. Wij steunen de voorwaardelijke
machtiging echter niet, omdat het voor de patiënt te gemakkelijk wordt
gemaakt om op basis van bepaalde voorwaarden naar huis te gaan. Deze patiënt
gaat zich daar echter niet aan houden, omdat hij vindt dat hij geen ziektebeeld
heeft. Nogmaals, het wordt veel te gemakkelijk gemaakt voor de patiënt.
De PVV-fractie vindt dat er wel commitment moet zijn. Als er namelijk geen
commitment is, is de daadwerkelijke stap namelijk niet te zetten. Ondanks
dat de professional denkt dat de patiënt die stap wel zal zetten, zal
er een verlaging van de drempel zijn. Dit accepteert de PVV-fractie niet.Mevrouw Kant (SP):Ik denk dat mevrouw Agema de impact van het wetsvoorstel toch niet helemaal
in de smiezen heeft. Ik benadruk dat dit wetsvoorstel iets toevoegt, omdat
wij al een gedwongen opname hebben. De gedwongen opname, die noodzakelijk
is in verband met gevaarlijke situaties, wordt niet afgeschaft. Wij kunnen
overigens discussiëren over de vraag of dit wetsvoorstel ver genoeg gaat.
Dit instrument voegt in alle situaties iets toe aan dit wetsvoorstel. Ik noem
bijvoorbeeld een situatie waarin iemand wordt ontslagen uit de kliniek. In
zo'n situatie kan er tegen een patiënt in een gedwongen opname worden
gezegd dat hij onder voorwaarden naar huis mag. Op deze manier werkte de oude
paraplumachtiging ook. Dit was in de praktijk een heel goed instrument om
mensen in de smiezen te houden. Als je deze voorwaardelijke machtiging niet
hebt, laat je mensen misschien naar huis gaan zonder voorwaardelijke machtiging,
waardoor ze niet in de smiezen kunnen worden gehouden. Dat is de andere kant
van de medaille. Ik begrijp de boodschap van mevrouw Agema wel, maar ik denk
dat haar kritiek op het wetsvoorstel niet klopt.Mevrouw Agema (PVV):Ik begrijp de houding van mevrouw Kant wel, maar wij hebben een andere
opvatting over de wet. Ik vind dat sprake is van een belachelijke versimpeling.
Nu past de rechter het toe. In de voorliggende casus zegt hij: die dame is
niet bereid om haar medicatie te nemen, maar ik ga ervan uit dat zij het wel
wil. Dat wil de wet de werkelijkheid gaan maken, maar wij willen dat niet.
Mevrouw Kant wil het wellicht wel, maar dat is aan haar. Als er mensen in
de samenleving komen die om wat voor reden dan ook binnen een paar dagen stoppen
met hun medicatie, dan is dat voor de verantwoordelijkheid van mevrouw Kant
en niet voor onze verantwoordelijkheid.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):In een bijzin meldde mevrouw Agema dat zij niet staat te juichen bij de
wijziging van de wet op het punt van de uitbreiding van de mogelijkheden tot
dwangbehandeling. Ik ben nieuwsgierig wat haar gebrek aan enthousiasme op
dit punt teweeggebracht heeft.Mevrouw Agema (PVV):Op zich kunnen wij het wel steunen, maar wij staan niet te juichen omdat
de mogelijkheid bestaat bij meer personeel de dwangbehandeling minder vaak
nodig is. Er zijn mogelijkheden om dwangbehandeling vaker achterwege te laten.
Daar staan wij niet bij te juichen, maar wij zullen het wel steunen.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):U vindt dus eigenlijk dat er zo veel mogelijk dwangbehandelingen
moeten plaatsvinden.Mevrouw Agema (PVV):Nee, dat zeg ik niet, dat is belachelijk. Ik zeg net dat ik niet sta te
juichen, en dan is het belachelijk om te zeggen dat dwangbehandeling zo veel
mogelijk moet worden toegepast!Mevrouw Van Miltenburg (VVD):U zegt: minder dwangbehandeling vind ik niet zo'n goed punt van die wet.
Daarbij concludeer ik...Mevrouw Agema (PVV):U gaat te kort door de bocht.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. Namens de GroenLinksfractie feliciteer ik mevrouw Bouwmeester
met haar verbale entree in deze Tweede Kamer.De Wet BOPZ kent een roerige geschiedenis van vele jaren. De wet bestaat
ruim tien jaar, en er ging meer dan 20 jaar debat en ongelooflijk politieke
en maatschappelijke strijd over de positie van de psychiatrie aan vooraf.
Er is nog steeds veel kritiek op deze wet, en er is heel veel reden tot zorg,
ook bij mijn fractie. Daar valt heel veel over te zeggen, maar dat doe ik
niet, al was het maar omdat het hier in de totaliteit van de wordingsgeschiedenis
van de BOPZ en wat zij regelt, een tamelijk bescheiden wetsvoorstel lijkt.De fractie van GroenLinks wacht daarom met spanning op de nieuwste bevindingen
van de evaluatiecommissie die nu bezig is, en die meen ik over ruim anderhalve
maand met de derde, algemene evaluatie van de wet komt. Als die er is, zal
een nieuw kabinet, nemen wij aan, een nieuw standpunt innemen over de toekomst
van de BOPZ, wel of geen behandelwet enzovoorts, gevolgd door een breed debat
met de Kamer. Dat mag er wat de fractie van GroenLinks betreft snel komen.Dit verklaart meteen onze eerste aarzeling bij dit wetsvoorstel, dat twee
wijzigingen in de BOPZ behelst, wijzigingen die zoals mevrouw Van Miltenburg
zeer treffend zei totaal verschillend van aard zijn. Het valt wat de fractie
van GroenLinks betreft nog te billijken dat de regering heeft gekozen voor
een verduidelijking van de voorlopige rechterlijke machtiging, na de uitspraak
van de Hoge Raad in 2005. Dat moest, maar met die verruiming van de mogelijkheden
tot dwangbehandeling binnen de instelling wordt nogal vooruit gelopen op een
brede discussie naar aanleiding van de bevindingen van de evaluatiecommissie.
Dat klemt wat betreft mijn fractie des temeer, daar het zeer fundamentele
rechten van de patiënten betreft. De regering verwijst daar ook voortdurend
naar. En het is ook het meest omstreden onderdeel van dit wetsvoorstel. Grof
gezegd, althans volgens mijn waarneming: het veld is niet voor, wat ik merk
is dat de meeste professionals voor deze wijziging zijn, maar de meeste cliëntenorganisaties,
ook onderdeel van het veld, zijn tegen. Zij zijn in ieder geval tegen verruiming
van de dwangbehandeling, en soms ook tegen de verruiming van de voorlopige
machtiging.Met het verruimen van de mogelijkheden tot dwangbehandeling wordt het
gevaarcriterium, toch altijd het anker van de BOPZ, opgerekt. Daar was al
eerder sprake van, want sinds 1 januari 2004 spreekt de BOPZ niet meer
van ernstig gevaar, maar betreft het louter gevaar. Nu, met dit wetsvoorstel,
wordt een mogelijke duur van verblijf bij uitblijven van behandeling als gevolg
van weigering van de patiënt/cliënt onderdeel van het criterium.
Anderen hebben het ook al gezegd: het is een ruime, open formulering. Wat
is een redelijke termijn? Wat is aannemelijk? Wij vinden het te ruim, zonder
nadere duiding in dit debat. Het is nogal wat: het kan zijn dat in de praktijk
in sommige situaties behoefte is aan een ruimere formulering voor toepassing
van dwangbehandeling, maar wij mogen de ogen ook beslist niet sluiten voor
te snel gebruik van een dergelijk open criterium, waarbij alternatieven voor
dwangbehandeling onvoldoende tot hun recht zouden kunnen komen. Er zijn signalen
dat wat wettelijk reeds is toegestaan en dus mogelijk is, onvoldoende wordt
benut. Er zijn succesvolle projecten binnen instellingen, waaruit blijkt dat
het aantal separaties en dwangbehandelingen, die nu ook al mogelijk zijn,
kan worden teruggebracht, bijvoorbeeld door bemoeizorg, signaleringsplannen
of agressiecoaches. Er zijn tal van initiatieven waardoor dwangbehandeling
als uiterste middel of het vaak gesuggereerde alternatief, wat het vaak niet
is, om iemand dan maar op te sluiten in de isoleercel, vooral 's nachts, eigenlijk
overbodig is. Ik sluit dat niet uit, maar het kan wel worden teruggedrongen.
Dat zijn belangrijke ontwikkelingen, want behandeling onder dwang is ingrijpend,
soms zelfs traumatisch voor de patiënt en minder effectief, omdat de
vertrouwensrelatie tussen patiënt en behande­laar daardoor ernstig
wordt aangetast. De angst bestaat dat behandelaars hier door het uitbreiden
van de mogelijkheden misschien te makkelijk gebruik van zullen maken.Voor de fractie van GroenLinks weegt uiterst zwaar dat mensen niet zomaar
een gedwongen behandeling dienen te ondergaan, ook als aannemelijk is dat
dit in hun voordeel is. Wij hebben de indruk dat dit wetsvoorstel een hypotheek
legt op het komende brede debat over de BOPZ. Als er soepelere criteria gelden
voor dwangbehandeling binnen de instellingen, waarom zouden deze dan niet
gelden voor de gedwongen opname? Dat gaat wel heel ver. Daarom heb ik een
amendement ingediend om de verruiming van de criteria voor dwangbehandeling
uit het wetsvoorstel te halen. Ik sluit niet uit dat een herformulering van
de criteria voor dwangbehandeling in een komend breed debat aan de orde kan
zijn, maar dat moet beslist onderdeel zijn van een brede herziening. Het is
nu een stap te ver.In september kreeg ik een mailbericht van een behandelaar in het veld
dat volgens mij een aardig inzicht geeft in dit wetsvoorstel. Ik noem de afzender
mijnheer P. Hij mailt het volgende over dit voorstel:Mijn ervaring is dat het beleid dat wordt gevoerd op een afdeling in een
psychiatrische inrichting of ziekenhuis, grotendeels wordt bepaald door de
afdelingspsychiater. Voor de behandeling van de patiënt geldt dit automatisch
ook. Er zijn, net als bij gewone mensen, doortastende, afwachtende, kort-door-de-bochtgaande,
voorzichtige en wat al niet meer psychiaters. De ene arts neemt snel de beslissing
om over te gaan tot dwangmedicatie, de andere in principe nooit. Mijns inziens,
zegt deze behandelaar, die al jaren in de psychiatrie werkt, is het niet nodig
de wet aan te passen. Met de huidige wetgeving is het mogelijk dwangbehandeling
te starten. Het is meer afhankelijk van de visie en de werkwijze van de desbetreffende
psychiater dan van de wet of tot dwangbehandeling wordt overgegaan. De drempel
die nu wordt opgeworpen in de wet, zal mijns inziens moeten
blijven, ter bescherming van de patiënt. Naast de autonomie is het namelijk
ook zo dat veel medicatie ernstige bijwerkingen geeft en dat van veel nieuwe
medicatie nog niet duidelijk is wat de gevolgen op lange termijn zijn.Dit is een signaal uit de praktijk. Ik kan dit bericht op meerdere manieren
uitleggen. Allereerst kan ik het opvatten als een afkeuring van het voorstel
over dwangbehandeling dat de minister hier verdedigt, maar zo flauw wil ik
niet zijn. Verder lees ik in het bericht dat er een kloof is tussen de Wet
BOPZ die wij hebben en de uitvoeringspraktijken van allemaal heel verschillende
mensen, behandelaars, patiënten, met hun eigen wordingsgeschiedenissen
enzovoorts. In het ene geval zijn er psychiaters werkzaam die vrijwel nooit
een beroep doen op de mogelijkheden van de wet en dus verre blijven van dwangbehandeling
en wat daarmee samenhangt. In het andere gevallen zijn er psychiaters of behandelende
artsen die daar relatief snel naar grijpen.Dat baart mij zorgen. Formeel wensen wij mensen in gelijke gevallen gelijk
te behandelen, maar in de praktijk ontstaat er een heel divers beeld. Er zit
veel meer ruimte in de uitvoeringspraktijk dan wij op het eerste gezicht geneigd
zijn te denken. Dan klemt ook de redenering van de minister en de claim dat
een verruiming van de mogelijkheid van dwangbehandeling binnen de instelling
nodig is voor effectieve zorg. Ik kan die claim niet zonder meer tot de mijne
maken, al was het maar op grond van dit bericht. Er zijn heel verschillende
geluiden uit het veld die beslist niet overeenstemmen met nut en noodzaak
van deze verruiming. Daarom vraag ik de minister om dit onderdeel van het
wetsvoorstel te herzien en ik vraag de steun van de collega's voor het amendement
om dit zogezegd even op te zouten, want er moet natuurlijk een fundamenteel
debat komen.De heer Van der Vlies (SGP):Met interesse heb ik geluisterd naar het boeiende betoog van de heer Vendrik.
Ik vraag mij naar aanleiding daarvan af hoe een wet eruit zou moeten zien
om meer eenheid van handelen en van criteria te bevorderen en af te dwingen.
De heer Vendrik heeft behoefte aan wat meer duiding. Dat kan ik mij voorstellen,
maar naar mijn idee is het niet een wet die op voorhand aangeeft wat er moet
gebeuren. Het is een wet waarin staat dat aan de gestelde criteria dient te
worden voldaan indien tot de in de wet beschreven actie wordt overgegaan.
Aan de insteek doen wij niets, want die zal inderdaad van persoonlijke attitude,
karakter enzovoorts afhangen.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Van der Vlies heeft mij een ingewikkelde vraag gesteld. Deze opmerking
kan hij beschouwen als een compliment. Wellicht is een antwoord op die vraag
dat wij gezamenlijk tot de politieke vaststelling kunnen komen dat de BOPZ
in dit opzicht niet goed functioneert. Het is immers nauwelijks een behandelwet
die een indicatie geeft van de wijze van het omgaan met mensen met een psychiatrische
stoornis. Dat hebben andere woordvoerders ook al gezegd. De BOPZ geeft alleen
een ontsnappingsmogelijkheid als er, nadat de reguliere behandelprogramma's
zijn gevolgd, geen andere mogelijkheid is dan iemand van de straat te halen.
Daarop wordt dan een rechterlijke toets losgelaten. Misschien is dat het manco
van de BOPZ op dit moment en zouden wij moeten constateren dat het, als verruiming
van dwangbehandeling binnen instellingen aan de orde kan zijn, pas mogelijk
is om die stap te zetten op het moment dat er meer zicht is op en zekerheid
over de huidige wijze van behandeling in tal van instellingen. Daarvan is
nu naar mijn oordeel geen sprake. Tevens dient er inzicht te komen in de mogelijkheden
die in allerlei opzichten onbenut blijven. Daarover dienen wij gezamenlijk
een breed debat te voeren.De heer Van der Vlies (SGP):Het is niet mogelijk om professionals tot conclusies te dwingen. Daarvoor
zijn zij zelf verantwoordelijk. In de benadering van de heer Vendrik zie ik
echter wel dat spanningsveld.De heer Vendrik (GroenLinks):Het is weliswaar gebruikelijk dat de politiek op afstand blijft als de
kwaliteit van zorg moet worden bepaald, maar wij blijven wat dat betreft ook
niet geheel onbesproken. Dat debat heeft in toenemende mate onze interesse.
In het verleden heeft de politiek wellicht te vaak een formele positie ingenomen.
Door alle tegenstrijdige signalen uit het veld worden wij nu echter wel degelijk
gedwongen om politieke uitspraken te doen over wat onder "kwaliteit van
zorg" dient te worden verstaan. Dat geldt ook voor dit debat.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Ik heb de uitleg van de heer Vendrik goed begrepen. Dat komt omdat die
strookt met de wijze waarop wij dit wetsvoorstel hebben beschouwd. Wij zijn
van mening dat het wellicht verstandiger was geweest om te wachten op de evaluatie
van de BOPZ en de ideeën over de mogelijkheid van een behandelwet. De
heer Vendrik blijft echter wel hangen in theoretische beschouwingen: dit zou
beter zijn, dus wij doen het op die manier. In de praktijk doen zich tal van
situaties voor waarin het onwenselijk is om niet over te gaan tot behandeling.
Vaak is het ook niet in het belang van de patiënt om dat niet te doen.
Daartoe strekt deze wetswijziging. Als de heer Vendrik loskomt van de theorie
en afdaalt naar de praktijk – dat heeft mijn fractie gedaan –
is hij dan nog steeds van mening dat er voor betrokkenen niets moet worden
gedaan tot het moment dat er een behandelwet is?De heer Vendrik (GroenLinks):Ik bestrijd met kracht dat ik een theoretisch verhaal heb verteld. Ik
heb niet voor niets een mail voorgelezen van iemand die al jaren in psychiatrische
instellingen werkt met het type cliënten waarover wij het vandaag hebben.
Dat zijn mensen in hoge nood, soms totaal de weg kwijt en hun weerzin en weerstand
maximaliserend tegenover de behandelaars waar zij iets mee moeten en waar
zij geen zin in hebben. Dan moet ervoor gezorgd worden dat er iets tot stand
komt. Over die mensen heb ik het.Collega's hebben vandaag al alternatieven aangegeven alvorens dwangbehandeling,
door de wetgever gelegitimeerd, de enig mogelijke optie is. Ik kan niet zeggen
dat dit in alle gevallen een sluitend beeld is. Ik vind het echter te gemakkelijk
om met de regering vast te stellen dat er voor een grote groep mensen geen
andere mogelijkheid is dan verruiming van de mogelijkheid tot gedwongen behandeling.
Het Trimbosinstituut heeft in het jaar 2000 of het jaar 2002 gezegd dat wij
bij dwangbehandeling volstrekt in het duister tasten als het gaat om effectiviteit,
nut en noodzaak. Dat vind ik nogal wat. Ik neem dus niet voor mijn rekening
dat dit wetsvoorstel op dit onderdeel nuttig is, nodig is en het enige
alternatief betekent. Ik heb echter wel oor voor de ongelooflijk ingewikkelde
problemen waar behandelaars in de praktijk mee worstelen.Bij een dergelijke herziening zal alle aandacht gegeven moeten worden
aan alternatieven voor dwangbehandeling en de algemene condities voor goede
zorg in de ggz. Dat betreft bestaande zorgvoorzieningen voor mensen met psychiatrische
klachten, kwaliteit, toegankelijkheid en aanbod van crisisdiensten, voldoende
personeel op gesloten afdelingen, dag en nacht. Wij krijgen berichten uit
de praktijk dat ook zonder deze wet het aantal keren dat mensen in de isoleercel
worden gestopt, teruggedrongen kan worden. Dat kan dus ook zonder verruiming
van de mogelijkheid tot dwangbehandeling binnen de instellingen. Die verruiming
is daarvoor niet nodig. Ik neem aan dat dergelijke initiatieven ook de grote
voorkeur hebben van de beide bewindslieden, de minister van VWS voorop. Wat
doet hij eraan om dat maximaal te bevorderen? Wat maakt deze wet op dit moment
noodzakelijk?Ook als een Kamermeerderheid dit onderdeel van de wet wil accepteren,
valt er nog wat te verbeteren. Ik doel op het klachtrecht. De Raad van State
adviseerde op dit punt een verbetering. Ik heb daarover een amendement ingediend.
Instellingen behoren cliënten schriftelijk te informeren over belangrijke
beslissingen, de mogelijkheid tot klagen en de mogelijkheid om een patiëntenver­trouwenspersoon
in te schakelen. Daarmee versterken wij de positie van de patiënt en
de instelling op het moment dat verruiming van de dwangbehandeling wet wordt.Wij hebben minder moeite met het voorstel voor de voorwaardelijke rechterlijke
machtiging. De Hoge Raad heeft in 2005 een uitspraak gedaan waardoor die alleen
kan worden verleend als de patiënt daar uitdrukkelijk en actief mee instemt.
Daarom wordt in dit wetsvoorstel de eis van uitdrukkelijke instemming van
de patiënt afgezwakt. De behandelaar moet wel trachten om die instemming
te verkrijgen. Als dat niet lukt, moet de reden daarvoor in het behandelplan
worden vermeld, zodat de inspanning van de behandelaar toetsbaar is. Deze
wijziging is voor ons op dit moment aanvaardbaar. In zeker zin herstelt het
een eerdere praktijk die voor ons politiek aanvaardbaar is. Ik koppel daaraan
dat ook hier de positie van de cliënt moet worden versterkt. Ik heb daarop
het amendement op stuk nr. 15 ingediend, dat regelt dat de rechter bij het
besluit over een voorlopige rechterlijke machtiging desnoods een vertegenwoordiger
van de betrokkene moet horen, zoals wel vaker in de gezondheidszorg gebruikelijk
is.De voorzitter:Ik zit in een dilemma. Ik moet de vergadering schorsen om de bewindspersonen
de gelegenheid te geven om hun antwoord voor te bereiden. Ik wil dat echter
graag combineren met de dinerpauze. Ik zie dat iedereen daarmee kan instemmen.De vergadering wordt van 17.42 uur tot 19.10 uur geschorst.Minister Hoogervorst:Voorzitter. Ik dank de Kamer voor haar inbreng in eerste termijn. Namens
de regering breng ik de felicitaties over aan mevrouw Bouwmeester. Zij heeft
een welluidende maidenspeech gehouden, waarin haar standpunt duidelijk naar
voren kwam. Ik wens haar een mooie tijd toe in de Tweede Kamer. Dat het maar
lang moge duren. Overigens, als het heel goed gaat, duurt het misschien niet
zo lang.Ik begin met een citaat. De Tweede Kamer stelt: "Wij zijn niet overtuigd
dat aan de zo noodzakelijke algehele herziening van deze wet nog een partiële
wet moet voorafgaan." Het antwoord van de regering op deze vraag luidt
aldus: "Van een partiële wijziging behoeft geen vertraging voor
de totstandkoming van een geheel nieuwe wet te worden gevreesd. Wachten op
algehele herziening zou de regering betreuren. Hoezeer met herziening ook
spoed zal en moet worden betracht, onvermijdelijk zal er nog geruime tijd
mee gemoeid zijn, eer een geheel herziene wet in werking zal kunnen treden."
Deze teksten zijn niet afkomstig van de huidige Kamer, noch van de huidige
regering. Het betreft passages uit een memorie van antwoord uit de jaren zestig
bij een wijziging van de voorloper van de Wet BOPZ, de Krankzinnigenwet. Nadien
heeft het nog zeer vele jaren geduurd voordat die algehele herziening is gekomen.
Dat is geen wonder, want het gaat om een gevoelige en complexe materie.Er is nu een vergelijkbare vraag gesteld over de BOPZ. De Kamer voelt
het al aankomen. Ik weet dat er in grote delen van de Kamer een wens is om
tot een algehele herziening van de wet en een behandelwet te komen. Er zijn
echter duidelijke noden in het veld. De leemtes in de wet proberen wij nu
op te vullen. Wij hechten er veel belang aan om veranderingen tot stand te
brengen en ik heb met genoegen kunnen vaststellen dat een meerderheid in deze
Kamer genegen is om de regering daarin te steunen.Mevrouw Kant (SP):Komt u nog terug op de behandelwet?Minister Hoogervorst:Ja, daar kom ik nog op terug.De voorzitter:Ik wil de minister nu minstens een kwartier geven om zijn verhaal op te
bouwen en dat wil ik straks ook bij minister Hirsch Ballin zo doen.Minister Hoogervorst:Er is gekozen voor een combinatie van twee wetsvoorstellen. Beide wijzigingen
zijn partiële wijzigingen van de wet. Ze beogen een betere aansluiting
van de Wet BOPZ op de praktijk. Voor beide wijzigingsvoorstellen geldt dat
het veld een dringende behoefte voelt om deze wijzigingen spoedig te realiseren.
De heer Vendrik heeft een brief gekregen van een psychiater die deze wetswijziging
niet nodig vond. Er zullen ongetwijfeld doortastende psychiaters zijn die
wel uit de voeten kunnen met de ruimte die de huidige wet biedt, maar een
overgroot deel van de behandelaars voelt wel degelijk een behoefte aan verandering.
Wij hebben er om pragmatische redenen voor gekozen om beide onderwerpen te
combineren in één wijzigingsvoorstel.Diverse sprekers hebben gevraagd naar de stand van zaken bij de behandelwet,
onder anderen mevrouw Kant. De evaluatie die nu gaande is, nadert haar eind.
Ik verwacht dat die rapportage de Kamer rond maart zal bereiken. Het gaat
hierbij om een breed samengestelde commissie van deskundigen, belangenbehartigers
en ambtelijke adviseurs. Zij zal binnenkort advies uitbrengen over de wenselijkheid
van een vernieuwd wettelijk stelsel. Ik heb al eerder gezegd
dat daarbij geen enkele sprake is van welk taboe dan ook. Er kan worden ingegaan
op dwang bij ambulante behandeling: als er het brede gevoelen leeft dat er
een geheel nieuwe wet – "behandelwet" of hoe je die ook mag
noemen – moet komen, kan dat; ik kan me daar gezien het feit dat de
huidige wet met horten en stoten tot stand is gekomen en een beetje een lappendeken
is geworden, wel iets bij voorstellen. Ik kan me ook voorstellen dat het een
goede zaak zou zijn dat een nieuwe wet, ook al is er inclusief de wijzigingen
die vandaag voorliggen geen sprake van radicale veranderingen, verschilde
van de huidige praktijk omdat alles wat beter en helderder is opgeschreven
en op een aantal onderdelen verder wordt gegaan. Daar bestaat allemaal dus
geen taboe op. Ik heb oprecht geen inzicht in waar de commissie op gaat uitkomen,
maar men kan er redelijk van overtuigd zijn dat alle gevoelens van de Kamer
in de evaluatie zullen terugkomen. Daarmee heb ik volgens mij deze vraag van
mevrouw Van Miltenburg beantwoord. Ook heb ik al aangegeven dat de Wet BOPZ
allang geen loutere opnamewet meer is: zeker met deze wijzigingen biedt ze
veel mogelijkheden tot behandeling; die eenzijdige oriëntatie is er allang
uit.Om een betere aansluiting te krijgen van de Wet BOPZ op de huidige praktijk,
zijn vandaag twee belangrijke wetswijzigingen aan de orde: de verruiming van
de voorwaardelijke machtiging en de verruiming van de mogelijkheden tot dwangbehandeling.
Er was een reparatie nodig vanwege de uitspraak van de Hoge Raad dat zonder
een expliciete toestemming voor een voorwaardelijk machtiging de huidige wettekst
zulks niet toelaat en dat de in de praktijk ontwikkelde paraplumachtiging
niet conform de wet is. De hele Kamer, op mevrouw Agema na, deelt deze gedachte.
Welnu, met die reparatie zijn we nu bezig. In dit wetsvoorstel staat dat het
voldoende is dat het behandelingsplan na overleg met de patiënt is opgesteld
en dat de rechter van oordeel is dat redelijkerwijs mag worden verwacht dat
de patiënt zich aan de voorwaarden zal houden. Daarmee zal de werking
van de wet in de praktijk hetzelfde zijn als destijds de paraplumachtiging.
Natuurlijk is alles anders, zorgvuldiger geformuleerd. De paraplumachtiging
was in de praktijk ontstaan, maar de werking van deze aanpassing zal identiek
zijn.Er is een groot aantal vragen over de betekenis van dit wetsvoorstel gesteld.
Ik loop ze hierbij af. De vraag over de paraplumachtiging heb ik zonet beantwoord.
Mevrouw Van Miltenburg had een tamelijk principiële vraag: waarom maak
ik het zelfbeschikkingsrecht van de patiënt ondergeschikt aan het algemeen
belang en kunnen behandelaars niet meer doen met de huidige mogelijkheden
die de wet biedt? Ik bestrijd dat het zelfbeschikkingsrecht ondergeschikt
wordt gemaakt. Wel wordt het zelfbeschikkingsrecht enigszins ingeperkt. Daarom
heb ik de inbreng van mevrouw Agema ook niet begrepen. Ik heb de indruk dat
zij de betekenis van de wet niet goed heeft begrepen, want deze wet maakt
het juist gemakkelijker om een patiënt tegen zijn wens in te behandelen,
ook zonder dat deze is opgenomen. Als zij van mening is dat mensen met een
slecht inzicht in hun ziektebeeld in de huidige praktijk te vaak aan hun lot
worden overgelaten en dat strikter toezicht nodig is, dan wordt daaraan met
dit wetsvoorstel tegemoetgekomen. Ik denk dat zij echt niet heeft begrepen
wat de strekking van dit onderdeel van het wetsvoorstel is. Tot inperking van iemands zelfbeschikkingsrecht wordt alleen overgegaan
wanneer de nood hoog is. Daarbij moet namelijk tussen twee kwaden worden gekozen,
namelijk de inperking van het zelfbeschikkingsrecht en de mogelijkheid dat
een patiënt volledig verloedert, omdat hij aan zijn lot wordt overgelaten.
Als dat laatste gebeurt, kan iemands geestelijke en lichamelijke gesteldheid
in snel tempo slechter worden. Het kan dus, vanwege zijn slechte inzicht in
zijn ziektebeeld, in het belang van de patiënt zijn dat hij tegen zichzelf
in bescherming wordt genomen en dat zijn zelfbeschikkingsrecht wordt ingeperkt.
De wet biedt daarvoor naar de huidige maatstaven onvoldoende ruimte. Iedereen
vond de paraplumachtiging dan ook een nuttig instrument. Nu de Hoge Raad heeft
gesteld dat de wet de paraplumachti­ging niet toestaat, is deze reparatie
dringend nodig.In het wetsvoorstel wordt gebruikgemaakt van een aantal open termen. Ik
denk daarbij aan het begrip redelijkerwijs. Ik begrijp goed dat daarover vragen
zijn gesteld, maar ik denk dat men niet van mij mag verlangen dat ik een theoretische
invulling ga geven aan deze begrippen. Hoe die begrippen zullen worden ingevuld,
is afhankelijk van de omstandigheden waarin een patiënt verkeert en de
wetenschappelijke inzichten die in een beroepsgroep ontstaan.Het is nooit helemaal zeker of iemand zich aan de voorwaarden zal houden.
Geen enkele psychiater kan daarover van tevoren zekerheid geven. Ik denk echter
wel dat een psychiater naar zijn beste kunnen een verstandige inschatting
kan maken van de waarschijnlijkheid dat een bepaalde patiënt zich aan
de voorwaarden zal houden. Die verstandige inschatting wordt gemaakt op basis
van informatie van de behandelaar en informatie over het verleden. Deze inschatting
dient natuurlijk geobjectiveerd te worden en toetsbaar te zijn, omdat een
rechter zich over deze inschatting een goed oordeel moet kunnen vormen. Daartoe
strekt de term redelijkerwijs. Ik ga het dus niet vanuit Den Haag invullen,
hetgeen onverlet laat dat de beroepsgroep er verstandig aan doet om hiervoor
protocollen te ontwikkelen. Dat doet men overigens ook. Zo wordt op dit moment
gewerkt aan protocollen waarin grofmazig wordt aangegeven hoe in bepaalde
omstandigheden met bepaalde typen patiënten moet worden omgegaan en hoe
deze begrippen ingevuld dienen te worden. Het is echter aan de beroepsgroep
zelf om dit te doen.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Beroepsgroepen zijn bereid en in staat om een professionele afweging te
maken. Ik zou dan ook zelf naar een psychiater gaan wanneer ik ziek word.
De vraagtekens die op dit punt bij het wetsvoorstel zijn gezet, betreffen
echter de vraag of de beroepsgroepen voldoende ruimte laten voor de mening
en de wensen van de patiënt. Met het oog hierop hebben velen problemen
met open termen als redelijkerwijs. Hoe ga je hierop toezicht houden?Minister Hoogervorst:Natuurlijk dient een behandelaar altijd rekening te houden met de mening
van de patiënt. Hij zal ook niet tot zijn oordeel kunnen komen voordat
hij uitvoerig met de patiënt heeft gesproken. Hij kan echter in die gesprekken
vaststellen dat een patiënt over een heel gebrekkig ziekte-inzicht beschikt
en dat hij niet van plan is om zich aan een behandelingsplan te committeren.
De behandelaar kan daarbij het gevoel hebben dat de patiënt desalniettemin
in de praktijk geneigd zal zijn om dat plan te volgen. Dat
is een subjectieve inschatting die de professional op grond van zijn ervaring
moet maken. Het blijft een heel delicate kwestie, maar in de praktijk is het
een buitengewoon nuttig instrument. Als de patiënt of zijn omgeving het
er niet mee eens is, dan kunnen zij altijd een klacht indienen. Ik kom overigens
later nog te spreken over de positie van de patiënt, bij de behandeling
van de amendementen. De patiënt heeft een heel arsenaal aan mogelijkheden
tot zijn beschikking.De heer Vendrik (GroenLinks):Dit is een lastig antwoord. Het gaat mij niet om de vraag of professionals
in de geest van de wet willen handelen of het feit dat de positie van cliënten
per definitie door een dergelijke open normstelling niet tot haar recht komt.
Het punt is dat de rechter een en ander moet toetsen. Als de minister niet
kan aangeven wat die open normen betekenen, hoe moet de rechter dat dan doen?
Als de rechter vervolgens ook niet weet hoe hij die moet toetsen, dan geeft
de wet de facto een vrijbrief af aan de behandelend psychiater.Minister Hoogervorst:Als dat waar was, dan was de Wet BOPZ ten principale onuitvoerbaar. Die
wet draait namelijk steeds om dit soort beslissingen en om adviezen en behandelingsplannen
van de geneesheer die vervolgens door de rechter worden getoetst. Dat is hier
niet anders. Het enige verschil is dat er meer ruimte aan de patiënt
wordt gelaten want er is nog sprake van enig vertrouwen. Ook als de patiënt
beschikt over een zeer gebrekkig ziekte-inzicht, kunnen wij er redelijk op
vertrouwen dat hij het behandelingsplan volgt. Als hij dat niet doet, dan
kan hij alsnog worden opgenomen. De beslissing is minder vergaand dan een
gedwongen opname. Er wordt een stap daarvoor gezet; hopelijk komt het nooit
tot de definitieve stap van gedwongen opname. Wij hebben in Nederland een
heel redelijke praktijk rond de gedwongen opname vanuit de BOPZ dus waarom
zou er met deze minder vergaande optie geen redelijke praktijk mogelijk zijn?
De beslissingen zijn precies hetzelfde.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat was mijn vraag niet. Mijn vraag is in hoeverre uit een wet, uit hoofde
waarvan een minder vergaande vorm van behandeling kan worden opgelegd aan
iemand die in psychische nood verkeert, een werkbare praktijk kan worden gecreëerd
die ook voor de rechter toetsbaar is. Daar ging de discussie over.Minister Hoogervorst:Net zoals het nu ook bij de volledig gedwongen opname mogelijk is, moet
het met deze minder vergaande maatregel ook mogelijk zijn. Ik zie heus wel
ruimte voor verbetering in de praktijk. Ik zie ruimte voor protocollering
rond gedwongen opname en gedwongen behandeling. Die praktijk is nog sterk
in ontwikkeling; de beroepsgroep moet zich daar nog verder in bekwamen. Waarom
zou het wel voor de verdergaande maatregel van de gedwongen opname kunnen
en niet hiervoor?De heer Vendrik (GroenLinks):Ik houd de minister nogmaals voor dat het mij niet gaat om de vraag of
deze minder vergaande optie en de wijze waarop deze in het wetsvoorstel is
voorgesteld, met een voorwaardelijke machtiging, wenselijk is. Het gaat mij
puur om de volgende vraag. Er wordt een open normstelling gehanteerd waarbij
de vraag gerechtvaardigd is, en zelfs gesteld moet worden in dit debat, in
hoeverre deze een werkbare praktijk oplevert waarbij de rechterlijke toets
nog betekenis heeft. De minister doet het voorstel dus laat hij mij uitleggen
waarom dat bij aanname van dit wetsvoorstel haalbaar is.Minister Hoogervorst:In elk geval is een gesloten normstelling naar mijn mening echt onmogelijk.
Ik denk dat dit in de praktijk heel goed kan werken. Onze professionals in
het veld zijn in staat om daar professioneel en secuur mee om te gaan.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Een norm kan natuurlijk nooit helemaal dicht worden getimmerd, maar de
subjectiviteit mag geen eigen leven gaan leiden. Tenzij de minister zegt:
wij houden het zo en laten het aan de rechter over om normen te stellen, zodat
er toch in individuele gevallen kan worden getoetst. Als hij dat wil, dan
kunnen wij daarover onze mening vormen en bezien wat wij met dit wetsvoorstel
doen. Enerzijds zegt hij dat hij dat niet kan doen, anderzijds gaat hij niet
in op de invulling die behandelaars eraan moeten geven. Er is geen moment
waarop de cliënt dan wel zijn vertegenwoordiger hierop invloed kan uitoefenen.Minister Hoogervorst:Het gaat om zeer complexe, individuele omstandigheden. Ik kan hier niet
precies zeggen wat in een bepaalde situatie redelijk of onredelijk is. Die
inschatting is primair aan de professional, nadat hij voor zover mogelijk
heeft overlegd met de patiënt. Die praktijk kennen wij nu ook al. Indien
mevrouw Koşer Kaya eraan twijfelt of dat zo kan, stelt zij eigenlijk
de hele Wet BOPZ ter discussie. De afwezigheid van spijkerharde in de wet
vastgelegde normen zou er in die gedachtegang toe moeten leiden dat wij niemand
meer kunnen opsluiten omdat hij een gevaar is voor zichzelf of zijn omgeving.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Nogmaals, het gaat niet om spijkerharde normen. Er moet echter wel een
zekere rode lijn zitten in die subjectieve invulling en die geeft de minister
niet aan.Minister Hoogervorst:Die rode lijn zit wel degelijk, weliswaar grofmazig, in de wet door het
opnemen van woorden als "redelijkerwijs". In de wetgeving en rechtspraak
zijn dit soort begrippen vrij gangbaar. De minister van Justitie kan daar
een nog zorgvuldiger antwoord op geven dan ik probeer te doen.Mevrouw Agema (PVV):De minister zei zojuist dat ik waarschijnlijk de betekenis van het wetsvoorstel
niet goed heb begrepen. Dat is nogal een uitspraak. Hij betoogde dat het wetsvoorstel
opname gemakkelijker zou maken. Dat geldt inderdaad voor het tweede deel,
de dwangbehandeling. Het eerste deel, de voorwaardelijke machtiging –
de minister noemt dit een reparatie – maakt het ontslag juist gemakkelijker.
Iemand die vooraf aangeeft geen medicatie te willen slikken ondanks dat de
behandelaar dat wel noodzakelijk acht, kan een voorwaardelijke machtiging
krijgen. Dat vindt nu ook al plaats, maar het voorstel is een vergemakkelijking
van de regeling en maakt opname juist moeilijker.Minister Hoogervorst:Mevrouw Kant heeft op dit punt ook een vraag gesteld. Het gaat niet alleen
om ontslag maar ook om situaties waarin iemand zware psychische problemen
krijgt. Die problemen zijn vaak niet zwaar genoeg om meteen tot opname over
te gaan, maar het is wel een linke boel. Stel dat een jongere zware aanvallen
krijgt van schizofrenie met psychoses. Als zo'n persoon niet trouw elke dag
zijn medicijnen slikt, gaat hij onherroepelijk naar de bliksem. In zo'n geval
is het gedwongen laten opnemen een vergaande maatregel. Met dit wetsvoorstel
wordt het mogelijk om tegen hem te zeggen: er is een behandelplan voor je,
je moet elke dag je medicijnen slikken en als je je daaraan niet houdt, kun
je alsnog gedwongen worden opgenomen. Die gedwongen opname komt dan dus boven
zijn hoofd te hangen. In dat licht is het een "verstrenging" –
in dit verband is dat eigenlijk een ongelukkig woord – een inperking
van zijn vrijheid. Die inperking is echter geen doel op zich maar een middel
om de persoon te helpen. Mevrouw Agema denkt dat dit voorstel een versoepeling
is, maar dat is het niet. Het biedt juist meer mogelijkheden aan de medici
om de zelfbeschikking van deze personen in te perken en hen tegen hun ziekte
te beschermen.Mevrouw Agema (PVV):Het gaat mij er niet om of iemand van tevoren nu wel of niet opgenomen
was. Wij vinden dat commitment aan de samenleving belangrijker is dan de voorgestelde
wetswijzigingen en blijven bij ons standpunt.Minister Hoogervorst:Ik vind het vooral belangrijk dat mensen die nog een kans op herstel hebben
die kans krijgen. Er zijn veel mensen met een geestelijke stoornis die, hoewel
zij hun beperkingen hebben, nog een heel fatsoenlijk leven kunnen leiden.
Als zij maar trouw hun medicijnen slikken en trouw naar therapie gaan. U lijkt
voor te stellen al die mensen voor de zekerheid maar op te bergen. Daar voel
ik dus helemaal niks voor. Dat zou een partij voor de vrijheid ook niet moeten
willen.Mevrouw Agema (PVV):Dat is dus precies waar wij voor staan. De kranten staan vol van voorbeelden
waarin het mis is gegaan. Dat willen wij voorkomen.Minister Hoogervorst:U haalt allemaal dingen door elkaar, want u hebt het nu over tbs'ers en
dat is hier helemaal niet aan de orde. Dat is een heel andere discussie. Een
partij die zegt voor vrijheid te zijn, zou wat zorgvuldiger over dit soort
dingen moeten praten.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Ik ben het met de minister eens dat in de wet een aantal open termen zijn
opgenomen die wij vooral niet dicht moeten timmeren, omdat wij vrijheid moeten
laten aan professionals. Het is namelijk afhankelijk van de situatie waarin
een patiënt verkeert, de ervaring die een behandelaar met een patiënt
heeft en noem maar op. Wij geven natuurlijk wel meer vrijheid aan behandelaars
om die open termen in te vullen. Ik heb aan de minister gevraagd wat hij van
het idee vindt om die open termen gedurende het eerste jaar te monitoren om
te kijken wat de gemene deler is en op welke manier die termen door het veld
worden ingevuld. Op die manier kunnen wij tot een landelijke afstemming van
deze open termen komen. Je kunt het ook nieuwe criteria noemen. Daarbij moet
zoveel mogelijk worden gestreefd naar eenheid van behandeling. Ik hoorde de
minister net zeggen dat hij dit vooral aan het veld overlaat. Ik zou eigenlijk
de toezegging van de minister willen hebben dat het komende jaar hierop wordt
gemonitord en dat wij daarin een jaar na inwerkingtreding van de wet inzicht
krijgen.Minister Hoogervorst:Daarop doe ik een meer algemene toezegging. De inspectie is bezig met
de ontwikkeling van prestatie-indicatoren, ook voor de ggz. Daar zou dit misschien
in mee kunnen worden genomen. Bovendien is het hele veld van de curatieve
zorg bezig met de ontwikkeling van kwaliteitsnormen inzake 80 aandoeningen,
zowel somatisch als psychisch, waaraan het veld moet voldoen. Ik kan op dit
moment niet precies beoordelen hoe de instrumenten die hier gebruikt moeten
worden, daarin zouden passen. Ik zeg wel toe dat wij in de praktijk rond de
BOPZ methoden moeten vinden om dit in de twee genoemde trajecten in te passen,
zodat het minder vrijblijvend wordt. Het initiatief moet echter bij de beroepsgroep
zelf liggen.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Ik ben gedeeltelijk tevreden met het antwoord. Ik wil gewoon de toezegging
dat wij binnen een jaar te horen krijgen hoe het in de praktijk gaat als de
wet wordt verruimd met deze criteria. Alle instrumenten die de minister nu
al inzet, zijn hartstikke goed. Ik wil echter gewoon de garantie hebben dat
wij door middel van een evaluatie na een jaar horen hoe het in het veld gaat
als wij de mogelijkheden verruimen om mensen gedwongen op te nemen. Ik wil
de absolute garantie hebben dat het middel op een juiste manier wordt ingezet.Minister Hoogervorst:Er loopt een evaluatie van de BOPZ. Ik zal deze suggestie bekijken, want
ik weet niet hoe realistisch het is om binnen een jaar een gedegen evaluatie
te verwachten. Laat ik u voorstellen dat wij zowel de mogelijkheid van een
evaluatie als de normontwikkeling in de toepassing van de BOPZ in het kader
van de twee genoemde trajecten nog eens nader bezien. Dan zal mijn opvolger
ervoor zorgen dat er bij de bespreking van de evaluatie in de Kamer een brief
ligt met daarin informatie over die dingen en een duidelijk voorstel. Dat
lijkt mij het beste wat ik u op dit moment kan bieden. Het is voor mij erg
makkelijk om mijn opvolger met allerlei evaluaties op te zadelen, maar dat
lijkt mij toch niet helemaal verstandig.Mevrouw Bouwmeester heeft gesuggereerd dat het zo zou kunnen zijn dat
de inbewaringstelling wordt benut omdat de procedure voor de voorwaardelijke
machtiging te lang duurt. Het is mogelijk dat dit gebeurt, vandaar dat wij
die procedure nu aan het versoepelen zijn. Dan is er geen enkele reden meer
om naar het middel van de ibs te grijpen. Deze regeling wordt dan immers veel
soepeler.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Ik vind het heel erg zorgwekkend dat ik vanuit de praktijk signalen heb
gekregen dat de ibs vaker wordt ingezet dan waarvoor zij eigenlijk bedoeld
is. Het is goed dat de procedure nu wordt versoepeld. Ik hoop dat dit zal
bijdragen aan een afname. Als de minister echter zegt dat het zo kan zijn,
dan vind ik dat nogal wat. De vrijheid van personen wordt ingeperkt, door
oneigenlijk gebruik te maken van de ibs.Minister Hoogervorst:De praktijk zit nu eenmaal met een leemte in de wet. Ik weet echt niet
in hoeverre dit nu gangbare praktijk is. Ik heb die signalen niet ontvangen.
In ieder geval is daartoe straks, als wij dit hebben aangenomen, geen enkele
reden meer.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Bent u bereid, er onderzoek naar te doen in hoeverre dit speelt in de
praktijk?Minister Hoogervorst:Dat lijkt mij op dit moment niet zinvol. Als het al een probleem is, dan
gaan wij het nu oplossen. Dan heeft het geen zin om te bezien of het een probleem
is.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Die signalen krijg ik vanuit het veld. U zegt dat zal dan wel zo zijn.
Ik neem die signalen heel serieus. Bent u bereid om te onderzoeken in hoeverre
dat speelt? Bent u ook bereid om dat mee te nemen bij de derde evaluatie BOPZ?
Ik neem aan dat het er al bij inzit. Ik wil graag dat u er op dat moment op
terugkomt.Minister Hoogervorst:Ik denk niet dat dat zinvol is, eerlijk gezegd. Wij onderzoeken ons al
suf. Laten wij vooral dingen onderzoeken die wij niet oplossen. Dit lossen
wij immers op.De heer Van der Vlies heeft gevraagd wie er verantwoordelijk is als er
iets misgaat in het geheel. Dat een behandelaar heeft verklaard dat hij verwacht
dat de patiënt zich aan de voorwaarden zou houden, betekent natuurlijk
niet dat hij verantwoordelijk is voor het gedrag van de patiënt gedurende
de voorwaardelijke machtiging. Wel van belang is dat hij aan de rechter de
juiste informatie heeft verschaft over het verleden en over de gezondheidstoestand
van de patiënt, en dat de behandelaar daarna goed in de gaten heeft gehouden
of de patiënt zich aan de voorwaarden houdt en of die voorwaarden voldoende
zijn om het gevaar af te wenden. Daar zijn ook vragen over gesteld door mevrouw
Joldersma. De familie speelt daarin ook een belangrijke rol. De behandelaar
moet daar verantwoording over kunnen afleggen voor de rechter. Hij weet dat
het tot een beklagprocedure kan komen tot en met de Hoge Raad, dus hij moet
echt zorgvuldig handelen. Daarmee heb ik de vraag van mevrouw Joldersma ook
beantwoord.Mevrouw Koşer Kaya heeft gevraagd of er experimentele behandelingen
in een behandelingsplan voorkomen. Dat is niet het geval. Voor experimentele
behandelingen gelden speciale regels, waarbij instemming cruciaal is. Het
is dus niet nodig om dat via de BOPZ te verbieden. Het mag gewoon niet. Mevrouw
Kant vroeg of de geneesheer-directeur niet gewoon een van de vele staftypes
in de zorg is, die helemaal geen voeling meer hebben met de patiënten.
Natuurlijk lopen er in de ggz ook staffunctionarissen rond, maar mijn indruk
is dat de geneesheer-directeur nog steeds vooral geneesheer is en ook zelf
kijkt naar de patiënt. Mevrouw Koşer Kaya heeft gevraagd of het
punt van de stabiele thuissituatie wordt meegewogen bij het verstrekken van
een voorwaardelijke machtiging. Het gaat erom dat het gevaar buiten het ziekenhuis
afgewend moet kunnen worden. De thuissituatie kan daarbij natuurlijk een heel
belangrijke rol spelen, overigens zowel pro als contra. Als de problemen voortkomen
uit de thuissituatie, is dat natuurlijk een negatieve indicatie.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Als zo'n beslissing wordt genomen, moet er goede controle plaatsvinden.
Er moet ook goed worden bekeken of de omgeving een positieve invloed heeft.
Daarnaast moeten controlemomenten worden ingebouwd.Minister Hoogervorst:Daar hebt u gelijk in. Ik heb net al gezegd dat controle erg belangrijk
is, zeker in dergelijke penibele situaties. Er moet goed op worden toegezien
dat het behandelplan wordt nagevolgd. Het allerbeste is uiteraard als de familie
daarbij kan worden ingeschakeld.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Het is mij nog niet helemaal duidelijk hoe de controle zal plaatsvinden.
Is de wijze van controleren afhankelijk van het behandelplan?Minister Hoogervorst:Ik vind niet dat ik daar van hieruit iets over kan zeggen. De wijze van
controleren hangt sterk af van de omstandigheden, van de ernst van de problematiek
van de patiënt en van de ondersteuning die hij in huiselijke kring heeft.
Als het bijvoorbeeld om een jongere van twintig gaat – schizofrenie
treedt meestal rond die leeftijd op – die nog gewoon thuis woont, kan
de zaak waarschijnlijk door goed contact met de familie heel goed in de gaten
worden gehouden. Bij mensen die op zichzelf wonen, zal er naar andere oplossingen
moeten worden gezocht.Mevrouw Koşer Kaya (D66):De frequentie van de controles hangt dus nauw samen met de factoren die
u noemde. Het is dan wel van belang dat er adequate afstemming plaatsvindt.Minister Hoogervorst:Daar is de behandelaar verantwoordelijk voor. Dit aspect kan misschien
ook worden meegenomen in het kwaliteitsonderzoek.Het zou niet goed zijn, zeg ik tegen de heer Van der Vlies, om betrokkenheid
van de familie verplicht te stellen. De rol van de familie kan immers in sommige
situaties heel contraproductief zijn. Ik neem aan dat hij dat begrijpt.De heer Van der Vlies (SGP):Dat is zelf een conditie waaronder ik mijn vraag stelde. Ik heb die gevallen
uitgesloten. Ik had verplicht stellen tussen aanhalings­tekens staan.
Daar waar er een normale verhouding is, mag verondersteld worden dat het meer
dan verstandig is om de ouders of de familie erbij te betrekken. Dat heb ik
willen zeggen. Dat kan uiteraard alleen in gevallen waarin dat redelijkerwijs
mogelijk is.Minister Hoogervorst:De behandelaar zou gek zijn om in zo'n geval de familie er niet bij te
betrekken, daar ben ik het mee eens. Alleen al omdat het de behandelaar enorm
veel tijd kan schelen, lijkt dit me een zeer voor de hand liggende oplossing.
Ik vind deze oplossing zelfs zo voor de hand liggend, dat ik het niet nodig
vind om het de behandelaars te vertellen.De heer Van der Vlies (SGP):Het is jammer dat ik uit de praktijk soms toch andere verhalen hierover
hoor. Ik kan niet checken of de klachten hierover terecht zijn. Sommige familieleden
voelen zich niet optimaal ingezet.Minister Hoogervorst:Dat kan in de praktijk best voorkomen. Ik zou nu over willen gaan naar
het onderwerp dwangbehandeling.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Ik had nog een vraag over het voorgaande. Patiëntenorganisaties hebben
het idee dat het nogal eens voorkomt dat instellingen de voorwaardelijke machtiging
gebruiken om van een lastige cliënt af te komen. Dat mag natuurlijk nooit
een reden zijn om zo'n voorwaardelijke machtiging aan te vragen. Het is de
bedoeling dat er in principe altijd enige mate van overeenstemming is tussen
de cliënt en de instelling over het nut van het voortzetten van de behandeling
buiten de instelling.Minister Hoogervorst:Daar moeten uiterste pogingen toe worden ondernomen. Alleen in het andere
uiterste geval moet het op de manier verlopen die deze wet mogelijk maakt.
Het welzijn van de patiënt moet altijd vooropstaan. Het mag natuurlijk
nooit een instrument zijn om van lastige cliënten af te komen.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Ik hoor u nu dus zeggen dat een cliënt die alleen binnen en niet
buiten een structuur behandeld wil worden, dan ook binnen wordt behandeld.
Wat de patiënt wil, gebeurt dus.Minister Hoogervorst:Als een patiënt dat wil, gaan wij over op vrijwillige behandeling.
Dat is een heel andere situatie dan die waarin wij in de regel dit instrument
gebruiken. Over de vrijwillige behandeling heb ik het nog tijdens de bespreking
van de amendementen.De heer Voordewind (ChristenUnie):Ik heb de minister nog om een reactie op de uitspraak van de Raad van
State gevraagd.Minister Hoogervorst:Daar komt de minister van Justitie op terug.Mevrouw Kant (SP):Komt de minister ook terug op de adviescommissies?Minister Hoogervorst:Ik weet niet of daarvan in een amendement sprake is.Mevrouw Kant (SP):Nee, daarvan zal sprake zijn in een motie als u daar niet op ingaat.Minister Hoogervorst:Ik ben niet voor het invoeren van wettelijk verplichte adviescommissies
en ook niet voor het wettelijk afdwingen van protocollering. Ik wil dat betrekken
bij de kwaliteitsprogramma's waar ik het net over had. Ik acht het geen goede
zaak om een verplichte adviescommissie in het leven te roepen. Dit is echt
een zaak van het veld.Mevrouw Kant (SP):Dat lijkt mij ook iets te ver gaan. Daarom zei ik dat het veld om pilots
vroeg en vroeg ik om daarmee te experimenteren. Dat lijkt mij een heel goed
idee, want dan weten wij hoe het werkt en wat er al dan niet de voor- en nadelen
van zijn. Een dergelijke pilot moet wel worden gefaciliteerd. Is de minister
bereid om dat te doen?Minister Hoogervorst:Eigenlijk ben ik daar niet toe bereid. Ik vind dat het veld dat zelf van
de 3 mld. die in de ggz omgaat, moet betalen.Mevrouw Kant (SP):Dan komt er alsnog een motie, al hebben wij het besproken.Minister Hoogervorst:Goed.Het eerste deel van het wetsvoorstel betreft een reparatie. Het tweede
deel betreft de verruiming van de mogelijkheden tot dwangbehandeling. Voorgesteld
wordt om een patiënt onder dwang te behandelen als het gevaar dat betrokkene
door een geestesstoornis doet veroorzaken niet binnen een redelijke termijn
kan worden weggenomen. Ik ben het overigens met mevrouw Kant eens dat dit
niet helemaal helder is geformuleerd in, als ik mij niet vergis, artikel 38c.
Daarom heeft de Kamer een derde nota van wijziging ontvangen. Mevrouw Kant
heeft preciezer gelezen dan wij. Dat is dus heel mooi werk. Dit is overigens
geen poging om het bestwilcriterium opnieuw in te voeren. Dat was in feite
een niet nader genormeerd professioneel inzicht van de behandelaar. Het nieuwe
criterium is wel genormeerd: er is altijd een koppeling met het gevaar. Daardoor
is de drempel hoger dan in de oude praktijk. Sommige mensen vormen in de beschermde
omgeving van de psychiatrische kliniek natuurlijk geen gevaar voor zichzelf
of anderen, maar buiten de kliniek wel. Van hen kan bekend zijn dat zij daar
weer in grote problemen komen, terwijl zij daar niet adequaat kunnen worden
behandeld. Dit wetsvoorstel is er dus eigenlijk om te voorkomen dat mensen
nodeloos lang in een kliniek worden gehouden om dat gevaar te bezweren. Het
is er ook om, zolang zij in de kliniek zijn, adequate behandeling mogelijk
te maken. In Nederland worden separatie en isolatie uitzonderlijk veel toegepast
in vergelijking met het buitenland. Met dit wetsvoorstel kan dit worden teruggedrongen.
In andere landen bestaan meer mogelijkheden met dwangmedicatie. Daarmee kunnen
mensen veel beter worden geholpen dan met zware middelen zoals separatie en
isolatie. Vandaar dat wij de overtuiging hebben dat de behandelmethodes voor
het welzijn van de patiënt met dit wetsvoorstel sterk kunnen worden verbeterd.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):De minister spreekt zijn hoop en verwachting uit, maar is het ook een
opdracht aan de sector om op basis van het wetsvoorstel daadwerkelijk minder
over te gaan tot het nemen van dit soort maatregelen?Minister Hoogervorst:Het toepassen van maatregelen, zoals separatie, is in ieder geval iets
dat heel nauwkeurig in de gaten wordt gehouden door de inspectie. Wij zullen
dat dus heel snel kunnen zien. Ik vind inderdaad dat het veld het als een
opdracht moet zien die maatregelen zoveel mogelijk terug te dringen. Met dit
wetsvoorstel krijgt men daar meer mogelijkheden voor.Veel vragen over dit onderdeel van het wetsvoorstel zijn identiek aan
de vragen over de kwesties "redelijkerwijs" en "aanmerkelijk
langer". Daar kan ik alleen maar een identiek antwoord op geven. Het
lijkt mij goed de ontwikkeling van de beroepspraktijk in dezen onderdeel te
laten zijn van de kwaliteitsverbeteringtrajecten die wij gaan inzetten.Mevrouw Joldersma heeft gevraagd of dwangbehandeling kan inhouden dat
een patiënt voor langere tijd wordt gesepareerd of zelfs gefixeerd. Dat
is op zichzelf mogelijk, maar ik hoop dat dit soort maatregelen
minder hoeft te worden toegepast.Mevrouw Joldersma (CDA):Ik had er de vraag aan gekoppeld wat je wel en niet in een behandelingsplan
kunt opnemen en wat dan gedwongen behandeling is. Neem de separatie. Tot nu
toe mag dat worden gezien als een noodmaatregel. Dan valt die onder de categorie
middelen en maatregelen. Dan doe je het voor zeven dagen. Als je dit soort
zaken ook bij dwangbehandeling mag toepassen, betekent het dat je iemand voor
drie maanden mag separeren. Dat is wel erg lang.Minister Hoogervorst:Daar kom ik in tweede termijn op terug.Veel vragen komen erop neer dat de dwangbehandeling niet langer mag duren
en niet ingrijpender mag zijn dan noodzakelijk is. Dat is de geest van de
wet. Je moet altijd kiezen voor het lichtste middel, maar dat moet ook worden
onderbouwd en door de rechter kunnen worden bekeken. Het is dus bepaald geen
lichte procedure. Wat het toezicht betreft wijs ik enerzijds op het reguliere
toezicht van de IGZ. Die houdt de toepassing van bijvoorbeeld de maatregelen
nauwlettend in de gaten. Anderzijds is er het klachtrecht. De cliënt
kan daar gebruik van maken tot en met de Hoge Raad.Artikel 38c hebben wij inderdaad aangepast. Ik ben al ingegaan op de inspraak
van de patiënt, maar ik kom er bij de amendementen nog even op terug.Mevrouw Joldersma stelde een vraag over gedwongen opname van verslaafden;
verslaving zou een soort contra-indicatie zijn voor gedwongen opname. In het
Plan van aanpak Maatschappelijke Opvang van het Rijk en de G4 wordt expliciet
aandacht besteed aan de toepasbaarheid van de Wet BOPZ bij verslaving. In
dit kader was er vorig jaar november een bijeenkomst waarbij het veld, dat
wil zeggen ggz, verslavingszorg, gemeenten en OM, een landelijke richtlijn
heeft aangenomen over de toepassing van de Wet BOPZ bij verslaving. Daarin
staat dat wanneer verslaving het denken en doelgericht handelen van een individu
verstoort, deze persoon op grond van de Wet BOPZ opgenomen kan worden. Er
is dus geen sprake van een contra-indicatie. Er is op dit terrein echt veel
gedaan en veel vooruitgang geboekt. Een ander voorbeeld van de vele maatregelen
die wij hebben genomen om de toepassing van de Wet BOPZ in de praktijk te
verbeteren, is het feit dat elk parket een officier van justitie krijgt die
is gespecialiseerd in de Wet BOPZ. Hierdoor kunnen de mogelijkheden van de
wet beter worden benut.De heer Vendrik (GroenLinks):Er bestaat op dit moment een klachtrecht tot en met de Hoge Raad. Het
gaat daarbij echter om de mogelijkheid tot het indienen van een klacht achteraf,
nadat een dwangbehandeling is gestart ter voorkoming van acuut gevaar. Met
deze wetswijziging wordt het ook mogelijk om te klagen over een dwangbehandeling
die is gestart in een situatie die niet acuut en die zonder onmiddellijk gevaar
was. Verandert dit volgens de regering iets aan de klachtenprocedure?Minister Hoogervorst:Nee. Als een voorwaardelijke machtiging zou overgaan in een voorlopige
machtiging, bevinden wij ons weer in precies dezelfde situatie als bij de
directe toepassing van de Wet BOPZ bij gedwongen opname. Je houdt daarbij
naar mijn mening precies dezelfde procedures en precies dezelfde waarborgen.
Als een voorwaardelijke machtiging wordt gegeven, wordt de persoon waarom
het gaat nog niet opgesloten, om het maar eens cru te zeggen.De heer Vendrik (GroenLinks):Mijn vraag ging over dwangbehandeling. Volgens het klachtrecht dat op
dit moment in de Wet BOPZ is opgenomen, kan de persoon die onder dwang is
behandeld omdat er sprake was van acuut levensbedreigend gevaar, achteraf
klagen over deze dwangbehandeling. Het wetsvoorstel is gericht op een verruiming
van de mogelijkheden voor dwangbehandeling; ook iemand die geen acuut levensgevaar
vormt voor zichzelf of voor anderen, maar die welke behandeling dan ook blijft
weigeren, komt in aanmerking voor dwangbehandeling. Verandert deze verruiming
van de mogelijkheden volgens de minister iets in de positie van het klachtrecht?Minister Hoogervorst:Mijns inziens niet, omdat er nog steeds sprake is van een gevaarssituatie,
net als in de huidige wet. De mogelijkheden worden slechts verruimd en de
grenzen van de situaties waarin gevaar kan ontstaan, worden wat ruimer gelegd;
er wordt ook gekeken naar het gevaar dat er buiten de kliniek kan ontstaan.
Er verandert echter niet echt iets in principieel opzicht. Daarom hoeft er
mijns inziens niet tot een wijziging van het klachtrecht worden overgegaan.De voorzitter:Misschien mag ik zo vrij zijn te vragen of dit betekent dat de verruiming
van de wet samen opgaat met eenzelfde verruiming van de klachtmogelijkheden?Minister Hoogervorst:Als u nu ook inhoudelijke vragen gaat stellen, voorzitter, wordt het wel
heel gecompliceerd.De voorzitter:Ja, dat snap ik, maar ik zit hier om er voor te zorgen dat wij duidelijk
weten wat wij afspreken. Ik hoor u slechts zeggen dat u veronderstelt en dat
u denkt. Waar hebben wij het concreet over?Minister Hoogervorst:Het klachtrecht blijft zoals het nu is. De mogelijkheden tot dwang worden
iets verruimd, maar de mogelijkheden om daarover te klagen blijven hetzelfde.
Sorry, maar helderder kan ik het niet maken.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik zal hierover nog een concrete vraag stellen in mijn tweede termijn,
want het is belangrijk dat wij op dit punt heel precies zijn. Ik denk dat
ik het antwoord van de minister begrijp, al ben ik er nog niet helemaal tevreden
over. Ik kom hierop terug in mijn tweede termijn.De voorzitter:Dat lijkt mij goed; dit was ook de reden van mijn interventie.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Uit eerdere evaluaties en uit een toezegging van de minister is gebleken
dat het klachtrecht op zich voldoet. Er blijkt echter nogal wat te schorten
aan de manier waarop een patiënt door de instelling wordt geïnformeerd
over zijn mogelijkheden om te klagen. Hoe heeft de minister ervoor gezorgd
dat de patiënt een betere toegang krijgt tot de klachtenprocedure en
tot een patiëntvertrouwenspersoon? In hoeverre heeft hij
dit punt meegenomen nu de wet wordt verruimd?Minister Hoogervorst:Mevrouw Bouwmeester heeft gevraagd hoe snel een behandelplan gereed is.
Zij heeft verder gevraagd of de traagheid waarmee dit plan tot stand komt
niet leidt tot hoge aantallen middelen en maatregelen, zoals separeren en
fixeren. Het is mij niet bekend hoeveel tijd men gemiddeld kwijt is met het
opstellen van een behandelingsplan. Dit verschilt van geval tot geval en is
wellicht een aspect dat de inspectie moet onderzoeken. Middelen en maatregelen
mogen alleen worden toegepast ter overbrugging van een tijdelijke noodsituatie
van maximaal één week. Ook als er al een behandelplan is, kan
men noodmaatregelen moeten treffen, omdat er zich onverwachte situaties hebben
voorgedaan. Ik ben bereid de inspectie te vragen daar eens naar te kijken.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Er is 5517 keer gegrepen naar middelen en maatregelen. Is de minister
het met mij eens dat dit aantal wel heel erg hoog is?Minister Hoogervorst:Ik ben het niet met u eens. Als je in ogenschouw neemt dat jaarlijks meer
dan één miljoen mensen met psychische klachten een beroep doet
op zorgverleners, dan vind ik vijf promille niet hoog.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):In de wet is geregeld dat de behandeling alleen plaatsvindt op basis van
een behandelplan. Een middel of maatregel kan toegepast worden indien zo'n
behandelplan er niet is. Als er ondanks de aanwezigheid van een behandelplan
zo vaak voor een noodmaatregel wordt gekozen, is het ook mogelijk dat de wet
niet goed voldoet, en dat er misschien een gebrek is aan getrapte mogelijkheden
of alternatieven. Is de minister het hiermee eens?Minister Hoogervorst:Ik ben het niet met u eens dat dit een buitensporig hoog aantal is. Het
moet zo veel mogelijk worden teruggedrongen, maar een aantal van 5000 is op
zich niet buitensporig hoog. Als er een behandelplan is kan het noodzakelijk
zijn dat je een beroep doet op middelen en maatregelen. Er kunnen namelijk
acute situaties ontstaan waarin je op die middelen en maatregelen een beroep
moet doen. In een behandelplan kun je trouwens ook vermelden wat voor middelen
je wel en welke maatregelen je niet in bepaalde situaties gebruikt.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Dan is het geen officieel middel of een officiële maatregel, dan
valt het gewoon onder de behandeling die in het behandelplan staat. Ik ben
blij met de toezegging van de minister dat hij de inspectie hiernaar laat
kijken.Mevrouw Kant (SP):Ik zou wel precies willen weten waar die inspectie dan naar kijkt. Dat
is mij niet helemaal helder geworden. Er zijn signalen dat er vaker gebruikgemaakt
wordt van de inperking van vrijheden in plaats van middelen of maatregelen.
Het gaat dan om artikel 40. Dat hoeft men niet te melden. Zal er ook onderzoek
worden gedaan naar het vaker toepassen van die methode? Men gaat niet naar
de separatiecel maar wordt bijvoorbeeld op de eigen kamer opgesloten. Zal
het onderzoek zich daarnaast ook richten op de relatie met de beschikbaarheid
van voldoende kwalitatief goed personeel?Minister Hoogervorst:Het is voor mij natuurlijk heel eenvoudig om allerlei onderzoeken toe
te zeggen, maar ik hou het liever een beetje beperkt. Zijn er indicaties dat
mensen hun toevlucht zoeken tot middelen en maatregelen omdat het opstellen
van behandelplannen te lang duurt? Dat lijkt mij een overzienbare vraag die
ik wel aan de inspectie wil voorleggen.Mevrouw Kant (SP):Maar de twee vragen die ik heb gesteld, wilt u dus niet aan de inspectie
voorleggen.Minister Hoogervorst:Ik wil met alle plezier het verslag van het hele debat aan de inspectie
doen toekomen, maar ik kan niet overzien of de inspectie dat allemaal aankan.
Wij moeten ook nog even afwachten wat het nieuwe kabinet voor het ambtenarenapparaat
in petto heeft.Mevrouw Kant (SP):Dat lijkt mij een "nee", dus er komen weer twee moties bij.
U zegt mij niet toe dat u de inspectie zult vragen naar deze twee dingen onderzoek
te doen.Minister Hoogervorst:Mevrouw Joldersma vroeg wat er in het nieuwe systeem gebeurt met een patiënt
die medicatie weigert, en hoe gedetailleerd moet het behandelplan zijn. Voor
elke patiënt wordt een behandelplan gemaakt, waarin de benodigde medicatie
is opgenomen. Alles moet in het werk worden gesteld om de instemming van de
patiënt of zijn vertegenwoordiger met het behandelpan te verkrijgen.
Ook als de instemming niet wordt verkregen, of als de patiënt zich ondanks
de eerder gegeven instemming verzet, kan dwangbehandeling worden toegepast,
bijvoorbeeld het toedienen van medicatie als aan een van de criteria voor
dwangbehandeling is voldaan. Als medicatie nodig is, zal de aard daarvan in
het behandelplan moeten worden vastgelegd.Mevrouw Joldersma (CDA):In de wet worden verschillende vormen van omgaan met het behandelplan
geïntroduceerd. Bij de voorwaardelijke machtiging zeggen wij niet meer
dat de patiënt moet instemmen, maar het gebeurt na overleg met de patiënt.
Over dwangbehandeling staat in het voorstel dat er een behandelplan moet zijn.
Dan is instemming niet vereist, maar moet geprobeerd worden overeenstemming
te bereiken. Ik vind dat een vreemde manier van omgaan met het behandelplan.
Als het maar ooit in het behandelplan heeft gestaan, ook als de patiënt
daarmee niet heeft ingestemd of als er geen overeenstemming over is, mag het
allemaal worden toegepast.Minister Hoogervorst:Wij zitten hier natuurlijk rechtstreeks in een dwangsituatie, terwijl
dat bij een voorwaardelijke machtiging in eerste instantie nog niet zo hoeft
te zijn. Dat is het verschil.De heer Voordewind heeft gevraagd of het niet beter zou zijn, te spreken
van noodmedicatie, met als doel de crisis te beëindigen en de wilsbekwaamheid
te herwinnen. Daarvoor is uitdrukkelijk niet gekozen, het gaat in het voorstel
om het wegnemen van het gevaar dat ertoe leidt dat de patiënt moet zijn
opgenomen. Er hoeft dus geen sprake te zijn van een crisis op het moment dat
de dwangbehandeling wordt toegepast. Het kan gaan om een situatie,
waarvan je vrijwel zeker weet dat, als betrokkene één stap buiten
de kliniek zet, een crisis ontstaat.De heer Voordewind (ChristenUnie):Dan krijg je wel de mogelijkheid dat je een dwangmedicatie geeft voor
drie maanden. Voor zover ik het hoor uit het veld, is dwangbehandeling voor
het grootste gedeelte, afgezien van de separatie, dwangmedicatie, die dan
ook voor drie maanden kan gelden. Waarom drie maanden, terwijl dat misschien
veel korter kan, met noodmedicatie?Minister Hoogervorst:Als het korter kan, zal dat natuurlijk gebeuren. Maar in veel situaties
gaat het om mensen die misschien wel hun hele leven medicijnen moeten blijven
slikken. Het gaat over langere periodes, met ernstige psychiatrische aandoeningen,
waarbij langdurig medicijngebruik vaak nodig is.Mevrouw Joldersma heeft aandacht besteed aan de worsteling van behandelaars
in de praktijk met de registratie van middelen en maatregelen. Ik erken dat
dat veel werk is voor de behandelaars, maar het is van groot belang, zowel
voor het intern toetsen en verbeteren van het behandelbeleid, als voor het
externe toezicht door de Inspectie. GGZ Nederland is bezig met een aantal
koploperinstellingen om in samenspraak met de IGZ een verbetering en uniformering
van het registratiesysteem te ontwikkelen. Een van de belangrijkste aandachtspunten
daarbij is vergroting van het gebruikersgemak voor de behandelaars. Daar wordt
dus wel aan gewerkt. Dan kom ik op het amendement over de vrijwillige opname.Mevrouw Koşer Kaya (D66):De minister wil beginnen aan de amendementen, maar ik heb nog een vraag
gesteld over 7000 psychiatrische patiënten die in de gevangenis zitten.
Ik heb daar nog geen antwoord op gekregen.Minister Hoogervorst:Daarover gaat de minister van Justitie wat zeggen, want gevangenissen
zijn echt iets voor hem, lijkt mij.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Ik heb gezegd dat dit wijzigingsvoorstel meer maatwerk mogelijk maakt
voor de sector, maar dat ik betwijfel of dat nu al gebeurt. Waarom bent u
ervan overtuigd dat de sector onder de nieuwe wet wel bereid is om die mogelijkheden
op een adequate manier in te zetten? Hoe worden zij ertoe aangezet om daadwerkelijk
nieuwe behandelmethodes te ontwikkelen?Minister Hoogervorst:Mijn indruk is dat de voorlichtingscampagne over de mogelijkheden van
de Wet BOPZ zoals zij nu is, goed is aangeslagen en dat deze enthousiast door
het veld is ontvangen. Deze nieuwe maatregelen moeten natuurlijk ook gepaard
gaan met de nodige voorlichting aan het veld. Ik ben het met u eens dat dit
een aandachtspunt is. Als wij deze mogelijkheden niet creëren, zullen
zij zeker niet worden benut, maar dat is een beetje een open deur.In de nota van wijziging heb ik de mogelijkheid geopend van vrijwillige
opname tijdens de voorwaardelijke machtiging en daarin is de periode beperkt
tot drie dagen. Er is gevraagd of daar financiële overwegingen aan ten
grondslag liggen. Deze keer niet. Het aantal dagen is vrij willekeurig zo
gekozen dat een patiënt in ieder geval een vol weekend kan worden opgenomen.Waarom wordt er überhaupt een limiet gesteld en waarom wordt dit
niet geheel vrijgelaten? In de Wet BOPZ is geregeld dat patiënten gedwongen
kunnen worden opgenomen. Dat is een forse inbreuk op de grondrechten van een
persoon. Om die reden zijn er in de Wet BOPZ sterke extra waarborgen voor
de patiënt ingebouwd. Er is bijvoorbeeld geregeld dat hierover altijd
een rechter oordeelt en dat de patiënt recht op bijstand van een advocaat
heeft. Als er verdere dwang nodig is, is er nog een heel areaal van mogelijkheden
voor rechtsbescherming, zoals klagen bij een speciale klachtencommissie, een
beroep op de vertrouwenspersoon voor patiënten, of een beroep op de rechter
tot en met de Hoge Raad. Dat zijn allemaal waarborgen die alleen gelden bij
gedwongen opname.Bij vrijwillig opgenomen patiënten geldt een veel minder vergaande
rechtsbescherming. Dat is ook logisch, omdat het om een vrijwillige opname
gaat. Als iemand een voorlopige machtiging als een zwaard van Damocles boven
het hoofd hangt, als hij weet dat dit instrument bestaat en dat hij gedwongen
opgenomen kan worden, ook als hij dat misschien niet wil, kan hij zich vrijwillig
aanmelden bij een psychiatrische kliniek of een psychiatrisch ziekenhuis.
De vraag is hoe vrijwillig de situatie dan nog is. Het gevaar bestaat dat
de behandelaars tegen hem zeggen dat hij weliswaar vrijwillig is opgenomen
en weer weg wil, maar dat zij een voorwaardelijke machtiging hebben. Dan zit
hij in een vrijwillige situatie zonder de rechtsbescherming die de Wet BOPZ
bij een gedwongen opname geeft, en dan komt hij toch ten opzichte van de behandelaar
in een ongelijke situatie die veel weg heeft van een gedwongen opname. Dan
tekent zich een soort grijze situatie af.Om die reden vind ik het toch verstandig om een beperking te stellen aan
de duur van de vrijwillige opname. Ik kan mij voorstellen dat de Kamer drie
dagen wel heel kort vindt. Daarom vind ik het amendement van mevrouw Kant
op stuk nr. 10, waarin een termijn van drie weken wordt voorgesteld, een heel
redelijk compromis. Als er geen sprake is van een limiet, bestaat de mogelijkheid
dat voor de patiënt een soort dwangsituatie wordt gecreëerd zonder
dat hij een beroep kan doen op adequate rechtsbescherming.Mevrouw Kant (SP):De eerste opmerking van de minister zullen wij incasseren. Drie weken
is in ieder geval beter dan drie dagen; dat kan als winst van dit debat worden
beschouwd. Toch kan ik de redenering van de minister niet helemaal volgen.
Iemand komt immers vrijwillig en ik vrees dat, als wij die periode beperken,
betrokkene niet komt omdat de voorwaardelijke machtiging dan overgaat in een
voorlopige machtiging. Dan zal er sprake zijn van een gedwongen opname. Dat
is ook precies datgene waarvoor deze categorie patiënten vreest; het
zal wellicht gedwongen worden in plaats van vrijwillig zijn. Naar mijn oordeel
zal beperking van de periode voor deze groep patiënten dan ook verkeerd
uitpakken. Ik doel daarmee op de groep patiënten die af en toe aanvoelt
dat het beter is om zich te laten opnemen.Minister Hoogervorst:Stelt u zich voor dat de Kamer kiest voor het amendement op stuk nr. 10.
Ik ben ook wel bereid om de Kamer aanname van dat amendement
niet te ontraden. De patiënt weet dan in ieder geval dat, als hij zich
vrijwillig aanmeldt, de behandelaar in het ziekenhuis hem niet op de nek kan
zitten door ermee te dreigen dat hij de voorwaardelijke machtiging zal omzetten
in een voorlopige machtiging. Hij weet dan dat hij, als hij er na een week
of twee of drie weken genoeg van heeft, gewoon weg kan gaan. Het is hem dan
bekend dat hij zich in een gelijkwaardige positie bevindt. Naar mijn idee
biedt dit voor de patiënt dan ook additionele rechtszekerheid. Ondanks
dat mevrouw Kant dat niet wil, zou hij die additionele rechtszekerheid kunnen
kwijtraken als hij vrijwillig naar binnen gaat en daar over wat minder vrije
wil beschikt dan hem lief is.Mevrouw Kant (SP):Ik kan de redenering van de minister toch niet volgen. Die voorwaardelijke
machtiging ligt er immers al. De voorwaarden zijn al gesteld: als een en ander
niet goed uitpakt, zal betrokkene gedwongen worden opgenomen. Een dergelijke
persoon meldt zich vrijwillig bij de psychiatrische kliniek. Als de minister
van VWS een en ander aan allerlei termijnen koppelt, zal die vrijwilligheid
naar mijn idee verloren gaan. Juist die vrijwilligheid is een goed aspect.
Als de vrijwilligheid maximaal slechts drie dagen mag duren, zal vermoedelijk
niemand zich melden. Dat zal voor deze groep patiënten geen goede uitwerking
hebben.Minister Hoogervorst:Naar mijn idee kan er wel het een en ander gebeuren als sprake is van
een termijn van drie weken. Ik verzoek mevrouw Kant om zich in mijn redenering
te verplaatsen. Als iemand eenmaal is opgenomen en betrokkene weet dat die
voorwaardelijke machtiging op elk willekeurig moment door de behande­laar
kan worden ingeroepen, is er minder sprake van vrijwilligheid en dus van een
onevenwichtige situatie tussen de behandelaar en de behandelde.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Ik kan de redenering van de minister goed volgen. Wel heb ik hem geconfronteerd
met de patiëntengroeperingen die zich verzetten tegen de door het kabinet
voorgestelde wetswijziging. Ik heb die groeperingen ook gevraagd wat hun mening
is over dit amendement. Wonder boven wonder is dit het enige punt waarmee
zij het eens zijn. Ik verzoek de minister dan ook om, voordat wij over dit
amendement stemmen, in contact te treden met die patiëntengroeperingen
en ons schriftelijk te informeren over de uitkomst van dat overleg. Ik ben
namelijk van mening dat er een lastige afweging dient te worden gemaakt.Minister Hoogervorst:Ik weet niet of dit in de schriftelijke behandeling uitvoerig aan de orde
is geweest. Ik ben bereid om tijdig, voor de stemmingen, mijn redenering exact
op papier te zetten. Het is immers een delicate kwestie. Ik kan daarbij ook
zeker aandacht besteden aan wat de patiëntenorganisaties ervan vinden.
Wellicht hebben die overigens geen kennis genomen van de redenering die ik
nu aan de Kamer heb voorgelegd.De heer Vendrik (GroenLinks):De toezegging van de minister is mij welkom. Anders dan mevrouw Van Miltenburg
kan ik de redenering van de minister echter niet volgen. Het is immers bij
aanname van het amendement van mevrouw Kant altijd mogelijk dat de instelling
besluit om de voorwaardelijke machtiging om te zetten in een voorlopige machtiging
en de vrijwillige aanmelding buiten werking te stellen. Ik begrijp de driedagentermijn
zodanig dat de wetgever de behande­laars de opdracht geeft om binnen drie
dagen een beslissing te nemen. In beide situaties hangt in de filosofie van
de minister de dreiging boven de markt dat de vrijwillige aanmelding van de
patiënt bij het ziekenhuis als het ware onder curatele komt te staan.
Ik doel hierbij op het amendement op stuk nr. 10. Het impliceert ook iets
voor het amendement op stuk nr. 12.Minister Hoogervorst:De beperking van het zelfbeschikkingsrecht is eigen aan dit wetsvoorstel.
Tegenover die beperking staat in de BOPZ een uitgebreide rechtsbescherming
voor de patiënt. Die is er veel minder bij een vrijwillige opname. Met
het amendement begeven wij ons dan ook in een schemergebied. Als een vrijwillige
opname onbeperkt kan duren, met de voorwaardelijke machtiging als een zwaard
van Damocles, kan de situatie ontstaan dat een patiënt feitelijk onder
dwang staat van de behandelaar. Die kan immers zeggen iemand die vrijwillig
binnen is gekomen niet rijp te achten om weer te vertrekken en een voorwaardelijke
machtiging dus om te willen zetten in een voorlopige machtiging. In die situatie
is er feitelijk sprake van dwang, zonder dat de vrijwillig opgenomen patiënt
recht heeft op de rechtsbescherming die voortvloeit uit de BOPZ bij een gedwongen
opname. Die situatie heeft de opsteller van het amendement volgens mij niet
voor ogen gehad.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik begrijp de redenering van de minister. Hij is van mening dat er sprake
is van een schijnconstructie bij de rechtsbescherming. Merkwaardig is dat
hij direct een paardenmiddel van stal haalt door de instellingen te dwingen
om de voorwaardelijke machtiging binnen drie dagen om te zetten in een voorlopige
machtiging indien sprake is van een vrijwillige opname. Dat is vreemd. Bijt
de redenering van de minister zich daar niet in de staart?De voorzitter:Ik kan niet volgen wat de ministers onderling zeggen.Minister Hoogervorst:Ik beoog te bereiken dat de vrijwilligheid en daarmee de schemersituatie
eindig is. Als de behandelaars van oordeel zijn dat een persoon opgenomen
moet worden, treedt dan in ieder geval de rechtsbescherming van de BOPZ in.
In de situatie dat iemand tot in het oneindige vrijwillig opgenomen is, onder
dreiging van het omzetten van een voorwaardelijke machtiging in een voorlopige
machtiging, is er de facto sprake van dwang zonder de rechtsbescherming van
de wet. Dat is een onwenselijke situatie. Ik zou ermee kunnen leven als het
gaat om een termijn van drie weken. Het is echter geen goede zaak om deze
situatie tot in het oneindige te laten voortduren.De voorzitter:Iedereen aan de interruptiemicrofoon mag nog een vraag stellen. Daarna
stoppen wij met de vragen op dit punt.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Ik vraag mij af waarom de vrijwillige opname eindig moet zijn. Ik verplaats
mij nu even in de patiënt. Ik voel mij niet goed en ik ga naar een ziekenhuis
om mij vrijwillig te laten opnemen. Na een week voel ik mij beter en ik meld
de behandelaar dat ik weer naar huis ga. Als de behandelaar
van oordeel is dat dit niet verantwoord is, kan er alsnog een voorlopige machtiging
worden afgegeven. Ik snap het dilemma van de minister dus niet. De rechtsbescherming
treedt altijd in werking op het moment dat er een voorlopige machtiging wordt
afgegeven. Ik begrijp dus niet waarom de minister zegt dat de vrijwillige
opname niet eindig kan zijn. Wij willen de behandelaar de vrijheid geven.
Als een behandelaar vindt dat iemand niet meer opgenomen hoeft te worden,
kan hij hem ontslaan. Een behandelaar kan ook iemand gedwongen laten opnemen
als hij dat nodig vindt. Waarom stelt de minister deze grenzen?Minister Hoogervorst:Dan moet de behandelaar eerst naar de rechter en een zware procedure doorlopen.
In de geschetste situatie heeft de behandelaar dat instrument al in handen.
Hij heeft dan ook een veel duidelijker dreigmiddel jegens de patiënt
dan een voorwaardelijke machtiging. Iedereen weet dat dit geen kinderachtige
procedure is.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):U gaat er dus van uit dat een professional gaat dreigen met een voorwaardelijke
machtiging.Minister Hoogervorst:Daar ga ik niet van uit, maar in de wet moeten waarborgen worden opgenomen.
Het is in tal van situaties, in eigen land en in de Sovjet-Unie, wel degelijk
fout gegaan. In ons land is het vaak genoeg voorgekomen dat ongewenste familieleden
werden weggestopt in een krankzinnigengesticht. Dat is nog helemaal niet zo
lang geleden gebeurd. Daar moeten wij zorgvuldig mee omgaan. Wij gaan er niet
van uit dat een professional knoeit, maar het kan voorkomen en daarom moet
de patiënt over adequate rechtsbescherming beschikken.Mevrouw Joldersma (CDA):Ik vind de redenering van de minister heel duidelijk. Als een patiënt
onder het regime van de voorwaardelijke machtiging valt, dan is de vraag hoe
vrijwillig vrijwillig nog is. Je kunt rekening houden met een termijn van
drie etmalen of drie weken. Mijn suggestie is dat de minister komt met een
nota van wijziging waarin hij het amendement van mevrouw Kant verwerkt.Minister Hoogervorst:Het lijkt mij het beste dat ik het allemaal zorgvuldig op papier zet.
Dan kan de Kamer daar haar oordeel over vormen.Voorzitter. Het amendement van de heer Vendrik op stuk nr. 13 heeft tot
doel om in de wet de plicht op te nemen klachtwaardige beslissingen te motiveren
en de patiënt te wijzen op de patiëntenvertrouwenspersoon en het
klachtrecht. Het is waar dat ik dat heb toegezegd. Het was er alleen nog niet
van gekomen. Ik overweeg dan ook het amendement over te nemen.Met het amendement op stuk nr. 14 wil de heer Vendrik de reikwijdte van
het wetsvoorstel beperken tot de wijziging van de voorwaardelijke machtiging.
Uit de inleiding bij dit wetsvoorstel blijkt wel dat ik aanneming van dit
amendement ontraad. Er bestaat veel behoefte aan verruiming van de mogelijkheden
tot dwangbehandeling.Het amendement op stuk nr. 15 houdt in dat het behandelingsplan, dat een
voorwaarde is bij een voorwaardelijke machtiging, na overleg met de vertegenwoordiger
van de wilsonbekwame patiënt wordt vastgesteld. Ik heb moeite met dat
amendement. Op deze manier wordt er weer een persoon bij de procedure betrokken.
De voorwaardelijke machtiging is het laatste alternatief voor een gedwongen
opname. Het gaat er niet om of de vertegenwoordiger het eens is met de behandeling
maar of de patiënt de behandeling zal ondergaan, zodat het gevaar buiten
de inrichting wordt afgewend. Ik ontraad dus de aanneming van dit amendement.De voorzitter:Voor de volledigheid meld ik dat twee amendementen een nieuw nummer hebben.
Het amendement op stuk nr. 13 is het amendement op stuk nr. 17 geworden; het
nummer is vervangen in verband met de ondertekening, nu door de leden Vendrik
en Koşer Kaya. Het amendement op stuk nr. 15 is later ook medeondertekend
door mevrouw Koşer Kaya en is nu het amendement op stuk nr. 18.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. Ik mis een motivering van de minister: waarom keert hij zich
tegen het amendement dat nu het amendement op stuk nr. 18 is geworden?De voorzitter:We hadden net afgesproken dat u dit zou doen in uw tweede termijn. Als
deze minister is uitgesproken, is het woord aan zijn collega van Justitie.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat begrijp ik en daarom zal ik er verder geen vragen over stellen. Maar
dit is een voor mij gevoelig amendement. Wil ik er in mijn tweede termijn
op kunnen doorgaan, dan zou iets meer duiding van de positie van de minister
mij welgevallig zijn. Vandaar mijn vraag.De voorzitter:Nog één zin van de minister dan.Minister Hoogervorst:Ik zie geen meerwaarde van een vertegenwoordiger van een patiënt
in dit proces. Dat is dus niet de patiënt zelf; die wordt in deze situatie
als het ware door de psychiater overruled. Het is zeer de vraag of die vertegenwoordiger
over het inzicht beschikt om een en ander beter te beoordelen dan de patiënt
of de psychiater. Ik zie de mogelijke meerwaarde dus niet.Minister Hirsch Ballin:Voorzitter. Ook van mijn kant dank voor de bijdragen van de Kamer. Ik
sluit me graag aan bij de gelukwensen aan het adres van mevrouw Bouwmeester
voor haar eerste bijdragen aan de plenaire beraadslagingen over wetgeving;
daarmee deed zij haar naam eer aan.Ik ben blij met de balans in de bijdragen: aan de ene kant aandacht voor
de principiële aspecten van wetgeving op het terrein van de bijzondere
opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen en aan de andere kant de aandacht
voor het praktische belang van de twee elementen die in dit wetsvoorstel zitten.
Ik ben me uiteraard bewust van de gedachten die inmiddels zijn ontwikkeld
over de mogelijke opvolging van de Wet BOPZ. Mijn collega heeft al gezegd
dat het beter is om die discussie pas te starten als er een evaluatie beschikbaar
is. Het is zeker nog steeds van belang om dit soort praktisch
relevante verbeteringen in de wetgeving aan te brengen.Voor wie de gedachte mocht hebben dat de Wet BOPZ een oude wet is, het
volgende. De wet is in de Eerste Kamer aanvaard op 27 oktober 1992 en
kort daarna in werking getreden, dus ruim veertien jaar geleden. Maar de wet
is betrekkelijk jong, afgezet tegen de duur van de parlementaire behandeling
van de Wet BOPZ: het wetsvoorstel was immers ingediend op 17 april 1971
en de 21,5 jaren van de parlementaire behandeling zijn nog lang niet gedekt
door de periode tot op heden waarin de wet in werking is.Ik denk dus echt dat het de moeite waard is om deze twee onderwerpen nog
in de wet te verwerken. Ik bedank verder mevrouw Kant voor de door haar terecht
gesignaleerde tekortkoming in een van de bepalingen. Deze is inmiddels door
middel van een kleine nota van wijziging gecorrigeerd.Mijn collega wees er al op dat het onderwerp in twee delen uiteenvalt.
Ik zal zijn beantwoording waar nodig aanvullen vanuit mijn verantwoordelijkheid
voor de wet en de uitvoering ervan. Het eerste deel is de reparatie van de
regels voor de voorwaardelijke machtiging. Deze reparatie is nodig als gevolg
van het arrest van de Hoge Raad dat tot gevolg heeft dat de rechter op dit
moment de voorwaardelijke machtiging niet in alle gevallen kan geven, ook
al bestaat daaraan wel behoefte in de praktijk. Een en ander onderstreept
de relevantie voor de praktijk van het wetsvoorstel.De wet bepaalt dat de rechter een voorwaardelijke machtiging alleen mag
geven als de patiënt zich bereid heeft verklaard tot naleving van de
voorwaarden. Het is belangrijk dat ook patiënten in aanmerking komen
voor de voorwaardelijke machtiging, die deze bereidverklaring niet kunnen
of willen uitspreken, maar van wie de rechter wel de overtuiging heeft dat
het redelijkerwijs aannemelijk is dat ze de aan de behandeling verbonden behandelvoorwaarden
of andere voorwaarden zullen naleven. Het wetsvoorstel is dus nodig om de
rechter de mogelijkheid te geven om ook in deze gevallen een voorwaardelijke
machtiging af te geven. Overigens blijkt uit het advies van de Raad voor de
Rechtspraak dat ook hij vindt dat het wetsvoorstel op dit punt recht doet
aan de bijzondere positie van de psychiatrische patiënt zonder inzicht
in de eigen conditie.Het tweede deel betreft de uitbreiding van de mogelijkheden tot dwangbehandeling.
Ik begrijp goed waarom er vragen zijn gesteld over de reikwijdte van de dwangbehandeling.
De wettelijke tekst luidt: "...dat dwangbehandeling ook mogelijk is voor
zover aannemelijk is dat zonder die behandeling het gevaar dat betrokkene
door een stoornis van de geestvermogens doet veroorzaken, niet binnen een
redelijke termijn kan worden weggenomen." Ook hier wordt dus verwezen
naar de redelijkheid, maar dan op een andere manier en wel naar de aanvaardbaarheid
van de termijn uit een oogpunt van belangenafweging. Deze formulering geeft
de behandelaar de nodige ruimte, maar legt hem ook de verplichting op tot
professionele beoordeling. De behandelaar zal met andere woorden in individuele
gevallen moeten afwegen of dwangbehandeling nodig is.Volgens de eisen van het EVRM moet die belangenafweging altijd in de sleutel
staan van het gezondheidsbelang van de patiënt. In verscheidene bijdragen
is daarvoor in verschillende bewoordingen aandacht gevraagd. Daarbij zijn
factoren genoemd als het ziektebeeld van de betrokkene, de persoonlijkheid
van de betrokkene en de beschikbare behandelingsmethoden. Overeenkomstig de
eisen van het EVRM biedt het nieuwe criterium de mogelijkheid van dwangbehandeling
in situaties waarin patiënten nu onaanvaardbaar lang opgenomen moeten
blijven. Er wordt dus ook een afweging gemaakt tussen hetgeen in een kortere
behandeling kan worden gedaan en het belang van het beperken van de opnameduur.
Een minder ruime formulering dan die in het wetsvoorstel is gevonden, zou
het risico in zich bergen dat een te beperkte categorie patiënten in
aanmerking komt voor dwangbehandelingIn aansluiting op mijn collega merk ik op dat het criterium ook begrensd
is in de zin dat de behandelaar niet uitsluitend naar eigen inzicht kan besluiten
tot dwangbehandeling. Dat zou namelijk neerkomen op een bestwilbenadering
die de rechterlijke toetsing te veel buiten spel plaatst en tekort doet aan
het belang van de patiënt. In dit verband wijs ik nadrukkelijk op hetgeen
de heer Van der Vlies naar voren heeft gebracht, want hij merkte terecht op
dat de koppeling met het "gevaar" in stand moet blijven. De behandelaar
zal in de motivering van zijn beslissing om tot dwangbehandeling over te gaan
op alle elementen van het nieuwe criterium moeten ingaan. Duidelijk moet zijn
waarom de behandelaar aanneemt dat zonder de dwangbehandeling geen sprake
zal zijn van het wegnemen van gevaar binnen een redelijke termijn.Ik wijs erop dat op de beslissing door de behandelaar tot dwangbehandeling
de klachtenprocedure van toepassing is. De klachtencommissie kan dus altijd
gevraagd worden om de beslissing te toetsen. Dat geldt ook voor het geval
dat de zaak uiteindelijk bij de rechter komt. Ik wees er al op dat de Raad
voor de rechtspraak ook op dit punt positief heeft geadviseerd.Ik kom op een aantal specifieke vragen. Mevrouw Kant vroeg naar de betekenis
van de term "redelijkerwijs" in het nieuwe criterium in artikel
14a, achtste lid. Het gaat om een inschatting van de rechter, op basis van
de voor hem beschikbare informatie, van de aannemelijkheid of waarschijnlijkheid
dat de patiënt zich aan de voorwaarden zal houden. "Redelijkerwijs"
betekent niet dat er honderd procent zekerheid moet bestaan. Een dergelijke
zekerheid kan ook niet bestaan. De term strekt er wel toe – zo is "redelijkerwijs"
op vele plaatsen in de wetgeving en in de jurisprudentie gebruikt –
dat de inschatting objectiveerbaar moet zijn, dus niet puur een subjectieve
opvatting. Deze moet voor redelijke mensen begrijpelijk zijn. Dat wordt in
wetgeving en jurisprudentie daarmee aangeduid. Het is ook eigenlijk een verwijzing
naar de gestelde motiveringseisen. Anders gezegd gaat het niet om een vrijbrief
maar om een benadrukken van de verplichting om een en ander te verwoorden
en te verantwoorden. De rechter baseert zich daarbij vooral op het dossier
zoals het hem door tussenkomst van het openbaar ministerie wordt voorgelegd
door de behande­laar van de betrokkene. Daarbij zal doorgaans worden ingegaan
op ervaringsgegevens van eerdere behandelingen van betrokkene. Er zit dus
ook een ervaringselement in.Mevrouw Koşer Kaya heeft aan de hand van een casus aandacht gevraagd
voor de samenwerking tussen de geestelijke gezondheidszorg en justitie. Zij
noemde daarbij het recente RMO-rapport dat inderdaad belangrijk is, ook wat
betreft de verhouding tussen het onderwerp dat wij bespreken, dat gebaseerd
is op de Wet BOPZ, en de psychiatrische zorg in de penitentiaire
inrichtingen. Ik heb met prof. Barendrecht en de andere opstellers van het
rapport inmiddels een gesprek gevoerd naar aanleiding van de publicatie van
het rapport. Ik herhaal graag wat ik in dat gesprek heb gezegd namelijk dat
wij ons er terdege van bewust zijn dat er een aanzienlijke psychiatrische
en psychologische problematiek is die verband houdt met het gedrag van degenen
die zich in onze penitentiaire inrichtingen bevinden. Daar kan geen twijfel
over bestaan. Ik laat nu even de precieze aantallen buiten beschouwing. Dat
is in elk geval een van de redenen – ik heb daarover in het najaar met
de vaste Kamercommissie voor Justitie gesproken – dat in de heroriëntatie
van de gang van zaken in het gevangeniswezen ook wordt gestreefd naar een
betere aansluiting op de gezondheidszorg. In de komende jaren is een van de
belangrijkste taken van het onderdeel van justitie dat zich met de strafrechttoepassing
bezighoudt dat de aansluiting op de geestelijke gezondheidszorg wordt verbeterd.
Dat geldt niet alleen voor de situatie in de inrichting, maar zeker ook voor
de overgang van de gesloten inrichtingen van justitie naar een terugkeer in
de samenleving. Daarbij mogen de behandeling en de ondersteuning ook niet
van de ene op de andere dag wegvallen. Het is een heel zware onderneming om
dat te verbeteren. Ik constateer dat op dit punt aanzienlijke vooruitgang
is geboekt in de samenwerking met de sector waarvoor collega Hoogervorst verantwoordelijkheid
draagt in vergelijking met het verleden toen die werelden te gescheiden waren.
Er is echter nog veel te doen. Het rapport van prof. Barendrecht en de zijnen
biedt daarvoor belangrijke aanknopingspunten.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik heb in mijn inbreng ook een voorbeeld gegeven in relatie tot de voorwaardelijke
machtiging. Ik heb minister Hoogervorst naar de controlemomenten gevraagd.
Veel mensen met een psychiatrische aandoening hebben te maken met een voorwaardelijke
machtiging. Als de controle daarop niet adequaat is, dan kunnen zij snel in
een ergere situatie raken waardoor zij strafrechtelijke problemen krijgen.
In dat geval komen zij heel snel in de instellingen terecht, wat erg zorgwekkend
is. Hoe gaat de minister er met die voorwaardelijke machtiging voor zorgen
dat afglijding niet plaatsvindt? Daarover maak ik mij zorgen, zeker omdat
er al ongeveer 7000 mensen in die strafrechtelijke inrichtingen zitten.Minister Hirsch Ballin:Het zit inderdaad aan beide kanten van de bevolking van de penitentiaire
inrichtingen. Het gaat niet alleen om de mensen die eruit komen, maar ook
om degenen die er niet in zouden moeten komen. In het laatste geval gaat het
om preventie. Het strafrecht komt uiteraard pas aan de orde als een strafbaar
feit is gepleegd. Het enkele feit dat iemand een psychiatrisch ziektebeeld
heeft waarvan moet worden gevreesd dat het zal leiden tot criminaliteit, betekent
niet dat de strafrechtspleging in actie kan komen. Uit het oogpunt van preventie
verdient dit punt natuurlijk terdege aandacht. Het belang hiervan en het praktische
belang van het meer differentiëren van de wettelijke mogelijkheden kan
ik in dat licht slechts onderstrepen, wat niet betekent dat het een gemakkelijke
klus zal zijn voor degenen die dit moeten toepassen.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Hoe wil de minister samen met zijn collega van Volksgezondheid het preventieve
aspect zodanig vormgeven dat psychiatrische patiënten niet meer in een
strafinrichting terechtkomen?Minister Hirsch Ballin:Die vraag valt niet vanuit de verantwoordelijkheid van Justitie te beantwoorden.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Dan verzoek ik minister Hoogervorst alsnog om hierop antwoord te geven.Minister Hirsch Ballin:Ik wil van dit onderwerp geen "wisselspel" maken. Het belang
ervan heb ik aangegeven. Ik kan niet anders dan nog eens onderstrepen dat
de intensiteit van en aandacht voor wat er in de psychiatrische zorg gebeurt,
ook van immens belang is voor Justitie. Ik zal niet zeggen dat het bij Justitie
rustiger wordt als zaken daar beter lopen, maar het wordt wel iets minder
druk.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik zie minister Hoogervorst een beetje glazig uit zijn ogen kijken. Wellicht
is het goed als ook dit punt nog even schriftelijk nader wordt toegelicht,
want de preventieve kant is wel degelijk belangrijk.Minister Hirsch Ballin:Ik weet niet zo goed wat mevrouw Koşer Kaya precies nader toegelicht
wil hebben.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik wil antwoord krijgen op de vraag hoe ervoor kan worden gezorgd dat
de preventieve kant zodanig wordt vormgegeven dat psychiatrische patiënten
niet afzakken en niet in penitentiaire inrichtingen terechtkomen.Minister Hirsch Ballin:Mijn voorganger heeft vele malen gesproken over criminaliteitspreventie.
Naarmate die beter werkt, wordt het risico kleiner dat men met de strafrechter
in aanraking komt. Dat kan echter slechts worden gedocumenteerd in studies
van individuele casussen, die ik moeilijk hier in de Kamer kan bespreken.
Het heeft niet zoveel zin om open deuren in te trappen. Als er specifieke
problemen zijn met bijvoorbeeld de capaciteit, zijn wij uiteraard beschikbaar
om die te bespreken.De commissie onder het voorzitterschap van het vroegere lid Visser van
deze Kamer heeft het belang van preventie verwerkt in de algemene beschouwing
over psychiatrie en dwangmaatregelen. Afgezien van de individuele behandeling
in de geestelijke gezondheidszorg denk ik dat waarschuwen door familie en
omgeving in een stadium voordat het strafrecht in beeld moet komen, eigenlijk
het beste is.Samengevat zijn er drie raakvlakken tussen de geestelijke gezondheidszorg
en justitie van belang. Als eerste noem ik preventie. Voorts is de fase ten
tijde van de tenuitvoerlegging van straffen in de penitentiaire inrichting
van belang. Dit zullen wij bij het vervolg op de plannen voor detentie en
behandeling onder ogen moeten zien. Uiteraard gaat het ook om de nazorg. De
afgelopen jaren zijn afspraken gemaakt met gemeenten en instellingen voor
gezondheidszorg en hulpverlening om te voorkomen dat er een gat valt op het
moment dat de gevangenisdeuren open gaan.Ook mevrouw Joldersma heeft in haar betoog dwarsverbanden gelegd met de
strafrechtspleging. Zij heeft de zeer relevante vraag gesteld
of de dwangbehandeling een plaats kan krijgen in de Penitentiaire beginselenwet.
Zij heeft gesproken over de tbs'ers en gevraagd of op het punt van de dwangbehandeling
wellicht ook volgende stappen mogelijk zijn in de tbs-sector. Ik neem aan
dat dit punt ook de aandacht geniet van anderen die de discussie over terbeschikkingstelling
hebben gevolgd. Uiteraard moet ik daarbij ook wijzen op degenen met psychiatrische
problemen in het gevangeniswezen. De interne rechtspositie van terbeschikkinggestelden
wordt in beginsel bepaald door de Beginselenwet verpleging ter beschikking
gestelden. De interne rechtspositie van gedetineerden wordt daarentegen bepaald
door de Penitentiaire beginselenwet. Beide wetten bevatten een criterium voor
dwangbehandeling. Zoals mevrouw Joldersma terecht opmerkte is dat vergelijkbaar
met het bestaande criterium in de BOPZ.Naar aanleiding van het rapport-Visser heeft het kabinet reeds aan de
Kamer gemeld dat de Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden zal
worden aangepast in navolging van het dwangbehandelingscriterium zoals wij
dat vandaag bespreken. Tijdens het algemeen overleg van eind vorig jaar over
de ontwikkelingen op het gebied van de terbeschikkingstelling heb ik uitgesproken
dat ik opensta voor verdere stappen op het gebied van dwangbehandeling in
de tbs-sector. Voor de uitwerking van die gedachte verwijs ik naar dat overleg.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):U bent dus bereid om die wet aan te passen in de zin van deze aanpassing
van de BOPZ. Kan dat door middel van een versnelde procedure? Het is allemaal
al langs de Raad van State geweest en wij hebben het hier al besproken. Is
het dan ook mogelijk om dat op de kortst mogelijke termijn te doen, zodat
mensen die een gevangenisstraf uitzitten net zo goed behandeld kunnen worden
als mensen die buiten de gevangenis problemen hebben op het psychiatrische
vlak?Minister Hirsch Ballin:Op dat punt heb ik tijdschema's en dergelijke besproken tijdens het algemeen
overleg. Ik hoop dat daarmee de nodige duidelijkheid op dit punt is gegeven.Mevrouw Van Miltenburg en de heer Vendrik hebben gevraagd of het gelukkig
is dat deze twee onderwerpen in één wetsvoorstel zijn neergelegd.
Uiteraard kun je zeggen dat wij het ook op een andere manier aan de vork hadden
kunnen steken, bijvoorbeeld in twee wetsvoorstellen. Het is echter onhandig
laat om er nog twee wetsvoorstellen van te maken. Dat betekent dat ten aanzien
van minstens een wetsvoorstel de hele procedure opnieuw moet worden gevolgd.
Nu wij zo ver zijn gevorderd met de discussie over deze wetsvoorstellen zou
ik reeds daarom willen aanraden om het maar op één wet te houden.
Het is overigens absoluut niet ongebruikelijk om onderwerpen die wijziging
van dezelfde wet betreffen in één wetsvoorstel neer te leggen.
Bovendien is er ook inhoudelijk samenhang tussen beide wetswijzigingen. Ik
hoop dat beide aspecten van het wetsvoorstel steun krijgen van de Kamer.Mevrouw Van Miltenburg heeft verder gevraagd naar de mogelijkheid om dwangbehandeling
toe te passen om een langer verblijf in het ziekenhuis te voorkomen. Zij zei
daarbij dat het uitgangspunt van het behandelingsplan toch altijd moet zijn
het therapeutische effect van het verblijf en het algemene welzijn van de
patiënt. Ik zie daar een relatie met de opmerking die de heer Voordewind
heeft gemaakt. Hij heeft aandacht gevraagd voor de zorgvuldigheid die inderdaad
gepast is bij de dwangbehandeling en die ook nodig is. Hoe kan worden gegarandeerd
dat het alleen in het belang van de patiënt wordt toegepast?Ik ben het met de strekking van de opmerkingen van mevrouw Van Miltenburg
en de heer Voordewind graag eens. Dwangbehandeling moet altijd in het teken
staan van de bescherming van de gezondheid van de patiënt. Dat sluit
ook aan bij de jurisprudentie van het Europese Hof voor de Rechten van de
Mens op basis van het EVRM waar ik al naar verwees. Ik noem daarbij met name
het arrest van het Hof van 24 september 1992 in de zaak-Herczegfalvy
tegen Oostenrijk – ik kijk bij het noemen van deze naam even wat bezorgd
naar de stenografe – waarin tot uitdrukking is gekomen dat dwangbehandeling
mogelijk is, als deze naar gangbare medische principes als een therapeutische
noodzaak wordt gezien.Uitgangspunt is dat een langdurig gedwongen opname in de meeste gevallen
niet in het belang is van de patiënt. Zij betekent immers een langdurige
inbreuk op zijn of haar vrijheid in een situatie waarin de patiënt steeds
minder perspectief heeft op een leven buiten de inrichting. Hij of zij loopt
het risico om geïnstitutionaliseerd te raken, zoals wij dat dan noemen,
en zijn of haar sociale vangnet te verliezen. Een onnodig lange gedwongen
opname kan de psychische gezondheid van een patiënt ernstige schade berokkenen.
Ook dat speelt een rol in de afweging tussen het aspect van de ruimere mogelijkheden
voor dwangbehandeling zoals zij voorzien zijn in het wetsvoorstel en het aspect
van vrijheid. Ik zeg dat ook naar aanleiding van het principiële betoog
van de heer Vendrik over precies dit onderdeel. Ik zou er dus op willen wijzen
dat het ook in het belang van de patiënt is, uiteraard mits deze regeling
goed wordt toegepast, deze ruimere mogelijkheden voor dwangbehandeling daarin
op te nemen.Een aantal factoren moet daarbij worden betrokken: het ziektebeeld van
de patiënt, de persoonlijkheid van de patiënt, de behandelingsmethoden
die beschikbaar zijn, de effectiviteit daarvan en – ik verwijs opnieuw
naar wat de heer Voordewind heeft gezegd – bij dwangmedicatie ook de
soms zware bijwerkingen van medicijnen. De duur van de opneming kan uit een
oogpunt van de bescherming van de gezondheid van de patiënt een van de
factoren zijn die meewegen. Het gaat dus altijd om een complex van factoren
en het beoordelingskader is in de wet opgenomen.Ik bevestig in antwoord op vragen van mevrouw Van Miltenburg en de heer
Voordewind graag dat het uiteraard ook niet zo mag zijn dat het enkele doel
van het geheel is, de patiënt zo gauw mogelijk de inrichting uit te werken.
Dat zeg ik er voor alle duidelijkheid bij, maar het ligt eigenlijk al besloten
in wat ik net zei over het afwegingskader.De heer Voordewind heeft verder aandacht gevraagd voor het voorstel dat
vervat was in het advies van de Raad van State om expliciet vast te leggen
dat het behandelingsplan zo mogelijk met instemming van de patiënt wordt
opgesteld. Dat advies is niet gevolgd, omdat een dergelijke inspanningsverplichting
moeilijk te handhaven zou zijn. Het zou eigenlijk een onhanteerbare eis opleveren
op het moment van de beoordeling door de rechter. Er is echter in het wetsvoorstel
een andere weg gevonden om hetzelfde punt tot uitdrukking te
brengen en dat is vervat in artikel 14a, vijfde lid van het voorstel. In een
passage die moet worden toegevoegd aan het behandelingsplan moet er worden
aangegeven waaruit blijkt dat het overleg met de patiënt tot overeenstemming
heeft geleid of, als dat niet het geval is, op welke grond de behandelaar
tot het oordeel is gekomen dat redelijkerwijs is aan te nemen dat de betrokkene
de voorwaarde zal naleven. Dat maakt voor de rechter de inspanningen van de
behandelaar om instemming te krijgen, toetsbaar. Zo hebben wij de doelstelling
van wat was aangegeven in het advies van de Raad van State op een andere manier
verwerkt, die beter toetsbaar is.De heer Van der Vlies heeft gevraagd naar de verantwoordelijkheid als
er toch iets misgaat als gevolg van een verkeerde inschatting. Collega Hoogervorst
is daar al op ingegaan. Het uitspreken van de verwachting dat de patiënt
zich aan de voorwaarden zal houden, maakt de arts niet verantwoordelijk voor
het gedrag van de patiënt. Ook een arts kan niet in de toekomst kijken.
Hij kan wel worden aangesproken op de informatie die hij de rechter verschaft
over de patiënt. De arts is verantwoordelijk voor de zorg en de behandeling
die aan de patiënt in het kader van de voorwaardelijke machtiging worden
verleend. Hij zal daarbij wel in de gaten moeten houden of de patiënt
zich voorwaarden houdt en of het gevaar inderdaad wordt afgewend door het
naleven ervan.Er zijn vragen gesteld over de definitie van "redelijke termijn"
en in hoeverre de interpretatie en het houvast naar voren komen in het nieuwe
dwangbehandelingscriterium. Dit biedt inderdaad ruimte voor een op maat gesneden
aanpak. Dat moet ook, het is zelfs de bedoeling ervan. Ik noemde de factoren
al, namelijk ziektebeeld, persoonlijkheid van de patiënt, beschikbare
behandelingsmethoden en duur. Deze bepalen wat een redelijke termijn is waarbinnen
het gevaar kan worden weggenomen. De redelijkheid van de termijn moet worden
verwoord en ook beoordeeld aan de hand van de relevante factoren. De afweging
moet tot uitdrukking komen in de beslissing om tot dwangbehandeling over te
gaan. Op de behandelaar rust de motiveringsplicht. De klachtencommissie of
eventueel de rechter vindt daarin het aangrijpingspunt om de redelijkheid
van de termijn te beoordelen.Mevrouw Joldersma vroeg bij interruptie naar behandelingsplannen en de
verschillende contexten waarin die worden gemaakt. Een behandelingsplan bij
een gewone opneming moet de instemming van de patiënt of zijn vertegenwoordiger
hebben omdat deze de grondslag kan vormen voor dwangbehandeling op een moment
waarop de betrokkene de behandeling niet meer wil. Dat is ook gedwongen behandeling,
maar in een andere betekenis dan waarover wij het tot nu hadden. Er is dan
sprake van een andere grondslag van de dwang. In die situatie kan buiten het
behandelingsplan alleen dwang worden toegepast bij wijze van middel of maatregel
in de zin van artikel 39 van de Wet BOPZ. Het behandelingsplan bij een voorwaardelijke
machtiging geeft echter geen basis voor dit soort dwangbehandeling, maar alleen
voor de min of meer vrijwillige behandeling. Daarom is hier gekozen voor de
mogelijkheid dat er geen sprake is van uitdrukkelijke instemming, maar van
voldoende vertrouwen dat de patiënt feitelijk de voorwaarden zal naleven.
Dat is het eerste kernpunt van het wetsvoorstel. Deze twee situaties waarin
wordt gesproken over een behandelingsplan kunnen niet over één
kam worden gesproken. Er zijn wel altijd behande­lingsplannen, maar de
basis en de effecten ervan verschillen.Ik hoop dat ik hiermee de vragen die aan mij zijn gericht toereikend heb
beantwoord.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Er was onduidelijkheid over het gewijzigde amendement op stuk nr. 17 (was
stuk nr. 13) over de patiëntenvertrouwenspersoon. De minister van VWS
heeft gezegd dat dit zal worden overgenomen. In een alinea in de toelichting
staat dat het voorstelbaar is dat de klachtencommissie een aangezegde dwangbehandeling
op rechtmatigheid beoordeelt alvorens het tot dwangtoepassing komt. Wordt
ook dat deel van het gewijzigde amendement overgenomen? Het lijkt mijn fractie
namelijk een beetje haaks te staan op het gegeven dat wordt overgegaan tot
dwangbehandeling. Dat moet volgens ons zo snel mogelijk plaatsvinden en dus
niet worden opgeschort. Deze alinea betreft wel degelijk een opschortende
voorwaarde.Minister Hirsch Ballin:Ik moet bekennen dat ik de toelichting van de amendementen die werden
rondgedeeld toen wij al bezig waren nog niet precies heb bestudeerd. Het lijkt
mij het beste als ik hier in tweede termijn op terugkom.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Wij moeten de evaluatie van de behandelwet maar afwachten.
Ik heb van de minister toch echt begrepen dat de vraag of er een andere wet
moet komen, onderdeel is van de evaluatie. Het lijkt mij dus wijs om die af
te wachten en om daarna de discussie meteen alsnog in de Kamer aan te gaan.
Ik heb in mijn eerste termijn al gezegd dat ik zeer kan instemmen met de huidige
voorstellen voor wijziging van de huidige wet. Eerlijk gezegd, ben ik daar
sinds de toelichting nog meer van overtuigd. De toelichting was wel noodzakelijk;
de behandeling van een wet verklaart natuurlijk ook hoe de wetgever bedoelt
dat die in de praktijk uitpakt. In dezen stelt de toelichting op bijvoorbeeld
de voormalige machtiging mij extra gerust. Verder stelt het mij gerust dat
de voorwaardelijke machtiging ook geldt als er geen of nog geen sprake van
opname is of zelfs sprake is van een ambulante situatie. Het is jammer dat
dit nu pas blijkt, want ik heb echt mijn best gedaan om dit uit de wet en
de toelichting op te maken.Mijn twee amendementen betreffen een kwestie waar ik het niet mee eens
ben. Ik blijf het raar vinden dat een vrijwillige opname maximaal drie dagen
kan duren en dat die überhaupt aan een maximum gebonden is. De vreemde
situatie kan zich voordoen dat een patiënt niet opgenomen wordt, maar
wel een voorwaardelijke machtiging krijgt en dat een van de voorwaarden is
dat die zich meldt als hij voelt dat het slechter met hem gaat of voelt dat
er iets aankomt. Dan kan hij wel voor een paar dagen of weken opgenomen worden.
Een van de voorwaarden van de voorwaardelijke machtiging kan dus zijn dat
een patiënt zich vrijwillig meldt. Dat is volgens mij een zeer denkbare
situatie in het licht van de afspraken qua drang en dwang die met de patiënt
moeten worden gemaakt. Dit maakt deze regel in de wet nog bizarder.
Ook kan de vreemde situatie ontstaan dat een patiënt, die inderdaad een
voorwaardelijke machtiging heeft, zich vrijwillig meldt, opgenomen wordt en
hij na drie dagen of drie weken gedwongen opgenomen moet worden, indien na
die tijd zijn situatie niet voldoende verbeterd is, of moet worden ontslagen.
Op dat moment kan een heel verkeerde beslissing worden genomen, juist omdat
de vrijwilligheid heel belangrijk kan zijn in de beleving van de patiënt.
Ik blijf dus echt vinden dat die uit de wet moet worden geschrapt en handhaaf
daarom mijn amendement. De minister zegt toe, dit nog eens uit te leggen en
de kritiekpunten van de patiënt nog eens te bestuderen. Dat onthoud ik.
Wil de minister ook de kritiekpunten van de beroepsgroep in overweging nemen?
Zij heeft hier net zo goed bezwaar tegen. Behandelaars en patiëntenvertegenwoordigers
vinden allemaal dat dit element zo niet in de wet moet worden opgenomen. Daarom
lijkt mij het echt niet verstandig om dat wel te doen.De minister is niet van plan om adviescommissies te faciliteren, bleek
tijdens mijn interrupties. Ik ben dus genoodzaakt, daarover een motie in te
dienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat er grote voordelen zijn wanneer een geneesheer-directeur
gebruik kan maken van een adviescommissie in zaken betreffende (langdurende)
dwangbehandeling;constaterende dat adviescommissies bestaande uit meerdere disciplines,
een meerwaarde hebben in de besluitvorming;verzoekt de regering, middelen beschikbaar te stellen om het veld in de
gelegenheid te stellen om meerdere pilotadviescommissies op te richten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Kant en Vendrik. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 19(30492).Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Ik heb nog een vraag gesteld over het separeren en het onderzoek
van de inspectie. Ik vind het jammer dat de minister daar niet op ingaat.
Ik snap wel dat hij zegt dat hij niet weet of de inspectie daar tijd voor
heeft, maar het gaat natuurlijk wel om iets heel wezenlijks. Bovendien zijn
er signalen dat dit onderzoek van groot belang kan zijn. Daarom dien ik daar
twee moties over in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat separeren een beheersmaatregel is en geen behandeling;overwegende dat er minder risico's kunnen worden genomen bij een lagere
bezettingsgraad van personeel;verzoekt de regering, onderzoek te laten doen naar de relatie tussen separeren
en de kwalitatieve bezettingsgraad van het personeel op een afdeling,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Kant. Naar mij blijkt, wordt zij
voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 20(30492).De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat er geluiden zijn dat er onder het Kantmom van artikel
40 van de Wet BOPZ, inperking van vrijheden na bijvoorbeeld het overtreden
van huisregels, mensen worden gesepareerd;overwegende dat dit niet altijd plaatsvindt in officiële separeerkamers;overwegende dat een inperking in het kader van artikel 40 niet gemeld
hoeft te worden bij de inspectie;verzoekt de regering, de inspectie onderzoek te laten doen naar het gebruik
van artikel 40,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Kant. Naar mij blijkt, wordt zij
voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 21(30492).De heer Vendrik (GroenLinks):Ik heb nog een vraag over de motie van mevrouw Kant, waarin zij vraagt
om onderzoek naar de mogelijke relatie tussen de mate waarin
wordt gebruikgemaakt van isoleercellen enerzijds, en het gebrek aan personeel
anderzijds.Mevrouw Kant (SP):Ik heb het in mijn motie over gebrek aan kwalitatief deskundig personeel.De heer Vendrik (GroenLinks):Oké. Ik ben het zeer met mevrouw Kant eens dat zo'n onderzoek op
zijn plaats is. Zou het echter niet logisch zijn om ook zo'n onderzoek te
vragen naar de mogelijke relatie tussen de uitbreiding van de mogelijkheden
van dwangbehandeling enerzijds en het gebrek aan voldoende gekwalificeerd
personeel anderzijds? Wellicht kan daartussen ook een relatie worden gelegd.Mevrouw Kant (SP):Een relatie met separeren? Wat bedoelt u?De heer Vendrik (GroenLinks):Door dit wetsvoorstel wordt het mogelijk om binnen de instelling vaker
over te gaan tot dwangbehandeling. Lijkt het u niet logisch om ook die relatie
eens te onderzoeken? Op die manier kunnen wij direct de vinger aan de pols
houden als dit wetsvoorstel wordt aangenomen, om te voorkomen dat gebrek aan
voldoende gekwalificeerd personeel ertoe leidt dat te vroeg en te gemakkelijk
naar dwangbehandeling wordt gegrepen in niet-acute situaties.Mevrouw Kant (SP):Vanzelfsprekend is dit een heel belangrijke vraag. Sterker nog: ik vermoed
dat zelfs in de huidige situatie deze relatie kan worden gelegd, ook zonder
deze wetswijziging waardoor dwangmedicatie binnen de instelling "gemakkelijker"
wordt. "Gemakkelijker" vind ik in deze context overigens eigenlijk
geen goed woord. Wij hebben het eerder over een situatie waarin dwangbehandeling
noodzakelijk is, zo'n behandeling in de huidige situatie nog niet kan worden
toegepast, maar na aanname van het wetsvoorstel wel kan worden toegepast.
Ongeacht dat kan mijns inziens gebrek aan personeel te gemakkelijk leiden
sedatie of separatie.De heer Vendrik (GroenLinks):Moet uw motie hierover ook op die manier gelezen worden? Gaat het daarin
niet alleen om onderzoek naar de mate waarin isoleercellen gebruikt worden,
maar ook om onderzoek naar de mate waarin vormen van dwangbehandeling voorkomen?Mevrouw Kant (SP):Daarover gaat mijn motie niet, maar als u daarover een motie indient,
zal ik die zeker steunen. In mijn motie gaat het over separeren. Je zou je
bijvoorbeeld ook kunnen voorstellen dat er niet wordt overgegaan tot dwangmedicatie
doordat er op enig moment geen deskundig personeel aanwezig is, en dat er
daardoor maar voor separeren wordt gekozen. Om het nóg ingewikkelder
te maken, wijs ik op een dergelijke mogelijkheid. Uw suggestie vind ik prima,
maar daarover gaat mijn motie niet.Mevrouw Joldersma (CDA):Uw laatste motie ging over het insluiten van mensen op hun kamer. Ik verbaas
mij erover dat u deze motie indient, want tegelijkertijd bent u een groot
voorstander van dit wetsvoorstel, dat aansluit bij de huidige, werkbare praktijk.
Ik hoor van professionals juist dat zij vaak met mensen afspreken dat zij
een half uur op hun kamer worden opgesloten om tot rust te komen. Dat is geen
vrijheidsbeperkende maatregel; zo'n maatregel wordt in overleg met de patiënt
genomen, omdat die weet dat hij deze rust nodig heeft. Wat is uw bezwaar tegen
deze praktijk?Mevrouw Kant (SP):Deze situaties ken ik natuurlijk ook, maar daarover gaat mijn laatste
motie niet. Die vraagt niet om een onderzoek naar situaties waarin er afspraken
worden gemaakt met de patiënt waarbij voor de rust van hem de deur af
en toe op slot gaat. De motie gaat over situaties waarin gekozen wordt voor
opsluiting in de kamer in plaats van in een separeercel, omdat opsluiting
in de kamer niet hoeft te worden gemeld. Bij opsluiting in een separeercel
worden bovendien bepaalde kwaliteitseisen aan de omgeving gesteld. Ik zeg
niet dat deze keuze vaak wordt gemaakt, ik heb er echter wel signalen over
gehoord. Dat vind ik ernstig genoeg om om een onderzoek te vragen.Ten slotte heb ik een heel praktische vraag gesteld over de geneesheer-directeur.
Er zijn instellingen zonder een echte geneesheer-directeur, waar deze functie
door een manager wordt ingevuld. Toch lijkt het mij wel de bedoeling dat een
arts dit soort beslissingen neemt. Ik neem aan dat de minister het met mij
eens is dat bij een instelling zonder echte geneesheer-directeur niet de manager
dit doet. Wat is de oplossing van de minister in zo'n situatie dan echter
wél?Mevrouw Koşer Kaya (D66):Voorzitter. Ik heb nog enkele vragen over de zorg- en strafsystemen. Ik
ben nog niet tevreden over de antwoorden die beide ministers hierop hebben
gegeven.Mensen met psychiatrische problemen komen in de zorg terecht. Als de controle
niet adequaat is, belanden zij in het justitiële circuit, ook bij de
voorwaardelijke machtiging. Volgens hulpverleners sluit de strafoplegging
niet aan bij wat de patiënt-delictpleger aan kan. Veel erger is dat veel
mensen pas bij de hulpverlening in beeld komen als zij de wet overtreden,
maar dan is het eigenlijk al te laat. Als je kiest voor preventie –
in dit kader is dat cruciaal – moet je straf en zorg beter op elkaar
laten aansluiten. In eerste termijn refereerde ik aan een krantenberichtje.
Ik wil dat kleine stukje toch even voorlezen. Het luidt als volgt: "Als
je daarvoor kiest, dan zou je bijvoorbeeld meer zorg binnen het strafrechtelijke
kader kunnen bieden, of uitgebreidere zorg binnen de detentie. Je zou het
huidige systeem beter kunnen benutten door bijvoorbeeld tijdens strafzittingen
gedragsdeskundigen een grotere of belangrijker rol te laten spelen. Wij kunnen
psychiatrische delictplegers ook voor een speciale commissie laten verschijnen
in plaats van voor de politierechter. In de commissie zitten dan mensen die
weten wat voor deze mensen goede interventies zijn, wat de juiste maat van
vergelding is en hoe je zo iemand moet controleren en behandelen." Ik
vind dat de ministers meer visie moeten hebben op hoe ervoor kan worden gezorgd
dat mensen de juiste zorg krijgen, dat ze niet afglijden en in een strafinrichting
komen en dat, als zij er zitten, adequate zorg krijgen.Ik heb een amendement ingediend samen met de heer Vendrik. Ik ben blij
dat dit amendement op stuk nr. 17 wordt overgenomen. De heer Vendrik zal nog
ingaan op het amendement op stuk nr. 18.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Voorzitter. Ik ben erg tevreden over de antwoorden van beide ministers.
Ik ben blij met het compliment dat zij mij hebben gegeven.Minister Hoogervorst:Dat gebeurt maar één keer.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Dat is jammer.Voor de korte termijn stemt mijn fractie in met de voorgestelde wijzigingen.
Voor de lange termijn vinden wij het wenselijk dat er een behandelwet komt.
Daarover is al iets gezegd. Wij vinden het erg positief dat de minister heeft
toegezegd dat hiernaar wordt gekeken en dat dit wordt meegenomen bij de evaluatie
van de BOPZ.Met het oog op de verruiming van de normen in de wet is de positie van
de patiënt ontzettend belangrijk. Ik ben tevreden met het overnemen van
het amendement van GroenLinks. Ik heb een toezegging gekregen over een onderzoek
van de inspectie. Ik wacht dat af. Ik ben erg benieuwd naar het antwoord van
de minister over de wel of niet vrijwillige opname van drie dagen en de overweging
op dat punt. De vrijheid van normen in de wet blijft lastig. De behandelaar
krijgt van ons de vrijheid, maar dat kan leiden tot een verschil in interpretatie.
Ik blijf van mening dat de wet niet moet worden dichtgetimmerd, maar er moet
wel worden gezorgd voor landelijke afstemming. Het doel daarvan moet zijn
te komen tot zoveel mogelijk eenheid in de uitvoering. Ik dien daarover nu
een motie in, ondertekend door een meerderheid van de fracties.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat dwangbehandeling de persoonlijke vrijheden onvrijwillig
inperkt en dat hiermee uiterst zorgvuldig dient te worden omgegaan;overwegende dat de kwaliteit van de beoordeling waarbij wordt besloten
om iemand onder dwangbehandeling te plaatsen, bewaakt moet worden en dat voor
de patiënt naar zo veel mogelijk eenheid van behandeling moet worden
gestreefd;overwegende dat het nieuwe criterium voor dwangbehandeling de ruimte biedt
om maatwerk te bieden per patiënt, maar tegelijkertijd ook kan leiden
tot verschil in interpretatie van deze open norm;verzoekt de regering, het mogelijk te maken dat landelijke afstemming
plaatsvindt over dwangbehandeling en daarom onderzoek te laten doen naar de
invulling van de nieuwe open norm, waarbij de kwaliteit van de beoordeling
en zo veel mogelijk eenheid van behandeling uitgangspunt vormen en daarover
binnen één jaar verslag te laten uitbrengen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Bouwmeester, Kant, Van Miltenburg,
Joldersma en Voordewind.Zij krijgt nr. 22(30492).Mevrouw Joldersma (CDA):Voorzitter. Ik dank de bewindspersonen voor hun antwoorden. Deze antwoorden
bevestigden mij in ons oordeel dat het heel belangrijk is om de wetsvoorstellen
door te laten gaan, teneinde een werkbare praktijk te krijgen. Ik ben ook
blij dat minister Hoogervorst in zijn antwoord heeft aangegeven dat het belangrijk
is om deze wijzigingen door te voeren om juist de bijzondere categorie van
psychiatrische patiënten de kans op herstel te geven. Dit wil niet zeggen
dat hun stoornis weggenomen kan worden, maar wel dat kan worden ingegrepen
op het gevaar dat zij veroorzaken. De spiraal hoort daarom juist te beginnen
met verleiden, om daarna via drang tot het uiterste middel, de dwang, te komen.
Het is duidelijk dat over het toegevoegde criterium van dwangbehandeling is
nagedacht. Dit zal open moeten blijven en daarom is het ook heel goed om te
kijken hoe dit criterium in de praktijk invulling zal krijgen.Ik maak mij echter nogal zorgen over het behandelings­plan dat ten
grondslag ligt aan de dwangbehandeling. Minister Hirsch Ballin heeft hierop
een toelichting gegeven. De regelgeving is zodanig opgesteld dat datgene wat
in het behandelingsplan staat, toegepast mag worden als dwangbehandeling.
Je moet proberen over dit behandelingsplan overeenstemming te krijgen, maar
het mag ook worden toegepast als geen overeenstemming is bereikt. Bij het
regime bij de voorwaardelijke behandeling heeft het behandelingsplan een andere
functie dan bij het regime van de gedwongen behandeling. Ik vind dit echter
gevaarlijk. Ik vertrouw de hulpverleners, maar stel dat een hulpverlener een
beetje strategisch met het behandelingsplan wil omgaan. Hij probeert overeenstemming
met de patiënt te krijgen, maar als dat niet lukt, is het ook goed, want
de patiënt hoeft er niet mee in te stemmen. Immers, al datgene wat in
het behandelingsplan staat, mag als dwangbehandeling worden toegepast. Dit
baart mij zorgen. Het lijkt mij goed om de praktijk op dit punt goed in de
gaten te houden.In mijn eerste termijn heb ik gesproken over de familievertrouwenspersoon.
De minister van VWS is er niet op ingegaan en daarom dien ik er een motie
over in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat familie en andere naastbetrokkenen van de psychiatrische
patiënten behoefte hebben aan ondersteuning, informatie en advies over
de behandeling en de toepassing van de Wet BOPZ;overwegende dat slechts enkele ggz-instellingen in deze behoefte voorzien
via het aanstellen van een familiever­trouwenspersoon;overwegende dat de familievertrouwenspersoon in een groot
deel van de ggz nog steeds ontbreekt;verzoekt de regering, te bevorderen dat in elke ggz-instelling een familievertrouwenspersoon
beschikbaar is,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Joldersma, Voordewind, Vendrik,
Bouwmeester, Van Miltenburg, Van der Vlies, Koşer Kaya, Kant en Agema.Zij krijgt nr. 23(30492).Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Voorzitter. Ik dank beide ministers voor hun antwoord, waarin zij mij
gerust hebben gesteld dat bij de totstandkoming van de wet wel degelijk goed
is gekeken naar het belang en de positie van de patiënt, en dat het de
bedoeling is dat bij toepassing van de beide maatregelen het belang van de
patiënt altijd in het oog wordt gehouden.Minister Hoogervorst zei dat de BOPZ allang geen opnamewet meer is, zeker
niet met deze wijziging. Mijn opmerking betrof natuurlijk de wet vóór
de wijziging. Het is nog geen behandelwet, maar dat gaan wij er vandaag deels
wel van maken.Graag ontvang ik nog een schriftelijke toelichting, waarom wordt vastgehouden
aan enige tijdsbepaling in artikel 1, dat handelt over vrijwillige opname
bij een voorwaardelijke machtiging. Ik herinner minister Hirsch Ballin eraan
dat hij zojuist heeft beloofd, terug te komen op de opschortende voorwaarden,
genoemd in het amendement op stuk nr. 17.De VVD was, is en blijft vooralsnog voorstander van een behandelwet. De
huidige oplossing om van de BOPZ een soort behandelwetje te maken, verdient
niet de schoonheidsprijs. Daarom de volgende motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging, overwegende dat de Wet BOPZ een opnamewet is en geen behandelwet;constaterende dat er brede maatschappelijke steun is voor een behandelwet,
waarin de mogelijkheden van dwangbehandeling bij psychiatrische patiënten
duidelijk omschreven worden;overwegende dat in maart 2007 de evaluatie van de Wet BOPZ wordt verwacht,
waarin de mogelijkheid van een behandelwet wordt meegenomen;overwegende dat het enige tijd zal duren, alvorens een behandelwet tot
stand kan komen;van mening dat de uitbreiding van de mogelijkheid van dwangbehandeling
in de Wet BOPZ gewenst is, maar dat een behandelwet de voorkeur heeft;verzoekt de regering, vóór het zomerreces 2007 een brief
aan de Kamer te sturen, waarin wordt aangegeven welke stappen moeten worden
gezet om te komen tot een behandelwet, en hierbij rekening te houden met de
evaluatie van de Wet BOPZ, die in maart van dit jaar zal verschijnen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Miltenburg. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 24(30492).De heer Voordewind (ChristenUnie):Voorzitter. Ook ik dank de ministers voor hun beantwoording, en ook ik
ben gerustgesteld door alle toelichtende woorden, met name daar waar het belang
van de patiënt centraal staat, ook bij de dwangbehandeling.Steun van mijn partij voor het amendement van mevrouw Kant, die pleit
voor een uitbreiding tot drie weken als het gaat om vrijwillige opname. De
minister is ingegaan op dwangmedicatie. Volgens hem kan het zo zijn dat de
medicatie wordt gegeven voor een heel lange tijd, ja zelfs voor levenslang.
Wij praten hier natuurlijk wel over dwangmedicatie, wat betekent dat wij dat
in principe afspreken tot een maximum van drie maanden, wat eventueel verlengd
kan worden, maar het is eindig. Waarom langdurige medicatie, met name die
met antipsychotica? Is dit verantwoord, gezien de bijwerkingen? Prof. Anton
Lonen van de RUG heeft diverse malen uitspraken gedaan over de zin van noodmedicatie.
Ik dien hierover de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat dwangmedicatie zeer ingrijpend is voor de patiënt
en dat aan gedwongen behandeling in de vorm van medicatie grote gezondheidsrisico's
verbonden kunnen zijn;overwegende dat dwangmedicatie raakt aan de integriteit van lichaam en
geest;overwegende dat noodmedicatie een in tijd beperkte, gedwongen behandeling
met medicatie is, gericht op het beëindigen van de crisis en het herwinnen
van de wilsbekwaamheid van de patiënt;verzoekt de regering, onderzoek te doen naar de noodzaak van de lengte
van dwangmedicatie versus noodmedicatie in relatie tot de bijwerkingen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Voordewind, Van Miltenburg, Joldersma,
Bouwmeester, Vendrik, Van der Vlies, Koşer Kaya en Kant.Zij krijgt nr. 25(30492).De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw de voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor hun beantwoording.
Ik zei in eerste termijn al dat de SGP-fractie, die ik hier vertegenwoordigen
mag, zal instemmen met dit wetsvoorstel. Uiteraard is zorgvuldigheid geboden,
zeker als het gaat om essentiële noties die grondrechten raken, want
daar hebben wij het in wezen over.Ik vond het begrip "verruiming van de wet" verwarrend. Misschien
is de discussie tussen mevrouw Agema en de bewindslieden daarop terug te leiden.
Verruiming van de wet suggereert dat deze minder streng wordt, met een grotere
vrijblijvendheid, maar dat is nu juist niet aan de orde. Er is iets verschoven
in de balans tussen de autonomie van de patiënt en de noodzaak van behandeling
ter wille van het beschermen van de patiënt tegen zichzelf en de omgeving
tegen de patiënt, meer niet. Zo zie ik het althans. Dat alles moet uiteraard
zorgvuldig en toetsbaar gebeuren. In dat hele proces blijft het gaan om de
balans tussen de autonomie van de patiënt en de noodzaak van de behandeling
ter wille van hemzelf en zijn omgeving.Het is misschien toch wel aardig om nog even te releveren dat dit wetsvoorstel
in 1971 werd ingediend. Toen ik in 1981 deel mocht gaan uitmaken van dit illustere
gezelschap, bestond er een bijzondere Kamercommissie voor de Wet bijzondere
opneming psychiatrische ziekenhuizen met een stukje eigen verantwoordelijkheid
en via de commissie voor de Werkwijze en het reglement ook een zeker mandaat.Wat is er in die jaren gebeurd? Er is een daadkrachtige omwending gekomen
in de keuze van het uitgangspunt van het wetsvoorstel. Aanvankelijk was het
zo dat de samenleving wel wist wat goed was voor de patiënt. Daar kon
een opname uit volgen en het was een karwei van jewelste om weer uit dat instituut
ontslagen te worden. Je was voor je leven gevangen, dat was het verwijt toen.Toen is die omslag ontstaan, waar de Kamer debet aan was, zie de wetsgeschiedenis,
naar de autonome positie van de patiënt. Heeft hij ook nog wat te zeggen?
Ja natuurlijk, hij heeft wat te zeggen. Dat is toen het uitgangspunt geworden
van het wetsvoorstel. De nota van wijziging die daarover werd ingediend, was
spectaculair, dat zal ik nooit vergeten. Mij dunkt dat dit een van de beste
voorbeelden is hoe de interactie tussen Staten-Generaal en regering tot resultaten
kan leiden. De voorzitter heeft mij er terecht in de wandelgangen aan herinnerd
dat wij bij de Wmo onlangs hetzelfde hebben gedaan, maar daar hebben wij geen
twintig jaar over gedaan. Daarom blijft dit zo'n boeiend bedrijf.Het belang van de behandeling dient centraal te staan, vind ik nu. Als
wij kunnen aantonen dat wij de patiënt daarmee tegen zichzelf beschermen,
is hij daar ook mee gediend. Nu en dan is het helaas nodig om de samenleving
ook tegen hem te beschermen. Dat vraagt echter wel om een aantal zaken. Daarom
heb ik in eerste termijn ingezet op de betrokkenheid van de familie. De toegankelijkheid
en de transparantie van al die processen moeten zo veel mogelijk worden veiliggesteld.
Daarin kan de familievertrouwenspersoon een schakel zijn door op dat punt
een belangrijke functie te vervullen. Ik heb de motie-Joldersma dan ook graag
ondertekend. Hetzelfde geldt voor de motie-Voordewind, al heeft die betrekking
op een ander onderdeel van dit debat.Over een paar weken zal er worden geëvalueerd. Sommigen spreken nu
al over een nieuwe wet. Het is mogelijk dat dit ervan komt. Laten wij de discussie
over de evaluatie echter met een open mind ingaan in plaats van nu al uit
te gaan van allerlei opties. De mogelijkheid bestaat inderdaad dat het bouwwerk
op de helling moet, maar dat zien wij dan wel.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. Het duurde enige tijd voordat de minister van VWS in eerste
termijn de woorden Sovjet-Unie gebruikte. Ik ben daarover niet begonnen, maar
naar mijn idee was dat het sterkere deel van de beantwoording van die minister.
Overigens heb ik nooit eerder begrepen dat men in de Sovjet-Unie zo gespecialiseerd
is in vrijwillige opnames, maar dat kan aan mij te wijten zijn. Ik heb dus
toch weer iets geleerd. Ik heb ook nog andere woorden gehoord, waaronder "chemische
dwangbuis". Dit debat zit vol met heftige bewoordingen.Ik moet in ieder geval constateren dat de rechtsbescherming van patiënten
voor de minister van VWS veel waarde heeft. Dat doet mij deugd. Misschien
komt dat ook goed van pas in het kader van het amendement op stuk nr. 18.
De minister van VWS heeft in eerste termijn gezegd dat hij daarvoor niet veel
voelt. Hij meent dat het amendement overbodig is. Ik zal proberen hem op andere
gedachten te brengen, omdat ik meen dat onze meningen niet ver uiteenlopen.Ik heb twee redenen om dat amendement samen met mevrouw Koer Kaya in te
dienen. In de eerste plaats betreft dat het principe dat er bij de behandeling
van patiënten sprake is van informed consent. Indien een patiënt
niet onmiddellijk actief instemt, terwijl wel verwacht mag worden dat hij
de behandeling op adequate wijze ondergaat, vraag ik mij af waarom er niet
een vertegenwoordiger van betrokkene bij mag worden betrokken. Het doel is
dan niet om overeenstemming te bereiken tussen de behandelaar en de vertegenwoordiger.
In die zin is het een bescheiden amendement: het dient als extra toets voor
het behandelingsplan. Dat komt ook deels tegemoet aan een klacht uit het veld
dat de positie van bijvoorbeeld de familie bij dit type behandelingen nogal
cruciaal kan zijn. En vaak zijn het familieleden die als vertegenwoordigers
van de patiënt in kwestie kunnen opereren. Het lijkt mij dan ook goed
om die erbij te betrekken. Voor de psychiaters in het veld
die dat al doen, is het amendement overbodig. Voor anderen voegt het echter
iets toe en het versterkt de positie van de patiënt. Tevens versterkt
het amendement het effect van het behandelingsplan. Ik herhaal dat het gaat
om overleg in plaats van om het alsnog via een achterdeur bereiken van een
vorm van overeenstemming tussen de behandelaar en de vertegenwoordiger. Ik
hoop niet dat de minister zich daartegen verzet.Mevrouw Joldersma (CDA):Op zichzelf klinkt het sympathiek om de familie erbij te betrekken, maar
het woord "vertegenwoordiger" wordt in de wet juist gebruikt in
het kader van wilsonbekwame patiënten. Spreekt de heer Vendrik in dit
kader over wils­onbekwame patiënten, of doelt hij op iedere patiënt
die niet wil? Wat wenst de heer Vendrik te doen als de patiënt niet wil
dat zijn familie als vertegenwoordiger wordt gevraagd?De heer Vendrik (GroenLinks):In het amendement wordt verwezen naar "de vertegenwoordiger"
als bedoeld in artikel 38 in de wet. Dat staat er niet voor niets.Ik kom op het amendement op stuk nr. 17. De minister heeft gezegd dat
hij de Kamer niet zal ontraden om voor dat amendement te stemmen. Wij zijn
goed en gek vanavond, dus dat is uitstekend. Ik neem wel aan dat de minister
dan ook doelt op de complete toelichting op het amendement. Vanavond kan besloten
worden dat dwangbehandeling mogelijk wordt, ook in niet-acute situaties, omdat
het anders een gebed zonder einde wordt. In die situatie bestaat er enige
tijd tussen het opstellen van het behandelingsplan met dwangbehandeling en
de effectuering daarvan. De bestaande klachtenprocedure kan dan meer het karakter
krijgen van een preventieve toets. Dat is ook uitdrukkelijk mijn bedoeling.
Ik ga ervan uit dat als de regering dit amendement overneemt, zij ook deze
strekking van het amendement overneemt en in de praktijk laat landen. Dan
wordt het namelijk zinvol om bij het overhandigen van een behandelingsplan
inclusief dwangbehandeling de patiënt duidelijk te maken wat zijn of
haar rechten zijn. Ik ga ervan uit dat de minister dit allemaal bedoelde toen
hij zei: wij nemen het amendement over. Als dat het geval is, zeg ik mede
namens mevrouw Koşer Kaya dat het amendement mag worden overgenomen.De heer Van der Vlies heeft gezegd dat bij dit wetsvoorstel de behandeling
van de betrokkene centraal staat. Dat is over de oude Krankzinnigenwet in
de jaren zeventig ook gezegd. Toch is er toen een fel debat gevoerd over de
rechten van cliënten. Die cliënten werden met de oude Krankzinnigenwet
immers overruled met het oog op de algemene notie dat de behandeling van betrokkene
centraal staat en dat de behandelaar beter dan de betrokkene weet wat goed
is voor hem of haar. Dat ligt zeker in historisch perspectief gezien nogal
gevoelig. Ik ben het echter eens met de heer Van der Vlies over de typering
van uitbreiding van dwangbehandeling. Precies om die reden heb ik er aarzelingen
bij.De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb getracht te betogen dat er inmiddels een omslag is ontstaan in
het denken over mensen naar het denken samen met mensen. Dat maakt heel wat
uit. Het denken samen met mensen kan echter niet tot in het uiterste worden
doorgevoerd. Sommige mensen kunnen immers het eigen ziektebeeld niet doorzien.
Soms is er dus doorzettingsmacht nodig om na het afspreken van een behandelingsplan
door te kunnen gaan als iemand er even niet bij is of bij kan zijn. Dat is
een essentieel verschil.De heer Vendrik (GroenLinks):Het vertrekpunt van de oude wet was een andere. Daar had de cliënt
in kwestie geen enkele zeggenschap. Ik ben dan ook zo vrij om te zeggen dat
wij met de verruiming van de dwangbehandeling een stapje terug zetten in de
tijd. De motivering is wellicht een andere. De rechtsbescherming mag nu echter
meer geweld worden aangedaan met het oog op wat behandelaars een effectieve
methode vinden. Dat is een forse stap. Die zou nog te overwegen zijn als wij
werkelijk zicht hebben op de mate waarin alle alternatieven worden uitgevoerd
alvorens deze stap te zetten. Dat zicht is er niet. Die stap zou nog te overwegen
zijn als wij meer zekerheid hebben over de vraag in hoeverre oneigenlijk gebruik
van de verruimde mogelijkheid tot dwangbehandeling niet ontstaat omdat er
in de praktijk eenvoudigweg te weinig mensen en middelen zijn. Die zekerheid
is er niet. De stap zou ook nog te overwegen zijn als wij meer zicht hebben
op de vraag waarom er in de praktijk zo verschillend met de bestaande mogelijkheden
van dwangbehandeling wordt omgegaan. Dat zicht is er niet. De stap zou te
overwegen zijn als er zicht bestaat op het effect van dwangbehandeling. Op
dat vlak is er sinds de bevindingen van het Trimbosinstituut niets nieuws
gemeld. Dit zijn ernstige lacunes. Elementaire feiten ontbreken. Dat maakt
dat de rechtsbescherming van cliënten niet zomaar opzij mag worden gezet.
De minister zegt vervolgens dat het veld een protocol ontwikkelt om deze verruimde
toepassingsmogelijkheid van dwangbehandeling handen en voeten te geven. Dat
hij zegt dat hij daar niet over gaat en dat hij afwacht wat daar uitkomt,
vind ik nogal ver gaan. Ik constateer dat wij vanavond geen zicht krijgen
op de manier waarop het veld straks met deze verruimde mogelijkheid omgaat,
terwijl wij nu wel al besluiten dat de rechtsbescherming van cliënten
daar in voorkomende gevallen voor mag wijken. Dat gaat mij eerlijk gezegd
te ver, al was het maar in het licht van de zwaar beladen historie van de
BOPZ, waar de heer Van der Vlies terecht opmerkingen over heeft gemaakt. Daarom
handhaaf ik mijn amendement. Dit is een tikje te wild. Er zullen zonder meer
honorabele motieven zijn, maar het gaat wel ergens over.De voorzitter:Het overnemen van een amendement is iets anders dan een nota van wijziging.
Als de minister het amendement overneemt, maakt het deel uit van de wet. Als
de minister een nota van wijziging indient, komt hij met een eigen weergave
van uw voorstel. U moet kiezen wat u wilt.De heer Vendrik (GroenLinks):Dan kies ik voor het overnemen van het amendement, zodat het integraal
onderdeel van de wet is. Dat lijkt mij veel beter dan dat de minister met
een nota van wijziging komt.Minister Hoogervorst:Voorzitter. Ik dank de Kamer voor de inbreng in tweede termijn. Ik begin
met de bijdrage van mevrouw Kant. Over de kwestie van de vrijwillige opname zal ik de Kamer nog schriftelijk informeren. Ik vermoed dat
wij daar dan wel zullen uitkomen.Het moet om een echte geneesheer-directeur gaan. Een opgewaardeerde bedrijfskundige
kan dit type beslissingen dus niet nemen. Dat is goed vastgelegd in de wet.Mevrouw Kant (SP):Stel dat de geneesheer-directeur er niet is. Wat gebeurt er dan?Minister Hoogervorst:Ik kan mij niet voorstellen dat er geen arts rondloopt.Mevrouw Kant (SP):Die arts hoeft geen geneesheer-directeur te zijn. In deze wet staat letterlijk
dat het de geneesheer-directeur moet zijn. Ik geloof best dat hij de aangewezen
persoon is. Ik probeer alleen voor alle situaties een oplossing te vinden.Minister Hoogervorst:Daar heeft de opsteller van deze wet ook aan gedacht. Voor de toepassing
van het bij of krachtens deze wet bepaalde wordt onder geneesheer-directeur
mede verstaan de arts die, hoewel geen directeursfunctie bekledende, belast
is met de zorg voor de algemene gang van zaken op geneeskundig gebied in het
psychiatrisch ziekenhuis. Die arts is er altijd.Voorzitter. In haar eerste motie verzoekt mevrouw Kant de regering middelen
beschikbaar te stellen om het veld in de gelegenheid te stellen om pilot-adviescommissies
op te richten. Het zal haar niet verbazen dat ik aanneming van deze motie
ontraad. Dat moet door de sector zelf worden gefinancierd.In de twee andere moties verzoekt mevrouw Kant de regering om de inspectie
nader onderzoek te laten doen. Ik heb al eerder gezegd dat ik daar geen heil
in zie. Ook aanneming van deze moties moet ik dus ontraden.Mevrouw Joldersma heeft gevraagd of tijdens een dwangbehandeling een separatie
van drie maanden mogelijk is. Onder het oude criterium, gevaar binnen de inrichting,
kan separatie voorkomen als dwangmiddel. Daar is geen termijn aan gebonden.
Met een separatie van drie maanden kan het gevaar dat zou optreden nadat de
cliënt de kliniek heeft verlaten niet worden ingedamd. Dat lijkt mij
zelfs theoretisch dus niet mogelijk.Mevrouw Koşer Kaya heeft aandacht besteed aan preventie. Zij vroeg
hoe kan worden voorkomen dat psychiatrische patiënten in de criminaliteit
terechtkomen. Dat heeft veel te maken met de bemoeizorg waar mijn collega
Ross en de Kamer veel tijd aan hebben besteed. De ggz heeft ruime ervaring
met het leveren van zorg aan chronische patiënten, voor een deel zijn
dat de mensen die de zorg proberen te mijden. De essentie van het voorkomen
van afzakken is dat men in contact komt met de patiënt en dat men dit
contact houdt. Het probleem wordt nu breed onderkend en er wordt hard aan
gewerkt. Overigens kan tijdig ingrijpen volgens dit wetsvoorstel een sterk
preventieve werking hebben bij jeugd die dreigt af te zakken als gevolg van
ernstige psychische problemen.Nu de motie van mevrouw Bouwmeester. Om aan te tonen dat het in dit vak
met complimenten gauw gedaan is: de aanneming van deze motie, die verzoekt
om een landelijke afstemming, moet ik ontraden. Zoiets is echt de verkeerde
aanvliegroute. De sector zelf moet dit soort zaken doen. Wel heb ik gezegd
dat ik bereid ben om te bezien of dit kan worden meegenomen in het hele kwaliteitsbeleid,
de indicatoren van de IGZ en het ontwerpen van kwaliteitsnormen door het veld.Vervolgens de motie van mevrouw Joldersma over de familievertrouwenspersoon.
Op zich is het betrekken van familie bij de behandeling van ggz-patiënten
een goede zaak en wellicht kan de familievertrouwenspersoon daarbij een goede
rol vervullen. Ik wil bekijken in hoeverre wij hierin een stimulerende rol
kunnen vervullen, bijvoorbeeld in een snellere en betere aanpak of zoiets.
Ik kijk hier dus nog graag naar.De motie van mevrouw Van Miltenburg verzoekt om een brief voor het zomerreces
waarin wordt aangegeven welke stappen moeten worden gezet om tot een behandelwet
te komen. Zoiets vind ik te veel vooruitlopen op de evaluatie. Ik vraag haar
deze motie tot die evaluatie aan te houden.De motie van de heer Voordewind c.s. over dwangmedicatie versus noodmedicatie
verzoekt de regering onderzoek te doen. Dit lijkt me echt een zaak van het
veld; bijwerkingen en dergelijke moeten wij niet onderzoeken, maar de sector
zelf.Ik zeg de heer Vendrik toe, zijn amendement op stuk nr. 18 nog eens goed
te bekijken. Ik kom hierop schriftelijk terug, samen met mijn reactie op de
amendementen van mevrouw Kant over de positie van de vertegenwoordiger. Ik
wil dit nog even op mij laten inwerken.Als ik het amendement op stuk nr. 17 overneem, neem ik natuurlijk ook
de toelichting over. De minister van Justitie zal zo uitleggen waarom dat
geen kwaad kan.Minister Hirsch Ballin:Voorzitter. Er zijn nog een paar punten waarop ik moet ingaan. Om te beginnen
reageer ik op de zorgen die mevrouw Joldersma uitsprak over de mogelijkheid
dat dwangbehandeling doorgaat als er geen instemming van de patiënt is
met het behandelings­plan – voor zover ik haar goed heb begrepen.
Als iemand wordt opgenomen na een voorwaardelijke machtiging, dus als die
fase voorbij is, zal er een nieuw behandelings­plan moeten worden opgesteld
waarbij het instemmingsvereiste in volle omvang geldt; er zal daar dus geen
sprake van een U-bocht zijn. Als het gaat om de situatie terwijl dit zo loopt,
dan geldt de basis zoals die in het wetsvoorstel is omschreven voor de aanvaarding
van het behandelingsplan. Er wordt niet afgedaan aan de professionele vereisten,
die altijd in acht moeten worden genomen bij de toepassing van het behandelingsplan.Nu de casus die mevrouw Koşer Kaya aandroeg: hoe ziet de ambulante
behandeling van patiënt X uit de eerste termijn eruit, hoe wordt deze
gevolgd enzovoorts? Dit is een realistische casus. Ik ga er daarbij wel van
uit dat er een voorwaardelijke machtiging is afgegeven en dat de betrokkene
zich niet aan de voorwaarden houdt. Hoe ziet de ambulante behandeling er dan
uit en hoe kan worden voorkomen dat de betrokkene in de fout gaat? In eerste
termijn heb ik al in meer algemene bewoordingen gezegd dat het primair de
taak van de behandelaar is en van de relevante omgeving. Het is overigens
de vraag of in dit geval terecht een voorwaardelijke machtiging is verleend.
In de casus van mevrouw Koşer Kaya lijkt een opname op basis van de
gewone procedures namelijk meer op zijn plaats. Haar vragen bij deze casus
betreffen immers primair de preventie en niet de strafrechtspleging.
In de evaluatie zal ook op dit dilemma worden ingegaan.Mevrouw Van Miltenburg vroeg of het mogelijk is dat een beslissing tot
dwangbehandeling in een schorsingsprocedure op rechtmatigheid wordt beoordeeld
voordat die beslissing tot uitvoering komt. Met het nieuwe criterium wordt
het mogelijk dat een beslissing aan de klachtencommissie wordt voorgelegd,
voordat zij wordt uitgevoerd. Het criterium heeft immers geen relatie met
een crisissituatie, waarin snel moet worden opgetreden.Het amendement op stuk nr. 17. De schorsingsbevoegdheid van de klachtencommissie
kan inderdaad tot uiting komen op het moment dat er een beslissing ligt. Die
beslissing kan ook van toepassing zijn op hetgeen wordt bepaald in artikel
41, vierde lid van de BOPZ.De voorzitter:Bestaat er bezwaar tegen het overnemen van het amendement en de toelichting
daarop?Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Ik heb al eerder aangegeven dat mijn fractie principiële bezwaren
heeft tegen het overnemen van een deel van de toelichting op het amendement.Minister Hirsch Ballin:Het overnemen van een amendement beperkt zich daartoe dat de tekst van
de bepaling deel uit gaat maken van het wetsvoorstel. Wij kunnen de toelichting
niet overnemen. Uiteraard geldt daarbij dat de toelichting deel uitmaakt van
de wetsgeschiedenis, maar dat geldt ook voor hetgeen naar aanleiding van die
toelichting is gezegd.De heer Vendrik (GroenLinks):Als het waar is wat de minister zegt, is er niets aan de hand. Het is
dus goed zo!De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Het amendement-Vendrik/Koşer Kaya (stuk nr. 17) is overgenomen.Dames en heren, hiermee zijn wij gekomen aan het einde van de behandeling
van het voorstel tot wijziging van de Wet BOPZ. Omdat het een zeer ingrijpend
wetsvoorstel is dat raakt aan de bewegingsvrijheid van medeburgers, heb ik
ruim de tijd gegeven voor een zorgvuldige behandeling. De heer Van der Vlies
wees er terecht op hoe belangrijk dat is.De ministers hebben toegezegd dat de Kamer nog voor de stemmingen van
dinsdag aanstaande een brief zal ontvangen over enkele amendementen, waaronder
in ieder geval de amendementen op de stuk nrs. 10, 12 en 18, en de motie van
mevrouw Joldersma op stuk nr. 23.Dit debat is de laatste wetgevingsarbeid van de heer Hoogervorst. Ik hoop
en ben er eigenlijk wel zeker van dat hij hierop in de toekomst met buitengewoon
veel voldoening zal terugkijken.Minister Hoogervorst:Dat zal ik zeker doen.Sluiting 22.03 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20062007-2276-2315.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl