Debat over het thema Arbeid en ziekte
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 1721-1743

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

30-06-2004

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 32, pagina 1721-1743

14-06-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Regels ter vergroting van de kenbaarheid van publiekrechtelijke beperkingen ten aanzien van onroerende zaken (Wet kenbaarheid publiek rechtelijke beperkingen onroerende zaken) (28218)Pagina 1693-1699
Debat over het thema Arbeid en ziektePagina 1721-1743
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging en aanvulling van de Wet op de identificatieplicht, het Wetboek van Strafrecht, de Algemene wet bestuursrecht, de Politiewet 1993 en enige andere wetten in verband met de invoering van een identificatieplicht van burgers ten opzichte van ambtenaren van politie aangesteld voor de uitvoering van de politietaak en van toezichthouders (Wet op de uitgebreide identificatieplicht) (29218)Pagina 1712-1721
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Provinciewet en de Gemeentewet in verband met aanpassing van de procedure tot benoeming van de commissaris van de Koning en de burgemeester (29012)Pagina 1689-1693
Lijst van besluiten (maandag 14 juni 2004)Pagina 1743-1743
Presentie en opening (maandag 14 juni 2004)Pagina 1689-1689
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging en aanvulling van het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten in verband met terroristische misdrijven (Wet terroristische misdrijven) (28463)Pagina 1699-1712
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (maandag 14 juni 2004)Pagina 1743-1745

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 129 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat over het thema Arbeid
en ziekte.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Westerveld (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Ik ben bijzonder verheugd dat wij vandaag met de
minister van SZW een debat kunnen voeren over het thema "arbeid en ziekte".
Ik wil mijn betoog beginnen met een dankwoord aan de minister c.q. zijn ambtenaren
voor de snelle beantwoording van de vragen die ik hem een week geleden deed
toekomen. Ik kom op zijn beantwoording werkende weg nog terug.Ik wil verder speciaal mijn collega's in dit huis bedanken voor het feit
dat wij dit debat nu wél mogen voeren, terwijl de Tweede Kamer zich,
opnieuw, nog heeft uit te laten over een onderdeel dat vandaag zeker aan de
orde zal komen: het nieuwe Schattingsbesluit dat op 1 oktober a.s. moet
ingaan. Ik hoor collega Kox drie maanden geleden nog zeggen: als de Tweede
Kamer zich nog moet uitlaten, dienen wij er in dit huis het zwijgen toe te
doen. Dat is geen bescheidenheid, maar een elementaire regel van staatsrecht.Voorzitter. Ook ik ben doordrongen van de noodzaak recht te doen aan de
rolverdeling die het staatsrecht aan beide Kamers doet toekomen. Ik stel
alleen vast dat deze bij dit onderwerp al enige tijd geleden is verlaten.
Dit komt door de verrassende techniek van wetgeving die de minister er ten
aanzien van dit dossier op nahoudt. Ik kom hier eveneens nog op terug.Voorzitter. "Arbeid en ziekte" is een complexe tweetrapsraket, waarvan
alle onderdelen in elkaar grijpen en waarin alles met alles te maken heeft.
Om het beeldend te zeggen: met de wet verlenging, de directe aanleiding tot
dit debat, hebben vorig jaar de Tweede en vervolgens ook de Eerste Kamer feitelijk
een stap vooruit gezet, zonder te weten of zich voor hun voeten een afgrond
bevond of een vals plat. Zoals ik nog zal laten zien, heeft deze Kamer daarmee
haar goedkeuring gegeven aan een regeling die een verdere bijdrage heeft geleverd
aan rechtsonzekerheid in arbeidsrechtelijk Nederland en dus een regeling die
we met elkaar niet zouden moeten willen.Voorzitter. Voor ik hierop doorga, wil ik eerst iets zeggen over het thema
zelf. Zoals wij allen weten, staat "arbeid en ziekte, arbeid en blijvende
ongeschiktheid" al zo'n twintig jaar op de politieke agenda. De politiek lijkt
het onderwerp maar niet in de klauwen te kunnen krijgen. Als illustratie wil
ik één citaat aanhalen uit NRC Handelsblad van vier jaar geleden:
"De stand is nu ongeveer 922.500 uitkeringen, elke week komen er 400 bij en
de politiek brisante 1 miljoen komt als een kennelijk onvermijdelijk natuurverschijnsel
in zicht." Dit issue van – in het jargon – de blijvende uitstoot
uit het arbeidsproces is er één dat ook mijn fractie zeer ter
harte gaat. Iedereen die maar even kan, moet de kans krijgen om mee te doen
en in eigen bestaan te voorzien. Het is behalve een kwestie van economisch
verstandig beleid ook een zaak van moreel fatsoen dat je als overheid alles
uit de kast trekt om dit basale recht van de burger te garanderen.Het is ook bepaald niet zo – een indruk die in de huidige debatten
weleens gewekt wordt en die de minister naar mijn smaak onvoldoende weerspreekt –
dat het onderwerp in de voorbij jaren niet gezien werd of in de politiek bleef
liggen. Uitdrukkelijk quod non, voorzitter! Er is in het afgelopen decennium
een ware emmer aan regelgeving en beleid over arbeidend en arbeidsloos Nederland
uitgestort: eerder te veel dan te weinig. De maatregelen volgden elkaar met
name in de turbojaren negentig zo snel op dat de tijd voor tussenevaluaties,
de tijd om eerst eens te kijken of wat men nu weer bedacht had "werkte", doorgaans
niet genomen werd. Om slechts een paar voorbeelden te noemen: de Wet terugdringing
arbeidsongeschiktheidsvolume van 1992, de introductie van het WAO-gat in 1993,
de Wet TZ-Arbo uit 1994 en twee jaar later de privatisering van de volledige
ziekteperiode. De enkele keer dat zo'n bezinning wel plaatsvindt, is wanneer
de politiek door de rechter wordt teruggefloten. Dat gebeurde bijvoorbeeld
met de bonus-malusregeling uit 1992, drie jaar later gevolgd door de Wet AMBER –
AM = afschaffing malus – waarna het hele peen-en-stoksysteem drie jaar
later, in 1998, werd heringevoerd, zij het op een wat andere basis. Die andere
basis is de P van PEMBA, óók een op belonen en bestraffen van
bedrijven gebaseerd systeem en daarmee uiterst impopulair bij vooral werkgevers.
Maar wel in rechte houdbaar!In 2001, juist voor de verantwoordelijkheidstoedeling aan werkgevers en
werknemers met de Wet poortwachter voltooid zal worden, verschijnt het rapport
dat, misschien nog méér dan het vele malen aangehaalde SER-advies
van 2002, aan de wieg heeft gestaan van de herziening waar we nu halverwege
in zitten. Ik weet niet of ik de minister iets nieuws vertel, maar de kritiek,
met name van de sociaal-rechtwetenschap, op het rapport Donner was niet mals.
Geschreven als een essay en vooral aansturend op een oplossing, aldus prof.
Pennings in een aan het onderwerp gewijde special van het maandblad SMA. Echter,
een goede analyse van de WAO ontbreekt en daardoor blijven veel aspecten van
het onderwerp buiten beschouwing. Nog fundamenteler is het oordeel van prof.
Noordam, die zijn bijdrage aan deze special de veelzeggende titel meegeeft
"Donner is overbodig. Over de samenhang van Donner, SUWI en Poortwachter".
Ik wil deze special de minister graag nog eens onder de aandacht brengen.Donner wordt al snel gevolgd door een unaniem SER-advies, een unicum voor
dit onderwerp. Men kan deze unanimiteit duiden, zoals doorgaans gebeurt, als
een belangrijke doorbraak, een aanwijzing voor het brede draagvlak om de WAO
op de schop te nemen. Men kan ook, terugkijkend, vaststellen dat de sociale
partners na Donner proberen nog te redden wat er te redden valt.In de daarop volgende twee jaar blijft het, om redenen die niets met het
onderwerp te maken hebben, stil. Ons land beleeft een lange regeerluwe periode
en deze periode valt net na het sluitstuk van de hervormingen onder paars:
de Wet verbetering poortwachter en de regeling procesgang eerste ziektejaar.
Dus nu, misschien wel voor het eerst in de geschiedenis, kunnen we ook de
resultaten van voorgaande operaties meewegen voordat wij al dan niet aan een
volgende megaklus beginnen. We wéten nu iets over effecten.Mijn eerste schriftelijke vraag aan de minister was op dit weten gericht
en bedoeld om zeker te stellen dat wij het over hetzelfde hebben voordat wij
het over cijfers en effecten hebben. Ook de minister spreekt van een megadaling.
Dat woord mag ik toch wel gebruiken voor de terugloop van 104.000 naar 66.000?
Echter, hij betoont zich voorzichtiger met kwalificaties zoals "trendbreuk".
Dat begrijp ik. Voorzichtigheid is een eerste basisbeginsel voor iedere bewindspersoon
die langetermijnbeleid moet ontwikkelen. Tenslotte moet je altijd maar afwachten
of dat wat gisteren of vandaag waar is, dat morgen ook zal blijken te zijn.Ik zal de factoren die de minister in zijn brief noemt niet ontkennen.
Het klopt; daarmee hebben we voor de toekomst te rekenen, of we het systeem
nu herzien of niet. Mijn vraag was echter of de minister verwacht dat het
wettelijk vervolgtraject, het beoogde wetsvoorstel werk en inkomen naar arbeidsvermogen,
de ingezette neerwaartse trend zal versterken. Zal dat een nog effectiever
antwoord zijn op deze ontwikkelingen dan de wijzigingen die nu, anno 2004,
geldend recht zijn geworden? En zo ja, waarop baseert hij deze verwachting?Is hij bereid om de opvatting daarover te laten toetsen voordat hij het
wetsvoorstel WIA indient, bijvoorbeeld door enige scenario's te laten doorrekenen,
net zoals is gebeurd met het vraagstuk van een private of een publieke uitvoering? Tot slot stel ik nog een vraag die mij zelf al een tijd bezighoudt. Heeft
de minister voor zichzelf een ideaal "ja-nu-klopt-ie"-reïntegratiegetal,
voor de korte termijn, maar ook voor de middellange termijn als de door hem
genoemde ongunstige perspectieven beginnen op te spelen? Zo ja, hoe ziet dat
eruit?Ik vraag dit mede vanwege de nu al meermaals gehoorde opvatting van de
raad van bestuur van UWV dat het misschien verstandig is de beoogde systeemwijziging
nog even in de wacht te zetten en het van het verdere verloop af te laten
hangen of deze wel door moet gaan. Dat geeft UWV wat meer ruimte om zich de
komende jaren te concentreren op de taken die hem, vooral na de megaoperatie
SUWI, allemaal zijn toebedeeld: het adequaat toekennen van uitkeringen, het
slim inkopen van reïntegratiedienstverlening en het op de huid zitten
van uitkeringsgerechtigden, werknemers en werkgevers. Dus nogmaals: waarom
wil de minister absoluut niet van deze suggestie horen? Hij is in al zijn
varianten nu al zover afgedwaald van het oorspronkelijke SER-advies dat dit
toch nauwelijks meer een argument kan zijn? Of gaat het de minister er alleen
om dat hij de geschiedenis ingaat als de man die een einde aan de WAO heeft
gemaakt? Dat kan ik mij nauwelijks van deze minister voorstellen. Ik zie dan
ook uit naar zijn antwoord.De beoogde WAO-opdeling was en is niet de hoeksteen van dit debat. De
hoofdreden voor althans mijn fractie om dit debat te willen, is de rechtsonzekerheid
in arbeidsrechtelijk Nederland die is ontstaan of op zijn minst toegenomen
door de aanvaarding eind vorig jaar van de Wet Verlenging onder, zoals woordvoerder
Noten het uitdrukte "stoom en kokend water". De minister acht deze haast geboden
om te voorkomen dat de hele herzieningsoperatie een jaar op achterstand komt
te staan. Hij acht deze ook verantwoord. De wet verlenging doet immers niet
veel meer dan een regime waarmee wij al lang vertrouwd zijn, te verdubbelen.
Bovendien, aldus de minister, als er in het nieuwe systeem nog systeemfoutjes
zitten, is er in het komende jaar – dat nu halverwege voorbij is –
nog genoeg tijd om die te herstellen.Ik waag dit laatste te betwijfelen. Ik heb in de voorbereiding op dit
debat al twee elementen genoemd die inmiddels, met dank ook aan de Eerste
Kamer, geldend recht zijn en waar werkgevers en werknemers nu al mee te maken
hebben. Het zijn elementen waaromtrent de vereiste rechtszekerheid nog behoorlijk
ontbreekt. Het eerste element is de verhaalssanctie. Uit het eerdere antwoord
van de minister op de vragen hierover begrijp ik dat hij deze sanctie als
een louter reparatoire beschouwt en dat hij eventuele procedures hieromtrent
met vertrouwen tegemoet ziet. Ik hoop met hem en voor hem dat dit vertrouwen
gerechtvaardigd zal blijken en ga ervan uit dat hij UWV stevig geïnstrueerd
zal hebben om te voorkomen dat bestrafte werkgevers ooit met recht en reden
iets anders kunnen zeggen. Op een tweede malusdebacle zit tenslotte niemand
te wachten.Het tweede element is het vraagstuk van de flexibele WAO-keuring. Ik begrijp
uit het antwoord van de minister op mijn vragen, dat hij zich het recht wil
voorbehouden om in zijn eigen tempo uit te maken of dit, door de SER als zeer
wezenlijk bestempelde element van de herziening, een plaats in het stelsel
zal krijgen en wat dan de consequenties zullen zijn. Ik wil de minister er
graag op wijzen dat hij die tijd eigenlijk niet heeft. Een werkgever van een
werknemer die sinds februari van dit jaar duurzaam volledig ongeschikt is,
zal willen weten of dit nu betekent dat hij vanaf mei feitelijk onverschuldigd
loon betaalt. En de werknemer zal benieuwd zijn of hij, naar straks zal blijken,
recht heeft op een hogere uitkering. Kan de minister dus het laatste deel
van mijn schriftelijke vraag, dat helaas nog onbeantwoord is gebleven, morgen
alsnog beantwoorden?Aan deze vooral feitelijke vraag wil ik als fundamenteler element toevoegen,
of wij zo'n systeem van twee typen uitkeringen en twee typen uitkeringsgerechtigden
eigenlijk wel moeten willen. Is het een systeem waarin de betrokkene die zich
in de situatie van duurzame volledige arbeidsongeschikt bevindt – en
dat is met de aangescherpte beoordelingsvoorwaarden bepaald geen sinecure –
ertoe wordt aangezet om in een procedure te stellen en aannemelijk te maken
dat het met zijn ongeschiktheid nooit van zijn levensdagen meer goed komt?
Bij een bevestigend antwoord hebben beide partijen, werkgever en werknemer,
iets te winnen, dus die procedures gaan er geheid komen. Maar hoe menswaardig
is dat? Is een systeem dat dat in de hand werkt niet van zichzelf pervers?
Ik werp de vraag hier maar eens op, omdat ik deze in alle gekissebis over
het onderwerp nooit op deze wijze ben tegengekomen en ik het eigenlijk de
meest wezenlijke vraag van allemaal vind.Ik ga terug naar het arbeidsrecht. De wet verlenging voegt een nieuw element
toe aan de interveniërende taken die UWV in de eerste twee jaar van loondoorbetaling
heeft gekregen. Dat is ook zo'n aspect waaromtrent ik een fundamentele vraagstelling
tot nu toe gemist heb. Ik doel op de oordelen die dit orgaan op grond van
artikel 30 wet SUWI mag of moet geven. Tegelijk stel ik vast dat de minister
zich in de beantwoording van de vragen hierover steeds vooral afwerend opstelt.
Nee, nee, nee, UWV moet zich vooral niet ongevraagd met het reïntegratieproces
in de eerste twee jaar bemoeien. Van de minister mag dit orgaan de hele periode
buiten de deur blijven. Als het dan maar wel aan het eind van de rit, als
alle benodigde stappen gezet hadden moeten zijn, een oordeel afgeeft of dat
gebeurd is en een sanctie uitdeelt als de werkgever in gebreke is gebleven.
De vraag of dit inhoudelijk wel kan, of UWV hiermee niet een onmogelijke opdracht
krijgt, heb ik nog altijd niet afdoende beantwoord gezien. Dus kan de minister –
en nu eens niet op basis van een deelvraag maar meer in onderlinge samenhang –
zijn visie geven op de rol en de taakstelling van UWV in deze eerste twee
jaar? Dat kan in een betoog morgenavond, maar liever nog zie ik over dit onderwerp
een notitie tegemoet. Voor deze notitie, die dan in elk geval voor de indiening
van het wetsvoorstel WIA gereed moet zijn, kunnen dan enkele concrete vragen –
casusposities waarop ik morgen wél graag een antwoord wil – als
leidraad dienen. Ik heb mij voor die vragen ondermeer laten inspireren door
een artikel van prof. Van Boom in een recent nummer van het NJB.In het antwoord op de laatste vragen noemt de minister als kernpunt van
het nieuwe stelsel het uitgangspunt "werken moet lonen". Moet dat naar zijn
oordeel ook een plaats te krijgen in de eerste twee ziektejaren? Zo ja, hoe
dan? Ik geef een voorbeeld. Een werknemer met een brutomaandsalaris
van € 5000 krijgt een ernstig ongeval. Na revalidatie blijkt hij
alleen nog passend werk te kunnen doen. Zijn restloon volgens de normen van
het Schattingsbesluit bedraagt € 3000. Zijn werkgever biedt hem
aan het eind van het eerste ziektejaar een functie aan, waarvan de werknemer
schat dat hij die wel aankan, en hij laat hem weten dat de functie een loonwaarde
heeft van voor hem 50%, dus € 2500. De werknemer besluit het te
proberen en hij reïntegreert in die functie. Voor alle duidelijkheid,
de kwalificatie van € 3000 kent hij nog niet; die kan hij ook nog
niet kennen. Wat is nu – wij zitten dan in het tweede ziektejaar –
de hem toekomende loonhoogte: 70%, 100% of iets daartussenin? Stel dat hij
de aangeboden functie niets vindt, bijvoorbeeld te veel onder zijn eigen kunnen.
Mag hij die dan weigeren of zet hij daarmee meteen zijn baan op het spel?
Dat weigeren doet hij in de hoop dat er nog iets beters voorbijkomt.Zes maanden later doet de werkgever hem een aanbod dat hij voor zijn gevoel
nauwelijks kan afslaan. Dit wordt je nieuwe baan; als je nu "nee" zegt, wordt
de functie aan een ander aangeboden en heb ik aan het eind van het tweede
jaar geen werk voor je. Betekent een aanvaarding voor deze werknemer dat zijn
loon vanaf dat moment tot € 2500 daalt? Nu wij het er toch over
hebben: waarom is de wetsbepaling die de wet Verlenging geïntroduceerd
heeft dat bij reïntegratie in de eerste twee jaar de oude arbeidsovereenkomst
in stand blijft eigenlijk niet dwingendrechtelijk? Waarom vindt de minister
dat partijen daarvan moeten kunnen afwijken?Weer enkele maanden later, wij zitten dan zo'n beetje aan het eind van
de periode van twee jaar, stelt UWV in het kader van de nieuwe WAO-keuring
de restcapaciteit van de werknemer vast. Die is, ik verklapte het al, € 3000.
Hem komt daarbij een klasse toe van 35 tot 45%. De adviserende arbeidsdeskundige
vindt bovendien dat de werkgever hem voor die functie ook best € 3000
had mogen aanbieden. Maar ja, het aanbod is al wel aanvaard. Biedt dat oordeel
voor de werknemer een grondslag om loonsverhoging te vragen? Het volgende
is weer iets voor de notitie. Vindt de minister het op de weg liggen van de
UWV-deskundige om zich over een redelijke loonwaarde van de aangeboden functie
uit te laten? Voor alle duidelijkheid: het gaat nu niet om een loonwaardering
volgens cao-normen, want dat kan iedereen met enige basiskennis van de materie
gemakkelijk doen, het gaat om de redelijkheid van de vergoeding voor een door
deze werknemer met die beperkingen uit te oefenen functie.Met deze vraag ben ik aangekomen bij het derde thema: het schattingsbesluit
en het wetsvoorstel herbeoordeling. Volgens berekeningen van UWV zit de grootste
pijn in termen van inkomensachteruitgang in de factor "in aanmerking te nemen
functies". Het vermoedelijke effect van die factor zal zijn dat meer dan 100.000
mensen de uitkering geheel of gedeeltelijk kwijtraken. Van hen is ongeveer
een kwart gewoon aan het werk en deze 25.000 zijn op hun beurt weer ongeveer
de helft van alle WAO'ers met een deeluitkering. Wij hebben het dan over mensen
voor wie nog meer prikkels tot reïntegratie helemaal niet aan de orde
zijn. Voor hen is het thema uitsluitend inkomensbescherming of misschien moet
ik zeggen loonsuppletie. Nu heeft een werknemer, gereïntegreerd bij zijn
eigen werkgever of opnieuw aan het werk bij een andere baas, die met een klasseachteruitgang
wordt geconfronteerd volgens de minister drie opties. Hij kan om meer uren
vragen, hij kan een hoger loon voor hetzelfde werk bedingen of hij kan naar
ander werk omzien. Zonodig kan hij bij het laatste hulp krijgen in de vorm
van een traject. Op het traject zal ik in mijn schriftelijke vragen nader
ingaan. Ik heb daar namelijk een paar fundamentele vragen over. Ik blijf nu
even bij de arbeidsrechtelijke kant van de zaak.Ik ga naar aanleiding van deze opmerking door met de werknemer uit het
eerdere voorbeeld. Ik maak van hem een herbeoordeelde werknemer, dus iemand
die gereïntegreerd is in een baan van € 2500 en die daarnaast
een klasse ontvangt die daarmee spoort, dus 45 tot 55%. Die klasse was hem
toegekend op basis van de toen bestaande beoordelingsnormen. Na beoordeling
op basis van de nieuwe normen blijkt zijn klasse 35-45% te moeten zijn. Wat
nu? Meer uren vragen is voor hem geen optie, want hij zit al aan de top van
zijn kunnen. Hij wijkt dus uit naar optie twee: hij vraagt om loonsverhoging.
Ziet de minister mogelijkheden voor deze werknemer om hierom te vragen op
het moment dat zijn WAO-uitkering daalt van € 1750 tot € 1400?
Zo ja, wat zegt de minister dan tegen de werkgever die zich beroept op afspraak
is afspraak. Kan de overheid dit wel maken? Hoe verhoudt deze methode zich
tot de in het verleden vastgestelde regels voor overgangsrecht? Hoe verhoudt
die zich overigens met het vertrouwensbeginsel?Een laatste voorbeeld in deze reeks: de arbeidsgehandicapte met een klasse
15-25 die een baan heeft gekregen dankzij de no-riskpolis uit de Ziektewet
en die nu door de herbeoordeling zijn klasse kwijtraakt. De WAO-klasse ging
in deze variant ingevolge een afspraak met de arbeidsdeskundige rechtstreeks
naar de werkgever, die de man een "inclusief" loon betaalt. Mag deze werkgever
de gederfde klasse nu in mindering brengen op het overeengekomen loon? Zo
nee, dan kom ik met dezelfde fundamentele vragen als zo-even.Hierbij wil ik het voor wat betreft dit onderwerp laten. Ik ga ervan uit
dat de minister van mijn collega's hierover nog meer vragen zal krijgen. Ik
wil alleen, misschien mede ter inspiratie van andere vraagstellers, opmerken
dat in ons systeem het verlies van "maar" één WAO-klasse ook
nog andere effecten kan hebben in de socialeverzekeringssfeer. Ik noem twee
voorbeelden die mij zo te binnen schieten: de ex-WAO'er (voorheen klasse 15-25,
nu nul) die door het verlies van die ene klasse ook zijn anti-opeetgarantie
eigen huis uit de IOAW kwijtraakt. Of de WAO'er (voorheen 45-55) die door
de duikeling naar 35-45 opeens geen recht meer heeft op een nabestaandenuitkering.
Er zijn misschien nog wel meer voorbeelden te bedenken. Misschien moet de
minister die thematiek eens terdege laten uitzoeken voor hij een voor de bestaande
gevallen zo ingrijpend systeem presenteert als de nieuwe normen uit het Schattingsbesluit.De voorzitter:Het zal de hele Kamer deugd doen om het lichtende voorbeeld van mevrouw
Westerveld te mogen volgen, die meer dan ruim binnen haar spreektijd is gebleven.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Goed voorbeeld doet goed volgen, wil de voorzitter tegen mij zeggen. Ik
weet niet of ik mij daardoor in dit geval zal laten leiden.Mevrouw de voorzitter. Tijdens de plenaire behandeling van de Wet verbetering
poortwachter heeft de CDA-fractie opnieuw bijzondere aandacht gevraagd voor
de uitvoering. Hiernaast werd aansluiting gezocht bij de thematische herdenkingsbundel
over "een eeuw sociale zekerheid", waarin de WAO werd neergezet als zowel
het klassieke strijdpunt als het klassieke pijnpunt. In de Wet verbetering
poortwachter ging het immers slechts om een beperkte fundamentele herziening
van de WAO, neergelegd in onder meer een raamwerk voor het eerste jaar, de
versterking van de poortwachtersfunctie van de uitvoeringsorganisatie met
bevoegdheden om de loondoorbetalingsverplichting te verlengen, sancties op
de uitkering te treffen, de WAO-aanvraag niet in behandeling te nemen, enz.
Onvermijdelijk was echter, dat er ná deze reorganisatie binnen afzienbare
tijd een nog fundamentelere, en dan hopelijk definitieve, wijziging van het
WAO-stelsel zou moeten volgen. Dat nu ontmoette bij de CDA-fractie enige weerstand,
niet zozeer omdat de Wet verbetering poortwachter geen stap in de goede richting
zou zijn – dat zeer zeker! – maar veel meer vanwege de toch wel
terecht gesignaleerde reorganisatiemoeheid bij de uitvoeringsorganisatie.
Evenzeer vanwege het nog steeds ontbreken van een integrale visie op zowel
inhoud, uitvoering en handhaafbaarheid van de sociale verzekeringswetgeving
en op de onderlinge samenhang met andere terreinen, zoals de zorg. Er zou
derhalve opnieuw een ingrijpende wetswijziging moeten plaatsvinden om tot
een houdbaar stelsel voor de toekomst te kunnen komen.Bovendien speelde in combinatie met de Wet verbetering poortwachter ook
de invoering van de SUWI-wetgeving. Zoals bekend, heeft de CDA-fractie indertijd
om principiële redenen tegen de SUWI-wetgeving gestemd. In een diepgaand
debat hebben wij wel volop meegewerkt aan inhoud en vormgeving van de SUWI-wetgeving
in het besef, dat deze wetgeving ook voor onze fractie ondanks onze bezwaren,
voorlopig de laatste structuurwijziging zou moeten zijn. In ons verkiezingsprogram
2002-2006 werd dan ook geen voorstel tot wijziging gedaan. Dat zou de uitvoeringsorganisatie
niet hebben kunnen overleven. In de pers wordt thans bij herhaling gesteld,
dat UWV als enig overgebleven uitvoeringsorganisatie van "niemand" is. Dat
is onheus en onterecht, omdat er voor deze publieke uitvoeringsorganisatie
een duidelijke parlementaire meerderheid was, maar ook onterecht omdat toch
moet worden vastgesteld dat de megaoperatie, de integratie van alle uitvoeringsorganisaties
tot één geheel, langzamerhand vruchten begint af te werpen.
Dat weerspiegelt zich vooral in een aantal resultaten die uiteraard niet uitsluitend
aan het beter functioneren van UWV kunnen worden toegeschreven. De Wet verbetering
poortwachter heeft hieraan ook een duidelijke impuls gegeven, maar toch ...Een behoorlijke daling van de instroom in de WAO is hiervan onder meer
het sprekende bewijs, evenals bijvoorbeeld de implementatie van de Reïntegratietelefoon,
de uitbreiding van de aanpak op basis van reïntegratiepilots voor personen
uit het zittend bestand, alsmede het stijgend aantal uitgezette reïntegratietrajecten.
Allereerst dan ook de vraag wat naar het oordeel van de minister deze geavanceerde
aanpak in 2004 en 2005 nog zou kunnen opleveren? Dit te meer, omdat dit alles
is bereikt onder economisch slechte omstandigheden. Het is dan ook te begrijpen
dat hier en daar de verzuchting wordt geslaakt: waarom dan nu weer een nieuwe
megaoperatie? Is dat wel verantwoord? Maar bovenal: moet dit nog wel? Bij
de behandeling van de Wet verbetering poortwachter heeft de CDA-fractie dan
ook op dit gevaar reeds gewezen.Het kabinet houdt echter vast, althans tot dusverre, aan een nieuw, gecompliceerd
wetgevingstraject, gepaard gaande met grote organisatorische en bedrijfsmatige
ingrepen. Dat is uiteraard het goed recht van het kabinet, maar het vraagt
dan wel om een zorgvuldige en overtuigende onderbouwing. Het tot dusverre
uitsluitend aanvoeren van het nog niet aanwezig zijn van een structureel bevredigende
situatie en het hiervoor verwijzen naar de conjuncturele situatie volstaat
dan ook naar mijn bescheiden mening niet.Uit diverse onderzoeken is immers duidelijk komen vast te staan dat de
WAO-problematiek conjunctuurongevoelig is. Bovendien wordt bij economisch
herstel de kans op stijgend ziekteverzuim thans ondervangen door de Wet verbetering
poortwachter en de verlenging van de loondoorbetalingsplicht in combinatie
met het niet aanvullen van de 70% loondoorbetaling van het loon in het tweede
ziektejaar.Er is echter meer en mijn vraag is dan ook of de minister onder alle omstandigheden
blijft vasthouden aan de voorgestane stelselwijziging en op welke gronden?
Er is op z'n minst een meer fundamentele weerlegging noodzakelijk van de door
de SER, na raadpleging van UWV en het CPB, op tafel gelegde cijfers over de
toekomstige daling van de instroom. Een overtuigende visie moet ook hier maatschappelijk
draagvlak creëren voor verstrekkende en ingrijpende maatregelen, die
bovendien op een aantal punten afwijken van het unanieme SER-advies.Ook de CDA-fractie wil aan de hand van het eigen verkiezingsprogramma
en de actuele ontwikkelingen deze afweging maken. Eerst de feitelijke ontwikkelingen.
De instroom in de WAO is in 2002 al met 10% gedaald. In 2003 is er ten opzichte
van 2002 zelfs sprake van een daling met 28%. Wanneer deze trend zich zou
doorzetten, zeker wanneer er weer sprake is van enige economische groei, dan
zou ook zonder verdere ingrepen in 2006 worden uitgekomen op het beoogde aantal
van 25.000 instromers.Overigens heeft mijn fractie moeite met het zo eenzijdig focussen op aantallen
door de minister en de SER. Het moet immers in feite uitsluitend gaan om een
inhoudelijk verantwoorde uitkomst. Te zijner tijd bij het beoordelen van de
wetsvoorstellen zullen wij hierop nader ingaan evenals op alle commentaren.Niettemin, het getal 25.000 is een eigen leven gaan leiden en dan is het
een redelijke veronderstelling dat dit aantal kan worden gehaald. Hiertoe
is de analyse van het huidige bestand ook van belang alsmede een oriëntatie
op de omvangrijke daling in 2003. Een belangrijk deel van deze daling valt
immers toe te schrijven aan twee leeftijdscategorieën, namelijk die van
15-24 en die van 25-34 jaar met respectievelijk min 14 en min
9%. Daar liggen ook de beste kansen voor reïntegratie. In de leeftijdscategorie
55 tot 64 jaar is nog sprake van enige groei, namelijk met 1% van de lopende
uitkeringen. Dat is zeker zorgelijk omdat ongeveer 43% van het aantal lopende
uitkeringen naar deze leeftijdscategorie gaat. Van alle kanten wordt erop
gewezen dat de kansen voor reïntegratie van deze categorie momenteel
vrijwel nihil zijn. In de komende jaren zal alleen al door de uitstroom van
veel ouderen naar de AOW het zittend bestand echter behoorlijk afslanken.
In combinatie met een in 2004 en 2005 beter werkende UWV en de Wet verbetering
poortwachter, alsmede de invoering per 1 januari jongstleden van de Wet
verlenging loondoorbetalingsverplichting bij ziekte 2003, kan de nog bestaande
problematiek worden ondervangen. Het is van belang dat de minister zijn zienswijze
op deze feiten nog eens nadrukkelijk aangeeft. Bovendien verzoek ik hem in
te gaan op het feit dat de leeftijdsgrens van 45 jaar uit de oorspronkelijke
voorstellen is losgelaten. Hoe groot acht de minister de kans dat de leeftijdscategorie
van 45 tot 55-jarigen na een aangescherpte herbeoordeling kansen krijgt op
de huidige arbeidsmarkt? Worden voor deze groep extra reïntegratie-instrumenten
ingezet? Het is vooral van belang om duidelijk te maken dat de ingezette positieve
trend niet gehinderd zal worden door allerhande beslommeringen rond nieuwe
wetgevingstrajecten. De opeenvolging van weer twee megaoperaties zal immers
het uiterste van UWV vergen. Aangezien de CDA-fractie in de Eerste Kamer jarenlang
heeft gehamerd op "rust in de uitvoeringstent" mag van de minister verwacht
worden dat hij twijfels hierover wegneemt.Een andere belangrijke, zo niet nog wezenlijker, vraag is of het bestaande
stelsel ook in de toekomst, na invoering van de Wet verbetering poortwachter,
de Wet verlenging loondoorbetalingsverplichting bij ziekte 2003 én
een gemoderniseerde uitvoeringsorganisatie, houdbaar is. Het stelsel moet
voldoet aan het criterium "participatie in arbeid voor en door iedereen",
indien mogelijk ook voor de gedeeltelijk arbeidsgeschikten. In het beleid
van het kabinet mag zich niet de geringste schijn voordoen van een meten met
twee maten. Het nastreven van een zo hoog mogelijke arbeidsparticipatie voor
ouderen, vrouwen, allochtonen en gedeeltelijk arbeidsgeschikten moet voor
iedereen gelden. Prof. Maassen-van den Brink geeft in het Financieele Dagblad
van 11 maart jongstleden terecht aan dat het kabinet het lied van schijn
en wezen laat horen: "Wat minister Brinkhorst bijvoorbeeld met betrekking
tot arbeidsdeelname van ouderen met de mond belijdt, wordt door minister Remkes
met daden ongedaan gemaakt." Ik kan het niet sprekender verwoorden! De op
dringend verzoek van de CDA-fractie in deze Kamer ingestelde taskforce Ouder
en Arbeid heeft een paar jaar lang met een reeks verfrissende ideeën
getracht de samenleving en met name werkgevers en werknemers ervan te overtuigen
dat ouderen niet geassocieerd mogen worden met teruglopende productiviteit,
hoger ziekteverzuim en een geringe bereidheid tot verandering. Het ging en
gaat om een adequaat en leeftijdsbewust personeelsbeleid met op elke leeftijd
geëigende kansen én om een cultuuromslag.Een langere periode voor het verkrijgen van maatschappelijk draagvlak
voor het langer werken van ouderen is echter noodzakelijk. Zeker gelet op
de recente, verontrustende uitkomsten van de nationale enquête arbeidsomstandigheden
van TNO Arbeid. Bijna tweederde van de 50-plussers wil niet doorwerken tot
het 65ste jaar. Het is dan ook toe te juichen dat de bewindslieden onlangs
een reeks van aanvullende maatregelen hebben gepresenteerd, mede naar aanleiding
van de aanbevelingen van de taskforce. Overigens menen wij dat de maatregelen
uitdagender en uitgebreider mogen zijn; maatregelen die ook werkuitval en
oplopend ziekteverzuim op hogere leeftijd voorkomen. Overigens vraagt de CDA-fractie
zich af of de suggestie bij ontslag niet alleen "last in, first out" toe te
passen, niet een ongewenst neveneffect met zich brengt? Het ontslagen worden
van oudere werknemers met vermoedelijk een geringe kans op een nieuwe baan:
is dat wel verantwoord?In ieder geval verontrust het de CDA-fractie dat het kabinet de mond vol
heeft van de noodzaak van grotere arbeidsparticipatie van gedeeltelijk arbeidsgeschikten,
vrouwen, minderheden en ouderen, maar dat de "sense of urgency" in de feitelijke
maatregelen voor bepaalde doelgroepen toch al te zeer ontbreekt. Nederland
moet niet alleen de zorgpunten van de Europese Commissie over de arbeidsmarkt
onderschrijven, maar deze "sense of urgency" met toegesneden maatregelen metterdaad
waarmaken. Ook in barre tijden kunnen nog veel ideeën in de preventieve
maar ook curatieve sfeer worden ingezet om het maatschappelijk draagvlak voor
grotere arbeidsparticipatie te creëren.Vanaf 1996 heeft het CDA met "Nieuwe wegen, vaste waarden" met betrekking
tot arbeidsparticipatie gewerkt vanuit een vast stramien. Niets is immers
erger dan geen verantwoordelijkheid te kunnen dragen voor het eigen bestaan,
veelal gedwongen aan de kant te moeten blijven staan. Blijvend buiten spel
staan en het uitzicht op een zelfstandig bestaan afkopen met een uitkering,
doet ook de samenleving uiteenvallen. Preventie en reïntegratie zijn
dan ook de sleutels om het beroep op de arbeidsongeschiktheidsregelingen verder
terug te dringen. Daarmee is iedereen gebaat.Het voorkomen van ziekte moet derhalve centraal staan. Dan hebben werkgevers
en werknemers, in samenwerking met de daartoe geëigende organen, nog
een lange weg te gaan. Ook wanneer er onverhoopt toch ziekte zou ontstaan,
is snel ingrijpen in goed overleg met werkgevers en werknemers van het grootste
belang. Tegen deze achtergrond hebben wij de Wet verbetering poortwachter
met instemming begroet, evenals de verdergaande Wet verlenging loondoorbetalingsverplichting
bij ziekte 2003. Wat de sociale zekerheid betreft, zegt "Nieuwe wegen, vaste
waarden" het voor het overige dan zo: "In onze benadering van sociale zekerheid
gaat het om solidariteit in een verantwoordelijke samenleving en een overheid,
die borg staat dat mensen niet verkommeren. Betrokkenheid van mensen wordt
gestimuleerd in een kader dat zekerheid én uitdaging biedt. Zekerheid
hoort de basis te zijn voor het ontwikkelen van talenten, voor persoonlijke
verantwoordelijkheid en het nemen van economische risico's. Zo is zekerheid
een springplank, geen hangmat of zelfs handboei. Sociaal en economisch beleid
staan in die visie niet haaks op elkaar, maar vullen elkaar
aan en versterken elkaar. Maar dat vergt een vorm, die past bij de eisen van
deze tijd."Die eigentijdse vorm is uitgewerkt in ons verkiezingsprogram 2002-2006.
Concreet betekent het, dat de instroom in de WAO wordt beperkt door een heldere
verantwoordelijkheidsverdeling. Werkgevers en werknemers krijgen de verantwoordelijkheid
in de eerste twee jaar van ziekte en voor de aanvullende arbeidsongeschiktheidsuitkeringen.
De overheid blijft verantwoordelijk voor de WAO-verzekering voor werknemers
die geheel of gedeeltelijk duurzaam medisch arbeidsongeschikt zijn geworden.Vandaag hebben wij een WAO-debat in het verlengde van het afzien van een
plenaire behandeling van de Wet verlenging loondoorbetalingsverplichting bij
ziekte 2003. Niet méér, ook niet minder, zij het dat ook deze
Kamer vóór – naar ik heb begrepen uit de stukken –
24 juni aanstaande het aangescherpte Schattingsbesluit moet beoordelen.
Dan is het nu wel onze laatste kans. Dit in samenhang met het wetsvoorstel
Wijziging systematiek herbeoordelingen arbeidsongeschiktheidswetten. Terecht
stelde de minister in de Tweede Kamer dat zonder het kader van de wetgeving
het niet mogelijk is te spreken over verandering van het Schattingsbesluit.
Dit alles staat uiteraard eveneens in relatie tot de aangekondigde wetsvoorstellen.De CDA-fractie wil eerst nog even stilstaan bij de nu ook in het tweede
ziektejaar doorgetrokken verantwoordelijkheidsverdeling. Wij zijn het met
de minister eens dat in de eerste twee jaar van de ziekte de verantwoordelijkheid
nu volledig bij werkgevers en werknemers komt te liggen. Zeker waar het hier
het hun primaire werkterrein betreft, de arbeidsrelatie. Samen moeten zij
nu laten zien dat zij dit vertrouwen waard zijn en werkelijk alles uit de
kast halen om werknemers met ziekte-uitval weer aan het werk te krijgen en
te houden. Hiervoor kan een veelheid van maatregelen binnen het eigen bedrijf
noodzakelijk zijn. Verbetering van arbeidsomstandigheden, vermindering van
de werkdruk, verzuimbegeleiding, aanpassing van de werkplek en de werkomgeving
en inzet van reïntegratietrajecten in welke vorm dan ook, zijn hiertoe
in het bijzonder geëigend. In deze twee jaar past dan ook een overheid
die zich bewust op afstand houdt en zich ook niet via de arm van UWV alsnog
met de gang van zaken bemoeit. Dat geldt bijvoorbeeld voor een tussentijdse
beoordeling of welke andere ingreep ook; daarbij is altijd sprake van een
vorm van inmenging in wat tot de fundamentele verantwoordelijkheid van werkgevers
en werknemers behoort.Verder blijkt uit de feitelijke ontwikkeling – bijvoorbeeld de toename
van het aantal verzoeken van werkgevers om verlenging van de loondoorbetalingsverplichting
tot circa 1000 per maand – dat werkgevers en werknemers hun verantwoordelijkheid
voor onder meer de reïntegratie wel degelijk serieus nemen. Ook UWV heeft
dit kunnen constateren. Daarom tillen wij voorshands minder zwaar aan de mogelijk
optredende contraproductieve effecten waarbij de Tweede Kamer zo nadrukkelijk
heeft stilgestaan, al is hierbij wel sprake van een zeker risico. Of zijn
er na de eerste vijf maanden nu al signalen die het tegendeel aantonen?De afwijzing van een tussentijdse beoordeling noopt ons wel de node gemiste
conclusie over de gevolgen van die afwijzing voor UWV aan de orde te stellen.
Immers, een onvermijdelijk gevolg van de loondoorbetalingsverplichting is
dat de werknemer, voor wie dan eventueel na twee jaar ziekte en een niet geslaagde
reïntegratie alsnog een beroep moet worden gedaan op de reïntegratie-inspanningen
van UWV, veel meer dan de gebruikelijke inspanningen van UWV zal vragen. De
weg terug naar arbeid zal dan langer en zwaarder zijn. UWV mag verwachten
dat hiermee in de beoordeling van haar resultaten rekening zal worden gehouden.
Deze consequentie heeft de CDA-fractie echter niet aangetroffen. Is de minister
het met de stellingname eens? Overigens zijn wij wel benieuwd of en op welke
wijze er tijdens het eerste ziektejaar alsnog aan de toetsende rol van UWV
inhoud zal worden gegeven.Enkele opvallende elementen inzake de na 11 december gedane toezeggingen
nopen eveneens nog tot enige opmerkingen. Een en andermaal heeft de CDA-fractie
gesteld de meerwaarde van de ziekmelding nieuwe stijl niet in te zien. Dit
ziet de fractie overwegend als een extra administratieve last. De minister
heeft bij herhaling getracht aan te geven dat een toegevoegde waarde is dat
de werkgever er door het aangepaste ziekmeldingsformulier in te vullen in
voorkomende gevallen op alert wordt gemaakt dat hij nog actie moet ondernemen.
Daarnaast dient de werkgever van dit formulier een afschrift te geven aan
de werknemer. Deze is er dan op zijn beurt van op de hoogte en kan de werkgever
er zo nodig op aanspreken. Tijdens het mondelinge overleg kwam de minister
niet met meer aansprekende argumenten. Hij wees er aanvullend nog wel op dat
met de te stellen vragen instrumenten worden geboden om de verantwoordelijkheid
te effectueren. Verder werd in tweede termijn de toezegging gedaan dat met
de ziekmelding nieuwe stijl zal worden gestopt als in de praktijk blijkt dat
deze alleen maar rompslomp met formulieren meebrengt.Het stemt de CDA-fractie dan ook tot tevredenheid dat het oordeel van
de stuurgroep Verbetering poortwachter, waaraan de minister om advies heeft
gevraagd, uitkomt bij het standpunt van de CDA-fractie. Er bestaat geen behoefte
aan een ziekmelding nieuwe stijl. Kennisneming van de concept ministeriële
regeling ziekmelding nieuwe stijl en van een conceptformulier heeft ons alleen
maar gesterkt in onze mening dat hierbij sprake is van een zinloze administratieve
last, hoe gering ook. De maatregel moet dan ook geen doorgang vinden. Een
positieve reminder met afschrift aan de werknemer had meer kunnen uitrichten.
De stuurgroep acht het vervolgens wel gewenst om, met handhaving van de sterke
verantwoordelijkheidsverdeling, een extra evaluatiemoment door werkgever en
werknemer in te bouwen in de procesgang eerste jaar. Wat moet de CDA-fractie
zich daarbij exact voorstellen?De achterbanraadpleging heeft toch ook al plaatsgevonden, maar het blijft
stil. Wat heeft deze raadpleging nu opgeleverd en wanneer valt het formele
besluit te verwachten? Of is het mij ontgaan?Inzake de door prof. Noordam opgeworpen bezwaren volstaat de CDA-fractie
thans met de vaststelling, dat naar het oordeel van de minister de juridische
houdbaarheid van de verhaalssanctie en het beoogde reparatoire karakter van
de sanctie in het bijzonder, als zodanig niet aan twijfel onderhevig
is. Toetsing van die stellingname kan nog aan de orde komen – de tijd
is hiervoor nu te kort – bij de aangekondigde wetswijziging met betrekking
tot de verhaalssanctie en het daarvoor benodigde reïntegratieverslag.
Om invoering per 1 januari aanstaande mogelijk te maken, zou de CDA-fractie
wel willen beschikken over de uitkomst van dit onderzoek en het advies van
de landsadvocaat. Wij betreuren het voorts dat de flexibele keuring nog niet
kon worden meegenomen. Dat is noch in het belang van de werknemers, noch in
dat van de werkgevers. Moet dat nu echt wachten tot 1 januari 2006? Het
lijkt mij met enkele regels op te lossen, want wij waren het er allemaal over
eens.Ik kom nu te spreken over de reïntegratiesubsidies. In onze schriftelijke
inbreng hebben wij een vraag gesteld over de afschaffing van de reïntegratiesubsidies.
Het was ons in feite te doen om een uitspraak over de waardering voor deze
reïntegratietrajecten op zich. Halen zij voldoende uit? Het ging ons
er dus niet zozeer om of de werkgevers op grond van de nieuwe loondoorbetalingsverplichting
wel of niet voldoende werden aangemoedigd en aangespoord om reïntegratie-inspanningen
te verrichten. Evenmin ging het de CDA-fractie om het monitoren van de inzet
van werkgevers, hoezeer er ook zorg kan bestaan over deze vraagkant. De vraagontwikkeling
met betrekking tot de inkoop van reïntegratietrajecten blijft immers
achter. Het gaat ons echter om het instrument reïntegratietraject als
zodanig en de vraag naar de effectiviteit van deze trajecten, juist voor de
gedeeltelijk arbeidsgeschikten.Het is immers van groot belang vooraf vast te stellen of er bij iedere
herbeoordeling die als uitkomst heeft "gedeeltelijk arbeidsgeschikt", een
traject met een zo optimaal mogelijke slaagkans aanwezig is. Dat wil zeggen
een reële kans op werk. Wanneer door onderzoek bevestigd zou worden dat
langdurige reïntegratietrajecten weinig zinvol zijn – zoals prof.
Teulings onlangs stelde – dan komt ook een ander licht te vallen op
het beschikbare reïntegratiebudget. Indertijd heb ik reeds voorgesteld
deze slaagkans met diverse pilots in beeld te brengen. Te meer omdat deze
kans op arbeid in de beeldvorming duidelijk ontbreekt. Wie het met de slogan
"werk boven inkomen" ernst is, heeft de verplichting gedeeltelijk arbeidsgeschikten
ook metterdaad van werk te voorzien. In dit kader zijn wij uiteraard verheugd,
dat de individuele reïntegratieovereenkomst (IRO) nu een feit is en dat
de eigen ideeën van de cliënt over zijn reïntegratie centraal
staan. Het is wel zaak vanaf de inwerkingtreding van de IRO-regeling goed
te monitoren op transparantie en eenvoud. Alle cliënten moeten met deze
regeling uit de voeten kunnen.Echter, ook al zou de IRO-regeling op korte termijn een hoge vlucht nemen,
dan nog blijft de noodzaak bestaan aandacht te geven aan het rapport Doelgroepindeling
aanbesteding integratie. Na lezing van het rapport deel ik de conclusie van
de Raad voor Werk en Inkomen (RWI), namelijk de noodzaak tot een nader en
uitgebreider onderzoek. Is de minister hiertoe bereid? De uitkomsten van het
weliswaar kleinschalige onderzoek, te weten een kans op werkhervatting voor
arbeidsgehandicapten zonder traject van 27% en met een traject van 34%, geven
immers te denken en mogen niet in de bureaulade verdwijnen. Hiernaast verdient
ook de doelgroepbenadering nadere overweging. Ziet de minister mogelijkheden
in het samenstellen van meer homogene doelgroepen, zoals de RWI voorstelt?
Liggen hier kansen of verlengen wij dan bijvoorbeeld de wachttijd van cliënten?
Zo zijn er meer vragen te stellen, maar wij mogen eenvoudigweg geen kans laten
liggen.Het kabinet gaat van de veronderstelling uit dat een tweede jaar loondoorbetaling
voldoende financiële prikkels inhoudt om werkgevers, ondanks wegvallende
subsidies, reïntegratie-inspanningen te doen verrichten. De CDA-fractie
wil hierbij toch een kanttekening plaatsen. Deze stellingname lijkt immers
vooral opgeld te doen voor de eerstelijns zorg. Alle nadruk zal echter moeten
komen te liggen op preventie, het voorkomen van ziekte en het bij ziekte op
het juiste moment bieden van de juiste begeleiding en ondersteuning door gebruik
te maken van geëigende reïntegratie-instrumenten. Naast de eerstelijnszorg
kan dat met name de tweedelijnszorg zijn. Juist dan blijkt de inzet van gespecialiseerde
reïntegratiebedrijven resultaat af te werpen. Acht de minister het niet
denkbaar dat door het wegvallen van bepaalde reïntegratiesubsidies juist
deze tweedelijnszorg kan wegvallen? En dat ondanks het feit dat de helft van
de arboconvenanten nu al daadwerkelijk doorwerkt op cao-niveau. Hoe valt dit
te voorkomen? Kan hiervoor financiële ruimte worden geboden?De CDA-fractie wil voorkomen dat juist als zinvol ervaren reïntegratietrajecten
achterwege blijven als gevolg van financiële argumenten, zeker bij de
kleinere bedrijven.Dan komen wij als vanzelf bij alle discussies rondom het SER-advies, het
kabinetsstandpunt en de te verwachten wetsvoorstellen IVA en WGA.De CDA-fractie wil zich thans niet begeven in een inhoudelijke discussie
over de wetsvoorstellen die nog moeten komen. Te zijner tijd als zij de behandeling
in de Tweede Kamer hebben ondergaan, zullen wij op de diverse nu nog omstreden
punten zeker ingaan en uiteraard ook op alle ontvangen reacties, zoals van
de Stichting van de Arbeid, de gezamenlijke vakbeweging en de artsenorganisaties.Slechts op één voor alle duurzame, volledige, eventueel
tijdelijke, maar ook gedeeltelijke arbeidsongeschikten belangrijke zaak, wil
de CDA-fractie thans reeds een aantal opmerkingen ter overweging bij de verdere
uitwerking meegeven.Tijdens de behandeling in de Tweede Kamer is een zwaar punt gemaakt van
het recht op individuele toetsing. Uit het SER-advies blijkt reeds hoe moeilijk
het is, tot een objectieve beoordeling van ziektegevallen te komen. Het is
verheugend dat de SER in dit kader goed heeft willen luisteren naar zowel
professionele deskundigen als ervaringsdeskundigen. Deze laatsten hebben in
hun inbreng nog eens duidelijk aangegeven hoe verschillend individuele situaties
met dezelfde ziekte kunnen zijn. De suggestie om uit te gaan van diagnose-prognosecombinaties
acht de CDA-fractie in dit verband zeer waardevol.Hieraan kan worden toegevoegd dat in een tijdsgewricht waarin de keuzevrijheid
van de patiënt meer en meer centraal komt te staan, het toch zeker niet
zo kan zijn dat hun inbreng op dit dossier niet zwaar wordt meegewogen.Patiëntenorganisaties hebben er blijk van gegeven het kabinetsbeleid als zodanig – werk boven inkomen – niet aan te vechten
en in feite toe te juichen. Arbeidsgehandicapten moeten echter wél
kunnen rekenen op begrip voor hun situatie in vaak uiterst belabberde omstandigheden.
Zij gaan er ook van uit dat artsen op gepaste wijze van hun discretionaire
bevoegdheden gebruik zullen én kunnen maken. Het kan toch niet zo worden
dat te zijner tijd door het nieuwe medische arbeidsongeschiktheidscriterium
patiënten met een zeer slechte levensverwachting geraakt gaan worden?
En wel in die zin dat wanneer er geen sprake is van overlijden direct binnen
één jaar maar vermoedelijk wel binnen enkele jaren, de verzekeringsarts
geen duurzame, volledige arbeidsongeschiktheid mag aannemen. Het is voor velen
zelfs de vraag, of het bij het invullen van het medisch arbeidsongeschiktheidscriterium –
dus niet het arbeidskundige criterium – uiteindelijk wel om een politieke
beslissing kan gaan. Moet het medisch arbeidsongeschiktheidscriterium –
binnen te toetsen kaders – niet het primaat van de artsen blijven, dit
in combinatie met het recht op individuele toetsing? Zou met het inbouwen
van voldoende check and balances hiermee niet kunnen worden volstaan?De AMvB voor het aangescherpte Schattingsbesluit is via de voorhangprocedure
ook aan de Eerste Kamer voorgelegd. De aanscherping dient er toe om bij de
arbeidskundige herbeoordeling evenzeer de arbeidsgeschiktheid voorop te stellen.
De CDA-fractie kan met dit voornemen instemmen, zeker voor de nieuwe gevallen.
Het gaat er immers om dat mensen worden aangesproken op wat zij kunnen. De
focus moet derhalve gericht zijn op arbeidsgeschiktheid. Moeite heeft de CDA-fractie
echter met het ontbreken in de memorie van toelichting van de keuze voor een
of andere vorm van overgangsrecht voor de bestaande gevallen die zullen worden
herbeoordeeld: ongeveer 500.000. Voor 400.000 gevallen zal dat op grond van
leeftijd en oud overgangsrecht niet gelden. In de brief van 12 maart
2004 wordt zonder enige onderbouwing vastgesteld dat herbeoordeling met strengere
regels binnen de bestaande WAO mogelijk is. Wij moeten dit vooralsnog betwijfelen
na de behandeling van de desbetreffende notitie in de Eerste Kamer, alsmede
met het oog op de unaniem aanvaarde motie van 27 juni 2000. Ik mag deze
stukken als bekend veronderstellen.Wanneer een strengere beoordeling leidt tot een lager arbeidsongeschiktheidspercentage
en één, twee, ja zelfs drie inkomensklassen lager en de reïntegratie-inspanningen,
ook van de betrokkene zelf, de beoogde aanvulling met betaalde arbeid niet
opleveren, kan er sprake zijn van een reële inkomensachteruitgang. Derhalve
van een – buiten eigen schuld – aantasting van verkregen rechten.
Hier is inderdaad het vertrouwensbeginsel in geding! Het slagen van deze megaoperatie
staat of valt dan ook met het beschikbaar zijn van passende arbeid, al of
niet voor een beperkt aantal uren. Het is zeker niet onze bedoeling dat tot
in lengte van jaren twee – voor oude en nieuwe gevallen – systemen
naast elkaar (blijven) bestaan. Niettemin zou een beperkte tijd van eerbiedigende
werking, bijvoorbeeld tot aan het moment dat alle herbeoordelingen die over
tweeënhalf jaar worden gespreid hebben plaatsgevonden, hier voor de hand
liggen. Dit te meer omdat anders ook binnen de groep van oude gevallen rechtsongelijkheid
zal ontstaan: de eerste of de laatste groep kan enkele jaren extra inkomensverlies
opleveren. Bij een overgangsregeling die een bepaalde periode voor het aanvaarden
van werk introduceert, is het voordeel ook dat de druk op de uitvoeringsorganisatie
en andere belanghebbenden blijft bestaan. Dit geldt zeker als dit gecombineerd
zou kunnen worden met een speciale actie om deze gehandicapten bij voorrang
aan een betaalde baan te helpen, evenzeer als thans voor de jongeren in het
kader van de jeugdwerkloosheid wordt gepoogd, al schijnt ook deze actie nog
te weinig resultaten op te leveren. Dit zegt ook veel over de kansen in het
huidige tijdsgewricht voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten.De CDA-fractie erkent dat het invoeren van een bepaalde vorm van overgangsrecht
zorgvuldige bestudering vergt. Immers, de relatie tot de WW-uitkering moet
eveneens in acht worden genomen. Daarom willen wij thans reeds een eerste
discussie om deze, zowel met betrekking tot het wetsvoorstel over de wijziging
van de systematiek van de herbeoordeling als het Schattingsbesluit, later
te kunnen afronden. Wij nemen aan dat de minister ons deze enkele dagen extra
zal gunnen. Volgens de termijn hebben wij na 24 juni niets meer te zeggen.
Het wetsvoorstel zal niet voor 24 juni worden behandeld, dus ik ga ervan
uit dat, als we er morgenavond in eerste termijn niet uitkomen, de discussie
kan voortgaan. Ik blijf namelijk zeggen dat het een bijzonder moeilijk karwei
is om hier tot een goede invulling van een eventueel overgangsrecht te komen.
Maar ik zit met nog een punt. Ook als ik die extra dagen krijg, vind ik het
een heel vreemde situatie dat de Raad van State, die in het eerste advies
bij het wetsvoorstel al een voorbehoud heeft gemaakt dat de Raad het Schattingsbesluit
erbij wil betrekken, na bespreking in de Eerste en Tweede Kamer nog moet adviseren
over het Schattingsbesluit. Had dat niet in een andere volgorde moeten gebeuren,
juist omdat hier ingewikkelde vragen liggen over het overgangsrecht?Dit brengt ons ook bij de inhoud van het wetsvoorstel Wijziging systematiek
herbeoordelingen arbeidsongeschiktheidswetten. De kern is dat de bestaande
gevallen in een nader te bepalen volgorde en tijdpad zullen worden herbeoordeeld.
Hiertoe wordt een delegatiebepaling geïntroduceerd, maar er zal in ieder
geval sprake zijn van cohortsgewijze herbeoordeling op basis van leeftijd.
De vraag is echter of met het oog op een snelle en verantwoorde reïntegratie
een uitsluitend uitgaan van professionele inschatting toch niet de voorkeur
zou moeten hebben, zeker nu vooralsnog is gekozen voor onmiddellijke werking.
Er is ons inziens dan ook een duidelijke samenhang tussen het voorliggende
wetsvoorstel en de in de AMvB. vast te leggen regels. Wij gaan er dan ook
van uit, dat de minister onze opmerkingen over het overgangsrecht goed op
zich laat inwerken.In de reactie op de ons overigens niet toegezonden uitvoeringstoets wordt
nu gesproken over een combinatie van de systematiek met cohorten én
de professionele inschatting. Een nadere toelichting hierop stellen wij op
prijs. Dit kan immers in de uitvoeringspraktijk met elkaar botsen. Andere
elementen van de AMvB. zijn intussen schriftelijk in de Tweede Kamer behandeld,
maar ook wij willen zeker aandacht vragen voor het terugbrengen van het aantal
functies tot drie met minimaal drie arbeidsplaatsen per functie in het CBBS. Is dat nu werkelijk in het belang van deze WAO'ers?Er rest ons ten slotte nog één vraag met betrekking tot
de uitvoerbaarheid. Intussen is de datum van 1 juli voor invoering verschoven
naar 1 oktober a.s. Is dat echt voldoende, gelet ook op de noodzakelijke
voorbereidingen in de ICT-sfeer? UWV heeft ter zake toch een voorbehoud gemaakt?Ik heb de brief van de minister van 19 mei 2004, die met die hele
dikke stapel met al die rapporten meekwam, gelezen. De minister doet daarin
zeer boude uitspraken. Ik ben het in zoverre met hem eens dat onze waarschuwing
destijds in de wind is geslagen. De SUWI-wetgeving is te haastig ingevoerd,
tot schade van de cliënten en de medewerkers van de uitvoeringsorganisatie.
De minister heeft echter 14 punten van kritiek. Als je die op je laat inwerken,
zou er eigenlijk geen enkele nieuwe wetswijziging mogen plaatsvinden. Dan
zou je echt moeten zeggen "rust in de tent". Ik noem vijf van die punten.1. De doelstellingen inzake rechtmatigheid zijn niet gehaald.2. De tijdigheid van de uitkeringen voldoet voor een aantal regelingen
niet aan de wettelijke normen.3. Het transformatieproces komt onder tijdsdruk te staan. Er bestaan risico's
op het gebied van ICT, huisvesting en personeel en financiële problemen
dreigen.4. De beheersing van risico's door de ketenpartners is vanwege de fase,
waarin onderzochte ICT-projecten zich bevinden, moeilijk te beoordelen.5. Het stelsel van maatregelen en procedures is nog niet zodanig dat exclusieve,
integere, beschikbare en controleerbare gegevensverwerking binnen de organisatie,
waaronder de beveiliging van Suwinet, voldoende is gewaarborgd.Of er is hier sprake van overdreven stoere taal of deze beoordeling is
juist. Dan moeten wij echt concluderen dat nieuwe beleidsmaatregelen iets
van UWV vragen dat in de praktijk niet kan worden waargemaakt. Dan is het:
ach, die arme cliënten. Er zijn dit jaar 20 uitvoeringsmaatregelen aan
UWV voorgelegd. Dat betekent even zovele veranderingen van wetgeving. Het
is dan ook geen wonder, dat veel burgers het sociale zekerheidsstelsel slecht
kennen, zoals "Vergezicht op meer inzicht", de weergave van een onderzoek
door de SVB, ons heeft duidelijk gemaakt. Daar horen wij als verantwoordelijke
parlementariërs rekening mee te houden.Mevrouw de voorzitter. Ik heb toch een belofte waargemaakt. Ik ben binnen
de 40 minuten gebleven.De voorzitter:Mevrouw Van Leeuwen, het is voorbeeldig. Als u dat morgen ook nog volhoudt,
zijn wij heel gelukkig.Mevrouw Swenker (VVD):Mevrouw de voorzitter. Bij de begrotingsbehandeling in april heeft de
VVD-fractie al duidelijk gemaakt dat de komende vergrijzing inhoudt dat iedereen
zijn beste beentje zal moeten voorzetten en dat bevordering van de arbeidsparticipatie
een van de belangrijkste onderwerpen is. Tijdens die begrotingsbehandeling
heeft de VVD-fractie ook al gesteld dat het goed is om je eigen inkomen zelfstandig
te verdienen, want werk draagt bij tot zelfrespect en geeft ook de mogelijkheid
om je te ontplooien en sociale contacten te onderhouden. Daarnaast is het
goed dat de samenleving voor degenen die hiertoe echt niet in staat zijn,
een vangnet in stand houdt.De vergrijzing noopt ons om te komen tot een hogere arbeidsparticipatie.
Dat zal echter ongetwijfeld ook een verhoging van het aantal arbeidsongeschikten
met zich meebrengen. Verder moet een verhoging van de arbeidsparticipatie
vooral komen van ouderen en vrouwen en daar zien wij nu al problemen. De WRR
schat in zijn rapport van 2002 "Doorgroei naar arbeidsparticipatie" dat het
aantal werkenden dat vanwege gezondheidsproblemen eigenlijk niet meer of met
zeer veel moeite nog kan werken, vanaf het 43ste jaar, ongeveer 3%, meer dan
verdubbeld bij het 60ste jaar en dan 6% à 8% bedraagt. Ook in het jaarlijkse
rapport Arbeidsgehandicapten 2002 van het ministerie wordt geconstateerd dat
het aantal oudere arbeidsgehandicapten verhoudingsgewijs meer toeneemt dan
bij het aantal jongeren. Voorspeld wordt ook dat het aantal chronische zieken
verhoudingsgewijs sterk zal toenemen, terwijl ook verwacht mag worden dat
de uitval bij mensen die nog nooit of vrijwel nooit gewerkt hebben, hoger
zal zijn dan bij het gemiddelde van de huidige beroepsbevolking.De echte verhoging van de arbeidsparticipatie moet komen van de vrouwen.
Als er meer vrouwen gaan participeren is het logisch dat hun aandeel in de
arbeidsongeschiktheid ook stijgt. Het merkwaardige is dat vrouwen twee maal
zoveel risico blijken te lopen als mannen om arbeidsongeschikt te raken. Het
risico bij Marokkaanse en Turkse vrouwen is zelfs twee tot vier maal zo hoog
als bij autochtone vrouwen, aldus het CPB. Het betreft een groep vrouwen waarvan
nog steeds niet precies duidelijk is waarom zij vaker dan mannen arbeidsongeschikt
raken. Zij zijn niet ongezonder dan mannen. Het risico op arbeidsongeschiktheid
van vrouwen met kinderen zou niet hoger zijn dan dat van vrouwen zonder kinderen,
aldus het CPB in 2000. Kortom, wie het weet mag het zeggen. De VVD-fractie
weet dat de minister enkele experimenten in gang heeft gezet, zowel voor de
WAO-keuring als voor herintredende vrouwen. Kan de minister al meer meedelen
over de uitkomst daarvan?Speerpunt is onder meer de vermindering van de instroom in de WAO. Al
jaren vraagt iedereen zich af waarom de instroom in de WAO zo hoog is, zeker
in vergelijking met ons omringende landen. De Commissie Donner constateert
in haar rapport in 2001 dat de financiële lasten van de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen
als onderdeel van het BBP sinds 1983 dalen. Kortom, het aantal arbeidsongeschikten
stijgt minder dan het aantal verzekerden. Maar dat wil nog niet zeggen dat
er geen probleem is. De vraag is dan ook altijd hoe wij het doen in vergelijking
met de ons omringende landen. In de Sociale Nota van 2001 van het ministerie
staan cijfers over 1998. Van de beroepsbevolking in Nederland is dan 8,6%
volledig arbeidsongeschikt, terwijl dit percentage in Engeland 6,2 is, in
Zweden 7,5 en in Duitsland 5. Het is jammer dat daar in de Sociale Nota van
2002 niets meer over te vinden is. Anderzijds is het onduidelijk of beroepsongevallen
in het buitenland, die vaak onder een aparte verzekering vallen, in die cijfers
zijn meegenomen. In Nederland zijn jonggehandicapten, zelfstandigen en ambtenaren
verdisconteerd in de cijfers, terwijl niet duidelijk is of dit ook met de
buitenlandse cijfers het geval is. In Frankrijk kent men een soort
pensioenregeling voor 55-plussers die arbeidsongeschikt worden, grosso modo
qua uitgangspunt enigszins te vergelijken met onze FLO-regelingen. In België
kun je soms een levenslange WW-uitkering krijgen. Kortom, de VVD-fractie heeft
de indruk dat bestudering van buitenlandse systemen te vergelijken is met
het kijken naar een grote schaal fruit, vooral gevuld met appels en peren.
De indruk ontstaat wel dat ieder West-Europees land ongeveer hetzelfde percentage
inactieven heeft, die niet kunnen werken omdat zij, wellicht deels, arbeidsongeschikt
zijn. Kan de minister dit bevestigen? Heeft hij hierover nadere gegevens?Nederland kent bijna 800.000 WAO'ers, waarvan bijna twee derde volledig
arbeidsongeschikt is. Verontrustend vinden wij het verhoudingsgewijs hoge
aantal psychisch-somatische aandoeningen. Op zichzelf is dit begrijpelijk,
omdat zwaar fysiek werk steeds minder voorkomt, maar anderzijds heeft de VVD-fractie
ook de indruk dat het grootste deel van die psychische klachten nooit is behandeld.
Als men de somatische ziekte van een WAO'er niet zou behandelen, zou de wereld
te klein zijn. Maar dat is kennelijk niet het geval bij psychische aandoeningen.
Kan de minister aangeven wat hiervoor de reden is? Stelt een keuringsarts
niet de eis aan betrokkene dat deze zich bijvoorbeeld onder behandeling van
een psychiater of andere deskundige zou moeten stellen? Heeft de minister,
of in zijn plaats UWV, weleens overwogen om de betrokken beroepsgroepen te
vragen hieraan meer aandacht te besteden? Nyfer heeft in 2002 een analyse
gemaakt van deze problematiek en stelt dat, indien deze werknemers binnen
drie maanden een behandeling zouden ondergaan, ongeveer de helft niet in de
WAO terecht zou zijn gekomen. Hetzelfde stelt Nyfer ook ten aanzien van degenen
die klachten aan het bewegingsapparaat hebben. Indien snelle en adequate behandeling
had plaatsgevonden, zou het aantal arbeidsongeschikten zodanig lager zijn
dat wij nu waarschijnlijk niet in de problemen zouden zitten, althans in veel
mindere mate.De instroom in de WAO is in 2003 vergeleken met 2002 overigens spectaculair
gedaald met 28%, waarbij ook het aantal volledig arbeidsongeschikten al enige
tijd steeds verder daalt, aldus de cijfers van UWV. Nu rijst natuurlijk de
vraag waardoor dat komt. De VVD-fractie is altijd van mening geweest dat de
invoering van de Wet Poortwachter een goede is geweest. De eis om alles in
het werk te stellen om toch weer aan het werk te gaan, de sancties op laks
gedrag alsmede en vooral werkgever en werknemer tot elkaar veroordelen om
gezondheidsproblemen op te lossen, blijkt tot resultaat te leiden. Ook UWV
stelt dat een aanzienlijk deel van de verminderde instroom in de WAO het gevolg
is van de mogelijkheden die deze wet biedt, maar vraagt zich af of dit effect
niet gedeeltelijk initieel is. Ook het slechte economische tij kan een oorzaak
zijn. Ook het ziekteverzuim daalt, maar slechts met 1 of 2%. Een dergelijke
spectaculaire daling van 28% minder instroom in de WAO kan dus niet toevallig
zijn en moet volgens de VVD-fractie voor een zeer groot deel op het conto
van de strengere keuring en de werking van de Poortwachterswet worden geschreven.Het kabinet wil de jaarlijkse netto instroom beperken tot 25.000 volledig
arbeidsongeschikten. Een van de middelen die daartoe moet bijdragen, is de
aanscherping van de schattingscriteria. Uit de memorie van toelichting bij
het onlangs in de Tweede Kamer aangenomen wetsvoorstel wijzigingen systematiek
herbeoordelingen blijkt dat de minister deze criteria niet alleen wil laten
gelden voor de nieuwe instroom in de straks gewijzigde WAO maar ook wil toepassen
bij de herbeoordeling van de zittende WAO'ers. In de memorie van toelichting
staat tevens genoemd het bedrag aan besparing door de aanscherping van het
schattingsbesluit. Dat roept reminiscenties op aan een eerdere discussie die
wij eind vorig jaar in deze Kamer voerden.De minister heeft aangekondigd dat hij de WAO'ers ouder dan 55 jaar niet
aan een herkeuring zal onderwerpen, maar de reden daarvan is veel meer dat
de financiële opbrengst lager is dan de kosten van de herbeoordeling,
omdat deze mensen waarschijnlijk toch geen werk meer kunnen vinden en aangewezen
blijven op een uitkering. De VVD-fractie is van mening dat het onduidelijk
is hoe het overgangsrecht wordt geregeld. Mevrouw Van Leeuwen sprak hier al
over. Het betreft dan niet alleen het overgangsrecht in de andere wet in de
nieuwe indeling in een cohortensysteem, maar ook materieel gezien het overgangsrecht
van de 110.000 mensen die naar een lager bedrag of naar een einde van hun
uitkering gaan. De VVD-fractie zou graag meer informatie van de minister ontvangen
over de wijze waarop hij het overgangsrecht gaat toepassen.Het kabinet stelt straks de WAO alleen open voor degenen die duurzaam
en volledig gedurende ten minste vijf jaar volledig arbeidsongeschikt zijn
en wijkt daarmee af van het advies van de SER om alleen diegenen die slechts
een geringe kans op herstel hebben gedurende vijf jaar toegang te geven tot
de WAO. Wat gebeurt er nu met iemand die een zeer grote kans heeft om duurzaam
arbeidsongeschikt te raken? Ik geef een voorbeeld. Bij iemand openbaart zich
een zeer ernstige ziekte, waarbij de kans op genezing twijfelachtig is. Laten
we het voorbeeld kanker nemen. De patiënt gaat afhankelijk van de soort
kanker een zeer ongewisse toekomst tegemoet. Statistisch heeft hij een overlevingskans
van bijvoorbeeld 10, 50 of 80%. Duidelijk is dat degenen die kanker hebben,
in het begin naast hun behandeling best nog gedeeltelijk kunnen werken. Als
de prognose slecht is, zal dit gedeeltelijk werken echter steeds moeizamer
zo niet eindig worden en wordt de betrokkene in feite geheel arbeidsongeschikt.
Kunnen deze mensen maar ook anderen wier gezondheid verder terugloopt, zodat
zij duurzaam geheel arbeidsongeschikt worden, opnieuw gekeurd worden en in
de WAO komen? Zo ja, waaraan wordt dan de hoogte van de uitkering gerelateerd?
Aan het oorspronkelijk verdiende of aan het laatst genoten loon? Geldt het
Maatman-principe met de bekende vijfjaarstermijn dan in deze situatie?Aparte aandacht verdienen ook de kabinetsvoornemens ten aanzien van degenen
die meer dan 35% of niet volledig duurzaam arbeidsongeschikt zijn. Zij komen
namelijk niet meer in aanmerking voor een WAO-uitkering. De SER en het kabinet
zijn van mening dat zij in dienst moeten blijven van de werkgever, in feite
als parttimer, waarbij zij voor hun arbeidsongeschiktheidsdeel loonsuppletie
ontvangen. Nederland kent gelukkig vele parttimefuncties. Wij hebben geleerd
dat zeer veel functies in deeltijd te verrichten zijn. Wij
zijn op dat punt tamelijk flexibel. Het SCP komt in zijn onderzoek naar de
resultaten van het reïntegratiebeleid in 2003 onder meer tot de conclusie
dat bij arbeidsongeschiktheid terugkeer naar volledig werkzaam zijn het beste
kan plaatsvinden via een parttimefunctie. Anderzijds lukt dat lang niet altijd,
en dan heb ik het niet alleen over hoge functies of topfuncties. Het gevolg
zal zijn dat de betrokkene die gedeeltelijk arbeidsongeschikt is, wordt ontslagen
en vervolgens via de WW – een relatieve korte tijd nu de vervolguitkering
is afgeschaft – in de bijstand belandt. Een nieuwe baan vinden als gedeeltelijk
arbeidsongeschikte lijkt geen sinecure. Op grond van de poortwachterswet zijn
werkgever en werknemer dan al twee jaar lang bezig geweest, gedurende de loondoorbetalingsperiode,
om de werknemer te reïntegreren. Als dat niet lukt in twee jaar, zijn
er maar twee mogelijkheden: of die werknemer is volledig duurzaam ongeschikt
en gaat de WAO in, of die werknemer is deels of niet duurzaam ongeschikt en
de werkgever heeft dus echt geen (deeltijd)baan voor deze man of vrouw. Op
het moment van de WAO-keuring onder het nieuwe stelsel zijn de posities voor
de werknemer duidelijk: ofwel volledig en duurzaam ongeschikt, dan wel de
WW in en vervolgens eventueel de bijstand in. Hij is zich inmiddels ongetwijfeld
ervan bewust dat het vinden van een andere parttimebaan niet zo eenvoudig
zal zijn. Hij zal dus altijd proberen om in de WAO te komen omdat op deze
wijze zijn inkomen het best gewaarborgd is. Mijn fractie stelt daarom de minister
de vraag of het risico niet ontzettend groot is dat hiermee een enorme medicalisering
dreigt op te treden.Er is nog een reden voor de werkgever om een voorkeur voor ontslag van
de werknemer te hebben. Deze houdt verband met de vraag of het voor de werkgever
niet veel voordeliger is om ontslag te geven aan de gedeeltelijk arbeidsongeschikte,
omdat de verzekeraar dan geen suppletie hoeft uit te betalen en dus de premie
in de jaren daarna niet verhoogd hoeft te worden. Kortom, wordt nu juist geen
verkeerde prikkel ingebouwd die leidt tot verlies van arbeidsparticipatie?
Hoe beoordeelt de minister deze mogelijkheid? Is dat voor hem een reden om
het ontslagrecht dan wel de ontbindingsmogelijkheden bij de kantonrechter
te herzien?Verlaging van de instroom in de WAO zal immers leiden tot een stijging
van het aantal mensen dat niet duurzaam of gedeeltelijk arbeidsongeschikt
is. Zij moeten dus gereïntegreerd worden. Het is maar de vraag of de
uitstroom naar betaald werk ook stijgt. Vaak zullen aanpassingen op de werkplek
nodig zijn. In het rapport van het Sociaal en cultureel planbureau van 2003
over 2002 wordt gesteld dat het aantal aanpassingen op de werkplek in 2002
wel gestegen is, maar dat het aantal aanpassingen dat nodig is verder is gedaald,
evenals in de jaren daaraan voorafgaand. We beginnen op het gebied van de
reïntegratie dus in feite al met een achterstand bij de voorzieningen
op de werkplek. Wat gaat de minister daaraan doen?De VVD kan zich overigens goed vinden in de keuzevrijheid voor werkgevers
om hun loonaanvullingsverplichting onder te brengen bij hetzij UWV, hetzij
een particuliere verzekeraar. Om dit effectief te laten zijn, zal er wel sprake
moeten zijn van een level playing field. De VVD-fractie is buitengewoon geïnteresseerd
in het antwoord op de vraag hoe de minister dit denkt te kunnen realiseren.
Met "dit" bedoelt de fractie het overbruggen van het verschil tussen een systeem
op basis van omslag en een systeem op basis van kapitaaldekking. Kan de minister
dit uitleggen?Alles overziende, realiseert de VVD-fractie zich dat de voorgenomen wijzigingen,
zeker in de WAO, ingrijpend zijn. De VVD-fractie is het ermee eens dat het
moet gebeuren en dat onze kinderen recht hebben op een verzorgingsstaat die
betaalbaar moet blijven. De verhoging van de arbeidsparticipatie heeft dan
ook de hoogste prioriteit. Dit leidt immers tot een verbetering van het draagvlak
in het kader van de vergrijzing. Des te wranger is het dat de werkloosheid
nu zo snel stijgt. Dat roept bij iedereen de vraag op waarom iedereen nu aan
het werk moet terwijl er geen werk is. Waarom moeten mensen nu van de ene
uitkering naar de andere worden overgeheveld, bijvoorbeeld van WAO naar WW
of bijstand? Mensen ervaren dit soms alsof zij van de regen in de drup komen.
Van beide blijf je of word je even nat. Het zou goed zijn om bij de doorvoering van deze maatregelen scherp te
kijken naar de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt om te kunnen beoordelen of
de te nemen maatregelen ook realistisch zijn, gelet op de situatie op de arbeidsmarkt
op dat moment.Ik rond af. Als wij nu tien jaar terugkijken, dan is een groot aantal
majeure wijzigingen in de sociale zekerheid doorgevoerd en zijn veel wetten
ingevoerd, gewijzigd maar ook weer afgeschaft. Het begon met de opheffing
van de bedrijfsverenigingen en de oprichting van de 5 UVI's in de tweede helft
van de jaren negentig. Men moest zich voorbereiden op marktwerking en particuliere
verzekeraars zouden een grotere rol krijgen. Vanaf de 21ste eeuw
is dit volstrekt teruggedraaid in de SUWI-wetgeving waarbij de publieke uitvoering
wordt ingevoerd. Deze wijzigingen hebben erg veel geld gekost. Ik heb de minister
weleens horen zeggen dat particuliere verzekeraars effectiever optreden, zeker
bij reïntegratie, omdat zij een groter belang zouden hebben om de kosten
te drukken. Ook nu bestaat voorzichtig op onderdelen, met name bij de loondervingverzekering,
de mogelijkheid om deze door particuliere verzekeraars te laten uitvoeren.
De VVD-fractie heeft daar op zichzelf geen enkel probleem mee. Maar is dit
weer het begin van een voorzichtige privatisering? Kortom, wat is het beleid
ter zake van de minister voor de huidige kabinetsperiode? Wij wachten met
grote belangstelling op de antwoorden van de minister.Mevrouw De Rijk (GroenLinks):We hebben het vanavond over "Arbeid en Ziekte" en dat is mooi breed geformuleerd.
Want je kunt het niet over de oude en de nieuwe WAO, over herbeoordelingen
en schattingsbesluiten hebben, zonder het eerst te hebben over de wijze waarop
onze samenleving eigenlijk omgaat met werk en met ziekte. Eigenlijk had dat
laatste zelfs nog breder geformuleerd moeten worden: mensen met een beperking
die hen belemmert en hen minder aantrekkelijk maakt voor werkgevers. Wij kunnen
wel zeggen dat de Nederlandse arbeidsmarkt ongeschikt is voor "mensen met
een vlekje". We zijn met z'n allen trots op onze hoge arbeidsproductiviteit
per gewerkt uur, maar de keerzijde daarvan is wel dat mensen
die niet voor 100% of eigenlijk zelfs voor 200% mee kunnen doen, buiten de
prijzen vallen. Maar liefst 100.000 arbeidsgehandicapten zeggen te kunnen
en te willen werken, maar zij komen niet aan de bak. Werkgevers die, al was
het maar om sociale redenen – het komt nog voor! – hier een uitzondering
op zouden willen zijn, verpesten hiermee hun eigen concurrentiepositie.Wij vinden dat het kabinet te weinig aandacht heeft voor deze oorzaak
van arbeidsongeschiktheid. Juist om werkgevers van dit prisoners-dilemma te
verlossen, is mijn partij voor de verplichting voor alle werkgevers, voor
alle organisaties om een zeker percentage arbeidsongeschikten – "deels
arbeidsgeschikten" moeten wij tegenwoordig zeggen – in dienst te nemen.
Dit zou mede vormgegeven kunnen worden via een bonus-malusregeling. Op een
andere manier is de tucht van de markt helaas niet te doorbreken. Juist omdat
wij begrijpen dat werkgevers op de huidige arbeidsmarkt en in de huidige economie
eigenlijk gedwongen zijn om te kiezen voor de allerproductiefsten, doet GroenLinks
dit voorstel. Ik hoor graag een reactie van de minister.Wij staan aan de vooravond van de meest ingrijpende wijzigingen van de
WAO ooit. Sterker nog, als de plannen van het kabinet niet stiekem bedoeld
zijn voor de Bühne maar letterlijk genomen moeten worden, wordt de WAO
in feite afgeschaft. De fractie van GroenLinks durft de stelling wel aan dat
straks nog slechts ongeveer 5000 mensen recht zullen hebben op de volledige
arbeidsongeschiktheidsverzekering, oftewel de IVA, als volledig en duurzaam
echt het criterium wordt. Want welke arts zal bij welke ziekte durven beweren
dat er echt, zeker binnen vijf jaar geen kans meer is op enig herstel? De
artsenorganisaties hebben daar ook op gewezen en houden het iets ruimer dan
wij op maximaal 10.000 IVA'ers. Misschien is de minister er nog trots op ook
als er straks maar 5000 IVA'ers zijn per jaar. Helaas verminder je de arbeidsongeschiktheid
niet door de uitkering ervoor af te schaffen. Minister De Geus pakt mensen
in plaats van de arbeidsongeschiktheid aan te pakken. Als er werkelijk eindelijk aandacht komt voor wat mensen nog wel kunnen,
is GroenLinks meteen voor, maar dat gebeurt niet met de plannen van het kabinet.
Wij verbazen ons er dan ook over dat er zo weinig bedacht is voor de huidige
WAO'ers, de bestaande gevallen. Door de WAO op slot te doen, help je huidige
WAO'ers niet aan het werk. De minister weet beter dan wie ook dat de instroom
van nieuwe WAO'ers al enorm is gedaald. Soms lijkt het alsof dat hem slecht
uitkomt, omdat daarmee de argumentatie voor een stelselverandering verdwijnt.
Als voorbeeld noem ik het antwoord van de minister op schriftelijke vragen
van de PvdA-fractie. Er staat dat de daling van het aantal nieuwe WAO'ers
waarschijnlijk is veroorzaakt door de aankondiging van de stelselwijziging.
Ik heb er even op zitten broeden, maar volgens mij veroorzaakt de aankondiging
van een stelselwijziging een enorme run op de oude wet. Iedereen wil er nog
net even aan mee doen. Nu zou opeens de aankondiging daarvan al een daling
tot gevolg hebben.Een andere reden die vaak genoemd wordt, is de conjunctuur. Mijn collega
Van Leeuwen heeft dat naar mijn idee al voldoende bestreden. Hoezo nu alsnog
een stelselwijziging? Ik roep nog even in herinnering dat de WAO op dit moment
2,5% van het BNP kost. Dat is evenveel als in 1976. Ik zeg dit niet om het
probleem weg te cijferen, maar om het in proportie te zien en om de sociale
kant te benadrukken in plaats van de financieel-economische.Ik grijp dit debat ook aan om iets over de voorgenomen verandering van
het schattingsbesluit te zeggen. Ik heb het dan nog even niet over de grote
stelselwijziging, maar over de huidige WAO'ers. Het kabinet wil tijdens het
spel de spelregels veranderen en dat deugt niet. Volgens het kabinet zullen
door de veranderde criteria zo'n 110.000 mensen geheel of gedeeltelijk de
WAO uitvliegen, niet omdat ze een baan krijgen, niet omdat ze langzamerhand
weer beter zijn, maar puur omdat het kabinet het loondervingscriterium verandert.
Hoezo betrouwbare overheid? En was het niet CDA-fractieleider Maxime Verhagen
die bij de algemene beschouwingen zei dat iedereen van 45 jaar en ouder niet
meer opnieuw beoordeeld zal worden op grond van nieuwe regels? Het is trouwens
een interessante vraag of die herbeoordeling in Europeesrechtelijk verband
houdbaar is. Bestaande uitkeringsrechten worden immers beschouwd als eigendom
en eigendom mag je mensen niet afpakken. Dat is nog wel een procesje waard.Het is geen geheim dat de 110.000 mensen die straks geen of verminderd
recht hebben op WAO vooral migranten zijn. Bij het bepalen van de mate van
arbeidsgeschiktheid wil het kabinet er voortaan simpelweg van uitgaan dat
iedereen Nederlands spreekt en eenvoudige computervaardigheden bezit.Het is geen geheim dat die 110.000 mensen die straks geen of verminderd
recht hebben op WAO, vooral migranten zijn. Bij het bepalen van de mate van
arbeidsgeschiktheid wil het kabinet er voortaan simpelweg van uitgaan dat
iedereen Nederlands spreekt én eenvoudige computervaardigheden bezit.
Zo wordt opeens het aantal functies dat een tot nu toe arbeidsongeschikte
kan vervullen, veel groter. Dus mensen worden veel minder of misschien zelfs
helemaal niet meer arbeidsongeschikt verklaard. Het is, laat daar geen misverstand
over bestaan, natuurlijk prima als die mensen de komende jaren die vaardigheden
gaan beheersen en de overheid daarbij ook een handje helpt, maar tot die tijd
kun je die mensen niet over de heg, en dus uit de uitkering, kieperen. Ons
punt zit dus niet zozeer in de herbeoordeling an sich, als wel in het feit
dat dit op grond van nieuwe criteria gebeurt. Ik zeg dit ook maar even vooruitlopend
op de komende wetsbehandeling.Ik kom op de contouren voor de afschaffing van de WAO per 1 januari
2006 zoals die zich langzamerhand beginnen af te tekenen. Ik zeg "afschaffing",
want zoals gezegd, zit de echte WAO, als het kabinet zijn eigen woorden tenminste
serieus neemt, straks vrijwel op slot. Allereerst iets over de uitvoerbaarheid
en transparantie van de nieuwe regeling. Wij hebben straks dus in feite drie
WAO's: de oude WAO, maar met het nieuwe arbeidsongeschiktheidscriterium, de
echte oude WAO, voor 55-plussers, en de nieuwe WAO, de WIA. En om het allemaal
nog transparanter te maken bestaat die laatste dan weer uit drie verschillende
regimes, afhankelijk van het percentage arbeidsongeschiktheid.
Misschien kan de minister reageren op alle kritiek van de mensen die dit moeten
gaan uitvoeren. Wij, als Eerste Kamer, dienen speciaal toe te zien op die
uitvoerbaarheid en daar zit wat de fractie van GroenLinks betreft een grote
zorg.De drietrapsraket in de nieuwe WAO leidt waarschijnlijk tot eindeloze
procedures en oneigenlijke argumenten om iemand in het ene of het andere hokje
onder te brengen: het hokje van minder dan 35%, het hokje van 35% tot 80%
of het hokje van 80% tot 100%.Voorzitter. Ik krijg het enorm warm. Ik doe dus gewoon even mijn jasje
uit. Het mag niet in de Tweede Kamer, maar volgens mij hier wel.De voorzitter:Voor heren mag het niet.Mevrouw De Rijk (GroenLinks):Positieve discriminatie.De voorzitter:Dit is gerechtvaardigde ongelijke behandeling.Mevrouw De Rijk (GroenLinks):Dat men waarschijnlijk met eindeloze procedures en oneigenlijke argumenten
iemand in het ene of het andere hokje zal proberen onder te brengen, knelt
nog meer als de WGA, de regeling voor 35 tot 80% arbeidsongeschikten, straks
privaat wordt uitgevoerd. Die private uitvoerders hebben er dan immers belang
bij om mensen over de 80-procentsheg te kieperen of in de min 35-procentsvijver
te gooien. Kortom, private uitvoering is geen goed idee. Verzekeraars zijn
niet beter in reïntegreren dan UWV. Bovendien is privaat veel duurder.
Door het in publieke handen te houden, houdt de overheid bovendien grip op
de premies en kan zij de premie bijvoorbeeld afhankelijk maken van het in
dienst nemen van arbeidsongeschikten of WGA'ers. Het laatste idee dat is geopperd,
namelijk wel privatiseren, maar met een overheid die garant staat, levert
natuurlijk helemaal een vreemde figuur op als het gaat om de verdeling van
verantwoordelijkheden.Ik kom nu toe aan een heel ander punt. Het kabinet spreekt over premiedifferentiatie
op ondernemingsniveau om risicoselectie te voorkomen. Inderdaad, zo selecteren
verzekeraars niet op individuele basis, maar het gevaar van risicoselectie
door bedrijven wordt wel groot. Bedrijven zeggen dan: wij nemen zo min mogelijk
mensen "met een vlekje" aan, want anders gaat onze premie als bedrijf omhoog.
Graag krijg ik ook hierop een reactie. Ik vind het trouwens wel mooi dat in
ieder geval de sprekers die ik heb horen spreken weliswaar dezelfde rode lijn
in hun verhaal hadden, maar toch allemaal aanvullende punten hadden. Dat belooft
wat voor morgen. Het kan dan heel lang gaan duren.In de nieuwe WIA, de Wet inkomen naar arbeidsvermogen, zoals de drietrapsraket
blijkbaar gaat heten, is de IVA, de echte WAO, er alleen nog maar voor wie
niet alleen volledig, maar ook duurzaam arbeidsongeschikt is, zeker nog vijf
jaar. Wie wel volledig, maar niet per se duurzaam arbeidsongeschikt is, zit
in de WGA. Als ik het goed begrepen heb, hebben deze volledig arbeidsongeschikte
WGA'ers wel recht op loonsuppletie, ook als ze niet werken. Wie geen restcapaciteit
heeft, werkt immers voldoende, ook als hij of zij niet werkt. Ik hoop dat
u het nog kunt volgen! Kan de minister dit bevestigen?De loonsuppletieregeling is een soort WW. Op WW heb je vaak maar korte
tijd recht. De duur is afhankelijk van leeftijd en arbeidsverleden. Wat gebeurt
er straks met een volledig arbeidsongeschikte WGA'er, die bijvoorbeeld maar
een jaar recht heeft op WW maar wel vier jaar volledig arbeidsongeschikt is?
Valt deze persoon na de WW-periode toch terug op bijstand of minder, of gelden
voor de WGA in dit geval andere criteria dan voor de WW?Als iemand 100% arbeidsongeschikt is, maar (nog) niet duurzaam, op welk
moment en op welke gronden wordt dan later alsnog bepaald dat het permanent
is. Stel dat deze persoon na vijf jaar nog steeds ziek is. Krijgt diegene
dan alsnog vanaf dat moment recht op IVA of alleen op het moment dat vaststaat
dat de ziekte nog zeker vijf jaar zal duren.Waarom moet men eigenlijk onder de grens van 35% arbeidsongeschiktheid
zitten om in aanmerking te komen voor de WGA? Stel je bent 34% arbeidsongeschikt
en je wordt geacht om voor 66% van je oude loon werk te kunnen vinden. Stel
dat dat ook nog eens een keertje lukt, dan heb je nog maar 66% van je oude
loon, terwijl je wel werkt. Iemand die 80 tot 100% arbeidsongeschikt is en
niet werkt, krijgt echter 70% van zijn of haar oude loon. Dat lijkt mij, ook
gezien de door dit kabinet gehanteerde logica, een vreemde figuur. Bij de
WAJONG ligt de grens op 25% arbeidsongeschiktheid. Is dat niet een logischer
grens?Ik kan mij voorstellen dat dit soort rekensommen zelfs voor de behoorlijk
ingevoerden nauwelijks te volgen is. Daarmee ben ik op het punt waarmee ik
begon. De nieuw WIA-kluwen dreigt volkomen ondoorzichtig, onbegrijpelijk en
onuitvoerbaar te worden. Het kabinet heeft nog even de tijd om erover na te
denken. Ik hoop dat het die tijd neemt om op zijn schreden terug te komen.
Als ik goed tel, is daarvoor in ieder geval in deze Kamer een politieke meerderheid
te vinden. Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald!De herbeoordelingen van het nieuwe schattingsbesluit gaan al veel eerder
van start. Dat mag niet gebeuren. Ik hoop dat mijn collega's in deze Kamer
het met mij eens zijn dat hier een belangrijke taak ligt voor de Eerste Kamer.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.Mevrouw Meulenbelt (SP):Voorzitter. Als er een arbodienst was voor ministers en senatoren, dan
is het maar de vraag of het ons was toegestaan om op dit late uur door te
werken. Die arbodienst bestaat echter niet, dus wij moeten door. Om het nog
erger te maken, heb ik toestemming gevraagd om mijn spreektijd wat te overschrijden.
Ik heb nog een spaarpotje met minuten en ik mocht daar een paar uithalen.Als het aan mijn fractie had gelegen, hadden wij dit debat niet arbeid
en ziekte genoemd maar arbeid en gezondheid. Dat lijkt wat filosofisch en
dat klopt want daar zit een visie achter. Bovendien heeft die stelling een
praktische dimensie: ziekte wordt geassocieerd met ziekteverzuim en lichamelijke
en psychische aandoeningen die werken onmogelijk maken. Er zijn echter veel
voorbeelden van slechte gezondheid of lichamelijke en psychische klachten
die niet meteen leiden tot verzuim. Ik noem als voorbeelden seksuele intimidatie
op het werk, pesten, arbeidsconflicten en blootstelling aan
chemische stoffen, die niet meteen ziek maken maar wel sluipenderwijs de gezondheid
en de kwaliteit van het leven aantasten. Arbeid moet niet alleen zodanig georganiseerd
worden dat men er niet ziek van wordt; arbeid moet ook de gezondheid bevorderen.
Dat is de strekking van de Arbowet.In de wetten die al gepasseerd zijn of nog in deze Kamer komen, is de
nadruk vooral gelegd op de vraag: wat te doen met mensen als zij ziek zijn
geworden? Ik hield er rekening mee dat de voorgaande sprekers de nadruk legden
op de wetsvoorstellen en maatregelen die nog moeten worden ingediend. Ik hield
er rekening mee dat de toon van de linkse partijen behoorlijk kritisch zou
zijn, maar het stemde mij buitengewoon tevreden en gelukkig dat mevrouw Van
Leeuwen een gloedvol en kritisch betoog liet horen. Mogelijk verschillen wij
bij nadere bespreking van visie over de functie die wij toekennen aan de overheid
want uiteindelijk vertegenwoordigen wij verschillende partijen, maar de verregaande
kritische vragen over het al dan niet volgen van de goede weg deel ik van
harte.Wij maken ons terecht zorgen over de vraag of mensen die zijn uitgeschakeld,
rechtvaardig worden behandeld, en hoe mensen die tijdelijk of gedeeltelijk
zijn uitgeschakeld, terug kunnen keren naar het arbeidsbestel. Wij hebben
de uitdaging om een bijdrage aan dit debat te leveren graag aangenomen omdat
het zwaartepunt van het beleid naar onze mening veel meer moet liggen bij
de preventie van ziekten. Mevrouw Van Leeuwen heeft dat standpunt ook benadrukt,
maar tot nu toe heeft geen van de andere sprekers dat punt nader uitgewerkt.Nederland staat in de top drie van de landen met de hoogste arbeidsproductiviteit.
De prijs daarvoor wordt betaald door de mensen in de WAO. De hoge arbeidsproductiviteit
hebben wij voor een deel aan hen te danken. In de WAO zitten mensen waar wat
mee is en die voor werkgevers weinig aantrekkelijk zijn. Laten wij eerlijk
zijn: iedere werkgever voelt zich een beetje de coach van Ajax. Als het aan
hem ligt, koopt hij alleen de besten en stelt hij alleen de besten op, tenzij
er duidelijk voordeel verbonden is aan het aannemen of aan het werk houden
van mensen die niet 100% produceren. Zelfs bij een gespannen arbeidsmarkt
worden WAO'ers nauwelijks ingeschakeld. De WAO was daarmee het smeermiddel
voor de hoge productiviteit, een soort reservoir.De WAO-instroom is in de laatste jaren fors gedaald: in 2002 met 11% en
in 2003 met 23%. De kosten dalen al veel langer. In 1994 bedroeg de WAO 4,2%
van het BNP en in 2002 nog maar 2,6%. Zijn die cijfers om te juichen? Dat
hangt ervan af. Waar zijn de mensen die uit de WAO zijn gegaan, gebleven?
Zijn zij weer aan het werk gegaan of doorgeschoven naar de WW of de bijstand?
Ik ben het heel erg eens met mevrouw Van Leeuwen die zei: het gaat uiteindelijk
niet alleen om de cijfers, het aantal mensen dat wij overhouden in de WAO,
maar ook om de inhoud. Waar zijn die mensen gebleven? Het antwoord op die
vraag bepaalt voor ons of wij blij zijn met die daling van het aantal mensen
in de WAO. Als mensen zijn doorgeschoven naar WW of bijstand, dalen de kosten
als percentage van het bnp, maar dit zegt niets over de arbeidsparticipatie.
Dit punt wordt prangender wanneer het aantal WAO'ers daalt door de verscherping
van de criteria. Een belangrijke vraag aan de minister is dan ook: waar blijven
de mensen die straks uit de WAO worden gezet of er nu niet meer in komen?
Komen zij daadwerkelijk aan het werk, of komen zij terecht in een van de andere
uitkeringen met ongunstiger voorwaarden? Welk percentage van de afvallers
komt aan het werk?Het zal niet verbazen dat socialisten de arbeidsomstandigheden en de gevolgen
daarvan bekijken in de relatie tussen werkgevers en werknemers. Al sinds de
industriële revolutie heeft geen werkgever zonder dwang van buitenaf,
van een vakbond, de overheid, kritische artsen of protesterend personeel,
een einde aan ziekmakend werk gemaakt, een enkele verlichte werkgever daargelaten.
Niet voor niets was het kinderwetje van Van Houten nodig om de kinderarbeid
af te schaffen. Wij kunnen zeker beargumenteren dat een verlaagd ziekteverzuim
en een gezonder werkklimaat uiteindelijk ook de werkgevers ten goede komt,
maar de nadruk ligt daarbij wel erg op "uiteindelijk". Werkgevers hebben er
op korte termijn belang bij mensen zolang en zo hard mogelijk te laten werken,
en te kunnen ontslaan tegen zo laag mogelijk kosten. Zolang een zieke werknemer
kan worden vervangen door een nog onbeschadigde, zullen weinig werkgevers
vrijwillig investeren in maatregelen die de gezondheid bevorderen en ziekte
tegengaan, tenzij zij daartoe door regels en toezicht worden gedwongen. Kijk
naar de afgelopen decennia: het zijn de vakbonden die de ziekten op de agenda
hebben gezet, niet de werkgevers. In historische volgorde: stoflongen, asbest,
lawaai, OPS, RSI, seksuele intimidatie en burn-out. Aanschouw met hoeveel
energie de laatste problemen nog steeds moeten worden verdedigd als "echte
ziekten".Waarom belanden mensen in de huidige WAO? Naar schatting voor 40% tot
50% als gevolg van de arbeidsomstandigheden, variërend van te hoge werkdruk,
monotone of repetitieve handelingen, te zwaar tillen tot het werken met gevaarlijke
stoffen. De instroom in de WAO zou verder kunnen worden teruggedrongen als
de slechte werkomstandigheden adequater zouden worden aangepakt. In plaats
van het wegnemen van de oorzaken van arbeidsongeschiktheid wordt nu juist
gekeken naar het wegnemen van de uitkering. Dat is geen sociaal beleid.De belangrijkste ziekmakers op het werk, fysieke belasting zoals beeldschermwerk,
het hanteren van lasten, psychische belasting zoals werkdruk en sociale onveiligheid,
zijn samen goed voor bijna 80% van de werkgerelateerde WAO-instroom. Hiervoor
ontbreken nog steeds goeddeels wettelijke waarden en normen. Op dat gebied
is van zelfwerkzaamheid en zelfregulatie van de werkgevers geen sprake. De
ruimte voor maatwerk is door de werkgevers niet opgepakt. Wat erger is, is
dat overheid het op dat punt ook laat afweten. Wat denkt de minister in het
licht van die 80% te doen aan een betere preventie van werkgerelateerde ziekten?Een factor die ik al noemde, zijn de arbeidsverhoudingen. Voortslepende
conflicten op het werk zijn letterlijk ziekmakend. Mensen melden zich op een
gegeven ogenblik ziek als gevolg van stress, tobben, slapeloosheid, gevoelens
van machteloosheid die soms uitmonden in overspannenheid of burn-out. In veel
gevallen is er sprake van een wisselwerking tussen aan de ene kant een slechte
werkomgeving en aan de andere kant iemand die het niet meer
aankan. Dergelijk clusters van samenhangende problemen zijn over het algemeen
heel goed aan te pakken, maar dat vergt tijd, aandacht en expertise. Wij zijn
het er waarschijnlijk over eens dat te veel mensen die ziek zijn geworden
als gevolg van arbeidsconflicten, in de WAO terecht zijn gekomen. Zij zouden
met begeleiding weer aan het werk kunnen. Ook in dit geval moet er echter
aandacht zijn voor de oorzaken. Het spreekt vanzelf dat de aandacht daarbij
niet alleen hoort te gaan naar de ziek geworden werknemer maar vooral ook
naar de ziekmakende werkomgeving. Dit is een arbeidsintensieve aanpak die
op korte termijn niet goedkoop is, maar mensen op lange termijn kan redden
van het compleet uitgerangeerd raken en het langdurig in de WAO, WW of bijstand
geparkeerd worden. Dat is een aanpak die op den duur dus ook economisch vruchten
zou moeten afwerpen.Verder moet er meer belangstelling komen voor categorieën mensen
die meer risico lopen dan anderen. Er is de laatste tijd meer aandacht gekomen
voor het verhoogde risico van vooral jonge vrouwen en allochtonen. Mevrouw
Swenker vroeg zich net af waarom vrouwen en allochtonen meer risico lopen
om arbeidsongeschikt te raken. Wie het antwoord weet, mag het zeggen, zei
ze. Ik heb twee factoren te vermelden die weliswaar niet het hele verhaal
vormen, maar waarmee in ieder geval rekening moet worden gehouden. De eerste
factor is dat vrouwen en allochtonen vaker in werk terecht blijken te komen
dat wordt gekenmerkt door monotonie en herhaling, met weinig ruimte voor eigen
initiatief, weinig waardering, lage beloning en lage arbeidssatisfactie.De tweede factor, die vaak over het hoofd wordt gezien, is dat het leven
niet ophoudt als wij de werkplek verlaten. De ene sekse die thuiskomt, denkt
dat hij recht heeft op verzorging en de andere sekse die thuiskomt, denkt
dat zij de verzorging moet leveren omdat dat nu eenmaal zo was afgesproken.
Dat betekent dat de gemiddelde vrouw dezelfde prestaties moet leveren als
een man, maar met gemiddeld aanzienlijk minder ondersteuning. Als je het in
uren bij elkaar optelt, dan blijkt dat vrouwen meer uren werken voor hetzelfde
loon als mannen. Dit geldt ondanks alle emancipatie waarvan de minister kort
geleden nog heeft gemeld dat zij voltooid is. Het is er een oorzaak van dat
vrouwen vaker door de knieën gaan en het niet meer aankunnen, terwijl
zij in feite even gezond zijn. Daarin heeft mevrouw Swenker geheel gelijk.
Dit is een oud leerstuk van dertig jaar geleden. Het heet "Het persoonlijke
is politiek". Af en toe moeten wij de kennis ervan nog even opfrissen.Voor wie is het dus prettig thuiskomen en voor wie wacht een tweede deel
van de ploegendienst? Voorts moet meer rekening worden gehouden met uitsluitingsmechanismen.
Wij weten bijvoorbeeld van de politie dat er verwoede pogingen zijn gedaan
om vrouwen te rekruteren, maar dat vrouwen vaak even snel weer verdwijnen
als ze zijn aangekomen. Uitsluitingsmechanismen gelden ook vaak voor allochtonen,
die soms weinig reden hebben om zich op hun werk veilig en thuis te voelen.
Naast de sekseverschillen die meer te maken hebben met machtsverhoudingen
en traditie, blijken biologische factoren van belang, zoals zwaar tillen bij
zwangerschap, lang staan of werken met oplosmiddelen. Overigens is het laatste
woord nog niet gezegd over de mogelijke schade van chemische stoffen op het
vermogen van mannen om zich voort te plannen. Kan de minister aangeven wat
voor beleid hij denkt te voeren voor de risicogroepen? Hoe heeft de emancipatiegedachte
plaats in zijn beleid ten aanzien van arbeid en ziekte?De trend is momenteel gericht op het zo snel mogelijk weer aan het werk
krijgen van mensen die een tijd hebben moeten verzuimen. Daarachter zit een
goede gedachte: hoe langer mensen zijn uitgeschakeld, des te moeilijker het
is om weer terug te komen. Er is wel een andere kant aan de zaak. Een groot
deel van de mensen die na langdurig ziekteverzuim weer aan het werk gaan,
is na een halfjaar opnieuw ziek. Dat betekent dat er te weinig is gekeken
naar de oorzaken, naar de ziekmakende factoren in het werk zelf of naar de
vraag of de werknemer wel op de juiste plek zit en of de baas zijn werk wel
goed doet. Mensen die ziek worden door de werkdruk, de stress of slechte arbeidsomstandigheden,
knappen wel op als zij thuis tot rust zijn gekomen, maar redden het niet als
zij weer teruggaan. Zij zijn dus niet altijd te vroeg weer aan het werk gezet.
De aandacht moet behalve op de genezing van de werknemer ook worden gericht
op de arbeidsplek en de werkomstandigheden zelf.Er valt dus nog veel te doen, onder andere op het reïntegratietraject
voor tijdelijk of partieel zieken. De aandacht zal daarbij volgens ons niet
alleen moeten worden gericht op de werknemers, maar ook op de werkgevers.
Op dit moment stijgt de werkloosheid nog steeds. Waar een groot aanbod van
gezonde en geheel arbeidsgeschikte werknemers aanwezig is in de meest door
de werkgevers gewenste leeftijdscategorie – niet te jong, niet te oud –
vissen veel werknemers met een vlekje, een barstje, een voorgeschiedenis met
ziekteverzuim, een klein belemmering of juist werknemers die helemaal in orde
zijn maar gewoon boven de vijftig zijn, achter het net. Het is weinig productief
om de werknemers te dwingen te solliciteren en er dure reïntegratieprojecten
en begeleiding op te zetten, wanneer er geen beloning tegenover staat in de
vorm van passend werk. Dus ook hierop krijgen wij graag een reactie van de
minister.Ook op dat front valt dus nog veel te verbeteren, bijvoorbeeld door bedrijven
te verplichten om tussen de 5% en 7% van hun arbeidsplaatsen open te stellen
voor arbeidsgehandicapten of – politiek correcter genoemd – mensen
met een belemmering. Dit gebeurt in de Verenigde Staten al met succes. Niet
alles wat uit Amerika komt is dus slecht. De werkgevers zouden daarbij gestimuleerd
kunnen worden door een aantal regelingen, zoals reductie op de sociale verzekeringspremies
en, bij ziekte van arbeidsgehandicapten, aanvulling door de overheid. Is dit
een gedachte die de minister eventueel mee wil nemen?Wij weten ondertussen meer dan vroeger over het ontstaan van aan arbeid
gerelateerde ziekte, maar nog steeds te weinig. Het laatste handboek is uit
1928. Wat wij te weten komen, komt vaak uit het buitenland. In vergelijking
met bijvoorbeeld België of de Scandinavisch landen is wetenschappelijk
onderzoek naar de relatie arbeid en gezondheid hier schaars. Wij weten wel
dat veel gevallen voort komen uit een wisselwerking tussen belasting en belastbaarheid,
dus externe factoren enerzijds en lichamelijke constitutie
aan de andere kant. De Arbowet zegt dat de belasting op het werk aangepast
moet worden aan de belastbaarheid. De vraag is in welke mate dat ook werkelijk
gebeurt.De convenanten die worden afgesloten functioneren onvoldoende. De ambities
zijn dan ook over het algemeen erg laag, vaak niet meer dan een reductie van
10% of 20% van de klachten. Te vaak is er sprake van een streven naar gebruik
van veiliger middelen als kortere ladders of minder zware lasten die getild
mogen worden, in plaats dat er harde criteria worden afgesproken. Wij vinden
het kennelijk nog steeds acceptabel dat er tien tot twintig mensen letterlijk
doodvallen omdat zij met te onveilig materiaal moeten werken. Een veelheid
daarvan raakt bovendien arbeidsongeschikt. Wij hebben de indruk dat er de
laatste paar jaar nauwelijks sprake is van vooruitgang op dit front. Het gevolg
van normen die niet helder en hard zijn vastgelegd, is dan ook dat veel mensen
die tijdens hun werk gehandicapt zijn geraakt, in moeizame juridische procedures
terecht komen.De overheid heeft de potentiële hoeders van de gezondheid van werknemers
in handen gespeeld van de private verzekeraars. Veel bedrijven nemen de arbodienst
aan met de laagste offerte. Dat komt de kwaliteit van de dienstverlening niet
ten goede. Op dit moment wil de staatssecretaris de helft van de arboregels
laten schrappen. Het is helemaal niet moeilijk om met een paar citaten uit
de reglementen een soort slapstick ter tafel te voeren waarvan iedereen zegt:
vooruit, dat getut over een paar centimeter hier of daar kan niet de bedoeling
zijn. Vanmiddag was ik bij een bijeenkomst van de FNV over de Arbowet voor
kleine bedrijven en daar was ook de staatssecretaris aanwezig. Hij stelde
voor om een onderscheid te maken tussen hoog risico en laag risico, waarbij
hoog risico gehandhaafd moet worden in de regels en laag risico kan vervallen.
Hoog risico slaat vooral op het risico op bedrijfsongevallen, terwijl laag
risico slaat op zaken als toiletten, meubilair en verlichting. De staatssecretaris
vond dat kostbare overheidsbemoeienis niet aan die laatste categorie besteed
zou moeten worden. Wij weten ondertussen dat naast bedrijfsongevallen waarbij het volstrekt
duidelijk is dat iemand op een moment gehandicapt raakt, langzame slijtage
een ander probleem is. Slijtage kan bijvoorbeeld ontstaan omdat mensen jarenlang
achter een beeldscherm zitten aan meubilair dat niet deugd en met slechte
verlichting. Daarvan kun je net zo verslijten als mensen in de bouw verslijten.
Mensen die heel lang verkeerd zitten, zullen op een gegeven moment door hun
rug gaan en de 65 niet halen binnen hun werk. Wij vinden deze gedachte om
zogenaamd laag risico maar te schrappen, volstrekt in strijd met het beleid
om mensen zo lang mogelijk aan het werk te houden. Wij zouden graag van de
minister willen horen hoe deze volstrekt tegenstrijdige gedachten met elkaar
te rijmen zijn.Door de Arbowet van 1998 zijn er meer mensen met arbo bezig dan ooit.
Het aantal arboadviseurs is sinds 1996 verdubbeld. De adviseurs hebben tot
taak de werkgever te overtuigen dat arbo loont, hoewel het financiële
rendement pas op lange termijn zichtbaar wordt. Bedrijfsartsen zitten in de
spreekkamers en worden afgerekend op het zo snel mogelijk aan het werk zetten
van de zieken. In de tijd van regionale bedrijfsgezondheidsdiensten was de
verhouding preventietaken tot verzuimbegeleiding 80:20, nu is dat omgekeerd.
Arbodeskundigen van werkgevers, werknemers en overheid houden elkaar bezig
in lange en moeizame onderhandelingen over arboconvenanten die als zij er
komen heel weinig praktische werking blijken te hebben. Arbeidsinspecteurs
beoordelen steeds vaker de papieren en mogen in sectoren met een convenant
niet meer op pad. Van alles – van arbodiensten tot zorgsystemen, van
asbestverwijderaars tot zaagmachines – zijn certificeerders op pad die
op hun beurt ook weer gecontroleerd moeten worden. Iedereen is bezig met arbo,
maar bijna niemand is meer bezig met de werkplek.De effecten zijn merkbaar. Het aantal dodelijke ongevallen is vrijwel
constant. De klachten van werknemers over belastende omstandigheden, zoals
tweejaarlijks gepubliceerd door het CBS, laten geen daling zien. In 1997 rapporteerden
11% van de werknemers een minder goede gezondheid; in 2002 was dat 13%. De minister zegt dat de arboconvenanten een succes zijn. Dat blijkt uit
een daling van het ziekteverzuim. Het kan ook zijn dat de staatssecretaris
dit gezegd heeft, maar ik neem aan dat u het erover eens ben, mijnheer de
minister. Ik heb de cijfers laten nakijken. In 1997 was het ziekteverzuim
in Nederland 5,1%, in 2002 was het 5,4% en in de jaren daartussen is het nooit
lager geweest. Het benieuwt ons wel waarop de optimistische opvattingen gebaseerd
zijn.Dit jaar is de evaluatie van de Arbowet aan de orde. Dat zou hét
moment zijn om méér te doen dan regels schrappen. Bij de arbodiensten
zitten veel deskundigen en capabele mensen die hun kennis en vaardigheden
zouden willen inzetten voor betere arbeidsomstandigheden en gezondheidsbescherming.
Deze mensen krijgen daarvoor echter nauwelijks de ruimte. Te vaak zijn zij
gedrongen in de positie van accountants van het bedrijfsleven, maar dan op
het sociale vlak. In 2002 ontvingen de arbodiensten 943 mln euro. Wij kunnen
dus wachten op de eerste signalen uit arboland over mogelijke fraudering zoals
wij dat met de bouw hebben meegemaakt. Kortom, wij pleiten ervoor om de uitvoering
van de bovengenoemde taken – de verder uitgebouwde preventie, de arbodiensten,
het toezicht op de convenanten en het meten van arbeidsongeschiktheid –
zoveel mogelijk buiten de belangensfeer van werkgevers en werknemers te houden.
Wij maken ons grote zorgen over de toenemende privatisering van diverse diensten.
Wij pleiten voor onafhankelijke arbodiensten vergelijkbaar met de arbeidsinspectie,
die publiek gefinancierd kunnen worden; arbodiensten die ingezet kunnen worden
waar zij oorspronkelijk voor bedoeld waren: een betere gezondheid van werkend
Nederland. Wij vinden de reorganisatie die daarvoor nodig is alsmede het toezicht
daarop, bij uitstek een taak van de overheid. Wij zien de reactie van de minister
met belangstelling tegemoet.De heer Van den Berg (SGP):Mevrouw de voorzitter. Het zal een jaar of acht geleden zijn dat wij zo
rond drie uur 's morgens – het zal bij u nooit voorkomen – klaar
waren na een heel intensief debat en dat ik naar het gebouw
van de Tweede Kamer liep om naar de garage te gaan. Alles zat op slot en er
was niemand meer te zien. Grote paniek dus. Ik liep daar met een collega en
wij vroegen ons af, wat te doen. Hij ging aan de andere kant van het gebouw
kijken of daar mensen waren en ik besloot te wachten. Je weet niet waar je
goed aan doet. Op een zeker moment vond ik een bel en ik maar bellen. Uiteindelijk
ging de deur open en toen ik wegreed, rende de collega nog steeds om het gebouw
van de Tweede Kamer heen. Vanaf die tijd maak ik maar gebruik van een hotelletje
hier in de hoop dat ik straks nog binnen kan komen.Voorzitter. Ik lever deze bijdrage mede namens de ChristenUnie.Het debat kan vanuit verschillende invalshoeken worden belicht. Een zekere
selectie is dan ook noodzakelijk. Ik heb in mijn bijdrage gekozen voor een
algemene en een arbeidsrechtelijke insteek. Die wijkt wat af van de gangbare
en dat is bewust gebeurd. Ik dacht ik zit vannacht toch wat achteraan in de
trein en dan luistert er bijna niemand meer, dus ik doe het op een wat andere
wijze. Bij het laatste gaat het om een reflectie (de uitzonderingen op) de
loondoorbetalingsverplichtingsregeling bij ziekte gedurende de eerste twee
jaar.De voorzitter:Voor de Handelingen: de minister heeft net aangegeven dat hij nog wel
degelijk luistert!De heer Van den Berg (SGP):Gelukkig! Ik was daar niet zeker van. Ik kan nu niet meer terug, want
ik heb het keurig aan het papier toevertrouwd, anders dan mijn collega van
GroenLinks. Ik moet de tekst vanavond een beetje volgen. Ik maak hierbij onderscheid
tussen: 1. enkele knelpunten in de regeling inzake de loondoorbetalingsverplichting
bij ziekte gedurende de eerste twee jaar;2. de rol van het opschortingsrecht
bij overtreding van controlevoorschriften.Al jarenlang staat arbeidsongeschiktheid hoog op de politieke agenda.
Daar moeten oorzaken voor aan te wijzen zijn. Is het een gevolg van onze westerse
levensstijl van haast, haast, haast en nooit genoeg? Zo ja, dan moeten wij
ons dit aantrekken. Als dit één van de oorzaken is, dan zullen
om dit te veranderen ook op het persoonlijke vlak soms concessies gedaan moeten
worden. Vervolgens is het nodig dat er een beslissende omslag in het denken
en handelen van werkgevers en werknemers tot stand komt.Daarom is het een goede zaak dat in de Arbowet wordt uitgegaan van een
risicogerichte benadering van ziekte, zodat allereerst gekeken wordt naar
de gezondheidsrisico's op de werkplek. Dit omdat bekend is dat de oorzaken
van ziekteverzuim voor bijna eenderde gelegen zijn in de persoon zelf, eveneens
voor bijna eenderde in de sociale omgeving van de werknemers (problemen in
relaties en dergelijke) en voor 40% in het werk. De werkgever is verplicht
om de gezondheidsrisico's op de werkplek te inventariseren en te evalueren,
ondersteund door de arbodienst. Hierna wordt verwacht dat de werkgever de
werkomstandigheden optimaliseert.De Wet verbetering poortwachter is vanaf 1 april 2002 van kracht.
Met deze wet wordt beoogd het reïntegratieproces in het eerste ziektejaar
succesvoller te laten verlopen om zo de instroom in de WAO te beperken. Het
blijkt dat de wet positief werkt, zodat de reïntegratie van arbeidsongeschikte
medewerkers succesvol is. De kern van de Wet verbetering poortwachter is dat
werkgever en werknemers als het ware gedwongen worden met elkaar te communiceren
en telkens afspraken te maken over acties die leiden tot terugkeer op het
werk. Deze aanpak is eigenlijk heel logisch. Helaas zit er ook een keerzijde
aan de medaille. De wet vraag veel formele verslagen en met name de arbodienst
moet een hele papierwinkel verzorgen. Dat heeft niets met regeltjes te maken,
het is een kwestie van veel bureaucratie. Kan hier niet wat aan worden gedaan,
zo vragen wij. Ook uit de cijfers over het eerste kwartaal 2004 van het Uitvoeringsinstituut
werknemersverzekeringen blijkt dat het aantal WAO-aanvragen nog steeds daalt.
Mogen we hieruit concluderen, zo vragen wij, dat de huidige wetgeving, de
Wet verbetering poortwachter en de verlenging van de loondoorbetaling met
een jaar in combinatie met een goede preventie, vruchten afwerpen? Als dit
bevestigend wordt beantwoord, dan vragen onze fracties zich af of de WAO dan
nog ingrijpend moet worden gewijzigd. Juist nu eerdere maatregelen vruchten
afwerpen, is er rust nodig. Nieuwe, ingrijpende maatregelen vergen doorgaans
grote investeringen in kennis en kosten, dus veel tijd, geld en energie. Zijn
we met nieuwe maatregelen op de goede weg, zijn we in dit land niet een beetje
moe geworden om weer een heel grote operatie tot een goed einde te brengen?
Waarom kan, zo vragen wij, in het huidige stelsel niet ervoor gezorgd worden
dat alleen diegenen die het echt nodig hebben een WAO-uitkering krijgen? Een
nieuwe reorganisatie zal ook een zware wissel trekken op UWV. Nu wordt al
gewerkt onder grote druk. Graag vernemen wij waarom het kabinet toch die grote
operatie door wil zetten. Wij willen graag een goede onderbouwing horen van
de minister.Het is van groot belang om tot een betere benutting van de mogelijkheden
te komen voor werkhervatting van die mensen die nu afhankelijk zijn van een
arbeidsongeschiktheidsuitkering. Om die reden is het van belang dat werkhervatting
aantrekkelijk wordt gemaakt. Een werkgever die overweegt om iemand met een
arbeidshandicap in dienst te nemen, houdt rekening met de risico's die dat
tot gevolg kan hebben. Het gaat dan om hogere verzuimrisico's en soms lagere
arbeidsproductiviteit. Zonder goed beleid en begeleiding heeft deze groep
mensen minder mogelijkheden op werk, vergeleken met andere werkzoekenden die
geen arbeidshandicap hebben. Vindt de minister dat de instrumenten en mogelijkheden
voldoende zijn voor een terugkeer van deze groep, die ons na aan het hart
ligt, naar de arbeidsmarkt? Heeft, zo willen wij graag weten, UWV voldoende
capaciteit aan professionals die voor een goede begeleiding kunnen zorgdragen?
Mocht dit niet het geval zijn, wat zijn de alternatieven, zo vragen wij aan
de minister. Belangrijk is dat er maatwerk wordt geleverd als het gaat om
de reïntegratie van deze groep in het bijzonder, maar ook voor de anderen.
Nu is de reïntegratiemarkt geliberaliseerd. Wij vernemen graag of en
hoe het toezicht is georganiseerd voor wat betreft de prestaties en de kwaliteit
van de reïntegratiediensten.Onze Kamer heeft via de voorhangprocedure, de AMvB, het aangescherpte
Schattingsbesluit voorgelegd gekregen. Een van de doelstellingen is dat bij
de beoordeling van de arbeidsongeschiktheid de mogelijkheden voor mensen meer gewicht moeten krijgen. Het bestaande Schattingsbesluit brengt deze
mogelijkheden onvoldoende naar voren. Dit omdat er bij de theoretische schatting
onvoldoende functies te duiden waren voor iemand, terwijl deze ondanks zijn
beperkingen door ziektes, wel degelijk nog zou kunnen werken. Dit is zeker
een verbetering en heeft onze instemming. Wel vragen wij de minister waarom,
als wij het goed zien, er geen overgangsrecht is voor de bestaande gevallen.
Zonder onderbouwing wordt vastgesteld, zo blijkt uit de brief van 12 maart
jongstleden, dat herbeoordeling met strengere regels binnen de bestaande WAO
mogelijk is. Juist over deze problematiek is in deze Kamer in het verleden
zeer indringend gediscussieerd. Er ligt ook een unaniem aanvaarde motie van
17 juni 2000. Hier zit voor onze fracties een belangrijk pijnpunt. Dit
moet goed geregeld worden.Ik kom nu bij het tweede gedeelte en dat betreft de knelpunten in de regeling
inzake loondoorbetalingsverplichting bij ziekte gedurende de eerste twee jaar.
De loondoorbetalingsverplichting van de werkgever bij ziekte is geregeld in
boek 7, artikel 629 van het Burgerlijk Wetboek. Op grond hiervan heeft de
werknemer recht op 70% van het laatstverdiende loon, doch nooit meer dan het
maximum dagloon, waarbij voor het eerste jaar een ondergrens van het wettelijke
minimumloon geldt. Op deze regel is een aantal uitzonderingen, lid 3 van het
artikel, geformuleerd. Als zo'n uitzondering zich voordoet, is de werkgever
niet gehouden het loon door te betalen. Samengevat gaat het om de volgende
uitzonderingsgronden: a. opzettelijk veroorzaken van de ziekte;b. verstrekken van valse informatie bij de aanstellingskeuring;c. belemmeren of vertragen van de ziekte;d. zonder deugdelijke
grond weigeren passende arbeid te verrichten;e. weigeren mee te werken
aan redelijke voorschriften of getroffen maatregelen die gericht zijn op het
in staat stellen, passende arbeid te verrichten;f. zonder deugdelijke
grond weigeren mee te werken aan het opstellen, evalueren en bijstellen van
een plan van aanpak.Wij willen van de minister weten of de regels die zijn vastgelegd nog
zinvol zijn. Ik beperk mij thans tot de onder a t/m c genoemde uitzonderingen,
aangezien de onder d t/m f genoemde uitzonderingen van recente datum zijn.Ten eerste ziekte veroorzaakt door opzet van werknemer. De werknemer heeft
geen recht op loon indien de ziekte door zijn opzet is veroorzaakt of het
gevolg is van een gebrek waarover hij in het kader van een aanstellingskeuring
valse informatie heeft verstrekt en daardoor de toetsing aan de voor de functie
opgestelde belastbaarheidseisen niet juist kon worden uitgevoerd. De eerste
(sub)grond luidt dus: opzet van de kant van de werknemer. In de praktijk blijkt
deze uitzondering een slapende regel te zijn. Wij hebben afgesproken in dit
land dat alle slapende regeltjes moeten verdwijnen. Het is immers nauwelijks
denkbaar dat een werknemer opzet of bewuste roekeloosheid kan worden verweten
ten aanzien van de arbeidsongeschiktheid. Uit de rechtspraak zijn mij slechts
twee gevallen bekend waarin de rechter concludeerde dat de werknemer inderdaad
een dusdanig verwijt kon worden gemaakt, dat kon worden gesproken van bewuste
roekeloosheid. Het betreft een uitspraak van de kantonrechter te Amersfoort
van 12 december 2001. Die kantonrechter oordeelde dat een werknemer opzettelijk
zijn ziekte had veroorzaakt door met een alcoholpromillage van 1.98 in het
bloed met een auto aan het verkeer deel te nemen op grond waarvan hij een
verkeersongeval veroorzaakte. Hij kreeg een boete en ontzegging van de rijbevoegdheid
voor acht maanden. De loonvordering gedurende de periode van ziekte werd afgewezen.
De kantonrechter in Heerlen heeft op 4 juli 2001 over een vergelijkbaar
geval moeten oordelen, zij het dat nu een dronken collega van de werknemer
achter het stuur had plaatsgenomen. Deze kantonrechter vond dat niet kon worden
gesproken van bewuste roekeloosheid, omdat de gedraging van de werknemer niet
was gericht op het arbeidsongeschikt worden. Een ander rechterlijk vonnis
waarin de werknemer op voornoemde grond het recht op loon werd onthouden,
betrof een werknemer die arbeidsongeschikt was geworden ten gevolge van een
sterilisatie. De kantonrechter in Leiden deed daar in 1999 een uitspraak over.
Mijn vraag aan de minister is of deze beslissing ook zal moeten gelden voor
een aantal niet noodzakelijke operaties die ik "cosmetische operaties" of
"schoonheidsoperaties" zou willen noemen. Naar onze mening kan dit soort regeltjes
beter verdwijnen. Graag wil ik hierover met de minister van gedachten wisselen.Werkgevers vragen zich in de praktijk regelmatig af wat zij kunnen ondernemen
ten aanzien van werknemers die bijvoorbeeld gevaarlijke sporten beoefenen
en die regelmatig wegens een blessure thuiszitten. Dat heeft ook met ziekte
te maken. Zij achten het zeer onrechtvaardig gedurende die tijd het loon door
te betalen. Een voorbeeld daarvan is een bedrijf, zo is mij verteld, waar
werknemers ervoor moeten tekenen dat zij niet aan bepaalde sporten zullen
doen, zoals parachutespringen. Tijdens de behandeling van de Wet uitbreiding
loondoorbetaling bij ziekte van 1996 zijn deze gevallen ook aan de orde gesteld.
Destijds was het de mening van het toenmalige kabinet dat het beoefenen van
een gevaarlijke sport niet als opzet of bewuste roekeloosheid kon worden beschouwd.
Is het wel zo terecht dat een werkgever moet betalen als een werknemer vanwege
een risicovolle sport een aantal dagen of veel langer niet op het werk kan
komen? Ik weet dat de loondoorbetalingsverplichting gebaseerd is op het risque
sociale-denken, maar het gaat toch te ver om bijvoorbeeld een hardwerkende
middenstander te laten betalen voor een werknemer die de grenzen van zijn
verantwoordelijkheid heeft overschreden. Ik wijs erop dat onder andere mevrouw
Hoogendijk, de echtgenote van onze minister-president, in haar dissertatie
heeft gepleit voor het aanscherpen van het criterium opzet in grove schuld,
zodat de uitzondering kan worden toegepast waarvoor deze is bedoeld. Overigens
worden ook in ons buurland Duitsland gevaarlijke sporten voor risico van de
werknemer gelaten. Ik wil hier graag een helder antwoord op ontvangen van
de minister.De tweede (sub)grond betreft het verstrekken van valse informatie in het
kader van een aanstellingskeuring, terwijl juist daardoor die keuring niet
goed kon worden uitgevoerd. Ook deze (sub)grond verschaft de werkgever slechts
in uitzonderingsgevallen een recht op het stopzetten van de
loonbetaling. Allereerst al omdat krachtens de Wet op de medische keuringen
een aanstellingskeuring alleen dan kan plaatsvinden, indien de kandidaat voor
de openstaande functie al is geselecteerd. In de tweede plaats moet de werkgever
ex lid 3 sub a van artikel 7:629 BW bewijzen dat de keuring niet juist kon
worden uitgevoerd vanwege het feit dat de valse informatie is verstrekt. Hij
zal dus het causale verband tussen de twee aspecten moeten aantonen, wat geen
gemakkelijke opgave is. In de schaarse jurisprudentie is een beroep van de
werkgever op deze (sub)grond tot nu weinig gehonoreerd. Een voorbeeld uit
de rechtspraak waarin dat wel gebeurde is de uitspraak van de rechtbank te
Rotterdam van 1 april 1999. De rechtbank stelde zich op het standpunt
dat een werkgever zich terecht op deze (sub)grond mocht beroepen, toen een
werkneemster zich enkele dagen na het verstrijken van de proeftijd had ziek
gemeld vanwege klachten aan heup en rug die zij al vanaf haar jeugd had en die
haar beletten lang achter elkaar te staan. Tijdens het sollicitatiegesprek
had de werkneemster geen melding van haar klachten gemaakt. Hoewel er geen
aanstellingskeuring had plaatsgevonden, werd toch de loonvordering niet toegekend.
De rechtbank oordeelde dat de bedoeling van de genoemde (sub)grond is dat
een sollicitant niet gehouden is informatie te vertrekken over zijn gezondheid
op punten die voor de vervulling van de functie niet rechtstreeks van belang
zijn. In het geval van de werkneemster ging het juist om beperkingen die het
vervullen van de functie verhinderen. Dit vonnis treedt echter duidelijk buiten
de grenzen die door de wetgever zijn aangegeven. Toch is het ook begrijpelijk
dat de rechter geen loonvorderingen wenst toe te wijzen die lijnrecht indruisen
tegen het rechtsgevoel. Vraag is daarom of de voornoemde uitzonderingsgrond,
valse informatie in het kader van een aanstellingskeuring, niet zou moeten
worden uitgebreid tot informatie die voor de vervulling van de functie belang
is.Ik wil in voornoemd kader nog wijzen op de zeer omstreden uitspraak van
het Hof van Justitie EG in de Deense zaak Tele Danmark van 4 oktober
2001, waarin is uitgemaakt dat een ontslag niet is geoorloofd als dit ontslag
is gegrond op het niet meedelen van zwangerschap. Het betrof in casu een mevrouw
die was aangenomen voor een bepaalde tijd, namelijk een half jaar, en die
meteen na het afronden van een interne opleiding van 2 maanden met zwangerschapsverlof
zou gaan. De Deense rechter vond dat de mevrouw haar zwangerschap bij de sollicitatie
had moeten melden, omdat zij wist dat er bij een positief verloop van de zwangerschap
geen arbeid door haar zou worden verricht. Het Hof van Justitie oordeelde
echter anders. Dat betekent dus dat bij zwangerschap misbruik kan worden gemaakt
van de bescherming die de Europese richtlijn biedt. In de arbeidsrechtelijke
literatuur wordt unaniem geoordeeld dat de bescherming in dergelijke situaties
veel te ver is doorgeslagen. Ik wil daar graag de visie van de minister op
hebben.De derde grond ex artikel 7:629, lid 3, BW heeft betrekking op de belemmering
of vertraging van de genezing. Gedurende de periode namelijk dat de werknemer
door zijn toedoen tot die belemmering of vertraging aanleiding geeft, bestaat
geen recht op loondoorbetaling. Tijdens de parlementaire geschiedenis van
de Wulbz is opgemerkt dat deze uitsluitingsgrond er niet toe kan leiden dat
de werkgever de werknemer dwingt een bepaalde geneeskundige behandeling te
ondergaan. Ook een werknemer die bijvoorbeeld een antroposofisch huisarts
heeft, waardoor genezingsprocessen doorgaans trager verlopen dan bij een reguliere
huisarts, kan niet onder dreiging van stopzetting van loonbetaling gedwongen
worden de antroposofie de rug toe te keren. Daarmee zal in strijd worden gehandeld
met het grondrecht van de onschendbaarheid van het lichaam en de lichamelijke
integriteit. Ook hier kan de vraag worden gesteld of de bescherming van het
grondrecht niet te ver is doorgeschoten. Mag niet van een werknemer worden
verlangd dat hij zich volgens de gangbare behandelingsmethoden laat behandelen?
Doet hij dit niet, dan is dit prima, maar de extra kosten moeten toch niet
op de werkgever worden afgewenteld.Als tweede noem ik de rol van het opschortingsrecht bij overtreding van
controlevoorschriften. Naast het recht om het loon op grond van de omstandigheden
vermeld in lid 3 stop te zetten, bezit de werkgever ex artikel 628, lid 6,
van Boek 7 een loonopschortingsrecht voor de tijd gedurende welke de werknemer
zich niet houdt aan de door de werkgever schriftelijk gegeven redelijke voorschriften
omtrent het verstrekken van de inlichtingen die de werkgever behoeft om het
recht op loon vast te stellen. Dit opschortingsrecht vereist enige nadere
toelichting. In de meeste ondernemingen gelden regels voor de begeleiding
en controle die de werknemer bij ziekte dient op te volgen. De meest bekende
en voorkomende regel is dat de werknemer zich binnen een bepaalde tijd en
op een bepaalde wijze dient ziek te melden. In de meeste gevallen is de zieke
werknemer ook verplicht om zich voor controle ter beschikking van de arbodienst
te stellen. Hij zal op het spreekuur moeten komen of, indien dat niet mogelijk
is, thuis moeten blijven om de arboarts te ontvangen. De opgestelde controlevoorschriften
zijn begrijpelijkerwijs van het grootste belang voor de werkgever. Als hij
dan ook bemerkt dat de zieke werknemer die voorschriften, die volgens de wetstekst
redelijk moeten zijn, niet opvolgt, is de werkgever gerechtigd de betaling
van het loon op te schorten. Wel geldt opnieuw de voorwaarde dat de werkgever
de werknemer van dit besluit onverwijld op de hoogte moet stellen, op verval
van dat opschortingsrecht. De sanctie stelt eigenlijk niet veel, vrijwel niets
voor. Het is immers een opschortingsrecht, niet een recht om definitief geen
loon te betalen voor de toepasselijke periode. Zodra de voorschriften namelijk
alsnog door de werknemer worden nageleefd, zal de werkgever het volle bedrag
aan loon over de opschortingsperiode aan de werknemer moeten betalen. Zou
blijken dat de werkgever ten onrechte gebruik heeft gemaakt van het recht
van artikel 629, lid 6, Boek 7 Burgerlijk Wetboek, dan heeft de werknemer
niet alleen recht op het in aanmerking komende loonbedrag, maar ook op de
wettelijke verhoging en de wettelijke rente. Die laatste twee componenten
hoeft de werkgever niet te betalen als blijkt dat het opschortingsrecht terecht
is toegepast en de werknemer later de redelijke voorschriften ter controle
alsnog nakomt.De vraag die wij stellen is of het geen tijd is om deze tandeloze tijger – zo is het opschortingsrecht al aangeduid – te vervangen
door een effectieve sanctie. In de praktijk wordt de sanctie nauwelijks bruikbaar
geacht vanwege de geringe prikkel die ervan uitgaat. In dat verband vraagt
men zich in de praktijk af of en in welke mate het mogelijk is, overtreding
van controlevoorschriften bij ziekte te sanctioneren door middel van het opleggen
van een boete, mits deze voldoet aan de wettelijke regeling. In de literatuur
zijn sommigen, waaronder Van der Grinten in het handboek Arbeidsovereenkomstenrecht,
van mening dat de opschortingsbevoegdheid exclusief is ten opzichte van andere
sancties en het de werkgever, hoewel dit niet in de wet staat, niet vrij zou
staan een werknemer te beboeten wegens het overtreden van de controlevoorschriften.
Daarnaast kan de vraag worden gesteld of de opschortingsbevoegdheid niet moet
worden veranderd in een definitief vervallen van de loondoorbetalingsverplichting
voor de periode dat de werknemer zich niet aan de controlevoorschriften houdt.Ik heb de minister een aantal van deze vragen voorgelegd omdat wij er
in dit land voor moeten zorgen dat zinloze voorschriften verdwijnen.Voorzitter. Ik kom tot een afronding. Onze fracties vinden het principieel
onjuist als sociale problemen alleen economisch worden bezien en met economische
middelen zo goed mogelijk worden opgelost c.q. bestreden. Wij willen uitgaan
van het Bijbels gebod. Dat wijst een andere weg die heilzaam is. Dan gaat
het om noties als "overheidsschild voor de zwakkeren", "verantwoordelijk zijn
voor elkaar". Dat zijn dan onze uitgangspunten. Dat is ons vertrekpunt.Wij wachten met belangstelling op de beantwoording.Mevrouw Westerveld (PvdA):Ik vind uw laatste bewogen slotwoord wat lastig te rijmen met de suggesties
die u daarvoor heeft gedaan en die eigenlijk neerkomen op het aanscherpen
van allerlei economische sancties voor werknemers die zich in uw voorbeelden
allemaal misdragen. Ik vind dat er een discrepantie is tussen uw opmerking
dat wij vooral niet te veel naar economische middelen moeten grijpen en uw
voorstel tot het aanscherpen van economische sancties in bepaalde conflictsituaties.
Ik vind dat wat lastig te rijmen.De heer Van den Berg (SGP):Dan heeft u het eerste deel van mijn betoog niet gehoord. Dat was wel
een bewogen verhaal. Wat ik in het tweede deel heb willen doen, is ook kritisch
kijken. Ik heb daarvoor gewoon een aantal uitspraken van rechters nagelopen
om regels die niet meer functioneren, gewoon te laten verdwijnen.Mevrouw Westerveld (PvdA):Het ging mij meer om uw laatste suggesties. Ik ben toch meer van de concrete
suggesties dan van de bewogen woorden. Met name de laatste suggestie stond
een beetje op gespannen voet met de bewogen woorden.De heer Van den Berg (SGP):Dat is uw oordeel. Ik denk daar volstrekt anders over. Hij ging mij gewoon
om het kritisch kijken naar een heleboel regels met betrekking tot arbeid
en ziekte. Overbodige regels functioneren niet en moeten naar onze overtuiging
worden afgeschaft.De heer Ten Hoeve (OSF):Voorzitter. Ik zit helemaal achterin de trein, dus u zult vast heel blij
zijn als ik mijn betoog heb afgerond. Ik spreek weer mede namens de fractie
van D66.Het is natuurlijk heel jammer en het werkt ook complicerend als de vernieuwing
van een heel belangrijk stuk sociale wetgeving zoals de WAO, leidt tot een
tegenstelling tussen het kabinet en het eensgezinde front van de sociale partners.
De centrale vraag wordt dan inderdaad zoals die laatst door, naar ik meen,
de minister zelf geformuleerd werd: is het kabinet ook zelf in staat om voor
arbeidsongeschikten een fatsoenlijke regeling te maken? Ik zeg maar meteen
dat wij de neiging hebben om, lettend op de hoofdlijnen, daar voorlopig "ja"
op te zeggen, ook al zijn er nog genoeg punten waar wel vraagtekens bij gezet
kunnen worden of waar nog uitwerking of bijstelling nodig is.De discussie in dit debat gaat, wat ons betreft, over het nieuwe WAO-stelsel,
over de Wet WIA, over de Wet wijziging systematiek herbeoordelingen, over
het daarbij behorende schattingsbesluit en over de gang van zaken met betrekking
tot de WAZ. Het nieuwe schattingsbesluit dat voor het nieuwe WAO stelsel moet
gaan gelden, maar dat ook voor een herbeoordeling van de huidige WAO'ers gebruikt
moet gaan worden, is in hoofdzaak in overeenstemming met de sociale partners
opgesteld, maar het wijkt ook op enkele punten duidelijk af.In het geval van onvermogen tot persoonlijk en sociaal functioneren zal,
wanneer de oorzaak daarvan geen ernstige psychische stoornis is, een arbeidskundig
onderzoek moeten worden gedaan om eventuele restcapaciteit vast te stellen.
Bovendien wordt de afkeuring op grond van psychische stoornissen onderworpen
aan een centrale toetsing waarbij ook gespecialiseerde deskundigheid, zoals
een psychiater kan worden ingeschakeld. Beide levert wel zoveel extra werkzaamheden
op dat de vraag gerechtvaardigd is – en die vraag leg ik de minister
dan ook voor – of dat wel loont. Gaat het niet om een wel heel beperkte
groep waarvoor op deze manier een andere uitkomst dan "volledig arbeidsongeschikt"
te verwachten is? Is dit dan wel verstandig?Verder worden bij de vaststelling van de resterende verdiencapaciteit
het benodigde aantal functies en het daarvan in het CBBS aanwezige aantal
arbeidsplaatsen beide gesteld op 3. Gelet op wat het CBBS is, zijn wij het
met de regering eens dat met deze regeling de aanwezigheid van voldoende relevante
en reële banen inderdaad gewaarborgd lijkt.De wet Wijziging systematiek herbeoordelingen maakt het nieuwe schattingsbesluit
van toepassing ook op de huidige WAO'ers, behalve enkele oude uitzonderingscategorieën
en behalve de ouder dan 55-jarigen. Het schattingsbesluit als zodanig, hoewel
daar op een aantal punten verscherpingen in zitten, lijkt in zijn geheel toch
niet erg controversieel, maar de toepassing ervan op de oude gevallen met
alleen die zeer beperkte uitzonderingen, is dat natuurlijk wel. Het is heel
ingrijpend als je arbeidsongeschiktheidspercentage lager wordt, niet doordat
er met jezelf iets gebeurt, maar alleen omdat de regels veranderd zijn. Dat
hoeft niet in alle gevallen onredelijk te zijn en het zal in sommige gevallen,
het meeste nog bij degenen die al een baan van een redelijke omvang hebben,
misschien ook wel zonder problemen kunnen leiden tot een grotere baan. In
heel veel gevallen gaat dat natuurlijk niet zo makkelijk en
de minister veronderstelt dan ook dat 84.000 mensen hulp nodig zullen hebben
bij de reïntegratie. Er kan veilig aangenomen worden dat er een hoog
percentage zal zijn, meer dan het gemiddelde percentage mislukte reïntegratietrajecten,
dat er niet in zal slagen een baan te vinden of zijn baan uit te breiden.
Het toepassen van de nieuwe regels op de oude gevallen blijft dus een moeilijk
punt. En de leeftijd zal daarbij weer een grote rol spelen, ook al zijn de
55-plussers uitgezonderd.Wij hebben al veel vaker geconstateerd dat wat op termijn nodig is en
dus ook wel zal lukken, namelijk inschakeling van bijna iedereen die nog kan
werken, op korte termijn geen enkele kans van slagen heeft. Hoe lang dat duurt,
is moeilijk te zeggen. Als wij nu mensen, niet van boven de 55 jaar, maar
van ruim daaronder, die toch met een grote mate van zekerheid geen baan meer
krijgen – om te beginnen al arbeidsgehandicapt en dan ook nog te oud
om echt aantrekkelijk te wezen voor een werkgever – een lagere uitkering
geven, is dat alleen maar een bezuiniging en geen sociaal zinvolle maatregel.
Het lijkt beter de groep uitzonderingen op te rekken tot 50 of zelfs 45 jaar,
zoals in de Tweede Kamer aan de orde is geweest in een motie, eventueel als
voorlopige maatregel. Mocht het op een redelijk afzienbare termijn lukken
om bijna alle niet onder de uitzondering vallende, jongere arbeidsgehandicapten
aan het werk te krijgen, dan kun je deze oudere categorie alsnog meenemen
in de herbeoordeling. Dan, wanneer de situatie dus echt heel anders is dan
nu, is het redelijk en sociaal acceptabel om deze maatregel te nemen. Met
andere woorden, probeer een flexibel systeem te vinden waarbij zoveel mogelijk
rekening wordt gehouden met de onmogelijkheden die de huidige conjunctuur
nu eenmaal oplegt, maar waarin bij een veranderende conjunctuur op de dan
ontstane mogelijkheden ingespeeld kan worden.Dat het stelsel waar de minister nog mee komt, en dat wij dus nog niet
helemaal kunnen beoordelen, afwijkt van wat de sociale partners met elkaar
overeenkomen, is op zichzelf geen ernstig feit, hoewel het natuurlijk makkelijker
zou zijn als dat niet het geval was. Maar de regering is er wel onder alle
omstandigheden bij uitsluiting zelf verantwoordelijk voor om met een regeling
te komen die toekomstbestendig is in financieel opzicht, die rekening houdt
met de snel veranderende economische en vooral ook demografische omstandigheden
en die fatsoenlijk is. Als de regering dan afwijkt van wat anderen met elkaar
overeen gekomen zijn, is dat niet verboden. En het laatste betekent in essentie
de garantie van ten minste een verantwoord sociaal minimum onder alle omstandigheden.Over de vraag waar de scheiding moet liggen tussen de IVA-regeling en
de WGA-regeling, oftewel de vraag naar wat de definitie moet zijn van arbeidsongeschiktheid,
is veel te doen geweest. Die vraag heeft in feite zijn belang grotendeels
verloren, nu duidelijk is dat iemand die tijdelijk volledig arbeidsongeschikt
is ook na de periode van de inkomensgerelateerde uitkering op 70% van het
eerder verdiende inkomen kan blijven. De enige vraag die hier nog rest, is
of het niet juister zou zijn als er níét tussen degene die duurzaam
en degene die tijdelijk, maar wel heel langdurig, volledig arbeidsongeschikt
is, straks toch nog een gat van 5% van het eerder verdiende inkomen ontstaat.
Met andere woorden, wil de minister de vraag beantwoorden of hij de politiek
aantrekkelijke "ophoging onder voorbehoud" van het uitkeringspercentage voor
IVA-cliënten van 70 naar 75, in feite, gelet op de verhoudingen, toch
niet eigenlijk minder eerlijk vindt? Overigens, wordt iemand straks, als hij
uiteindelijk duurzaam arbeidsongeschikt blijkt te zijn met terugwerkende kracht
in de IVA-regeling geplaatst en krijgt hij dan een forse nabetaling? Hoe moet
ik mij dat voorstellen?Dat het kabinet voor de uitkeringen voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten
uiteindelijk voor een regiem wil kiezen dat minder genereus is dan het door
de SER voorgestelde regiem, daarmee kunnen wij, zij het met enige moeite,
leven. Het effect daarvan is dat de WGA-vervolguitkering (dus bij niet werken!)
voor het arbeidsongeschiktheidsdeel die wordt verstrekt als geïndividualiseerde
uitkering, zonder partnertoets, in combinatie met het recht op aanvullende
uitkeringen waarop wel een partnertoets van toepassing is, voor het totale
inkomen een situatie schept die op termijn nog iets gunstiger is (of kan zijn)
dan bij volledige werkloosheid van een volledig arbeidsgeschikte. De arbeidsgehandicapte,
dus de deels arbeidsongeschikte, heeft dan bij het zoeken van werk natuurlijk
wel zijn arbeidshandicap als negatief punt ten opzichte van de "gewone" werkloze.
Slechter moet de regeling dus ook beslist niet worden, maar als prikkel tot
arbeid kan dit er misschien nog net mee door.Dat brengt direct de vraag naar voren wat de minister gaat doen aan de
"perverse prikkel", die zoals telkens wordt geconstateerd, dreigt te ontstaan
als iemand wel werkt, maar niet voor zijn hele arbeidsgeschikte percentage.
Uit de beantwoording van de vragen van de PvdA-fractie constateer ik dat de
minister een systeem zoekt met een glijdende schaal voor de uitkering, die
daarbij afhankelijk wordt van de mate waarin de gedeeltelijk arbeidsgeschikte
nog een restwerkloosheid heeft. Dat moet kunnen, maar hier ligt misschien
wel heel specifiek het risico dat het, zoals door UWV blijkbaar wordt gevreesd,
te ingewikkeld gaat worden. Wij zijn dus erg benieuwd naar het resultaat van
de uitvoeringstoets, want een oplossing moet ook werkbaar zijn.Verder moet de vraag beantwoord worden of een extra garantieregeling beroepsrisico's
nodig wordt. Dat zou grote nadelen hebben, omdat dan twee regelingen door
elkaar gaan lopen. Het is blijkbaar een buitengewoon ingewikkelde zaak, maar
mijn indruk als niet-deskundige is dat het antwoord op de vraag vooral afhangt
van de manier waarop de WGA vervolguitkering wordt geregeld. Is het mogelijk
dat de nu voorgenomen arbeidsgeschiktheidsregelingen noodzaken tot een apart
EGB en dan vervolgens tot de conclusie dat het toch handiger was geweest om
een betere vervolguitkering in de WGA in te bouwen? Of is dat zeer onwaarschijnlijk?
Misschien kan de minister daar al iets over zeggen? Want misschien is het
wel heel onverstandig om de vraag over de EGB pas te beantwoorden op het moment
dat de nieuwe IVA en WGA regelingen al vast liggen.De uitvoering van de WGA regeling is natuurlijk een punt apart. De keuze
die het kabinet gemaakt heeft voor een hybride systeem van private en publieke
uitvoering naar keuze, waarbij dan ook nog de private uitvoerder
na 5 jaar de zaak weer over moet doen, roept bij ons wel ernstige twijfels
op. Dat lijkt toch meer een verlegenheidskeuze dan een keuze voor de meest
efficiënte oplossing. Hier lijken toch beide andere alternatieven, alles
privaat, zoals de SER wilde, of alles bij UWV, waarvoor bij een collectieve
regeling natuurlijk ook best wat te zeggen is, meer voor de hand te liggen
dan dat wat het kabinet wil.Voorzitter. Mijn laatste punt. Met de intrekking van de WAZ zijn heel
veel zelfstandigen heel gelukkig. Maar het blijkt dat er ook een beperkte,
categorie is die er door in ernstige problemen wordt gebracht. Was dat eerder
niet duidelijk? En gaat de minister daar nog wat aan doen? Ik wacht met belangstelling
de reactie van de minister af, en daarbij óók de reactie op
de indringende vraag van mevrouw Van Leeuwen of een nieuwe ingrijpende wetswijziging
voor UWV überhaupt wel behapbaar is.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De beraadslaging zal morgenavond worden afgerond.Sluiting 0.57 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20032004-1721-1743.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl