Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 1999 (26200 VIII).
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 1721-1751

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

26-11-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 26, pagina 1721-1751

18-11-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26200-VIIIToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (woensdag 18 november 1998)Pagina 1678-1679
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 12 november 1998 over KosovoPagina 1666-1678
Presentie en opening (woensdag 18 november 1998)Pagina 1649-1649
Behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII) voor het jaar 1999 (26200 XII)Pagina 1679-1721
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 1999 (26200 VIII).Pagina 1721-1751
Interpellatie-Rabbae, gericht tot de staatssecretaris van Justitie, over de zogenaamde DublinclaimantenPagina 1751-1766
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 1999 (26200 VIII)Pagina 1649-1666
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 18 november 1998)Pagina 1766-1766
BIJVOEGSEL, Schriftelijke antwoorden van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen op vragen, gesteld in de eerste termijn van de behandeling van de begroting van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen voor 1999 (26 200-VIII)Pagina 1767-1780

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 145 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het
jaar 1999 (26200 VIII).De voorzitter:Door mij zijn schriftelijke antwoorden ontvangen van de minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen op vragen, gesteld in eerste termijn. Deze antwoorden
zullen worden opgenomen in een bijvoegsel bij de Handelingen van deze vergadering.(Het bijvoegsel is opgenomen aan het eind van deze editie.)1De algemene beraadslaging wordt hervat.Minister Hermans:Voorzitter! Ik wil graag eerst mijn dank uitspreken in de richting van
de Kamer voor de goede welkomstwoorden die zij aan ons adres heeft gericht.
Het geeft een goed gevoel om op die manier te kunnen beginnen, vooral omdat
op deze manier beginnen heel wat aardiger is dan komen met een begroting waarbij
al direct zeer veel bezuinigingen spelen. Ik hoop dat de relatie tussen Kamer
en bewindslieden de komende tijd zo zal blijven. Misschien zullen wij het
niet altijd zo met elkaar eens zijn als wij nu wel zijn op vele terreinen,
maar het lijkt mij goed om daar de komende tijd van gedachten over te wisselen.Bij het begin van mijn beantwoording wil ik ook een woord van dank richten
tot mijn ambtsvoorganger en de staatssecretarissen van het ministerie van
OCW. Natuurlijk treft geen enkele nieuwe minister een gespreid bedje aan,
maar ik wil toch een compliment uiten voor de enorme hoeveelheid werk die
zij hebben verzet en de vele zaken die zij in gang hebben gezet en die nu
vragen om een concrete invoering.Onderwijs, kennis en cultuur staan weer bovenaan op de agenda. Het gaat
om een uitermate belangrijk beleidsterrein en bij de kabinetsformatie is hier
een fors bedrag extra voor uitgetrokken. In het regeerakkoord is ruim 2,2
mld. aan extra impuls voor het onderwijs- en cultuurveld neergelegd. Daar
kunnen wij zeer veel mooie dingen mee doen en zeer veel zaken mee in gang
zetten. Desondanks blijven er nog steeds onvervulde wensen, maar wat is een
leven, laat staan een politiek leven, zonder onvervulde wensen?Vanaf de eerste dag zijn er discussies geweest over de vraag of het misschien
nog veel méér had moeten zijn. Sommigen stellen dat het 5 à
6 mld. had moeten zijn. Wij kunnen natuurlijk de komende tijd blijven discussiëren
over het geld dat wij niet hebben gekregen, maar wij hebben de insteek gekozen –
en de Kamer heeft dat in grote meerderheid eveneens gedaan – dat met
de 2,2 mld. in de komende een fors aantal grote intensiveringen in het onderwijs
van start kunnen gaan. Door deze opstelling van de coalitiepartijen is duidelijk
geworden dat het ministerie van OCW niet als een uitgavendepartement wordt
gezien, maar als een departement van investeringen, namelijk investeringen
in een uitermate belangrijk onderdeel, de kenniskwaliteit, van onze samenleving.
In de discussie de afgelopen maand over de verdeling van de ICES-middelen
heeft de kennisinfrastructuur eveneens een zeer belangrijke rol gespeeld en
loopt in de verdeling van de budgetten zeer vooraan.Inderdaad halen wij de OESO-norm van 6% niet. Het zou gek zijn als ik
dat zou ontkennen, want de cijfers liegen niet. Ik wil er echter wel een relativerende
opmerking bij maken, nu het heel wel mogelijk is dat wij de komende tijd nog
iets verder terugzakken op de OESO-schaal. Betekent dit dan dat wij niet genoeg
aan het onderwijs doen? Ons is verweten dat wij 'zuunig' zouden opereren,
à la het Zeeuws meisje; ik heb overigens begrepen dat je dit tegenwoordig
niet meer van de Zeeuwen mag zeggen. Ons onderwijs is kwalitatief goed. Het
is sober opgezet, maar wel uitermate effectief. Van belang is dat Nederland
relatief wat verder terugzakt als de Nederlandse economie ongeveer 4% groeit
en er een extra impuls wordt gegeven van 1 à 1,5%. Wij moeten er dus
goed op letten dat wij niet alleen naar dat ene getal kijken. Ik heb geen
wiskunde gestudeerd, maar ik weet wel dat voor een vergelijking altijd ten
minste twee variabelen nodig zijn. Het is dan ook naar mijn mening een wat
eenzijdige benadering als uitsluitend een relatie wordt gelegd met het nationaal
inkomen. Dat laat onverlet dat wij zullen blijven trachten extra middelen
binnen te krijgen en het onderwijs steeds hoger op de politieke agenda te
krijgen.De heer Van Bommel (SP):Met die laatste opmerking ben ik blij omdat er meer variabelen zijn dan
de twee die de minister nu noemt. Ik denk aan de onderwijslast. Uw voorganger
 zei altijd dat wij veel onderwijs hebben voor onze beperkte
onderwijsguldens. Het resultaat was inderdaad relatief gesproken goed, maar
het ging wel over de rug van de leerkrachten. Er zijn ook parameters als klassengrootte,
weektaken enz. maar wat dat betreft staat Nederland in Europees verband in
de min. Is de minister bereid daar wat aan te gaan doen?Minister Hermans:Voorzitter! Dat zijn onderwerpen waarop ik straks nog terugkom. Ik wil
trachten de lijn van mijn betoog zoveel mogelijk vast te houden.De heer Van der Vlies (SGP):Nederland haalt de OESO-norm niet. Dat hoeft niet erg te zijn, maar dat
wordt anders als de ons omringende landen die norm wel halen in een vergelijkbare
setting. Het signaal van de laatste jaren is dat Nederland gaat achterlopen
bij die landen en dat is een verkeerde trend.Minister Hermans:Wij willen graag met de Kamer praten over een extra investering van 2,2
mld. om het onderwijs hoger op de politieke agenda te krijgen en de OESO-norm
dichter te benaderen. Als zich mogelijkheden voordoen, zullen wij zeker trachten
extra ruimte te realiseren. De OESO-norm is een gemiddelde van private en
publieke investeringen en dat leidt ertoe dat het maken een vergelijking een
hachelijke zaak is. Er zijn hierover echter vragen gesteld en daarom heb ik
mijn opmerkingen gemaakt. Wij kunnen natuurlijk heel lang praten over wat
wij niet hebben, maar ik zou graag met u willen spreken over wat wij wél
hebben.De heer Cornielje (VVD):Wij hebben toch behoefte aan internationale indicatoren om het onderwijsbeleid
van de EU-landen te vergelijken. Het lijkt ons zinvol om de Europese onderwijsraad
te vragen dergelijke indicatoren op te stellen, hoe moeilijk dat ook is. Is
de minister bereid dat in gang te zetten?Minister Hermans:Ik neem de suggestie van de heer Cornielje graag over. Als de discussie
over het totale budget in Europees verband is afgerond, zou kunnen worden
nagegaan of er parameters kunnen worden ontwikkeld die een zinvolle vergelijking
mogelijk maken.Voorzitter! Ik stel er prijs op te zeggen dat in het onderwijsveld zeer
hoogwaardige prestaties worden geleverd. Er zijn veel mensen die zich geweldig
inzetten om de kwaliteit van het onderwijs zo hoog mogelijk te houden en goed
onderwijs aan onze kinderen te geven. Die inzet is niet uit te drukken in
getallen, maar is van uitermate grote betekenis.Wij hebben vanaf de eerste dag duidelijk gezegd dat wij níét
vanuit Zoetermeer het bord gaan volschrijven. Van groot belang is dat wij
kijken naar wat scholen, instellingen en deelnemers zelf aangeven met de beschikbare
mogelijkheden binnen een aantal randvoorwaarden te willen uitvoeren. Regels
moeten helpen, regels moeten niet knellen. Wij moeten kijken of wij samen
met het veld, met allerlei instellingen en met de organisaties, ten aanzien
van de zelfregiemogelijkheden van instellingen in staat zijn om de komende
tijd wat ballast – overbodige regelgeving – eruit te halen. Dat
heeft te maken met wat in het regeerakkoord staat over autonomiebevordering
en deregulering. Het regeerakkoord van Paars: geen stelselwijziging, richten
op de uitvoering, minder regels, meer vrijheid van scholen in relatie tot
toetsing en bewaking van rendement en kwaliteit, toezicht verbeteren, een
studie naar de effecten van deregulering, autonomiebevordering en schaalvergroting.
Kortom, wij zullen de komende tijd een groot aantal punten op tafel leggen.Als wij praten over autonomie van instellingen en zelfregie, moge het
duidelijk zijn dat wij niet zomaar in algemene zin kunnen zeggen dat wij het
over het gehele onderwijs maar gelijk moeten doen. Wij moeten ervoor zorgen
dat er differentiatie is tussen primair onderwijs, voortgezet onderwijs, beroeps-
en volwasseneneducatie en het hoger onderwijs. In al die sectoren is sprake
van een ander type regelgeving, van een andere positie en een andere rol van
de overheid en een andere rol, positie en mogelijkheden van de instellingen
zelf. Met de aanpak die wij direct na ons aantreden hebben opgezet, om te
kappen in de regels die er zijn en te komen tot een begaanbaar pad, zodat
de instellingen de ruimte krijgen om via zelfregie invulling te geven aan
hun taakstelling, hebben wij ervoor gezorgd dat wij op de verschillende terreinen
niet een eensluidend verhaal op tafel leggen. Wij zullen ervoor zorgen dat
op maat toegesneden wordt gekeken op welke wijze autonomie en deregulering
mogelijk zullen zijn.Dat betekent, zoals ik in elk algemeen overleg met de Kamer heb aangegeven
en zoals ik nu opnieuw aangeef, dat zich tussen de instellingen in het veld
voor primair onderwijs, maar ook voortgezet onderwijs, beroeps- en volwasseneneducatie
en hoger onderwijs, verschillen zullen voordoen, verschillen in de manier
waarop scholen binnen de taakstelling en binnen de mogelijkheden die zij hebben,
zullen overgaan tot invulling. Die verschillen zullen zich binnen een bandbreedte
moeten bewegen. Aan de ene kant is er de kwaliteit en deugdelijkheid van het
geleverde product en aan de andere kant is er de toegankelijkheid. Dat zijn
de twee grenzen in de bandbreedte, waarbinnen die instellingen zich moeten
manifesteren. Dat zal bij het primair onderwijs anders zijn dan bij het hoger
onderwijs. Daar zal een andere mogelijkheid voor zelfregulering zijn dan in
het hoger onderwijs. Als wij zo'n proces ingaan en volop contact hebben met
het veld, de instellingen en de deelnemers, waardoor het ook wat langer duurt
dan wanneer wij dat vanaf de tekentafel in Zoetermeer zouden doen, moeten
wij ook hier met de woordvoerders van het onderwijsveld in deze Kamer de afspraak
maken en ten minste een begin van een akkoord hebben dat er een verschil tussen
de instellingen zou mogen bestaan. Ik vraag geen blanco cheque, maar ik vraag
alleen om op dat punt een duidelijke beleidslijn met elkaar af te spreken.
Anders zouden wij met het veld gaan praten en misschien verwachtingen wekken
die wij niet kunnen waarmaken. En ik heb de afgelopen twee dagen al te vaak
in de Kamer gehoord dat het tot grote problemen in het veld aanleiding geeft
als er verwachtingen worden gewekt die niet kunnen worden waargemaakt.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat verhaal spreekt aan. Zolang wij niet weten wat het inhoudt, is het
alleen heel moeilijk om het te beoordelen. Ik wil de minister niet vragen
om dat vanavond allemaal te etaleren, maar de vraag is of hij de komende tijd
de Kamer zal informeren over de inhoud van dat proces, zodat
wij dat met hem kunnen volgen.Minister Hermans:Het lijkt mij ook heel goed om dat te doen. Met het veld praten is één,
maar de volksvertegenwoordiging is een belangrijke speler op het totale veld
en uiteindelijk ook de beslissende partij in het gebeuren. Wij zullen dus
naar de Kamer terugkoppelen en laten zien op welke wijze het proces verloopt.
Dat lijkt mij ook noodzakelijk, opdat wij niet in het veld te ver doorgaan,
om vervolgens te constateren dat er politiek geen draagvlak voor is. Die uitspraak
zou ik, als u mij toestaat, voorzitter, graag van de partijen in tweede termijn
willen horen, namelijk dat men bereid is die lijn in te zetten en daarbij
ook te accepteren dat er wellicht enige verschillen tussen de verschillende
instellingen kunnen gaan ontstaan per beleidsveld. Ik vraag geen vrijbrief
op dat punt, maar ik denk dat het van groot belang is om daar met elkaar politiek
in ieder geval de lijnen voor neer te leggen, zodat iedereen weet die bij
die operatie betrokken is, dat de intentie van de Kamer dezelfde is als de
intentie van de bewindslieden op OCW – Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen.De voorzitter:Dat laatste mag u afkorten.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Mag ik hieruit afleiden dat de minister zegt: elke keer als
ik iets heb, dan zult u het vernemen? De minister heeft dus geen plan, geen
samenhangend geheel, om van tevoren aan de Kamer voor te leggen, in de zin
van: zo willen we, de staatssecretaris en ik, aan de slag gaan met het veld,
met verschil en differentiatie? Dat moeten wij elke keer maar vernemen of
heeft de minister een presentatie vooraf?Minister Hermans:Op dit moment hebben wij daar intern een organisatie voor opgezet, waar
onder leiding van medewerkers van ons departement, met mensen van buitenaf,
de eerste voorstellen in ontwikkeling zijn. Die worden met de bewindslieden
besproken en vervolgens kan ik mij voorstellen dat, als we daar een stap verder
in zijn, we er ook mee naar de Kamer gaan. Kijk, zolang het beleidsvoornemens
zijn die wij nog niet zelf voor onze rekening zouden willen nemen, gaan we
er sowieso niet mee naar de Kamer toe. Dat ligt anders bij punten waarvan
we zien dat een bepaald proces in gang is gezet en waarbij we een terugkoppeling
kunnen maken richting Kamer, zonder overigens de Kamer als een soort inspraakorgaan
te willen gebruiken. Immers, ik denk niet dat dat de bedoeling is; tenminste,
toen ik aan die kant stond, zou ik dat nooit hebben geaccepteerd. Ik denk
echter dat het wel van groot belang is om inzicht te hebben in de voortgang.
Ik heb op dit moment niet meer aan te geven dan het plan van aanpak dat ik
zonet aangaf, in die zin dat er differentiatie tussen de velden moet worden
gezocht, met daarbij een methode waarop we met het veld in overleg zullen
treden. Dat betekent dat het wat tijd zal kosten en ook niet zo erg eenvoudig
uit te voeren is, want overal zitten wel ernstige redeneringen achter. Maar
als je de hoofdpunten, kwaliteit en toegankelijkheid, als de grenzen waarbinnen
we moeten opereren op tafel hebt, dan moet het volgens mij ook op die beleidsterreinen
mogelijk zijn om tot vormen van administratievelastenverlichting te komen.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Ik zou de minister er een vraag over willen stellen en ik
hoop dat hij daar instemmend op kan antwoorden. Ik hoop namelijk wel dat het
dan een dubbelspoor is: het spoor van meer autonomie en vrijheid aan de ene
kant, en parallel daaraan een spoor dat men ook echt kan laten zien dat men
werkt aan de kwaliteit, waarbij de positie van de gebruiker – de ouder,
de student – ook een heel sterke is, namelijk om daarin mee te oordelen
en te bekijken of het goed gesteld is met die kwaliteit. En dan zeggen wij:
ja.Minister Hermans:Voorzitter! Deze interruptie geeft mij de mogelijkheid om een stap te
maken in de richting van die kwaliteit en de rol van de inspectie. In het
eerste debat dat ik met de Kamer had in het algemeen overleg, heb ik aangekondigd
dat wij van plan zijn om de rol van de onderwijsinspectie in een andere positie
neer te zetten dan tot nu toe. Wij hebben dat op tafel liggen en wij proberen
daarin de komende tijd langs de volgende lijnen te opereren. Als u kijkt naar
kwaliteitszorg, gaat het om kwaliteitszorg binnen de school. Het primaat ligt
dus bij de school, bij de instelling zelf. Het tweede punt is naleving van
de wet: dan praten we over inspectietoezicht op deugdelijkheidseisen en bekostigingsvoorwaarden.
Het derde punt is het extern oordeel over de kwaliteit: wat zijn de algemene
redelijke eisen die aan kwaliteit te stellen zijn? Ook hier heeft de inspectie
een rol, maar dat is weer een andere rol dan bij het nalevingstoezicht. Dat
betekent dat dan de inspectie meer een rapporteur over de kwaliteit is dan
degene die op al die punten heel specifiek haar eigen oordelen heeft. Dan
gaan we veel meer kijken naar een extern oordeel over de kwaliteit en dan
moet u veel meer denken aan systemen van benchmarking en aan vergelijkbare
gegevens, waardoor het voor ouders, voor deelnemers en ook voor u, hier in
de Kamer, en voor mij mogelijk is om een vergelijking te maken tussen de prestaties
die door scholen, door instellingen geleverd worden. Het betekent dat in dat
hele gebeuren de inspectie een heel belangrijke rol zal gaan spelen.Ik heb u aangekondigd dat ik daarover in het voorjaar van 1999 met een
notitie naar de Kamer zal komen. Het regeerakkoord vraagt daar ook om. Voor
die notitie is het van groot belang dat we dan ook zaken als de ministeriële
verantwoordelijkheid, kwaliteit, deugdelijkheid, zelfstandigheid en zelfregie
van de instellingen, en toetsbare kwaliteit, goed op een rij hebben en daarin
precies de positie van de inspectie aangeven: een inspectie die een zodanige
positie heeft dat deze een onafhankelijk oordeel kan geven, waarbij niet de
reactie van de minister in het stuk verwerkt is, maar de reactie van de minister
ernaast ligt. Daarbij gaat het er niet om dat de minister of de staatssecretaris
in de Kamer specifiek over een school verantwoording zal afleggen, want daar
ligt de regie bij de instellingen zelf, maar dan gaat het om het algemene
kader en om de vraag hoe het met de kwaliteit van de instellingen staat. Voor
de ouders en deelnemers is er de mogelijkheid om te kijken welke kwaliteit
de specifieke instelling kan opleveren. Dat zal vanaf het primair onderwijs
tot aan het hoger onderwijs enige variatie in aanpak betekenen.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Dat klinkt heel erg goed, maar ik ben niet snel tevreden.
Wel wil ik dat die ouder of gebruiker zelf een rol krijgt
in het kenbaar maken van wat men graag wil weten. Dat is essentieel!Minister Hermans:Dat is een heel belangrijk punt in de manier waarop wij de dereguleringsoperatie,
de veranderende positie van instellingen ten opzichte van Zoetermeer, zien.
Niet alleen maar door besturen en leerkrachten maar ook door de deelnemers,
de studenten zelf en dus de partijen die het onderwijs genieten, wordt daarover
een oordeel gegeven. En via visitatiecommissies heb je allerlei mogelijkheden
om vergelijkbare punten op tafel te krijgen voor die oordeelsvorming. Ik kan
u vertellen uit ervaring bij de gemeentelijke sociale dienst, dat het opzetten
van een systeem van benchmarking een vreselijk ingewikkelde zaak is, maar
wij moeten daar wel aan gaan werken. Het zal zeker niet vanaf de eerste dag
het meest perfecte systeem zijn, maar je moet er wel aan beginnen omdat je
in de praktijk kunt werken aan verbetering ervan. Immers, achter de tafel
kun je lang blijven praten over wat allemaal mogelijk is en wat eventueel
nog verbeterd zou kunnen worden, maar wij beginnen het liefst gewoon. Natuurlijk
zullen wij dat weloverwogen en niet zomaar doen, maar in de loop van het proces
zullen wij kijken naar verdere verbeteringen. In dat kader past ook de gedachte
dat degenen die direct of indirect met het onderwijs te maken hebben, een
rol zullen moeten spelen in de manier waarop wij het gaan doen.Mevrouw Lambrechts (D66):Mogen wij erop rekenen dat u op het moment waarop u de Kamer informeert
over het hele proces van deregulering, tegelijkertijd de Kamer informeert
over het andere spoor, namelijk hoe de positie van de gebruiker daarin versterkt
wordt? Dat spoor loopt immers parallel daaraan?Minister Hermans:Dat lijkt mij een heel belangrijk punt. Het gaat dan met name over de
posities van ouders, schoolbesturen en van leerkrachten. Maar ik zeg u toe
dat wij u zullen informeren over de wijze waarop wij dat gaan doen.Voorzitter! De heer Schutte heeft zich afgevraagd waarom er geen vrouwelijke
minister van Onderwijs is. Ik heb daarover nagedacht, maar ik denk dat een
rolwisseling politiek toch op problemen zal stuiten, omdat mijn partij er
wat moeite mee zal hebben als wij plotseling een ministerspost zouden ruilen
voor een staatssecretariaat. Ik weet, voorzitter, dat ik nu een gevoelige
snaar raak en ik hoop dat de heer Schutte, die mij als oud-collega nog enigszins
kent, het mij niet euvel duidt als ik hem uitdaag tot een weddenschap. Ik
weet dat hij daar niet direct een voorstander van is, maar laten wij het op
dit punt toch eens doen en ik wil er een goede fles wijn tussen zetten. Ik
ben er namelijk van overtuigd dat wij eerder een vrouwelijke minister van
Onderwijs hebben dan dat er een vrouwelijke fractievoorzitter van zijn fractie
zal zijn.De heer Schutte (GPV):U brengt mij bijna in de verleiding om daarop in te steken. Maar mijn
fractie moet dan wel iets groter worden want, uit mijn hoofd gezegd, is nummer
vijf op onze lijst al een vrouw. Een klein beetje groeien en ik wordt een
serieuze partner in de weddenschap.Minister Hermans:Bij ons departement is nummer twee al een vrouw. Maar ik wijs erop dat
het mij niet zozeer gaat om de vraag of dat nummer vijf of nummer twee is
en ik gun u natuurlijk een heel grote fractie. Toch moeten wij beiden enige
mate van onzekerheid hebben. U heeft die en ik heb die en ik ben heel erg
benieuwd. Ik zal een fles wijn wegzetten en afwachten wie hem uiteindelijk
krijgt om hem open te maken, waarna wij hem vervolgens samen opdrinken. Dat
lijkt mij een uitstekende afspraak!De heer Schutte (GPV):Voorzitter! Ik wil nog een serieuze reactie geven, want ik breng dit niet
alleen als geintje naar voren. Het heeft ook te maken met de pretenties die
het departement zelf hanteert. Ik heb verwezen naar een wet die hier gepasseerd
is waarin van anderen geëist wordt om er ernst mee te maken en zich daarover
te verantwoorden. In die lijn moet het departement dat daar politiek voor
verantwoordelijk is, bereid zijn om die verantwoording zelf af te leggen.
Daar is de minister nu mee bezig.De voorzitter:De heer Schutte weet overigens dat hij het feit dat hij de weddenschap
heeft geaccepteerd, tot morgenmiddag 13.00 nog uit de Handelingen kan laten
schrappen?Minister Hermans:Dat vind ik nou toch jammer! Ik vond het zo baanbrekend wat er gebeurde.Voorzitter! Een ander belangrijk punt is het arbeidsmarkt- en lerarenbeleid.
Ik wil ook een paar uitstapjes maken naar de arbeidsvoorwaarden en de CAO,
maar men zal begrijpen dat ik over het laatste punt heel terughoudend zal
zijn. Op 2 november hebben wij in een brief aan de Kamer aangegeven wat onze
aanpak zal zijn. Sommigen zijn teleurgesteld en ik heb in de krant gelezen
dat we veel meer maatregelen hadden moeten voorstellen. Maar ik heb het niet
over de uitwerking gehad. We hebben willen aangeven dat wij de problematiek
aanpakken, welke richting wij uit willen en welke onderwerpen wij daarbij
aan de orde willen hebben. Dat hebben we gedaan, omdat ons langs vele kanten
berichten bereikten dat het nu wel eens tijd werd om alle initiatieven en
ideeën op dat vlak te coördineren en in een bepaalde richting te
krijgen.Wij hebben in de brief ook aangegeven dat wij in januari 1999 een verder
plan van aanpak willen indienen. Op 9 december is een overleg met de Kamer
gepland over de lerarenopleiding en ik heb begrepen dat sommige sprekers hebben
aangegeven dat zij in eerste termijn een aantal ideeën willen geven.
Wij houden ons daar natuurlijk zonder meer voor aanbevolen, want ik heb niet
het idee dat bewindslieden en Kamer tegenover elkaar staan en zeker niet op
het punt van de lerarenopleiding. We beseffen allemaal dat wij daar wat aan
moeten doen. Ook dan moet de Kamer mij vergeven dat ik eigenlijk liever niet
wil discussiëren over de vraag of er nu 15.000 of 18.000 tekort zal zijn
in een bepaalde sector. We constateren dat er een fors tekort kan optreden
en dat we alle hens aan dek moeten krijgen om dat tekort op te vangen. Ik
wil mij liever niet verslingeren aan allerlei discussies over wat het tekort
wellicht straks allemaal kan zijn. We constateren in alle velden van het onderwijs
dat dit probleem zich voordoet en dat het zich vergroot. Dat wil zeggen, dat
wij niet alleen op de korte maar ook op de langere termijn een aantal maatregelen
moeten nemen. In het urgentieprogramma zijn daartoe activiteiten opgenomen
en daarbij gaat het dan in het bijzonder om het aantrekkelijker maken, het
moderniseren van het beroep. Begrippen als 'employability' doen opgang voor
mensen die hun lerarenopleiding hebben gehad, evenals meer uitstroom. Dat
lijkt in eerste instantie een tegenspraak, want als je mensen opleidt die
vervolgens niet het onderwijs ingaan, lijkt het erop alsof je daarmee jezelf
in de staart bijt. Dat doen wij echter niet, want we moeten ervoor zorgen
dat de mensen een opleiding hebben waar ze verschillende kanten mee opgaan.
De ontwikkelingen in bijvoorbeeld het VWO en op de arbeidsmarkt leiden er
ook toe dat mensen gaan zoeken naar een opleiding waar ze verschillende kanten
mee op kunnen. Een opleiding waarmee de mensen maar één kant
op kunnen, zal de aantrekkelijkheid van het beroep niet vergroten.De tweede kant van de zaak is dat veel meer moet worden gekeken naar zijstromen:
is het mogelijk dat mensen die of in het onderwijs hebben gezeten of met een
kwalificatie erbij in staat zijn om gedurende bepaalde tijden in het onderwijs
te functioneren? Daartoe zijn ideeën ontwikkeld en ook daar moet naar
de pro's en contra's worden gekeken. Het wil zeggen dat heel nadrukkelijk
de zijstroom op het lerarengebied ook een kans krijgt. Dat zal bij het primair
onderwijs weer heel anders zijn dan bij het voortgezet onderwijs, het beroepsonderwijs,
de volwasseneneducatie en het hoger onderwijs, maar die zijstroom betekent
ook doorstroom van de ene naar de andere onderwijssector. Iemand in het voortgezet
onderwijs kan terug willen naar het primair onderwijs. Voor al die mogelijkheden
moeten wij openingen maken. Dat wil ook zeggen dat in de modernisering van
de arbeidsverhoudingen daarover gesproken moet worden. Dat is ook een belangrijk
punt als wij spreken over de CAO-onderhandelingen, die de volgende week zullen
beginnen. Overigens, alle opmerkingen uit deze Kamer sluiten wij in het hart;
wij nemen ze mee en wij weten wat de Kamer wil, maar het zou veel te ver voeren
als ik hier nu specifiek op zou ingaan. Dat zou namelijk betekenen dat alle
opmerkingen die ik hier nu maak, vervolgens open en bloot op de onderhandelingstafel
liggen. Voor onze positie in de onderhandelingen is het veel beter om de verschillende
mogelijkheden, wensen en ideeën – ook van onze kant – in
eerste instantie aan de onderhandelingstafel uit te spelen en niet hier in
de Kamer.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Ik wil het de minister graag eens gemakkelijk maken. Kan hij
geruststellende woorden uitspreken in de richting van de Kamer dat het allemaal
wel goed komt met het lerarentekort? Hij noemt een aantal voorwaarden: employability,
modernisering van de arbeidsovereenkomst, verhoudingen, salaris, opleiding
en extra werving. Komt het nog goed met dat lerarentekort over vier jaar?
Of blijven wij met een gat zitten, ondanks alles wat er nu al op de rails
staat, wat wij gaan plannen en wat wij begin december gaan bespreken? Dan
moeten wij toch een noodverband aanleggen?Minister Hermans:Voorzitter! Als ik het idee zou hebben dat het niet goed kwam, dan zou
ik een mission impossible beginnen. Ik heb de vaste overtuiging dat dit veld
zoveel aantrekkelijkheden in zich heeft en zo cruciaal is voor de Nederlandse
economie en voor de Nederlandse samenleving in het algemeen, dat de instroom
opnieuw zal worden vergroot, als wij erin slagen om de positie van het onderwijs
te moderniseren. Vervolgens moet je ervoor zorgen dat niet één
enkele factor bepalend kan zijn. Uiteindelijk zal door een samenstel van factoren
het lerarenberoep in al zijn facetten weer aantrekkelijk moeten worden, zodat
vele jongeren die er op dit moment niet voor kiezen, er toch voor willen kiezen
en mensen die er aanvankelijk niet voor hebben gekozen, op latere leeftijd
alsnog die stap willen maken, al is het voor een, twee of drie dagen in de
week.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Ik heb er best begrip voor dat de minister nu niet alles tot
in detail kan behandelen, omdat er nog een gesprek met het veld staat te wachten.
De nood is overigens groot. Instroombevordering is prima, maar heeft op zijn
vroegst pas over vier à vijf jaar effect. Er zijn suggesties gedaan
door collega's en ook door mij die op kortere termijn effect kunnen sorteren.
Wil de minister nu toezeggen dat hij ze allemaal uit het debat zal oplepelen?
Ik heb begrepen dat hij ze aan het hart drukt, dus dat kan gelijk oplopen.
Wil hij ze niet alleen knuffelen, maar ook beoordelen op werkelijkheidszin,
realiteitswaarde en slagkracht? Wanneer wij er in december nader over komen
te spreken, dan kunnen wij echt to the point zijn en er snel tot conclusies
komen. Dat lijkt mij hard nodig.Minister Hermans:Voorzitter! Als ik iets aan mijn hart druk, laat ik dat niet zitten. Ik
wil er ook iets mee doen. Zowel in de Kamer als daarbuiten, ook door het veld
zelf, zijn zeer veel suggesties gedaan die wij op hun merites willen beoordelen.
Er is niet één suggestie waartegen ik bij voorbaat 'neen' wil
zeggen. Die gezamenlijke insteek is heel belangrijk. Wij moeten wel een aantal
contouren aangeven waarbinnen de oplossingen moeten worden gevonden, zowel
op korte als langere termijn. Het overleg in december kan een goede gelegenheid
daartoe zijn. Het lijkt mij van groot belang dat wij bij de aanpak van het
lerarentekort in de komende tijd verschillende ideeën en opvattingen
meenemen, ook vanuit het veld; vanmorgen hebben wij er weer eentje gelezen.
Wij moeten bekijken of wij op korte termijn de nodige activiteiten kunnen
ontplooien, zowel voor het primair onderwijs als voor het voortgezet onderwijs,
want ook daar zullen zich in de komende jaren een aantal problemen voordoen.
Daarbij moeten wij proberen die zaken gestalte te laten krijgen. Wij zullen
in december met u spreken. In december zal het plan echter nog niet klaar
zijn. Zo'n toezegging zou ik dan ook niet kunnen waarmaken. Het zal pas in
het voorjaar klaar zijn, nadat wij er uitgebreid over hebben gesproken. Ik
zou graag in december de mening van de Kamer op dat punt willen horen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voorzitter! Heeft de minister ook gedacht over wet- en regelgeving die
de doorstroming belemmert? Iemand met een bevoegdheid voor LBO kan misschien
heel goed op de een of andere manier in het basisonderwijs worden ingezet,
maar dat mag niet omdat hij daartoe niet bevoegd is. Is er belemmerende wet-
en regelgeving die misschien op korte termijn kan worden weggenomen? Heeft
de minister dat geïnventariseerd?Minister Hermans:Wij bekijken onder andere of het mogelijk is om ook verticaal in het onderwijs
docenten uit te wisselen. Wij proberen niet alleen via een zijstroom, maar
langs alle kanten mogelijkheden te bieden om daadwerkelijk in het onderwijs
werkzaam te zijn. Als wet- en regelgeving zich daartegen verzet, dan moet
worden bekeken welke consequenties het opheffen daarvan heeft voor de onderwijskwaliteiten
van degenen die je op dat moment wilt inzetten. Dat moeten wij goed bekijken.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):In hoeverre wilt u het beoordelen van de onderwijskwaliteit aan de scholen
zelf overlaten? Is dat iets wat wij hier van bovenaf gaan bekijken of laat
u het voor een groot deel aan de school zelf over?Minister Hermans:Bij zelfregie en zelfregulering moeten de eisen van kwaliteit en toegankelijkheid
als maatstaf gelden. De minister is er verantwoordelijk voor dat het onderwijsveld
daar in totaliteit aan voldoet. Je moet dus bekijken wat er gebeurt als je
scholen en instellingen zelf keuzes laat maken. Wij zouden er ook goed aan
doen om te bekijken wat dit betekent voor de kwaliteit. Als je het volledig
vrij laat en als gevolg daarvan zakt een aantal scholen door de kwaliteitsnorm
heen, dan ben je bezig om het paard achter de wagen te spannen of ben je tegen
het touw aan het duwen. En dat gaat niet zo hard.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! De minister zegt dat hij de suggesties en geluiden uit de
Kamer en de waardevolle suggesties van het veld allemaal zal meenemen. Natuurlijk
is het goed om heel goed naar het veld te luisteren, maar mijn fractie hecht
ook zeer aan het primaat van de politiek. Uit de gedachtewisseling van gisteren
heb ik opgemaakt dat de Kamer twee redelijk harde politieke signalen aan de
minister heeft gegeven. Het eerste signaal was dat de ruim 200 mln. uit het
regeerakkoord die gereserveerd is voor modern personeelsbeleid, ook voor dat
doel bestemd moet worden en niet voor de CAO. Van de vakbonden horen wij hier
andere geluiden over. Ik vraag mij dus af welke geluiden de minister het hardste
meeneemt. Verder is gisteren in de Kamer duidelijk gezegd dat er sprake moet
zijn van deregulering en dus het vrij maken van de rechtspositie van de leraar.
Van de kant van de bonden bereiken ons echter geluiden over behoud van last
in, first out, en dat is dan jammer voor de jongeren. Welnu, dat zijn zeer
tegengestelde geluiden. Ik vraag mij ook op dit punt af welke geluiden de
minister het zwaarste laat wegen.Minister Hermans:Bij de organisaties is al bekend dat de modernisering van de arbeidsverhoudingen
een zwaar punt is. De 200 mln. uit het regeerakkoord voor competentiebeloning –
dat wil ik in de Kamer nog eens duidelijk aangeven – moet dan ook daarvoor
ingezet worden. Dat signaal is zo duidelijk dat dit voor mij een belangrijk
punt zal zijn bij de komende CAO-onderhandelingen. Het kan niet zo zijn dat
dit geld voor generiek beleid wordt ingezet. Het zal heel specifiek ingezet
moeten worden voor die problemen waar wij het ook voor willen inzetten. Als
dat niet gebeurt, zal de competentiebeloning weer wegzakken in een algemene
loonronde. Dat is echt niet de bedoeling. Het regeerakkoord en de Kamer zijn
daar duidelijk over. Daarover verschillen wij dan ook absoluut niet van mening.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Bij de CAO-onderhandelingen wil de minister graag een nieuw
begin maken met de sector. Ik wil niet in zijn onderhandelingspositie treden,
maar ik heb hier wel een vraag over. Ziet hij de incidentele bezuiniging van
0,2% op de loonontwikkeling als een handicap bij zijn pogingen om tot een
goede verhouding met de sector te komen of is dit iets wat zomaar opgelost
gaat worden?Minister Hermans:In de ruim 100 dagen dat ik op het departement van Onderwijs ben, heb
ik geconstateerd dat niets zich zomaar oplost. Er liggen best punten die om
creatieve oplossingen vragen. Dat geldt bijvoorbeeld voor de discussie over
last in, first out. Dat is evenwel een zaak die tussen de werkgevers en de
bonden is afgesproken. Het is voor mij dus lastig om daar direct op in te
spelen. Ik vind overigens wel dat wij daarover zouden moeten spreken, omdat
het in het kader van de modernisering van de arbeidsverhoudingen een belangrijk
punt is. Ik constateer dat het idee om dit te gaan aanpakken, breed gesteund
wordt in de Kamer. Mijn signaal aan de schoolbesturen, dus de werkgevers in
het onderwijsveld, zal dan ook uitermate helder moeten zijn. Tot nu toe heb
ik, zo zeg ik de heer Rabbae, nog geen punten ontdekt die zomaar even opgelost
kunnen worden. Er bestaan op dit punt nadrukkelijk verschillen van mening.
Als je echter met redelijke mensen bij elkaar zit, kun je daar uiteindelijk
wel uit komen.Voorzitter! Ik wil afstappen van het onderwerp leraren en lerarenbeleid.De heer Van Bommel (SP):Ik constateer dat u nog niet bent ingegaan op de ziektekostenregelingen,
waarover ook nog een verschil van mening blijkt te zijn.Minister Hermans:Dat ligt op het terrein van de CAO. Door de bonden is heel duidelijk aangegeven
dat ze dit punt in het algemeen CAO-overleg willen meenemen. Zoals bekend,
gaat die pas in het jaar 2000 in. Het ligt dus ook aan de vraag welke CAO
wordt afgesloten en voor welke termijn.De heer Van Bommel (SP):Ik hoor tot nu toe alleen maar over verschillen van mening, namelijk over
de salarissen, de looncomponent en de ziektekostenregelingen. Wat heeft u
dan nog voor wisselgeld?Minister Hermans:Als ik nu mijn wisselgeld op tafel zou leggen, was daar waarschijnlijk
geen verschil van mening meer over. Zowel de onderwijsbonden als de werkgevers
zien in dat er op dit punt nog een fors aantal zaken geregeld moeten worden.
Aan het begin van de onderhandelingen gaat natuurlijk niemand al roepen dat
wij het op een heleboel punten met elkaar eens zullen zijn. Iedere partij
zal vanuit zijn eigen uitgangspositie de onderhandelingen ingaan. Ook ik ben
van mening dat er zo snel mogelijk een goede CAO moet komen. Ik wil daar alle
mogelijke moeite voor doen, maar het betekent wel dat wij een aantal heel
fundamentele besluiten in het kader van deze CAO zullen moeten gaan nemen.
Daarmee leg je ook extra druk op de onderhandelingen, maar dat geldt ook voor
de onderwijsbonden. Ik meen dat beide partijen er alle belang
bij hebben ervoor te zorgen dat ze er gezamenlijk uitkomen.De heer Van Bommel (SP):Dan stel ik vast dat u eigenlijk op dit punt alleen nog maar verschil
van mening heeft, dat u helemaal geen overeenkomsten heeft op dit punt.Minister Hermans:Stelt u zich voor dat ik hier zou aangeven op welke punten ik het met
de bonden eens was. Dan ben ik de helft van mijn onderhandelingspositie al
kwijt. Als er bij de CAO duidelijke punten zijn waar de Kamer het absoluut
niet mee eens is, dan ben ik ervan overtuigd dat wij opnieuw met elkaar zullen
discussiëren. Ik meen wel dat over de lijnen en de contouren voor de
onderhandelingen het verschil van mening tussen de Kamer en mij zodanig gering
is dat ik mij in die onderhandelingen gesterkt voel door politieke steun vanuit
deze Kamer, dus ook van de partij van de heer Van Bommel.De heer Schutte (GPV):Is het de minister bekend dat de minister van Binnenlandse Zaken bij de
behandeling van zijn begroting alhier erkend heeft dat er een overeenkomst
ligt van eind mei van dit jaar, namelijk bij de instelling van de werkgroep
ziektekostenverzekering, dat een eventuele opbrengst van een verandering van
de ziektekostenregeling, toegevoegd zal worden aan de ruimte voor de arbeidsvoorwaarden
en dat die niet in de schatkist terecht zal komen?Minister Hermans:Als de minister van Binnenlandse Zaken zo'n uitspraak doet in deze Kamer,
dan kan ik die slechts nederig met dankbaarheid aanvaarden.Mevrouw Barth (PvdA):Komt de minister nog te spreken over de positie van de schoolleiders?Minister Hermans:Dat zal ook een onderwerp zijn dat bij de CAO-onderhandelingen aan de
orde komt. Daarom ben ik er nu uitermate terughoudend over. Ik hoop dat u
dat niet ziet als een poging om de Kamer informatie te onthouden. Het gaat
nu om de positie die ik in die onderhandelingen zal innemen. Het is duidelijk
dat wij begrip hebben voor de positie van de schoolleiders en de problematiek
die daarmee samenhangt. Ik hoop alleen dat u het mij niet euvel duidt dat
ik op dit moment nog niets zeg over de wijze waarop wij dat probleem willen
oplossen.Mevrouw Barth (PvdA):Vooruit dan maar. Ik hoop overigens wel dat u nu nog iets kunt zeggen
over de Melkertbanen.Minister Hermans:Met de minister van Sociale Zaken is afgesproken dat in de categorieën
waarin de Melkertbanen zullen worden aangewezen, Onderwijs een zeer prominente
plaats zal hebben.Mevrouw Barth (PvdA):Dat komt neer op?Minister Hermans:Het is lastig om dat precies te kwantificeren. De bedragen waarom het
in totaliteit gaat bij de Melkertbanen zijn zodanig dat het mogelijk moet
zijn om met name ten aanzien van ondersteunend personeel ruimte hiervoor te
vinden en om Onderwijs daarbij een zeer prominente plaats te geven.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Het klopt dat de Kamer de inspanningen steunt die de minister wil plegen
bij de CAO-onderhandelingen. Maar laten wij wel zijn: hij heeft geen enkele
onderhandelingsruimte en nog niet eens wisselgeld. Hij zit in een vrij hopeloze
situatie. Wat denkt de minister van ons voorstel om een Hermansronde te maken
langs zijn collega's om te bezien of hij een betere onderhandelingspositie
kan verkrijgen? Wij willen helemaal niet treden in wat hij gaat doen, maar
wij willen hem zo graag op pad sturen met iets substantieels. Wij hopen dat
wij hem wat kunnen steunen op zijn weg daarheen. Daarom wil ik graag weten
wat de minister van dit idee vindt.Minister Hermans:Voorzitter! Ik constateer brede steun in de Kamer. Ik zal ongetwijfeld
een Hermansronde maken langs mijn collega's, maar of dat ertoe leidt dat de
collectezak zodanig is gevuld dat er een Toxopeusronde in zit, waag ik te
betwijfelen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Dat vertrouwen wij de minister helemaal toe.Minister Hermans:Dank u wel. Om het vertrouwen niet te beschamen, geef ik echter tegelijkertijd
aan dat het op dit moment best lastig is. Gezien hetgeen bijvoorbeeld vandaag
in de Eerste Kamer is gemeld door de minister-president, is er sprake van
enige spanning. De Kamer kan er echter van overtuigd zijn dat ik mij, met
haar steun en met alle druk die hier vandaag is uitgeoefend, extra gesterkt
voel om opnieuw die stap te maken, maar het zal een aardige tour de force
worden.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik ben ervan overtuigd dat de steun van deze Kamer wel degelijk zoveel
voor de collega's van de minister betekent, dat zij de minister en ons wel
erg serieus zullen nemen.Minister Hermans:Voorzitter! Ik durf het haast niet te zeggen, maar ik zou graag hebben
gezien dat een dergelijke opmerking bij de algemene politieke en financiële
beschouwingen was gemaakt en dat daarvoor nadrukkelijk ruimte was vrijgemaakt.
Dan hadden wij met elkaar nu een andere positie gehad. Ik ben ervan overtuigd
dat wij het met elkaar eens zijn, maar het gaat wel over het totale beeld
en de effecten die een onderwijs-CAO heeft op andere af te sluiten CAO's.
Ik probeer te doen wat ik kan en ik voel mij gesterkt door de steun van de
Kamer op dit punt. Ik blijf terzake op dit moment op eieren lopen. Ik wil
alle openheid betrachten naar de Kamer, maar op dit dossier houd ik mij als
een oester toch enigermate dicht.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Wij hebben te maken met een bekend dilemma, want het heeft
zich ook onder de voorgangers van deze minister voltrokken. Rondom de CAO-onderhandelingen
is het een steeds weerkerend gedoe, en dat laatste bedoel ik ernstig. Er zijn
echter wel beleidsprioriteiten. Het kan toch niet zo zijn dat Kamerbreed aandacht
wordt gevraagd voor bijvoorbeeld de positie van de schoolleider, die ook ter
sprake komt in de onderhandelingen, waar het in een packagedeal van allerlei
zaken zwak overeind blijft. De Kamer heeft dan op enig moment gewoon het nakijken,
want dan komt de minister terug met het onderhandelingsresultaat dat plussen
en minnen te zien geeft. Het is dan nogal wat om hem terug te sturen. Het
kan, maar dat doen wij niet zo gauw, want dan is de minister
de zwakste en staat hij op verlies in de onderhandelingen. Als een bepaald
punt Kamerbreed naar voren wordt gebracht – de positie van de schoolleider
is zo'n punt – zal het voor de minister een volstrekt hard punt moeten
zijn dat nauwelijks uitwisselbaar is met andere goede doelen. Wij zijn al
jaren bezig om de positie van de schoolleider te verbeteren. Er is een clash
geweest waarbij een paar honderd mensen de handdoek in de ring hebben gegooid
en iets dergelijks mag zich niet weer voordoen. Het moet dus een hard punt
zijn.Minister Hermans:Ik begrijp de wens. Het feit dat ik misschien een minder harde uitspraak
doe dan de Kamer op dit moment zou willen, betekent niet dat de hardheid van
hetgeen de Kamer heeft gezegd, niet tot mij is doorgedrongen. Ik vind het
echter onjuist om hier nu op tafel te leggen wat mijn hele pakket zal zijn.
Ik denk dat het van groot belang is om helder te kijken naar wat in het totale
pakket uiteindelijk het beeld is dat wij boven kunnen krijgen. Het moge duidelijk
zijn dat de schoolleiders een punt van aandacht vormen. Ik zou de situatie
volkomen miskennen als wij dat probleem niet zouden erkennen. Maar op welke
wijze wij het zullen oplossen en in welke mate, is nog niet bekend. Ik hoop
dat de Kamer daarin later, als ik ter verantwoording word geroepen, voldoende
van haar gading kan terugvinden.De heer Van der Vlies (SGP):Ik vraag de minister niet om het volledige pakket op tafel te leggen,
want ik heb begrip voor zijn positie in de onderhandelingsronde. Ik vraag
hem echter wel om op dit punt bij de prioriteitenstelling goed naar de Kamer
te luisteren.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Het is duidelijk dat de minister hierbij niet alleen met de
vakbonden te maken heeft, maar ook met de Kamer. Het gaat hierbij ook om budgetten.
Wij willen zijn positie bij de onderhandelingen respecteren, dat is geen probleem,
maar een ander aspect is het vaststellen van het statuut van de schoolleiding.
Om dat te moderniseren en de positie van zo'n functionaris in de spanning
tussen bestuur, leerkrachten en ouders goed te definiëren, is een zaak
die de politiek in ieder geval aangaat. Ik zou graag weten wat de minister
daarvan vindt, maar als dat de competentie van de staatssecretaris is, wil
ik ook wel straks naar haar luisteren.Minister Hermans:Dat raad ik u sowieso aan. Een van de punten waarover wij zullen spreken,
is de positionering van verschillende partijen bij de medezeggenschap in instellingen.
De staatssecretaris zal ook de nodige informatie kunnen geven over de schoolleiders.
De schoolleiders zullen een belangrijke rol spelen bij de autonomie en de
zelfregie van de instellingen. Bij de CAO-onderhandelingen komt niet alleen
het budget, maar ook een aantal andere onderwerpen aan de orde.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! De signalen zijn heel helder. Als wij om te beginnen de Handelingen
van deze vergadering toevoegen aan de agenda van de ministerraad, zal dat
ongetwijfeld helpen. Ik denk dat er inderdaad materiële en immateriële
aspecten zijn die de positie van de schoolleider kunnen versterken. Ik heb
in eerste termijn gevraagd of wij bij onze besprekingen over de leraar een
apart hoofdstuk kunnen maken over wat wij kunnen doen om die positie op het
immateriële vlak te versterken. In dat opzicht kunnen wij heel wat doen
om die gemangelde positie veel sterker te maken.Minister Hermans:Voorzitter! Ik begrijp de opmerkingen en ik denk dat wij hierover geen
enkel verschil van mening hebben. Wij moeten kijken op welke wijze wij deze
kunnen versterken.Dan stap ik over naar de informatie- en communicatietechnologie, ICT.
Ik heb mij de afgelopen tijd verbaasd over de berichten in de kranten dat
wij wel een spoorlijn willen aanleggen, maar er geen trein over willen laten
rijden. Het idee is dat wij ons zouden beperken tot een aantal centrale lijnen
en vervolgens geen geld beschikbaar stellen voor computers. Er is nog geen
definitief plan, dus het is positief noch negatief. Als je over ICT praat,
kun je niet eenzijdig naar één kant kijken. Het zou eenzijdig
zijn om alleen maar apparatuur scholen binnen te rijden en het zou eenzijdig
zijn om alleen maar naar netwerkconfiguraties te kijken.De contouren waarbinnen wij denken, worden omlijnd door een aantal zaken.
Het is van groot belang dat de centrale overheid faciliërend is om ervoor
te zorgen dat ICT op scholen ook daadwerkelijk kan functioneren. Dat is de
eerste hoofdlijn. Wij hebben te maken met een netwerk, ik noem dat maar even
kennisnet. Wij moeten hier over een aantal maanden een definitief besluit
over nemen. Wij zijn nu bezig met een proef.Ten tweede moet je zorgen dat er lesmateriaal is. Op verzoek van de Nederlandse
Taalunie wil ik proberen Engelse termen zoveel mogelijk te vermijden. Er zijn
initiatieven nodig om dat daadwerkelijk te laten ontstaan. Wij zullen daarover
gesprekken met uitgeverijen en met lerarenopleidingen moeten voeren.Ten derde moet je zorgen voor scholing bij de lerarenopleidingen en bijscholing
en cursussen voor degenen die al actief zijn in het onderwijs.Ten vierde moet er een beheersorganisatie zijn, die ervoor zorgt dat het
dagelijkse gebruik van ICT op scholen ook daadwerkelijk gestalte krijgt. Als
er kauwgom in de diskettedrive komt, moet die eruit worden gehaald, zodat
de computer weer gebruikt kan worden. De beheersorganisatie wordt vaak het
minst onderkend als onderdeel van zo'n uitgebreid landelijk netwerk, maar
je móét ervoor zorgen dat de scholen niet door een toevalligheid
plotseling allemaal in de problemen komen en er geen gebruik van maken.Dat zijn dus de vier punten waar wij het over hebben: het net, het materiaal,
de scholing en de beheersorganisatie. Wij denken nu in de richting van zelfregie
voor scholen. Wij willen dus niet zelf via centrale tendering of centrale
aanbesteding komen tot een groot contract met een computerleverancier voor
het plaatsen van computers in scholen, maar wij willen scholen via budgettering
de mogelijkheid geven om zelf computers aan te schaffen. Dat zijn de grote
contouren waarlangs wij zouden willen opereren. Er is dus geen sprake van
dat wij wel het netwerk ofwel de rails zouden willen aanleggen, maar geen
treinen beschikbaar zouden willen stellen.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Ik ondersteun de woorden van de minister, maar ik wil graag
weten wat het resultaat is aan het eind van deze kabinetsperiode. Ik schets
de volgende situatie. Op dit moment is er een groot verschil tussen de voorhoedescholen
en andere scholen als het gaat om de aanwezigheid van de hardware, de computers
op de scholen zelf. Vindt de minister het aanvaardbaar dat er aan het eind
van deze kabinetsperiode op dat gebied nog een substantieel verschil zou bestaan
tussen de voorhoedescholen en de rest van de scholen?Minister Hermans:Voorzitter! Ik wil allereerst zeggen dat de volgende financiële middelen
beschikbaar zijn: 670 mln. uit het regeerakkoord plus 250 mln. structureel.
Voorts is aan de voorhoedescholen een bedrag uitgegeven van 235,2 mln. Als
ik zou doorgaan met het huidige plan, dan eindig ik met een financieel probleem
van enige honderden miljoenen. Dat lijkt mij geen verantwoorde aanpak. Ten
tweede, de insteek van mijn kant is veel meer een faciliërende en veel
minder een algemene roll-over, een algemene invoering vanuit één
centraal punt over Nederland. Ten derde, de voorhoedescholen, die op dit moment
met deze investering een duidelijke voorsprong hebben, ook in apparatuur,
hebben de verplichting om alle informatie en ervaring die zij daarmee opdoen,
beschikbaar te stellen aan alle andere scholen.Ik zal kijken op welke wijze ik er uiteindelijk voor kan zorgen dat de
scholen niet meer zodanig van elkaar verschillen, dat er kan worden gesproken
van voorhoedescholen en scholen die erna zijn gekomen. Dat kan echter pas
na verloop van een bepaalde periode worden rechtgezet. Dat betekent dus dat
er een zekere inloop zal plaatsvinden. Ik ben op het ogenblik nog aan het
nadenken over de wijze waarop dat zal gebeuren. Ik begrijp dat de Kamer graag
heel veel dingen heel snel wil. Ik denk dat wij begin januari met dit plan
zullen komen om dan aan te geven op welke wijze wij proberen te komen tot
gelijkheid in het onderwijs en tot een oplossing van al dat soort factoren.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Mijn vraag was kennelijk niet concreet genoeg. Ik veronderstel
naar aanleiding van zijn antwoord dat de minister niet accepteert dat aan
het eind van deze kabinetsperiode bijvoorbeeld de volgende situatie bestaat:
op voorhoedescholen een verhouding van één computer op 10 leerlingen
en op andere scholen een verhouding van één computer op 20 leerlingen.Minister Hermans:Voorzitter! Ik kan de heer Van Bommel niet de garantie geven dat die verschillen
er niet zullen zijn. Ik kan niet en ik wil ook niet in de zelfregie van scholen
treden.De heer Van Bommel (SP):Ik zou graag de garantie willen hebben dat die verschillen er niet zijn.
Ik hoop dat de minister zich net versprak.Minister Hermans:Nee, ik heb mij absoluut niet versproken. Wij streven immers naar autonomie
en zelfregie van scholen. Dan kan school A straks één computer
op 6 leerlingen hebben, terwijl school B één computer op 10
of 12 leerlingen heeft. De voorhoedescholen zijn ontstaan uit centraal beleid.
De Kamer mag van mij verlangen dat ik in de komende jaren probeer om de omstandigheden
van de voorhoedescholen in enige mate gelijk te trekken met die van de andere
scholen. De voorsprong van de voorhoedescholen moet dus ingelopen worden.Of ik erin slaag om die verschillen snel kleiner te maken en uiteindelijk
op één lijn terecht te komen, hangt af van mijn mogelijkheden,
van de exacte voorsprong en van het beschikbare budget. Ik kan het dus niet
garanderen. Ik kan wel garanderen dat wij ernaar streven om, wat de bemoeienis
en de investeringen van het Rijk betreft, de door de heer Van Bommel gewenste
situatie te realiseren. Ik kan op dit moment echter nog niet voor 100% garanderen –
hoe graag ik dat ook zou willen – dat de scholen aan het eind van de
vier jaar precies gelijk liggen. Ik ken de exacte voorsprong immers niet en
ik weet niet welke juridische mogelijkheden ik precies heb. Mijn insteek is
om niet door rijksbeleid die verschillen tussen de scholen te laten ontstaan
of te laten blijven bestaan.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! De minister geeft een viertal punten aan voor het rijksbeleid
en hij noemt daarna de budgettering van de scholen, zodat zij zelf computers
kunnen kopen. Betekent het dat alle scholen, dus basisonderwijs, voortgezet
onderwijs en beroepsonderwijs, daarvoor in aanmerking komen? Of is het beroepsonderwijs
al klaar? Is in die budgettaire formule ook het effect verdisconteerd waar
de heer Van Bommel net op wees met de voorhoedescholen – dat is 1% in
het basisonderwijs, maar dat is iets van 16% in het voortgezet onderwijs –
waardoor die achterstand ingelopen wordt? Ik weet niet precies of dat in vier
jaar zal lukken, maar het gaat erom dat die achterstand niet permanent is.Minister Hermans:Ik kan het bijna niet beter zeggen. Er is op dit moment een achterstand,
maar ik probeer het gelijk te trekken. Ik kijk naar de mogelijkheden die ik
op dat terrein heb. Laat ik daar heel open over zijn, het streven is erop
gericht om ICT over de gehele linie in te voeren. Ik kan mij niet voorstellen
dat wij ervoor kiezen om in het primair onderwijs niets te doen en te beginnen
bij het voortgezet onderwijs. Maar de budgetten zullen niet zo ruim zijn als
in het plan 'Investeren in voorsprong' was gedacht.De heer Cornielje (VVD):Lopen die budgetten op tot die 250 mln. structureel, zoals wij in het
regeerakkoord hebben afgesproken?Minister Hermans:Voorzitter! Zoals wij er nu tegenaan kijken, is het heel goed mogelijk
dat een aantal budgetten in de begroting aangesproken worden op het moment
dat die computers ingevoerd worden. Ik wil dus kijken of er in de begroting
van Onderwijs een mogelijkheid is te vinden om het totale ICT-budget te vergroten.
Ik ben daar alleen nog mee bezig. Ik begrijp de Kamer natuurlijk volledig.
Als ik aan die kant had gestaan, zou ik liefst ook meteen volledige duidelijkheid
krijgen. Ik kan die duidelijkheid op dit moment echter niet geven, hoe graag
ik het ook zou willen. Ik heb op dit moment nog niet alle gegevens zodanig
op een rijtje dat ik voor 100% duidelijkheid kan verschaffen. Wij kijken dus
naar de injectie van 670 mln. in het regeerakkoord en de 250 mln. structureel
die op tafel ligt en wij kijken wat de mogelijkheden zijn om bij die budgetten
ook andere budgetten te betrekken.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik begrijp het niet helemaal. Als ik de berichten goed begrijp, gaan wij
het gehele bedrag investeren in die vier facetten die de minister net opsomde:
kennisnet, scholing, systeembeheer en nog een vierde punt. Dan blijft mijn
vraag hoe de scholen aan hun computers komen. De minister zegt dat hij het
over de hele breedte wil doen. Daarvan zeg ik ook dat het prima is. De minister
wil niet twee armen afsnijden. Dat vind ik ook heel goed. Ik kan mij er alleen
absoluut geen voorstelling van maken hoe scholen op korte termijn dan aan
hun computers komen. Misschien kan de minister toch op zo kort mogelijk termijn
ons en de scholen – want daar wil men ook weten waar men aan toe is –
duidelijk maken hoe hij zich dat voorstelt, zodat zij op redelijke termijn
ook van al die mooie voorzieningen gebruik kunnen maken.Minister Hermans:Voorzitter! De vier faciliërende punten die centraal geregeld moeten
worden, zijn: netwerk, inhoud, scholing en beheer. Die vier punten zullen
dus straks uit die structurele bijdrage moeten komen. Afgezien van een aantal
incidentele punten, waarbij het vooral gaat over de aanschaf in eerste instantie
en een aantal injecties in de specifieke punten die ik net aangaf, om ervoor
te zorgen dat de zaak aangezet wordt, is er toch nog ruimte om de scholen
geld te geven om zelf computers aan te schaffen. Wat wij nog nationaal zullen
proberen, is kijken of wij met grote leveranciers zodanige afspraken kunnen
maken dat scholen de computers onder gunstige voorwaarden kunnen aanschaffen.
Dat zijn punten waar je centraal voordeel op kunt behalen. Het laatste dat
ik hierover kan zeggen, is dat er na 2002 nog eens een bedrag van 330 mln.
incidenteel beschikbaar is, als je kijkt naar de doorrekening van de cijfers.Wij zijn dus aan het nagaan wat financieel de mogelijkheden zijn. Ik heb
daar de contouren van gegeven, maar kan nog niet de volledige financiële
vertaling geven, want daarvoor zou ik het plan moeten hebben en dat is er
op dit moment nog niet. De bedoeling is in ieder geval om het hele veld te
faciliëren en om via budgettering de scholen in staat te stellen om bij
wijze van spreken om de hoek bij de computerwinkel zelf computers aan te schaffen.
Ten aanzien van dat laatste punt zullen wij proberen om op nationaal niveau
contracten af te sluiten. Mocht dat niet lukken, dan kan het ook nog op lokaal
niveau worden geprobeerd. Er zijn al plaatselijke initiatieven waarbij bedrijven,
instellingen en banken computers leveren aan de scholen op zeer gunstige voorwaarden.
Er is ook een project voor het leveren van computers uit het bedrijfsleven
naar scholen toe, waar VNO-NCW zeer nauw bij betrokken is. Al die punten zijn
van belang bij het opstellen van het totale plan.Mevrouw Lambrechts (D66):U wekt toch de suggestie dat het hele plan zoals het er lag, door zou
kunnen gaan met de kleinere hoeveelheid geld. Daar houd ik mijn twijfels over.
Overigens wil ik u graag het voordeel van de twijfel geven en wacht ik dus
even af waar u mee komt. Wat mij zeer zint, is dat u in ieder geval kiest
voor de tweezijdige inzet, dus zowel software als computers (de hardware).Minister Hermans:Begin volgend jaar leggen wij een plan op tafel. Daar moet nog een financiële
vertaling aan worden gegeven, maar de financiële contouren waarbinnen
moet worden geopereerd, liggen nu wel vast. Bij 'Investeren in voorsprong'
waren die contouren nog niet helder. U mag straks een vergelijking tussen
beide plannen maken, maar ik zou toch liever zien dat wij met elkaar vooruitkijken
naar het plan dat op tafel zal komen. Insteek is daarbij invoering van ICT
in het onderwijs, en dan niet zomaar het binnenrijden van apparatuur, maar
het daadwerkelijk invoeren en er gebruik van laten maken. Daarom leg ik de
nadruk op de vier door mij genoemde punten.De heer Wijn (CDA):Dit lijkt een vrij redelijke lijn, voorzitter. Het sluit aan bij hetgeen
ik in eerste termijn heb gezegd. Ik heb daarin ook gezegd dat u bent opgezadeld
met een erfenis. De VVD-woordvoerder heeft al aangegeven dat dit uitermate
vervelend is. Nu hebben wij in de schriftelijke beantwoording een staatje
gekregen waaruit blijkt dat al ongeveer 230 mln. is gecommitteerd; dat is
ongeveer een kwart van het bedrag. Kunt u daar een nadere toelichting op geven
en kunt u aangeven in hoeverre die 230 mln. afgaat van de 970 mln.?Minister Hermans:De bedragen die op dit moment al zijn uitgegeven, zijn niet begrepen in
het bedrag dat wij extra bij het regeerakkoord hebben gekregen. De al uitgegeven
bedragen waren immers reeds gevoteerd. Het gaat dus om een bedrag van ongeveer
900 mln., plus een bedrag van ongeveer 250 mln. Daarnaast bekijken wij of
delen van bestaande budgetten ten behoeve van ICT zouden kunnen worden aangewend.
In ieder geval gaat de financiering voor de voorhoedescholen niet af van het
extra bedrag van het regeerakkoord.De heer Wijn (CDA):Dat is duidelijk. Ik heb overigens nog een vraag, want in het al genoemde
staatje wordt voor 'PM ICT' en 'overige programmakosten' een totaalbedrag
van circa 50 mln. genoemd. Het is mij niet goed duidelijk waar het hier om
gaat. Kunt u daar nog iets over zeggen?Minister Hermans:Ik ben daar nu niet direct toe in staat, maar ik zal ervoor zorgen dat
hier in tweede termijn antwoord op wordt gegeven.De heer Rabbae (GroenLinks):Het is te prijzen dat de minister zeer geëngageerd is met dit onderwerp.
Het is ook duidelijk dat hij kiest voor structureel geld ten behoeve van structurele
activiteiten, terwijl incidentele activiteiten (in feite aanschaffingen) met
incidenteel geld kunnen plaatsvinden. Denkt u dat het u zal lukken om volgend
jaar incidenteel geld te vinden, opdat geen vertraging optreedt ten opzichte
van het oorspronkelijke plan?Minister Hermans:In het regeerakkoord is voor volgend jaar voorzien in incidenteel geld.
Dat wil ik gaan inzetten en dat betekent ook dat wij het kasritme in het budget
zullen gaan volgen. Ik heb niet zomaar overal budgetten liggen om versnelling
van kasritme zelf mee te kunnen financieren, maar ik zal ervoor zorgen dat
wij volgend jaar daadwerkelijk die stappen kunnen gaan zetten die wij volgend
jaar ook moeten gaan maken. Eén van de eerste punten na de OV-kaart,
waar wij straks nog over komen te spreken, is dan ook het
afsluiten van een contract om voor een aantal maanden een pilot te doen met
het kennisnet. Vervolgens zal ik in de loop van volgend jaar nagaan of ik
op die manier zou moeten doorgaan, dan wel voor een andere manier zou moeten
kiezen. In ieder geval kunnen wij volgend jaar daadwerkelijk beginnen met
de invoering van ICT. Dat kan niet direct op de schaal zoals die aan het einde
van de periode wordt bereikt, dus in 2002, maar de aanloop gaan wij volgend
jaar nemen.Mevrouw Barth (PvdA):Wij zijn erg blij met uw intentie om te voorkomen dat er ongelijkheid
tussen scholen ontstaat. Als ik het goed begrijp, geeft u prioriteit aan de
vier landelijke projecten. Gaat u het resterende geld hoofdelijk verdelen
over de scholen, of past u toch nog een soort normering toe als het gaat om
de besteding van het geld voor de hardware?Minister Hermans:Ik wil af van de systematiek van 1:10, 1:12 of 1:15. Als ik mij niet vergis,
heeft meer dan 90% van de scholen meerdere computers. Wij beginnen dus niet
vanaf nul. U vraagt mij nu echter te veel. Over twee maanden ligt het plan
op tafel en kunnen wij er uitgebreid over spreken. Ik heb nu de contouren
geschetst. De minister-president heeft vandaag in de Eerste Kamer hetzelfde
gedaan, om geen verschil in informatie aan beide Kamers te hebben.Mevrouw Barth (PvdA):Wij zijn bezorgd dat goed gedrag van scholen wordt bestraft: scholen die
de afgelopen jaren uit eigen middelen flink hebben geïnvesteerd, krijgen
geen geld meer, terwijl scholen die het erbij hebben laten zitten, wel geld
krijgen. Dat zouden wij een slechte zaak vinden. We wensen u veel wijsheid
toe.Minister Hermans:Ik zou dat evenmin een goed idee vinden. Aan het adres van de heer Bommel
merk ik nog op dat ik niet kan garanderen dat aan het einde van deze kabinetsperiode
alle scholen evenveel computers hebben. Scholen kunnen eigen initiatieven
ontplooien en zullen sommige zaken anders aanpakken dan andere.Voorzitter! Ik wil nu graag enkele opmerkingen maken over het beroepsonderwijs,
de problematiek van het vroegtijdig schoolverlaten en het achterstandenbeleid.
Het BVE-terrein is geweldig omvangrijk. In het najaarsoverleg met de sociale
partners is deze sector uitgebreid aan de orde geweest. In het komende overleg
op 3 december a.s. zal de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt een
belangrijke rol spelen. Daarbij zullen uiteraard ook akkoorden ter tafel komen
die in de afgelopen zomer gesloten zijn.Collega Van Boxtel is bezig met een nota over het achterstandenbeleid
waarin het onderwijs een belangrijke rol speelt. De gemeenten krijgen een
centrale rol toebedeeld en dus niet Zoetermeer. De staatssecretaris zal hierop
waarschijnlijk nog wel ingaan. Ik verwacht dat de nota van minister Van Boxtel
de Kamer op niet al te lange termijn zal bereiken.De problematiek van het voortijdig schoolverlaten vraagt een forse aanpak.
Hiervoor is 61 mln. uitgetrokken en daarbij kijken wij niet alleen naar de
BVE-sector maar nadrukkelijk ook naar het voortgezet onderwijs. Ook hier zullen
wij niet vanaf de tekentafel in Zoetermeer, maar in overleg met het veld insteken
op initiatieven die er zijn en mogelijkheden bieden aan scholen en gemeenten
om daarop met beleid in te spelen. Daarvoor hebben wij de financiële
middelen. Wij kunnen ons voorstellen dat wij op dit punt met de instellingen
en met gemeenten komen tot werkafspraken om nadrukkelijk de terugdringing
van voortijdig schoolverlaten, wat toch een lek is in het onderwijssysteem,
voor de komende periode aan te pakken.De heer Wijn (CDA):Misschien vergis ik me, maar ik kan mij herinneren dat er oorspronkelijk
een bedrag van 100 mln. was om schooluitval te voorkomen in de BVE-sector.
Daar is toen wat afgehaald ten behoeve van de apparatuur en inventaris, waardoor
61 mln. resteerde. Is dat de 61 mln. waaraan de minister refereert?Vervolgens zegt de minister dat het ook wordt ingezet voor het voortgezet
onderwijs. Betekent dit dat alsnog een stukje wordt weggehaald bij de BVE-sector
en naar HAVO en VWO wordt gesluisd?Minister Hermans:Om precies te zijn: er was 96 mln. en 4 mln. voor landbouw. Van die 96
mln. is een deel, zoals in het overleg met de Kamer is aangegeven, weggehaald
voor de invoering van de WEB. Als de instellingen voortijdig schoolverlaten
moeten tegengaan, moeten zij namelijk zelf ook optimaal kunnen functioneren.
In het kader van de aanpak van de apparatuurachterstand hebben wij 25 mln.
structureel op tafel gelegd. Dat levert 200 mln. à 225 mln. op voor
de onderwijsinstellingen in de BVE-sector om apparatuur te kunnen aanschaffen.
Dan blijft over 61 mln. Wij hebben de vaste overtuiging dat die 61 mln. voldoende
is voor instellingen en gemeenten om met ons afspraken te maken; niet alleen
voor beroeps- en volwasseneneducatie, maar ook voor het voortgezet onderwijs.
Wij zien namelijk dat er ook daar uitval is. Wij zullen gezamenlijk met de
minister voor het grotestedenbeleid en de grote steden zelf daarvoor maatregelen
moeten nemen.De heer Wijn (CDA):In het beroepsonderwijs wordt dus de 1000-urennorm geïntroduceerd.
Daar is geen budget voor. Er worden extra taken op grond van de WEB bij het
beroepsonderwijs neergelegd. Er wordt steeds van dat budget wat afgesnoept.
Er resteert 61 mln. En u zegt nu dat daarvan ook een stuk gaat naar het voortgezet
onderwijs. Heb ik dat goed begrepen?Minister Hermans:Ja.De heer Wijn (CDA):Dus dat haalt u wederom weg uit de BVE-sector.Minister Hermans:Het is geen kwestie van weghalen. Het gaat uiteindelijk over schooluitval,
over voortijdig schoolverlaten.De heer Wijn (CDA):Wij constateerden juist dat die problematiek in de BVE-sector zo groot
was.Minister Hermans:Niet alleen; het zit ook in de VO-sector. Het lijkt mij dus juist, als
je ziet waar dat voortijdig schoolverlaten plaatsvindt, dat je probeert die
beide sectoren aan te pakken. Ik geef daarbij aan dat dit alles niet vanuit
Zoetermeer geregeld zal kunnen worden, maar dat dit in overleg met collega
Van Boxtel zal gebeuren. Wellicht zal ook medefinanciering uit die hoek of
uit aanpalende terreinen van beleid mogelijk.De heer Wijn (CDA):Bent u wel in staat om aan te geven hoeveel van die 61 mln. naar de BVE-sector
gaat en hoeveel naar het voortgezet onderwijs?Minister Hermans:Dat durf ik nog niet te zeggen. In het plan van aanpak zullen wij vooral
kijken hoe het met de gemeenten het best uitgevoerd kan worden. Ik zou niet
bij voorbaat willen zeggen hoeveel miljoen waar terechtkomt. Het gaat uiteindelijk
om één ding, namelijk het voortijdig schoolverlaten. Of het
nu in de beroeps- en volwasseneneducatie is of in het voortgezet onderwijs,
in beide gevallen is voortijdig schoolverlaten iets wat wij moeten proberen
tegen te gaan. Ik heb al aangegeven dat wij dit samen met de minister voor
het grotestedenbeleid zullen doen en dat wellicht medefinanciering op dat
punt niet uit te sluiten is.De heer Cornielje (VVD):In aansluiting op wat de heer Wijn zojuist zei, in het regeerakkoord is
opgenomen het ongediplomeerd schoolverlaten terug te dringen. Verleden jaar
zijn daarover bij de begrotingsbehandeling door collega Rabbae en mij vragen
gesteld. Er zijn hearings georganiseerd. Er is een plan door de Kamer gemaakt.
Dat is in het regeerakkoord terechtgekomen en wordt door de minister uitgevoerd.
Dat betekent dat het niet alleen betrekking heeft op de BVE-sector, maar ook
op de VO-sector. Daarin ondersteun ik dus de minister.Het is echter niet alleen een kwestie van geld. Een van de grote problemen
is dat er tussen de VO-sector en de BVE-sector een grote breuk zit. En iedere
breuk levert weer nieuwe uitvallers op. Is de minister bereid om, samen met
de staatssecretaris, te zorgen dat er verticale trajecten komen, longitudinale
trajecten, zodat juist de zwakste groep leerlingen op dat punt niet tussen
wal en schip valt? Wij hebben daar voorstellen over gedaan – in mijn
termijn heb ik er ook voorstellen over gedaan – bijvoorbeeld om het
mogelijk te maken dat assistentopleidingen in gezamenlijkheid door VBO en
MBO opgepakt en uitgevoerd worden.Minister Hermans:Voorzitter! Dat is een punt dat in het plan dat wij in januari op tafel
zullen leggen, meegenomen zal worden. Immers, met name op het moment dat je
overstapt, is er de grootste kans op uitval. Ik ben dat met de heer Cornielje
volkomen eens. Wij zullen ook de suggestie die hij heeft gedaan, bij onze
plannen betrekken.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Ik ben ervan overtuigd dat veel van de voorwaarden en condities
die leiden tot schoolverlaten – vaak is dit op de leeftijd van 14, 15
jaar; dan komt het het meeste voor – al worden gevormd in het basisonderwijs.
Ik zou het dan ook heel jammer vinden dat, als er nu een plan van aanpak komt,
er pas begonnen wordt op de leeftijd die eigenlijk al de cruciale leeftijd
is. Ik zou beiden willen vragen, de staatssecretaris en de minister, om nu
eens niet alleen in financiële zin te kijken, maar ook te kijken wat
je al zou kunnen doen in het basisonderwijs om de voorwaarden, de condities
zo te maken dat later die kans op uitval minder zal zijn. Ongetwijfeld spelen
taal en taalbeheersing daar ook een rol in.Minister Hermans:Voorzitter! Ik begrijp dit, maar ik zal toch ook met de gegeven budgetten
moeten kijken waar ik ga beginnen. Wij hebben prioriteit gegeven aan voortgezet
onderwijs en beroeps- en volwasseneneducatie. Ik begrijp de stelling van mevrouw
Lambrechts, maar ik zie niet dat ik op dit moment, met het budget dat ik nu
ter beschikking heb, daar zomaar verder uitbreiding aan zou kunnen geven.
Dit laat onverlet dat wij in de discussie met de heer Van Boxtel en de grote
steden het punt dat mevrouw Lambrechts hier aangeeft, ook op tafel zullen
leggen en zullen kijken of daar in totaliteit wat mee te doen is. Zo denk
ik dat de intensiteit waarmee dit in het primair onderwijs zou moeten worden
gedaan, wellicht weer een andere is dan bij het voortgezet onderwijs en de
beroeps- en volwasseneneducatie. Wij zullen dat punt meenemen, maar het zou
te ver voeren, en ook veel te veel hooi op de vork van de 61 mln. zijn, om
nu te zeggen: dat pakken we ook nog even mee. Ik denk dat dat geen reëel
verhaal zou zijn.Mevrouw Lambrechts (D66):Toch denk ik dat het aardige is dat als je er nu mee naar het basisonderwijs
gaat, het misschien wel minder een kwestie van geld is en meer een kwestie
van eens goed te kijken ten aanzien van welke andere aspecten dan leerplichtambtenaren
en wat dies meer zij, er toch dingen te doen zijn die de kansen op schooluitval
later, als men 13, 14 jaar is, kleiner maken.Minister Hermans:Voorzitter! Ik heb erop geantwoord wat ik gezegd heb.De heer Rehwinkel (PvdA):Voorzitter! Je moet je ambitie bij schooluitval heel hoog stelen: je moet
terug willen, denk ik, tot nul. Dat is een ambitie die wij waarschijnlijk
niet weten te bereiken, maar dat moet toch de ambitie zijn. We moeten ook
constateren dat er positieve tendensen zijn waar te nemen, met uitzondering
van het MBO. De vraag die wij hebben, is of er in dat plan van aanpak ook
een zekere evaluatie zit van wat er in het verleden is gebeurd, want daar
zou je eigenlijk moeten beginnen. Bestaat er bij de minister inzicht in en
is er het voornemen om in het plan van aanpak aandacht te besteden aan wat
er in het verleden is gebeurd en wat dat als resultaat heeft gehad?Minister Hermans:Voorzitter! Het zou onwijs beleid zijn om zonder evaluatie en zonder kennis
van de effecten van het beleid tot nu toe, nieuw beleid voor te stellen. Ik
deel dus de mening van de heer Rehwinkel dat we dat zullen doen en dat wij
ook zullen aangeven op welke wijze het volgens ons anders zou kunnen of hoe
het bestaande beleid kan worden voortgezet.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Ik beluister bij de minister, als het gaat om het achterstandsbeleid,
dat hij zegt: er komt straks een nota van collega Van Boxtel, waarin in ieder
geval niet staat dat wij vanuit Zoetermeer alles gaan regelen. Dat kan ik
mij voorstellen. Maar aan de andere kant mag het ook niet zo worden dat het
ministerie van OCW een soort facilitair bedrijf wordt: wel middelen ter beschikking
stellen, maar verder geen regie, geen innovatie, geen stimulering en ook geen
volgsysteem in de richting van dit zeer cruciale beleid. Maar goed, dat vernemen
wij straks, als de staatssecretaris ook aan het woord komt
op dit punt.Ik heb een vraag als het gaat om schooluitval. Ik doel op een punt dat
averechts werkt in de praktijk, namelijk dat op een gegeven moment een leerling
de school verlaat zonder dat de school weet waar hij eigenlijk naartoe gaat:
of hij naar een andere deur gaat van een andere school of dat hij op een gegeven
moment gaat zwerven, waarbij van het een het ander komt. Is de minister bereid
om de gedachte mee te nemen van een soort overgangsplicht, waardoor een school
verplicht is om, zeker gedurende de leerplicht, ervoor te zorgen dat een kind
bij een andere school geplaatst wordt, of ervoor te zorgen dat het probleem
ergens gedeponeerd en opgelost wordt, zodat het kind niet als het ware verdwijnt?Minister Hermans:Voorzitter! Ik wilde, voordat de heer Rabbae zijn vraag stelde, al beginnen
met een paar opmerkingen over het onderwijsnummer. Wat hij wil, zou met een
onderwijsnummer uitvoerbaar kunnen zijn. Natuurlijk heb ik in de afgelopen
tijd gekeken welke problemen de Registratiekamer signaleert en heb ik gekeken
naar de initiatieven en ideeën die er op dat terrein zijn. De initiatieven
die wij hebben ingezet om te komen tot het gebruik van een onderwijsnummer –
mijn voorkeur ligt bij het sofi-nummer – zijn zodanig ingericht, dat
het voor onderwijsinstellingen mogelijk is om datgene te doen wat de heer
Rabbae voorstelt. Natuurlijk is er de meeste kans op uitval op het moment
waarop men van school wisselt. Ik heb dat zojuist al aangegeven in antwoord
op een interruptie van mevrouw Lambrechts. Maar het luistert dan heel erg
nauw wie op welk niveau over welke gegevens kan beschikken. Die discussie
zal ik graag met de Kamer voeren, want dat is heel cruciaal. De minister van
Onderwijs zou niet degene moeten zijn die op individueel niveau kan beschikken
over de gegevens, maar hij zal wel geaggregeerd, op abstract, algemeen niveau
gegevens moeten hebben. Aan de scholen en de gemeenten zul je wellicht wel
die mogelijkheid moeten geven. Daarmee kom ik heel dicht bij wat de heer Rabbae
zei.In antwoord op het eerste deel van de interruptie van de heer Rabbae kan
ik zeggen dat wij niet zomaar geld in het voorkomen van het voortijdig schoolverlaten
gaan stoppen. Wij stoppen er onder een aantal voorwaarden geld in, en wij
willen dan ook afrekeningen en resultaten zien. Over die resultaten gaan wij
overleggen met de heer Van Boxtel, de gemeenten en de instellingen om te beslissen
hoe wij dit het beste tot stand kunnen laten komen.Voorzitter! Ik wil nu overstappen op het hoger onderwijs, daarvoor zijn
enkele punten op tafel gelegd. Direct na mijn aantreden heb ik met de VSNU,
de Vereniging van samenwerkende Nederlandse universiteiten, en de HBO-raad
overlegd om te komen tot afspraken over de manier waarop wij de bezuinigingen
die in het regeerakkoord waren neergelegd, gaan uitvoeren. Daarbij heb ik
niet aangegeven hoe men het zou moeten doen, maar heb ik met hen afgesproken
dat de bezuinigingen die er liggen, ook de oude bezuinigingen, een voldongen
feit zijn dat gewoon moet worden ingevuld. In de afspraken die ik heb gemaakt
met de universiteiten en de hogescholen, hebben wij niet uitsluitend over
budgetteren gesproken maar ook over een agenda voor de toekomst. Het gaat
met name over de ontwikkeling in de richting van HOOP 2000. Daarin zullen
de nieuwe ontwikkelingen waarmee het hoger onderwijs via internationalisering
te maken zal krijgen, een plaats moeten innemen. Daarin zullen de hogeronderwijsinstellingen
hun nieuwe positie ten aanzien van de markt krijgen. Het gaat dan om de vraag
welke rol de instelling ten opzichte van de markt speelt en welke rol de markt
mag spelen bij de instellingen. Daarbij is ook gesproken over de vraag, welke
prioriteit ik zou stellen als ik extra geld had. Ik wil daarover helderheid
scheppen. Ik heb met de HBO-raad afgesproken dat ik zal kijken of ik voor
de omslagkosten ruimte kan vinden in mijn begroting. Het gaat dan om het meer
op de markt gericht kunnen geven van de post-HBO-opleiding (cursussen na het
initieel onderwijs) en de mogelijkheden om mensen met een MBO-opleiding via
korte HBO-opleidingen op bepaalde punten bijscholing te kunnen geven. Kortom,
het gaat om een uitbreiding en een vergroting van taken en mogelijkheden van
het HBO op dat terrein, waarmee tot nu toe nog lang niet iedereen in dat veld
bezig was. Voor die omslag, die frictie, wil ik proberen ruimte te vinden.
Dat heb ik aangegeven in het akkoord met het HBO. Ik ben dus aan het zoeken
naar incidenteel geld om dat te gaan doen. Hoeveel dat is, kan ik niet precies
zeggen, want ik moet nog zien welke ruimte ik daarvoor in mijn begroting heb.Bij het wetenschappelijk onderwijs hebben wij twee dingen gedaan. Allereerst
is de overheveling NWO van 500 mln. stopgezet. Met dat stopzetten bedoelen
wij niet dat wij niet meer over versterking van de tweede geldstroom praten,
maar dat wij het op een andere manier willen doen. Daarbij heb ik mij, uit
uw gelederen komend, ook al is dat acht jaar geleden – maar volgens
mij is daar niets aan veranderd – uitgebreid georiënteerd op de
discussie in de Kamer daarover. Ik constateer dat er in de Kamer op dat punt
absoluut geen overeenstemming met de minister bestond over de manier waarop
de overhevelingsoperatie uitgevoerd zou worden. Ik heb gezien dat, behalve
de fractie van de PvdA, alle andere fracties grote vraagtekens zetten bij
de overhevelingsoperatie. Op grond daarvan heb ik het stopzetten in de afspraken
met het WO neergelegd.Bovendien zijn er in het regeerakkoord geen extra gelden opgenomen voor
de versterking van de tweede geldstroom. Het tweede punt in de afspraken is
dat VSNU, NWO en de Koninklijke Nederlandse academie voor wetenschappen samen
met mij zullen kijken op welke wijze wij het dan wel kunnen doen. Daarbij
worden de 500 mln. dus niet a priori overgeheveld; wij hebben bekeken hoe
wij met een andere methode in gezamenlijk overleg de tweede geldstroom konden
versterken.Het derde punt is dat ik heb gezegd dat het hoger onderwijs voor mij een
hoge prioriteit heeft als er extra geld aan de begroting van Onderwijs zou
worden toegevoegd.Die afspraken heb ik gemaakt, afgezien van de vele punten die nog in het
HOOP uitgewerkt moeten worden.De heer Rehwinkel (PvdA):Voorzitter! De minister heeft in het schriftelijke antwoord op mijn vraag
over de overheveling gesteld dat hij niet anders had kunnen besluiten dan
afzien van de overheveling. Kan de minister aangeven wat hij
daarmee bedoelt, ook na het overleg met de Kamer en gezien het feit dat de
Kamer aan minister Ritzen min of meer het groene licht heeft gegeven om door
te gaan met wet- en regelgeving?Minister Hermans:Dat laatste ben ik niet met u eens. Ik heb daar toen mijn verantwoordelijkheid
in genomen, omdat ik uit het overleg met de Kamer constateerde dat er absoluut
geen meerderheid in de Kamer was om het te doen op de manier zoals de overheveling
op dat moment voorlag. De fractie van de PvdA wel; alle helderheid daarover.Bovendien was het naar mijn mening een schier onmogelijke taak voor de
universitaire instellingen om behalve de bezuiniging van ruim 300 mln., waarvan
een deel oude bezuinigingen waren uit 1994, in totaliteit 800 mln. te moeten
herschikken. Dat vond ik een aanslag op het wetenschappelijk onderwijs, die
ik niet voor mijn verantwoording wilde nemen. Ik heb dan ook gezegd dat die
insteek voor mij niet de juiste zou zijn en daarom heb ik ook afgezien van
de overheveling onder de voorwaarden die ik zojuist heb aangegeven. Ik wilde
er wel over doorpraten om op een andere manier de tweede geldstroom te versterken,
in overleg met de universiteiten, het WO en de KNAW.De heer Rehwinkel (PvdA):Maar dan blijft toch het punt overeind hoe het overleg in mei is geëindigd.
In het verslag van het overleg is namelijk terug te lezen dat het overleg
echt in groen licht voor minister Ritzen in het verder uitwerken van zijn
plannen is geëindigd. Was het niet mogelijk geweest om daarover nader
contact te hebben met de Kamer?Minister Hermans:Ja, dat was mogelijk geweest. Ik heb die verantwoordelijkheid op mij genomen
en ik heb daarmee het risico genomen dat de Kamer dat niet zou accepteren.
Ik heb dat op mij genomen. Hier sta ik en ik neem dus alle verantwoordelijkheid
op mij.De heer Rehwinkel (PvdA):Wanneer kan het plan van aanpak voor het onderzoek naar versterking van
de tweede geldstroom worden verwacht? Daar hecht u toch belang aan, zo hebt
u aangegeven.Minister Hermans:Voor de realisatie van het HOOP moeten wij daarover duidelijkheid hebben.
Dat betekent dat wij in het voorjaar de afspraken met zowel de VSNU als met
de HBO-raad moeten concretiseren.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! De minister kan op dit moment niet aangeven hoe hoog de incidentele
middelen zullen zijn om de omslagkosten van het HBO te financieren. Dat kan
ik mij op dit moment voorstellen, maar kan hij aangeven wanneer hij dat wel
zal kunnen?Minister Hermans:Ik denk dat dit rondom de Voorjaarsnota zal zijn.De heer Wijn (CDA):Voorzitter! Ik heb de minister niet helemaal begrepen. Voor het HBO belooft
hij in ieder geval een frictiepotje. Vervolgens kijkt hij of hij meer krijgt
op zijn begroting en dan geeft hij het gehele hoger onderwijs prioriteit.
Hoe zit nu de verhouding tussen HBO en WO daarin?Minister Hermans:Als ik op mijn begroting incidenteel ruimte heb, dan zal ik die gelden
gebruiken voor het HBO om de frictiekosten op te vangen. Wij bekijken op dit
moment hoe dat het beste kan. Dat zal misschien pas bij de Voorjaarsnota duidelijk
zijn. Als er algemene middelen worden toegevoegd aan de begroting, dan heeft
het wetenschappelijk onderwijs een hoge prioriteit. Ik kan natuurlijk niet
tegen het WO zeggen: 'u komt maar een beetje achteraan te hangen', als wij
zien dat er in alle sectoren intensiveringen hebben plaatsgevonden behalve
in het hoger onderwijs. Dan is het WO een hoge prioriteit en is het HBO een
prioriteit. Het moge duidelijk zijn dat wij dan voor het hele onderwijsveld
zullen bekijken wat wij met eventuele extra middelen kunnen doen. Dat staat
los van de discussie over de CAO, want die middelen zullen op een andere manier
aan de begroting worden toegevoegd.De heer Wijn (CDA):Maar gesteld dat u op uw eigen begroting niets kunt vinden en dat u vervolgens
wel additionele middelen krijgt, betekent dat dan dat het HBO niets krijgt
en het WO wel iets?Minister Hermans:Neen, als ik incidentele middelen krijg van de minister van Financiën,
dan zal ik die in eerste instantie aan het HBO geven, want die zullen specifiek
daarvoor bedoeld zijn.De heer Wijn (CDA):Dus u wilt wel degelijk eerst het HBO tegemoetkomen en dan pas het WO?
U geeft nu aan: vind ik het niet in mijn eigen begroting en komen er externe
middelen, dan gaan die toch naar het WO.Minister Hermans:Ja, als u het op die manier wilt bekijken. Ik wil alleen bekijken of er
mogelijkheden zijn om binnen mijn huidige budgetten ruimte te vinden voor
het HBO. Als er extra geld komt, dan kan dat ook in de richting van het WO.De heer Wijn (CDA):Dan is wel van belang wat uw inzet zal zijn voor het HBO. Moeten wij wat
de systematiek betreft dan denken aan het kunstvakonderwijs?Minister Hermans:Wij hebben niet zomaar gezegd dat wij er even wat geld bijleggen. Neen,
wij willen ook kijken naar de omslag- en frictiekosten van het HBO om te kunnen
inspelen op de nieuwe ontwikkelingen. Er spelen natuurlijk veel meer zaken
in het HBO in verband met de lerarenopleiding. Die zullen wij allemaal moeten
bekijken. Het HBO heeft op dit moment mijn grote aandacht. Wij bekijken hoe
wij dat probleem in algemene zin kunnen oplossen.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Het tijdsaspect is mij niet helemaal duidelijk. Ik had uit
de beantwoording van de vragen de indruk gekregen dat de incidentele middelen
voor het HBO iets eerder beschikbaar zouden zijn dan de structurele middelen
voor het WO. Ik zou dat ook toejuichen, gezien de aard van de problemen met
onder andere de lerarenopleiding. Ik proef nu toch dat dit waarschijnlijk
niet het geval zal zijn. Ik zou dat jammer vinden.Minister Hermans:Voorzitter! Zo snel als ik inzicht kan krijgen in de ruimte die ik heb
voor het HBO, zo snel zal ik dat natuurlijk ook geven. Ook ik erken dat de
omslag van het HBO op korte termijn zal moeten plaatsvinden. Ik ben volop
bezig om daarvoor ruimte te vinden, maar er zal pas rondom
de Voorjaarsnota volledig inzicht zijn in de realisatie van de begroting.
Dan moeten de mogelijkheden op dat punt worden bekeken, maar dat is pas over
een maand of drie. Dan moeten wij enig zicht kunnen krijgen op het geheel.
Dat hoop ik althans.Mevrouw Lambrechts (D66):Ook hiervoor voelt u de steun van de Kamer.Minister Hermans:Als je extra geld geeft, moeten er goede plannen liggen. Die heb ik op
dit moment nog niet gezien. Er wordt over gesproken, maar ik moet ze wel hebben.
Ik kan niet zomaar zeggen: ik heb een pot met geld, maakt u maar eens plannen.
Neen, er zullen eerst plannen moeten komen. Iedereen weet dat het geld niet
op de rug groeit bij de minister van Onderwijs. Wij zullen in de spelonken
van onze begroting moeten zoeken naar ruimte dan wel elders moeten proberen
extra middelen te krijgen.Voorzitter! Ik wil naar een aantal andere punten toe wat het hoger onderwijs
betreft. Met uw goedvinden ga ik naar de OV-kaart en naar de loting. Het wetsvoorstel
inzake de OV-kaart ligt op dit moment bij de Raad van State. Er is een flink
aantal vragen gesteld over de OV-kaart. De vraag wat ik ga doen wanneer straks
blijkt dat een groot aantal studenten geen gebruik wil maken van de OV-kaart
en dus gebruik wil maken van een weigering, is heel logisch. Ik geef daar
echter een wat terughoudend antwoord op, omdat wij het wetsvoorstel terzake
nog moeten behandelen. Ik veronderstel dat als studenten de kaart weigeren,
dit degenen zullen zijn die er niet of nauwelijks gebruik van maken. Bij het
contract dat wij met de openbaarvervoersbedrijven hebben gesloten, is uitgegaan
van het aantal personen dat studiefinanciering krijgt. Dit betekent dat het
contract daarmee in feite dicht zit. Als er 10.000 uitvallen, zijn dat waarschijnlijk
de 10.000 die er het minste gebruik van maken. Probeer echter maar eens te
bewijzen dat dit anders zou zijn! In mijn ogen kunnen wij natuurlijk bekijken
of er mogelijkheden zijn. Gezien het contract dat er nu ligt – ik heb
dit overigens twee uur na mijn aantreden als minister getekend – acht
ik dat echter, ook tot mijn spijt, niet mogelijk. Ik heb er zelf naar gekeken
en ik heb ernaar laten kijken, maar ik moet constateren dat die ruimte er
reëel niet in zit. Op dit punt heeft de Kamer alle helderheid gekregen
waar zij om gevraagd heeft. Wij kunnen de OV-kaart verder bediscussiëren
wanneer het wetsvoorstel terzake in de Kamer behandeld wordt.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Ik wil niet zeggen dat de minister de profeet van flexibilisering
is, maar hij heeft flexibilisering wel hoog in het vaandel. Hij heeft echter
een zeer statisch contract gesloten met de NS. Daardoor is hij met handen
en voeten gebonden aan dat contract. Mij dunkt dat dit niet positief is. Als
de minister de studenten de mogelijkheid biedt om geen gebruik te maken van
de OV-kaart, dan zit hij volgens mij helemaal vast op het punt van de middelen.
De studenten maken daar dan geen gebruik van, terwijl hij geen terugtrekkende
beweging kan maken in de richting van de spoorwegen. En het ergste komt nog.
De studenten worden al jaren ƒ 95 per maand gekort op hun basisbeurs
om de OV-jaarkaart te financieren. Als een student nu aangeeft dat hij geen
gebruik wil maken van de OV-jaarkaart, heeft hij eigenlijk recht op dat bedrag.
Het gaat namelijk ten koste van zijn basisbudget. Is de minister dat met mij
eens?Minister Hermans:Voorzitter! Het zou zo mooi zijn om daar ja op te zeggen, maar het is
niet zo. Dat spijt mij zeer, want ik zou dat graag met de heer Rabbae eens
zijn. Bij het sluiten van het akkoord is uitgegaan van een menging van degenen
die weinig of geen gebruik maken van de kaart, en van degenen die daar zeer
intensief gebruik van maken. Daar is een overall prijs voor genomen. Die overall
prijs ligt in de orde van grootte van 660 mln. Je kunt niet zeggen dat studenten
die niet gaan reizen, komen uit de groep die toch al geen gebruik maakte van
de kaart, zoals degene die in Den Haag woont en met de fiets naar de HBO-instelling
gaat. Je kunt ook niet zeggen hoe het gebruik ligt bij degenen die in Maastricht
wonen en in Groningen aan de universiteit studeren. Dat is niet aan te geven.
In het contract, zoals dat nu op tafel ligt, is juist een middeling gevonden
tussen de verschillende groepen studenten. In dat kader gaat het om een totaalbedrag
van 660 mln. Tot mijn spijt moet ik constateren dat er geen ruimte is voor
een en ander. Over flexibiliteit komen wij dadelijk nog te spreken, want dat
is in mijn ogen iets heel anders. Het contract is op dit punt echt omlaag
gedrukt. Ik heb gezien dat hier hard over onderhandeld is. Ik meen ook dat
mijn voorganger het maximale heeft gedaan om ervoor te zorgen dat de prijs
niet hoger zou worden. De prijs is nu het gemiddelde van de uit-en-thuiskaart
en de weekkaart. Als blijkt dat er massaal geen gebruik van die kaart wordt
gemaakt, komen wij in 2002 met een andere vraag te zitten.De heer Rabbae (GroenLinks):En nu de student?Minister Hermans:Als je gaat studeren, neem je een bepaald risico en dat calculeer je in.
Als de student geen gebruik maakt van het openbaar vervoer maar hij wel de
OV-jaarkaart dwingend krijgt opgelegd en bij niet realisatie van voldoende
studiepunten moet overgaan tot terugbetaling, is dat naar mijn mening iets
wat niet zou passen in een goede positie van de student.De heer Rabbae (GroenLinks):Dit begrijp ik, maar het is geen antwoord op mijn laatste vraag. Bent
u het met mij eens dat er al jaren gekort wordt op de basisbeurs van studenten
ten behoeve van de financiering van de OV-jaarkaart? Zo ja, vindt u het dan
niet legitiem dat wanneer een student aangeeft dat hij geen gebruik wenst
te maken van die kaart omdat hij vreest dat het hem te veel gaat kosten als
hij niet binnen de normen scoort, deze toch recht heeft op die ƒ 95?Minister Hermans:Neen. De kaart is in principe gratis als de student zijn punten haalt.
Wij zitten hier nu namelijk te doen alsof het grootste deel van de studenten
zijn punten niet haalt. Het gaat nu over die student die zijn prestatie niet
levert. Die moet de kaart terugbetalen. Degene die zijn prestatie wel levert,
behoeft die kaart niet terug te betalen.De heer Rabbae (GroenLinks):Maar...De voorzitter:Neen, dat was uw laatste vraag. Laatst is laatst, dat
geldt zeker in het onderwijs.De heer Rabbae (GroenLinks):U redt de minister, voorzitter.De voorzitter:Ik red niemand. Neen, dat accepteer ik niet van u. Ik red niemand, ik
handhaaf hier de orde.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik bedoel het niet negatief. Ik bedoel het debattechnisch, voorzitter.De voorzitter:Dan dank ik u voor het compliment.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik denk niet dat gezegd kan worden dat de kaart gratis wordt verstrekt,
want er wordt een bedrag van de basisbeurs ingehouden. De minister schetst
terecht dat de prijs voor het contract afhankelijk is van het aantal studenten
dat recht heeft op studiefinanciering. De minister geeft aan dat hij meent
niet erg sterk te staan ten opzichte van de vervoersbedrijven als hij met
hen zou praten over het verlagen van de contractprijs. Ik zie niet helemaal
in in hoeverre hij juridisch niet sterk zou kunnen staan. Misschien dat de
minister dat nog nader kan aangeven. Mijn vraag aan hem is nu of het niet
op z'n minst een poging waard is om dat gesprek met die OV-bedrijven aan te
gaan en om ze te wijzen op de realiteit dat minder reiskilometers door studenten
worden gemaakt. Misschien dat dit kan leiden tot een lagere kaartprijs voor
de studenten. Verder blijft overeind staan dat niet tegen de zin van de student
in, deze kan worden gedwongen tot het opbouwen van een schuld. Dat is wat
de minister toch duidelijk heeft gerealiseerd.Minister Hermans:Ik wil graag met iedereen spreken, maar als ik juridisch vanuit een positie
opereer waarbij ik eigenlijk geen kans van slagen heb, dan kan ik wel hier
de toezegging terzake doen maar dan is het niet meer dan een loze toezegging.
Zoals mij is aangegeven, zijn er juridisch geen mogelijkheden om te heronderhandelen
over het contract, dat overigens in november 1997 met goedkeuring van de Kamer
is gesloten. Dat is een fait accompli waarvoor ik nu sta.De heer Rehwinkel (PvdA):U schetst nu alsof in het contract staat dat er geen mogelijkheid is om
erover te heronderhandelen. Dat staat absoluut niet in het contract. Er staat
wel in waar de prijs van afhankelijk is, namelijk van het aantel mensen dat
recht heeft op studiefinanciering. Ook in het licht van het feit dat wij binnen
een jaar een gesprek met de vervoersbedrijven moeten aangaan over de verdere
toekomst van de OV-jaarkaart – ik heb gisteren al gezegd dat wij ervoor
moeten zorgen dat die kaart zichzelf niet uit de markt prijst – is het
toch op z'n minst de moeite waard om na te gaan in hoeverre er bij deze bedrijven
ruimte is voor onderhandelingen hierover.Minister Hermans:Ik heb gezegd dat ik tot alle gesprekken bereid ben, maar ik hoop dat
ik het optimisme via mijn beantwoording voldoende heb weten te temperen. Ik
ben absoluut bereid om zo'n gesprek aan te gaan, voor iedereen die mij dat
vraagt. Ik weet ook erg goed dat de positie die ik inneem bij een verdere
onderhandeling voor een volgende kaart, natuurlijk een zaak is die ingebracht
kan worden. Ik constateer dat mij wordt aangegeven dat er in juridische zin
in het contract geen ruimte is om op basis van deze verandering, die uitgaat
van het aantal studiefinancieringsgerechtigden, het contract te laten openbreken.
Als ik die juridische gegevens krijg, volg ik die maar, want ik ben op dat
terrein ook maar een leek.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! De denkfout van de minister illustreert wat er niet klopt
in zijn redenering. Het is geen gratis verstrekte kaart en daarom zou er voor
studenten die besluiten om de kaart niet te nemen, een vorm van restitutie
moeten zijn. Dat is ook wat de VVD in de campagne steeds heeft gezegd: studenten
moeten kunnen kiezen voor de kaart en als zij daar niet voor kiezen, krijgen
zij geld terug. Zullen wij dan zeggen dat de minister, die nu zit met een
contract dat hij zelf niet heeft bedacht, in de nieuwe onderhandelingen voor
restitutie zal pleiten?Minister Hermans:Bij vragen met 'als' erin, placht ik altijd maar één uitspraak
te gebruiken: als mijn grootmoeder wieltjes had gehad, zou zij een locomotief
zijn geweest. Ik kan niet zeggen wat er bij nieuwe onderhandelingen gebeurt.
Wat ik wel kan zeggen, is dat ik in het totale kader van flexibilisering en
van ruimte bieden natuurlijk wil kijken naar mogelijkheden om de zaak flexibeler
te maken in het algemene kader van studiefinanciering. Ik weet echter niet
wat de inhoud zal zijn van een volgend regeerakkoord. Als er bovendien op
dit punt flexibilisering doorgevoerd zou worden, zou dat voor degenen die
de kaart toch willen hebben, onherroepelijk leiden tot een forse prijsverhoging.
Dat moeten wij goed in de gaten houden. Ik ken de verschillende partijprogramma's
op dit punt natuurlijk uitermate goed. In discussies over studiefinanciering
waarover ik straks nog wat zal zeggen, heb ik er ook uitgebreid naar gekeken.
Maar in de commissie is niet het voorstel gedaan om de OV-kaart af te schaffen.De heer Wijn (CDA):Het CDA wil van de prestatiebeurs af. Is de minister het met mij eens
dat het, elke keer als er een klein onderdeel aan de prestatiebeurs wordt
gekoppeld, door de boekhoudkundige systematiek moeilijker wordt om van de
prestatiebeurs af te komen?Minister Hermans:Voorzitter! Dan moet ik wat verder ingaan op de flexibilisering van de
studiefinanciering en dat wil ik in het voorjaar ook doen. Wat mij betreft
is dit een afsluiting van dit onderwerp, maar ik zie nog enkele Kamerleden
bij de interruptiemicrofoon staan.De heer Wijn (CDA):Ik wil graag een vervolgvraag stellen. Is het mogelijk dat een besluit
om bijvoorbeeld trekkingsrechten in te voeren in het kader van flexibilisering
van studiefinanciering, de facto het afschaffen van de prestatiebeurs betekent?
Voorts moet de minister voor het invoeren van de keuzemogelijkheid een heel
traject afleggen. Zo moet hij bij de IBG langs en zal hij de administratieve
handelingen moeten bekijken. Wat is het laatste moment waarop hij daarvoor
het 'go or no go'-signaal moet geven?Minister Hermans:Voorzitter! Het antwoord op de laatste vraag hangt af van de mate waarin
de wijzigingen zullen moeten plaatsvinden en van de intensiteit van de wijzigingen.
Er vindt altijd een uitvoeringstoets plaats door de IB-groep.De heer Wijn (CDA):Ik ga uit van hetgeen de minister nu wil wijzigen.Minister Hermans:De vraag was voorts of het onder de prestatiebeurs brengen van meerdere
elementen het afschaffen van die beurs bemoeilijkt. Dat weet ik niet. Het
is ook de vraag of de prestatiebeurs moet worden afgeschaft om toch meer flexibiliteit
te creëren. Wat dat betreft zijn er een aantal mogelijkheden om flexibiliteit
in te voeren, conform de voorstellen van de commissie die begin dit jaar een
rapport heeft uitgebracht over studiefinanciering. Als je naar een trekkingsrechtsysteem
gaat, schaf je het studiebeurs-prestatieverhaal eigenlijk af. Dat levert een
eenmalig kaseffect op van 3,3 mld. en vervolgens loopt dat weer weg. Dat is
een begrotingstechnisch probleem waar ik mij bij neer heb gelegd. Dat is niet
in het regeerakkoord opgelost.De voorstellen van die commissie zullen in grote mate uitvoerbaar zijn,
met handhaving van de prestatiebeurs. Ik doe die toezegging. Als je pas begint,
heb je een heleboel dingen voor de boeg, maar wij zullen in het voorjaar met
heel veel dingen komen, daar ben ik van overtuigd. Het onder de prestatiebeurs
brengen van zaken is niet het grootste probleem wanneer je praat over flexibiliteit.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! In mijn fractie leeft het idee dat het voor de resterende
mensen duurder wordt, als er minder mensen gebruik maken van die kaart, ook
als zij deze straks moeten terugbetalen als zij hun studiepunten niet behalen.
Is dat correct?Minister Hermans:Nee, het contract dat er nu ligt, is een vast contract. Dat betekent dat
degenen die er geen gebruik van maken, geen schuld opbouwen. Degenen die er
wel gebruik van maken, zullen niet slechter af zijn omdat een aantal mensen
ervan af hebben gezien. Welke effecten dat in 2002 heeft op een nieuw af te
sluiten contract, kan ik op dit moment nog niet zeggen.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Kan de minister aangeven wat de verhouding van dat contract
is tot de wetgeving die nu bij de Raad van State ligt? Kunnen wij straks eigenlijk
alleen maar 'ja' zeggen tegen de wet en verder niet?Minister Hermans:Ik voer een regeerakkoord uit dat op dit punt een duidelijke lijn heeft
getrokken en zegt dat de OV-kaart onder de prestatienorm gebracht moet worden.
Dat is uitgevoerd en ligt op tafel. Er is straks ruimte voor alle partijen
om daar ja of nee tegen te zeggen. De keuze tussen weekendkaart of weekkaart
moet overeind blijven en daar moet dekking voor gezocht worden. Als men de
OV-kaart niet op deze wijze wil, denk ik dat het een goede zaak is als de
Kamer een andere dekking aangeeft.Dan kom ik op de discussie over loting en de numerus fixus. Daarover komt
een wetsvoorstel en daarover is allerlei publiciteit geweest. De afronding
door de Raad van State is al in een vergevorderd stadium. Ik hoop dat ik morgen
het rapport krijg, met een oordeel en commentaar over de nota van wijziging
die door mij is voorgelegd. Als ik dat oordeel krijg, kan ik een nadere nota
schrijven en aan de Kamer sturen. Ik doe een zeer dringend beroep op de Kamer
om dat wetsvoorstel zo snel mogelijk te behandelen.Hiervoor zijn twee redenen. Degenen die op dit moment bezig zijn met de
schoolonderzoeken voor het eindexamen, moeten snel weten of de 8 volgend jaar
het cijfer is op grond waarvan men direct toegang kan krijgen. Als wij in
het jaar 2000-2001 willen werken met decentrale mogelijkheden, zal ik dit
voorjaar vrij snel duidelijkheid moeten krijgen in het overleg tussen instellingen,
studenten en minister over de transparantie van de criteria en de manier waarop
dat moet. Elk uitstel leidt tot problemen bij de uitvoering. Ik heb heel veel
steun gezien voor dit wetsvoorstel in de Kamer, maar deze zou dan niet waargemaakt
kunnen worden. Dan zouden wij het weer een jaar verschuiven, terwijl het wetsvoorstel
van mijn voorganger er al vanaf maart van dit jaar ligt. Wij moeten snel komen
tot behandeling.Ik geef de heer Rehwinkel toe dat er in het regeerakkoord wordt gesproken
over experimenten. Over experimenten staat in de nota van wijziging de bepaling
dat wij na twee jaar zullen evalueren op welke wijze wij door zullen gaan.
Als wij experimenteren, wil ik ook experimenten. Dan wil ik niet experimenteren
langs slechts een methode, maar kijken of er meer mogelijkheden zijn. Daarom
heb ik het voorstel wat ruimer gemaakt dan het aanvankelijke voorstel van
mijn voorganger. Er worden daardoor meer mogelijkheden geboden. Ik zeg de
heer Rehwinkel volmondig toe dat er na twee jaar een verplichte evaluatie
zal plaatsvinden. Het gaat dus niet zomaar automatisch door, maar ik moet
wel een wettelijke basis hebben op grond waarvan ik zo'n experiment kan doen.
Daarom staat het nu zo in de wet. Mocht er na twee jaar tussen het kabinet
en de Kamer een zodanige politieke overeenstemming zijn over wijzigingen of
aanpassingen, dan zullen wij de wet dus op dat moment moeten aanpassen.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Ik begrijp dat de minister deze zaak zo snel mogelijk wil
behandelen. Hij wil graag een signaal geven. Hij wil dat de scholieren die
nu bezig zijn met schoolonderzoeken, weten waar zij straks aan toe zijn. Ik
kan mij dat voorstellen. Hij weet echter ook dat de universiteiten nog niet
weten hoe zij dat experiment moeten gaan uitvoeren. Zij hebben dan ook om
twee jaar uitstel gevraagd en willen dat pas in 2000 of 2001 uitvoeren. De
minister zit dus met een hybride constructie. Voor de mensen die hoge cijfers
hebben, is er straks wellicht duidelijkheid. De studenten die meedoen aan
het experiment, hebben echter nog geen zekerheid over de wijze waarop de universiteiten
deze zaak in het komende jaar zullen oppakken.Minister Hermans:Dat is een reden temeer om juist wel snel te werken. Dan weet men immers
zo snel mogelijk wat de lijn zal zijn. Alle universiteiten hebben mij laten
weten dat zij zullen meedoen. Alle faculteiten geneeskunde hebben mij gezegd
dat zij willen beginnen met 10%. Zij willen het experiment in de komende jaren
beperken tot twee keer 10%. De faculteit diergeneeskunde Utrecht heeft mij
gevraagd om verder te mogen gaan. Vervolgens zijn er nog de HBO-instellingen
die hebben gevraagd: geef ons überhaupt veel meer ruimte. In het voorliggende
wetsvoorstel wordt op die verschillende mogelijkheden ingespeeld. Die evaluatie
moet dan zeer nadrukkelijk plaatsvinden. Hoe eerder studenten
duidelijkheid hebben, hoe beter het is. Het zou eigenlijk het allermooiste
zijn geweest als degenen die nu naar 5 VWO gaan, al weten hoe het zal zijn.
Maar ik kan nu eenmaal geen ijzer met handen breken. Wij zitten nu in een
bepaalde fase. Hoe sneller wij het voor elkaar krijgen om duidelijk te maken
dat én het cijfer 8 én decentrale toetsing tot de mogelijkheden
behoren, hoe sneller de universiteiten laten zien wat de decentrale toetsing
in de diverse regio's betekent, dus hoe sneller duidelijk is wat criteria
zullen zijn, hoe meer helderheid er voor de studenten is.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat ben ik met de minister eens. Acht hij het mogelijk dat in het komende
jaar de lotingscomponent, dus de weg van de cijfers, en de experimentele weg
van de universiteiten in de tijd gezien met elkaar sporen?Minister Hermans:Voorzitter! De 8 zou in te voeren zijn mits het wetsvoorstel 'stabiel'
is in februari. Dat betekent dat de invoering van de 8 met ingang van het
nieuwe studiejaar mogelijk is. Wij moeten er met elkaar voor zorgen dat wij
dat zo snel mogelijk voor elkaar krijgen en dat het wetsvoorstel zo spoedig
mogelijk richting Eerste Kamer gaat. Ik doe dat beroep op de Kamer. Als wij
dat voor elkaar hebben, dan is de vraag vervolgens: hoe zullen de decentrale
toetsingscriteria worden uitgewerkt? Dat is een zaak die wij in het voorjaar
kunnen bezien, zodat er bij de aanvang van het nieuwe studiejaar duidelijkheid
kan bestaan over de transparantie en de herkenbaarheid van de gegevens op
grond waarvan de verschillende universiteiten de decentrale toetsing zouden
willen laten plaatsvinden.Mevrouw Lambrechts (D66):De minister legt een grote voortvarendheid aan de dag om aan de vragen
van de heer Rehwinkel tegemoet te komen. Kan hij toch ook niet de hardheidsclausule
in de nota van wijziging onderbrengen? Ik weet dat het belangrijk is voor
de student. In deze nieuwe situatie zou ik het zeer gerechtvaardigd vinden
om dat voorlopig zeker te handhaven.Minister Hermans:Voorzitter! Ik heb die intentie op dit moment niet, maar ik zal dat opnieuw
overwegen, zeker wanneer mij dat zo nadrukkelijk door de Kamer gevraagd wordt.
Die hardheidsclausule is eigenlijk juist bedoeld voor diegenen die vanwege
omstandigheden niet in de positie zijn om de loting goed te doorstaan. Door
decentrale toetsing vang je juist degenen op die wellicht zeer goed zijn en
die toch zouden moeten worden toegelaten. Decentrale toetsing moet voorkomen
dat studenten buiten hun schuld tussen wal en schip vallen. Met de twee maal
decentrale toetsing wordt naar mijn mening meer dan voldaan aan een hardheidsclausule.
Ik wil er graag nog eens over debatteren bij het wetsvoorstel. Het is een
punt waar wij de overwegingen die de Kamer en ik hebben nog eens tegen elkaar
af moeten zetten om te bezien wat de beste weg is.De heer Rehwinkel (PvdA):Voorzitter! Wij hebben ons afgelopen zomer bereid getoond om te verkennen
of je zou kunnen gaan werken met andere vormen van toelating dan loting. Die
bereidheid zullen wij ook staande houden. Ik waardeer het dat de minister
toezegt dat er in brede zin sprake zal zijn van experimenten. Het zal dus
niet het eenvoudig vergroten van de mogelijkheden van decentrale toelating
zijn, maar het gaat echt om experimenten.Ik heb gisteren een vraag gesteld die de minister nog niet heeft beantwoord.
Wij kennen nu de situatie dat een categorie van studenten met een gemiddeld
eindcijfer van 8 of hoger gaat instromen. Wij krijgen de situatie van de gewogen
loting, waarbij de cijfers ook een rol spelen. Meent de minister dat cijfers
bij decentrale toelating dan opnieuw een rol moeten spelen of niet?Minister Hermans:Voorzitter! Ik waardeer het zeer dat de heer Rehwinkel met mij van mening
is dat je bij decentrale toetsing geen centrale criteria moet stellen. Ik
begrijp uit zijn woorden dat wij bij decentrale toetsing niet nog eens het
centrale punt van de cijfers moeten gaan invoeren. Daar kan ik mij goed in
vinden. Je moet bij de decentrale toetsing niet weer cijfers gaan gebruiken.
Dat is een heel terechte aanpak. Ik zou er tenminste heel grote moeite mee
hebben als wij bij decentrale toetsing centrale normen zouden stellen. Als
je decentraal gaat toetsen, moet je niet weer een cijfer gaan invoeren. Dan
kun je net zo goed meteen kijken wanneer er een 100% bezetting is, bepalen
wat het gemiddelde eindexamencijfer is en vervolgens iedereen toelaten die
daarboven zit en de rest valt af. Dat moeten wij niet doen. Bij decentrale
toetsing moet het cijfer niet de factor zijn op grond waarvan studenten kunnen
worden afgewezen.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik heb alleen nog een opmerking. Ik heb nog niet gezegd dat er decentrale
criteria moeten worden gesteld. Sterker nog, ik heb gisteren gezegd dat ik
mij heel goed zou kunnen voorstellen dat je dat centraal doet. Wij hebben
net afgesproken dat wij er de komende jaren mee gaan experimenteren. Ik heb
er goed nota van genomen dat de minister de evaluatie wil afwachten. Daarna
wordt pas bekeken hoe de situatie definitief zal zijn. Wij kunnen ons heel
goed voorstellen dat je centraal criteria stelt, waarbij wij ervan uitgaan
dat bij decentrale toelating cijfers opnieuw een rol spelen. Wij hebben ons
echter bereid getoond om daar in de komende jaren mee te gaan experimenteren.Minister Hermans:Bij decentrale toetsing en decentraal te ontwikkelen criteria kunnen er
verschillen tussen universiteiten ontstaan. Door die evaluatie na twee jaar
kunnen wij kijken wat het precies voor gevolgen heeft. Dan kunnen wij beoordelen
of het ook die effecten heeft opgeleverd die wij graag zouden zien.Voorzitter! Ik zou mijn eerste termijn van de eerste keer dat ik vanaf
deze kant van de tafel in deze zaal spreek, hiermee willen afsluiten.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.Staatssecretaris Adelmund:Voorzitter! 100 dagen. In die korte periode heb ik heel wat hoeken van
het onderwijs gezien, van hoofdluis tot geweld op school, van asielzoekers
tot zieke kinderen, van enthousiaste leraren tot overspannen directeuren,
van rekenflops tot islamitische scholen, van beroepsvoorbereiding tot leerlingenvervoer.
De Kamer heeft de afgelopen 100 dagen ook een aantal dingen met mij mee kunnen genieten. Het is de sector van kansen scheppen en kansen
benutten. Ook uit de inbreng van de kant van de Kamer blijkt de veelzijdigheid
van het terrein onderwijs, belangrijk voor startkansen van kinderen, jongeren,
ouderen en jongvolwassenen in de samenleving. Daarom is het van groot belang
dat de kwaliteit van het onderwijs alle aandacht krijgt die het verdient.
Wat mij betreft is kwaliteit het belangrijkste speerpunt voor de komende tijd.
Ik ga daar straks uitgebreider op in. Tegelijkertijd wil ik het onderwijs
graag zien in samenhang met andere maatschappelijke terreinen. Mij is namelijk
opgevallen hoe onderwijs het zondagsgevoel bij mensen stimuleert. Alle mooie
idealen moeten daar worden waargemaakt. Dat is niet alleen een grote uitdaging
voor de mensen die in het onderwijs werken, maar legt ook een grote druk op
dat onderwijs. Discussies over maatschappelijke idealen leiden binnen enkele
minuten tot een discussie over onderwijs. Vanuit alle fracties zijn hierover
behartigenswaardige woorden gezegd. Het CDA had het over ontplooiing, midden
in de maatschappij en kerntaak voor de overheid. Vanuit de PvdA-fractie is
gezegd dat elk kind tot zijn recht moet komen, terwijl GroenLinks repte van
achterstanden bestrijden en te kennen gaf dat onderwijs de belangrijkste sector
is van Nederland. De D66-fractie had het over een structurele restauratie.
Er is dus nogal wat aan de orde gesteld en ik heb nog lang niet alles genoemd!
Men verwacht nogal wat van het onderwijs.Voorzitter! De onderwijssector is belangrijk en essentieel voor maatschappelijke
en persoonlijke ontwikkeling. Tegelijkertijd is de sector relatief belangrijk.
Onderwijs is een van de instrumenten om ontplooiing, welvaart, welzijn en
emancipatie van allen te bevorderen. Met louter en alleen leren vallen dergelijke
idealen niet te verwezenlijken. Daar zijn ook andere, even belangrijke instrumenten
voor nodig: werkgelegenheids- en arbeidsmarktbeleid, inkomens- en socialezekerheidsbeleid,
buurt- en jeugdbeleid, sociaal beleid en criminaliteitsbestrijding. Ik wil
het onderwijs dus niet verabsoluteren en niet isoleren. Dat is mijn belangrijkste
premisse.Voorzitter! Onderwijs moet dus in samenhang met andere beleidsterreinen
een zelfstandige bijdrage leveren aan maatschappelijke en persoonlijke ontwikkeling.
U weet dat ik vaak zeg: een mens moet kunnen wonen, werken en liefhebben.
De afgelopen 100 dagen heb ik geleerd dat het voortaan moet zijn: een mens
moet kunnen wonen, werken, liefhebben en leren. Tweemaal een W en tweemaal
een L. Ik heb nooit iemand horen twijfelen aan het belang van dat leren. Tegelijkertijd
komen alle maatschappelijke problemen op kindervoeten de school binnen. De
school staat midden in de maatschappij en de maatschappij in de school. Ik
zei al dat het onderwijs vaak samenhangt met een zondagsgevoel in de samenleving
over hoe mooi het eigenlijk zou moeten zijn. Dat zet grote druk op het onderwijs.
Als wij het onderwijs geïsoleerd bekijken, wordt een schuldcultuur in
de hand gewerkt. De druk op het onderwijs om al die zaken waar te maken, leidt
er nogal eens toe dat men elkaar intern de schuld geeft: leraren geven de
ouders de schuld, ouders geven leraren de schuld, terwijl kinderen ouders
en leraren de schuld geven. Zij allen geven de schoolleiding of het bestuur
de schuld en vervolgens ook nog de inspectie, Zoetermeer of de politiek. Ik
zou zo graag af willen van dat isolement en die cultuur binnen het onderwijs.
Ik zal straks aangeven wat mij hierbij opvalt.Voorzitter! Ik wil onderwijs midden in de maatschappij en de maatschappij
in het onderwijs plaatsen. Ik zie onderwijs niet als een exclusieve overheidstaak.
Essentiële spelers zijn: de leerkrachten, de besturen, de schoolleiders,
de ouders en de leerlingen zelf. Zij allen dragen de verantwoordelijkheid
voor een optimaal klimaat binnen het onderwijs.Voorzitter! Ik wil u een aantal impressies geven van de afgelopen 100
dagen. Heel opvallend is dat er zeer veel problemen spelen, maar dat de tendens
is dat oplossingen op zich ook weer een probleem worden. Dat zou ik erg graag
willen veranderen. Ik heb de indruk dat er nogal eens problemen aan de orde
zijn waarbij je moet constateren dat het tafelkleedje niet op de tafel past.
Wat dat betreft noem ik als voorbeeld de discussie over meten. Opvallend is
dat daarbij direct scherpe dilemma's aan de orde zijn. Iedereen heeft zo zijn
eigen associaties bij meten in het onderwijs. Het is vaak voorsorteren op
maatschappelijke posities, waarbij velen denken dat het onderwijs die posities
zodanig zou moeten verruimen dat het meten leidt tot stimulansen. De kans
dat dat meten leidt tot beheersen, disciplineren en een plaats toewijzen,
maakt de angst voor dat meten zo groot. Dat vind ik een heel terecht debat,
maar het wordt zo snel verabsoluteerd. De achterkant van het gelijk maakt
dat wij niet aan de problemen beginnen. Ik zoek in dat type problemen een
balans. Ik hoop zo dat u met mij wilt zoeken naar de balans in die thematieken.
Het is niet zo, als je voor de leerlingen met de achterstanden bent, dat je
tegen toetsen bent. Het is niet zo, als je voor differentiatie bent omdat
je dat een teken van kwaliteit vindt, dat je tegen toetsen bent. Ik ben voor
beide. Ik ben voor die leerlingen in die achterstandssituaties en ik ben voor
differentiatie als een onderdeel van kwaliteit. Maar ik wil juist die kwaliteit
stimuleren en daarvoor moet ik ook meten.Ik geef u zicht op een aantal dilemma's, waar ik het evenwicht, de balans,
tussen de problemen en de oplossingen aan het verkennen ben. Ik heb er heel
wat, ik zal ze u niet allen aandoen. Ik wil aangeven hoe ingewikkeld het is
in het proces binnen het onderwijs, waar nogal eens direct doorradicalisering
binnen eenzelfde positie plaatsvindt en in contrasten wordt gedacht om de
oplossingen bij de problemen te vinden. Dat proces moeten wij toch ingaan.
Op het moment dat je voor transparantie kiest en voor die zeggenschap van
ouders, krijg je direct een doorradicalisering in de zin dat het dan een verplichte
eindtoets, die verplichte Cito-toets wordt. Dat is toch die momentopname.
Dat wordt die nationale rangorde. Het omgekeerde geldt blijkbaar ook. Als
je kanttekeningen plaatst bij toetsen, wil je blijkbaar ouders relevante informatie
onthouden over de kwaliteit van de scholen. Beide posities lijken mij niet
houdbaar; precies wat de heer Schutte zei.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):De staatssecretaris zegt dat zij de school graag een zelfstandige positie
wil geven in de maatschappij; interactie met de omgeving. Ziet zij de school
voornamelijk als een instelling waar een leerproces plaatsvindt?
Dat heb ik eigenlijk een beetje begrepen. Zij heeft het over het leren. Of
is het pedagogisch proces, het vormen, daar ook een belangrijk onderdeel in?
In dat kader wil ik graag uw verhaal over meten verder volgen.Staatssecretaris Adelmund:Ik kom daar nog heel uitgebreid op terug, want ik vind de school meer
dan alleen een organisatie waar het product leren aan de orde is. Natuurlijk
is het pedagogisch klimaat daar nadrukkelijk aan verbonden. Tegen je zin in
leren, is namelijk heel ingewikkeld. Je zult dus de condities moeten scheppen
om die leerbare leerling te krijgen. En daarvoor moet je een pedagogisch klimaat
scheppen.Dit speelt ook bij achterstandenbeleid. Ik geef nog zo'n dilemma aan,
zo'n zwart-wittegenstelling waarbij ik direct zeg dat de oplossing en de problemen
elkaar in de weg zitten. Sommigen zijn van mening dat er aan de achterstanden
van bepaalde groepen toch niets te doen is. Het is jammer, je krijgt het mee.
IQ is overerfbaar; dus wat je er ook aan doet, het is toch niet op te krikken.
Dus of die 1,9 nu moet of niet, het gaat erom dat je het effect toch niet
krijgt. Anderen daarentegen denken dat die achterstanden worden verholpen
als er een beetje geld bij komt. Met alle twee de beelden schieten wij dus
weer niets op, noch met dat beeld dat het toch niet helpt, wat je ook doet,
noch met het beeld dat het allemaal veel beter gaat als je er geld bij doet.
Met beide redeneringen kom je dus nergens, terwijl er natuurlijk wel succes
te boeken is. Maar dan gaat het om kleine stappen, om veel maatregelen tegelijk.
Dan gaat het weer om de balans en dat evenwicht.Ik wil zo graag wat balans en evenwicht vinden, ook ten aanzien van toetsen
en leerlingvolgsystemen.De heer Cornielje (VVD):Wat het achterstandenbeleid betreft weten wij in elk geval dat het leren
van de Nederlandse taal bijdraagt aan het wegwerken van achterstanden. Die
achterstand kan voortkomen uit sociaal-culturele achtergronden of sociaal-economische
achtergronden. Het heeft mij verbaasd dat in het antwoord dat ik heb gekregen
op mijn vraag, daar niet meteen de hoogste topprioriteit van wordt gemaakt
door de staatssecretaris en dat wij het eerst een tijdje gaan aanzien. Wij
hebben al zoveel ervaring opgedaan. Er zijn al zoveel projecten geweest waaruit
blijkt dat als je Nederlandse taal aanmerkt als een topprioriteit, het werkelijk
wil lukken om die achterstand te bestrijden. Ik roep de staatssecretaris ook
op om dat landelijk beleidskader snel aan te passen, om de doelstelling snel
aan te passen en om Nederlandse taal tot topprioriteit te verklaren.Staatssecretaris Adelmund:Ja, taal is van zo'n cruciaal belang; dat onderschrijf ik zo. Ik kan mij
ook niet voorstellen dat u passiviteit leest uit de tekst. Ik heb alle teksten
gezien en ik lees daar geen passiviteit in. Maar als u dat wel zo leest, zal
ik die tekst nog een keer bekijken. Het is natuurlijk een cruciale variabele,
daar waar je achterstanden zou willen opheffen.De heer Cornielje (VVD):Prima, dan versta ik dat als een toezegging dat we zo snel mogelijk dat
landelijk beleidskader zullen aanpassen en dat we in ieder geval ook uit zullen
stralen in het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid, dat het Nederlandsetaalbeleid
topprioriteit nummer één is.Staatssecretaris Adelmund:Ik heb hier een aantal antwoorden, maar het vervelende is dat zij niet
genummerd zijn, zodat ik het juiste antwoord even niet snel te pakken heb.
Ik kom er zo nodig in tweede ronde op terug. Wat betreft het punt van de passiviteit
zie ik nu dat dit niet de bedoeling in de tekst is.Wat nu zo ingewikkeld is bij toets- en leerlingvolgsystemen, is dat je
een aantal zaken tegelijk wilt. Je wilt kwaliteit in het onderwijs; je wilt
kijken of datgene wat er aan collectieve middelen heen gaat, ook heel goed
gebruikt wordt. Tegelijkertijd is het absoluut niet de bedoeling dat je toetsen
en meten laat afhangen van cijfers die leerlingen halen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):U zegt dat het rendement van de collectieve middelen de kwaliteit is?Staatssecretaris Adelmund:Nee, ik zeg dat meten en toetsen ook samenhangt met het feit dat je als
gemeenschap heel veel geld uitgeeft aan onderwijs en dat je ook wilt kijken
of het een goede uitgave is. Je moet meten of die gelden goed zijn besteed.
Maar dat is voor mij niet de ingang van de redenering over toetsen en meten.Ik sprak over stapje voor stapje werken aan verdere verbetering. Toetsen
zouden kunnen worden gebruikt als beheersinstrument. Dat is de ene kant van
de redenering; dat zou niet mijn inzet zijn, want op dat moment kunnen ze
averechts uitwerken in de functie die je het toetsen en meten wilt geven als
kwaliteitsinstrument. Het gaat mij om het kwaliteitsinstrument toetsen en
meten. Het vergt behoedzaam laveren om daar een goede koers in te bepalen,
ook al vanwege de associaties die mensen erbij hebben, in die zin dat je daardoor
in de verkeerde bak valt. Ook dat betekent nog meer uitval, nog meer selectie,
het nog eerder in de afvalrace terechtkomen, en ga zo maar door. Dat zie je
met het project een leven lang leren, namelijk dat heel veel mensen dat direct
opvatten als 'levenslang'. Waarom? Omdat ze heel slechte ervaringen hebben
opgedaan in het onderwijs, want daar hebben ze een rugnummertje gekregen,
waarvan ze het gevoel hebben dat dit hun heel lang heeft dwarsgezeten in het
leven om zich ook op de arbeidsmarkt te redden. Ik ken een heleboel mensen
die de arbeidsmarkt en werken milder vinden dan in het onderwijs zitten. Waarom?
Omdat zij het daar, als zij productie leverden, prettiger hadden dan wanneer
ze in het onderwijs de hele tijd moesten horen wat ze niet konden in plaats
van wat ze wel konden. Alle associaties met toetsen in de zin van: dan gaan
we mensen eerder vertellen wat ze allemaal niet kunnen, vind ik de verkeerde
route. Het is voor mij geen beheersinstrument; het is een instrument om kwaliteit
in te zetten.Ik zou juist dat ook willen koppelen aan Weer samen naar school. Je krijgt
een heel ander type leerling binnen. Er zijn in het regulier onderwijs nu
5000 leerlingen die gehandicapt zijn. Het gaat er juist om, als je kijkt naar
wat er aan de orde is bij de integratie van de gehandicapte leerlingen, dat
je met toetsen in kaart brengt wat leerlingen al wel kunnen en wat ze nog
moeten leren. Je kunt dus beter inspelen ook op de verschillen tussen leerlingen.
Wat namelijk zo ingewikkeld is aan ons onderwijssysteem, is dat het gaat om maatwerk, differentiatie, inspelen op de leerling. Als je
toetst en meet, kun je gaan inspelen op de leerling, kun je ook gaan inspelen
op de leerkracht. Als het inderdaad zo is, wat iedereen uit zijn eigen omgeving
weet, dat sommige onderwijsgevenden iets beter zijn in taal en anderen weer
in rekenen, kun je gaan bijscholen. Ieder modern arbeidsvoorwaardenbeleid
houdt in dat je bijschoolt, dat je maatwerk levert, ook aan degene die het
product moet maken. Je let in het onderwijs, lijkt het wel voor mij die daar
zo binnenkomt, meer op de potloden die binnen een jaar zijn afgeschreven of
de leermiddelen die binnen tien jaar zijn afgeschreven of, als we straks er
5 mln. bij doen, binnen acht jaar, terwijl de mensen er dertig jaar mee moeten...Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Als het gaat om meten van kwaliteit, zou u misschien even kunnen zeggen:
wat moeten wij meten, wat moet de overheid meten of wat kan de school nu gewoon
zelf? Waar bemoeien wij ons tegenaan en waar niet, omdat het gewoon al goed
gaat? Het is een beetje diffuus voor mij nog, om te kijken wat u nu vindt
dat wij zouden moeten gaan doen of waar we gewoon van zeggen: dat stimuleren
wij.Staatssecretaris Adelmund:En wie is 'wij' in uw verband?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Wij zijn wetgevend hier...Staatssecretaris Adelmund:U spreekt namelijk ook wel eens vanuit het schoolbestuur, maar u spreekt
nu zo.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Het schoolbestuur?Staatssecretaris Adelmund:U spreekt soms vanuit uw betrokkenheid bij het onderwijs. Ik vroeg dit
gewoon als verheldering.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Nee, ik sta hier gewoon als Kamerlid.Staatssecretaris Adelmund:Over kwaliteit wil ik het volgende zeggen. Ik zou zo graag de ontwikkeling
zien van de school als lerende organisatie. Dat is weer zo'n concept waar
heel veel organisaties mee bezig zijn. Het zou een enorme kwaliteitsverbetering
zijn voor het onderwijs als men op die manier de kwaliteitstoetsing, kwaliteitsmeting
zou kunnen ontwikkelen. Waar moet je voor zorgen als je, op alle niveaus,
een lerende organisatie wilt worden? Ik zei zojuist al dat de school voor
mij niet alleen maar overheidsbusiness is, want het gaat om het bestuur, de
leerkracht, de leerling, de ouder, Zoetermeer, inspectie enzovoorts. Ik heb
de hele reeks al opgenoemd. Als ik spreek over het werken aan kwaliteitsbeleid,
heb ik het over de school als lerende organisatie en over al die actoren.
Die maken met elkaar de kwaliteit. Je moet zorgen voor een terugkoppelingsmechanisme.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Maar bij het meten van kwaliteit is er toch een verschil tussen de taak
die de overheid heeft en de taak die de school zelf op zich kan nemen en die
zij intrinsiek heeft. Ik zou graag zien dat u daar enig onderscheid in maakt,
want ik begrijp heel goed wat u bedoelt, maar ik wil het nader gespecificeerd
zien. Waar bemoeien wij ons mee en wat laten wij over aan het veld? Daar gaat
het om.Staatssecretaris Adelmund:Op dit moment heeft de school al een opdracht ten aanzien van de kwaliteitszorg.
Dat heeft op 1 augustus 1998 in het Staatsblad gestaan. Er is al sprake van
het stimuleren van leerlingvolgsystemen en de schoolgids. Die kwaliteitsimpulsen
zijn allemaal al gedaan door voorgangers en ik dank hen daarvoor. Maar er
zijn nog heel veel zaken ten aanzien van de kwaliteit niet ingevuld. Op heel
korte termijn krijgen wij een APS-advies over de wijze waarop je leerlingvolgsystemen
zou kunnen inzetten. Ik wil daarover graag met de Kamer van gedachten wisselen.
Ik vermoed dat in dat advies staat dat je leerlingvolgsystemen voor de leerling
hebt en dat je leerlingvolgsystemen voor de school of de groep hebt. Je gaat
leerlingen individueel meten om zoveel mogelijk kwaliteit te krijgen en aanpassingen
te doen. Ik kan mij voorstellen dat daarbij voor de individuele leerling veel
verbetering mogelijk is. U heeft ook kinderen en u weet dat er gelezen moet
worden als ze in groep 3 zitten. Zo rond de kerst moet dat in orde zijn. Maar
op heel veel scholen is dat niet het geval en dan ziet de juf dat het bij
bepaalde leerlingen niet opschiet. Daarna volgt Pasen en dan zijn er sommige
kinderen die het nog niet kunnen. De juf wordt dan al zenuwachtiger en rondom
de overgang naar groep 4 gaat ze denken dat het echt niet meer lukt. Welnu,
het is heel goed als zoiets eerder wordt gesignaleerd, als je eerder leerlingvolgsystemen
hebt waardoor je eerder kunt zeggen dat er iets mis is. Heel vaak is er sprake
van dyslexie. En dyslexie wordt meestal pas rond het negende jaar ontdekt.
De kinderen hebben dan al een leerachterstand van twee jaar opgelopen. Ik
zou dus heel graag een leerlingvolgsysteem hebben waarbij je dat meet en eerder
weet. Weten betekent ook: eerder kunnen ingrijpen en er allerlei andere systemen
op kunnen loslaten, zodat kinderen op een andere manier kunnen leren lezen.Naast het leerlingvolgsysteem dat gericht is op het individu, zou ik graag
zien dat de scholen zichzelf op dit punt evalueerden. Zij moeten bekijken
hoe het met de groep en met de leerkracht gaat. En het zou nog verder kunnen
gaan, in die zin dat men zich gaat vergelijken met vergelijkbare scholen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Wilt u dat verplichtend opleggen aan de scholen of laat u de keuze aan
de school zelf of men een leerlingvolgsysteem invoert, ook al bent u er voorstander
van en wilt u de school stimuleren om het te doen?Staatssecretaris Adelmund:Wij hebben gezegd dat wij het bord niet volschrijven. Ik wil dat graag
volhouden. Maar ik wil wel graag dat het allemaal gaat gebeuren. Ik kan mij
niet voorstellen dat men, in het kader van de kwaliteitszorg, niet komt tot
deze lijn van leerlingvolgsystemen waarbij men echt volgt wat er met de individuele
leerling gebeurt, dat je groepen bekijkt, dat je vergelijkt met andere scholen,
dat je kijkt naar de kwaliteit van leerkrachten in je school. Ik kan mij niet
voorstellen dat een school die wakker is, dit soort dingen niet zelf zou doen.De heer Van der Vlies (SGP):Maar, voorzitter, de meeste scholen zijn toch wakker?Staatssecretaris Adelmund:Er zijn ook veel scholen die dit al doen.De heer Van der Vlies (SGP):Precies. Het wordt nu wat zwaar aangezet, althans zo komt het bij mij
over, dat al de dingen die u nu zegt, van de overheid uit naar de scholen
toe verplicht zouden worden voorgeschreven. Het is maar de vraag met welk
middel je de school die dat nu nog niet doet, wakker krijgt.Staatssecretaris Adelmund:Deze discussie zal de komende jaren nog vaker wordt gevoerd. Wij komen
er ook niet met één begrotingsbehandeling uit. De zorg van de
Kamer bij kwaliteitszorg is dat we dat de scholen gaan opleggen. De Kamer
is dus niet tegen kwaliteitszorg, maar vindt eigenlijk dat de school dat zelf
kan verzinnen. Ik kan me een goede discussie voorstellen bij de tweede voortgangsrapportage
klassenverkleining en kwaliteit. Daarin wordt het APS-rapport opgenomen, evenals
het rapport over de leerlingvolgsystemen. Klassenverkleining is namelijk ook
ingezet ten behoeve van kwaliteitszorg. Wij hopen dat die combinatie en de
voortgangsrapportages daarover leiden tot eenduidigheid op dit terrein. Ik
ben een sterk voorstander van een aanpak binnen de scholen om die leerlingvolgsystemen
te krijgen, evenals de zelfevaluatie. Daarin wordt niet alleen het individu
gevolgd, maar wordt ook gekeken op welke manier groepen en scholen met elkaar
vergelijkbaar zijn. Dat levert heel veel informatie op, waarmee meer kwaliteit
binnen het onderwijsinstituut kan worden verkregen. Transparantie levert niet
het bord volschrijven op voor andere instellingen, die ook een grote autonomie
hebben, maar wel dat de kwaliteit kan worden verbeterd. Die inzet wil ik mij
de komende vier jaar voornemen.Ik kan er nog veel meer over zeggen. Je kunt namelijk zoveel doen in het
kader van de lerende organisaties. Je kunt zorgen voor feedbackmechanismen,
leerlingvolgsystemen en op het niveau van de groepen en de school kunnen de
schoolzelfevaluatie en onderwijsvolgsystemen opgezet worden, waardoor zwakke
plekken kunnen worden opgespoord en kan worden bijgestuurd in de vorm van
kwaliteitsmaatregelen. Er kan nascholing komen, functiedifferentiatie en op
basis van verzamelde gegevens nog meer doen aan juist die 'harde' zaken als
taal en rekenen. De heer Van der Vlies vroeg wat er allemaal in de Cito-toets
zit. Welnu, één deel is vrijwillig – wereldoriëntatie –
en voor het overige zit er nog een vakje bij, dus het valt wel mee.Voorzitter! Ik zie uit naar ICT, omdat je het met de computer namelijk
nog beter kunt. Ik heb programmaatjes gezien waarbij tegelijkertijd voor de
docent wordt opgenomen wat er met die leerling gebeurt tijdens het lesje dat
hij achter de computer zit te maken. Je kunt heel goed zien hoe het met een
leerling gaat. Je kunt het heel goed zien bij leerlingen die achter zijn;
computers worden altijd geassocieerd met leerlingen die voor zijn, maar er
zijn heel goede softwareprogramma's voor bijvoorbeeld dyslectische kinderen.
De leerkracht kan 's avonds of als de school uit is even intoetsen en dan
kan hij precies zien wat de kinderen hebben gedaan. Ik stel voor dat wij hier
nadrukkelijk op terugkomen op het moment dat de tweede voortgangsrapportage
over de klassenverkleining er ligt.In de discussies over de dilemma's wordt de achterkant van het gelijk
vaak zo scherp neergezet, dat we eigenlijk niet meer aan oplossingen toekomen.
Ik hoop dat wij bij dit debat over meten en toetsen in het kader van kwaliteitszorg
daarin stappen kunnen zetten. Volgens mij is het hard nodig en dan niet alleen
voor het kind dat, wanneer hij van groep 3 naar groep 4 is gesleept, niet
mag horen dat hij eigenlijk anderhalf jaar achterloopt omdat te laat is ontdekt
dat hij taal toch even niet heeft meegekregen. Dat gebeurt te vaak. Zodra
een kind taal niet meekrijgt, krijgt hij de rest ook niet meer mee. Naar mijn
mening hebben groepen kinderen ook recht op een evaluatie, opdat te zien is
of de hele groep het rekenen niet snapt omdat de juf toevallig niets met rekenen
heeft. Ook dat komt namelijk voor. Ik ben bovendien van mening dat scholen
de kracht moeten kunnen opbrengen om de intercollegiale toetsing aan te kunnen.
Zij moeten met elkaar hun problemen en hun oplossingen daarvoor bespreken.
Ik zie heel leuke oplossingen waarvan ik mij afvraag waarom zij geheim blijven.
Binnen het onderwijs zijn vrij veel leuke oplossingen geheim of beperkt tot
één vestiging. Daar zou veel meer mee kunnen gebeuren.Er zijn ontzettend veel vragen over kwaliteit gesteld. Minister Hermans
is uitgebreid ingegaan op de inspectie en op de vraag op welke manier die
stimulerend kan zijn. Wat mij in de inspectierapporten over het basisonderwijs
en de manier waarop men het veld benadert opvalt, is dat dit niet meer gebeurt
met het opgeheven vingertje. Er staat ook nadrukkelijk in wat er goed gaat.
Men volstaat dus niet meer met het aangeven van wat er niet goed is. Ook daar
heerst het pedagogisch klimaat: men formuleert wat er goed gaat en men zegt
ook op welke wijze men dat wat goed gaat verder kan doorzetten.Voorzitter! Sommige mensen zijn bevreesd voor publieke verantwoording
over kwaliteit. Ook daarop komen wij uitgebreid terug bij de behandeling van
het rapport over de inspectie en bij de voortgangsrapportage over klassenverkleining
en kwaliteit.Er is gevraagd om kwaliteit niet te eng op te vatten. Ik kan mij niet
voorstellen dat, na alles wat ik heb gezegd, de indruk bestaat dat ik dat
heel beperkt zal opvatten. Het is absoluut niet mijn bedoeling om een moment
in groep 8 te gebruiken om de kwaliteit te meten van het onderwijs dat daarvoor
heeft plaatsgevonden. Sterker nog, ik vind het een momentopname voor de leerling
zelf, in die zin dat er op dat moment een indicatie is van het type vervolgonderwijs
dat bij hem of haar past. Er is soms verwarring over dat ene moment: Cito
is toch die ene keer in groep 8? Cito maakt ook leerlingvolgsystemen. Dat
doen trouwens ook anderen. Je kunt leerlingvolgsystemen maken op heel verschillende
manieren. Er zijn scholen die zich op een heel andere manier bekend willen
maken en zich daarbij richten op sport, cultuur of sociale vaardigheden. Daarop
kun je testen ontwikkelen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Wil de staatssecretaris er in ieder geval rekening mee houden dat wij
het niet alleen over Cito hebben? Straks krijgen wij een soort NS-contract
met Cito. Het moet breder worden opgevat.Staatssecretaris Adelmund:Er zijn scholen die bewust voor andere toetsen kiezen. Het gaat mij om
meten en toetsen. Het Cito- instrumentarium is het bekendste,
maar er zijn ook andere.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Ik vraag mij af of de CDA-fractie voor dat meten en toetsen
is. Beluisterde ik dat goed?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voorzitter! Wij zullen u in onze tweede termijn uitvoerig daarover berichten.De voorzitter:Heel goed, die procedure staat mij wel aan.Staatssecretaris Adelmund:Voorzitter! De kwaliteit in het onderwijs heeft te maken met onderwijskundige
aspecten, maar wat mij betreft moet het veel breder worden gezien. Voor mij
is ook aan de orde het meten van de kwaliteit die de school zelf extra naar
voren wil schuiven. Je hebt differentiatie tussen scholen. Scholen zeggen:
bij ons is dit pakket heel bijzonder. Ik wil die differentiatie niet doen
verdwijnen door er één type meten of toetsen op los te laten.
Ik wil die differentiatie zien als een kwaliteit van de scholen. Zij kunnen
zich heel verschillend profileren. U kent allemaal de scholen die dat met
culturele vorming of met sport doen, maar er is veel meer denkbaar.Daarbij vind ik het een instrument van medezeggenschap. Ik kom er nog
op terug. Een heel belangrijk vraagstuk is hoe dat nu is geregeld binnen het
onderwijs en welke stappen daarin mogelijk zijn om de kracht van de verschillende
actoren binnen het onderwijs maximaal te benutten.Een dilemma dat net al aan de orde is geweest, betreft de maatschappelijke
achterstanden die zich ook vertalen in achterstanden binnen de school. Ik
kan er heel veel over zeggen. Omdat ik al zoveel over meten en toetsen heb
gezegd en daarin al de differentiatie heb aangebracht, wil ik dat vanwege
de tijd echter terugbrengen. Ik wil een punt aangeven dat zich op dit moment
zeer sterk voordoet. Binnen het onderwijs is de weerslag zichtbaar van het
maatschappelijke debat over ziek-gezond en het gegeven dat mensen die andere
mogelijkheden hebben naar onze mening eenzelfde plek moeten kunnen krijgen
in de samenleving. Denkt u bijvoorbeeld aan het debat over de leerlinggebonden
financiering; denkt u aan het debat over de integratie in het voortgezet onderwijs.
Daarbij doen zich ook directe dilemma's voor. Ik heb te maken met ouders die
staan te popelen om hun kind in aanmerking te laten komen voor de 'rugzak'
en ook met de positie van het speciaal onderwijs en ouders die zich daarbij
heel wel voelen. Wij zullen op korte termijn daarvoor oplossingen moeten vinden.
Als wij vanwege de kwaliteit van de besluitvorming, die wij zeer zorgvuldig
willen laten verlopen, de afgesproken invoeringstermijn van de leerlinggebonden
financiering niet helemaal halen, dan wil ik dat niet ten koste laten gaan
van de kinderen die nu al in het regulier onderwijs zitten. Hun ouders hebben,
zonder de mogelijkheden die wij nu allemaal veroveren, de weg al gevonden
naar het regulier onderwijs. Het gaat om ongeveer 5000 kinderen.Wij zullen de mogelijkheden van een tussentijdse oplossing nader moeten
onderzoeken, afhankelijk van beschikbare financiële middelen. Een mogelijkheid
zou zijn dat de huidige aanvraag voor aanvullende formatie en ambulante begeleiding
wordt gekoppeld aan een oordeel van een proefcommissie. De afhankelijkheid
van de speciale school is een belangrijk knelpunt voor ouders die een kind
willen plaatsen op de gewone school. Een oplossing zou kunnen zijn om het
op deze manier te laten verlopen met ingang van 1 augustus van 1999, wanneer
de praktijktoetsing is afgerond en de proefcommissie ervaring heeft opgedaan
met de werkwijze. Er zijn in ieder geval overgangsmaatregelen nodig. Ik heb
mij laten informeren dat de maatregel voor extra formatie op dit moment ruim
wordt toegepast. Ik heb in ieder geval gehoord dat daar minder problemen mee
zijn. Ook komt de ambulante ondersteuning binnen het regulier onderwijs van
kinderen met andere mogelijkheden tot stand. Er zijn echter ook knelpunten.
De regelgeving vormt op dit moment soms een belemmering om in het regulier
onderwijs terecht te komen.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Bij het ZML-onderwijs is de ambulante ondersteuning wel een
probleem. Ik weet niet precies wat de belemmeringen zijn, maar daar wordt
afhankelijk van de omstandigheden heel weinig ambulante hulp gegeven. Wil
de staatssecretaris dit punt meenemen in haar knelpunteninventarisatie? Wij
horen graag zo snel mogelijk wat haar bevindingen zijn en hoe hier een verbetering
bewerkstelligd kan worden. Dit is namelijk een ernstig knelpunt.Staatssecretaris Adelmund:Ik wil daar graag overleg over voeren met u, maar het moet wel binnen
de financiële mogelijkheden blijven. Bij de besluitvorming over deze
trajecten moeten wij echter niet de missionarissen die ons vooruit zijn gegaan –
dat zijn de ouders met gehandicapte kinderen die al een plek in het reguliere
onderwijs hebben veroverd, terwijl de regelgeving hen daar niet altijd bij
steunde – ombrengen vanwege de zorgvuldigheid die wij willen betrachten.
Ik wil de mogelijkheden die er nu zijn, dus graag doorzetten en de overgangsmaatregelen
graag met die mensen bespreken.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Ik denk dat het mooie hiervan is dat het helemaal niet veel
extra hoeft te kosten, want die budgetten zijn er. De vraag is alleen hoe
je die op de goede plek kunt krijgen.Staatssecretaris Adelmund:Dat ben ik met u eens.Ik noem nog een paar dilemma's die zich voordoen in het veld bij de discussie
over onderwijs. De zorg voor kwaliteit is er één. Voorts noem
ik de implementatieprocessen bij vernieuwingen. Als je de kranten leest, weet
je al hoe het dan gaat. Om aan te geven hoe het gaat bij vernieuwing, noem
ik de problemen bij de tweede fase. De Kamer weet – zij was erbij betrokken –
dat de vernieuwing in de tweede fase zorgvuldig is voorbereid. Het gaat daarbij
om studiehuisprofielen. Daarbij hoort ook monitoring. Het is een grote operatie.
Uit de monitoring blijkt dat er inderdaad een probleem is. Er is over de gehele
linie sprake van overladenheid. De scholen geven dat allemaal aan. Wij doen
er iets aan. De oplossing leidt opnieuw tot een probleem, gezien het debat
dat dan plaatsvindt met het veld. De oplossing past namelijk niet helemaal
bij het eerste probleem. Wij komen hier nog over te spreken, want wij hebben
uitgebreide debatten voor de boeg in de maand december. Laten wij even bekijken
hoe ingewikkeld het veld in elkaar zit. De schoolleiders hebben
het over overladenheid. De vakdeskundigen van SLO en Cito zeggen echter dat
er geen sprake is van overladenheid. Zij menen dat de school het verkeerd
organiseert. Het PMVO heeft het ook over overladenheid. Van de heer Cornielje
mag het dat echter niet hardop zeggen, omdat dit een departementale verantwoordelijkheid
is. Als het departement hier, alle gegevens en programma's zorgvuldig afwegend,
iets aan doet, dan heet het echter opeens een hobby van ambtenaren. De overladenheid
wordt ook wel toegeschreven aan de vakmoeders. Wordt er geschrapt in kennis,
dan klagen de vervolgopleidingen. Wordt er geschrapt in vaardigheden, dan
klagen de vernieuwers. Wordt er evenwichtig in beide onderdelen geschrapt,
dan hebben de klagers elkaar gevonden. Dan organiseer je je eigen oppositie,
maar dan van alle kanten tegelijk. Gaat iets niet snel genoeg, dan komt dat
door de ambtelijke molens. Gaat het te snel, dan was het departement toch
te snel met zijn reactie. Ik moet zeggen dat er een vreemde cultuur heerst
bij het onderwijs. Men klaagt nadrukkelijk over de problemen. Als er echter
echt iets aan gedaan wordt, wordt dat ook weer als een probleem gezien. Er
is altijd wel een sectie binnen het onderwijs die dat weer een probleem vindt.
En zo wordt de oplossing weer een probleem. Ik wil graag uit die cultuur komen
en proberen om zodanige oplossingen voor de problemen te verzinnen dat zij
ook als oplossing beleefd worden.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Ik heb alle kwalificaties gehoord en ook gelezen in de krant.
De staatssecretaris zegt dat het proces zorgvuldig is voorbereid. Ik denk
dat daarop af te dingen valt, zeker waar de gegeven kwalificaties volgens
mij vaak terecht zijn, en gezien de aanpassing die de regering nu biedt. Moeten
wij dus niet vaststellen dat het voorstel van de Kamer, gedaan tijdens de
voorbereiding van dit alles, om het hele proces in ieder geval een jaar uit
te stellen, eigenlijk heel verstandig was en dat dit ook gevolgd had moeten
worden?Staatssecretaris Adelmund:De meningen daarover blijven verschillen. De een vindt bijvoorbeeld dat
de veranderingen in het onderwijs problemen geven. De ander zegt weer dat
de voorbereiding zeer intensief is geweest. Ik wijs erop dat er nu 123 scholen
vooroplopen en dat de rest volgt. Gelet op het enthousiasme bij sommige instellingen,
kun je constateren dat de mensen daar gewoon niet te houden zijn om ermee
te beginnen. Er zijn ook scholen die vrezen dat met weer nieuwe aanpassingen
de vernieuwingen worden teruggedraaid. Dat is echter absoluut niet mijn bedoeling.
Ik wil het niveau van het studiehuis en de profielen overeind houden en tevens
de slaagkans vergroten. Dat is mijn ambitie.De heer Van Bommel (SP):Ik ken de feitelijke situatie en ik waardeer het dat u nu die ruimte wel
verschaft, maar het was toch allemaal veel beter gegaan als wij ons aanvankelijk
meer tijd hadden gegund in dit proces.De heer Cornielje (VVD):Wij hebben geluisterd naar de vakbonden en naar de schoolleidingen die
erop aangedrongen hebben.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik vind dat de staatssecretaris heel goed bezig is op dit traject. Het
is echt een kwestie van luctor et emergo. Als ik haar een advies mag geven:
ga eens met de gewone leraar, met de gewone leerling en de gewone ouder praten.
Dan komt zij een heel eind.Staatssecretaris Adelmund:Ik doe niet anders en daar knap ik heel erg van op. Daardoor kom ik ook
tot dit soort voorstellen. Zoals gezegd, wil ik het niveau van de onderwijsvoorzieningen
handhaven onder het gelijktijdig aanbrengen van verlichting zodat wij de kwaliteit
van de vernieuwing die is ingezet, kunnen bereiken.Mevrouw Lambrechts (D66):Heel goed.De heer Cornielje (VVD):Op 3 december zullen wij nog verder spreken met de staatssecretaris en
dan zullen wij ook een oordeel geven over de plannen die zij heeft gepresenteerd.
Kan zijn nu overigens al aangeven dat de motivering van de aanpassing mede
gelegen is in het feit dat er een eenzijdige invulling is gegeven aan het
begrip 'studiehuis' en dat de examenprogramma's ook in die eenzijdige richting
zijn ingevuld?Staatssecretaris Adelmund:Ik kom daarop graag terug in het algemeen overleg. Ik weet niet of de
invulling eenzijdig was. Ik kan daarop niet direct ja zeggen, omdat ik anders
een aantal situaties tekort doe. Het valt mij wel op dat de discussie zich
vrij snel heeft vastgezet in een bepaald beeld over het studiehuis. Alle differentiatie
van de wereld is mogelijk binnen het studiehuis. Je kunt er op zeer veel manieren
mee omgaan.De heer Van der Vlies (SGP):Het vorig jaar om deze tijd zaten wij volop in de discussie over de tweede
fase. Toen tekende zich al een bepaald spanningsveld af. De beslissingen zijn
genomen en daar loop ik nu niet voor weg. Ik heb toen wel een motie ingediend
om de implementatie geobjectiveerd aan criteria te beschrijven. Er komt nog
een notitie over in het voorjaar, zoals u heeft toegezegd. Ik heb in mijn
termijn de hoop uitgesproken dat die notitie op een zodanig tijdstip komt,
dat deze discussie die erbij hoort en die ik eigenlijk voor ogen had, inderdaad
voor de tweede fase van VBO-MAVO en al die trajecten van toepassing kan zijn.
Kunt u dat toezeggen?Staatssecretaris Adelmund:De invoering van het VMBO betreft een gigantische en ingrijpende onderwijsvernieuwing.
Ik heb er behoefte aan om er zeer uitgebreid met deze Kamer over te spreken.
Ik zal in een brief een voorstel terzake aan de Kamer doen. Bij nadere kennisneming
van het dossier kreeg ook ik het idee dat er enige herfasering nodig is. Ik
wil dat graag aan de Kamer voorleggen op het moment waarop ik mijn gedachtevorming
hierover heb afgerond.De heer Van der Vlies (SGP):Maar mijn motie ging over het totale onderwijsbeleid en dat laat zich
dan uitkristalliseren op bepaalde thema's. Dus wij houden toch wel vast aan
de motie die door de Kamer is aangenomen?Staatssecretaris Adelmund:Ik buk altijd voor moties die door de Kamer zijn aangenomen.Ik had wat dilemma's beloofd, maar ik zal er niet meer aan toevoegen,
ook vanwege het tijdstip. Ik ga nu graag in op een aantal andere punten. Er
is in de afgelopen periode, ook in de pers, zeer veel gediscussieerd
over de klassenverkleining en de kwaliteitsverbetering. Er waren mensen die
vonden dat het een prachtig instrument was, dat ook heel goed was voor de
verlichting van de werkdruk. Ook onderwijskundig was het mooi, want het is
gebaseerd op de bevindingen van de commissie die het basisonderwijs in 1994
evalueerde. Mevrouw Ross vroeg of het niet overal mocht. Daartoe is besloten
omdat vooral de aansluiting tussen groep 2 en 3 leidde tot grote problemen.
De verwijzing naar het speciaal onderwijs vindt plaats in de groepen 3 en
4. Daarom is toen gekozen voor deze inzet in de onderste vier groepen. Ook
werd algemeen verondersteld dat er nog een veel grotere opbrengst te halen
was in de onderbouw bij het omgaan met vormen van cognitieve ontwikkeling.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Vindt de staatssecretaris ook niet dat er op grond van de bestaande creativiteit
op scholen tot kwaliteitsverbetering kan worden gekomen? Misschien hebben
zij dit instrument niet nodig in de onderbouw, maar wel in groep 5 waar bijvoorbeeld
enkele hyperactieve kinderen extra handen kunnen vereisen. De scholen kunnen
ook de ruimte krijgen om zelf de gelden te besteden voor verbetering van de
kwaliteit op de manier die zij zien zitten.Staatssecretaris Adelmund:In de eerste rapportage van de inspectie valt op dat de scholen het in
deze richting sturen, terwijl de regelgeving heel globaal is gehouden omdat
ik heb gezien dat de scholen heel breed onderschrijven wat hier al eerder
is besloten, namelijk dat het daar zo nodig is. Er is niets zo erg om kinderen
vanuit de kinderopvang, waar twee leidsters op acht kinderen werken, over
te brengen naar de onderbouw – zeker in Amsterdam-Noord – in een
groep van 35 kinderen. Iedereen zal zeggen dat die klassen kleiner moeten.
Daar komen wij nog uitgebreid op terug in het kader van de bespreking van
de voortgangsrapportage over klassenverkleining en kwaliteit.De heer Rabbae (GroenLinks):Is de staatssecretaris het met mij eens dat de effecten van de klassenverkleining
beperkt zullen blijven als de werkmethoden niet veranderen? Er moet dus ook
iets anders gebeuren dan alleen het verkleinen van de klassen.Staatssecretaris Adelmund:Absoluut. Daarom hebben wij in het regeerakkoord ook een soort driehoek
afgesproken. Er moet heel veel gebeuren aan de positie van onderwijsgevenden,
aan ICT en aan de kwaliteitsstrategie en klassenverkleining. Daarbinnen is
de meerwaarde te vinden. Deze elementen kunnen nooit geïsoleerd van elkaar
worden bekeken. Onderwijs gaat heel vaak over middelen en niet over doelen.
Ieder middel kan op welke manier dan ook worden aangewend door degene die
dat middel in handen heeft. Zo kan met toetsen en meten iets heel anders worden
gedaan dan hetgeen ik nu voorstel, en met het verkleinen van klassen kan iets
heel anders worden bereikt dan het doel van dat middel.De heer Rabbae (GroenLinks):Gaat de staatssecretaris in de gaten houden of de taalmethoden voor anderstalige
kinderen door de klassenverkleining grotere effecten sorteren dan tot nu toe
het geval was?Staatssecretaris Adelmund:Absoluut. Wat nu al te meten is, is dat de klassen al kleiner zijn op
scholen met veel 1,9-kinderen. Bij jonge kinderen zijn daar al effecten te
zien van bijvoorbeeld piramide en caleidoscoop. Er worden nog evaluaties opgezet,
maar er zijn al eerste resultaten te zien. Opvallend is dat het zo vroeg mogelijk
werken met taal effecten heeft. Het gaat erom daarvoor de condities te scheppen
die zorgen voor de meest leerbare situatie voor de leerling.De heer Rabbae (GroenLinks):Mijn laatste opmerking betreft de voorscholen.Staatssecretaris Adelmund:Daar kom ik nog op terug. Het gaat over jonge kinderen en ik wilde de
heer Rabbae juist zeggen dat ik daar ook aan heb gedacht.De versterking van de onderbouw heeft prioriteit en daartoe is ook besloten.
Voor de klassenverkleining is heel veel nodig. De eerste stap in die richting
heeft geleid tot een halvering van de erg grote groepen, maar daarmee zijn
wij er nog niet. Er zijn vervolgstappen nodig en die zijn ook gerelateerd
aan de discussie over de werkdruk. Wij zullen daar uitgebreid op terugkomen,
want de behandeling in de Kamer van de voortgangsrapportage staat geagendeerd
voor december.Op ICT is de minister al ingegaan. Het is een zeer belangrijk middel om
alle kwaliteitszorg die ik zo graag wil, door te zetten. Hoogbegaafde kinderen
en kinderen met leermoeilijkheden kunnen daar zeer veel profijt van hebben,
en dat geldt natuurlijk ook voor alle andere kinderen. Het is niet alleen
van belang voor de basisscholen, maar ook voor het voorgezet onderwijs. Bij
de methodiek van het studiehuis zie je ook dat het nodig is om die communicatie
via Internet op gang te brengen. Daar komen wij uitgebreid op terug.Over de positie van de leraar is al heel veel gezegd door de heer Hermans.
De leerkracht moet het doen. Als je kinderen hebt, kom je jaren achtereen
in scholen, want het duurt heel lang voordat ze zelf gaan. Iedereen die in
scholen komt, weet dat een onderwijsinstituut nog zo prachtig kan zijn, het
onderwijs staat of valt met degene die voor de klas staat, omdat die het pedagogisch
klimaat maakt, bepaalt wat er gebeurt in de groep en de individuele leerling
maakt of breekt. Dat is de cruciale variabele.De condities voor het functioneren van de leraar moeten natuurlijk geoptimaliseerd
worden. Daar is iedereen het over eens en daar zeg ik niets nieuws mee. Ik
durf de stelling aan dat de leerlingen beter zullen leren naarmate de leraar
zich beter kan ontwikkelen. Het is de kunst die opwaartse druk te organiseren.
Dan krijgen wij het over het arbeidsvoorwaardenbeleid, maar op dat terrein
ben ik een oester, net als de heer Hermans. Ik weet hoe de dynamiek is als
je hier geen oester zou zijn.Wij hebben het ook al gehad over de terugdringing van de werkdruk door
kleinere klassen. Behalve de employability van de leerkrachten wil ik ook
de enjoyability van leerkrachten stimuleren. De leerkracht voor de klas die
het maakt, moet het gevoel hebben dat hij niet in een tunnel zit. Die tunnel
kun je alleen voorkomen als je de mobiliteit van leerkrachten bevordert. Dat
stond ook in het rapport-Van Es. Iedereen denkt dat je die
mobiliteit nu niet moet bevorderen, omdat er al een tekort is. Laat ze zitten
waar ze zitten en laten wij er nog wat nieuwe bij zoeken. Ik denk dat het
zo niet werkt. Als je de mobiliteit van leerkrachten bevordert, denk ik dat
meer mensen naar het onderwijs zullen gaan. Er zullen er meer uitstromen,
maar er zullen er ook meer naartoe gaan. Ik zou graag die kant opgaan.Waarom niet van een witte school naar een zwarte school en andersom? Waarom
zou een leraar in het VO op een gegeven moment niet in een basisschool kunnen
staan of andersom? Waarom zou een leerkracht in het basisonderwijs na zoveel
jaar niet graag Nederlands aan allochtonen willen geven of leerkrachten Nederlands
op de werkvloer geen Nederlands op de middelbare school? Leerkrachten zitten
veel te veel opgesloten in een bepaald hokje in de onderwijssector, die op
de arbeidsmarkt toch al zo'n gesloten sector is. De arbeidsmarkt is veel breder,
zowel binnen het onderwijs als daarbuiten. Zij biedt mensen en instellingen
veel meer kansen dan er nu worden benut.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Ik hoor dat de staatssecretaris de situatie schetst dat een
leerkracht bijvoorbeeld van een witte naar een zwarte school gaat. Denkt zij
daarbij ook aan het model-Cornielje, waarbij een leraar van een witte naar
een zwarte school gaat en tijdelijk een toeslag krijgt op zijn salaris? Deze
situatie lijkt mij niet wenselijk, maar zij is eerder in het debat wel geschetst.Staatssecretaris Adelmund:Ik kom nog terug op de competentiebeloning.De opgesomde punten lijken binnen de structuur van het onderwijs vloeken
in de kerk. VO is geen BO en BO is geen VO. Mensen die Nederlands op de werkvloer
geven, mogen natuurlijk geen Nederlands geven op een VO-instelling. Zo kan
ik een hele tijd doorgaan met wat er allemaal niet kan, maar volgens mij zijn
zeer veel dingen wel mogelijk.Ik herinner mij dat je vroeger op de universiteit gewoon een onderwijsbevoegdheid
kon halen bij welk vak dan ook. Dat is allemaal afgeschaft en smaller geworden.
Er zijn veel meer zaken werkbaar. Ik grijp meestal naar de toekomst om idealen
weer te geven, maar ik geef nu nog een voorbeeld uit het verleden. Toen ik
op de universiteit zat, kon je je studiebeurs inverdienen. Dat deden heel
veel mensen. Als er krapte op de arbeidsmarkt was, kon je per jaar 20% van
je studiebeurs inverdienen. Dat sprak kinderen die een schuld moesten maken
zeer aan, maar inmiddels is het beurzensysteem alweer helemaal veranderd.
Ik heb ooit een onderzoekje gezien in de Kamer, waaruit bleek dat alleen de
heer Deetman en ik een volledige beurs hadden gehad, dus alle anderen hadden
toch betere omstandigheden thuis, maar misschien is ook dat veranderd.Als je een werksoort ging doen waarin grote tekorten waren, en fulltime
ging werken, want dat was de voorwaarde, kon je in vijf jaar je hele schuld
afbetalen. Ik zeg niet dat wij terug moeten grijpen naar die methode, maar
het is ooit ruimer geweest. Misschien kunnen wij er nog een heleboel zaken
bij leggen om te kijken hoe je zij-instroom krijgt. Natuurlijk zul je ook
een deel uitstroom krijgen. Je zult omzwaaiers krijgen. Ik krijg van die prachtige
brieven waarin staat: mevrouw Adelmund, u zegt dat u tekorten heeft; ik heb
tot mijn veertigste in het bedrijfsleven gewerkt; ik heb altijd geweten dat
ik in het onderwijs wilde, zegt u maar waar ik kan beginnen, want ik wil de
tweede helft van mijn leven in het onderwijs werkzaam zijn. Die mensen hebben
meestal een heleboel vaardigheden opgedaan en ook veel opleidingen gevolgd.
Dat gebeurt! En die mogelijkheden hebben wij nu dus niet.Als je academicus bent, kun je je wel laten omscholen. Je kunt bijvoorbeeld
twee jaar naar de PABO. Maar volgens mij is er dus nog veel meer te bedenken
en zou je die sector ontzettend kunnen vitaliseren op het moment dat je ook
deze mogelijkheden erbij legt. Het is leuk voor de mensen die al in de sector
werkzaam zijn en het is ook leuk voor de mensen die in de sector komen.Ik hoop voor de mensen die in de sector zitten, dat het niet is: eenmaal
voor de klas, nooit meer weg! Ik hoop dat het wordt: als je een tijd voor
de klas staat, betekenen die ervaring en de opleiding dat je ook andere functies
op de arbeidsmarkt zou kunnen vervullen en andersom. Die mensen die een leven
lang in het onderwijs willen zitten, wens ik juist alle geluk van de wereld.
Dat is natuurlijk ook prachtig. Maar ik wil dat er meer flexibiliteit binnen
de sector komt. Ik denk ook dat wij dat nodig hebben. Zoals bekend, heb ik
net met de werkgevers en de werknemers afspraken gemaakt ten aanzien van de
tekorten in het primair onderwijs. Ik vermoed dat wij binnen een jaar ook
zover zijn bij het voortgezet onderwijs. Waarom? Omdat daar dan ook de tekorten
zichtbaar worden.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Ik hoor de staatssecretaris eigenlijk de ruimte bieden om
zo'n brievenschrijver, die nu nog ergens anders werkt en geen lesbevoegdheid
heeft, onbevoegd voor de klas te laten staan.Staatssecretaris Adelmund:Nee, dat doe ik niet. Precies deze vragen leiden ertoe dat iedereen blijft
zitten waar hij zit en zich niet verroert. Wij hebben een aantal grote problemen
in het primair onderwijs. Wij zien daar een arbeidsmarkt die in beweging is.
Wat daar gebeurt, geschiedt volgens de economische wetten. Eerst gaan de mensen
die al werk hebben, zich verbeteren. Degene die in Ede woonde en in Amsterdam
werkte, ziet een vacature in Ede en gaat daar dan werken. Vervolgens heeft
de school in Amsterdam een vacature. Men kent een leuke vervanger die in het
verleden al op de school gewerkt heeft en haalt die uit de vervangingspool.
En dan komt er een moment dat er bij ziekte geen vervanger meer kan worden
aangetrokken, omdat de pool leeg is. Dat is het probleem dat zich nu voordoet
in het primair onderwijs. Daar moeten dus oplossingen voor komen. Wij geven
heel veel geld aan scholen met achterstanden. Daar lopen veel extra krachten
rond die niet voor de klas hoeven te staan, zoals de remedial teacher en de
individuele begeleider. Zij staan echter steeds voor de klas – op de
conciërge na – omdat die vervanging niet goed geregeld is.Wij moeten in het primair onderwijs dus aan een heleboel oplossingen tegelijk
denken. Ik voorspel dat wij binnen een of twee jaar bij het voortgezet onderwijs
met hetzelfde probleem zitten. Ik wijs in dit verband ook naar de arbeidsmarktrapportage
onderwijs. Dat probleem ziet er dan net iets anders uit, omdat
er in het voortgezet onderwijs twee soorten bevoegdheden zijn en er ook sprake
is van een heel ander type contracten. Daarvoor moeten dus andere dingen worden
georganiseerd. De problemen die daar aan het ontstaan zijn, vragen niet om
water in de wijn, om het onder druk zetten van de kwaliteit. Dat zit immers
achter de vraag of ik onbevoegden voor de klas zou willen zetten. Ik denk
dat je de uitdaging van de arbeidsmarkt kunt gebruiken om de kwaliteit te
verhogen. Je kunt mensen aantrekken die weer net een andere input hebben,
die, samen met de mensen die nu al in het onderwijs werkzaam zijn, maken dat
er flink wat prik in de limonade komt.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Ik deel de analyse van de staatssecretaris en vind dat zij
zeer warme woorden aan deze problematiek wijd. Zij trekt ook een aantal heel
creatieve oplossingen uit de kast. Ik wil die oplossingen graag ondersteunen.
Hoe gaat de staatssecretaris dat organiseren? Welke regels gaat zij afschaffen
waardoor dit allemaal mogelijk wordt? Hoe snel gaat zij dat doen? Het probleem
is immers urgent. Wij moeten het dus snel voor elkaar krijgen.Staatssecretaris Adelmund:Wij hebben ten aanzien van het primair onderwijs de actoren erbij betrokken
die daarover gaan. Dat is op zich al heel bijzonder in het onderwijs. Werkgevers
en werknemers hebben met mij een 30-puntenplan ondertekend voor het primair
onderwijs. Daar staan de handtekeningen onder van de besturenorganisaties,
de werknemersorganisaties en van het departement. Er staan zeer veel ideeën
in die ook uit hun midden afkomstig zijn. Ik heb vandaag ook ideeën geopperd
die daar nog niet in staan. Ik wijs in dat verband op de aanpak die minister
Hermans en ik samen hebben gekozen, op het beleid dat wij willen inzetten
ten aanzien van de leraren. Daarvoor komen wij binnenkort ook weer langs om
te kijken op welke wijze wij dat gestalte gaan geven. Ik noem een aantal ideeën
en hoop van harte dat de Kamer niet denkt dat ik daar nu wetgeving voor heb.
Dat is namelijk niet zo. Maar waarom zou het denkbare niet gedacht mogen worden?
Het rapport-Van Es ligt er al heel lang, maar dat beperkte zich tot de sector
onderwijs en de oplossingen die leraren zelf aanbrachten. Ik wil heel graag
bekijken hoe je dat kunt 'dynamiseren'. Ik denk dat wij in de driehoek: lerarenbeleid
en arbeidsvoorwaarden, ICT en klassenverkleining komen tot prachtige voorstellen,
waardoor die zaken elkaar kunnen ondersteunen. Wij kunnen niet alles tegelijk,
maar een aantal voorstellen kunnen wij de Kamer in ieder geval binnen afzienbare
tijd voorleggen. Dat is overigens ook al door de heer Hermans gezegd.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Ik zou het jammer vinden als deze prachtige voorstellen, want
ik ondersteun ze allemaal, na dit debat weer zouden verdampen. Die plannen
zijn namelijk al eerder bedacht. Zes jaar geleden hebben wij ze ook al bedacht.
Er zijn ook convenanten met het onderwijsveld afgesproken, maar op een of
andere manier lukt het ons niet om ze in praktijk te brengen. Ik roep de staatssecretaris
dus op om dat als een uitdaging te beschouwen.Staatssecretaris Adelmund:Hartelijk dank. Ik moet zeggen dat wij de ideale condities hebben, want
op het moment dat vraag en aanbod uit balans zijn, komt ook alles in beweging.De heer Van der Vlies (SGP):De staatssecretaris noemt toch weer even het arbeidsvoorwaardenoverleg
en dat doet zij niet voor niets. Ik herinner mij wat wij wat dat betreft met
de minister hebben besproken. Ook deze staatssecretaris zou zich er sterk
voor moeten maken dat die punten in dat overleg recht overeind blijven.Staatssecretaris Adelmund:Wat bij het afsluiten van een akkoord met besturenorganisaties en werknemers
heel nadrukkelijk aan de orde is, is dat men zich bindt aan die kwaliteit.
Daar staan de handtekeningen al onder. Het gaat om de kwaliteit van dit type
besluitvorming. Ik zou het heel cynisch vinden als het arbeidsvoorwaardenbeleid
wordt gezien als een instrument om dingen tegen te houden. Ik denk dat daar
zaken aan de orde zijn die dit soort ontwikkelingen juist zouden kunnen stimuleren.De heer Van der Vlies (SGP):Zeker weten, maar de praktijk is dat niet alles gebeurt wat door participanten
aan het overleg zoal wordt gewenst, omdat niet alles tegelijk kan. Dat hebben
wij toch in de praktijk kunnen zien.Staatssecretaris Adelmund:Dat ben ik met de heer Van der Vlies eens. Maar op het moment dat het
denkbare gedacht wordt en dat komt dichterbij als vraag en aanbod zo uit verhouding
zijn, is de oplossing ook dichterbij dan wanneer de arbeidsmarkt compleet
verzadigd is. Ik krijg ook brieven van mensen die die opleidingen allemaal
wel hebben gevolgd en nooit in het onderwijs hebben kunnen werken. Alles doet
zich nu dus tegelijkertijd voor. De arbeidsmarkt in het onderwijs heeft ook
heel veel gezichten op dit moment. Er zijn niet overal tekorten, ook niet
in het primair onderwijs. Het is sterk regionaal bepaald.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Ik heb de staatssecretaris nu tot twee keer toe de driehoek
horen prijzen en de samenhang die binnen die driehoek zo belangrijk is. Betekent
het dat zij ook het verzoek van onze fractie gaat honoreren om met een notitie
te komen, waarin de samenhangen binnen die driehoek worden duidelijk gemaakt
en gekoppeld aan het toetsen van een kwaliteitstraject door de inspectie?Staatssecretaris Adelmund:Daarover heeft mevrouw Barth de heer Hermans al gehoord. Wij hebben van
harte onderstreept wat mevrouw Barth daarover heeft gezegd, namelijk dat in
die driehoek een meerwaarde kan ontstaan op het moment dat je het beleid op
elkaar afstemt. Ook al zit het in verschillende portefeuilles, wij zijn van
plan om daar samen in op te trekken. Bij de notities is een ongelijktijdigheid
aan de orde. Er ligt al een voortgangsnotitie klassenverkleining. Er komt
binnenkort een notitie over alles rondom het lerarenbeleid en het arbeidsvoorwaardenbeleid
en de notitie over ICT komt er ook aan. Zij komen dus op verschillende momenten
uit, maar wij zijn van plan om die zaken steeds bij elkaar te betrekken. De
Kamer kan er ook per notitie naar vragen. Eén notitie over alles heen
betekent echter tijdverlies.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Het mag van ons ook een notitie op hoofdlijnen
zijn. Wij zijn heel blij met de manier waarop de staatssecretaris het nu schetst.
Om het plastisch uit te drukken, wij willen voorkomen dat er drie zakken met
geld naar de scholen gaan, en dat we het daar verder bij laten, terwijl er
een meerwaarde kan ontstaan door niet alleen die drie zakken geld bij elkaar
te brengen, maar ook het beleid dat daarbij hoort. De scholen moeten daar
dan ook gezamenlijk mee aan de slag gaan. Zij leiden tenslotte allemaal tot
hetzelfde doel.Staatssecretaris Adelmund:De communicatie wordt natuurlijk op elkaar afgestemd. Onze inzet is erop
gericht om die drie trajecten vanuit het departement goed te volgen. Van die
ene notitie zeg ik alleen dat het tijdverlies oplevert. De Kamer kan natuurlijk
wel steeds vragen naar de samenhang in het beleid. Er is een ander traject
bij de klassenverkleining. Dat is al helemaal uitgelijnd. Het traject met
ICT wordt nu net weer bijgesteld. Daar heeft de Kamer ook alles over gehoord.
De Kamer kan ons er dus steeds naar vragen, maar die ene notitie levert tijdverlies
op. Wij zullen wel steeds de samenhang aangeven bij de onderdelen. Ik ben
het helemaal met mevrouw Barth eens dat het de kwaliteit verhoogt als het
beleid in de driehoek de meerwaarde krijgt die zij net schetste.Ik heb de heer Van Bommel beloofd om nog even terug te komen op de competentiebeloning.
Daarbij wil ik eerst iets noemen uit mijn 'oude vak'. Ik ben het ermee eens
dat het onderwijs niet te vergelijken is met het bedrijfsleven, maar één
punt zou ik wel heel graag van het bedrijfsleven over willen nemen, namelijk
de mobiliteitscentra. In grote bedrijven waar het enigszins goed gaat –
dat heeft natuurlijk te maken met de verhouding tussen werkgevers en werknemers
die daar tot spannender oplossingen leidt – is het heel normaal dat
er mobiliteitscentra zijn, waar werknemers individueel loopbaanadvies, opleidingskansen
en arbeidsmarktbegeleiding krijgen. Binnen OCW zijn die er niet, want daar
is er de tunnel waar men in zit met het ene profiel. Als wij nu van OCW een
sector willen maken waar mensen met plezier heen gaan, zal ook dit type maatregelen
moeten worden genomen.Nu terug naar competentiebeloning die soms ook 'prestatiebeloning' wordt
genoemd. Daarbij gaat het echter om twee zeer verschillende zaken. Het is
ook nodig om ze goed te onderscheiden, anders ontstaat zeker een debat waar
bij voorbaat al de ellende in huis is gehaald. Prestatiebeloning wordt altijd
geassocieerd met stukloon, met jaagloon dus, met een verkeerde sfeer binnen
het bedrijf, kortom met zaken waar het onderwijs niet mee geassocieerd moet
worden. Het zou kunnen leiden tot een situatie die bijvoorbeeld neerkomt op:
veel negens in de klas, dan een prestatiebeloning voor de leraar. Die weg
moeten wij zeker niet opgaan en het is ook niemands bedoeling om die weg op
te gaan. Prestatiebeloning heeft een negatieve bijsmaak, want veel mensen
in bedrijven hebben daar onaangename ervaringen mee opgedaan.Dit alles geldt niet voor competentiebeloning. Daarbij gaat het in feite
om een vorm van beoordelingsbeloning. Er moet dan een beoordelingssysteem
worden ontwikkeld dat doorzichtig en objectiveerbaar is, zodat het navolgbaar
is voor collega's en niet de situatie ontstaat dat iemand het krijgt omdat
hij altijd zo leuk doet, tenzij dat weer onderdeel van de functie zou zijn.
Die vorm van beloning is op zichzelf heel gebruikelijk en kan ook decentraal
worden ingezet. Er zal dan wel een soort van kader geschapen moeten worden
met degenen waarmee wordt onderhandeld over het arbeidsvoorwaardenbeleid.Competentiebeloning betekent ook 'een smaak erbij', naast functiebeloning
en automatische periodieken. Daar is nog nooit iemand tegen geweest, al vind
ik wel dat er sprake is van een piramide waarbij de vrouwen onderop zitten
en de mannen aan de top, wat ik graag zou willen veranderen. Op zich echter
is functiebeloning een zeer geaccepteerd verschijnsel dat overal bestaat,
ook in het onderwijs. Verder zijn er ten aanzien van competentiebeloning nu
juist zulke aardige varianten ontwikkeld. Ik zou daarom niet graag zien dat
het debat de komende tijd gaat over voor of tegen competentiebeloning, want
daarmee sluiten wij ons af voor de nuances die zijn gegroeid in andere bedrijven.
Ik kan mij een interessant systeem voorstellen dat aansluit bij ontwikkelingsmogelijkheden,
bij groeipaden van mensen, bij de employabilitygedachte of misschien de enjoyability
als men daarvoor in aanmerking komt, en bij het belonen van mensen voor opleiding
of bijscholing. Dat zijn allemaal denkbare en interessante mogelijkheden en
ik meen dat het onderwijs zich daar niet voor af moet sluiten.In ieder geval pleit ik voor een zorgvuldig taalgebruik hierbij, omdat
de associaties bij de ene term veel negatiever zijn dan bij de andere. Dat
blijkt ook uit enquêtes onder werknemers: wanneer het over stukloon
en jaagsystemen gaat, is iedereen tegen, behalve degenen die denken dat het
voor hen aardig kan zijn. Dat laatste is echter in het onderwijs zelden het
geval, want dan zal er beloond moeten worden voor de negens of de tienen en
dat wil niemand. Ik wil dus snel overgaan op hetgeen steeds is gezegd en bedoeld,
namelijk competentiebeloning. Dat is een mooi instrument.De voorzitter:Ik zou graag de overgang naar de nieuwe dag straks willen markeren door
een overgang van staatssecretaris Adelmund naar staatssecretaris Van der Ploeg.De heer Van Bommel (SP):Daar wil ik graag mijn bijdrage aan leveren, voorzitter, en ik zal dan
ook maar één vraag stellen. Acht de staatssecretaris het in
het model dat nu nog met vage contouren wordt geschetst, denkbaar dat op één
basisschool, bijvoorbeeld een school in de binnenstad met veel allochtonen,
de leerkracht van groep 4 en die van groep 5 verschillend betaald krijgen?Staatssecretaris Adelmund:Daar wil ik nu niet op vooruitlopen. Competentiebeloning moet nu eerst
een plek in het arbeidsvoorwaardenbeleid krijgen. Daarover moeten wij nog
uitgebreid van gedachten wisselen, want zo'n beloningssysteem moet zeer secuur
worden geïntroduceerd. De minister is hiervoor in de eerste plaats verantwoordelijk.
Als 'afnemer' geef ik aan dat het moet passen in een systeem van kwaliteitszorg
voor het onderwijs. Ik kan mij daarbij alle gedachten voorstellen die door
de verschillende partijen kenbaar zijn gemaakt en die ook door ons worden
ontwikkeld.De heer Van Bommel (SP):Ik stel vast dat u het niet uitsluit.Staatssecretaris Adelmund:Ik doe daar geen uitspraak over.De heer Rabbae (GroenLinks):Past in uw redenering de mogelijkheid dat leraren die werkzaam zijn op
achterstandsscholen, als groep een extra beloning kunnen krijgen?Staatssecretaris Adelmund:Hierover zijn ook allerlei gedachten geformuleerd. Ik stel voor om hierover
nu niet verder te spreken. Als grootste afnemer wil ik graag op voorhand de
verwarring tussen prestatie- en competentiebeloning voorkomen. Het gaat ons
om een competentiebeloning, die moet passen in het systeem van kwaliteitszorg.
De minister heeft al aangegeven dat wat de heer Rabbae zegt als indicator
kan worden gehanteerd. Dat is echter aan de minister.Voorzitter! U wilt dat ik rond twaalf uur afsluit?De voorzitter:Ja.Staatssecretaris Adelmund:Dat is jammer, want er is zeer veel gezegd over de brede school. Misschien
moet ik dan maar heel grote stappen nemen.De voorzitter:Ik vind dat wij u recht moeten doen. Het lijkt mij redelijk dat u binnen
een kwartier uw termijn afmaakt, maar dan mogen er geen interrupties meer
worden geplaatst.Staatssecretaris Adelmund:Dat vind ik wel erg, maar ja...De voorzitter:Het is vriendelijk bedoeld.Staatssecretaris Adelmund:Dat begrijp ik.Voorzitter! Ik ben met de schoolleidersorganisaties in gesprek over de
vraag hoe wij de problemen kunnen oplossen. Geïnventariseerd is welke
praktijken goed werken en welke praktijken tot spanning en stress leiden.
Daarbij komen zeer ongelijksoortige problemen aan de orde. Het gaat bijvoorbeeld
om de vraag welk mandaat je hebt van het bestuur. Professionalisering van
schoolleiders in het primair onderwijs is nog volop gaande. Er valt hierover
nog zeer veel te spreken en dat zal ook gebeuren de komende tijd. Er komt
nog een notitie naar de Kamer over instroom- en doorstroombanen. U hebt allen
in de krant kunnen lezen dat de meest vreemdsoortige taken moeten worden verricht,
zoals vuilnisbakken langs de weg zetten en uren doorbrengen aan de kopieermachine.
Ook op dat niveau kunnen taken worden gedifferentieerd, maar het is niet de
oplossing van alle problemen. Professionalisering van de schoolorganisaties
is noodzakelijk omdat in de werkdrukdiscussie onder onderwijsgevenden telkenmale
blijkt dat als het management niet goed in elkaar zit, de werkdruk als zwaar
wordt ervaren. Mensen kunnen veel meer stress en druk aan als zij het gevoel
hebben dat zij invloed hebben op besluiten. De manager-schoolleider is in
dezen van cruciaal belang en wij willen zijn of haar positie graag versterken.Er is veel gezegd over de brede school. Ik heb contact gehad met de heer
Van Boxtel in verband met het feit dat hij binnenkort naar de Kamer komt met
een notitie. Er is overleg met mevrouw Vliegenthart en de heren Korthals en
Van Boxtel over allerlei jeugdzaken. Daarover zal ik de Kamer graag informeren.
Er wordt discussie gevoerd over het lokale dan wel landelijke karakter van
de brede school. Ik vind de brede school een belangrijk instrument. Heel vaak
ontstaat een brede school op lokaal niveau; soms is de school er voor de tweeverdieners
en een andere keer weer voor achterstandsgroepen. Het lijkt mij goed om alle
overbodige regelgeving die hun in de weg zit, af te schaffen. Het lijkt mij
prima om de landelijke ambities met betrekking tot het onderwijsachterstandenbeleid
die al beschreven zijn, waar te maken. Dat kan integraal in het jeugdbeleid,
waarbij juist de kracht van de brede school is dat leraren meer ruimte krijgen
voor hun kerntaken: het verzorgen van goed onderwijs. Dat zou mijn inzet zijn
in de bredeschooldiscussie. Er valt veel over te zeggen; ik heb er ook al
een aantal bezocht. Ik kan daar dus lang over spreken, omdat, als het niet
goed gaat, de situatie voorkomt zoals in Amsterdam-Noord: elf hulpverleners
op één gezin en toch nog problemen op de school. Het gaat er
natuurlijk om hoe het geld voor de zorg wordt besteed en hoe het geld wat
betreft justitie wordt besteed om dit soort problemen op te vangen; ook gaat
het erom hoe het geld besteed wordt door de heer van Boxtel. Dat alles moet
op zo'n manier samengaan dat je ook die meerwaarde creëert en het onderwijs
kan toekomen aan zijn eigenlijke opdracht. Dan zou het ook zo zijn dat de
brede school niet belemmerend werkt, maar voorwaarden schept om aan het leerproces
toe te komen.Ik denk dat daar ook de komende tijd veel overleg over noodzakelijk is.
Ik wil graag de suggestie die gedaan is door mevrouw Lambrechts om te gaan
overleggen met Van Boxtel, Vliegenthart en Peper, volop aandacht geven en
ik wil graag het initiatief nemen. Ook de suggestie van de heer Cornielje
om te overleggen met staatssecretaris Vliegenthart over kinderopvang, zal
ik zeker opvolgen. Ik heb ook gezien in Groningen hoe het kan werken en dat
het al die voorzieningen samenbrengt. De voorzieningen zijn er gelukkig mee,
omdat ze automatische instroom hebben; op de school komt in ieder geval iedereen.
En de school is er gelukkig mee, omdat het de taak zou kunnen verlichten en
dat gebeurt ook vaak.Wat betreft de vraag van mevrouw Barth over het grotestedenbeleid merk
ik op dat het inderdaad niet wenselijk is om een gat te laten vallen. Er wordt
gewerkt aan doorstartconvenanten met de grote steden. Het is voorts, naar
ik meen, op 14 december in een algemeen overleg aan de orde in de Kamer. Dan
kunnen we er nog uitgebreid over spreken.Op het te snel van school gaan zonder dat je een diploma hebt, zou ik
nog terugkomen, maar gezien de tijd die ik heb, kan ik er niet al te veel
woorden over uitspreken. Ik heb zelf deel uitgemaakt van de commissie-Van
Montfrans. Daar zijn prachtige dingen gezegd over voortijdig van school gaan
en op welke wijze je de leerlingen moet volgen, in die zin dat je weet waar
ze zijn, als ze niet gewoon op een andere school zitten dan de school waar
ze ingeschreven zijn. Dat gat tussen gewoon je uitschrijven bij een school
en nergens terechtkomen, is al door de commissie-Van Montfrans aangegeven
en daar hebben we binnenkort ook een algemeen overleg over in de Kamer in
de zin van welke dingen nu wel en welke niet gelukt zijn. Er moet zonder meer
een methodiek ontwikkeld worden. We komen erop terug, want we hebben hier
even een korte gedachtewisseling gehad over de vraag op welke
manier je nu moet zorgen dat er niet gespijbeld wordt. Toen hebben we het
over taakstraffen gehad voor ouders en over leerstraffen of pedagogische ondersteuning
en over het functioneren van de leerplichtambtenaar. We komen binnenkort met
een notitie en dan zullen wij over al die mogelijkheden van gedachten wisselen.De registratie van voortijdig schoolverlaten is een probleem. Op het moment
dat je het probleem echt wilt aanpakken, zul je ook moeten zorgen dat je die
registratie rond hebt. Je ziet bij het Onderwijsverslag van de inspectie dat
onder wat nu geteld wordt als voortijdig schoolverlaten, diverse categorieën
zitten. Zeker doordat de conjunctuur nu zo is dat deze de jongeren heel snel
opneemt in de arbeid, zie je dat ook die problemen aan het veranderen zijn:
jongeren verlaten de school ook doordat men aan het werk komt. Er zitten dus
heel verschillende oorzaken onder het schoolverlaten.Ik had beloofd nog in te gaan op de voorschoolse opvang. Dat hangt allemaal
samen ook met de manier waarop je zo'n brede school zou kunnen laten functioneren
en met het overleg met Vliegenthart en Van Boxtel. Ik stel voor dat ik dan
toch nu dat onderdeel even oversla. Ik hoop dat hierbij niet werd bedoeld
de discussie over de leerplicht voor de 2-jarigen. Die is afgerond, zo meen
ik. Er is even een klein maatschappelijk debatje geweest, en marge, over de
vraag of dat wel of niet goed zou zijn. Het gaat er natuurlijk om kansen te
bieden voor die mensen die 2-jarigen hebben en waar vooral de taalachterstanden
aan de orde zijn.De heer Rabbae heeft nog een interessant idee neergelegd: ben je voor
contracten tussen ouders en scholen? Het kunnen convenanten zijn, het kunnen
overeenkomsten zijn of het kan een soort gezamenlijke aanpak zijn. Ik heb
in ieder geval financiële steun gegeven aan een van de ouderorganisaties
om te gaan experimenteren op vijf soorten scholen met dit type contract, omdat
ik me voorstel dat het heel stimulerend kan zijn om dat als school te doen.
Dat hoeft geen bureaucratie in te houden en het hoeft geen belasting te zijn
in de administratieve sfeer. Het kan ook heel goed zijn om op het moment dat
je zo'n kleine gemeenschap, als een school is, vorm gaat geven, te zeggen:
van mij kun je dit verwachten en van mij dat, en zo doen we het. Er komt in
ieder geval straks verslaglegging van die ouderorganisatie over hoe het werkt;
het werkt al in een aantal situaties zonder dat het experiment liep.Ik heb gezegd dat ik nog even terugkom op de zeggenschap. Dat wil ik graag
doen, omdat ik het namelijk onhelder georganiseerd vind. Er is een evaluatie
geweest. Er zijn mensen die zeggen – sinds 1997 geen kabinetsreactie
is geweest – dat er maar een beetje hoeft te worden bijgesteld omdat
veel mensen tevreden zijn en anderen zeggen dat het helemaal anders moet;
het moet afzonderlijk worden georganiseerd voor ouders, leerlingen en onderwijsgevenden.
Volgens mij gaat het niet om de vormgeving, maar om de manier waarop je het
zou kunnen aanpakken. Allereerst moet je de informatie spreiden. Dat is nu
niet het geval. Allerlei vormen van informatie moeten beschikbaar komen voor
mensen die zich actief met de school willen bemoeien. Alleen dan kun je ervoor
zorgen dat die zeggenschap wordt waargemaakt. Je moet de informatie delen.
Dat gaat niet af van de eigen beslissingsruimte voor de school, maar het kan
de school juist ondersteunen in de kwaliteitsstrategie. Allerlei vormen van
informatie, de monitoring, de kwalitatieve onderzoeken, de berichtgeving in
de media, moet je breder verspreiden ook onder ouders, zodat er een betrokkenheid
bij ouders ontstaat om zich te bemoeien met de kwaliteit op de school. Natuurlijk
is dat altijd dubbel. Ik herinner aan het debat over de taakstraffen dat wij
onlangs hebben gevoerd. Op de school loopt niet alleen dat type ouders rond
dat zich overal tegenaan wil bemoeien en die in de MR zitten, maar ook ouders
die op de school vormen van opvoedingsondersteuning krijgen.Mevrouw Ross heeft nog vragen gesteld over het Landelijk aktie komitee
scholieren, het LAKS. Zelfs onderwijsgevenden hebben aangegeven dat de ideeën
die het LAKS heeft gegeven bij de opzet van studiewijzen zeer nuttig zijn,
zodat de school dat verder wil herhalen. Het LAKS heeft ook criteria opgesteld
waaraan de ideale school zou moeten voldoen, de gouden school. De eerste prijzen
zijn vorig jaar door het LAKS toegekend. De scholen zouden nog meer gebruik
moeten maken van de meningen van leerlingen. Zij krijgen nu een subsidie van
drieënhalve ton en dat wordt jaarlijks opgehoogd. Volgens mij is er geen
aanleiding om dat opnieuw te bezien.De invloed van ouders op de identiteit, de grondslag van de school is
belangrijk. Binnenkort zal ik een brief naar de Kamer sturen waarin ik aangeef
hoe ik dat vraagstuk zal aanpakken. Dit is in een versnelling geraakt vanwege
de discussie die wij hebben gehad over evangelisch en islamitisch onderwijs.
In deze brief wordt ook aangegeven hoe verder moet worden gegaan met de richtingvrije
planning bij de stichting instandhouding van scholen in het primair en voortgezet
onderwijs. Gezien de brede steun die deze gedachte in de vorige kabinetsperiode
ontmoette in de Kamer, denk ik dat wij binnen afzienbare termijn spijkers
met koppen moeten kunnen slaan.De heer Van der Vlies heeft een vraag gesteld over de huisvesting. Hij
gaf aan dat daar knelpunten zouden zijn. Die huisvesting is gedecentraliseerd
en er zit een monitor op van vijf jaar. In 1999 is er een tussenstand. Ik
stel voor om bij die tussenstand te bekijken wat er gedaan moet worden met
de problemen die ik zie in de brieven die ik ontvang van kleine gemeenten
met grote instellingen. Maar bij het overgrote deel van de gemeenten gaat
het heel goed.De vrouwelijke hoogleraren zijn nog niet aan de orde geweest. Ik heb daar
nog allerlei informatie over. Als ik zie hoeveel AIO'S er nu zijn, hoeveel
vrouwen het voortgezet onderwijs bezoeken en hoeveel vrouwen er op de universiteit
zitten en de toename van AIO's, dan weet ik dat er geen weg meer terug is.
Er is een wet evenredige vertegenwoordiging en ik voorspel iedereen dat die
ook, binnen afzienbare tijd, een praktijk zal kennen.Mijn opmerking tot slot is dat ik zo graag de dilemma's wil overwinnen.
Ik zou zo graag de cultuur willen hebben waarbij de oplossing niet opnieuw
het probleem wordt. Ik zie in het onderwijsveld, bij de politici die zich
ermee bezighouden, bij de leerlingen, de ouders, de ambtenaren, de leerkrachten
een enorme inzet. Soms zeg ik wel eens dat zij te betrokken zijn. Iedereen
wil het allerbeste bereiken. De ene leerkracht is de andere niet, de ene ambtenaar
 is de andere niet, de ene politicus is de andere niet maar
de inzet is hoog. Er wordt zeer veel energie in het onderwijs gestoken. Het
enige dat wij nog zouden kunnen verbeteren, is de samenwerking. Er wordt zoveel
energie gestoken in het tegendenken of tegenwerken. Als wij de energie die
daaraan verloren gaat, konden terugbrengen, dan zouden wij mooie doelen kunnen
bereiken met de middelen die wij hebben afgesproken in het regeerakkoord.
Dat zeg ik niet tegen het onderwijsveld maar als opdracht aan mijzelf. Ik
wil graag de oplossing die de problemen inderdaad oplost. Er moeten knopen
worden doorgehakt en besluiten vallen. De kwaliteit van de besluitvorming
zal groter zijn naarmate iedereen die bij de besluitvorming en de uitvoering
daarvan betrokken is beter naar elkaars argumenten heeft geluisterd en elkaar
heeft leren waarderen. Onderwijs als lerende organisatie voor de komende vier
jaren. Ik ga ertegenaan!Staatssecretaris Van der Ploeg:Voorzitter! Ik dank de Kamerleden voor hun belangwekkende vragen over
cultuur en media. Deze zijn van een schriftelijk antwoord voorzien!De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De tweede termijn van de kant van de Kamer zal morgen om 10.15 uur beginnen.De vergadering wordt enkele minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-1721-1751.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl