Debat naar aanleiding van de regeringsverklaring
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2006-2007, pag. 798-811

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

19-04-2007

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

nr. 25, pagina 798-811

03-04-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van de brief van de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties d.d. 9 juli 2004 inzake het kabinetsstandpunt op het onderzoeksrapport De constitutionele bepalingen over verdragen die van de Grondwet afwijken en de opdracht van bevoegdheid aan internationale organisaties (27484, A), en van de motie-Jurgens c.s. inzake een rapport van de regering over artikel 91, lid 3, van de Grondwet (237c, nr. 174)Pagina 839-842
Lijst van besluiten (dinsdag 3 april 2007)Pagina 842-842
Behandeling van de brief van de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties d.d. 9 juli 2004 inzake het kabinetsstandpunt op het onderzoeksrapport De constitutionele bepalingen over verdragen die van de Grondwet afwijken en de opdracht van bevoegdheid aan internationale organisaties (27484, A), en van de motie-Jurgens c.s. inzake een rapport van de regering over artikel 91, lid 3, van de Grondwet (237c, nr. 174)Pagina 812-819
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 3 april 2007)Pagina 842-843
Presentie en opening (dinsdag 3 april 2007)Pagina 797-797
Voortzetting van het debat naar aanleiding van de regeringsverklaringPagina 819-829
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 en de Wet rijonderricht motorrijtuigen 1993 ter implementatie van richtlijn nr. 2003/59/EG (vakbekwaamheid bestuurders) (30827) en het wetsvoorstel Wijziging van de Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens in verband met de bescherming van informatie betreffende veiligheidsmaatregelen (30917)Pagina 797-797
Debat naar aanleiding van de regeringsverklaringPagina 798-811
Behandeling van het advies van de Tijdelijke commissie subsidiariteitstoets inzake de subsidiariteitstoets van het voorstel voor een richtlijn van de Raad inzake de inventarisatie van Europese kritieke infrastructuur, de aanmerking van infrastructuur als Europese kritieke infrastructuur en de beoordeling van de noodzaak de bescherming van dergelijke infrastructuur te verbeteren (COM (2006) 787 definitief) (30935, EK G, TK 4)Pagina 797-797
Voortzetting van de behandeling van de brief van de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties d.d. 9 juli 2004 inzake het kabinetsstandpunt op het onderzoeksrapport De constitutionele bepalingen over verdragen die van de Grondwet afwijken en de opdracht van bevoegdheid aan internationale organisaties (27484, A), en van de motie-Jurgens c.s. inzake een rapport van de regering over artikel 91, lid 3, van de Grondwet (237c, nr. 174)Pagina 830-831
Voortzetting van het debat naar aanleiding van de regeringsverklaringPagina 831-839

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 92 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat naar aanleiding van de regeringsverklaring.De voorzitter:Ik heet de minister-president en de twee vicepremiers van harte welkom
in de Eerste Kamer. De laatsten zijn voor het eerst hier in de Kamer aanwezig,
althans in hun nieuwe hoedanigheid. Ik feliciteer hen beiden van harte met
hun benoeming en wens hun zeker ook hier de benodigde wijsheid toe.De heer Rosenthal (VVD):Mevrouw de voorzitter. Allereerst onze gelukwensen aan de minister-president
met de voortzetting van zijn premierschap en aan de beide vicepremiers met
de uitoefening van hun nieuwe ambt.In het najaar van 2006 hebben wij geen algemene politieke beschouwingen
gehouden vanwege de halfdemissionaire status van Balkenende lIl. Het is goed
dat wij daarom nu een kort debat hebben over de regeringsverklaring van het
nieuwe kabinet. Dus niet over het regeerakkoord, maar het zou vergezocht zijn
om te doen alsof dat er niets mee te maken heeft.Wij typeren dit kabinet als paternalistisch en bevoogdend. Paternalistisch
is dit kabinet, omdat het de individuele ontplooiing van de 21ste-eeuwse Nederlandse
burger en diens persoonlijke verantwoordelijkheid op de tweede plaats zet.
Het kabinet stelt uit te gaan van de eigen kracht van de samenleving en van
de gevestigde maatschappelijke instellingen, maar wij liberalen hebben een
ander vertrekpunt. Wij zeggen: begin bij de burgers, ga uit van de eigen kracht
van de burgers, want daar wordt de samenleving sterker van.In het streven naar balans tussen dynamiek en zekerheid wint bij dit kabinet
de zekerheid het en zien wij weinig dynamiek. De mensen moeten voortaan maar
vertrouwen op participatietoppen, convenanten en mammoetakkoorden tussen de
staat en de met de staat vergroeide organisaties, instellingen, bonden en
koepels. Voor vrije mensen is dat allerminst een wenkend perspectief. Wij
liberalen zeggen: samenwerking tussen mensen in organisaties, verenigingen
en bedrijven moet tot stand komen dankzij de vrijwillige associatie van vrije
mensen, niet door ze in het keurslijf van gevestigde, vaak begerige instituties
te dwingen. Dat noemen wij corporatisme, en daar zijn wij liberalen erg tegen.
Een klemmende vraag aan de premier: krijgt het echte particulier initiatief
bij dit kabinet de ruimte of wordt die ruimte gereserveerd voor de gevestigde
organisaties van het zogeheten maatschappelijk midden?Het regeerakkoord kenmerkt zich door christelijke bevoogding, zie de standpunten
over abortus, euthanasie, het homohuwelijk, enzovoorts, tot en met de bescherming
van het religieus-culturele erfgoed. Maar wij hebben geconstateerd dat de
regeringsverklaring niets zegt over al deze onderwerpen. De simpele vraag
aan de premier is of hij ons op deze punten nu al kan geruststellen. Is er
nu al sprake van een terugtrekkende beweging?Als het gaat om zekerheid hebben wij zorgen over het gebrek aan zekerheid
en soliditeit van het financiële kader van dit kabinet voor de komende
jaren. De regering heeft de groeiverwachting van 1,75% naar boven bijgesteld,
naar 2%. Ik heb de premier op onnavolgbare wijze horen beredeneren
dat die opwaartse bijstelling het financiële kader eerder versterkt dan
verzwakt. Zo onnavolgbaar dat ik het niet meer kon volgen. Wij hebben ook
onze bedenkingen bij de bezuinigingen van dit kabinet, namelijk het inboeken
van bezuinigingen die nog afhankelijk zijn van wetgeving, van moeizame besluitvorming
en, niet te vergeten, van de daadwerkelijke uitvoering van al die plannen.
Hoe hard zijn de bezuinigingen van 750 mln. op de overheidsdienst? De premier
en vicepremier Bos hebben verwezen naar voorstellen van de secretarissen-generaal.
Maar de secretarissen-generaal zeggen zelf nadrukkelijk dat grote obstakels
zullen blijken bij de besluitvorming over en de uitvoering van deze voorstellen.
Bovendien wordt gesteld dat bij minder middelen het snijden in overheidstaken
onvermijdelijk is. Voor de efficiencykorting van 750 mln. in de zorg geldt
hetzelfde. Ook daar dezelfde obstakels. Waar moet dat bedrag vandaan komen?
Graag een reactie van de premier.Ook de regeringsverklaring stelt dat het nu gaat om samen werken. Maar
het begint volgens mijn fractie vooral met wachten en geduld oefenen. Op de
korte termijn, als wij dat korte termijn willen noemen, hebben wij te maken
met de 100 dagen, waarvan inmiddels bijna de helft voorbij is. Wordt in die
100 dagen gesproken met de bekende overlegcircuits of ook met leraren, studenten,
verpleegkundigen en agenten? De voorgeprogrammeerde werk- en slaapbezoeken
zijn ongetwijfeld belangrijk, maar incognito zien en horen wat echt aan de
hand is, is veel belangrijker. De Nationale Jeugdraad is heel interessant,
maar gewone jongeren zijn nog interessanter.Soms wacht de regering die 100 dagen niet af, bijvoorbeeld bij de vaststelling
van extra middelen voor veertig achterstandswijken. De woningcorporaties hebben
daar het nakijken. Een ander voorbeeld is de huurverhoging. Die is zonder
meer vastgezet op maximaal 1,1%. Spreekt de regering hierover met de
particuliere verhuurders?Los van die 100 dagen wordt het land volgens mijn fractie ook voor de
langere termijn in de wachtstand gezet. De regering zegt te streven naar verbetering
van het milieu en de energie, de veiligheid en het bestuur. Maar als het aankomt
op een koers op de middellange termijn gaat de regering die uit de weg. Geen
kernenergie betekent niet wind- en zonne-energie, maar kolen scheppen. Het
veiligheidsbeleid wordt in de wacht gezet, en dat is weer een gemiste kans.
Er wordt bezuinigd op de overheid, maar als het op vermindering van de bestuurlijke
drukte en het aantal bestuurders aankomt, inclusief de eigen ploeg, zien wij
die niet.Wij zullen als fractie vanzelfsprekend geen oppositie om de oppositie
voeren. Daar zitten wij niet voor. Als de regering goede voornemens en plannen
heeft en met goede voorstellen naar ons toekomt, zullen wij die steunen, bijvoorbeeld
wat betreft het ongemoeid laten van de hypotheekrenteaftrek. Met uitzondering
van de bindende advisering door de Raad van State zijn wij tevreden over de
lijn die de regering uitstippelt met betrekking tot Europa. Dat is ook al
gezegd bij het Europa-debat. Maar als wij slechte of onuitvoerbare plannen
en wetsvoorstellen krijgen, weten wij ook wat ons te doen staat. Wij zijn
de Kamer van reflectie, en van heroverweging. Als plannen van de regering
de verkeerde kant op dreigen te gaan, is het onze plicht daar vroegtijdig
tegen te waarschuwen. Een voorbeeld: mijn fractie is tegen het
generaal pardon. Als daarvoor nadere wetgeving nodig mocht zijn, weet mijn
fractie nu al daartegen te zullen stemmen. Een gewaarschuwd premier telt voor
twee! Dat geldt ook voor de Bosbelasting. Mijn fractie heeft niet geaarzeld –
zij zal dat de komende tijd ook niet doen – om daar op voorhand "nee"
tegen te zeggen. De premier heeft in dit verband over politieke spelletjes
gesproken. Hij deed het daarbij voorkomen alsof fracties in de Eerste Kamer
geen politiek oordeel mogen hebben over plannen van de regering. Daar denken
wij heel anders over. Stel dat je een technisch goede wet hebt. Die maakt
een slecht voorstel niet opeens politiek aanvaardbaar voor mijn fractie. Wij
willen graag weten of de premier nog steeds meent dat wij met onze stellingname
politieke spelletjes spelen dan wel of hij het met ons eens is dat ook de
Eerste Kamer een volwaardig autonoom politiek orgaan is. Wij wachten de reactie
van de premier met belangstelling af.De heer Werner (CDA):Voorzitter. Het is voor zover mij bekend de eerste keer dat deze Kamer
een debat voert over een regeringsverklaring in het verlengde van een regeerakkoord.
De CDA-fractie is daar geen voorstander van en heeft dat in de aanloop van
dit debat ook kenbaar gemaakt. De reden daarvoor ligt besloten in de positie
die deze Kamer in ons staatsbestel inneemt en die met zich brengt dat het
voortouw in de politieke oordeelsvorming bij de Tweede Kamer ligt en dat wij
hier niet moeten overdoen wat in de Tweede Kamer al uitvoerig aan de orde
is geweest. Daar komt bij dat het mandaat van deze Kamer stamt uit 2003 en
dat over enige maanden een nieuw gekozen Kamer aantreedt. Dat op zichzelf
roept al de vraag op of, zo er al een debat over de regeringsverklaring moet
worden gevoerd, dit dan niet beter door de Kamer in de nieuwe samenstelling
kan worden gedaan, omdat die er ook de komende vier jaar mee te maken zal
hebben.Als "chambre de réflexion" moet deze Kamer haar werk
in onafhankelijkheid kunnen doen en het is algemeen aanvaard dat deze Kamer
niet gebonden is aan regeerakkoorden c.q. regeringsverklaringen. Welnu, als
dat zo is, dan moet je daar ook niet over gaan debatteren en daarmee wellicht
de indruk wekken er wel aan gebonden te zijn of eraan gebonden te worden.
Regeerakkoorden worden niet ter goedkeuring of instemming aan deze Kamer voorgelegd.
Kerntaak van deze Kamer is het finaal beoordelen van wetgeving. De toets op
rechtmatigheid, handhaafbaarheid en uitvoerbaarheid van wetgeving; dát
is de core business van deze Kamer.Dat wil niet zeggen dat de CDA-fractie haar politieke mandaat prijsgeeft
en slaafs de regering en Tweede Kamer zal volgen; alles echter in de juiste
volgorde. Onze fractie wil niet op politieke oordeelsvorming in de Tweede
Kamer vooruitlopen en zal haar politieke oordeel opmaken in de eindfasen van
de behandeling van de concrete wetsvoorstellen in deze Kamer en dan een eigen
politieke ongebonden afweging maken. Ik had er behoefte aan de zienswijze
van onze fractie in dezen nog eens duidelijk te markeren aan het adres van
de regering om duidelijk te maken dat onze opstelling in dit debat niet "wie
zwijgt stemt toe" betekent. Aan het adres van deze Kamer, waarvan wellicht
leden na de Statenverkiezingen blijk hebben gegeven een zwaardere politieke
rol voor de Eerste Kamer voor te staan, zeg ik dat dit standpunt niet door
de CDA-fractie wordt gedeeld.Dit gezegd hebbende, wil ik een paar opmerkingen van algemene aard maken
die direct betrekking hebben op de uitoefening van de taken van deze Kamer.
Het komt herhaaldelijk voor dat in deze Kamer omissies, onduidelijkheden in
wetsteksten en andere onvolkomenheden in de wetgeving worden vastgesteld die
nopen tot een novelle. Dat wordt ons van regeringszijde zelden in dank afgenomen,
terwijl de regering toch eigenlijk blij zou moeten zijn met de inspanningen
van de Kamer om de kwaliteit van de wetgeving te verbeteren en fouten te voorkomen.
Een klein beetje meer souplesse en appreciatie van de zijde van de regering
voor deze inbreng zou geen kwaad kunnen. Een voorbeeld: het regeerakkoord
zegt dat het wetsvoorstel tot versterking van de rijksbevoegdheden voor de
aansturing van de politie zo snel mogelijk wordt ingevoerd. Dat wetsvoorstel
ligt al geruime tijd in deze Kamer en had wellicht al aangenomen en ingevoerd
kunnen zijn, als van regeringszijde eerder bereidheid was getoond om een aperte
juridische onvolkomenheid in de aanwijzingsbevoegdheid van de minister te
repareren. Het zou goed zijn als de regering ook zichzelf het fenomeen van
de novelle meer zou gunnen. Voor alle duidelijkheid, het gaat hier niet om
het tersluiks invoeren van een verkapte vorm van amenderen, maar om noodzakelijke
verbeteringen van wetsteksten.Een tweede punt betreft het toetsen van de wetgeving. Naast de criteria
rechtmatigheid, handhaafbaarheid en uitvoerbaarheid zouden wij een vierde
criterium willen toevoegen: de noodzaak van wetgeving, waaronder begrepen
de subsidiariteitstoets. Met andere woorden, in een samenleving die al overgereguleerd
is en zucht onder administratieve lasten moeten wij uitermate zorgvuldig omgaan
met het introduceren van nieuwe wet- en regelgeving. De CDA-fractie in deze
Kamer zal in de komende kabinetsperiode de noodzaak van wet- en regelgeving
nadrukkelijk kritischer beoordelen. Dat geldt al helemaal voor wetgeving die
soms min of meer een symbolisch karakter heeft.Een derde punt betreft de toets op uitvoerbaarheid van de wetgeving. Deze
Kamer heeft enige jaren geleden Kamerbreed twee belangrijke moties aangenomen
van de heer Van Thijn en mevrouw Bemelmans. Daarin werd de regering gevraagd
om standaard in de memorie van toelichting van wetsvoorstellen het oordeel
van de uitvoerende instanties over de uitvoerbaarheid van de onderhavige wetsvoorstellen
op te nemen. Het heeft de CDA-fractie verbaasd dat het standpunt van de regering
over deze in onze ogen vanzelfsprekende aangelegenheid toen zo lang op zich
heeft laten wachten. Wij constateren nog steeds dat bij veel voorstellen voor
wetgeving deze bevindingen ontbreken of onvoldoende zijn. De CDA-fractie zal
hier de komende periode strakker op toezien, temeer daar ook de regering in
haar voornemens duidelijk heeft uitgesproken in het "samen doen en samen
werken" de uitvoerende instanties nadrukkelijk te zullen betrekken. Dan
moet het ook geen moeite zijn om de Kamer over die bevindingen op het punt
van de uitvoerbaarheid standaard in de memorie van toelichting te rapporteren.
Wij vragen de minister-president dit te willen bevorderen.Ten slotte heb ik nog een enkel woord over het voorgenomen intensieve
overleg en het betrekken van de samenleving bij de beleidsvorming
en -uitvoering. Het zal u niet verbazen dat de CDA-fractie daarmee van harte
kan instemmen. Niettemin, deze werkwijze kan er gemakkelijk toe leiden dat
de uitvoering van beleid al ter hand wordt genomen voordat het wetgevingsproces
is afgerond. Ook bij bezuinigingsmaatregelen werden wij in het verleden wel
eens met dergelijke situaties geconfronteerd. Bijvoorbeeld een adviesraad,
bij wet ingesteld mede om deze Kamer te adviseren, wordt weggesaneerd alvorens
zelfs maar een voorstel tot intrekking van de instellingswet is voorbereid,
laat staan dat het door deze Kamer had kunnen worden aanvaard. Ik geef een
ander voorbeeld. Maatschappelijke organisaties komen met het departement nieuw
beleid overeen en vangen de uitvoering al aan alvorens beide Kamers de daarbij
behorende wetgeving hebben afgerond. Deze werkwijze van de regering zou ertoe
kunnen leiden dat de Kamer in meer of mindere mate voor voldongen feiten komt
te staan en het primaat van de politiek wordt uitgehold. Wij vragen de regering
nadrukkelijk om deze situatie te voorkomen. In ieder geval zal de CDA-fractie
in voorkomende gevallen onverkort vasthouden aan de staatsrechtelijke vrijheid
van de Kamer om het eindresultaat op de bekende toetsen te beoordelen.In algemene zin staat de CDA-fractie uitgesproken positief tegenover de
inzet en de koers van dit kabinet. Wij heten het hele kabinet, zonder aanziens
des persoons, van harte welkom. Veel dank gaat uit naar de heren Hoekstra
en Wijffels die beiden op voortreffelijke wijze tegenstellingen hebben weten
te overbruggen. Ik wens u veel wijsheid toe bij het uitwerken van het regeerprogramma.
Onze fractie ziet met belangstelling uit naar het concrete beleidsprogramma
en de concrete vertaling daarvan in de begroting 2008 en zal – zoals
gebruikelijk – bij de algemene politieke beschouwingen dit najaar haar
visie geven op het kabinetsbeleid.Met belangstelling wacht ik uw antwoord af.De heer Rosenthal (VVD):Ik heb een vraag over zaken die al worden ingevoerd, zonder dat wij hier
in de Kamer daarover het laatste woord hebben gesproken via een wetsvoorstel.
Het burgerservicenummer hebben wij nu voorliggen, terwijl het al is ingevoerd.
De belastingplichtigen hebben het al in de aan hen toegezonden formulieren
staan. Hoe moeten wij daarmee omgaan?De heer Werner (CDA):Ik heb duidelijk gezegd dat wij deze situaties moeten zien te voorkomen,
juist gelet op de ervaringen in het verleden. Hoe wij met deze concrete situatie
moeten omgaan, zullen wij wel zien als wij dat verder aan de orde hebben,
maar ik heb duidelijk uitgesproken dat wij juist met deze ervaringen nu al
aankondigen dat wij dat in de toekomst zeer kritisch zullen bekijken.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter. Leuk dat de heren op hun rondreis door Nederland ook tijd
hebben gevonden om de Eerste Kamer aan te doen. Waar kun je immers beter zijn
voor contact met de maatschappij dan bij ons! Misschien willen de heren blijven
eten, dat kan, en slapen kan ook.Mooi dat de minister-president op de avond van de Statenverkiezingen zei
dat hij graag samen wil werken met de oppositie. Dat moet dan toch de linkse
oppositie zijn, want als zich op 7 maart één historische
gebeurtenis heeft voltrokken, is het wel dat CDA en VVD hier hun traditionele
meerderheid zijn kwijtgeraakt. Toezeggingen afdwingen, zaken tegenhouden met
behulp van rechts, wordt in ieder geval voor het CDA in de Eerste Kamer een
stuk lastiger.Laat ik daarom vriendelijk beginnen met het uitdelen van complimenten
voor een aantal werkelijke koerswijzigingen ten opzichte van de kabinetten-Balkenende
I t/m III. Het gaat om een duidelijk socialer beleid, waarbij de mantra van
de eigen verantwoordelijkheid niet langer klinkt. Een generaal pardon, een
milieubeleid dat in ieder geval op papier een stuk ambitieuzer oogt dan het
beleid van de afgelopen jaren. De zes pijlers van de regeringsverklaring vormen
goede prioriteiten, al had wat mijn fractie betreft het onderwijs wel een
eigen pijler verdiend. Dat betekent niet dat wij alle maatregelen zullen steunen,
maar dat de steven zijn gewend, is een goede zaak.Wij zijn trots op het feit dat van het kabinet twee gastarbeiderskinderen
deel uitmaken. Wij zien dit als een bekroning van een integratieproces dat
zeker de laatste jaren met veel tegenwind te kampen had. Ik hoop dat de minister-president
die trots deelt. Met weerzien hebben wij gezien, hoe aan deze benoemingen
afbreuk is gedaan door ongefundeerde verdachtmakingen uit PVV-hoek, waar helaas
enkele andere partijen in de Tweede Kamer onvoldoende scherp stelling tegen
hebben genomen.Honderd dagen praten, en dan? Moeilijke, maar noodzakelijke keuzes is
het kabinet voorlopig uit de weg gegaan. Dat wordt ook met praten niet snel
anders. Zo past het kabinet de hypotheekrenteaftrek niet aan, in weerwil van
vele dringende adviezen om daaraan wel paal en perk te stellen. Nu de gezamenlijke
hypotheekschuld in Nederland inmiddels met 540 mld. en een verdrievoudiging
in tien jaar tijd groter is dan het nationale inkomen, begint de subsidiëring
van die schuld groteske vormen aan te nemen. Juist nu, in een tijd van hoogconjunctuur,
moet de riskante tendens van sterke stijging van huizenprijzen en oplopende
schuldenlasten voor gezinnen worden gekeerd. Dat had gekund door om te beginnen
een maximering van de aftrek in te voeren tegen het 42%-tarief. Het
CDA heeft de slag om de hypotheekrenteaftrek gewonnen, maar een kans gemist
voor een eerlijker en houdbaarder systeem van belastingheffing. Neemt het
CDA ook de fiscale tegenvallers voor zijn rekening, als daarover in het kabinet
knopen moeten worden doorgehakt?Het ontslagrecht is het volgende urgente dossier waarin geen knopen worden
doorgehakt. Het kabinet gaat terug naar de sociale partners, maar die kwamen
er vorig jaar ook al niet uit. Uit hun ketelmuziek in de aanloop naar de participatietop
krijg ik niet de indruk dat men elkaar inmiddels heeft gevonden. Onder andere
de WRR is in het gat gesprongen, met het aanbevelenswaardige advies Investeren
in werkzekerheid. Er moet geld komen voor herplaatsing, in plaats van voor
werkloosheid, er moet voor worden gezorgd dat mensen van baan naar baan springen,
en niet van baan naar WW, ontslagvergoedingen moeten worden teruggeploegd
naar investeringen in omscholing en herplaatsing. Het is duidelijk dat wij
die kant op moeten, maar waarom heeft zo'n advies geen duidelijke keuzes tijdens
de totstandkoming van dit kabinet opgeleverd, en loopt de participatietop
zo niet op een mislukking uit?GroenLinks was al voor fiscalisering van de AOW toen de heer Bos nog gewoon
bij Shell werkte. Wij waren er blij mee dat de Partij van de Arbeid vorige
zomer onze ideeën leek te steunen, maar het CDA was zo gretig om Bos
te demoniseren, dat een zinvolle discussie over bijdragen naar draagkracht
in de kosten van de vergrijzing niet meer mogelijk is. Het AOW-plan van het
kabinet heeft daarmee het lelijke gezicht gekregen van een compromis tussen
twee heren die elkaar maandenlang in de verkiezingscampagne hebben verketterd.
Het nu gevonden compromis straft oudere werknemers die wat eerder dan op 65-jarige
leeftijd willen stoppen met werken levenslang, zelfs als zij dat doen zonder
een uitkering te claimen, of als zij stoppen om te mantelzorgen. Dat eerder
stoppen met werken niet meer kwalificeert voor een uitkering, is wat ons betreft
akkoord, maar dat zo'n keuze wordt gestraft met een levenslange AOW-korting,
is arbitrair en een ingewikkelde vorm van dwangarbeid. Daarmee is geen Bosbelasting
ingevoerd, maar een Balkenendeboete. Moeilijke keuzes op milieugebied zijn
concreet nog niet gemaakt, terwijl de geformuleerde ambities op het terrein
van energie en mobiliteit nog zeer lastige afwegingen vergen. Wij zullen de
concrete beleidsplannen van het kabinet met kritische belangstelling afwachten.De verrommeling van het landschap zal met kracht moeten worden teruggedrongen.
Zeker de Randstad, Brabant en delen van Gelderland worden in snel tempo schijnbaar
lukraak volgebouwd. Het Groene Hart bestaat slechts nog in bestuurlijke discussies.
Gemeenten kiezen liever voor groeiende leegstand op uitdijende bedrijventerreinen
dan voor bescherming van open ruimte, kwetsbare natuur en rust. Op dit punt
stellen niet alleen de voorstellen van het kabinet teleur, maar ook de analyse.
De provincies hebben de verrommeling onvoldoende kunnen beheersen, en Den
Haag zal op het gebied van ruimtelijke ordening echt zelf moeten willen ordenen,
op straffe van "losangelisering" van een groot deel van Nederland.
Kan de minister-president duidelijk aangeven, hoe die trend zijns inziens
is te keren?Een vertrouwelijke sideletter bij het regeerakkoord wil dat de Partij
van de Arbeid niet langer pleit voor, en zelfs niet langer instemt met, een
parlementair onderzoek naar de overwegingen die hebben geleid tot steun aan
de inval in Irak, nu vier jaar geleden, en wellicht ook niet naar de vraag,
of Nederland zich heeft beperkt tot het verlenen van politieke steun. De inval
was strijdig met het volkenrecht, en werd in ieder geval door de belangrijkste
partners in de coalition of the willing gelegitimeerd met een ongefundeerde
stelling, namelijk dat zich in Irak massavernietigingswapens bevonden. De
PvdA-fractie in de Eerste Kamer is niet aan het regeerakkoord gebonden, en
al helemaal niet aan sideletters. Daarom heeft de heer Noten in de pers al
laten weten, dit debat aan te zullen grijpen om de premier hierover aan de
tand te voelen. Ik ben benieuwd naar zijn bijdrage. Nu wij al eerder voor
een parlementair onderzoek naar deze kwestie hebben gepleit, heb ik ook een
aantal vragen aan de minister-president. Hoe luidt de geheime afspraak precies?
Is hij het met mij eens dat de Eerste Kamer aan deze formatieafspraak niet
is gebonden? Of zou schending van die afspraak door de PvdA-fractie in de
Eerste Kamer politieke consequenties hebben voor het kabinet? Zo ja, dan wordt
het ook interessant voor de VVD. Waar is de minister-president zo bang voor?
Het is toch aan de Staten-Generaal zelf om te beslissen, wat wel of niet en
hoe gecontroleerd wordt? Die bevoegdheid als regeringsleider politiek blokkeren,
roept de gedachte op dat er kennelijk wat te verbergen valt, waardoor een
sfeer van groezeligheid rond de besluitvorming vier jaar geleden blijft hangen.
Daarmee maakt de minister-president zich gijzelaar van allerhande suggesties,
bijvoorbeeld dat indertijd steun is verleend om de post van secretaris-generaal
van de NAVO in de wacht te slepen. Is dat nu wat je als staatsman moet willen?De fractie van GroenLinks is voornemens de komende jaren een constructieve
bijdrage te leveren aan het realiseren van een aantal goede doelen van dit
kabinet. Soms zullen ons de ambities niet ver genoeg gaan, soms zullen wij
fundamenteel met het kabinet van opvatting verschillen. Dat weerhoudt ons
er niet van het kabinet op dit moment een goede start en veel wijsheid toe
te wensen.De heer Noten (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Het verheugt de leden van mijn fractie zeer de
regering zo kort na het debat over de regeringsverklaring aan de overzijde
hier te mogen begroeten, om elkaar te spreken over de visie die de regering
heeft op de toekomst van ons land, haar ambities en daarmee de context waarbinnen
wij de komende jaren nieuwe wetgeving in dit huis mogen verwachten.Zowel de inhoud als de klank van de regeringsverklaring wijkt naar ons
gevoel in hoge mate af van de inhoud en klank van het actuele politieke debat.
In ieder geval het debat zoals dat soms luidruchtig aan de overzijde gevoerd
wordt. Maar wat veel belangrijker is: misschien staat het ook wel haaks op
de gevoelens zoals die in een groot deel van onze samenleving leven. Terwijl
de regering kiest voor "samen werken, samen leven" zien wij om ons
heen juist een toenemende polarisatie. Het lijkt wel of wij ons van elkaar
verwijderen, tegenstellingen vergroten terwijl wij ze zouden moeten overbruggen.
Wij horen zelfs de opvatting dat één miljoen Nederlanders, staatsburgers,
zouden moeten worden uitgesloten van het passief kiesrecht. Medeburgers uitsluiten
van een grondrecht omdat wij ze de publieke verantwoordelijkheid niet toevertrouwen,
omdat wij twijfelen aan hun loyaliteit.Dat debat mag ons ergeren, en dat doet het eerlijk gezegd ook, maar wij
moeten gelijktijdig vaststellen dat er schijnbaar een voedingsbodem voor bestaat.
Soms, ik wil het niet verabsoluteren, maar soms lijkt het of er een conservatieve
wind waait, een angstige wind. De luiken gaan dicht. Mensen kiezen voor zichzelf,
niet omdat ze dat willen maar omdat ze denken dat ze dat moeten. En de leden
van mijn fractie begrijpen dat. Want als mensen niet voor zichzelf kiezen,
wie kiest er dan voor hen? Is die zorg er als mijn ouders die zorg nodig hebben?
Is die baan er nog als de grenzen verder opengaan? Krijg ik die baan, ook
als ik de foute achternaam heb? Het is naar de overtuiging van mijn fractie
niet een opborrelend collectief egoïsme dat ten grondslag ligt aan deze
manier van denken. Onze burgers willen wel degelijk een solidaire fatsoenlijke
samenleving en zijn ook ten diepste bereid om daar naar vermogen een bijdrage
aan te leveren. Maar wij mogen niet van ze verwachten dat ze over hun gevoelens
van onzekerheid en onveiligheid heen stappen, dat ze hun welbegrepen
eigenbelang domweg vergeten, om zich vervolgens te wijden aan de goede zaak
van de ander. Zo werkt het niet in het leven. Als wij een solidaire en vrije
samenleving willen, dan zullen wij de solidariteit moeten organiseren. Dan
zullen wij in de basale behoeften aan zekerheid moeten voorzien, dan zullen
wij mensen moeten vrijwaren voor angst en armoede.De regering kiest in alle opzichten voor een open samenleving die erop
gericht is dat eenieder zijn of haar talent kan gebruiken. Dat doet ze als
het gaat om Europa, en dat verheugt ons. Want Europa vraagt niet alleen om
een kritische maar ook om een optimistische benadering. De regering doet dat
ook als ze zich uitspreekt voor een sterke en innovatieve economie. En natuurlijk
is het van belang dat wij zorgen voor ruimte om te ondernemen, onnodige regeldruk
wegnemen, innovatie stimuleren en ervoor zorgen dat mensen een leven lang
blijven investeren in hun kennis en hun vaardigheden. De aanval op de schooluitval
juichen wij dan ook van harte toe. Maar het is de vraag of wij er in slagen
om al ons talent in de samenleving te benutten, de participatie van nieuwkomers,
vrouwen, ouderen en gedeeltelijk arbeidsongeschikten te bevorderen op basis
van vrijblijvende afspraken met sociale partners. Het is zelfs de vraag of
financiële stimulerende maatregelen afdoende zijn. De markt heeft zo
zijn beperkingen, de arbeidsmarkt ook. Een strategische notie over een langere
termijn is de markt onbekend. Al te intelligent is de markt niet. En van maatschappelijke
vraagstukken moet de markt in de praktijk niet zo heel veel hebben. Als wij
daadwerkelijk willen dat iedereen meedoet, dan moeten wij er ook voor zorgen
dat er voor iedereen een plek is. Wetgeving die het aanbod van stages afdwingt,
die discriminatie op de arbeidsmarkt uitsluit, die de combinatie van zorg
en werk vereenvoudigt en die de deelname van minder productieve mensen bevordert,
lijkt ons noodzakelijk. En natuurlijk een overheid die in haar rol als werkgever
een voorbeeldfunctie vervult.Hoe belangrijk wij het Deltaplan Inburgering ook mogen vinden, maatschappelijke
participatie is een keuze die pas gemaakt kan worden op het moment dat mensen
voor zichzelf kunnen zorgen. Dat klinkt paradoxaal maar dat is het niet. Het
gaat hier om het verschil tussen verbondenheid en ondergeschiktheid. Pas als
ik niet ondergeschikt ben kan ik me verbinden. Pas als ik vrij ben en onafhankelijk
kan ik ervoor kiezen om samen te leven. Mensen die geen kans hebben op werk,
die niet in de gelegenheid worden gesteld om onafhankelijk hun eigen leven
vorm te geven, die kunnen en zullen zich per definitie niet verbinden met
een samenleving die hen uitsluit. Met een verschil in culturele achtergrond
heeft dat niets te maken. Maar wel alles met het krijgen van een eerlijke
kans. Wij wensen de regering, en de staatssecretaris in het bijzonder, veel
succes bij het uitvoeren van deze opdracht.Het kabinetsbeleid stelt het kind centraal en niet de instanties, de regels
en de systemen. Dat wordt nog een hele klus. Want institutionele barrières
zijn stug en soms van een onverwoestbare kwaliteit. Ingesleten patronen laten
zich vaak niet eens doorgronden, laat staan veranderen. Een dergelijke missie
in de buitenwereld heeft alleen een kans van slagen als het in de binnenwereld
op orde is. Of anders gezegd, als het zo is dat de verantwoordelijke minister
zijn strijd al moet voeren binnen de boezem van het kabinet, zijn tijd moet
besteden om de verschillende departementen – en dat zijn er nogal wat –
enigszins inschikkelijk te krijgen, dan kan hij het verder wel schudden. De
leden van mijn fractie vragen zich af of ze zich zorgen moeten maken. Ze doen
dat liever niet.Ik kan niet langs alle pijlers uit de regeringsverklaring lopen. De tijd
ontbreekt. Maar aan één beleidsterrein willen wij nog kort aandacht
besteden. Het gaat om de keuze voor duurzame energie. Die verheugt de leden
van mijn fractie zeer. Als het gaat om solidariteit met toekomstige generaties
ligt hier de uitdaging in onze tijd. De ambities van de regering zijn stevig.
De wens om die te verbreden tot een Europees niveau lijken haalbaar. Maar
ook hier zal wetgeving nodig zijn. Wetgeving ordent ook de domeinen waarop
de concurrentie plaatsvindt. En juist als het gaat om energieopwekking en
energieverbruik is dat hard nodig.De regering heeft in haar verklaring niet alleen omstandig beschreven
wat ze wil bereiken, ze heeft ook het nodige gezegd over hoe ze dat wil doen.
Niet alleen het doel, maar ook de weg waarlangs doet er toe. De regering wil
zich niet laten vangen in de schijntegenstelling tussen daadkracht en draagvlak.
Terecht geeft ze daarom aan dat ze in gesprek wil. In gesprek met burgers,
met maatschappelijke organisaties. Dat vinden wij verstandig én dat
vinden wij ook nodig. Maar het is niet makkelijk. Een gesprek voeren is geen
eenvoudige zaak, want in een gesprek gaat het niet om gelijk of ongelijk,
het gaat niet om waar of niet waar. Een gesprek begint met de bereidheid om
de eigen opvattingen en ideeën te betwijfelen. Een gesprek begint met
de erkenning dat waarheden niet absoluut zijn, en als ze dat al zijn, in ieder
geval niet door ons als zodanig gekend worden. Ons advies: voer die gesprekken,
in al haar consequenties, of voer ze niet, maar doe niet net alsof. En nog
een tweede advies: hou er niet na 100 dagen mee op. Dat komt echt raar over.Ik kom nu tot mijn laatste punt. "De regering" – ik citeer – "blijft
bereid een actieve bijdrage te leveren aan het bevorderen van een goede internationale
rechtsorde", maar stelt gelijktijdig dat voor die actieve bijdrage een
adequaat volkenrechtelijk mandaat vereist is. Dit is op zich een helder en
eenduidig uitgangspunt, wat niet wegneemt dat wij een aantal vragen hebben.
Des te meer, omdat het, helaas, niet onmogelijk is dat de regering in de komende
jaren, misschien wel binnen kortere termijn dan wij zouden willen, wederom
te maken kan krijgen met een NAVO-bondgenoot die opnieuw meent zelfstandig
te mogen beslissen om in een ander land militair in te grijpen, met als reden
de handhaving van de veiligheid en de internationale rechtsorde. Want wat
is dat nu precies, een adequaat volkenrechtelijk mandaat? In beginsel is dat
toch alleen een ondubbelzinnige beslissing van de Veiligheidsraad van de VN?
Echter, indien de Veiligheidsraad wel over een voorstel heeft gestemd, maar
dit voorstel is verworpen omdat een lid van het vetorecht gebruik maakte,
kan er dan toch sprake zijn van een toereikend mandaat van de VN? Kijkt de
regering daarbij naar de opstelling van de NAVO, of is die verder niet relevant?
Is het voorts voldoende te verwijzen naar het niet-nakomen door het land van
een Veiligheidsraadresolutie, zoals resolutie nummer 1441 over Irak? Welke
zelfstandige rol mogen vervolgens berichten spelen die zijn gebaseerd op vermeende
inlichtingen, afkomstig van eigen of bevriende militaire inlichtingendiensten,
die zouden wijzen op de aanwezigheid van massavernietigingswapens,
zoals kennelijk een rol speelde in 2003?Het zijn deze vragen die mijn fractie in een open en eerlijk debat zou
willen stellen en graag beantwoord wil hebben. Dat debat moet bij voorkeur
gedegen schriftelijk worden voorbereid. Dat moeten wij nu doen en niet pas
als de feitelijke vraag van buiten op ons af komt. De leden van mijn fractie
willen dat dit debat niet primair over Irak gaat, maar over de vraag wanneer
er sprake is van een adequaat volkenrechtelijk mandaat en hoe de parlementaire
betrokkenheid bij het beoordelen daarvan verzekerd is. De leden van mijn fractie
zouden het zeer op prijs stellen, als het kabinet vandaag toezegt dat zij
dat debat op korte termijn met de Kamer wil aangaan. Wij wachten de reactie
van het kabinet met belangstelling af.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Ik heb een aantal weken geleden een interview met de heer Noten gelezen
in NRC Handelsblad, waarin hij ingaat op de kwestie die ik zelf ook heb aangesneden,
namelijk dat bij de onderhandelingen over het regeerakkoord afgesproken zou
zijn dat de Partij van de Arbeid afziet van het vragen om een parlementair
onderzoek naar de Nederlandse betrokkenheid bij de inval in Irak. Daarover
heb ik hem niet expliciet gehoord. Hij gaat eigenlijk meer naar de toekomst
kijken, op dezelfde wijze als het kabinet dat zegt dat wij vooruit moeten
kijken en niet achteruit. Betekent dit dat de fractie van de Partij van de
Arbeid in de Eerste Kamer zich bij die politieke werkelijkheid heeft neergelegd?
Of maakt zij een eigen afweging op het moment dat die discussie hier aan de
orde is?De heer Noten (PvdA):Als die discussie hier aan de orde komt, bijvoorbeeld doordat zij in de
nabije toekomst door u aan de orde wordt gesteld, maken wij per definitie
onze eigen afweging. Wij zijn niet gebonden aan het regeerakkoord, dat is
altijd de stelling geweest van mijn fractie. Wij voelen ons verbonden aan
het regeerakkoord, maar dat is iets heel anders. Als wij hierover een debat
voeren, gaan wij daar pas na afloop van het debat conclusies aan verbinden.
Dat kan ook niet anders.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Ik interpreteer dit als volgt. De heer Noten zegt dat hij op dit moment
niet zo ver is dat hij zelf pleit voor een parlementair onderzoek naar de
achtergronden van de inval in Irak vier jaar geleden.De heer Noten (PvdA):Dat klopt. Wij gaan daar niet zelf voor pleiten, maar ik ben ervan overtuigd
dat u dat gaat doen. Wij zullen die discussie met elkaar voeren, maar dat
initiatief komt echt niet bij ons vandaan. Het gaat er naar mijn gevoel om
dat wij op korte termijn een aantal politieke vragen kunnen beantwoorden over
de eventuele inzet van Nederlandse militairen of politieke steun van de Nederlandse
overheid aan een mogelijke inval elders. Die vragen wil ik voor de toekomst
beantwoord hebben. Ik wil niet twee of drie jaar moeten wachten tot er een
of ander onderzoek komt waarover wij die politieke discussie gaan voeren,
want die kan volgende maand actueel zijn. Dat is mijn insteek. Het is helaas
ook reëel dat deze volgende maand actueel kan zijn.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Ik heb die uitnodiging genoteerd.De heer Noten (PvdA):Wij gaan heel graag met iedereen in debat, zoals u weet.De heer Werner (CDA):Ik wil toch nog even helderheid voor onze meningsvorming en eventueel
voor de tweede termijn. Gaat het debat dat de heer Noten vraagt, over de toekomst
en over de passage in het regeerakkoord over hoe om te gaan met een volkenrechtelijk
mandaat, waarbij is omschreven onder welke condities en met welke procedures?
Of wil hij in dat debat ook nog debatteren over de totstandkoming van de besluitvorming
in 2003?De heer Noten (PvdA):Nee, want dat debat is aan de overzijde al tientallen keren gevoerd. Ik
heb er helemaal geen behoefte aan om dat nog een keer te doen. Het gaat mij
om het voeren van een debat dat ertoe doet. Op grond waarvan nemen wij besluiten?
Wat zijn overwegingen? Niet op grond waarvan hebben wij dat gedaan, maar op
grond waarvan gaan wij dat doen, dat is de vraag die aan de orde is.De heer Werner (CDA):Dat is een duidelijke stellingname. U vraagt naar een debat over hoe wij
in de toekomst omgaan met de passage in het regeerakkoord en niet meer over
de besluitvorming van vijf jaar geleden.De heer Noten (PvdA):Niet over de besluitvorming van vijf jaar geleden, maar het lijkt mij
wel ingewikkeld om zo'n debat volstrekt in abstracto te voeren. In dat debat
zal ongetwijfeld worden gerefereerd aan afwegingen die in het verleden zijn
gemaakt. Het gaat mij er niet om, te komen tot een beoordeling van wat er
toentertijd is gebeurd. Dat vind ik niet aan de orde. Het gaat mij er om,
lessen te leren die wij kunnen gebruiken bij een toekomstig besluit.De heer Werner (CDA):Ik heb het vraagstuk van het volkenrechtelijk mandaat uitvoerig aan de
orde gesteld bij de algemene politieke beschouwingen in 2003-2004, naar aanleiding
van Irak. Wilt u het debat in die zin continueren? Dan praten wij in feite
niet over Irak, maar over hoe wij in de toekomst met een volkenrechtelijk
mandaat omgaan. Uw verzoek aan het kabinet is om dat debat in deze Kamer te
voeren.De heer Noten (PvdA):Ja.De heer Kox (SP):Ik hoorde de fractievoorzitter van de Partij van de Arbeid iets vreemds
zeggen. Hij zei dat het debat over hoe dat toen is gegaan, aan de overzijde
al uit-en-ter-na is gevoerd. Was het niet zo dat zijn fractie aan de overkant
zei dat dit debat moet worden gevoerd aan de hand van een parlementair onderzoek?
Dat eiste zij, dat wilde zij en dat moest zij hebben. Zij wilde niet in de
regering, als zij dat niet kreeg. Dat debat was volgens de fractie van zijn
partij aan de overkant niet gevoerd en zou gevoerd moeten worden. Als het
daar niet gevoerd mag worden, wordt de vraag actueel of wij er in deze Kamer
over kunnen praten om dat wel te doen. Je kunt niet over de toekomst praten
zonder het verleden, want dan moet je wel een heel erg eendimensionale mens
zijn. Hoe zit dat nu precies? Is dat debat nu wel of niet gevoerd?De heer Noten (PvdA):Mijn fractie gaat ervan uit dat wij alle kennis en inzichten hebben die
wij nodig hebben om dat debat naar behoren te voeren. Voor zover wij die niet
hebben – ik sluit niet uit dat dit bij u het geval kan zijn –
gaan wij er schriftelijke vragen over stellen. Ik heb gepleit voor een gedegen
schriftelijke voorbereiding. Als u vragen hebt waarop u antwoord wilt hebben,
omdat u dat antwoord nodig hebt om het debat naar behoren te kunnen voeren,
dan stelt u die vragen. Dat heeft niets met onderzoek te maken, maar met een
debat met het kabinet. Daarbij vraag je om de informatie die je nodig hebt.De heer Kox (SP):Ik wil het niet vervelender maken dan het is...De heer Noten (PvdA):Het voelt niet vervelend.De heer Kox (SP):U gaat hier geen initiatieven nemen, enzovoorts, dat begrijp ik allemaal
wel, maar de vraag was aan de orde of u vindt dat het debat aan de overkant
al voldoende is gevoerd. Volgens mij vond uw en mijn fractie hier en aan de
overkant dat dit niet zo was en dat er een parlementaire enquête moest
komen. Uw voorman aan de overkant heeft gezegd dat hij dat met pijn in het
hart heeft moeten toegeven en niet binnen heeft gehaald. Als dat debat daar
niet wordt gevoerd, moet het dan niet hier worden gevoerd?De heer Noten (PvdA):Ik probeer bij mijn eigen verantwoordelijkheid te blijven. Het gaat om
een buitengewoon belangrijk onderwerp: de besluitvorming over wat wel of niet
een volkenrechtelijk mandaat is en op welke momenten wij ons wel of niet met
een oorlog verbinden. Het gaat niet alleen om belangrijke besluitvorming,
maar het doet er ook toe dat deze parlementair is geborgd. Dat is de discussie
die ik wil. Ik wil geen onderzoek om het onderzoek als zodanig. U komt straks
met een initiatief. Dat is prima. Wij gaan dan met elkaar in debat. Ik hoor
dan ook wat voor soort onderzoek u wilt, waar dat toe moet leiden en wat het
belang ervan is. Mijn stelling is dat ik niet wacht op dat onderzoek, voordat
ik dat debat ga voeren. Dat duurt mij te lang en dat vind ik onzin.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Nu wordt het toch weer een beetje anders wat de heer Noten zegt. Ik moet
de heer Kox nageven dat door de Partij van de Arbeid jarenlang is gezegd dat
wij een parlementair onderzoek of een parlementaire enquête zouden moeten
houden naar de vraag of het parlement vier jaar geleden voldoende is ingelicht
door het kabinet en hoe de politieke steun voor de inval in Irak tot stand
is gekomen. Kennelijk bestaat die behoefte nu ook niet meer bij de heer Noten.
Dat proef ik uit zijn beantwoording van de vragen van de heer Werner en de
heer Kox. Die behoefte is kennelijk verdwenen bij de fractie van de Partij
van de Arbeid.De heer Noten (PvdA):Nee, ik ga terug naar wat ik in eerste instantie heb geantwoord. Als er
een debat komt over de vraag of er wel of niet een parlementair onderzoek
moet zijn, gaan wij dat debat voeren, maar mijn insteek is de behoefte aan
een debat over hoe de besluitvorming in de toekomst moet plaatsvinden. U krijgt
daarover nu geen uitspraak. Die krijgt u pas na afloop van het debat, niet
ervoor. Dat moet u toch kunnen begrijpen.De heer Kox (SP):Mevrouw de voorzitter. De Vrije Universiteit zal trots zijn op dit plaatje.
Het is niet niets dat een universiteit de drie kopstukken van een kabinet
levert. Alleen al daarom denk ik dat dit debat de moeite waard is. Er zijn
zoveel foto's gemaakt in deze Kamer, waar zij van harte welkom zijn, dat het
een mooi plaatje oplevert. Collega Werner had eigenlijk geen zin om aan dit
debat mee te doen, maar hij heeft dat toch ruimhartig uitgelegd. Ik heb met
plezier geluisterd naar zijn toelichting en die van de anderen. Ik heb de
eerste minuten van de heer Rosenthal helaas gemist, maar die zal ik zeker
nog teruglezen.Het motto van dit kabinet is samen werken, samen leven. Dat zal ook moeten
gelden voor de relatie tussen het kabinet en deze Kamer. Zonder samenwerking
met deze Kamer kan het kabinet geen van zijn wetsvoorstellen aangenomen krijgen,
zelfs niet als het oude plannen zijn van de vorige regering. Zo is het nu
eenmaal. Staatssecretaris Huizinga heeft twee weken geleden het wetsvoorstel
inzake de modernisering van het waterschapsbestel mee naar huis moeten nemen.
Vorige week deed minister Verburg hetzelfde met de herziene Pachtwet. In dit
huis is de ongeschreven hoofdregel: als het wetsvoorstel niet goed is, gaat
het terug.Het lijkt mij in dit debat over de nieuwe regeringsverklaring van belang
om in te gaan op een aantal zaken die gelden voor de relatie tussen de Eerste
Kamer en het kabinet. Wie brokken wil voorkomen, houdt er rekening mee dat
de Staten-Generaal bestaan uit een Tweede en een Eerste Kamer. Als wij het
erop aan willen laten komen, beslist immers ook de senaat over het lot van
het kabinet. Het is goed om dit punt bij deze kennismaking vriendelijk maar
nadrukkelijk te markeren. De vertrouwensregel tussen kabinet en parlement
betreft beide Kamers. Daarom trad minister De Graaf af, nadat hij in de Eerste
Kamer onvoldoende steun kreeg voor zijn voorstel om de benoeming van de burgemeester
uit de Grondwet te halen. Daarom moest premier Kok ooit naar de koningin nadat
collega Wiegels sonore en doorslaggevende "tegen" in dit huis had
geklonken.Toch is de relatie van de regering met beide Kamers niet gelijk. Het politieke
primaat ligt aan de overzijde en dat is ook goed zo. Daar is het debat over
het regeerakkoord gevoerd en dat hoeft hier niet uitgebreid over te worden
gedaan; zo zijn de taken verdeeld. Naast het feit dat de verhouding met de
beide Kamers niet gelijk is, bindt het regeerakkoord slechts de coalities
in de Tweede Kamer en niet hun geestverwanten in de Eerste Kamer. Zo heb ik
het althans altijd begrepen. In het recente verleden was de VVD op dit punt
even dissident, toen haar hoofdbestuur na de nacht van Wiegel voorstelde dat
haar Eerste Kamerfractie zich voortaan wel politiek gebonden zou moeten achten
aan het regeerakkoord. Collega Rosenthal heeft zijn partij weer goed op het
spoor gekregen en weer laten terugkeren in het kamp dat zegt dat er noch een
formele noch een politieke binding tussen senaat en regeerakkoord behoort
te zijn. Waarvoor hulde! Overigens leek het mij de afgelopen jaren dat de
fracties van de VVD en het CDA hier soms toch wetsvoorstellen goedkeurden,
die zij eigenlijk wegens gebrek aan kwaliteit of wegens uitvoerbaarheid liever hadden willen afkeuren. Omdat het kabinet dan in zwaar weer
zou komen, hebben zij dat niet gedaan. Ik kijk mevrouw Van Leeuwen nu aan,
maar dat is strikt toevallig. Volgens mij hebben wij die situatie gehad en
wist de minister-president ook dat het er in de Eerste Kamer zo aan toeging.Ik ben geïnteresseerd in de positie van de minister-president in
deze kwestie. Hij heeft immers voor wat verwarring gezorgd door aan de vooravond
van de Statenverkiezingen vanuit Brunssum waarschuwende woorden te spreken
aan het adres van de oppositiepartijen VVD en SP. Die partijen hadden gezegd
dat zij, indien mogelijk, wetsvoorstellen van het kabinet over het invoeren
van een Bosbelasting voor mensen boven de 65 en een aanvullende variant voor
mensen die vóór hun vijfenzestigste stoppen met werken, in de
Eerste Kamer niet zouden steunen. Dat noemde de minister-president "een
politiek spel" en dat was geen compliment. Hij heeft ook gezegd dat "nee"
tegen deze wetsvoorstellen zeggen dit land niet verder helpt. Was deze interventie
van de minister-president niet overdreven en misschien zelfs enigszins ongepast?
Miskent hij met die reactie juist niet de specifieke rol van de Eerste Kamer?
Onze oud-collega Heijne Makkreel heeft ooit helder gezegd dat de enige praktische
functie van de senaat is om af en toe iets af te keuren wat door de Tweede
Kamer is goedgekeurd. Minister Donker Curtius heeft een eeuw eerder al gezegd
dat de senaat er niet is om het goede te doen, maar om het slechte te voorkomen.
Mijnheer de minister-president, dat doe je dan door "nee" te zeggen.
De grondwetgever heeft dat bewust zo gewild door de senaat niet het recht
van amendement en het recht van initiatief te geven, maar wel het recht om
het voorliggende wetsvoorstel af te keuren. Graag zou ik een reactie van de
minister-president op dit interessante staatsrechtelijke thema willen hebben.Natuurlijk kan langzaam bij de minister-president het inzicht rijpen dat
wij in het licht van de nieuwe omstandigheden wellicht verder over verdergaande
staatsrechtelijke vernieuwing moeten nadenken, bijvoorbeeld over ons voorstel
om de huidige twee Kamers van de Staten-Generaal te verheffen tot die ene,
alles omvattende Kamer van de Staten-Generaal. Ook daarover hoor ik graag
het oordeel van de minister-president.De minister-president leek zich pas in Brunssum datgene te realiseren
waarvoor onze oud-collega Vis al veel eerder waarschuwde, namelijk dat wij
er niet van moeten opkijken als de politieke verhoudingen in beide Kamers
niet dezelfde zijn en dat het goed is om na te denken wat daarmee moet worden
gedaan. Hoe denkt de minister-president in voorkomende gevallen om te gaan
met niet-parallelle verhoudingen in de Staten-Generaal?Elke regering doet er verstandig aan om de Eerste Kamer goed te bedienen
en daarbij ook rekening te houden met de opvattingen van de oppositiepartijen.
Dit heeft de premier gezegd in de regeringsverklaring en ik ga ervan uit dat
die opmerking ook voor de Eerste Kamer geldt. Als dat zo is, dan stellen wij
dat erg op prijs. In het verleden hebben wij dat bij andere kabinetten namelijk
wel eens anders gehoord.De regeringsverklaring klinkt op een aantal punten goed. Wie deze verklaring
vergelijkt met de regeringsverklaring van het kabinet-Balkenende II kan het
niet ontgaan dat niet alleen de toon maar ook de analyse anders is. Volgens
mij denken de beide vicepremiers daar ook zo over. Dat was voor hen waarschijnlijk
de reden om toe te treden tot dit kabinet. Als de regeringsverklaring zegt
dat Nederland actiever in de wereld moet zijn en meer zal moeten investeren
in een gezonde economie, meer verantwoordelijkheid zal moeten nemen voor mens,
dier en natuur, zal moeten werken aan meer sociale samenhang en veiligheid
en zal moeten zorgen voor een slagvaardiger en niet bureaucratische overheid,
dan is het net alsof wij onszelf terughoren en alsof onze kritiek op de eerdere
kabinetten-Balkenende nu wordt herhaald door het laatste kabinet-Balkenende.
Wij zien dan ook reikhalzend uit naar al die wetsvoorstellen die ook van ons
hadden kunnen zijn, van gratis schoolboeken in het voortgezet onderwijs tot
maatregelen om de menselijke maat weer te laten prevaleren in de publieke
sector, in de verpleeg- en verzorgingshuizen, in het onderwijs en bij de overheid
zelf.Hoe drukker het kabinet het heeft met het voorleggen van goede voorstellen,
hoe minder tijd hopelijk overblijft om ook met slechte voorstellen te komen,
zoals over uitbreiding van de marktwerking in de zorg. Ik kan nu al zeggen
dat wij daar in deze Kamer "nee" tegen zullen zeggen, ook al komen
die plannen van onze zeer gewaardeerde oud-collega Klink. Wij zijn allemaal
loyale senatoren, maar wij doen niet aan verschillen in loyaliteit met betrekking
tot leden van het kabinet. Alle leden van het kabinet zijn ons even lief.De regeringsverklaring spreekt ons op best veel punten aan. Dat mag gezegd
worden, want dat is ook wel eens anders geweest. Dat geldt ook voor het regeerakkoord,
hoewel daarin ook heel wat staat wat ons hartje niet echt sneller doet kloppen.
Ik noemde al de marktwerking in de zorg en de geamendeerde Bosbelasting. Er
zijn ook zaken die wel afgesproken, maar niet opgeschreven zijn. Niet opgeschreven,
maar wel afgesproken is dat de onbeperkte hypotheekrenteaftrek blijft, alle
eerdere beloften van sommige partijen ten spijt. Niet opgeschreven, maar wel
afgesproken is ook dat er geen parlementair onderzoek mag komen naar de Nederlandse
betrokkenheid bij de oorlog in Irak. Onderhandelingen hebben hun prijs. Soms
wordt er geruild: geen aanpak van de hypotheekrenteaftrek en geen verdere
huurliberalisatie. Wij vragen ons echter af in hoeverre het zindelijk is om
bij de vorming van de regering af te spreken dat het parlement op voorhand
zijn controlerende rol op één wezenlijk en belangrijk punt,
de Nederlandse betrokkenheid bij een oorlog die totaal uit de hand gelopen
is, niet mag uitvoeren. Ik vraag de minister-president in hoeverre het adagium "de
regering regeert, het parlement controleert" daarmee geweld wordt aangedaan.Een andere vraag is of die afspraak ook deze Kamer bindt. Nu de Tweede
Kamer op dit punt haar handen heeft laten vastbinden, denkt mijn fractie erover
om gebruik te maken van de bevoegdheid die in artikel 70 van de Grondwet sinds
1877 aan ons is toebedeeld. Het feit dat de grondwetgever het nodig vond om
ook de senaat het recht te geven om, onafhankelijk van de positie van de regering,
een parlementair onderzoek in te stellen, geeft aan hoe belangrijk de grondwetgever
de onafhankelijkheid van de senaat op dit punt vond. Ik neem aan dat de minister-president
daar niet aan af wil doen. Zo ja, dan rijst ook nu weer de vraag wat deze
regering eigenlijk met deze Kamer zou willen. Het sparen van de kool en de
geit blijft ingewikkeld.Ik heb goed geluisterd naar collega Noten en de andere sprekers. Wij willen
de komende maanden in goed overleg met andere fracties in dit
huis in ieder geval de wenselijkheid en de haalbaarheid van zo'n eerste senatoriale
parlementaire enquête onderzoeken. Wij willen vervolgens op basis van
die gesprekken met voorstellen komen. Graag hoor ik van de minister-president
of de regeringsfracties in deze Kamer op voorhand al gebonden zijn aan een
aan de overkant gemaakte afspraak. Zo ja, dan maakt dat de discussie hier
erg moeilijk. Zo niet, dan kunnen wij op basis van onze eigen zelfstandigheid
hier een discussie gaan voeren.Wij zijn blij met het feit dat wij nu een regering hebben. Dat is echt
waar, ook al is duidelijk dat wij liever een andere regering hadden gehad.
Die SP-ministers komen er echter toch wel. Dat is geen kwestie meer van "of",
maar van "wanneer". Geduld hebben is een schone zaak. Voorlopig
zijn de bewindslieden van het CDA, de PvdA en de ChristenUnie aan zet. Laat
ik helder zijn: hoe beter zij het doen, hoe fijner wij dat zullen vinden.
Het gaat per slot van rekening niet over de vraag wie het doet, maar om het
feit dat het gedaan wordt.De minister-president zei tijdens onze vorige ontmoeting bij het Europadebat
dat hij het jammer vond dat onze plezierige samenwerking, die altijd met boeken
en koeken werd omringd, aan het verschralen was. Hij had gelijk. Het is belangrijk
om op zijn tijd attent te zijn, dus vandaag heb ik voor de minister-president
weer een cadeau meegebracht. Het is een boek in het Grieks. Ik kan het niet
lezen, maar de ministers als oud-VU-studenten natuurlijk wel. Het is gisteren
in Athene gepresenteerd door Jan Marijnissen. De Grieken waren er enthousiast
over. Dat zegt natuurlijk niets over de Nederlanders, maar ik geef het de
minister-president graag. Als ik op tijd binnen was gekomen, had ik ook twee
gevulde koeken voor de viceministers-presidenten meegenomen, maar dat zal
ik in de pauze doen.De heer Schuurman (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. Het aantreden van het nieuwe kabinet is voor de
Eerste Kamer voor het eerst reden om ook aan de regeringsverklaring aandacht
te schenken. Dat dit nooit eerder gebeurde, heeft misschien wel te maken met
het gelijkstellen van regeerakkoord en regeringsverklaring. Het regeerakkoord
is gesloten tussen coalitiepartijen in de Tweede Kamer, met de regeringsverklaring
zet het nieuwe kabinet kort uiteen wat zijn beleid zal zijn. Aan het regeerakkoord
hebben wij hier dus geen boodschap, zij het dat er tussen gelijkgezinde partijen
in de Eerste en Tweede Kamer sprake zal zijn van een onderlinge morele binding.
Zij behoren immers tot dezelfde politieke richting. Het is terecht dat de
Eerste Kamer expliciet aan de regeringsverklaring aandacht geeft, zoals ook
altijd aan de Troonrede. Dat zeg ik met een knipoog aan het adres van de heer
Werner. Immers, met de regeringsverklaring presenteert zich het nieuwe kabinet
aan de Staten-Generaal, die in Nederland nog altijd uit twee Kamers bestaat.Allereerst feliciteer ik namens de fractie van de ChristenUnie dit kabinet
met zijn aantreden. Wij spreken de hoop uit dat met dit kabinet een meer stabiele
regeringsperiode aanbreekt dan wij de laatste jaren gewend waren. Ook hopen
wij dat het kabinet erin zal slagen om het in allerlei opzicht geschonden
vertrouwen tussen de regering en het volk te herstellen en zelfs te versterken.
De minister-president wensen wij in het bijzonder geluk, omdat hij tot veler
verrassing opnieuw leiding geeft aan dit kabinet en omdat de richting waarin
dit kabinet koerst – met behoud van eerdere hervormingen – toch
een andere is.Het kabinet staat voor een uitdagend, ambitieus en zeer positief getoonzet
programma. Daarmee verlaat dit kabinet het doorgeschoten individualiseringsproces
en kiest het voor gemeenschap, voor het gemeenschappelijke, voor het samen
doen. De liberaliseringspolitiek wordt ingeruild voor meer sociaal gericht
beleid, voor versterking van sociale samenhang. Wij zijn immers terecht gekomen
in een zielloos materialisme, dat vele gevaren in zich bergt. Het is inderdaad "time
to turn". Zo'n cultuuromslag moet wortels hebben of wortel schieten.
Anders blijft het bij woorden. Steeds duidelijker wordt dat de overheersende
materiële waarden in onze maatschappij ernstige keerzijden hebben en
problemen hebben doen ontstaan. Geestelijke waarden moeten weer meer aandacht
krijgen. Van die waarden kan de politiek onmogelijk de bron zijn, maar de
politiek kan er wel voorwaarden voor scheppen en signalen van noodzaak afgeven.
Zonder aandacht voor geestelijke waarden zal de kwaliteit van de samenleving
niet vorderen. De beoogde versterking van de internationale rechtsorde en
verbetering van hulp aan armen, zieken en achtergestelden kan bijvoorbeeld
niet zonder opofferingsgezindheid. Is de minister-president ervan overtuigd
dat dit besef voldoende aanwezig is en hoe denkt het kabinet de juiste signalen
ter versterking af te geven?De derde pijler van het regeringsbeleid betreft het milieu. Uit de regeringsverklaring
klinkt een optimistische toon. Wij hopen ook op Europese en internationale
daadkracht. Maar dan toch wel onder voorwaarde dat de armen van deze wereld
er ook beter van worden? Zo kan het toch onmogelijk de bedoeling zijn om duurzame
energie, bijvoorbeeld bio-energie, te bevorderen ten koste van voedsel voor
de hongerigen? Hoe kunnen beide doelstellingen worden verenigd?Graag stemmen wij in met een deltaplan voor inburgering. Maar nodig daartoe
is wel dat de problemen bij name genoemd worden. Zo wordt door velen de zogenaamde
islamisering van de samenleving als een grote bedreiging ervaren. Rustige
en weloverwogen analyse van die dreiging en het wijzen van een uitweg uit
de dreigende problemen is hard nodig. "Kreten" en bangmakerij helpen
hier in het geheel niet. Wie islamitische ideologen bestudeert – ik
heb de laatste tijd daarvoor tijd vrijgemaakt – komt tot de conclusie
dat er naast vredelievende en spirituele krachten ook krachten zijn die het
Westen willen vernietigen en daarvoor gebruikmaken van geweld. Wij moeten
daarop zeer alert zijn en tegelijk de vredelievende krachten daarbij nationaal
en internationaal inschakelen. Is het kabinet ervan overtuigd dat wij voldoende
de problemen en de achtergronden ervan kennen om adequaat op te treden?Aandacht voor meer veiligheid – de vijfde pijler – is noodzakelijk.
Identificatie, chipstechnologie en beheersing van nummering van elke burger
kunnen daartoe bijdragen. Maar ook hier is een keerzijde: informatie op grond
van geloof, ras, seksuele voorkeur, gehandicapt zijn, enzovoort kan ook worden
misbruikt om mensen te selecteren, te isoleren en zelfs te vernietigen. De
geschiedenis leert ons dat. Een maatschappelijk debat over deze ontwikkeling
lijkt ons zeer gewenst. Het kabinet ook?In deze Kamer zijn meer dan eens interdepartementale beleidsdebatten gehouden,
zoals over ruimtelijk-economische ontwikkeling in Nederland, arbeidsmarkt
en onderwijs. Het nieuwe kabinet heeft nu twee programministers, één
voor jeugd en gezin, en één voor wonen, wijken en integratie.
Het zijn niet alleen de onderwerpen die voor een interdepartementale aanpak
geschikt zijn, maar ze zijn ook maatschappelijk gezien vanwege de vele problemen
zeer noodzakelijk. Wij spreken de wens uit dat deze aanpak succesvol zal blijken
te zijn en te zijner tijd meer navolging zal krijgen. Verkokering overstijgen
en inefficiëntie tegengaan zijn hard nodig. Belangrijk is een voortdurende
evaluatie van deze nieuwe aanpak. Staat de minister-president daarvoor garant?Het kabinet beoogt allerlei maatschappelijke vormen van dialoog. Het is
te hopen dat professionals uit het maatschappelijk veld, wat dan wel genoemd
wordt, de strijd tegen de Haagse kaasstolp ten goede zullen beslechten. Wat
ons betreft moet echter wel reeds tijdens en vanzelfsprekend na het proces
van de dialoog getoond worden dat de regering regeert. Dat zal haar gezag
bevestigen. Is het daarbij de bedoeling dat gestelde doelen tijdens de rit
worden vastgehouden, zodat ze ook daadwerkelijk zullen worden bereikt? Daarbij
denken wij met name ook aan de beoogde afslanking van het overheidsapparaat
en vermindering van de bureaucratie. Zo'n doel is al zo vaak gesteld, maar
ook zo vaak bij lange na niet gehaald. En als het nu wel lukt, zal het broodnodige
vertrouwen tussen regering en burgers worden versterkt. Hoe denkt het kabinet
dit succes nu wel binnen te halen?In de regeringsverklaring staat vele keren "samen". En terecht.
Dat trok de aandacht, maar nog meer krijgen woorden als innovatie, ondernemingszin,
vernieuwing en vooral creativiteit nadruk. Dat is ook terecht. Onterecht is
het dat het weinig aandacht trok dat "creativiteit" op allerlei
niveaus gewenst is. Tot mijn schrik, ook niet in de Tweede Kamer.Een van de dingen die in de loop van de jaren onder druk zijn komen te
staan, is ruimte voor creativiteit van de student, van de onderzoeker, van
de ondernemer, van de burger. Die creativiteit is hard nodig voor innovatie
van het onderzoek, voor paradigmawisseling in de wetenschap, voor vernieuwing
van het onderwijs, voor toepassing van wetenschappelijke kennis, voor nieuwe
uitvindingen en voor de toenemende vraag naar ondernemers. Eigenlijk allemaal
zaken die op de politieke agenda hadden moeten staan. Het is betreurenswaardig
dat de creativiteit als grondvoorwaarde voor cultuurvorming verwaarloosd is.De uit de kluiten gegroeide materialistische welvaartsstaat is daaraan
vast debet. Dat is begonnen toen nivellering en uniformering van iedereen
en alles als het hoogste goed werd geprezen. Individueel uitblinken en rijke
variatie in creativiteit verdwenen; de enige maat werd de middelmaat. Verschraling
en eenzijdigheid werden troef. Bureaucratie kreeg alle kansen. Deze uniformering
en nivellering is ons inziens de grondoorzaak van de stagnatie op allerlei
terreinen. Creatievelingen werd de kans ontnomen, veel intellectuele potentie
werd vernietigd. Om die schade ongedaan te maken, is verhoogde aandacht voor
creativiteit en vorming hard nodig. Het kabinet noemt het woord vaak, maar
wat wordt er nu precies mee bedoeld en hoe wordt het bereikt? Creativiteit
kan zich ontwikkelen en deze ontwikkelde creativiteit is de grondvoorwaarde
voor het bewandelen van nieuwe wegen, voor het verleggen van grenzen, voor
het scheppen van nieuwe mogelijkheden en toch ook en vooral gericht op een
gezonde, vernieuwende samenleving. Als dat gebeurt, zal dat voor het onderwijs,
de economische ontwikkeling, de arbeidsmarkt positieve gevolgen hebben.Ik kan mij niet helemaal aan de indruk onttrekken dat het woord "creativiteit"
gebruikt wordt, omdat we dat te veel hebben gemist. Toch zal het noemen alleen
volstrekt onvoldoende zijn. Hoe gaat het kabinet dit prachtige woord "creativiteit"
op allerlei terreinen inhoudelijk bevorderen? Welke initiatieven staan er
op stapel? Die mogen wij toch wel verwachten gezien het veelvuldige gebruik
van het woord "creativiteit" in de regeringsverklaring?Mevrouw de voorzitter. Graag ontvang ik een reactie op mijn bijdrage.
Alle leden van het kabinet, maar inzonderheid de minister-president en zijn
vicepremiers, wensen wij veel wijsheid en zegen.De heer Schuyer (D66):Voorzitter. De minister-president zal wat de D66-fractie betreft een makkelijke
middag hebben, want wij hebben niet alleen geen behoefte aan dit debat, wij
vinden dat het in de senaat niet thuishoort. En daar wil ik toch iets over
zeggen.Natuurlijk is het mogelijk om punten ter sprake te brengen die geheel
vreemd zijn aan de agenda van vandaag, zoals novellen, maar we kiezen daar
toch liever een ander moment voor – hoewel wij het zeer eens zijn met
de opmerkingen daarover – en hebben bovendien de indruk dat het vraagstuk
niet zozeer een kabinetsvraagstuk is als wel het vraagstuk van een enkele
minister. Het is bij mijn weten nog nooit eerder voorgekomen dat in deze Kamer
een debat gevoerd wordt over een verklaring die in deze Kamer helemaal niet
is afgelegd. Daar komt nog bij dat er in het debat punten worden genoemd –
Irak is al genoemd en straks misschien ook nog wel de gewetensbezwaarde ambtenaren –
die in die verklaring ook helemaal niet voorkomen. Een duidelijker bewijs
dat het dus wel degelijk om politieke aspecten uit het regeerakkoord gaat,
is toch moeilijk te geven.Nu staat D66 bekend als een partij met belangstelling voor bestuurlijke
vernieuwing. En zolang je maar van de Grondwet afblijft, kun je daarin ook
successen boeken. Die belangstelling voor bestuurlijke vernieuwing is ingegeven
vanuit de overtuiging dat onze wereld er iets anders uitziet dan in de tijd
van Thorbecke. Er is niets op tegen om in het denken over bestuurlijke aanpassingen
ook de positie en de plaats van de Eerste Kamer in ons bestel te betrekken,
zoals D66 ook voortdurend heeft gedaan. Over de wijze van verkiezing –
bijvoorbeeld terug naar de situatie van voor de Grondwet van 1983, een verkiezing
waarmee de helft van de Kamer wordt vervangen, zodat de samenstelling minder
aan de politieke actualiteit is gekoppeld –, over het bestaansrecht
van de Eerste Kamer, het terugzendrecht van de Eerste Kamer, over de instelling
van wat het constitutionele hof wordt genoemd. Daarover wordt met de regelmaat
van de klok discussie gevoerd. Maar over één zaak bestaat in
onze kring volstrekte duidelijkheid en eigenlijk ook wel algemeen in deze
Kamer, namelijk dat deze Kamer geen duplicaat moet willen zijn van de Tweede
Kamer. Natuurlijk doet ook de Eerste Kamer aan politiek, maar
als het even kan, wordt dat toch gedaan vanuit een ander vertrekpunt. Dat
is naast de klassieke aspecten als het beoordelen van rechtmatigheid en uitvoerbaarheid
ook steeds meer komen te liggen bij het onderzoeksaspect. Een mooi voorbeeld
daarvan is het debat dat wij hier enige tijd geleden hebben gevoerd over de
ruimtelijke en de economische orde, eindigend in een motie-Lemstra waarmee
nadrukkelijk ook de positie en de meerwaarde van de Eerste Kamer kon worden
geëtaleerd. Maar wat we vandaag meemaken is niet anders te duiden dan
dat een politiek debat wordt gevoerd over een aan de overzijde afgelegde verklaring,
waarin plannen zijn genoemd of kwesties voor behandeling zijn uitgesloten
die aan de overzijde om welke reden dan ook een politieke meerderheid niet
welgevallig zouden kunnen zijn, zonder dat die politieke meerderheid dat in
stemgedrag duidelijk kan maken.Laat er geen misverstand over bestaan dat mijn fractie het verwerpelijk
vindt om via een regeerakkoord het parlement op voorhand te muilkorven en
dat mijn fractie het ook onjuist vindt om per regeerakkoord te regelen dat
bepaalde mensen een volstrekt democratisch genomen besluit om huwelijken tussen
mensen van gelijk geslacht te sluiten niet hoeven uit te voeren. En de partijen
die dit regeerakkoord hebben gesloten, dienen daarvoor ook de volle verantwoordelijkheid
te dragen!De heer Kox (SP):Mevrouw de voorzitter. Ook bij de fractievoorzitter van D66 valt het mij
op dat hij het debat eigenlijk niet wil, maar toch ook heel veel ter sprake
brengt. Kan hij ingaan op mijn insteek? Wij hebben een nieuwe regering die
aan de overzijde heeft gedebatteerd over het regeerakkoord. Die regering heeft
echter ook een relatie met ons. Het is dan toch niet vreemd om haar aan het
begin van die nieuwe periode te vragen hoe zij haar relatie met ons ziet,
bijvoorbeeld op de punten die de fractievoorzitter van D66 net noemde? Gelden
afspraken die u met de Tweede Kamer heeft gemaakt ook voor ons? Deze vragen
zijn toch goed om de werkverhouding duidelijk te krijgen en om te weten hoe
deze nieuwe regering denkt om te gaan met dit deel van het parlement? Ik kan
mij niet goed indenken dat een partij van de bestuurlijke vernieuwing dat
slechte vragen zou vinden. Wijsheid komt niet altijd snel, maar deze wijsheid
zouden wij volgens mij zelfs heel lang in stand moeten houden!De heer Schuyer (D66):Als je voor opheffing van de Eerste Kamer bent is daar inderdaad veel
voor te zeggen. Als je dat maar vaak genoeg zegt, stijgt de irritatiegraad
zodanig dat de discussie alleen maar verhevigd wordt.De heer Kox (SP):Volgens mij zitten deze leden van het kabinet er vrolijk en vriendelijk
bij. Ik zie daar helemaal geen irritatie!De heer Schuyer (D66):Omdat ze hier natuurlijk ook niets te vrezen hebben! Waarom zouden ze!De heer Kox (SP):Mijn vraag blijft waarom u niet wil dat deze Kamer de regering vraagt
naar de toekomstige werkverhouding. Is daar met het aantreden van deze nieuwe
regering verandering in gekomen, blijft die hetzelfde, mag deze Kamer wel
of niet gebruik maken van haar grondwettelijke bevoegdheden? Dat zijn toch
serieuze aangelegenheden? Waarom bent u daar nu zo bang voor?De heer Schuyer (D66):Ik ben daar niet bang voor, maar vind het een onwenselijk ontwikkeling.
En waar u heen wilt, kan wat mij betreft ook heel goed in beleidsdebatten
die wij hier al jaar en dag per departement voeren en waar per onderwerp heel
duidelijk een aspect aan de orde kan komen, waar ook niet alleen fractievoorzitters
maar een gehele fractie aan kan deelnemen.Wat ons betreft, gaat het niet aan om via de achterdeur van de senaat
te trachten verandering te brengen in die opstelling. Als de senaat dat wil,
dan is het moment het beoordelen van wetsvoorstellen die dit regelen of het
ogenblik waarop via een beleidsdebat wordt gereageerd op voornemens die bijvoorbeeld
op Prinsjesdag zijn uitgesproken. Er is een groot verschil of de binding aan
het regeerakkoord een formele of een morele binding is. Om dat verschil duidelijk
te markeren, wordt in deze Kamer in ieder geval tot nu toe niet gesproken
over het regeerakkoord noch over de regeringsverklaring die daar niettemin
noodzakelijkerwijs een afgeleide van moet zijn. Als we aan dat basisprincipe
gaan sleutelen, ben ik ervan overtuigd dat wij gaan zagen aan onze eigen poten.Voorzitter. Dat collega's enige nattigheid voelen, blijkt bijvoorbeeld
uit de nadrukkelijke verklaring dat we het niet hebben over het regeerakkoord
maar over de verklaring en ook dat niet het gehele kabinet voor het debat
is uitgenodigd maar slechts de minister-president en de vicepremiers. Mijn
fractie beschouwt dat als een volstrekt onvoldoende doekje voor het bloeden.Kortom, het moge duidelijk zijn; een discussie voeren over een regeringsverklaring
die in dit huis niet is afgelegd, is wat ons betreft niet voor herhaling vatbaar.
Het is verleidelijk om de minister-president te vragen hoe hij hierover denkt,
maar het antwoord daarop is te gemakkelijk. Kijkend naar de beeltenis van
Johan de Witt zal hij zeggen: ik ben een dienaar van de Staten-Generaal en
als u roept, ben ik beschikbaar. Om die reden kleed ik mijn vraag anders in.
Zijn er van dit kabinet voorstellen te verwachten om in toekomstige situaties
ook in dit huis een regeringsverklaring af te leggen? Het antwoord op die
vraag wacht ik met belangstelling af.Tegen de heer Rosenthal zeg ik ten slotte dat het natuurlijk betuttelend
wordt in de komende jaren. Er is namelijk geen enkele partij in het kabinet
die een andere dan een betuttelende traditie heeft. Er is geen natuurlijk
evenwicht meer. Naar vermogen zal mijn fractie in het debat in de komende
jaren die lacune opvullen.De heer Rosenthal (VVD):Bij de opmerkingen van de heer Kox zo-even tegen de heer Werner en bij
hetgeen collega Schuyer nu zegt, hoor ik heel behartenswaardige woorden. De
heer Schuyer benut deze gelegenheid om te spreken over het bevoogdende en
betuttelende karakter van deze coalitie. Ik leg hem echter graag nog een ander
punt voor omdat dat van toegevoegde waarde kan zijn in dit debat over de regeringsverklaring.
Is hij het met mij eens dat het interessant is om te merken dat tussen de
regeringsverklaring en het regeerakkoord een aanmerkelijk verschil zit? In
het regeerakkoord worden overal, dwars door de teksten heen, allerlei mededelingen
gedaan over hoe deze coalitie in haar bevoogdende aanpak wil omgaan met een
aantal ethische kwesties, terwijl daar in de regeringsverklaring in het geheel
geen woorden aan gewijd zijn. Is de heer Schuyer het met mij
eens dat dat een interessante observatie is?De heer Schuyer (D66):Ik ben het daar inderdaad mee eens. Ik vond de regeringsverklaring ook
heel mager. Het was wat gemakkelijk; gewoon die zes punten noemen. De kern
werd in de Tweede Kamer eigenlijk niet benoemd, waarmee het debat uit de weg
is gegaan.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Toen op 6 maart jongstleden in het College van Senioren
van deze Kamer werd beraadslaagd over de vraag of een debat met het nieuwe
kabinet over de regeringsverklaring diende plaats te hebben, heb ik namens
mijn fractie verklaard dat zij niet echt behoefte had aan een dergelijk debat.
De redenen daartoe zijn al in de eerste termijn van de heer Werner genoemd.
Mijn fractie verklaarde evenwel ook dat zij zich niet aan deelname zou onttrekken
indien daartoe besloten werd. In lijn met die opstelling geef ik graag de
fractieverklaring van de SGP naar aanleiding van de regeringsverklaring.Het karakter van de regeringsverklaring brengt mee dat een nieuw kabinet
verantwoording aflegt voor het formatieproces en dat het duidelijk maakt dat
het coalitieakkoord ook zijn akkoord is. Door het afleggen van die verklaring
neemt het kabinet het akkoord voor zijn verantwoording en verklaart het dit
akkoord verder te willen invullen en uitvoeren. Op het punt van het formatie-
en informatieproces feliciteer ik de coalitiepartners graag met het feit dat
gedurende dit proces geen lekken zijn voorgekomen. Dat is tamelijk uniek.De regeringsverklaring is buitengewoon algemeen en abstract van aard.
Ook in het regeerakkoord zijn nauwelijks afrekenbare doelen te vinden. Het
staat vol ambities op economisch, ecologisch en sociaal terrein. Pas honderd
dagen na de regeringsverklaring, die op 1 maart in de Tweede Kamer is
afgelegd – dus pas op of na 8 juni – weten wij meer. Eerst
wordt overlegd met tal van groeperingen in de samenleving. Wij zien een berglandschap
met veel toppen voor ons, gedomineerd door de hoogste, namelijk de participatietop
met werkgevers en werknemersorganisaties. Daarna volgt een beleidsprogramma
en de begroting 2008. Dan pas, omstreeks september, krijgen wij een goed zicht
op de concrete koers die het kabinet denkt te volgen. Dan zal ook blijken
of er voldoende draagvlak voor de plannen in het parlement bestaat. Hierin
is tevens de reden gelegen waarom ik in deze reactie slechts terloops een
enkel beleidsvoornemen aanroer.De coalitie achter dit kabinet wordt gevormd door een kleine winnaar en
twee grote verliezers bij de verkiezingen. VVD en D66 moesten plaatsmaken
voor PvdA en ChristenUnie. Het CDA moest een wending van "rechts"
naar "links" maken. Voor de ChristenUnie was het moment dat de partij
werd uitgenodigd tot deelname aan een kabinet historisch. Mijn fractie wenst
de partij daarmee geluk, in het bijzonder de Eerste Kamerfractie waarmee de
SGP-fractie een lange traditie van intensieve samenwerking kent. Ik voeg daaraan
toe dat wij hen niet benijden en evenmin beklagen maar hen vooral veel vasthoudendheid
toewensen.Ter politieke typering van het kabinet heeft de één het
als christelijk-conservatief en de ander het als christelijk-rood bestempeld,
terwijl een derde het hield op een "Samen op weg"-kabinet. Het kabinet
mag op voldoende steun en vertrouwen in de Tweede Kamer rekenen, ondanks het
feit dat de twee grote winnaars van de verkiezingen buiten de coalitie gebleven
zijn. Het voordeel voor het kabinet is dat het met een verdeelde oppositie
te maken krijgt, maar een risico is tegelijkertijd dat tenminste één
van de winnaars het één van de coalitiefracties – en zo
de coalitie zelve – danig lastig kan maken. Wat onze fractie betreft,
mag het kabinet op een loyale maar niet op een serviele houding rekenen. Mijn
fractie wenst even vrij te staan tegenover dit kabinet als tegenover alle
voorgaande kabinetten.Interessanter dan dit alles is de inhoudelijke vraag in hoeverre dit vierde
kabinet-Balkenende zich zal onderscheiden van de drie vorige kabinetten van
die naam. De PvdA-fractievoorzitter in de Tweede Kamerfractie stelde dat het
roer om is en dat Nederland een andere koers gaat varen. De minister-president
daarentegen hield het op een accentverschuiving. In onze visie is historisch
bewezen dat er in ons land sprake is van smalle marges in de politiek. Een
van de vicepremiers zal die woorden goed kunnen plaatsen. Stabiliteit en continuïteit
in het beleid zijn van waarde. Afhankelijk van ieders politieke visie waardeert
men grotere of juist kleinere bijstellingen van het beleid. Belangrijk daarbij
is hoe men de plaats en rol van de overheid ziet. In het regeerakkoord wordt
een overheid geschetst – ik chargeer nu misschien enigszins –
als grote hulpverlener, bij wat de "agenda van de toekomst" wordt
genoemd. De minister-president verklaarde een overheid voor te staan die zich
niet opstelt als hindermacht of albedil – daar ben ik het geheel mee
eens – maar als bondgenoot en partner. Anders gezegd, een overheid die
niet boven of tegenover de burgers staat, maar ernaast. Dat lijkt meer retoriek
dan werkelijkheid, althans tamelijk eenzijdig, en zou een ontkenning betekenen
van de primaire taak van de overheid – in de termen van de Nederlandse
geloofsbelijdenis – namelijk het bedwingen of intomen van de ongebondenheid
der mensen.Mijn fractie hoopt dat het door de minister-president als solide bestempelde
begrotingsbeleid, dat volgens hem nog een aanscherping van de begrotingsregels
van oud-minister Zalm bevat, ons niet voor onaangename verrassingen plaatst,
al geeft het streven naar "evenwichtige inkomensplaatjes" af en
toe wel te denken. In elk geval zal spoedig blijken of, en zo ja welke, lastenverzwaringen
er voor burgers en bedrijven zullen optreden. De minister-president spreekt
van lastenverschuivingen, maar dat sluit per saldo verzwaringen voor bepaalde
categorieën niet uit.Negatief staan wij tegenover de afschaffing van de algemene heffingskorting
en het generaal pardon. Positief zijn wij, onder andere, over het in stand
laten van de onderwijsvrijheid. Wijkverbetering kan zijn nut hebben en onontkoombaar
zijn, maar men verandert er geen mensen mee. De gang van zaken rond de gewetensbezwaarde
ambtenaren van de burgerlijke stand wordt in onze ogen plaatselijk een toonbeeld
van intolerantie.Tot besluit wensen wij en bidden wij dit kabinet in het belang van land
en volk Gods onmisbare zegen toe bij de vervulling van zijn hoogst verantwoordelijke
taak.De heer Hessing (LPF):Voorzitter. Ik heb niet zoveel toe te voegen aan of af te
dingen op de regeringsverklaring. Desalniettemin heb ik er wel behoefte aan
om bij deze gelegenheid enkele opmerkingen te maken.Een befaamde uitspraak van de huidige burgemeester van Leuven en oud-minister
Louis Tobback is: de scheiding van de Nederlanden in 1831 was een historische
vergissing. Ik weet het, Luxemburg is klein en België kent zeven parlementen.
Niettemin maak ik een paar opmerkingen over de Benelux. De Raadgevende Beneluxraad
leidt een ongestuurd en bijna hobbyistisch bestaan. De raad wordt voor vergaderingen
en secretariaatswerkzaamheden ondersteund door een heuse secretaris-generaal
van de Benelux Economische Unie (BEU), met een beperkte staf. De belangrijkste
faciliteit lijkt te zijn een tolkencentrum, ontstaan in en bedoeld voor de
uitvoering van het Schengenakkoord. Een beperkt aantal Eerste en Tweede Kamerleden
is bewonderenswaardig actief binnen deze Beneluxraad, evenals een aantal Belgische
en Luxemburgse parlementariërs, maar wonderlijk genoeg lijkt al jarenlang
de grootste delegatie afkomstig te zijn uit de Baltische staten.De voormalige minister van Buitenlandse Zaken was, naar ik meen bij gelegenheid
van het Verdrag van Nice, zeer trots dat Nederland één stem
meer toebedeeld had gekregen dan België. En dan te weten dat België,
Nederland en Luxemburg samen even groot en sterk zijn als Spanje of Italië.
In dit geval was er mijns inziens sprake van ongepaste trots.Met respect voor het blijvende enthousiasme van de Benelux-parlementariërs,
de activiteiten, zoals de vele werkbezoeken, staan volstrekt op zichzelf,
vinden vaak plaats op het verkeerde niveau, hebben daardoor een amateuristisch
karakter en leiden tot weinig betekenisvolle aanbevelingen, waarvan men zelden
of nooit kennisneemt. Door bewindslieden zijn verdragen en MOU's met België
en met België en Luxemburg afgesloten met het daarbij behorende uiterlijke
vertoon, die vervolgens gewoonweg onvoldoende of helemaal niet werden of worden
uitgevoerd; het beste voorbeeld daarvan is het verdrag van Senningen.Ik maak mij er zorgen over dat het gebrek aan visie en daadkracht van
de vorige kabinetten met betrekking tot de samenwerking binnen de Benelux,
zeker in relatie tot de Europese Unie, later ook een historische vergissing
zal blijken te zijn. Ik generaliseer, maar enige sturing op het niveau van
de respectieve regeringen wordt node gemist. Anders gezegd: elke overeenkomst
tussen het beoogde beleid van de regering en dat wat in de praktijk wordt
uitgevoerd, berust niet zelden op louter toeval. Ik ga ervan uit dat het kabinet
het onlangs uitgebrachte advies van de Adviesraad Internationale Vraagstukken,
getiteld "Benelux, nut en noodzaak van nauwe samenwerking", meer
dan ernstig neemt.De benoeming van een supersecretaris-generaal om te gaan snijden in het
ambtenarenbestand vind ik een slecht besluit en meer nog een teken van zwakte.
Ik begrijp niet goed dat het kabinet een zittende secretaris-generaal uit
de eigen groep heeft gevraagd om dit te doen, en ook niet dat een zittende
secretaris-generaal deze opdracht heeft aanvaard. Het deed mij in ieder geval
denken aan de huidige vicevoorzitter van de Raad van State. Ik was in de jaren
tachtig hoofdcommissaris en korpschef in Eindhoven, toen de toenmalige rijkscommissaris
voor de reorganisatie van de rijksdienst, de heer Tjeenk Willink, ook mij
bezocht en interviewde over de verhouding tussen centraal en decentraal, de
afslanking van het overheidsapparaat, terugdringing van de bureaucratie en
dergelijke. Dat was twintig jaar geleden! En wat is ervan terechtgekomen?
Weinig of niets. Daarna zijn er nog meer pogingen ondernomen, zoals bekend
zonder veel succes.Als het kabinet echt een eind wil maken aan de onnodige bureaucratie,
moet men elke bewindsman- of vrouw de door hem of haar zelf gekozen of geselecteerde
secretaris-generaal gunnen, uiteraard binnen het kader van de algemene bestuursdienst.
Anders gaat de secretaris-generaal over de bewindsman of -vrouw, en de bewindsman
of -vrouw niet over de secretaris-generaal en dus ook niet over zijn of haar
departement en de eventuele afslanking daarvan.Ten slotte merk ik het volgende op. Ik heb de afgelopen jaren veel waardering
gekregen voor de inzet van de leden van deze Kamer, en het debat, vaak van
een hoog intellectueel niveau, met meer dan grote belangstelling gevolgd.
Desalniettemin lijkt de Eerste Kamer in enig opzicht op de LPF, waarvan ik,
zoals bekend, al een paar jaar geen lid meer ben: beide, zowel de LPF als
de Eerste Kamer, weigeren jammer genoeg zichzelf op te heffen. Zoals ik in
de deze Kamer al eerder heb mogen betogen, betekent dit voor de staatsrechtelijke
hervormingen de dood in de pot.Ik sta positief tegenover deze bijzondere coalitie. Sterker nog, ik heb
er, evenals vele anderen, hoge verwachtingen van. Ik wens het kabinet alle
succes bij het realiseren van de voorgenomen doelstellingen.De heer Ten Hoeve (OSF):Voorzitter. Ik heb bij een vorige gelegenheid de minister-president al
mogen gelukwensen met zijn nieuwe kabinet. Ik wens nu graag de beide vicepremiers
geluk en wijsheid.Samen werken, samen leven is een uitnodigend thema. Het kabinet heeft
er iets heel breeds mee op het oog, iets dat de hele samenleving omspant,
maar het heeft er ook aan het eind van de regeringsverklaring nog een specifieke
invulling aan gegeven, die mij aanspreekt. Het wordt gezegd tegen de Tweede
Kamer, maar aannemende dat het ook voor deze Kamer bedoeld zal zijn, valt
het te waarderen dat het kabinet zo nadrukkelijk ook de partijen buiten de
coalitie, die de constructieve dialoog zoeken, bij uitwerking en invulling
van het beleid wil betrekken. Het kabinet is dus bereid om te luisteren en
te overleggen, maar het heeft gelijk dat de andere partij dan ook de constructieve
dialoog moet zoeken. Ook voor mijn partij is dus de vraag aan de orde welke
houding wij willen aannemen ten opzichte van dit kabinet.Welnu, mijn partij meent dat door het vorige kabinet een aantal zeer ingrijpende
maatregelen genomen zijn die voor dit land noodzakelijk waren. Maar de kritiek
op de wijze waarop die maatregelen werden genomen – vaak ontbrak de
bereidheid om met aanwijsbare problemen, met mensen, rekening te houden –
hebben wij daar altijd duidelijk bij laten horen. Dat geldt ook voor de kritiek
op de manier waarop werd omgegaan, in woord en beleid, met het niet-autochtone
deel van onze bevolking. Mensen het gevoel geven dat ze hoogstens welkom zijn
als ze zich onzichtbaar maken, werkt niet stimulerend voor "samen leven".Deze regering zegt: samen leven, en ook samen veranderen; dat betekent
in voldoende mate rekening houden met elkaar, ook bijvoorbeeld met de iets
ouderen die door geen baas meer worden aangenomen, hoe graag ze ook willen.
Deze regering wil nieuwkomers de mogelijkheid geven om in te burgeren. Dat
klinkt anders dan: u bent verplicht te slagen voor uw inburgeringsexamen,
op straffe van verwijdering. Dit nieuwe kabinet kiest dus een andere benadering
en ik prijs het daarvoor. Dat betekent ook dat van mijn partij een constructieve
benadering van de kabinetsplannen verwacht mag worden. Maar het betekent natuurlijk
niet dat er geen kritiek kan zijn als de regering met concrete plannen komt.
Het betekent ook niet dat er niet nu al waarschuwingen kunnen zijn met betrekking
tot de plannen waar de regering mogelijk mee zal komen.Niet om het hele komende beleid nu al op de schop te nemen, maar wel om
duidelijk te maken waar in de komende periode in ieder geval onze aandacht
naar uit zal gaan, noem ik enkele zaken.De regering streeft naar een slagvaardige en slanke overheid en constateert
dat mensen in kleinschalige verbanden tot hun recht komen. Zowel slagvaardigheid,
slankheid als kleinschaligheid lijken mij nastrevenswaardig. De regering kiest
in dat verband voor decentralisatie en zij geeft de indruk het probleem Randstad
op een andere manier op te willen lossen dan door grootschalige herindelingen.
Maar de vraag wordt dan wel hoe het probleem dat daar weer achter ligt, dat
van de WGRplus-regio's, zal worden opgelost. Mogen wij van de regering nu
ook verwachten dat zij met voorstellen komt om niet alleen de bestuurlijke
problemen in de Randstad op te lossen, maar ook deze slecht ingebedde vierde
bestuurslaag met te weinig democratische controle overbodig te maken, in de
Randstad en elders?Verder vindt ook de regering dat het zinvol is dat de provincies een open
huishouding houden, maar vindt de regering ook dat daar dan een substantieel
eigen belastinggebied bij hoort? De provincies hebben daarover wel duidelijke
ideeën. Lijkt het, daarop aansluitend, de regering echt mogelijk om provinciale
reserves, afkomstig uit het bezit van nutsbedrijven, maar wel heel onevenwichtig
verdeeld over de provincies, in te zetten voor door het Rijk aan te wijzen
doelen? Of wordt dat echt oneerlijk?Ik noem nog een punt op het gebied van de staatkundige ontwikkeling. Wij
nemen aan dat de regering de plannen voor herziening van de koninkrijksrelaties
met evenveel vaart en duidelijkheid voortzet als oud-minister Nicolaï
eraan is begonnen. Wordt nu binnenkort ook duidelijk of en welke Antilliaanse
eilanden als UPG in de EU opgenomen kunnen worden? Is de regering het met
mij eens dat het Nederlandse paspoort het bewijs is dat iemand ook EU-burger
is en dat er een dubbelzinnige situatie blijft bestaan als niet het hele grondgebied
van het Koninkrijk ook binnen de EU wordt gebracht?Dit brengt mij bij een heel ander onderwerp. Ik citeer: "Onderwijs
dat het beste in mensen naar boven haalt, is cruciaal." "Het diploma
moet ook wat waard zijn. Het moet staan voor kwaliteit." Dat is zeer
juist allemaal, maar de kwaliteit wordt naar mijn gevoel het meest bedreigd
in het basisonderwijs door de kwaliteit van de lerarenopleidingen, in het
voortgezet onderwijs door een tekort aan instroom van academisch gevormde
eerstegraads leraren en in het algemeen door het laten dalen van de toelatingsnormen
en dus door het toelaten in allerlei opleidingen en in grote aantallen van
onvoldoende gekwalificeerde studenten. Zulke problemen los je niet in een
achternamiddag op, maar duidelijk is wel dat het op peil houden van het niveau
van vwo en havo gediend is met het stimuleren van academici tot een loopbaan
in het onderwijs. Daar is geld voor nodig. Dan helpt het juist niet om voor
havo/vwo-leerlingen de docent/leerlingratio in de vergoedingen te verlagen,
ook al dient dat het goede doel om fusies niet langer te stimuleren. Duidelijk
is ook dat leraar worden, ook voor niet-academici, niet echt aantrekkelijk
is. In de eerste jaren zwerf je van vervangingsbaantje naar vervangingsbaantje,
nooit zeker van het volgende jaar, en alleen met puur geluk haal je een volwaardig
inkomen bij elkaar, ook al heten de aanvangssalarissen marktconform te zijn.
Ook daar kan wel iets aan gedaan worden, maar ook daar is geld voor nodig.
Ik wil maar zeggen, ik hoop niet dat het grootste deel van de middelen die
nu worden uitgetrokken voor het onderwijs gaan zitten in de gratis boeken
voor de leerlingen, of beter gezegd voor de ouders.Verder lijkt het er op dat er, op wat voor manier dan ook, werk gemaakt
zal worden van kleuters met te weinig taalvaardigheid. Daar is op zichzelf
niet veel op tegen, maar het is wel goed dat de regering dan aangeeft waar
het haar dan eigenlijk om gaat. Er zijn kinderen met een taalarme achtergrond
die te weinig bagage opdoen. Er zijn ook kinderen met voldoende taalachtergrond,
maar dan in het Turks, het Berbers, het Limburgs, het Gronings of het Fries.
Wat willen wij bereiken, wat wil de regering nu eigenlijk bereiken: dat iedereen
voldoende taalbagage heeft of dat iedereen Nederlands spreekt? Van het laatste
ben ik niet in alle situaties een voorstander.Niet om de discussie over de dubbele nationaliteit nu uitgebreid te voeren,
maar om de gedachten in dit verband eens een andere kant uit te richten wijs
ik toch maar even op het volgende. Een aanzienlijk deel van mijn achterban
is weliswaar tevreden met het Nederlandse staatsburgerschap maar zou in het
Nederlandse paspoort heel graag als nationaliteit – te onderscheiden
van staatsburgerschap – "Fries" ingevuld willen hebben. Er
zijn vele mogelijkheden om identiteit, nationaliteit en staatsburgerschap
annex paspoortbezit met elkaar te combineren. In de praktijk lijkt de keuze
voor een paspoort voor verreweg de meeste mensen dan ook een combinatie van
pragmatisch eigenbelang en verbondenheid. Het lijkt mij niet op de weg van
de overheid liggen om de politiek correcte motivering voor de paspoortkeuze
voor te schrijven, ook niet voor staatssecretarissen.Dat waren enkele zaken waarvan ik hoop dat het kabinet er aandacht aan
zal geven. Er is natuurlijk nog veel meer dat belangrijk is, maar lettend
op mijn acht minuten zeg ik alleen nog in één slotzin dat ik
de regering graag zal steunen in een hoge ambitie met betrekking tot het duurzaamheidsbeleid
en dat ik hoop dat de regering waarmaakt dat Nederland een "actieve en
opbouwende rol" zal spelen in Europa. Maar daarmee herhaal ik het debat
van drie weken geleden. Ik zal graag de reactie van de regering aanhoren.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enkele minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20062007-798-811.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl