Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar 1996 (24400-XIV), het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Landbouw-Egalisatiefonds, Afdeling A, voor het jaar 1996 (24400-B) en het wetsvoorstel Wijziging van hoofdstuk XIV (Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24309)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 655-683

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

11-10-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 11, pagina 655-683

11-10-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24400Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24309Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24313Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

11de vergadering; 11 oktober 1995Pagina 655-655
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar 1996 (24400-XIV), het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Landbouw-Egalisatiefonds, Afdeling A, voor het jaar 1996 (24400-B) en het wetsvoorstel Wijziging van hoofdstuk XIV (Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24309)Pagina 655-683
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet belastingen op milieugrondslag in verband met de invoering van een regulerende energiebelasting (24250)Pagina 683-745
Regeling van werkzaamheden (woensdag 11 oktober 1995)Pagina 683-683
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 11 oktober 1995)Pagina 745-746

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 261 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van: 
 
 het wetsvoorstel Vaststelling
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van
Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar 1996 (24400-XIV);
 
 
 het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting
van de uitgaven en de ontvangsten van het Landbouw-Egalisatiefonds, Afdeling
A, voor het jaar 1996 (24400-B);
 
 
 het wetsvoorstel
Wijziging van hoofdstuk XIV (Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij)
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (slotwet/rekening)
(24309);
 
 
 het wetsvoorstel Wijziging van de begroting
van de uitgaven en de ontvangsten van het Landbouw-Egalisatiefonds, Afdeling
A, voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24313).
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Een op de vijf bedrijven in de land- en tuinbouw
leed vorig jaar verlies. Vooral in de intensieve veehouderij en in de glastuinbouw
was en is het slecht. Volgens de cijfers van het LEI verdient de gemiddelde
boer en tuinder ƒ 7,40 per uur. Hadden zij in loondienst gewerkt, dan
zou dat ƒ 35 per uur zijn geweest. Duizenden boeren- en tuindersgezinnen
leven stilletjes onder de armoedegrens. Dagelijks sluiten vijftien bedrijven
de deuren. Achter elke sluiting gaat een drama schuil. Immers, boer en tuinder
zijn is geen baan, het is een manier van leven. Anderen zijn het zat en gaan
met tienduizend naar Den Haag om te demonstreren. Emigratiebijeenkomsten worden
drukker bezocht dan de studieclubs. Het Landbouwschap staat op springen. De
Nederlandse land- en tuinbouw gaat door een dal.
 
 Ach, reageert de minister van Landbouw laconiek, er zijn altijd van die momenten in een jaar dat de somberheid toeslaat, maar ik geloof
dat het wel meevalt. Voor deze minister die koerst op een koude en kille sanering
in de primaire land- en tuinbouw, is er inderdaad niets aan de hand. Wie het
niet redt, kan naar de bijstand. In die geest is ook de mestnotitie van het
paarse kabinet tot stand gekomen. Er is geen draagvlak bij de boeren en er
is geen werkbare oplossing voor het milieu. Met name in de varkenshouderij
zullen harde klappen vallen. Vorige week in Flevoland waarschuwde minister
Van Aartsen dat de protesten tegen het mestbeleid onnodig veel onrust veroorzaken.
Maar het zijn juist de mestvoorstellen van paars die de boeren in beweging
brengen. Niets aan de hand, aldus de minister, dit is het primaat van de politiek.
 
 Naar het oordeel van de CDA-fractie zijn de gekozen bemestingsnormen onnodig
scherp. Boeren en milieu zullen de dupe zijn. Bij de behandeling van de mestnotitie
komen wij daar uitvoerig op terug. Vooruitlopend daarop en om geen tijd verloren
te laten gaan – dat heeft het kabinet met zijn tergend trage besluitvorming
immers al gedaan – stellen wij nu al aan de Kamer voor, zo snel mogelijk
de saneringsvoorstellen van het kabinet in combinatie met de gekozen bemestingsnormen
van een extern oordeel te laten voorzien. Die moeten extern worden getoetst
op hun sociaal-economische consequenties.
 
 
 
 
 
 De heer Blauw (VVD):
 
 Voorzitter! Nu mevrouw van Ardenne haar inleiding heeft afgerond, is overgestapt
op het mestbeleid en een feitelijke opsomming heeft gegeven van een aantal
probleemstellingen, rijst bij mij een vraag. Ik heb begrepen dat in de aanloop
op en rond de algemene beschouwingen de CDA-fractie de economische groei die
zich op het ogenblik manifesteert, voor een deel verklaart als het gevolg
van de inzet van de vorige coalities. Daar zit een realiteitsgehalte in. Naar
aanleiding van haar inleiding vraag ik mevrouw Van Ardenne naar de relatie
tussen de vorige coalities en de verantwoordelijkheid voor de huidige problemen
in de agrarische sector. Of is het zo dat alleen de economische groei te danken
is aan de coalitie en de moeilijke zaken niet?
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Mijnheer Blauw, zou u tot een vraag kunnen komen? Het is meer een beschouwing.
U kijkt ook de zaal in.
 
 
 
 
 
 De heer Blauw (VVD):
 
 Ik wil u ook best aankijken.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dat lijkt mij beter. Wilt u een vraag stellen, anders heeft een interruptie
weinig zin.
 
 
 
 
 
 De heer Blauw (VVD):
 
 Ik had mijn vraag net afgerond.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 Ik zie het verband niet dat de heer Blauw probeert te leggen. De vraag
is op zichzelf niet zo vreselijk helder. Ik ben dat met de voorzitter eens.
Hij probeert kennelijk een relatie te leggen tussen de voorstellen van dit
kabinet en de voorstellen van het voorgaande kabinet en daarnaast een relatie
te leggen met de economische conjunctuur, waar wellicht door het vorige kabinet
andere voorstellen hadden moeten worden uitgevoerd.
 
 
 
 
 
 De heer Blauw (VVD):
 
 Mijn excuus, dan ben ik niet duidelijk geweest. In ieder geval begrijpt
u mij niet. Wat ik bedoeld heb te zeggen, is dat uw fractie – voor een
deel terecht – de economische groei en de goede ontwikkeling claimt
als zijnde een gevolg van beleid dat eerder is ingezet. Nu somt u een geweldige
probleemstelling in de agrarische sector op. Mijn vraag was simpel. Heeft
u daar ook verantwoordelijkheid voor of is dat de verantwoordelijkheid van
anderen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 Dat is helder. Wij lopen voor geen enkele verantwoordelijkheid weg. De
situatie is zoals die is. Ik constateer dat de heer Blauw daar geen afstand
van neemt. Hij heeft ook een aantal jaren in deze Kamer gezeten en op zijn
wijze geprobeerd om de structurele problemen in de sector aan de orde te stellen.
Ik hoop dat wij elkaar tijdens dit debat ook daarop kunnen vinden.
 
 Ik was gebleven bij het mestbeleid en een extern onderzoek. Ik ben benieuwd
hoe de collega's in de Kamer op dit voorstel reageren. Wij doen dat vaker
bij ingrijpende voorstellen. Wij willen dan een externe toets laten plaatsvinden.
Wij denken dat het zeker bij deze mestnotitie van belang is om dat wederom
te doen.
 
 
 
 
 
 De heer Ter Veer (D66):
 
 Ik wil graag een toelichting van mevrouw Van Ardenne. Moet die externe
toets worden belicht vanuit de landbouwbelangen, zoals die zo indringend worden
gepresenteerd, of moet die toets belicht worden vanuit de milieu-organisaties
en de waterleidingbedrijven? Moet die toets ook het voorstel inhouden dat
wij bij de ammoniak weggaan van het depositieverhaal en de individuele aansprakelijkheid
en betrokkenheid van de veehouder meer centraal stellen, zoals in deze nieuwe
voorstellen nu heel nadrukkelijk gebeurt?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 Het lijkt ons alleszins van belang om na te gaan wat de sociale en economische
consequenties zijn voor, inderdaad, de individuele boer, de individuele varkensboer
en de individuele veehouder waar de heer Ter Veer op doelt. In de mestnotitie
die wij nu hebben aangereikt, is op dat punt geen enkele vingerwijzing gedaan.
Toch zijn er voldoende aangrijpingspunten om een extern onderzoek daarop te
laten plaatsvinden.
 
 Als wij kijken naar de begroting, dan constateren wij dat er, in relatie
tot hetgeen minister Van Aartsen vorig jaar heeft aangekondigd, nogal wat
op aan te merken valt. De tijd van "pappen en nat houden" zou voorbij zijn
en het zou tijd zijn voor aanpakken, dynamiek en vernieuwing. Maar wat laat
de eerste eigen begroting van minister Van Aartsen zien?
 
 Ten eerste het vooruitschuiven van plannen en beleid. Dit is geen begroting,
dit is een "plannenplan". Er komt onder andere een plan voor deregulering,
voor administratieve-lastenverlichting, voor vernieuwende projecten, voor
resultaatbeloning agrarisch natuurbeheer, er komt een balans voor stadslandschappen
en er komen scenario's voor Europees landbouwbeleid, een plan over dynamiek
in het landelijk gebied en een kennisbeleidsplan. Dit is zomaar een greep
uit de meer dan twintig plannen, nota's en evaluaties die op stapel staan.
Met de ervaring omtrent de mestnotitie en de maandenlange vertraging van de
prioriteitennota, vraag ik de minister hoe hij al deze plannen in één
 begrotingsjaar denkt te kunnen presenteren.
 
 Ten tweede de nog steeds forse bezuinigingen op structuurversterkende
instrumenten zoals OVO en landinrichting en zelfs...
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Ik stel de volgende vraag. U heeft het over al die plannen en vraagt aan
de minister hoe hij die denkt te realiseren in één jaar. Dat
is een feitelijke vraag. Zit daar iets achter? Bent u tegen al die plannen?
Vindt u die plannen mooi, maar wilt u ze zo snel mogelijk zien? Wat bedoelt
u precies?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 Dit is een onmogelijke vraag. Hoe kan ik nu zeggen wat ik van die plannen
vind? Wij weten immers in de verste verte niet hoe die eruit gaan zien. Dat
is juist een lastig punt bij deze begrotingsbespreking.
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Door het aangeven dat al deze zaken op de agenda komen, geeft de minister
ook aan dat hier problemen liggen waar hij intensief mee bezig wil zijn. Mijn
vraag is of u vindt dat die lijst nog langer zou moeten zijn of dat hiermee
in elk geval een aanzet wordt gegeven om een hoop zaken, waar wij intensief
met elkaar over moeten spreken, op de agenda te krijgen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 Ik denk dat de voorstellen die nu in de begroting staan, alleszins de
moeite van het bespreken waard zullen zijn. Dat zijn belangrijke zaken; de
minister is ambitieus. Echter, ik verwijs naar zijn inzet, zoals hij die een
jaar geleden koos. Daaruit hadden wij de conclusie getrokken dat er een adequaat
beleid zou worden gevoerd. Er zijn nu veertien maanden voorbij en wij hebben
nu een begroting met uitsluitend plannen en voorstellen, behoudens twee notities.
 
 Voorzitter! In de tweede plaats noem ik de forse bezuinigingen op structuurversterkende
instrumenten zoals OVO en landinrichting. Zelfs met de economische wind in
de zeilen onderneemt de minister geen enkele poging om maar iets van deze
bezuinigingen van cumulatief 0,5 mld. terug te draaien. Hiermee lopen we internationaal
volledig uit de pas.
 
 Als derde punt vermeld ik de 30 mln. voor beleidsintensivering uit cluster
3, volledig bestemd voor natuur. Dat is voor de boeren waarmee beheersovereenkomsten
worden afgesloten, zegt de minister. Dat is mooi maar dat komt de dynamiek
van de gehele sector niet ten goede. Of wil de minister van het landelijk
gebied één groot openluchtmuseum voor recreatie maken?
 
 Het vierde punt, het extra bedrag van 163 mln. ten behoeve van het structuurschema
Groene ruimte, juichen wij toe. Echter, met de 30 mln. uit cluster 3 betekent
dit bijna 200 mln. méér voor natuur. Dit staat in schril contrast
met de bezuinigingen voor de primaire producenten. Zo raakt het evenwicht
zoek. Verder vinden we nauwelijks iets van de VVD-plannen in oppositietijd
terug. Wel vage verhalen, geen duidelijke visie, geen helder beleid, geen
concrete aanpak; de minister kan nog alle kanten op.
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Als ik terugdenk aan de begrotingsbehandeling van het vorige jaar, meen
ik dat de fractie van het CDA, bij monde van de heer Van der Linden, sterk
de nadruk legde op natuurproduktie. Stapt de fractie van het CDA daar nu weer
vanaf? Zegt men nu dat die 19 mln. waarover mevrouw Van Ardenne sprak, maar
voor herstructurering moet worden aangewend? Als dat zo is, hoor ik het graag.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 Voorzitter! Ik zal straks aangeven hoe wij over die 30 mln. denken en
hoe dat bedrag besteed moet worden. Ik neem aan dat u vooral op dàt
bedrag doelt.
 
 Voorzitter! Op een dergelijke begroting zit de agrarische sector niet
te wachten. Er zijn verwachtingen gewekt, er is veel beloofd, maar de vraag
is of het waargemaakt kan worden. Als de minister zo doorgaat, is hij niet
eens effectief voor het einde van deze kabinetsperiode. Rekent hij echt op
een tweede periode? Dit is toch pappen en nathouden?
 
 Kijkend naar de begroting willen wij graag onze suggesties voor de prioriteiten
van de minister aangeven. Allereerst noemen wij de kwestie van de deregulering.
Hoe vereenvoudigen en verminderen we de administratieve rompslomp? Een interdepartementale
commissie studeert nu al een jaar op deze vraag. Voor het agrarische bedrijfsleven
blijft dit nog steeds zonder resultaat. Een varkenshouder uit Herpen beschrijft
in De Boerderij van 26 september 1995 hoe er steeds meer onwerkbare regels
bijkomen. Te veel regels werken verstikkend op de ondernemersgeest en kosten
tijd en geld. Het is dan ook onbegrijpelijk dat de minister pas begin 1996
met zijn eerste bevindingen komt. Hoe denkt de minister met dit tempo de taakstelling
van 10% deregulering te halen?
 
 Een volgend punt is de seizoenarbeid. Belofte maakt schuld. Dit kabinet
zou dit probleem vóór 1 januari 1995 structureel oplossen. Die
datum is verstreken, maar denkt de minister nu werkelijk dat met het wetsvoorstel-Linschoten
deze belofte alsnog wordt ingelost? Dit voorstel is onnodig ingewikkeld, niet
voor iedereen bestemd en beperkt tot vier weken. Het CDA heeft inmiddels een
eigen wetsvoorstel gereed, de zogenaamde ƒ 3000-regeling. Die regeling
is eenvoudig en kostenbesparend en past uitstekend in het LNV-pakket voor
financiële lastenverlichting. Hier is sprake van een gemiste kans voor
minister Van Aartsen.
 
 Over financiële lastenverlichting gesproken – nòg een
paradepaardje van paars – ik heb het pakket eens bekeken en op een gemiddeld
bedrijf toegepast. Neem een paprikakwekerij in De Lier die niet verplaatst
wordt, een gezinsbedrijf dus geen BV. Er is geen sprake van een bedrijfsstart,
overname of opvolging. Daar zijn vanwege de huidige problemen geen investeringen
gedaan, ook geen milieu-investeringen. Er wordt geen gebruik gemaakt van het
leerlingwezen en WBSO. Dit bedrijf kan gebruik maken van de vrijstelling vermogensbelasting
en exportfaciliteiten. Een eenvoudige som leert dat voor dit paprikabedrijf
de vermindering van de financiële lasten niet meer dan ƒ 60 per
jaar zal bedragen. Dat is aanmerkelijk lager dan de ƒ 1600 per bedrijf
die de minister noemde bij de behandeling van de Prioriteitennota. Met dit
pakket kiest de minister voor de sterksten. Bedrijven die in moeilijkheden
verkeren en juist lastenverlichting nodig hebben, krijgen vrijwel niets. Het
CDA beschouwt dit als onrechtvaardig en niet sociaal. Het is verbijsterend
dat de PvdA hiermee akkoord is. Deze minister, dit kabinet, is echt liberaal. 
 
 Maar hoe hard is eigenlijk het bedrag van 163 mln.? Minister-president
Kok zei bij de algemene politieke beschouwingen dat, als dit niet in zijn
geheel wordt aangesproken, het restbedrag terugvloeit naar de schatkist. Als
dat nu al vaststaat, moet wat ons betreft een flexibele aanpak garant staan
voor overheveling naar andere posten dan wel naar nieuwe posten, meer generiek
dan specifiek.
 
 Bekend is dat de komende jaren de overige belastingen en de heffingen
fors stijgen. Invoering van de ecotax werkt ook al lastenverzwarend. Conclusie:
dit pakket is volstrekt ontoereikend om de concurrentiekracht van onze agrarische
bedrijven te verbeteren. De minister zal met andere voorstellen moeten komen.
Het LEI-rapport over lasten in de glastuinbouw bevestigt deze conclusie en
veegt de optimistische bewering van de minister over lastenverlichting geheel
van tafel. Bij de bespreking van het belastingplan zal onze fractie hierop
terugkomen. Wij verzoeken de minister om na te gaan op welke wijze de hoge
kosten voor het kwekersrecht omlaag kunnen.
 
 Ik heb begrepen dat er zowel in Brussel als in Den Haag wordt gesproken
over een schadefonds voor onverzekerbare risico's. De resultaten daarvan wachten
wij af. Wel vragen wij de minister om intussen ook een overheidsaandeel in
hagelschadeverzekeringspremies van 50% per jaar te willen nemen. Eventueel
dienen wij hierover nog een motie in.
 
 De situatie in de glastuinbouw is in korte tijd dramatisch verslechterd.
Volgens de monitoring zouden ruim 700 bedrijven in liquiditeitsproblemen zijn.
Maar uit de gegevens van het LEI blijkt dat al een aantal jaren wordt ingeteerd
op het eigen vermogen. Daaruit is af te leiden dat veel meer bedrijven problemen
hebben. Dat is schadelijk voor de continuïteit. Het gaat om gezinsbedrijven
waarvan het inkomen in het bedrijf wordt verdiend. Maar zelfs dan kun je niet
jarenlang achtereen interen op het eigen vermogen en accepteren dat je inzet
ver onder het minimumloon wordt beloond.
 
 Nu komen ook jonge, moderne ondernemers in de gevarenzone. Zij kunnen
hun financieringslasten door de aanhoudend lage prijzen niet dragen. Veel
tomaten- en chrysantentelers zien er geen gat meer in. Tuindersvrouwen trekken
al maanden aan de bel en schrijven de minister en de Kamer brieven over de
spanningen in gezin en bedrijf. In veel gevallen zijn de problemen niet eens
bespreekbaar, niet in eigen kring en niet daarbuiten. Ook varkenshouders en
fruittelers maken moeilijke tijden door. Uit de begroting van LNV blijkt nergens
dat de minister de aard van de problemen heeft begrepen. Ik verwijs in dit
verband ook naar het advies van de Raad van State.
 
 De glastuinbouw heeft altijd op eigen benen kunnen staan en op voortreffelijke
wijze de markt kunnen bedienen. Ons glastuinbouwcomplex heeft zich een uitstekende
naam in de wereld weten te verwerven vanwege kennis, ontwikkeling en produkt.
Het glastuinbouwcomplex is immers goed voor een omzet van meer dan 16 mld.,
een werkgelegenheid voor meer dan 150.000 personen en een forse positieve
bijdrage aan de betalingsbalans. Daarmee heeft het glastuinbouwcomplex de
betekenis van een mainport, net als Rotterdam en Schiphol.
 
 Een plotseling wegvallen van een groot aantal bedrijven heeft ook desastreuze
gevolgen voor de directe omgeving. Ik noem de veiling, de handel, de toeleveranciers
en de middenstand. De CDA-fractie vindt het daarom onbegrijpelijk dat de minister
deze mainport op deze wijze aan haar lot overlaat. Met deze afwachtende houding
laat de minister verloedering toe. Natuurlijk heeft het bedrijfsleven een
eigen verantwoordelijkheid; die wil deze ook nemen. Er is nu een herstructureringsplan,
waarvan belangrijke elementen de steun van de minister moeten hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Ter Veer (D66):
 
 Deze roerende woorden zijn ons allemaal natuurlijk uit het hart gegrepen.
Toch wil ik wijzen op een inconsistentie in uw verhaal. Graag ontvang ik hierop
een verduidelijking. U houdt een lofzang over de toeleverende bedrijven, maar
u zegt ook dat de kwekersrechten veel te hoog zijn. De kwekers, ontwikkelaars
van nieuwe rassen, zijn juist de motor van de vernieuwing die ook in de tuinbouw
nodig is. Ik denk aan nieuwe rassen paprika's: andere kleuren, vierkant en
ronde steeltjes. Je kunt van alles verzinnen. Voor die ontwikkeling moeten
de kwekers beloond worden. Maar u zegt dus dat het kwekersrecht veel te hoog
is. Dat is toch zeer inconsistent?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 Ik heb niet gezegd dat het kwekersrecht te hoog is. Ik heb gezegd dat
de manier waarop wij in Nederland de keuring van het kwekersrecht hebben georganiseerd,
te hoge kosten oplevert voor diegenen die het betreft. Ik vraag de minister,
nog eens na te gaan op welke wijze die kosten gereduceerd kunnen worden. Ik
heb dat in het pakket "lastenverlichting" genoemd.
 
 Ten aanzien van de glastuinbouw zal naar onze mening de minister een gecombineerde
stuurgroep moeten instellen om de gezamenlijke uitwerking voor de korte en
de lange termijn ter hand te nemen. In het plan van aanpak van het CDA is
1 mld. opgenomen voor onder andere deze herstructurering.
 
 
 
 
 
 De heer Blauw (VVD):
 
 Tot mijn verbazing moet ik constateren dat de CDA-fractie bij de behandeling
van de begroting van LNV hetzelfde draaiboek gebruikt als vorig jaar. Met
betrekking tot de financiële voorstellen valt de CDA-fractie terug op
een gedachte die zij bij de algemene beschouwingen heeft gelanceerd, maar
die door de Kamer is weggestemd. De financieringsgrondslag voor de 1 mld.
is dus weggevallen. Welke grondslag stelt mevrouw Van Ardenne daarvoor in
de plaats?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 Ons plan van aanpak is doorgerekend. Het is degelijk. De Kamer zou er
iets mee kunnen doen. Op zichzelf is het gebruikelijk om met een plan van
aanpak – de VVD gebruikte er in het verleden andere termen voor –
te komen om daarmee de financiering van voorstellen te dekken.
 
 
 
 
 
 De heer Blauw (VVD):
 
 U bent er terecht mee gekomen, maar daarna hebben wij moeten vaststellen
dat er in de Kamer geen draagvlak was voor het plan van aanpak. Het plan is
er dus niet meer.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 Het plan is er wat het CDA betreft uiteraard wèl en ik daag de
heer Blauw uit om...
 
 
 
 
 
 De heer Blauw (VVD):
 
 Maar dat is toch niet de politieke realiteit? Het plan
is toch weggestemd?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 Ik verwacht van u dat u tijdens dit debat belangrijke onderdelen van het
plan van aanpak zult steunen. Het mag duidelijk zijn dat in de huidige begroting
van de minister van LNV volstrekt geen ruimte zit om wat dan ook te doen,
of het nu om de herstructurering in de varkenshouderij dan wel om die in de
glastuinbouw gaat. Als de minister iets wil doen, moet hij nog meer snijden
in posten waar al in gesneden is. Wij denken dat dat niet verantwoord is en
dat er een extra bedrag nodig is. Wij zullen op dat punt een motie indienen.
 
 De Kamer komt nog met de minister te spreken over het internationaal beleid
zodra de Europese scenario's zijn gepresenteerd. Ik heb dat al genoemd. Is
onze indruk juist dat de minister de toekomst van het Europese landbouwbeleid
tamelijk afstandelijk benadert? Dat zou jammer zijn, want juist het landbouwbeleid
is belangrijk voor de integratie. Het is essentieel voor het behoud en de
versterking van de interne markt.
 
 De CDA-fractie is positief over de nieuwe voorstellen voor marktordening
groente en fruit. Wij verwachten – ik denk dat wij daar wel van kunnen
uitgaan – dat de minister zich hiervoor verder zal inzetten. Hij heeft
dat gedaan, maar de laatste loodjes wegen het zwaarst.
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Mevrouw Van Ardenne heeft de indruk dat de minister afstandelijk is tegenover
het Europese landbouwbeleid. Die opmerking verwondert mij echt. De Kamer heeft
met de minister de afspraak gemaakt dat hij juist ten aanzien van het Europese
landbouwbeleid scenario's zou ontwikkelen. Die zou hij aan het einde van dit
jaar bespreken met de Kamer. Op die manier zouden wij, dat wil zeggen de minister
en de Kamer, meer grip kunnen krijgen op de door ons gewenste beleidsinzet
in de Europese Unie. In het verleden heb ik steeds meegemaakt dat Nederland
continu op de rem trapte. Nederland was tegen de MacSharry-plannen en tegen
de quotering. Nederland kwam nooit met eigen constructieve ideeën. Daarin
hebben wij nu verandering gebracht en nu vraagt mevrouw Van Ardenne of de
minister niet wat te afstandelijk is. Hoe moet ik dat zien?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 Ik denk dat de minister hier een goed antwoord op kan geven. De heer Woltjer
geeft dat eigenlijk al aan voordat de minister daaraan toe is. Als de minister
mijn indruk kan wegnemen, is dat des te beter. Het is namelijk alleszins van
belang, zoals ik heb aangegeven, om juist ten aanzien van het Europese landbouwbeleid
niet alleen de vinger aan de pols te houden, maar als het even kan voorop
te lopen.
 
 Voorzitter! Over de compensatiebedragen vragen wij ons af of de bedragen
die in de begroting staan, ook hard zijn. En wanneer presenteert de minister
de voorstellen voor nationale compensatie?
 
 Een klein puntje: wij vinden dat de rooiregeling voor appelen met drie
jaar verlengd moet worden.
 
 Voorzitter! Waarom heeft de minister zoveel tijd nodig om de bestaande
budgetten voor de kaderregeling stimulering vernieuwende projecten te herschikken?
Het gaat om projecten ter stimulering op de terreinen van kennis, marktconcurrentiekracht
en landelijk gebied. EU-cofinanciering is prima. Onze toets zal steeds zijn:
worden door deze regeling alleen de koplopers bevoordeeld of is er ook aandacht
en stimulering voor de volgers? Wat ons betreft wordt de kaderregeling per
1 januari 1996 van kracht en zou die 30 mln. uit cluster 3 kunnen worden toegevoegd
aan de middelen voor deze kaderregeling. Wij overwegen een motie op dit punt.
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Ook om het debat een beetje te verlevendigen, kom ik nog maar een keer
terug.
 
 Mevrouw Van Ardenne pleitte voor de rooiregeling. Ik herinner mij dat
wij nog niet zo lang geleden een uitvoerige discussie hebben gevoerd over
het rapport van de Rekenkamer inzake fraudebestrijding in Europa. In dat rapport
wordt heel dik onderstreept dat de rooiregelingen tot de minst effectieve
regelingen in Europa behoren. De doelstelling ervan wordt niet behaald en
ze kosten verschrikkelijk veel geld. Bij die discussie hebben wij het ook
over de rooiregeling voor appels gehad, en ik had toen het gevoel dat de regelingen
weliswaar vanwege de bijzondere situatie waren ingevoerd, maar dat Nederland
er niet alles van verwachtte. Nu pleit mevrouw Van Ardenne ervoor om de rooiregelingen
te handhaven, terwijl de CDA-fractie veel aandacht heeft gegeven aan de fraudebestrijding,
evenals trouwens de PvdA-fractie en andere fracties. Ik kan dat niet met elkaar
rijmen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 Fraude moet in elk geval bestreden worden; dat geldt voor talloze regelingen
in het kader van de Europese Unie. Wij kunnen ons niet bij elk voorstel en
bij elke maatregel verschuilen achter het argument dat die vanwege de fraudegevoeligheid
niet moet worden geïntroduceerd. Is de regeling noodzakelijk? De CDA-fractie
meent van wel, gezien de huidige positie van de fruitteelt in Nederland, en
wij menen dat het alleszins aanbeveling verdient om de regeling zeker nog
voor drie jaar te verlengen.
 
 Voorzitter! Inzake de plattelandsvernieuwing vragen wij ons af waarom
de minister niet komt met een samenhangende aanpak. Plattelandsvernieuwing
raakt de leefbaarheid, de bereikbaarheid en de ontsluiting van het platteland
en de relatie tussen stad en platteland. Kleine scholen, openbaar vervoer,
gezondheidszorg, veiligheid, jongerenwerk, woningbouw, economische ontwikkeling;
dat alles komt steeds meer in de verdrukking naarmate minder gericht beleid
wordt gevoerd. De landbouw heeft tweederde deel van het landelijke gebied
in gebruik en moet zich ontwikkelen in de richting van duurzaamheid: ecologisch
produceren, natuur- en landschapsproduktie en het zelf verwerken van produkten.
Diverse nieuwe gebruiksfuncties dienen zich aan: bosbouw, toerisme en recreatie.
Dat is alleen maar goed voor de werkgelegenheid. De problemen zijn divers,
maar de kansen ook. De ene regio is de andere niet.
 
 Het boerenbedrijf is als het ware de spil waar de plattelandsvernieuwing
om draait, maar voor die boer in Gemert is de overheid Brussel, Den Haag,
Helmond, 's-Hertogenbosch; vier bestuurslagen, waarvan hij zich afvraagt hoe
ze zich precies tot elkaar verhouden. Er wordt dan ook nog eens apart, sectoraal
beleid gevoerd, of het nu gaat om de melkquota, het mestbeleid of de grondverwerving.
Maar de boer wil ondernemer zijn en vernieuwen. Dan knelt en
frustreert de huidige ordening van overheidstaken. Procedures zijn onnodig
lang, kosten tijd en veel geld, en het vertrouwen in de overheid neemt af.
Nodig zijn participatie en draagvlak en een benadering van onderop, maar tegelijkertijd
een top-down-regiefunctie van de minister van LNV. Hij zal moeten zorgen voor
ontschotting tussen de verschillende ministeries en tussen de werkzaamheden
van die ministeries. Hij moet kaders aangeven waarbinnen aan de plattelandsvernieuwing
vorm kan worden gegeven. Niet zozeer meer geld is nodig, maar een beter benutten
van beschikbare middelen. De planvorming en de uitvoering kunnen op provinciaal
en regionaal niveau. Kijk maar eens hoe het gaat met de 5B-gelden van de Europese
structuurfondsen. Wil de minister in het kader van de gebiedsgerichte aanpak,
bijvoorbeeld bij NUBL en de Gelderse Vallei, rekening houden met de huidige
ammoniakreductieplannen en de gedachte van een éénloketbenadering
en budgetfinanciering verder uitwerken? Wij achten overigens een flexibele
benadering bij verplaatsing van bedrijven uit zandgebieden noodzakelijk.
 
 Een laatste punt, voorzitter, betreft de publiekrechtelijke organisaties.
De discussie over de toekomst van de PBO's heeft het kabinet helaas voor zich
uit geschoven. Nu zit het Landbouwschap in de problemen. Plotseling opheffen
is desastreus. Of ziet de minister het anders? Kan zijn ministerie alle medebewindstaken
overnemen? Ziet hij oplossingen voor bijvoorbeeld het praktijkonderzoek dierziektebestrijding?
Hoe wordt de financiering daarvan opgevangen? Graag verkrijg ik een reactie
van de minister op dit punt.
 
 Voorzitter! Ik kom aan een afronding. Alweer is de export van de agrosector
gegroeid met 8% tot 72 mld. Het aandeel in de wereldhandel is stabiel. Het
gaat in de komende jaren niet zozeer om meer, maar om andere produkten, om
versterking van de markt- en handelspositie binnen en buiten de EU. Dat vraagt
inzet en inventiviteit, ook van de minister. Initiatieven vanuit de sector
zijn er volop. Dynamiek ontbreekt vooralsnog bij deze minister; aan vernieuwing
komt hij nog niet toe. Met dit plannenplan zet de minister de noodzakelijke
vernieuwing op een laag pitje. Zo worden kansen gemist. Om in agrarische termen
te spreken: als je volgend seizoen wilt oogsten, dan moet je nu niet blijven
ploegen.
 
 
 
 
 
 De heer Ter Veer (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik zou mevrouw Van Ardenne willen vragen wat haar
reactie was op en haar commentaar is bij het cijfer waar wij gisteren mee
werden verrast, namelijk dat de varkensstapel nog weer groter is geworden
en dat wij nog meer varkens hebben dan wij ooit gedacht hadden dat wel mogelijk
zou zijn.
 
 Vindt u dat ook een prestatie van de landbouw, mevrouw Van Ardenne, en
een toonbeeld van hoe de regelgeving tot dusver perfect heeft gewerkt?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 U hebt kunnen horen dat ik in mijn besluit zei, dat het niet zozeer om
méér gaat, maar om anders, als het even kan. Ik vind het voorts
niet verstandig om ons altijd maar te fixeren op stapels. We hebben een autostapel
en we hebben een veestapel en zo hebben we allerlei stapels. Dat geeft dan
het beeld dat er een onoplosbaar probleem zou zijn. Wij denken dat dit niet
het geval is. Ik denk dat het onvoorzichtig is om ons zomaar op een getal
van 14,1 miljoen – dat was het exact; een getal dat ongeveer te vergelijken
is met het aantal inwoners in Nederland – te fixeren, als zou het probleem
in de varkenshouderij onoplosbaar zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Voorzitter! Deze zomer hebben we afscheid moeten nemen van Sicco Mansholt,
voormalig Nederlands minister van Landbouw en Voedselvoorziening en landbouwcommissaris
van de EG, maar ook lid van de Club van Rome en milieu-actievoerder. Zijn
hele leven heeft Sicco zich tot het laatst toe actief ingezet voor het voortbestaan
van een duurzame landbouw, zowel in mondiaal en Europees verband, als in Nederland.
 
 Het was voor mij een voorrecht om gedurende de laatste zeventien jaar
van zijn leven, ook persoonlijk, regelmatig met hem over de landbouw van gedachten
te hebben kunnen wisselen. Door sommigen werd hij gezien als de man achter
de exportgerichte, grootschalige en intensieve landbouw. Voor anderen was
hij daarentegen de actievoerder, zowel tegen de dumping van overschotten met
exportrestituties, waardoor met name de ontwikkelingslanden getroffen werden,
als tegen de milieuvervuiling en de aantasting van landschap en natuur door
de mestoverschotten en het overmatig gebruik van bestrijdingsmiddelen.
 
 Heeft Mansholt na z'n actieve politieke loopbaan een grote ommezwaai gemaakt,
zoals soms wordt beweerd? Mijn persoonlijke overtuiging is dat Sicco altijd
consistent is gebleven in zijn betrokkenheid bij de landbouw en het platteland,
maar dat hij de gave en het inzicht had de bakens tijdig te verzetten en daar
de keuze van de beleidsinstrumenten van het landbouwbeleid bij aanpaste.
 
 Mansholt heeft ons als PvdA geleerd pijnlijke beslissingen niet uit de
weg te gaan, maar er wèl voor te zorgen dat het beleid sociaal rechtvaardig
dient te zijn, ook voor de landbouwers èn hun medewerkers. Van de PvdA
mag en kan verwacht worden, dat ze zijn fakkel verder draagt.
 
 Voorzitter! Onze inbreng in dit begrotingsdebat zal bestaan uit twee bijdragen.
Collega Swildens zal vanuit de invalshoek natuur, groene ruimte en recreatie
de PvdA-visie toelichten, terwijl ik ons fractiestandpunt vanuit de landbouwinvalshoek
zal weergeven.
 
 Centraal thema in het openbare debat over de landbouw lijkt steeds meer
de noodzaak tot herstructurering ervan en de rol daarbij van de overheid te
worden. Door de acute inkomensproblemen in de tuinbouw en de intensieve veehouderij,
maar ook door de verwachte concurrentietoename als gevolg van het GATT-akkoord
en de gevolgen van de mogelijke uitbreiding van de EU naar Midden- en Oost-Europa
voor de zware-marktordeningsprodukten van de akkerbouw en melkveehouderij,
dreigt het optimisme van de minister over de Nederlandse agrosector en de
mogelijkheden om vanuit een positie van kracht tot vernieuwing te komen, helaas
te zeer verloren te gaan. Teveel worden de problemen die er zeker zijn en
die nog zullen komen, in de begroting voor 1996 onderbelicht gelaten, wellicht
om de moed ook bij de primaire landbouw en de agro-industrie om er strijdvaardig
tegenaan te gaan, aan te wakkeren. De acute afzetproblemen
in de tuinbouw, de mestproblemen in de varkenshouderij, de inkomstenproblemen
bij de roodvleesproduktie verdienen echter meer aandacht dan uit de aankondiging
van een zich terugtrekkende overheid mag worden verwacht. In feite gaat het
om een dubbele taak voor de overheid: een bijdrage leveren aan de oplossing
van de problemen uit het verleden via herstructurering en een op innovatie
gericht beleid voeren voor de toekomst. Juist deze dubbele taak van de overheid
vindt te weinig haar weerslag in de begroting voor 1996.
 
 Inmiddels is de integrale nota over de mestproblematiek door het kabinet
vastgesteld, alsmede de financiële bijdrage van de overheid bij de sanering
en herstructurering van deze sector. Ik zal nu niet al te diep op deze nota
ingaan maar alleen opmerken dat het kabinet hiermee te kennen heeft gegeven
wel degelijk een structurele, financiële bijdrage te willen leveren aan
de oplossing van de bestaande problematiek. Veel van de kritiek verliest daarmee,
onzes inziens, haar inhoud. Van de bedrijfstak mag nu een constructieve opstelling
worden verwacht, te meer daar zij zelf er alle belang bij heeft dat door het
oplossen van het milieuprobleem, het imago van de produkten van de bedrijfstak
zelf, maar ook die van vele andere Nederlandse landbouwprodukten, aanmerkelijk
kan worden verbeterd, en onze huidige kwetsbare positie, vooral op de Duitse
markt, wezenlijk zal worden verbeterd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 Voorzitter! Mag ik hier een vraag over stellen? De heer Woltjer houdt
een pleidooi om in de begroting meer aandacht te besteden aan herstructurering.
Vooral de problemen in de sectoren tuinbouw en varkenshouderij heeft hij genoemd.
Welke consequenties trekt hij uit het feit dat in de begroting op dit punt
geen bedragen zijn genoemd? Heeft hij voorstellen of heeft hij er, misschien
in de sfeer van het plan van aanpak van het CDA, gedachten over?
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Om te beginnen heb ik al aangeduid dat via de integrale mestnotitie nu
wel degelijk middelen een bestemming krijgen in de herstructurering van die
sector. Over de tuinbouw zal ik straks nog spreken en ik zal de minister er
zeker nog een vraag over stellen. Maar wat daarbij ook nodig is en dat heb
ik aangegeven, is dat je een goed plan voor die herstructurering zult moeten
opzetten. U heeft dat ook aangeduid. U heeft gewezen op het plan van de tuinbouw
en daar kom ik nog op terug. Dat moet verder uitgewerkt worden. Als de minister
de toezegging kan doen dat hij daar actief aan zal meewerken – en ik
heb dat al begrepen uit het regeringsbeleid, ook gelet op de Troonrede –
dan kan er wel degelijk gesproken worden van een zeer actieve overheid en
niet van een terugtrekkende overheid zoals u haar heeft uitgebeeld.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 Mijn vervolgvraag op dit betoog is, of u van mening bent dat in het kader
van de mestnotitie de overheid inderdaad niet terugtredend maar actief zou
moeten zijn? Bent u van mening dat die financiering zodanig rond is, dat er
inderdaad sprake kan zijn van een actieve overheid met betrekking tot die
herstructurering?
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Maar het gaat ook om de procedure die wij volgen en ik wil even precies
zijn, zodat wij daarover met elkaar de juiste afspraak hebben. De Kamer zou
apart over deze notitie een debat voeren, inclusief de financiële aspecten
ervan. Dat debat is onlangs in de procedurevergadering vastgesteld. In mijn
ogen zou het nu niet juist zijn om dat debat als het ware hier al te voeren
en alle conclusies te trekken, aangezien u zelf ook al zegt dat het debat
eerst goed moet worden voorbereid.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 Dat ben ik met u eens. Maar wat vindt u dan van de opmerking van collega
Blauw dat het bedrag dat nu uitgetrokken wordt voor de herstructurering varkenshouderij
onvoldoende zou zijn in het kader van de mestnotitie?
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Dat moet u aan collega Blauw vragen, niet aan mij.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 U vindt dat een voorbarige uitspraak?
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Ik heb van collega Huys enige reacties vernomen. Ik heb ook van het CDA
enige reacties vernomen in de openbaarheid. Ik constateer alleen dat er een
afspraak ligt: alle reacties komen aan de orde op het moment dat in deze Kamer
die nota wordt behandeld.
 
 
 
 
 
 De heer Blauw (VVD):
 
 Voorzitter! Ik ben verkeerd geciteerd. Het standpunt van de VVD-fractie
rond het saneringsfonds is het volgende. Wij kunnen ons eindoordeel pas opmaken
als wij de berekeningsmethodieken en de aannames hebben kunnen beoordelen.
Wij stellen wel vast dat 475 mln. lager is dan de gewenste 550 mln., dus gewenst
door de minister van LNV, en ook nogal wat lager is dan de schatting van de
LTO ten bedrage van 750 mln. Maar ons eindoordeel schorten wij nog even op.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Voorzitter! Wij behandelen nu de begroting. Ik respecteer volstrekt de
procedure-afspraak over de mestnotitie. Daarover mag geen misverstand bestaan.
Maar van dat saneringsfonds moet een beduidende voeding komen uit de begroting
van LNV. En daar ligt natuurlijk wel een dwarsverband. Je kunt natuurlijk
de discussie wel vooruitschuiven tot in december, maar wij behandelen nu de
begroting. Er is ook al een implicatie voor 1996, als ik het goed zie. Dus
die zullen wij moeten verwerken. Ik denk niet dat de heer Woltjer zal bepleiten,
gelet op zijn pleidooi tot nu toe, dat de agrarische sector een sigaar uit
eigen doos gepresenteerd moet krijgen. Er zit wel een probleem dat nu relevant
is. Dan gaat het alleen om het genoemde aspect.
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Op de opmerking dat de agrarische sector een sigaar uit eigen doos zou
krijgen, kom ik aan het einde van mijn betoog zeker nog terug. Ik vind het
echt een eenzijdige benadering. Want wat is een sigaar uit eigen doos? Wij
spreken hier over de middelen die de overheid ter beschikking heeft en die
ook voor een deel aan de landbouw worden besteed. Als je binnen de landbouw
andere prioriteiten legt, kun je nooit zeggen: dit was een sigaar uit eigen
doos, dus dat hoeven wij niet.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Ik sluit juist aan bij uw constatering dat er een heleboel
moet gebeuren en dat de inspanningsverplichting die nu zichtbaar is in de
begroting op dat punt wat opgeschroefd moet worden. Dat heeft u niet letterlijk
zo gezegd, maar het was wel uw intentie. Dan moet het uit de lengte of uit
de breedte komen. Uiteraard zal ik hier zelf in eerste termijn op terugkomen.
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Ik snijd dit onderwerp aan om het globale belang ervan, ook bij deze begrotingsbehandeling,
aan te geven. Tegelijkertijd wil ik nu niet op de financiële kant van
de nota integraal mestbeleid ingaan. Dat heb ik ook tegen mevrouw Van Ardenne
gezegd. Immers, wij hebben de afspraak gemaakt om daarop later in te gaan.
Het zou te gek en onacceptabel zijn in de richting van mijn collega's om dat
debat nu al te voeren, conclusies te trekken en vervolgens tegen de minister
te zeggen: wij zetten nu al het financiële raamwerk vast en daarmee is
de zaak dus beklonken. Er kan dan alleen nog worden geschoven met de verschillende
instrumenten die daarbij horen. Daarom weiger ik mij nu al uit te laten over
het totale financiële pakket, zoals aangegeven in de nota.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik wil op het volgende wijzen. De notitie is formeel wel aan de orde,
ook al is er een afspraak gemaakt. Bovendien, als het spreken over de notitie
leidt tot een bijstelling van de begroting, moeten de stemmingen over de begroting
worden aangehouden. Ik weet niet of dat de bedoeling van de vaste commissie
is geweest. Daar wil ik toch even op wijzen.
 
 
 
 
 
 De heer Blauw (VVD):
 
 De vaste commissie heeft afgesproken dat na het overleg over de nota visserij
de eindstemmingen moeten plaatsvinden. Daarna vindt de afronding van het mestdebat
plaats. En het fenomeen van begrotingswijzigingen is bekend in dit huis.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Juist.
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Voorzitter! Het besluit deze week van Albert Heijn om alleen nog maar
Greenfield roodvlees uit Ierland te verkopen, omdat de consument dat volgens
dit bedrijf ondanks de hogere prijs prefereert vanwege het imago van het produkt,
zou de bedrijfstak extra moeten stimuleren.
 
 Dat brengt mij bij de tuinbouw. De PvdA-fractie wil hier graag lof uitspreken
voor de inzet van de tuinbouw om zelf met een plan van aanpak te komen, zonder
daarbij om de moeilijke keuzes heen te lopen. Niet door de afwijzing van milieu-
en energiedoelstellingen maar door constructieve voorstellen voor sanering
en schaalvergroting tracht deze bedrijfstak tot een oplossing te komen. Ik
sluit op dit punt aan bij datgene wat mevrouw Van Ardenne heeft gezegd. Dat
deze bedrijfstak bij deze herstructurering ook de maatschappelijke behoeften
aan woon- en leefruimte betrekt, stemt hoopgevend. Wij vragen de minister
dan ook dit plan van aanpak bij het opstellen van zijn voorstellen voor herstructurering
in de glastuinbouw intensief te betrekken en hiervoor ook een financiële
bijdrage te leveren. Ziet de minister mogelijkheden om in de begroting voor
1996 hiervoor reeds middelen te reserveren?
 
 Wel wil ik hier nog voor alle duidelijkheid namens mijn fractie stellen
dat de sociale gevolgen van de herstructurering niet alleen de tuinders raken,
maar ook de werknemers in de tuinbouw. De reactie van FNV en CNV toont aan
hoe belangrijk het is dat zo snel mogelijk een goede en rechtvaardige CAO
wordt afgesloten, zodat gezamenlijk door de overheid en de sociale partners
verder kan worden gewerkt aan de problematiek van de tuinbouw. Zonder de steun
van een van hen is ons inziens de herstructurering van de tuinbouw tot mislukken
gedoemd. Die bedreiging is nu levensgroot aanwezig.
 
 Daarmee kom ik tevens bij de onzes inziens ondergewaardeerde positie van
de voedingsbonden in het landbouwdebat. Jaarlijks haken 4000 mannen en vrouwen
af, omdat zij het zware werk fysiek niet meer aankunnen. De Arbozorg in de
sector laat vaak te wensen over. Sommige problemen vallen onder de verantwoordelijkheid
van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Voor de oplossing
van andere problemen is een goede relatie tussen LNV en beide sociale partners
van groot belang. Het bestrijdingsmiddelenbeleid, het kennis- en innovatiebeleid,
de noodzakelijke herstructureringen, enzovoort, gaan de werknemers ook direct
aan. Werknemers mogen zich niet de sluitpost voelen van de herstructurering
en vernieuwing, want dan is er met al het overleg uiteindelijk nog niets bereikt.
Te meer nu het Landbouwschap in relatie met de LTO eenWoltjer andere meer
afgeleide verantwoordelijkheid heeft gekregen, zal voor de voedings bonden
gezocht moeten worden naar een directere overlegstructuur, ook met LNV. Graag
krijg ik hierop een reactie van de minister.
 
 Voorzitter! De zeer forse lastenverlichting die het kabinet in 1995 en
1996 inclusief het MKB-pakket uitvoert ter stimulering van de werkgelegenheid
en de groei van de Nederlandse economie, is onzes inziens ook voor de landbouw
van groot belang en mag niet gebagatelliseerd worden. Volgens de memorie van
toelichting zal de landbouw in zijn totaliteit hiervan ruim 700 mln. op jaarbasis
kunnen ontvangen, waarvan 378 mln. voor de primaire sector. Aan het gekissebis
of dit in relatie tot het belang van de landbouw voor de Nederlandse economie
wel redelijk is doen wij niet mee, zeker niet nu in een recente LEI/DLO-studie
die betekenis nog eens opnieuw wordt benadrukt. Het baart ons echter wel zorgen
dat deze fiscale lastenverlichting althans voor een deel voorbij gaat aan
die bedrijven die wel toekomstperspectief hebben, maar vanwege de marktsituatie
althans tijdelijk met een slechte inkomenspositie worden geconfronteerd. Juist
voor deze bedrijven werkt de lastenverzwaring van 40 tot 45 mln. tengevolge
van de ombuigingen vaak extra zwaar. Er zal onzes inziens dan ook intensief
gezocht moeten worden naar een oplossing hiervoor.
 
 Hoe wordt op dit moment door het kabinet getracht vorm te geven aan de
toezegging van de minister-president, gedaan bij de recente algemene beschouwingen,
alsnog te willen zoeken naar een fiscale lastenverlichting die een beter sociaal
effect heeft? Hoe is het ministerie van LNV hierbij betrokken? Het idee om
bijvoorbeeld niet alleen de tuinbouw, waarmee een energieconvenant is afgesloten,
vrij te stellen van de energieheffing, maar ook de andere bedrijfstakken zoals
de pluimveehouderij en de varkenshouderij voor zover deze eveneens bereid
zijn tot het afsluiten van een convenant, heeft de steun van mijn fractie.
Daarmee wordt voorkomen dat de energieheffing tot lastenverzwaring leidt.
 
 Zoals ik al eerder heb aangegeven, is het uitstellen van de noodzakelijke
milieu- en energiemaatregelen zoals onder meer in het NMP 2 vastgelegd voor
mijn fractie onbespreekbaar. Ook de landbouw zelf zou hier zeker op termijn
niet mee gediend zijn. Het optimisme van de minister over de voortgang van
het gewasbeschermingsbeleid wordt helaas niet ondersteund door het zwartboek
van de Stichting natuur en milieu. Wij vragen daarom – ik heb begrepen
dat er inmiddels al een algemeen overleg is afgesproken – met spoed
een reactie hierop van de minister. Niet de klacht over te strenge milieudoelstellingen
spreekt ons aan, maar wel de klacht dat op bedrijfsniveau te weinig ruimte
overblijft om de hiervoor noodzakelijke milieu-investeringen te kunnen inpassen
in het vervangingsritme van het bedrijf. Hoe kijkt de minister aan tegen bedrijfsmilieuplannen
waarbij op bedrijfsniveau een prioriteitsvolgorde kan worden gesteld voor
de verschillende milieudoelen en waarbij de ondernemer wordt afgerekend op
zijn milieubalans?
 
 Niet alleen aan de nationaal vastgestelde doelstellingen van het milieubeleid,
maar ook aan de internationale afspraken wil de PvdA-fractie met klem vasthouden.
In dit verband maken wij ons onder andere zorgen over de implementatie van
de nitraatrichtlijn, zoals die in 1991, ook door de toenmalige Nederlandse
minister van Landbouw, is geaccepteerd. Aan het eind van dit jaar moet er
een actieplan komen voor de komende vier jaar, dat bij de Commissie moet worden
ingediend. Kan de minister nu al meer in detail aangeven, in welke fase het
ontwerp van dit plan verkeert, en in hoeverre hij problemen voor Nederland
verwacht om de in deze richtlijn vastgestelde doelstellingen tijdig te verwezenlijken?
In hoeverre moet Nederland nu reeds een uitzondering bij de Commissie aanvragen?
Vanmorgen hebben wij uit persberichten kunnen begrijpen, dat ook bij de Europese
Commissie daarover zorgen bestaan.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 U constateert dat het vrijwel zeker is dat we niet tijdig zullen kunnen
voldoen aan de Europese nitraatrichtlijn, en u legt daarover een vraag voor
aan de minister. Mijn vraag is, wat de opstelling van de Partij van de Arbeid
in deze kwestie is. Vindt u dat er eerder een verscherpt beleid zal moeten
komen, om die doelstellingen wel te realiseren?
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Ik heb het volgende gezegd. De vastgelegde doelstellingen en de verplichtingen
die wij aangaan, moeten wij zeer serieus nemen. Het verbaasde mij tot nu toe
dat in het debat in Nederland nauwelijks verder werd gediscussieerd over de
nitraatrichtlijn, terwijl we wisten dat die richtlijn in 1991 was aanvaard,
ook door de toenmalige regering. Ik vind dat we nu, bij het milieubeleid,
die verplichting steeds mee moeten nemen en eraan moeten toetsen. Natuurlijk
kun je zeggen dat we daaraan niet kunnen voldoen. De richtlijn geeft de mogelijkheid
tot uitzondering aan, maar dan zul je daar zeer zorgvuldig naar moeten kijken,
waar de Kamer bij betrokken zal moeten worden. Daarom wordt deze discussie
ook hier gevoerd. Wanneer er dan toch onverhoopt een uitzondering moet worden
gemaakt, moet die eerst met elkaar worden besproken, om daarover een oordeel
te kunnen geven. De toetsnorm moet worden meegenomen – ik heb dat hier
aangekaart – bij de bespreking van de mestnotitie. Maar dan moet je
gegevens hebben, die tijdig aanwezig moeten zijn, anders kun je daarover geen
debat voeren.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Als ik u goed begrijp, zegt u dat er wellicht een uitzondering zal moeten
worden gemaakt, maar alleen in zeer dringende gevallen. Is uw eerste inzet
om aan de richtlijn te gaan voldoen, of ziet u al aankomen dat een uitzondering
zal worden aangevraagd? Ik wil daarover graag helderheid hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Het is de verplichting van Nederland om aan de internationale afspraken
waarmee het heeft ingestemd, te voldoen. Dat moet uitgangspunt van beleid
zijn. Volgens mij hebben we heel vaak over mest- en milieuproblemen gesproken,
zonder ons die verplichtingen in internationaal verband voor ogen te houden.
Dat gebeurt naar mijn mening ook nu weer te weinig, ook na het aanhoren van
het betoog van mevrouw Van Ardenne. Ik wil dat punt onder de aandacht van
de minister brengen, evenals de toetsing, waarover ik van de minister voldoende
gegevens wil hebben. Op basis daarvan kan straks de notitie worden besproken.
Als er uitzonderingen zouden moeten worden gemaakt, zullen we die heel bewust
op tafel moeten hebben. Deze uitzonderingen zullen wel degelijk
in de beoordeling van de plannen moeten worden meegenomen.
 
 In dit verband wil ik hier ook nog eens uitdrukkelijk aandacht vragen
voor de biologische landbouw. Op verschillende plaatsen in de memorie van
toelichting wordt het belang van deze vorm van landbouw voor plattelandsvernieuwing,
natuurbehoud en milieuverbetering naar voren gebracht. Toch blijft de groei
van de biologische landbouw in Nederland achter bij die in landen als Denemarken,
Duitsland en Oostenrijk, waardoor ons marktaandeel niet evenredig stijgt met
de toegenomen vraag binnen de Europese Unie. Mijn fractie vraagt zich af,
of we de mede door de Unie geboden mogelijkheden wel optimaal gebruiken. Waarom
heeft Nederland niet de maximaal toegestane vergoedingen voor de produktie
van biologische veevoeders bij de Commissie aangevraagd en waarom worden de
bestaande bedrijven niet optimaal ondersteund? Juist waar 50% van de steun
door de Unie wordt vergoed, het ministerie grote waarde hecht aan de ontwikkeling
van deze vorm van landbouw en de concurrentie uit eerdergenoemde landen, maar
ook van de gangbare landbouw, het hoofd moet kunnen worden geboden, zou onzes
inziens een verhoging van de steun hiervoor gerechtvaardigd zijn. Wij overwegen
hierover een uitspraak van de Kamer te vragen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Ik vind het zeer interessant wat de heer Woltjer nu voorstelt en ik ben
er zeer blij mee. Verleden jaar heeft GroenLinks op dit punt een motie ingediend,
die helaas niet de steun van zijn fractie kon krijgen. Hij is nu dus van plan
om aan de Kamer een uitspraak te vragen, namelijk dat er meer geld op tafel
moet komen voor biologische landbouw en dat Nederland meer gebruik zou moeten
maken van de Europese stimuleringsregelingen die er nu zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Ik heb uitdrukkelijk gezegd dat ik vind dat wij in de gaten moeten houden
dat de biologische landbouw voldoende steun krijgt. De regering heeft in de
memorie van toelichting aangegeven dat zij het belangrijk vindt dat er een
goede stimulering van de biologische landbouw komt en dat dat optimaal moet
worden ondersteund. Dat is wat ik nu gezegd heb. Ik wacht de reactie van de
minister af. Een mogelijkheid voor ons is echter om een motie op dit punt
in te dienen. Het gaat overigens niet om grote bedragen, maar om de steun
die bedrijven nodig hebben om een extra aandeel in die markt te kunnen pakken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Is uw inzet dat Nederland optimaal gebruik gaat maken van de Europese
regelingen die er al zijn?
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Ja, dat heb ik aangegeven.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 De heer Woltjer had ook een amendement op de begroting kunnen indienen.
Het gaat niet om een hoog bedrag, zo zei hij zelf. In de motie zal wel gevraagd
worden om het in de komende tijd daarheen te leiden dat er wat meer gebeurt.
Hij kan echter ook een amendement neerleggen in de Kamer. Dat is toch veel
directer en dualistisch? Dat is toch eigenlijk veel beter?
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Dat hebben wij ook wel degelijk overwogen. Het probleem is echter dat
een aanvraag bij de Commissie moet worden ingediend. Er ligt nu een aanvraag
over biologische voeders. Wij pleiten ervoor om die opnieuw aan te passen.
Dus om die aanvraag in te trekken en aan andere in te dienen. Verder vragen
wij om de steun aan bestaande biologische bedrijven te vergroten. Ook dat
moet worden aangevraagd bij de Commissie. Dat zijn procedures die vrij lang
duren. Wij hebben ons wel degelijk beziggehouden met de vraag hoeveel dat
precies zou gaan kosten. Dat inzicht is echter moeilijk te verkrijgen. Vandaar
dat wij hebben besloten om het uit te drukken in een motie. Dat was dus meer
een gevolg van de procedures en de techniek, dan van weerstand of politieke
ontwijking.
 
 Voorzitter! Zowel bij het debat over de Prioriteitennota als in de memorie
van toelichting onderschrijft de minister het belang van de fusie tussen de
twee voorlichtingsdiensten. In hoeverre, zo vragen wij ons af, stuit deze
breed onderschreven logica op allerlei bestuurlijke hindernissen en frustraties
uit het verleden? Mijn fractie betreurt het dat de minister niet is ingegaan
op onze suggestie om de ombuiging van 10 mln. per jaar ten behoeve van de
kaderregeling tijdelijk uit te stellen en dit bedrag aan de voorlichtingsdiensten
ter beschikking te stellen ten behoeve van de uitvoering van de gewenste fusie.
Graag een reactie van de minister, mede ook gezien het feit dat in de begroting
voor 1996 de kaderregeling nog niet is ingevuld en de voorlichtingsdiensten
al wel, volgens mijn informatie, schriftelijk met deze ombuigingen zijn geconfronteerd.
 
 Afsluitend zou ik hier graag nog iets willen zeggen over het niveau van
sommige steeds meer gehoorde argumenten als: boerenland behoort in boerenhand
te blijven; de politiek presenteert ons een sigaar uit eigen doos; met ons
valt over dat beleid niet te onderhandelen en daar is absoluut geen draagvlak
voor. Op zijn minst valt in al deze argumenten een eenzijdige benadering van
de problematiek te proeven. Vragen die hiertegenover kunnen worden gesteld
zijn mijns inziens: moeten wij de schaarse groene ruimte niet met z'n allen
optimaal benutten, waarbij uiteraard voor de landbouw een belangrijke plaats
wordt ingeruimd; gaat het niet om belastinggeld van alle burgers en zijn wij
niet allemaal het slachtoffer van milieuvervuiling? Mijn fractie beantwoordt
deze vragen met "ja" en wil waar belangentegenstellingen optreden in een democratische
besluitvorming tot een oplossing komen. Daarbij zijn belangenorganisaties
van groot belang, mits gelegitimeerd op basis van voldoende vertrouwen van
de achterban. Echter, een te eenzijdige benadering kan voor ons geen basis
van beleid zijn.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):
 
 Voorzitter! De eerste eigen begroting van deze minister kwam, waar deze
betreft het onderdeel natuur, onder goed gesternte tot stand. Het jaar 1995
werd immers door de Raad van Europa uitgeroepen tot Europees natuurbeschermingsjaar.
Onder het motto "natuur is overal" hebben nu reeds vele activiteiten plaatsgevonden
die alle het karakter droegen van "onderop" met de natuur bezig zijn en het
jaar is nog niet om. Met de actie "handen uit de mouwen" wordt door veel mensen
actief bijgedragen aan het behoud en herstel van natuurwaarden.
 
 Dit jaar laat bij uitstek zien dat het draagvlak voor het natuurbeleid
in ons land groot is. Dat geldt niet alleen voor de vele vrijwilligers en
de in de natuur recreërende burgers. Ook is in toenemende mate te zien
dat boeren binnen hun bedrijfsvoering actief tot natuurproduktie willen komen.
Zij willen dat niet alleen in de traditionele beheergebieden, ook daarbuiten.
Milieucorporaties komen op diverse plaatsen van de grond. Het besef leeft
bij velen dat de achteruitgang van de biodiversiteit een halt moet worden
toegeroepen, dat in hun voortbestaan bedreigde soorten – en niet alleen
deze – overlevingskansen moeten worden geboden, in ons eigen land en
daarbuiten, in Europa en wereldwijd. Het is dan ook zeer verheugend dat onlangs
een intentieverklaring is ondertekend door een lange reeks van organisaties,
instellingen en overheden in Nederland, die zich verplichten hun steentje
te zullen bijdragen aan de natuurbescherming in Europa, met name aan het realiseren
van het ecologisch netwerk waarbij ook veel aandacht wordt besteed aan de
bewustwording en participatie van de burgers.
 
 Voorzitter! Bescherming van de biodiversiteit en versterking van een draagvlak
bij de burgers zijn voor mijn fractie essentieel. In dat licht bezien zijn
er bij de begroting toch wel wat kanttekeningen te plaatsen. Ik begin positief.
Vooralsnog is voorzien in extra financiering die het mogelijk maakt om de
ecologische hoofdstructuur in het beoogde tempo – 25 jaar – tot
stand te brengen. Van de financiële middelen die op grond van het regeerakkoord
zijn gereserveerd voor beleidsinvesteringen – de cluster-3-gelden –
zal 30 mln. op jaarbasis beschikbaar komen voor het beheer van bos- en natuurterreinen
alsmede voor de verbetering van de kwaliteit van het landelijk gebied, zodat
het beheer niet achter hoeft te lopen op de groei door verwerving en inrichting.
Dat is mooi.
 
 Voor het bij de begroting gepresenteerde programma internationaal natuurbeheer
heeft mijn fractie waardering. Belangrijk is dat de NGO's, zowel de Westeuropese
als die in de ontvangende landen goed worden betrokken bij de prioriteitenstelling
en bij de uitvoering. Positief waarderen wij ook het accent op de kennisopbouw
ter plekke. Dit is ook onontbeerlijk om het CITES-verdrag behoorlijk uit te
voeren.
 
 Hier te lande kan de uitvoering van het Natuurbeleidsplan nu ook met volle
kracht ter hand worden genomen. Het inschakelen van boeren bij natuurbeheer
juicht mijn fractie toe; al sinds jaar en dag hebben wij gepleit voor meer
accent op actieve natuurproduktie. Voor experimenten, zoals die nu ook al
in sommige provincies – ik wijs op het experiment in de provincie Noord-Holland
waar veel geld mee gemoeid is – plaatsvinden, is voor 1996 een bedrag
van 19 mln. beschikbaar gesteld. Maar het kan toch niet de bedoeling zijn –
zeker omdat met het meten van effecten toch meerdere jaren gemoeid zal zijn
en een voor natuurproduktie betaalde vergoeding niet zonder meer gestopt kan
worden – in de daarop volgende jaren het bedrag te verlagen? Daarvoor
zal de minister van wie wij verwachten dat hij bij die experimenten een coördinerende
rol zal vervullen, toch een meer structurele oplossing moeten vinden. Het
is namelijk niet uitgesloten dat de voor dit jaar resterende 11 mln. voor
de overige vormen van beheer in de komende jaren niet toereikend zal zijn.
Immers, hoe aantrekkelijk boerenbeheer ook mag zijn, wij moeten de zaak natuurlijk
niet omdraaien. Het boerenbeheer kan geen doel op zichzelf zijn. Voor de ecologische
hoofdstructuur blijft de systematiek van de natuurdoeltypen het uitgangspunt.
Afhankelijk daarvan zal de vorm van beheer – al dan niet na verwerving –
worden bepaald. Graag een reactie van de minister op dit punt.
 
 In dit verband verbaast het ons ook dat opnieuw schijnt te worden bezuinigd
op afrondingsaankopen van bestaande natuurgebieden, meestal agrarische gebieden
en bosenclaves, waardoor niet tot een efficiënte vorm van eindbeheer
gekomen kan worden. Men kent dat wel: dat ene maïsveldje dat in de weg
ligt en het niet kunnen aanpassen van het waterpeil waardoor de doelstelling
uit het Natuurbeleidsplan – die 36.000 ha – niet binnen dertig
jaar gehaald zou kunnen worden. Onderkent de minister dit probleem en is hij
bereid hier op de een of andere manier een mouw aan te passen?
 
 Naast het veilig stellen en het goede beheer van de leefgebieden in de
ecologische hoofdstructuur blijft specifiek soortenbeleid toch van essentieel
belang. De toestand van de natuur laat zien dat bijna de helft van de inheemse
plant- en diersoorten in hun voortbestaan wordt bedreigd en dat de biologische
verscheidenheid afneemt. Zeker nu blijkt dat zeer veel soorten juist buiten
de ecologische hoofdstructuur bescherming behoeven, is het de vraag of de
uitgetrokken middelen voldoende soelaas zullen bieden, te meer nu ook wildschade
en onderzoek uit een en hetzelfde potje gefinancierd worden en er dus zo'n
2 mln. voor soortenbeleid overblijft.
 
 Is het nu de bedoeling om de nadere uitvoering van soortenbeschermingsplannen,
het oplossen van knelpunten in het kader van de integrale aanpak, het gebiedsgerichte
beleid en het zogenaamde maatwerk van de plattelandsvernieuwing tot stand
te brengen? Of moeten wij onze hoop richten op een veel ruimere inzet van
de te wijzigen Natuurbeschermingswet?
 
 De opstelling van vijftien particuliere natuurbeschermingsorganisaties
spreekt ons aan. Dat is namelijk het gezamenlijk optrekken, waarbij van maatregelen
ter bescherming van de ene soort ook de andere soort kan mee profiteren. Die
organisaties staan in de startblokken, want voor een aantal soorten dringt
de tijd. Daarop hoor ik graag een reactie van de minister.
 
 Voorzitter! Een ander punt van zorg is de bezuiniging in 1996 met betrekking
tot de landschapsverzorgingsbijdragen en de regeling landschapsplannen. Beide
regelingen dragen sterk bij aan landschapsbeheer door particulieren –
in tegenstelling tot voorheen gebeurt dat tegenwoordig veelal in samenwerkingsverband –
en door lagere overheden. Zij dragen dus ook in het kader van de plattelandsvernieuwing
bij aan de aantrekkelijkheid van het gebied. Op welke wijze denkt de minister
dat deze activiteiten dan wel gestimuleerd kunnen worden? Niet alleen de natuurwaarden
zelf, ook de landschappelijke kwaliteit draagt immers bij aan de belevingswaarde
van de recreërende mens en daarmee aan het vergroten van het draagvlak
voor het natuurbeleid.
 
 Mijn fractie is dan ook een groot voorstander van het optimaal openstellen
van natuurgebieden en bossen voor extensieve vormen van recreatie. Dat wordt
kortweg samengevat met de term "onthekking". Voor boseigenaren kan dat, gezien
de hoge beheerslasten, een groot probleem opleveren. Natuurlijk zijn wij tevreden
met het bosakkoord. De uitbreiding met 75.000 ha in 25 jaar is mooi. Maar
naast uitbreiding moeten wij er toch ten minste voor zorgdragen dat de bestaande
bossen behouden en toegankelijk kunnen blijven. Ik verzoek de minister dan
ook heel dringend, serieus in te gaan op het eigen bezuinigingsvoorstel van
de Unie van bosgroepen, dat toevallig een kleine ƒ 500.000 lager uitkomt
dan de door de minister voorgestelde korting. Daarmee kan echter wel de doelstelling
worden bereikt, en wel voor maar liefst 130.000 ha bos en 40.000 ha natuur.
Ik herhaal die doelstelling: het bevorderen van een meer doelmatig beheer
en een meer rendabele exploitatie van landgoederen, bossen en natuurterreinen
teneinde deze duurzaam in stand te houden en de daaraan gegeven functie te
ontwikkelen.
 
 Voorzitter! Natuurbeleid en openluchtrecreatie gaan, als het goed is,
hand in hand op alle overheidsniveaus. Ik noem de natuurbeleving in de stad,
de mogelijkheid om in de directe omgeving van het stedelijk gebied te recreëren,
de zogenaamde groene verbindingen, de routestructuren voor wandelen en fietsen
en het recreatief medegebruik van het landelijk gebied, de natuurgebieden
en de bossen. Een aantal taken van het Rijk is naar de provincies gedecentraliseerd.
Nu zullen via de landinrichtingsprojecten wel zaken gerealiseerd kunnen worden,
ook die groene structuren, maar ook in landinrichtingsverband verdwijnen de
nodige aantallen kilometers. Zo rijst bijvoorbeeld ook de volgende vraag.
Het lijkt een peanut, maar het is toch niet geheel onbelangrijk: waarom is
de beschikbaarstelling van gelden voor de Stichting lange afstand wandelpaden
tot 1 januari 1997 uitgesteld?
 
 Het is opvallend dat er in de begroting nauwelijks aandacht wordt besteed
aan openluchtrecreatie, hoewel er toch voor de centrale overheid motieven
voor bemoeienis zijn op dit terrein. Ik noem het leefbaarheidsmotief, het
economisch motief en het natuur- en milieumotief. Een en ander moet toch ook
de minister ter harte gaan? Ik neem aan dat hij in ieder geval een mening
zal hebben op dit punt. Ik vraag hem dan ook of hij iets ziet in integratie
van routestructuren met de ecologische verbindingszones in de ecologische
hoofdstructuur. Welke mogelijkheden ziet hij daarbij voor verdere openstelling
van het landelijk gebied voor extensieve recreatie, zoals wandelen?
 
 In de door de Kamer aanvaarde nota Kiezen voor recreatie wordt gesteld
dat de belangenbehartiging van de sector moet worden geprofessionaliseerd,
ook de belangenbehartiging ten algemene nutte. Dan heb ik het dus niet over
die van de commerciële kant. Ik vraag de minister hoe het met de professionalisering
van die belangenbehartiging is gesteld.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik onderbreek u even. Het is u bekend dat wij een spreektijdtoedeling
hanteren? U heeft, beiden, nu nog vier minuten voor de tweede termijn, tenzij
u intern regelt dat de andere woordvoerders bij andere begrotingen fors inleveren.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):
 
 Bedankt voor de tip.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Het is ook een verzoek om op te schieten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):
 
 Dat begrijp ik.
 
 Worden daar voldoende middelen voor uitgetrokken en waar komen zij terecht?
 
 Mijn fractie vindt het buitengewoon jammer dat het kabinet een beslissing
over de wettelijke verankering van het compensatiebeginsel twee jaar voor
zich uit schuift, te meer omdat vanuit de Kamer al bij de discussie over het
NMP, de Vinex en het structuurschema Groene ruimte het belang daarvan is onderstreept.
Bij een wettelijke verankering kan immers niet alleen het Rijk er aan worden
gehouden, maar ook de provincies, gemeenten en waterschappen. Bij compensatie
van natuurwaarden zouden overigens ook de daarin opgesloten recreatiewaarden
moeten worden gecompenseerd. Deelt de minister deze mening? Nogmaals, extensieve
recreatie, de natuurbeleving, vergroot nu eenmaal het maatschappelijk draagvlak
van het natuurbeleid.
 
 Een laatste steekwoord, lettend op de opmerking van de voorzitter, over
de intrinsieke waarde van het dier. Wij komen er natuurlijk bij de behandeling
van de nota "Van wet naar werkelijkheid" uitvoerig op terug, maar ik wil de
minister op z'n minst in de gelegenheid stellen om bij de begrotingsbehandeling
nogmaals te beamen dat dit in zijn beleid zwaar weegt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Mijnheer de voorzitter! Wie de landbouwbegroting 1996 heeft gelezen, verwacht
alles behalve een hete herfst in agrarisch Nederland. Het landbouwbedrijfsleven
mag een structurele lastenverlichting van meer dan 700 mln. tegemoetzien en
ook voor het natuurbeleid tast de overheid nog eens wat dieper in de buidel.
Wel vinden wij dat de uitwerking van "Dynamiek en vernieuwing" nog te weinig
doorklinkt in deze nieuwe landbouwbegroting. Van een invulling van de kaderregeling
is nog weinig te zien. Het lijkt erop dat die pas in 1997 echt operationeel
gaat worden. Wij zijn zeer benieuwd naar de beleidsprioriteitenprogramma's
die in het kader van de nota Dynamiek en vernieuwing zullen worden uitgewerkt.
Wij wachten er met spanning op.
 
 Voor ons lijkt de tijd rijp om serieus werk te maken van een ecologische
omslag, juist ook om de positie van de Nederlandse landbouw te versterken.
Ik denk dat wij het erover eens zijn dat dit zeer noodzakelijk is. Dat "Otto
Normalverbraucher" hoge gezondheids- en milieu-eisen stelt aan de kwaliteit
van onze landbouwprodukten hebben wij al tot onze schade en schande gemerkt.
Ook de Nederlandse consument wordt steeds gevoeliger voor de kwaliteit van
de produkten. De heer Woltjer wees er net ook al op. Een van onze grootste
kruideniers gaat belangrijk meer Iers rundvlees in de schappen leggen. Dat
moet toch een signaal zijn voor de Nederlandse producenten?
 
 Het moet ons zorgen baren voor de positie van het Nederlandse produkt
dat wij bijvoorbeeld in het jaar 2000 niet aan de Europese nitraatrichtlijn
zullen voldoen. Ook de Europese Commissie maakt zich hier zorgen
om. Het moet ons ook zorgen baren dat wij er niet in zullen slagen om rond
het jaar 2003 de afspraken van de Noordzee-conferentie met betrekking tot
evenwichtsbemesting na te komen, dat kalveren bij ons nog altijd in kisten
mogen worden gemest en dat aan aantal veelgebruikte bestrijdingsmiddelen,
tegen de afspraken in, tot het einde van de eeuw toegelaten worden. Deelt
de minister de vrees als het gaat om de kwaliteit van het Nederlandse landbouwprodukt,
ook in relatie met de ecologische kanten daarvan? Wij vinden dat er een veel
offensiever beleid moet komen, om de achterstand in te lopen die Nederland
onzes inziens heeft op weg naar een duurzame produktie. Daarbij is met name
stimulerend beleid van groot belang.
 
 Ik kom even terug op de bestrijdingsmiddelen. Wij zijn absoluut niet tevreden
over de gang van zaken op dit terrein. De minister stelt dat een volumereductie
is gerealiseerd. Dat is inderdaad het geval maar waar het gaat om de emissies
en de schadelijkheid van stoffen, zijn wij nog lang niet op de goede weg.
In het Meerjarenplan gewasbescherming heeft men een lijst van 80 middelen
opgesteld waarvan de toepassing in 1995 beëindigd zou moeten worden maar
daarvan is nog maar weinig terechtgekomen. Hoe staat het overigens met de
evaluatie van het College toelating bestrijdingsmiddelen? Wij hadden daar
rond half september een evaluatierapport van verwacht zodat daarover een debat
in de Kamer zou kunnen worden gevoerd maar wij hebben nog niets gezien. Kan
de minister de signalen bevestigen dat wij pas tegen het einde van 1995 deze
evaluatie tegemoet kunnen zien? Hoe staat het met de vermindering van de afhankelijkheid
van de Nederlandse land- en tuinbouw van bestrijdingsmiddelen? Hoe ziet de
minister in dit verband het streven naar een breed pakket van bestrijdingsmiddelen?
Komt dit niet in conflict met de geschetste doelstelling?
 
 Voorzitter! De ambities en middelen voor het natuurbeleid zijn voor deze
periode in evenwicht gebracht en dat is een felicitatie aan het adres van
de minister waard. Wij hebben nog wel zorgen waar het gaat om het aankopen
van bestaande natuurterreinen en de korting op het landschapsbeheer. Wij hebben
voorts vragen over de verscherpte vermindering van het subsidie voor de Unie
van bosgroepen. Wij vragen ons af hoe de minister denkt over de voorstellen
om in de sfeer van het landschapsbeheer ook Melkert-banen in te zetten. Ons
lijkt dat een goede suggestie.
 
 Teleurstellend vinden wij de invulling van het kaderplan natuur- en milieu-educatie.
Deze minister heeft wat dit betreft een coördinerende rol geclaimd en
dat juichen wij toe maar dan moet er ook werkelijk iets van terechtkomen.
Ik denk dat deze educatie onverminderd actueel is. Deze zaak is van belang
voor een maatschappelijk draagvlak voor verdergaand natuur- en milieubeleid.
Wij willen de minister dan ook vragen, er in het kabinet op aan te dringen
dat voor het Meerjarig strategisch uitvoeringsplan tot 2000 substantieel meer
middelen op tafel komen. Dat geldt voor zijn eigen ministerie maar ook voor
de ministeries van Verkeer en waterstaat en van Economische Zaken. Wij vinden
overigens dat het in dit geheel geen pas geeft om de subsidie ten behoeve
van het Landelijke milieu-overleg, dat toch een belangrijke rol speelt als
strategisch overlegplatform, stop te zetten. Ook wij vinden dat het agrarische
natuurbeheer een zeer belangrijke rol zal moeten spelen bij het hele natuurbeleid.
Het is ons niet helder welke middelen voor dit doel zijn ingeruimd. Gaat het
inderdaad om 19 mln. of om een ander bedrag?
 
 Wat het internationale natuurbeleid betreft vinden wij het prima dat er
een plan op tafel ligt maar de vraag is natuurlijk welke gelden beschikbaar
worden gesteld. Gaat het ministerie ook een substantieel gedeelte van de 0,1%
BNP voor dit beleid op tafel leggen? Om welk bedrag gaat het? Onze suggestie
zou zijn dat in dit kader de minister vooral kijkt naar een duurzaam beheer
van visstanden.
 
 Ik kom terug op "de hete herfst". De welhaast serene kalmte die deze begroting
uitstraalt, staat in schril contrast met de gemoedstoestand op het platteland.
"Dynamiek" predikt de minister; "dynamiet" lijken de boeren te hebben verstaan.
Een belangrijke verklaring voor de onrust is ongetwijfeld dat de inkomensdruk
veel boeren de afgelopen jaren te veel is geworden. Het LEI signaleert dat
nu niet alleen de kleinere en verouderde bedrijven de boot dreigen te missen,
maar dat dit ook gaat gelden voor de jonge ondernemers met grotere moderne
bedrijven. Dat is natuurlijk zeer zorgwekkend.
 
 Het vastgelopen mestbeleid staat symbool voor de crisis in de landbouwpolitiek,
nog niet eens zo zeer voor de crisis in de landbouw, want ook tamelijk strenge
mestnormen hebben in, vergelijking met andere factoren, slechts een bescheiden
invloed op het verdwijnen van landbouwbedrijven. Ik geef alvast een schot
voor de boeg. Naar aanleiding van een onderzoek wordt in De Boerderij gemeld
dat nu al minstens 30% van de Nederlandse veehouders onder een verliesnorm
van 20 kilo fosfaat per hectare werkt. Wij vinden het van belang dat in de
mestnota voor deze groep een beloning op tafel komt. Die kans wordt echter
gemist. Verder vinden wij dat het instrument mineralenbalans in feite voor
de gehele sector zou moeten gelden; het wordt nu slechts voor een klein gedeelte
ingezet. Voorts komt er voor het probleem van de fosfaatverzadigde gronden
geen oplossing.
 
 In verband met een offensiever beleid houdt mijn fractie de minister graag
de spectaculaire groei voor van de biologische landbouw in Oost-Europa, alsook
in Oostenrijk en Denemarken. Ik sluit mij graag aan bij de woorden van collega
Woltjer hierover. De Deense regering heeft heel wat ambitieuzere doelstellingen
dan de Nederlandse regering: in 2000 een biologisch areaal van ten minste
7% en een marktaandeel van 15%. In Oostenrijk heeft succesvol beleid ertoe
geleid dat nu 22.000 bedrijven biologisch produceren. In ongeveer vier jaar
heeft daar een vervijftigvoudiging plaatsgevonden. Kortom, het marktaandeel
van de biologische landbouw loopt in die landen ver voor op wat er op dit
gebied in Nederland gepresteerd wordt. Wij moeten ons er goed rekenschap van
geven dat wij de boot niet missen van de export en de positie van de Nederlandse
landbouw hierin.
 
 Ik vraag de minister dan ook of hij in navolging van zijn Deense collega
opdracht wil geven voor het opstellen van een plan van aanpak waarin met name
wordt aangegeven op welke manier boeren meer gestimuleerd kunnen worden om
om te schakelen, de vraag naar biologische produkten gestimuleerd kan
worden, daar fiscale maatregelen op ingezet kunnen worden en het drieluik
zich nadrukkelijker op de biologische landbouw kan richten. Dit moet ook in
financieel opzicht consequenties hebben. Ik wacht hierover graag een motie
van de PvdA af.
 
 Nog een enkele opmerking over het Europese landbouwbeleid. De minister
gaat daarover scenario's presenteren. Natuurlijk is dat ook van groot belang
voor de Nederlandse landbouw. Wij sluiten ons aan bij de constatering in een
rapport van Duitse milieu-organisaties dat er sprake is van een nogal onevenwichtige
besteding van de landbouwsubsidies. Slechts 20% komt namelijk op de boerderij
terecht en de meerderheid belandt bij verwerkers, handelaren en koelcelbeheerders.
Ziet de minister hierin ook een probleem? Wil hij dit betrekken bij zijn scenario's?
Dan kunnen wij uiteindelijk op een Europese landbouwpolitiek uitkomen die
geen crisismanagement inhoudt waarbij men zich met name richt op het wegwerken
van overschotten. Het gaat erom dat men werkelijk in staat is om de landbouw
op een goede manier de toekomst in te helpen.
 
 
 
 
 
 De heer Blauw (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Van diverse zijden is de VVD-fractie benaderd
om met name bij de behandeling van deze begroting van LNV zwaar in te zetten.
Men zal begrijpen dat deze wensen door mijn fractie zeer serieus genomen worden.
Het "zwaarste" duo van de VVD-fractie gedurende deze kabinetsperiode is voor
deze begrotingsbehandeling ingezet.
 
 Deze begroting is de eerste die onder volledige beïnvloeding van
deze minister tot stand is gekomen. Ruim een jaar na het aantreden van de
minister worden de nieuwe contouren van het beleid duidelijker: minder knechting
door middel van regelgeving, meer verantwoordelijkheid voor de individuele
ondernemer en een grote lastenverlichtingsoperatie ten gunste van een ruimere
vrije bestedingskeuze, dus van de internationale concurrentiekracht. Meer
dan 1,2 mld. is in ruim één jaar vrij gemaakt ten gunste van
de agri-business, deels structureel, deels incidenteel. Dat is de laatste
decennia niet eerder gerealiseerd.
 
 Hiermee is niet gezegd dat er geen extra zorg gewenst is. Er moet worden
vastgesteld dat met name de bedrijven die geen of weinig personeel hebben
en daarnaast een negatief vermogen, gekoppeld aan een te laag inkomen, veel
van de lastenverlichting aan hun neus voorbij zien gaan. Wat denkt de minister
hieraan te doen?
 
 Bovendien vragen met name de sectoren glastuinbouw en intensieve veehouderij
extra aandacht. Het onlangs aangeboden rapport Nederland tuinbouwland bevat
vele positieve elementen. In de zienswijze van de VVD-fractie is het kabinet
nu aan zet, mede gelet op de desbetreffende zinsnede in de Troonrede en hetgeen
hierover in de algemene politieke beschouwingen hierover is gezegd.
 
 Bij de behandeling van de geactualiseerde mestdossiers zal de positie
van de intensieve veehouderij veelvuldig aan de orde komen. Hoewel het lang
heeft geduurd, is het positief dat het kabinet verleden week dit beleidsvoornemen
heeft "afgeconcludeerd". Over beide genoemde onderwerpen zullen wij nader
met het kabinet overleggen. De VVD-fractie heeft graag de toezegging van de
minister dat een zo spoedig mogelijke reactie aan de Kamer gezonden wordt
naar aanleiding van het rapport Nederland tuinbouwland, opdat voor de aanvang
van het kerstreces beide onderwerpen in de Kamer in behandeling genomen kunnen
worden. Duidelijkheid naar beide sectoren is gewenst.
 
 Juist nu mijn droombeeld, namelijk één grote nationale belangenbehartigende
landbouworganisatie is gerealiseerd, is er sprake van grote onrust. Werkgevers
en werknemers bekampen elkaar. Sectorale bonden en de landelijke belangenorganisatie
bekampen elkaar. LTO en LBS bekampen elkaar. Actiegroepen, aanhangig aan diverse
belangenorganisaties, bekampen ook elkaar. Het is duidelijk dat de VVD-fractie
zich ervoor zal inspannen om de PBO-structuur danig aan te passen. Meerdere
keren bij deze begrotingsbehandeling spraken wij daarover. Dit vraagt echter
een zorgvuldig proces, dat in deze kabinetsperiode afgerond moet worden. Spoed
is derhalve gewenst. Maar kan de minister aangeven wat de gevolgen voor LNV
zijn als, voortvloeiend uit de huidige situatie, het Landbouwschap wordt opgeheven
voordat de nieuwe PBO-wetgeving is gerealiseerd? Deelt de minister de zorg
dat de betalingsdiscipline van de primaire sector snel zal afnemen naarmate
de huidige situatie voortduurt en mogelijk escaleert?
 
 Reeds meerdere malen heeft de VVD-fractie de wens geuit, de daarvoor in
aanmerking komende staatsgronden onder voorwaarden particulier te koop aan
te bieden. Wij zien niet in wat de overheidstaak is waar particulieren die
rol gelijkwaardig kunnen overnemen. De vrijkomende geldmiddelen kunnen dan
onder andere aangewend worden ten gunste van de versterking van de concurrentiepositie
en dus van de continuïteit van de agrarische sector. Daarvan is tot op
heden nog weinig terechtgekomen, bij de domeingebieden noch bij de gronden
van Staatsbosbeheer. Dit kan zo niet doorgaan. Derhalve vragen wij de minister
om gelijktijdig met de aanbieding van de begroting voor 1997 een overzicht
te geven van alle cultuurgronden die in overheidsbezit zijn, en dit overzicht
te voorzien van een plan van aanpak met betrekking tot eventuele verkoopmogelijkheden.
 
 
 
 
 
 De heer Ter Veer (D66):
 
 Kunnen cultuurgronden ook produktiebossen zijn?
 
 
 
 
 
 De heer Blauw (VVD):
 
 In eerdere stadia spraken wij bij dit onderwerp over landgoederen. Er
is sprake van een samenhang, want daarbij is produktiebos en cultuurgrond
aan de orde. Bij produktiebossen zou het wat ons betreft ook kunnen. Het gaat
erom dat in ons denken, in ons liberale uitgangspunt, het niet bij uitstek
de Staat is die grond dient te verwerven. Natuurlijk is er op dit terrein
een collectieve verantwoordelijkheid, als wij spreken over kwetsbare gebieden
waaraan wij waarde hechten en die door anderen niet beheerd kunnen worden.
Nochtans, de Staat heeft geen functie bij de gronden die net zo goed beheerd
kunnen worden door particulieren.
 
 Het nadrukkelijker betrekken van de agrarische sector bij de uitvoering
van het natuurbeheer spreekt de VVD-fractie zeer aan. Reeds in 1991 hielden
wij hiervoor een pleidooi in de vorm van een dubbeldoelaanpak. Het koppelen
van Europese inkomenstoeslagen aan gewenste natuurbeheersdoelstellingen
verankert het systeem van inkomenstoeslagen in onze samenleving. Immers, inkomenstoeslagen
alleen devalueren spoedig tot een premie waarvoor geen tegenprestatie behoeft
te worden geleverd. Deze Brusselse groene Sinterklaas loopt dan grote risico's
wegbezuinigd te worden, mede gelet op het hoge Europese ambitieniveau. Indien
het toegezegde onderzoek spoedig afgerond kan worden, worden wij daarover
graag nader geïnformeerd.
 
 Het afgelopen jaar is de Pachtwet gewijzigd. Gisteren is de behandeling
zelfs afgerond in de Eerste Kamer. Een niet onbelangrijk nieuw onderdeel van
de gewijzigde wet is het zogenaamde anti-speculatiebeding. De meerwaarde tussen
verpachte waarde en vrije-marktwaarde wordt in de toekomst over een tijdsbestek
van tien jaar met 10% per jaar verrekend. De eigenaar van de aangekochte,
verpachte boerderij is dus na tien jaar volledig ontlast. Geheel anders is
dit nu nog met betrekking tot de fiscale claim ten aanzien van het eerste-pachtersvoordeel.
Terwijl hier sprake is van hetzelfde principe, meet de wetgever hier met twee
maten: de fiscale claim van het eerste-pachtersvoordeel geldt levenslang en
soms langer. Ook hier zal in de zienswijze van de VVD-fractie een periode
van tien jaar moeten gelden, omdat de wetgever consistentie en gelijke beoordeling
dient na te streven. Graag ontvang ik hierop een reactie van de minister.
 
 In toenemende mate nemen de activiteiten van de bedrijfsverzorgingsdiensten
toe. Per jaar worden ongeveer 4.000.000 uren bemiddeld. Daarvan worden 1.000.000
uren besteed aan vervanging van arbeidsongeschikte boeren en tuinders. Bij
de bedrijfsverzorging zijn in vast dienstverband en deeltijddienstverband
ruim 4600 werknemers betrokken. Zeven dagen per week, van 's morgens zeer
vroeg tot 's avonds laat worden werkzaamheden verricht.
 
 Hier wreekt zich de regeling rond het reiskostenforfait, het ontmoedigen
van woon-werkverkeer en de daaraan verbonden 20-dagenregeling. Veel vervanging
in de sfeer van arbeidsongeschiktheid duurt langer dan de toegestane twintig
dagen. In verband met het gemis van functioneel openbaar vervoer is het gebruik
van de eigen auto noodzakelijk. De praktijk wijst uit dat door de vermijding
van de kosten met name voor de werknemer onnodig veel wisselingen plaatsvinden
op de negentiende dag. Dat geeft veel administratief werk, onrust in de werksfeer,
grotere risico's voor de kwaliteit van het werk, en dat wel op een zeer kwetsbaar
moment, namelijk bij arbeidsongeschiktheid. Staatssecretaris Vermeend heeft
inmiddels de commissie-Van Lunteren geïnstalleerd om een oplossing te
zoeken. Waarom is er geen ontheffing van de huidige regeling op basis van
medische indicatie, zoals de vrijstelling van BTW op basis van sociale indicatie?
De VVD-fractie vraagt de minister invloeden aan te wenden om een ontheffingsregeling
op medische indicatie te bevorderen.
 
 Bij lezing en herlezing van de begroting is het ons opgevallen dat nog
onvoldoende gehoor is gegeven aan de tijdens de behandeling van de Prioriteitennota
onder andere door de VVD-fractie geuite wens om meer aandacht te schenken
aan kwaliteitsvraagstukken van de arbeidsplaats. Is het overigens waar dat
de contacten van de werknemersorganisaties met het departement op een laag
pitje staan? En wanneer mogen wij een visie van de minister op deze kwaliteitsvraag
verwachten?
 
 De kaderregeling voor de innovatiestimulering is nog in voorbereiding.
Deze kaderregeling komt in plaats van bestaande regelingen. Het is op z'n
minst merkwaardig dat de bestaande regelingen reeds zijn gestopt voordat de
nieuwe regeling in werking treedt. Deze vorm van slagvaardig handelen is volgens
de VVD-fractie onjuist. Wil de minister overigens aangeven welke innovatie-initiatieven
in principe in aanmerking kunnen komen voor deze kaderregeling, zonder dat
er nationaal concurrentievervalsing optreedt?
 
 Reeds vele jaren spreken wij over de privatisering van de RVV. Vele jaren
spreken wij over de noodzakelijke reorganisatie van de verschillende keuringsdiensten.
Het werkstuk van de commissie-Hendriks/De Zeeuw is onttakeld. Maar hoe gaan
wij nu verder? Het is zo stil. De VVD-fractie zou het bijzonder waarderen
als in de nieuwe structuur met name voor het bedrijfsleven een zo groot mogelijke
rol zal ontstaan. De Stichting gezondheidszorg voor dieren kan in de nieuwe
opzet een prominente rol vervullen. De overheidsverantwoordelijkheid voor
deze kwaliteitsvraagstukken kan dan in toenemende mate steekproefsgewijs tot
stand komen.
 
 Mijnheer de voorzitter! Onder dankzegging voor de medewerking die de VVD-fractie
het afgelopen jaar van het departement heeft mogen ontvangen, sluit ik af.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Het woord is aan de heer Keur, het tweede zwaargewicht.
 
 
 
 
 
 De heer Keur (VVD):
 
 Voorzitter! De heer Blauw probeert mij steeds wijs te maken dat ook hij
een couveusekindje is geweest. U begrijpt wel dat ik dat niet geloof.
 
 Aan mij is de eer om het liberale standpunt inzake het Europese landbouwbeleid
uit te dragen. Gezien de ontwikkelingen in de landbouw in het algemeen en
in Europa in het bijzonder, is het niet met bijzonder opgewekte gevoelens
dat ik hier sta. De druk op de sector – het is u bekend, voorzitter –
neemt allerwegen toe. Ik trek mij dit als politicus en oud-bedrijfsgenoot
ten zeerste aan. Om die reden zou ik niets liever doen dan respijt bieden
door te zeggen dat, wat Europa betreft, de agrariër zich absoluut niet
druk hoeft te maken. Ik ben echter bang dat ik dan de waarheid geweld aan
zou doen, want staan die zaken er in Europees landbouwverband wel zo goed
voor?
 
 Het laatste wat ik wil, is mij voor de beantwoording van die vraag aan
te sluiten bij doemdenkers die geen gelegenheid voorbij laten gaan om, zonder
een redelijke argumentatie daarvoor, te zeggen dat het toch niets wordt met
de eenwording van ons Europa. Integendeel, ik denk dat het met die eenwording
wel wat wordt, ook voor de landbouw. Maar eer en geweten verplichten mij wel
om de zorgen te uiten die ook mijn partij heeft over het proces dat naar eenwording
leidt. Het betreft bijvoorbeeld zorgen die te maken hebben met de concurrentiepositie
van de Nederlandse boer. Deze wordt ernstig uitgehold door bijvoorbeeld de
hoge lonen- en lastenstructuur in ons land.
 
 Ongewenst, in het licht van concurrentieverhoudingen, is ook het gebrek
aan harmonisatie op verschillende terreinen. Ik denk daarbij bijvoorbeeld
aan het fytosanitaire en het gewasbeschermingstoelatingsbeleid
en aan de ongelijke uitwerking van EU-maatregelen in de verschillende lidstaten.
Dit laatste schreeuwt om strengere en vooral consequentere controles. Want
wat gebeurt er nu bijvoorbeeld op het gebied van het milieu- en residubeleid?
 
 Het klinkt misschien vreemd, maar de agrariër in ons land krijgt
op dit gebied de rekening gepresenteerd voor het feit dat hij goed zijn best
doet. Ik denk daarbij aan het Meerjarenplan gewasbescherming: de doelstellingen
worden ruim binnen de aangegeven tijd gehaald, maar dat wordt tegelijkertijd
tegen hem gebruikt, omdat elders de controles minder consequent worden uitgevoerd.
Daardoor zijn de minder bereidwilligen in staat om Europese regelgeving op
dit gebied aan hun laars te lappen en tegen een lagere kostprijs te werken
dan met een juiste uitvoering mogelijk zou zijn geweest. De tuinbouw is een
voorbeeld hiervan, een voorbeeld dat wij in dit huis allemaal kennen.
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik wil de heer Keur graag een vraag stellen. Ik krijg de indruk –
misschien is dat fout; dat hoop ik maar – dat wij in Nederland de regelingen
als het braafste jongetje van de klas toepassen en dat andere landen er met
de pet naar gooien. Is dat de bedoeling van hetgeen de heer Keur zegt? Want
dan vraag ik mij af welke consequenties hij daaruit trekt ten aanzien van
de integratie. Ik geloof daar niet in; ik heb er wat dat betreft een andere
kijk op. Ik verneem echter graag zijn reactie hierop.
 
 
 
 
 
 De heer Keur (VVD):
 
 U wilt mij nu iets in de mond leggen, wat ik niet bedoeld heb te zeggen.
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Dan wil ik u dat niet in de mond leggen.
 
 
 
 
 
 De heer Keur (VVD):
 
 Nee, maar dat probeert u wel.
 
 Kijk, ik probeer aan te geven dat wij, als Nederland, proberen ons aan
richtlijnen te houden die voor alle lidstaten zijn opgesteld. Ik constateer
echter dat in verschillende andere landen men zich daar in mindere mate of
in het geheel niet aan houdt, bijvoorbeeld – ik denk even aan de giftomaat –
in de zuidelijke landen. Dan kunt u niet zeggen, dat men zich daar wel aan
houdt; ik vind dat een probleem.
 
 Het is niet zo, dat ik zeg: omdat zij het niet doen, doen wij het ook
niet. Ik vraag juist – ik duid er ook op – of wij met die regelgeving
en die controle niet een betere weg in moeten slaan in Europa: niet slechter,
maar beter.
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Misschien mag ik ter toelichting het volgende opmerken, voorzitter, om
vervolgens nog een aanvullende vraag te stellen.
 
 Ik heb niet gezegd dat er geen betere controle moet komen. Het is juist
omgekeerd: ik ben van mening dat overal die controle versterkt moet worden
en dat het ook veel beter kan. Waar ik tegen protesteer, is dat men altijd
de indruk wekt alsof het in de noordelijke landen c.q. Nederland allemaal
perfect gebeurt en dat daardoor onze landbouwers het slachtoffer worden van
dit beleid van ons. Ik kan een hoop voorbeelden noemen, waarvan ik zeg dat
het in Nederland best beter zou kunnen.
 
 Soms is het ook zo dat de Europese regelingen nog niet voldoende zijn
uitgewerkt. Zo zijn er op het gebied van de milieumaatregelen heel wat regelingen
op Europees niveau die nog zeer gebrekkig zijn uitgewerkt, omdat met name
bepaalde lidstaten de relatie tussen milieu en landbouw niet op Europees niveau
geregeld willen hebben. Aan dat soort zaken zouden wij samen moeten werken.
We moeten niet werken – dat was de achterliggende gedachte van mijn
vraag – met typeringen in die zin, dat de zuidelijke landen het fout
doen, waarbij gewezen wordt op giftomaten van de Spanjaarden. Ik wijs er dan
op dat Nederland residubepalingen kan hanteren en kan weigeren.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Wilt u uw vraag stellen?
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Ja, voorzitter, maar de vraag is eigenlijk een beetje een herhaling. Hebt
u het gevoel doordat Nederland de regelingen strenger toepast en controleert,
dat de Nederlandse landbouwer c.q. tuinder daar het slachtoffer van wordt?
 
 
 
 
 
 De heer Keur (VVD):
 
 Ja.
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Dan verschillen wij van mening.
 
 
 
 
 
 De heer Keur (VVD):
 
 Dat mag. Ik ben ook begonnen met te zeggen, dat de concurrentiepositie
van Nederland in bepaalde sectoren in gevaar komt doordat hier de regelgeving,
zoals ik het beleef bij de bedrijven en bij de mensen, goed wordt nageleefd.
Ik vind dat andere landen er wel eens wat te weinig aan doen, zodat de positie
van de Nederlandse landbouw er niet beter op wordt, nog afgezien van alle
andere aspecten die daar een rol bij spelen. Mijn antwoord op uw vraag is
dus: ja.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 In aanvulling op de heer Woltjer wil ik ook hierover een vraag stellen.
Volgens u gaat het allemaal fantastisch in Nederland met het Meerjarenplan
gewasbescherming. We halen onze doelstellingen. Ik heb zojuist al gezegd dat
dit voor de volumereductie inderdaad klopt. Maar voor de emissies, de hoeveelheid
gif die in het milieu terechtkomt, geldt een heel ander verhaal en ik wil
graag van u horen hoe u daar tegenaan kijkt.
 
 
 
 
 
 De heer Keur (VVD):
 
 Wat wilt u nu precies vragen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Of u inderdaad van mening bent, dat het allemaal zo fantastisch gaat...
 
 
 
 
 
 De heer Keur (VVD):
 
 Ja, dat ben ik.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 ...in Nederland op het gebied van gewasbescherming? Wellicht loopt het
volume terug maar als het gaat om de hoeveelheid giftige stoffen die in het
milieu terechtkomen, zijn we nog lang niet op de goede weg. Ook de directeur
van CIBA/AGO zegt: we zijn nu middelen gaan produceren die per kilo veel effectiever
zijn. Hij zegt effectieven maar in feite zijn ze dus veel giftiger. Je kunt
wel minder op het land gooien maar de hoeveelheid die in het milieu terechtkomt,
blijft aanzienlijk fors. Ik vind eerlijk gezegd het beeld dat u schetst, dat
Nederland het op dit terrein zo ontzettend veel beter doet dan andere landen
en dat het zo prima gaat, vertekenend.
 
 
 
 
 
 De heer Keur (VVD):
 
 Ik kan wat dit betreft met een gerust hart uit eigen ervaring spreken.
Ik heb met dit bijltje dagelijks te hakken, niet in de Kamer maar elders in
dit land. Ik kan u verzekeren dat het gebruik en het terugdringen
van gewasbeschermingsmiddelen drastisch is terug gedrongen en dat er veel
beter mee wordt omgegaan. Tegenover uw opmerking dat de emissie nog enorm
is, kan ik het argument stellen dat de emissie laag is zolang u mij dat niet
met cijfers staaft en zolang ik dat ook niet exact met cijfers kan staven.
We kunnen hier wel blijven praten totdat we een ons wegen, maar ik stel vast
dat in ons soort bedrijven, dat ik uit ervaring ken, het middelengebruik drastisch
wordt teruggedrongen. Dat gebeurt niet alleen omdat je geen rommel in de sloot
en op het land wil, maar ook omdat het de eigen portemonnee spaart. Ik moet
de opmerking van collega Vos dat de terugdringing maar minimaal is, ten zeerste
tegenspreken. Die terugdringing is in mijn optiek op dit moment optimaal.
Er is in dit huis ook wel eens gezegd, dat je de 100 meter niet in 4 seconden
kunt lopen. Dat kunnen de land- en tuinbouwers ook niet. Ik ben ervan overtuigd
dat er geweldig veel aan gebeurd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Ik ben het met u eens dat er wel iets gebeurt.
 
 
 
 
 
 De heer Keur (VVD):
 
 Ik zeg: geweldig veel.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Ik zeg niet dat er niets gebeurt. Maar als ik de verhalen uit de milieu-organisaties
hoor, waarover ik zojuist sprak, en als ik vanuit de waterwereld hoor spreken
over de gigantische problemen waar men nu nog mee te maken heeft, dan wil
ik hier stellen dat er nog lang niet genoeg gebeurt. Ook daar moet Nederland
zich rekenschap van geven, ook in Europees verband.
 
 
 
 
 
 De heer Keur (VVD):
 
 U heeft mij niet horen zeggen, dat we daar geen rekening mee moeten houden.
Ik zeg alleen, dat wij er in Nederland geweldig veel aan doen en dat wij er
ook geweldig veel rekening mee moeten houden in de toekomst. Daarover verschillen
wij niet van mening. Maar het beeld wordt maar al te vaak geschetst alsof
er niets gebeurt. Er gebeurt wel degelijk heel veel en ik heb geprobeerd om
u dat uit te leggen. De mensen in dit land moeten ook zien wat er gebeurt,
want iedereen doet maar alsof er niets gebeurt. Ik ben het wat dat betreft
niet met u eens.
 
 Voorzitter! Ongelijkheid in de uitkomst van bedrijfsresultaten is voor
de VVD geen probleem, maar die ongelijkheid dient niet het gevolg te zijn
van dit soort onrechtmatigheden, onrechtmatigheden die zich overigens niet
alleen afspelen op het terrein van de regelgeving voor milieu- en residubeleid.
Ook in andere takken van het Europese net worden met de nodige regelmaat de
spelregels ontdoken. Het Italiaanse melkquotum ligt ons daarbij nog vers in
het geheugen. Alleen al waar het gaat om misbruik en oneigenlijk gebruik van
Europese subsidies, bijvoorbeeld door het rondpompen van geld, wordt de schade
door fraude geschat op 7 à 15 mld. De VVD hecht er grote waarde aan
dat deze fraude snel en effectief wordt bestreden.
 
 Naar aanleiding van de zojuist door mij geschetste ontwikkelingen heb
ik drie vragen aan de minister. Wat denkt de minister in de toekomst te doen
aan het verbeteren van de concurrentiepositie van de Nederlandse agrariër?
Hoe kijkt de minister tegen het minder goed van de grond komen van agrificatie
in Nederland? In Frankrijk en Engeland wordt hard gewerkt aan agrificatie.
Tot op heden is er bitter weinig van te bespeuren in Nederland. Een volgende
vraag heeft betrekking op de fraudegevoeligheid van de Europese subsidieregelingen,
bijvoorbeeld binnen de structuur- en cohesiefondsen. Heeft de minister ideeën
over mogelijke oplossingen voor dit probleem? Is hij op de hoogte van de ontwikkelingen?
Zo ja, zijn er vorderingen te melden? Hier wordt ook al lang over gesproken.
Wij zijn erg benieuwd naar eventuele vorderingen.
 
 Voorzitter! Naast de perikelen rond de concurrentiepositie betreft mijn
tweede punt, als het om Europa gaat, het gemeenschappelijk landbouwbeleid
(GLB). Duidelijk blijkt dat het oude GLB-instrumentarium van prijsondersteuning
om beleid te maken niet meer kan rekenen op instemming van alle Europese lidstaten.
De doelstellingen die in het verleden werden geformuleerd, zijn redelijk verwezenlijkt.
Er is sprake van voldoende voedselvoorziening. De sociaal-economische achterstand
van het platteland ten opzichte van de stad is grotendeels ingelopen. En geloof
het of niet, maar de eenwording van Europa krijgt steeds vastere vormen. De
dingen die nu de aandacht vragen, liggen veelal op andere terreinen. De beleidsmakers
wordt weleens verweten dat men in een isolement werkt. Men zou te weinig oog
hebben voor een snel veranderende omgeving. Ook de VVD is die mening toegedaan.
Het tot dusver in Europees verband gevoerde beleid lijkt steeds minder in
staat om het agrarisch inkomen te ondersteunen en is bovendien vaak onverenigbaar
met andere beleidsterreinen. Landbouwbeleid is kostbaar en tot obstakel geworden
bij de formulering van het wereldhandelsbeleid. Het GLB lijkt op dit moment
de ontwikkeling van de landbouw meer in de weg te staan dan dat men ze op
gang helpt.
 
 Een en ander betekent dat de bakens moeten worden verzet. Alleen is de
vraag: hoe? De consensus die zo lang onder de lidstaten van de Europese Unie
ten aanzien van het oude beleid heeft geheerst, lijkt te zijn ingeruild voor
machtspolitiek van de lidstaten. Ieder tracht het vacuüm dat is ontstaan
door het "failliet" van het oorspronkelijke GLB met eigen ideeën en belangen
op te vullen. De meningsverschillen zijn niet van de lucht. Mijn partij wil,
nu de discussie rond het GLB gaande is, graag met een eigen liberale visie
komen op een nieuw beleid. Om dat te doen, wil ik kort ingaan op de invloeden
die van kracht zijn op de huidige impasse in het oude beleid. Dit is achtereenvolgens
de terugdringing van prijscompensaties als gevolg van veranderende omstandigheden
en de toetreding van Oosteuropese landen.
 
 Ik wil met het laatste punt beginnen. Berekeningen van onderzoekcentra,
onder andere het LEI, geven aan dat met de toetreding van nieuwe lidstaten
uit Oost-Europa een bedrag van tussen de 7 en 37 mld. ecu is gemoeid. Dat
geld zal niet kunnen worden ingezet om het oude GLB in die landen in te zetten.
Men zit daar niet te wachten op prijsondersteuning of inkomensondersteuning.
Wel is er behoefte aan gerichte hulp voor herstructurering, modernisering
en diversificatie van produktiecapaciteit in de landbouw. De tweede, waarschijnlijk
giftiger angel in het vel van het oude GLB is de omschakeling van prijsondersteuning
naar inkomenssteun. Jarenlang was prijscompensatie een van de pijlers van
het GLB. Sinds de MacSharry-hervorming, verdere afname van
handelsbarrières tussen de verschillende landen, is onder druk van
groeiende importen uit goedkopere landen de prijscompensatie vrijwel onbetaalbaar
geworden. Alternatieve hulp wordt gezocht in inkomensondersteuning. Dat is
misschien voor het ogenblik een juiste keuze, maar wel een die veel geld kost,
te meer omdat de consument niet meer op zijn of haar solidariteit kan worden
aangesproken.
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Voorzitter! Er is destijds bij de MacSharry-voorstellen, waarbij in de
graansector van prijsondersteuning naar inkomensondersteuning werd gegaan,
van Nederlandse zijde heel vaak beweerd dat het onbetaalbaar zou zijn. Ook
de fractie van de VVD heeft dat gezegd. Inmiddels werken wij nu twee jaar
met dit systeem. Wij blijven heel ruim beneden de richtlijn. Kan de heer Keur
dat uitleggen? Ik hoor steeds verhalen: prijsondersteuning was veel goedkoper
dan inkomensondersteuning. De heer Keur zegt dat nu ook weer. Tegelijkertijd
constateer ik dat men, ondanks de voorspellingen die Nederland deed, nog steeds
duidelijk onder de richtlijn van de landbouwbegroting blijft.
 
 
 
 
 
 De heer Keur (VVD):
 
 Ik heb net gezegd dat studies van onder andere het LEI erop wijzen dat,
als wij dit beleid willen handhaven en tegelijkertijd toetreding van de Oosteuropese
landen willen bewerkstelligen, de uitgavenstroom enorm uit de hand zal lopen.
Dat probeerde ik te vertellen. Ik heb niet gezegd dat het MacSharry-beleid
in die zin is tegengevallen dat wij buiten onze ramingen zouden gaan. Overigens
had ik aan de minister willen vragen hoe destijds de inzichten waren wat het
zou kosten en wat het heeft gekost, maar u was mij een slag voor.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 Voor de duidelijkheid, is de heer Keur van mening dat het MacSharry-beleid
maar afgeschaft moet worden, gezien zijn verhaal op dit punt?
 
 
 
 
 
 De heer Keur (VVD):
 
 Als het goed is, kom ik daar in een later stadium op terug. Als u dan
niet tevreden bent, zie ik u graag weer.
 
 Voorzitter! De kosten zullen voorlopig zeker nog toenemen. In eerste instantie
is inkomenssteun bedoeld voor de graan- en rundvleessector, maar dat zijn
natuurlijk niet de enige sectoren die bedreigd worden door het verlies aan
prijsgaranties. Er zal nog veel meer geld op tafel moeten komen dan nu al
het geval is.
 
 Globale kostenberekeningen hebben al aangegeven dat de gehele omschakelingsoperatie
de Unie meer dan 25 mld. ecu zal kosten. Gegeven de politieke discussie die
momenteel wordt gevoerd over een landbouwbudget van bijna 37 mld. ecu is een
dergelijke kostenstijging zowel politiek als economisch onverantwoord. Tot
deze conclusie kwamen in 1992 ook de bij het GATT-overleg in de Uruguay-ronde
betrokken landen. Krachtens de MacSharry-hervorming werd daarom bepaald dat
inkomenssteun diende te worden gekoppeld aan strikte voorwaarden inzake bedrijfsgrootte
en produktiestructuur.
 
 Gezien de moeilijkheden die het omschakelingsproces van prijsgarantie
naar inkomensondersteuning voor de agrariër zal meebrengen, heeft de
VVD geen ernstige bezwaren tegen een voorlopige inkomensondersteuning in bepaalde
sectoren. Wel zijn wij tegen de manier waarop door MacSharry die inkomenssteun
verder is uitgewerkt. Daarin wordt namelijk bepaald dat inkomensondersteuning
bedoeld is voor kleine extensieve bedrijven; bedrijven dus die in Nederland
niet of nauwelijks voorkomen. Nederland deelt dus niet in de koek.
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 En de graansector dan? Dat is de belangrijkste sector. Ik kan mij van
andere landen best wat kritiek voorstellen – gelukkig is die niet gekomen –
op de manier waarop de MacSharry-voorstellen zijn ingevuld, namelijk dat er
rekening werd gehouden met de verschillende produktieniveaus per hectare en
dat dus in feite regionaal verschillende inkomenstoeslagen of hectaretoeslagen
werden gegeven. Daarop moet u reageren.
 
 
 
 
 
 De heer Keur (VVD):
 
 Ik sprak over het totaal. Mijn volgende zin zou zijn geweest: van de in
totaal 20 mld. ecu die Europa nu uittrekt voor het omschakelingsproject krijgen
wij maar 1%. Dan delen wij niet mee in die koek. Ik had het niet specifiek
over de graansector, maar over het totaal. Als u zegt dat het niet zo is,
ga uw gang.
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Voorzitter! Wij gaan hier natuurlijk geen discussie voeren, want ik weet
dat u dat niet toestaat, maar ik heb er nog een vraag over.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Voor deze ene keer dan.
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Hoe is de verhouding tussen de toegevoegde waarde van die produkten die
de heer Keur noemt en de totale toegevoegde waarde in Europa? Hij komt ineens
met een berekening en zegt dat Nederland maar een klein deel krijgt. Dan moet
hij ook zeggen hoe groot ons aandeel in de totale produktie is.
 
 
 
 
 
 De heer Keur (VVD):
 
 Ik was niet van plan om dat allemaal per sector uit te splitsen. Het ging
mij even om het totaalbeeld.
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Maar nu wekt u de indruk dat wij relatief weinig uit de pot van de Europese
Unie zouden krijgen. Als u de zuivelsector erbij neemt, zult u tot andere
conclusies komen. Dat houd ik vol.
 
 
 
 
 
 De heer Keur (VVD):
 
 Dat ben ik niet met u eens.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Mag ik even? Misschien kan de heer Keur de heer Woltjer nog schriftelijk
antwoord geven.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 Alleen al bij de graansector is er natuurlijk ook al wat gebeurd. Erkent
de heer Keur de spilfunctie van graan niet in de MacSharry-voorstellen? Er
is toch wel wat gebeurd in de verevening van de inkomens?
 
 
 
 
 
 De heer Keur (VVD):
 
 Als iemand dat had moeten erkennen, dan was het uw eigen partij een aantal
jaren geleden, die deze MacSharry-toestand zelf heeft behandeld. Wij worden
nu met onze neus op de feiten gedrukt wat de gevolgen daarvan zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Reitsma (CDA):
 
 Die zijn positief in de graansector.
 
 
 
 
 
 De heer Keur (VVD):
 
 Ik praat nu over de rundvlees- en de graansector, maar wij moeten het
ook in zijn totaliteit zien. Als ik de inkomenssteun voor één
hectare graan vergelijk met de prijsgarantie in het verleden, kan niet worden
gezegd dat we er op vooruit zijn gegaan. Een kilo tarwe is van 53 cent naar
28 cent gegaan. Dat zijn de reële cijfers. Iemand die graan verbouwt,
krijgt daarvoor per hectare een bepaald bedrag, en u kunt mij niet vertellen
dat u dat niet weet. Uw partij heeft daaraan immers zelf meegewerkt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 We zien toch ook dat de voorstellen op dit punt juist bevorderlijk zijn
geweest voor het graan en voor de inkomens van de graanboeren? U kunt in redelijkheid
niet volhouden, dat dit in het nadeel heeft gewerkt van de Nederlandse graanboeren.
 
 
 
 
 
 De heer Keur (VVD):
 
 U kunt mij niet wijs maken dat de graanprijs op 53 cent is gebleven. Die
prijs ligt op 28 cent, en de interventieprijs zal daar op het ogenblik misschien
iets onder liggen. Het gaat mij ook niet om de vraag of de graanprijs hoog
of laag is. Ik stel hier dat de Nederlandse landbouw 1% van de 20 mld. krijgt,
en u zegt dat de graanprijs nog goed is. Dat bestrijd ik dus, omdat ik dat
kan zien op mijn eigen afrekening. U moet niet proberen mij iets aan te praten.
 
 Voorzitter! Dat is vreemd, zeker als bedacht wordt dat onze netto bijdrage
aan de Europese begroting is opgelopen tot 4 mld. Nog vreemder wordt het,
wanneer we bedenken dat de andere lidstaten zich weinig aantrekken van de
Nederlandse problemen. Ik noem in dit verband de milieu- en afstemmingsproblematiek.
De VVD is op basis van al dit soort zaken niet gelukkig met de huidige beleidskeuzes.
Het zijn keuzes voor de instandhouding van een verouderde landbouwstructuur,
een structuur die haaks staat op de dynamiek van de markt. Een landbouwsector
die gebaseerd wordt op dit beleid, zal naar onze stellige overtuiging slechts
kunnen blijven bestaan bij de gratie van steeds groter wordende overheidsinterventie.
Het beeld dat de VVD voor ogen staat bij het toekomstige Europese landbouwbeleid
is een ander dan het door mij zojuist geschetste MacSharry-verhaal. Mijn partij
accepteert dat prijsondersteuning zal worden afgebouwd in een mate, die toenemende
liberalisatie van de wereldhandel en uitbreiding van de EU oostwaarts noodzakelijk
maken.
 
 Tegelijkertijd realiseren wij ons echter wel dat het maatschappelijk nuttig
is, de landbouw te blijven begeleiden. Het instrument dat daarvoor kan worden
ingezet, is ook in onze visie dat van inkomensondersteuning. Wij willen daaraan
echter wel een aantal voorwaarden koppelen. Die voorwaarden dienen in ieder
geval te behelzen dat de Nederlandse concurrentiepositie niet verder zal worden
aangetast. Ook mag directe inkomensondersteuning niet worden ingezet tegen
zich aan veranderende markten aanpassende landbouw. Renationalisatie van de
inkomensondersteuning kan bij dit alles niet worden uitgesloten. Wel kan in
de ogen van de VVD pas tot een dergelijk ingrijpend besluit worden overgegaan,
als gegarandeerd wordt dat de lidstaten niet zullen treden in een voor allen
dramatische beleidsconcurrentie. Voor alle duidelijkheid: de VVD is uitgesproken
voor alle werk dat is gericht op één Europa en één
interne markt, het liefst met zoveel mogelijk aangesloten landen. De voordelen
zijn evident, en de belangen zijn groot. Het Nederlandse aandeel in de Europese
agrarische export bedraagt immers 80%.
 
 Voorzitter! Het eenwordingsproces van Europa bevindt zich in een cruciale
fase. De invoering van de EMU en daarmee het uitbannen van valutaschommelingen
dient nog voor 2000 te worden voltooid. Er zullen nog meer landen willen toetreden,
en er moet een gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid worden ontwikkeld.
Dit zijn geen kleine zaken, het zijn zaken die van vitaal belang zijn voor
de Europese integratie. Maatschappelijke steun kan daarbij niet gemist worden.
De agrarische sector is een belangrijk onderdeel van die maatschappij. Ik
spreek de hoop uit dat politiek Europa zich dat goed realiseert tijdens de
IGC die in 1996 zal worden gehouden.
 
 
 
 
 
 De heer Janmaat (CD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het begrotingshoofdstuk komt in hoofdlijnen tot
de volgende opmerkingen. Het beleid zal erop gericht zijn dat "boeren en tuinders
de ruimte krijgen om te vernieuwen, om hun concurrentiepositie te versterken.
En dat op een wijze, die duurzaam is, die de belangen van natuur, milieu en
landschap niet aantast en waar mogelijk ondersteunt". Dit is een zin waar
de CD-fractie niet goed mee uit de voeten kan, vooral daar die belangen niet
mogen worden aangetast, althans zo luidt de beleidshoofdlijn. In extremo gezegd,
zou je er dus niet eens meer mogen lopen, want dan wordt de natuur al aangetast.
De minister zal toch niet zo wezensvreemd zijn dat hem niet bekend is dat
in de geschiedenis de mens wel degelijk wijzigingen in de natuur en het landschap
heeft aangebracht en daarmee zijn levenspositie en levensniveau heeft verbeterd.
Daarom wil ik de minister vragen om het eens uit te leggen. Uit die beleidslijn
volgt volgens de CD dat de minister het eigenlijk niet weet. Hij weet niet
wat hij moet gaan beginnen. Is het daarom dat de minister in zijn teksten
soms komt met de ik-vorm: ik doe dit, ik doe dat, ik wil zus, ik wil zo? Dat
is een vorm, waarvoor de leerlingen in het middelbaar onderwijs in de laagste
klassen direct een onvoldoende krijgen, omdat hun gevraagd wordt een wat breder
begripskader op te zetten. De minister had net zo goed kunnen zeggen: het
beleid is erop gericht... Vervolgens kan hij dan hetzelfde kwijt. De minister
schijnt echter te willen onderstrepen dat hij wat te vertellen heeft. Juist
dat onderstrepen doet de vraag rijzen of hij inderdaad wat te vertellen heeft.
 
 Ten aanzien van dat ingrijpen in de natuur, vraag je je toch af of het
daarbij gaat om de belangen van de kiezers van de VVD. Dat lijkt ons echter
niet zo. Het zouden meer de ideeën van GroenLinks zijn. Het lijkt dus
een compromis van het paarse kabinet, waarbij alles maar gespaard moet worden
en de belangen van het milieu weer op de hoogste trap moeten komen staan.
De CD heeft al jaren verkondigd dat die milieubelangen ons niet zo aanspreken.
Niet dat het milieu niet belangrijk is, maar de voorgewende slechte toestand
van het milieu valt in de praktijk sterk mee. De CD ontkomt niet aan de indruk
dat die voorgewende slechte milieutoestand door de regering wordt gebruikt
om de agrarische sector onder financiële druk te zetten, om het beleid
voort te zetten, waardoor vooral de kleinere agrarische bedrijven
gaan verdwijnen en het socialistische idee van de heer Mansholt om het met
slechts enkele grote bedrijven te doen, nog steeds in de praktijk, ook door
de liberalen, wordt onderschreven. Dat is een praktijk waaraan de CD zich
inderdaad niet kan binden. Het is ook onze visie niet. Enkele grote boerenbedrijven
zijn wat de produktie betreft veel te kwetsbaar. Dat hebben de kolchozen in
de Sovjet-Unie overduidelijk aangetoond.
 
 Ik heb ook nog een vraag aan de minister inzake dat milieu. Als dat milieu
zo belast wordt en de minister is bereid daar in zijn sector de nodige aandacht
aan te geven, dringt hij dan in het bredere kabinetsbeleid ook aan op bijvoorbeeld
een niet zo onstuimige groei van de bevolking? Hij gaat ons toch niet vertellen
dat dat het milieu niet zou aantasten. Dringt de minister dus in het kabinet
even zo hard aan als hij hier de agrarische sector met milieumaatregelen belast,
op het ook effectief aanscherpen van bijvoorbeeld de bevolkingspolitiek? Dan
weten wij precies, zonder dat nader aan te duiden, waar wij over praten. Anders
zou dat milieubeleid in de agrarische sector totaal geen zin hebben en zijn
de daar gevraagde offers gewoon weggegooid.
 
 Natuurlijk maakt onze agrarische sector een belangrijk deel van het Nederlandse
economische leven uit en hebben wij op dat punt gelukkig een goede internationale
concurrentiepositie en ook een grote export. Dat gezegd zijnde, zijn de zorgen
nog niet weg. Het is de regering geraden om aan die sector uit te leggen dat
het beleid gericht is op het versterken van concurrentie. In de praktijk komt
de regelgeving van de overheid namelijk neer op het verzwaren van de Nederlandse
positie – dat is ook door andere afgevaardigden naar voren gebracht –
en daardoor op het verzwakken van die concurrentiepositie. Wat bedoelt de
minister als hij in de begroting stelt: wij willen verdere drempels wegnemen
om de export te vergroten; internationale barrières moeten geslecht
worden en de handelsbetrekkingen moeten meer open zijn? Dat werkt toch twee
kanten uit? Met het slechten van die drempels worden behalve exportbelemmeringen
ook importbelemmeringen weggenomen? Kan de minister aangeven dat het slechten
van die drempels altijd alleen maar in het voordeel is van in dit geval de
Nederlandse agrarische sector? Zijn daar totaal geen risicofactoren aan verbonden?
De regering kan nog niet eens goed duidelijk maken wat de voor- en nadelen
van het Europese stelsel, van de ecu zijn. Neemt onze internationale concurrentiepositie
niet af? Kan de minister aangeven aan de desbetreffende sector dat het regeringsbeleid
zijn positie niet ondergraaft? De sector denkt daar namelijk volstrekt anders
over. Dat is de minister bekend. Graag krijg ik een antwoord op deze vragen.
 
 Mijnheer de voorzitter! De Nederlandse akkerbouw zou volgens een voorganger
van deze minister voor slechts 25% in de Nederlandse behoeften voorzien. Kan
de minister aangeven of dat percentage hetzelfde gebleven is?
 
 Dan het afnemen van cultuurgronden. Is dat ook één van de
oorzaken van het mestoverschot? Het is natuurlijk prachtig als allerlei cultuurlanden
worden omgezet in bos, maar af en toe krijg je het idee dat de minister zou
willen dat er genoeg boomstammen zijn, zodat de Batavieren de Rijn weer op
kunnen varen, maar dan in een andere richting dan zij indertijd Nederland
binnengekomen zijn. In hoeverre draagt het teruglopen van de cultuurgronden
bij aan het mestoverschot? Waarom is het niet mogelijk, het verdere mestoverschot
zodanig te verwerken dat het als mest of in een andere vorm aangeboden kan
worden aan landen in de Derde Wereld. Deze landen zitten op goede produkten
te wachten. De CD is van mening dat Nederland in dat opzicht uitmuntende produkten
levert. Wij zitten niet op internationale handel te wachten in die zin dat
er onder het mom van voorlichting over bijvoorbeeld de kwaliteit van het Ierse
rundvee – onze grootste kruidenier – dan maar wordt afgezien van
Nederlandse produkten. Het is een schande. Het is ons nog niet duidelijk dat
het allemaal zo is. Wel is duidelijk dat het Albert Heijn een financieel voordeeltje
oplevert ten nadele van onze eigen sector.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik kom tot een afronding. Het gaat niet goed met
de glastuinbouw. Dat is de minister ook bekend. Het is een teken aan de wand
dat de grootste veiling in het Westland, Westerlee, gaat verdwijnen. Dat is
vernietiging van een miljoenenkapitaal. Hoe ziet de minister de verdere ontwikkelingen?
Moeten onze tuinders – ook is gesproken over de bloembollenteelt –
hier weg, omdat men hier zo nodig huizen moet neerzetten? Alsof dat geen aantasting
van het milieu is.
 
 Wij spreken onze zorg uit over de landbouworganisaties. De CD krijgt de
indruk dat de Onafhankelijke boerenbond zwaar onder druk wordt gezet. Niet
voor niets hebben hun mensen een tijdje de binnenkant van het politiebureau
mogen aanschouwen. De landbouworganisatie wordt opgeheven, gewoon om de structuur
van protest af te zwakken en de minister de gelegenheid te geven, met welke
middelen en dwang dan ook, het beleid voort te zetten en opnieuw honderden
zo niet duizenden boeren te laten verdwijnen. Kan de minister die zorg wegnemen?
Wat is zijn visie op die afbrokkelende structuur?
 
 Voorzitter! Het Europese beleid, dat is natuurlijk allemaal prachtig.
Het kost Nederland veel meer geld dan het oplevert. Dat onderkent ook de VVD-fractie.
Wat dat betreft, is het natuurlijk voorlopig een nadeel. De CD ziet ook helemaal
niet zoveel in de Europese subsidies voor de biologische sector. Immers, als
die in Europa zit, zitten wij met een sector die nog een grotere behoefte
heeft aan subsidie dan onze eigen goede agrosector. Wij zien daar niet zoveel
in.
 
 Ik heb tussen de regels door een paar vragen gesteld. Ook met het oog
op de weerstand van de grote landen zien wij dat Europese beleid niet zo snel
van de grond komen. Die landen zijn er niet zo voor. Het is terecht dat andere
landen hun sectoren beschermen en die afhankelijkheid van het buitenland niet
zo zien zitten, ook al droomt men in Nederland hardop, en naar onze mening
veel te luid, over een politieke eenwording van Europa. De eerste stappen
zijn nog niet gezet. In dat opzicht lijkt bescherming van de eigen sector
meer dan geboden.
 
 
 
 
 
 De heer Ter Veer (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! Nederland is een stadsstaat. Wij leven in een
stadsstaat. Je begrijpt meer van ons land als je je realiseert dat wij samen
met 15 miljoen landgenoten leven op een oppervlakte van 3 miljoen ha. Vijf mensen per hectare, dat is per persoon minder dan de oppervlakte
van een voetbalveld. Een voetbalveld om op te wonen, te werken, te winkelen,
te recreëren, om lief te hebben en om landbouw op te bedrijven. Het merendeel
van ons woont in steden, het merendeel ervan in het westen, onder de zeespiegel
in een delta.
 
 Nederland is niet vol, tenminste niet gedacht in de zin zoals daar soms
platvloers over wordt gesproken. Wel is de ruimte in Nederland schaars. In
de ruimtelijke ordening stelt ons dat voor puzzels om de concurrentie van
strijdige en met elkaar strijdende functies op elkaar af te stemmen. Het ruimtebeslag
van de landbouw moet elke dag opnieuw worden beredeneerd. Naast 15 miljoen
mensen huizen hier ook nog eens 5 miljoen runderen, 15 miljoen varkens en
90 miljoen kippen. Zij produceren mest, een onderwerp dat tegenwoordig weer
de media beheerst. De mest nuttig en verantwoord gebruiken bij de landbouwproduktie
vergt kunst en vliegwerk. Mest, als plantenvoeding tijdig en goed aangewend,
is goed voor bodem, plant en dier. Over het in nog betere banen leiden van
dit gebruik is deze herfst nog menig goed gesprek nodig. D66 is er klaar voor.
Wij praten tenslotte al zes jaar over mest, mest en nog eens mest.
 
 Overigens schaadt het mestprobleem het imago van de landbouw onevenredig
veel meer dan de boer lijkt in te zien. De mestdiscussie moet daarom ook zo
snel mogelijk worden afgerond. Landbouwpolitiek is meer. En landbouwpolitiek
omvat ook meer dan wat zich op het boerenerf afspeelt. De demonstratie in
Assen was een demonstratie van de hele produktieketen: voerwagens, mesttransporteurs
en vee-exporteurs reden mee. Een van de uitgangspunten van de D66-benadering
dat landbouwbeleid meer omvat dan wat zich op het boerenerf afspeelt, werd
hier treffend in beeld gebracht.
 
 De landbouw is goed voor miljarden via export, de sector heeft een grote
toegevoegde waarde en telt 100.000 zelfstandige ondernemers. Er is nog steeds
veel om trots op te zijn. Als uit studies blijkt dat dit ook gepaard gaat
met veel milieuschade, is daarin een extra aansporing gelegen om het nog beter
te doen.
 
 De nota Dynamiek en vernieuwing wordt in de begroting uitgewerkt. Een
aantal thema's ga ik langs, te beginnen met het gemeenschappelijk landbouwbeleid.
Een woord van waardering voor de Brusselse activiteiten van deze minister
is op zijn plaats. Vooruitlopend op de aanzet van de regering voor wat betreft
de herziening van het gemeenschappelijk landbouwbeleid merk ik op dat D66
daarin graag het volgende ziet. Ten eerste een marktconforme benadering met
daarbij het in stand houden van de quotaregelingen die goed werken, te weten:
suiker, melk, zetmeel. Ten tweede rekening houden met de aansluiting op de
wereldmarkt. Ten derde rekening houden met de wereldvoedselvoorziening. De
vraag hier is hoe de Europese Unie de voedselprijsstijgingen in de arme landen,
die het gevolg zijn van het afbouwen van de exportsubsidies, gaat opvangen.
Ten vierde moet hierbij de vraag gesteld worden of wij niet veel te somber
doen over de toetreding van Midden- en Oost-Europa in relatie met het landbouwbeleid.
 
 De fractie van D66 meent dat voor toetreding tot de Europese Unie van
de aspirant-lidstaten het gemeenschappelijk landbouwbeleid geen bezwaar behoeft
te zijn. Er bestaat een algemeen gevolgde redenering die tot de slotsom leidt
dat nieuwe lidstaten niet toe kunnen treden als volwaardig lid zonder herziening
van het EU-landbouwbeleid. Dit is een te sombere visie en wel omdat voorafgaand
aan de toetreding nu al wordt gewerkt aan het harmoniseren van het landbouwbeleid,
onder andere via de Europa-akkoorden. Als, hopelijk snel, het lidmaatschap
een feit wordt, betekent dit niet dat convergentie van de landbouwpolitiek
voltooid kan zijn. In de dan volgende periode zullen voor landbouwprodukten
de binnengrenzen nog blijven bestaan. De Europa-akkoorden blijven van kracht
en worden uitgebouwd totdat de integratie een feit is. Maar het is effectiever
om vanuit gelijkwaardigheid aan opname in het GLB te werken dan als aspirant-lid,
op de stoep en met de pet in de hand. Daarbij komt dat we dan ook samen kunnen
optrekken met betrekking tot milieuvoorwaarden, landschap en dierwelzijn.
Het BST-gebruik zou bijvoorbeeld effectiever kunnen worden aangepakt. Het
is eervoller, stimulerender en dus effectiever als over het einddoel, namelijk
toetreden als volwaardig lid, toch geen verschil van mening bestaat. D66 wil
graag deze nieuwe gedachte introduceren en hierop uiteraard graag een reactie
van de minister horen.
 
 Wat het GLB betreft nog het volgende: op 27 september was er in de Tweede
Kamer de eerste evaluatie van de MacSharry-hervormingen. Dat overleg ging
over de slechte prijzen voor rundvlees, waardoor gespecialiseerde rundvleesproducenten
failliet gaan. De oorzaak van de slechte rundvleesprijzen is gelegen in de
verandering van het systeem conform MacSharry, waarbij de directe prijsondersteuning
is vervangen door directe inkomenstoeslagen per zoogkoe en per afgemeste stier,
mits grondgebonden. De belangrijkste les is dat verandering in het systeem
van beïnvloeding van markt- en prijsbeleid een cruciaal moment is. Wie
op die dag zijn slag mist, verkwanselt de belangen van de sector. Wat dan
fout gaat, kun je daarna niet meer ongedaan maken. En dus koopt Albert Heijn
nu zijn rundvlees in Ierland, omdat daar een os drie keer langs het subsidieloket
wordt geleid alvorens hij wordt geslacht.
 
 Wat de uitvoering van de superheffing betreft, heb ik een vraag. Is de
minister bereid om in overleg met het bedrijfsleven in de zuivel de operatie
paashaas te herzien? Kan een administratieve afsluiting op de nacht van 1
april van het superheffingsjaar worden doorgevoerd? Op die wijze wordt veel
onnodig vervoer met melktrucks voorkomen. Voorts stel ik de vraag of de regering
de Kamer een document aanbiedt ter voorbereiding van de wereldvoedseltop van
de FAO in 1996.
 
 Wat betreft het hoofdstuk stimulering landbouw het volgende. 10.000 boeren
zijn de afgelopen jaren gestopt, vooral in de melkveehouderij. Dit proces
wordt aangedreven vanuit de technologische ontwikkeling. Verder geldt onverminderd
dat als je zelfstandig ondernemer bent je maar één zekerheid
hebt, namelijk de zekerheid dat niemand je een inkomen komt brengen. Dat moet
je verdienen met goede technische resultaten en onder een goed marktgesternte.
Toch is het goed dat de algemene kostenverlaging van dit kabinet ook aan de landbouw ten goede komt. Ook de biologische landbouw hoort
daarin te delen. Die sector verdient onze adequate steun. Ik sluit graag aan
bij de waardevolle suggesties die van de zijde van collega Woltjer op dat
punt zijn gedaan.
 
 Met de tuinbouw is het minder rooskleurig gesteld. Op 21 september ontvingen
wij van de minister een rapportage over de situatie in de tuinbouw, opgesteld
door landbouworganisaties en het ministerie. Daaruit blijkt overduidelijk
dat de positie van de tuinbouw in het algemeen verslechtert. De bedrijfsbeëindigingen
nemen toe. De aangekondigde snellere afhandeling van de aanvragen via het
bijstandsbesluit voor zelfstandigen is op zich prima, maar zal onvoldoende
soelaas bieden. Mijn fractie mist nog steeds node de uitwerking van de acht
actiepunten uit de eerdere brief. Er dient haast te worden gemaakt met de
uitwerking, zeker nu op vrijdag 6 oktober de tuinbouw een eigen herstructureringsplan
heeft aangeboden. D66 waardeert het dat constructief en gedurfd vanuit de
tuinbouw verstrekkende suggesties zijn aangedragen.
 
 Voorzitter! DLV, SEV en boekhoudbureaus zoeken elkaar steeds meer op.
D66 meent dat er een goede reden is om dat te stimuleren. Een van de topambtenaren
van de minister zou eens met hen mee kunnen denken. Hij zou dan het denkproces
kunnen stimuleren door te vragen: "Wie doet wat, met hoeveel mensen staat
u met raad en daad de boer terzijde à raison van hoeveel gulden?".
En dat voor 100.000 boeren, voorzitter. De beroepsgroep omvat nu 100.000 bedrijven
en dat maakt het gemakkelijk om snel "over de duim" kosten/baten-berekeningen
te maken. Het CDA wil 200 mln. op jaarbasis verdelen. Als je dat over vijf
jaar doet, komt dat neer op ƒ 10.000 per boer. Ik zeg daarover: ga
dat maar eens uitleggen aan de stille-armoedegevallen waarover de minister-president
heeft gesproken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 De relatie die u legt, klopt niet. U spreekt over 200 mln. direct, in
relatie met DLV en SEV. Dat er een tekort is, hebben wij kunnen constateren
aan de hand van de monitoring. De minister heeft dat duidelijk aangegeven.
Door het grote aantal aanvragen kan men niet adequaat reageren. Er zijn dan
ook extra budgetten nodig. Ik meen dat zo'n 5 mln. per jaar is begroot. In
het plan van aanpak van het CDA is 200 mln. opgenomen voor herstructurering,
niet voor de begeleiding specifiek of alléén, zoals u suggereert.
 
 Dat was een uitleg maar ik heb ook een vraag over die herstructurering
zelf. U stapt nu over op de sociale begeleiding maar dat is maar één
onderdeel van de herstructurering. Vindt u niet dat als gevolg van dit plan
er een actie van de minister zou moeten komen om de herstructurering te begeleiden?
Ik denk hierbij ook aan de ruimtelijke en de economische herstructurering
en aan een sociaal plan.
 
 
 
 
 
 De heer Ter Veer (D66):
 
 Het antwoord is rechttoe rechtaan: jazeker. Nogmaals, het is een gedurfd
en constructief plan. Ik vind dat de regering daarop positief behoort te reageren
en dat zij een actieve betrokkenheid dient te vertonen, zowel qua regelgeving
als qua faciliteiten. Hoe dat precies moet worden uitgewerkt, weet ik nu niet.
Dat moet worden bestudeerd, nadat de regering met voorstellen is gekomen.
In elk geval is er sprake van een goede aanzet. Daarover ben ik positief gestemd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):
 
 Dat zou onzes inziens kunnen betekenen dat daarvoor financiële middelen
beschikbaar zouden moeten worden gesteld. Deelt u ons oordeel dat middelen
door de overheid moeten worden verstrekt om de herstructurering te begeleiden?
 
 
 
 
 
 De heer Ter Veer (D66):
 
 Voorzitter! De financiële vraag wordt altijd aan het begin gesteld
en komt altijd bij het einde terug. In het begin zeggen we "in principe ja"
en bij het einde zeggen we dat wij dat principe des te meer gestand willen
doen wanneer blijkt dat een en ander past bij de taakstelling en de financiële
ruimte die het departement op dat terrein al heeft. In de meeste gevallen
is de totale beschikbare ruimte bepalend.
 
 Voorzitter! We leven in een stadsstaat en daarom maak ik enkele opmerkingen
over de relaties tussen landbouw, natuur, recreatie, en landschap, met daarbij
bodemarcheologie, historische buitenplaatsen, oude trekwegen, tiendpaden,
petgaten, de Marderhoek, de kwelders en nog veel meer. Dat alles is waardevol
en om met Lucebert te spreken: "Alles van waarde is weerloos". Al dat weerloze
is nu gelukkig beschermd via het SGR dat nu ook door de Eerste Kamer is aangenomen.
Mijn opsomming maakt duidelijk dat de uitvoering nog veel aandacht zal vergen,
ook van de politiek. Nu het primaat terug is bij de politiek zullen we soms
genoodzaakt zijn, ons zèlf met de Marderhoek en het Noorderpark bezig
te houden.
 
 Deze regering heeft de financiering ten behoeve van het SGR veiliggesteld,
inclusief het beheer, en dat is goed. Plattelandsvernieuwing als begrip wordt
wellicht nog onvoldoende uitgewerkt. Wat de plattelandsgemeenten betreft rijst
de vraag of ze onverdroten moeten doorgaan met aansluiting van het buitengebied
op de riolering. Of moet eerst het probleem van de riooloverstorten worden
aangepakt?
 
 Voorzitter! Mijn fractie heeft grote waardering voor de inspanningen van
de minister, reeds in de nota Dynamiek en vernieuwing verwoord, aangaande
de bescherming en ontwikkeling van de natuur in nationaal en internationaal
verband. Dat geldt ook voor het gepresenteerde programma internationaal natuurbeheer.
Mag worden verwacht dat bij de voorbereiding van de plannen ook een relatie
wordt gelegd met de herijking buitenlands beleid?
 
 Minder tevreden is mijn fractie over de voortgang met de strategische
doelen. Met name de aanpak van de verdroging vraagt spoed. Welke mogelijkheden
ziet de minister om de samenwerking tussen waterschappen, provincies en gemeenten
te bespoedigen zodat de beschikbare gelden veilig gesteld kunnen worden? En
als de zomer van 1996 weer warm en droog wordt, is een betere coördinatie
over beregeningsverboden mogelijk!
 
 Velen zijn bij het beheer van natuurgebieden betrokken. Mijn fractie is
zeker geen tegenstander van beheer door ook boeren en particulieren.
 
 De bevindingen van de Algemene Rekenkamer over de verzelfstandiging van
diensten nodigt uit om de discussie over de vraag van interne dan wel externe
verzelfstandiging opnieuw aan te gaan. En hoe verhoudt zich dat met het rapport
van de commissie-Sint? 
 
 Een opmerking over de verzelfstandiging van Staatsbosbeheer. Wij zouden
graag zien dat daar een pas op de plaats werd gemaakt. Staatsbosbeheer heeft
een rijk geschakeerd takenpakket. Historisch is de situatie gegroeid waarbij
min of meer willekeurig Landschappen, Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer
terreinen toebedeeld kregen. Op dit moment is het zaak van elk van drie een
sterkte/zwakte-analyse te maken en daarmee rekening te houden bij de toekomstige
toedeling van natuurterreinen.
 
 Kenmerk van Staatsbosbeheer is dat het geen achterban, geen donateurs
en geen vrijwilligers heeft. Het ligt voor de hand om de publicitair minder
goed scorende en moeilijk te beheren terreinen aan Staatsbosbeheer toe te
delen. De landelijke, de provinciale en de gemeentepolitiek zullen dan samen
met een eventuele "vrienden"-groep als klankbord voor deze organisatie kunnen
fungeren. Men kan zich zo dan ook daadwerkelijk met beleidscontrole bezighouden.
Ik overweeg om hierover een motie in te dienen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Eerlijk gezegd, zie ik niet helemaal de achtergrond van deze inzet. U
komt nogal onverwacht met de terugdringing van de privatisering van het Staatsbosbeheer.
Ik heb dan ook graag dat u dit nader onderbouwt. Bovendien vraag ik mij af
of u zo geschrokken bent van de verzelfstandiging van het openbaar vervoer
dat u meent dat die op dit terrein maar niet door moet gaan. Ik zie dus graag
een sterkere argumentatie van u tegemoet.
 
 
 
 
 
 De heer Ter Veer (D66):
 
 Het gaat niet alleen om die ene verzelfstandiging die u aanhaalt. Wij
kennen er nog een aantal. Bovendien staan er nog meer op de rails. Niet alleen
binnen dit departement, maar ook binnen andere departementen is er ter zake
een discussie gaande. Het is dus goed om bij die herbezinning naar de merites
van elk van de voorgenomen verzelfstandigingen te kijken. In dit kader heb
je wel degelijk een goede reden om in deze Kamer nog eens te discussiëren
over de vraag hoe ver het is gevorderd en wat de gevolgen zijn als er volgens
de huidige lijn wordt doorgewerkt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Maar wat gaat er volgens u mis, als wij volgens de huidige lijn doorwerken?
 
 
 
 
 
 De heer Ter Veer (D66):
 
 Allereerst noem ik het schrikbeeld dat over een X aantal maanden of zelfs
een aantal jaren, uiteindelijk het wetsvoorstel hier komt om een en ander
te stempelen en goed te keuren. Dat gebeurt nadat alles in kannen en kruiken
is en eventueel de medewerkers van Staatsbosbeheer zijn geprivatiseerd of
op afstand zijn gezet, waarmee een voldongen feit is ontstaan. Wij mogen de
kans per se niet laten lopen om bij de huidige duidelijke aftekening nog eens
te discussiëren over de vragen wat er gebeuren gaat en hoe de minister
zich dat allemaal voorstelt. Daarbij kunnen er van de zijde van de Kamer nog
wensen en suggesties voor verbeteringen verwoord worden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Maar ik heb u nog steeds niet horen zeggen wat uw inhoudelijke bezwaren
tegen dit proces zijn. Ik ben het met u eens, dat men dit proces zorgvuldig
moet doorlopen en dat er zo nodig een discussie gevoerd wordt. Welke zaken
dreigen volgens u nu mis te lopen en wat gaat er inhoudelijk fout?
 
 
 
 
 
 De heer Ter Veer (D66):
 
 Het baart zorgen dat er in de toekomst geen garantie is dat bij het toedelen
in beheer van de diverse te verwerven en te ontwikkelen terreinen anders wordt
gehandeld dan tot nu toe het geval is, dus dat per territoir is vastgesteld
wat volautomatisch naar Landschappen, Natuurmonumenten of Staatsbosbeheer
gaat. Er is een heel goede discussie nodig over de vraag of de toedeling niet
toegespitster op de sterkte/zwakte-eigenschappen van elk van die drie organisaties
moet gebeuren. Verder is natuurlijk denkbaar dat over het beheer detailopmerkingen
zijn te maken waar je lering uit kunt trekken. Er moet dus een sterkere controle
en bemoeienis van buitenaf mogelijk blijven, niet alleen van de zijde van
de minister, maar ook van de zijde van de politiek, niet alleen hier, maar
ook bij provincies en gemeenten. Dit is typisch iets wat volgens ons terecht
gedecentraliseerd is, maar dat hoort wel met alle consequenties te gebeuren.
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Voorzitter!
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik wijs de leden erop dat wij het debat vóór de middagpauze
willen afronden. Ik verzoek de leden daarom, het aantal interrupties verder
te beperken.
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Ik ben natuurlijk als was in uw handen, voorzitter.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dat blijkt nog niet.
 
 
 
 
 
 De heer Woltjer (PvdA):
 
 Nee, nog niet genoeg.
 
 De heer Ter Veer zegt dat wij wat meer informatie moeten hebben en dat
wij er wat beter naar moeten kijken. Er moet nog een goede analyse komen van
eventuele problemen bij verzelfstandiging, zegt hij. Ik kan hem daarin volgen.
Zegt hij echter dat voor hem de conclusie is dat alle tegens op tafel moeten
komen, dan heb ik moeite met zijn voorstel. Wij hebben nu een uitgangspunt
en dat uitgangspunt stellen wij niet zomaar ter discussie.
 
 
 
 
 
 De heer Ter Veer (D66):
 
 In mijn toelichting heb ik gezegd dat de uitkomst van de gedachtenwisseling
die ik vraag en die wij in mijn ogen hier moeten houden, niet bij voorbaat
vaststaat. De gedachtenwisseling hoeft dus niet bij voorbaat te leiden tot
het standpunt dat de verzelfstandiging nooit en te nimmer kan doorgaan. Wij
kunnen het wel hebben over de wijze waarop, het tempo waarin, en alle extra's
die wij daarbij willen.
 
 
 
 
 
 De heer Blauw (VVD):
 
 Doelstelling van verzelfstandigen is dat overheidsdiensten in een marktpositie
komen en concurrerend kunnen zijn. Dat is lovenswaardig. Het geldt niet voor
Staatsbosbeheer, neem ik aan. Zou dat ook een argument van de heer Ter Veer
kunnen zijn om te zeggen dat wij er nog eens extra kritisch naar moeten kijken?
Wil hij zeggen dat er een collectieve verantwoordelijkheid is en dat de markt
niet functioneert?
 
 
 
 
 
 De heer Ter Veer (D66):
 
 Aan sommige terreinen die Staatsbosbeheer in bezit heeft of zeker in de
toekomst zal verwerven, kun je ordinair in geld geredeneerd geen dubbeltje
verdienen. Het is echter wel een belangrijke taak die uitgevoerd moet worden.
En dus is het een taak die per definitie bij de overheid hoort. Die taak hoort
daar ook heel dichtbij te blijven, ook qua controle en mogelijkheid
van ingrijpen.
 
 Ik vervolg mijn betoog met enkele opmerkingen over de biodiversiteit en
het natuurbeheer elders in de wereld. Het regeringsstandpunt over het tropisch
regenwoud dient te worden uitgebreid naar alle bossen en de certificering
van duurzaam geproduceerd hout dient krachtig ter hand genomen te worden.
Maar ook de controle op de zeer omvangrijke handel in bedreigde plant- en
diersoorten baart onze fractie reeds lang zorgen. Nog steeds hebben wij vraagtekens
bij de mogelijkheden die de AID heeft, vooral nu de signalering door het verdwijnen
van het omvangrijke net van de veldpolitie en de vrijwilligersondersteuning
vrijwel is verdwenen. De fractie van D66 wil graag weten hoe de raad voor
het landelijk gebied zal worden geformeerd. Voor ons is dat wat anders dan
een omgedoopte natuurbeschermingsraad.
 
 Over de kennisinnovatie hebben wij afgelopen maandag reeds gesproken.
Ik zeg nogmaals kort dat meer inspanning gewenst is.
 
 Ik stel de minister nog een technische vraag over nieuwe opleidingen bij
ROC's en AOC's, specifiek toegespitst op de school De Groene Welle. Ik neem
aan dat de minister zo bereidwillig is, deze vraag uit mijn schriftelijk voorbereide
tekst mee te nemen en daar een antwoord op te geven, ook zonder dat ik de
vraag volledig voorlees.
 
 Dan ben ik gekomen tot mijn slotopmerking. Ten slotte ben ik van mening
dat het Landbouwschap zichzelf aan het verwoesten is. Een sinds 1966 nagestreefd
doel van D66 gaat hiermee in vervulling.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Mijnheer de voorzitter! De behandeling van de landbouwbegroting ligt uiteraard
in het verlengde van het debat over de nota Dynamiek en vernieuwing. Dit voorjaar
heb ik in mijn kritiek het ongelimiteerde vertrouwen in de werking van de
markt centraal gesteld. Meer markt betekent minder overheid, maar het is de
vraag of wij de complexe werkelijkheid op deze manier kunnen reduceren. Wanneer
de overheid voorbijgaat aan of onvoldoende acht slaat op haar verantwoordelijkheden
op het publieke terrein, kunnen de gevolgen verstrekkend zijn. Kijken wij
op dit moment naar de ontwikkelingen in de sector van de land- en tuinbouw,
dan zien wij dat die uiteraard niet slechts het gevolg zijn van het nemen
of nalaten van overheidsmaatregelen. Duidelijk is wel dat de overheid in de
huidige malaise de sector niet aan de markt mag overlaten. Bij de behandeling
van de landbouwnota heb ik betoogd dat de landbouwsector zodanig bijzondere
kenmerken heeft, dat deze niet op één lijn kan worden gesteld
met andere sectoren. De overheid draagt daarom voor de agrarische sector ook
een bijzondere verantwoordelijkheid. Wanneer de overheid niet bereid is die
medeverantwoordelijkheid op te pakken, ontspoort de sector in sociaal, milieuhygiënisch
en landschappelijk opzicht. Uit de diverse recente ontwikkelingen blijkt dat
aan die overheidsverantwoordelijkheid niet te ontkomen valt. Denk aan de gebeurtenissen
rond de monetaire compensatie; denk aan de discussies in het kader van de
mestnota over de sanering van de varkenssector, die wij nog gaan voeren; denk
aan de situatie waarin de tuinbouwsector zich op dit moment bevindt. Ik denk
ten slotte aan de moeite om te komen tot een concurrerende landbouw met voldoende
aandacht voor het milieu en het landschap. Een landbouw die op korte termijn
geld in het laatje brengt, maar waarbij verzuimd wordt milieukosten in rekening
te brengen, heeft op de lange duur geen toekomst, zo is onze overtuiging.
 
 De landbouw heeft ook een probleem met de publieke beeldvorming. Heel
veel mensen beseffen niet dat een groot deel van de huidige milieuvervuiling
in de agrarische sector door het landbouwpolitieke systeem en het consumptiesysteem
is opgedrongen. Vele boeren zijn tegen hun zin de weg van de intensivering
en de industriële produktiewijze opgegaan. Ik zeg dit niet om de agrarische
sector vrij te pleiten, maar wel om aan te geven dat de samenleving als geheel
bij heeft gedragen aan de aantasting van het natuurlijke leefmilieu. Derhalve
is er ook sprake van een gezamenlijke schuld ten opzichte van de Schepper
en ten opzichte van de agrarische sector.
 
 Het is goed om die gezamenlijke verantwoordelijkheid hier ook zo te benadrukken,
omdat het tegelijkertijd een erkenning inhoudt van de noodzaak om de ontstane
problemen ook gezamenlijk aan te pakken. Ik doel daarmee op de problematiek
op korte termijn en op de omschakeling op een duurzaam systeem van produceren.
Wij hebben het dan over een enorme krachttoer voor de sector. De oplossing
van het mestprobleem en die van de problemen in de glastuinbouw spreken boekdelen.
Wij komen nog over het mestbeleid te spreken. Op dit moment beperk ik mij
tot de opmerking dat ik het jammer vind dat de voorstellen van het kabinet
vooral een strafkarakter dragen: produceer je te veel, dan krijg je een boete.
Het zou ons een lief ding waard zijn wanneer er ook positieve prikkels in
het maatregelenpakket waren ingebouwd in de vorm van een beloning aan die
boeren die onder de norm blijven.
 
 Hoe dan ook, voor de sanering van de sector zijn grote sommen geld nodig
en vooralsnog lijkt de financiële ruimte te krap. Wat ons betreft mag
het in geen geval een koude sanering worden. De sector verdient beter. Van
de sector mag dan zeker verwacht worden dat zij ook haar eigen verantwoordelijkheid
neemt. Extensivering is nodig en, naar wij menen, mogelijk. Herstructurering
door middel van een warme sanering moet leiden tot een toekomstgerichte sector
met een imago dat niet te zeer is bepaald door intensiviteit en high-tech-produktie.
 
 Zekerstelling van de voedselvoorziening en stabiele prijzen, liefst hoger
dan de huidige, zijn doelstellingen die wezenlijk zijn om ook in de toekomst
een adequaat landbouwbeleid te verzekeren, waarin tegelijk aandacht is voor
duurzaamheid, milieu, natuur en landschap. Daarvoor moet men wel inzicht hebben
in de basale gegevens, namelijk in de mineralenstromen. Dat inzicht ontbreekt
op dit moment nog in het grootste deel van de sector. Mineralenmanagement
moet een van de kernkwaliteiten worden van de toekomstige ondernemer in deze
sector. Dat vergt een cultuuromslag, waaraan gewerkt moet worden. Wat dat
betreft lopen de open teelten in wezen hopeloos achter bij de aanpak in de
bedekte teelt. In ieder geval kunnen agrarisch onderzoek en onderwijs een
heel belangrijke bijdrage aan deze noodzakelijke cultuuromslag leveren. 
 
 De overheid is al met al intensief betrokken bij het wel en wee van de
sector. Als de overheid verstandig is, is er sprake van een blijvende relatie.
Er zal partijen veel aan gelegen moeten zijn om onderling die goede relatie
in stand te houden. Op dat punt overheerst bij ons zorg. In plaats van een
goede relatie lijkt er eerder sprake van een vertrouwensbreuk. Zoals gezegd
komen wij nog te spreken over het mestbeleid, maar de breuk is vooral daar
zichtbaar.
 
 Wie verantwoordelijk is voor die vertrouwensbreuk, is minder interessant.
Het is beter om na te gaan of in het eigen optreden factoren besloten liggen
die hieraan hebben bijgedragen. Daaruit moeten dan lessen worden getrokken,
opdat in de toekomst een betere relatie mogelijk is. Zoals gezegd, alleen
in gezamenlijke verantwoordelijkheid is een weg uit de grote problemen van
vandaag de dag denkbaar.
 
 Over die factoren aan overheidszijde merk ik het volgende op. Veel onvrede
is toe te schrijven aan overmatige regelgeving, een onduidelijk toekomstperspectief,
een zekere uitzichtloosheid en moedeloosheid, en onbegrip over maatregelen
op velerlei gebied. Bijvoorbeeld uit de gebeurtenissen in Gaasterland blijkt
dat het draagvlak onder druk staat. Dat moet niet worden onderschat. De positie
van de boeren in Gaasterland is voor boeren elders die met natuurbeleid te
maken hebben, zeer herkenbaar. De les die wij hieruit moeten leren, is dat
wij tot het uiterste moeten gaan om de boeren in te schakelen en te betrekken
bij het natuurbeleid. Geen scheiding maar verweving van functies, zou volgens
ons het parool moeten zijn.
 
 Mijnheer de voorzitter! Is de sector in Nederland nog concurrerend? Op
een aantal punten mag zeker niet geklaagd worden. Nederland blijkt nog steeds
een agrarische grootmacht te zijn. Sommige sectoren zijn toe aan een herstructurering.
Gewerkt wordt aan herstructureringsplannen voor de intensieve varkenshouderij
en voor de tuinbouw. De overheid lijkt zich tot nu toe terughoudend op te
stellen: meedenken is oké, maar meedoen is vers twee. Kan de minister
zich een dergelijke houding veroorloven?
 
 Aanvullend beleid lijkt toch noodzakelijk. De situatie is voor velen dramatisch.
In de tuinbouw loopt zo'n 10% op dit moment tegen een faillissement aan en
op langere termijn wordt 25% daarmee bedreigd. Voor mensen die zo verknocht
zijn aan hun bedrijf en aan de grond, is dit volgens ons een traumatische
ervaring en dat blijkt ook wel uit de signalen die wij krijgen.
 
 Ik wil in dit verband aandacht vragen voor het recente herstructureringsplan
van de LTO, dat afgelopen vrijdag is gepresenteerd. Hoe beoordeelt de minister
dit plan? Wil hij het zijne bijdragen aan de realisatie ervan? Welke bijdrage
kan hij leveren aan belangrijke onderdelen als de sanering en de voorgestelde
grondbank, bedoeld om de grond van noodlijdende tuinbouwbedrijven voor de
sector te behouden? De LTO pleit ervoor om vooruitlopend op de herstructureringsplannen
reeds maatregelen te nemen die de ergste, directe nood kunnen lenigen. Ik
ben het daarmee eens en ik denk dat met name de suggestie betreffende de grondbank
op de kortst mogelijke termijn zou moeten worden opgepakt. Daarbinnen kan
wellicht een oplossing worden gevonden voor al die tuindersgezinnen die vanwege
een faillissement huis en haard letterlijk dienen te verlaten. Hier zou de
minister moeten laten zien dat hij ook een slagvaardig minister is. Gaarne
verkrijg ik een reactie op dit punt.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik kom op het natuurbeleid. Over het afkalvende
draagvlak ter zake heb ik het al gehad. Op deze plaats wil ik zorg uitspreken
over de bezuiniging op de regeling betreffende landschapsplannen- en landschapsverzorgingsbijdragen.
Dit zijn effectieve bijdragen, waarbij met relatief weinig middelen een groot
bereik wordt gehaald.
 
 Hetzelfde geldt voor de korting op de subsidie voor de Unie van bosschappen,
het samenwerkingsverband van vrijwel alle particuliere boseigenaren, die gezamenlijk
ongeveer 130.000 ha in beheer hebben. Enkele jaren geleden is deze samenwerking
door het ministerie krachtig gestimuleerd, met als doel een doelmatiger bosbeheer
tot stand te brengen. De unie is zelfs aanspreekpunt voor de minister en mede-uitvoerder
van het overlevingsplan bos en natuur. Belangrijke delen van het subsidie
worden nu alweer geschrapt, terwijl de noodzakelijke cultuuromslag nog volop
gaande is. Als er één sector is die hecht aan tradities, dan
is het wel deze sector. Men denkt, zo hebben wij begrepen, nog vier à
vijf jaar nodig te hebben om geheel op eigen kracht verder te kunnen draaien.
Is de minister bereid om, in overleg met de Unie van bosschappen, te bezien
of voor die periode toch nog tot een oplossing kan worden gekomen?
 
 Het laatste onderwerp dat ik aan de orde wil stellen, is het diversiteitsbeleid.
Het diversiteitsbeleid wordt vaak heel mondiaal bezien. Daar hebben wij afspraken
over gemaakt, zo wordt dan gezegd, en die moeten wij ook vormgeven. Maar ik
denk dat het goed is om dat aspect ook eens op Nederland zelf te betrekken.
We hebben het dan over het soortenbeleid. Ondanks de grote aandacht voor het
natuurbeleid, met name gericht op de ecologische hoofdstructuur, moet geconstateerd
en gevreesd worden dat specifiek beleid, gericht op soorten, onvoldoende van
de grond komt. Internationale regelgeving maar ook, zo lijkt me, innerlijke
overtuiging dwingen tot actie ter voorkomen van nog meer soorten op de rode
lijst of van soorten die afgevoerd moeten worden, omdat ze niet meer voorkomen.
Het soortenbeleid verdient een structurele impuls. Soortenbeleid is nog te
veel gericht op incidenten en plotseling optredende noodsituaties. Veertien
natuur- en soortenbeschermingsorganisaties hebben vóór de zomer
reeds aandacht van de Kamer voor dit weinig in het oog lopende probleem gevraagd.
Het is weinig in het oog lopend, omdat het ook om zeldzame soorten gaat.
 
 Na een eerste gesprek heeft men zeer recent een heel goede aanzet voor
een integraal soortenbeleid op papier gezet, waarmee de link tussen soorten-
en gebiedenbeleid veel helderder kan worden. Soortenbeleid is deels aanvullend
op het gebiedenbeleid, maar het is vooral van belang om ook buiten de EHS
een noodzakelijk beschermingsniveau te kunnen realiseren. Men wil en kan bij
wijze van spreken morgen aan de slag. Maar, helaas, de beschikbare middelen
zijn al jaren volstrekt onvoldoende om daar ook aan toe te komen. Daarbij
komt ook nog eens, dat het bestaande budget vervuild is met uitgaven die geen
directe relatie hebben met het pure soortenbeleid. Wij zouden graag zien dat
1996 niet weer een verloren jaar wordt voor het soortenbeleid.
Wij zullen vandaag dan ook een amendement indienen dat het intensief samenwerkende
organisaties ook voor 1996 mogelijk maakt wat aan het soortenbeleid te gaan
doen. Wij willen de minister dringend verzoeken, in overleg te treden met
die veertien samenwerkende organisaties om te bezien hoe voor de langere termijn
het soortenbeleid structureel op poten kan worden gezet. Plant- en diersoorten
weerspiegelen in vrijwel alle gevallen de noodtoestand waarin ecosystemen
zich bevinden. Een succesvol soortenbeleid zal daarom ook zijn positieve uitstraling
hebben op diezelfde ecosystemen. Ik neem aan dat het niet nodig is, want ik
denk dat de minister hier heel positief op zal reageren, maar zo nodig zullen
wij de Kamer een uitspraak voorleggen die dat kan bespoedigen. De minister
mag dit eerder zien als een steun in de rug dan dat wij verwachten dat we
een negatieve reactie krijgen.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Wij willen natuurlijk oog houden voor de positieve
punten uit de begroting en die zijn te noemen. Maar als het om de grote lijn
gaat, denkt de fractie van de SGP dat de pretentie van vernieuwing en van
toenemende dynamiek nog niet echt is waargemaakt. Bij de behandeling van de
Prioriteitennota heeft de SGP-fractie er al op gewezen, dat de noodzakelijke
vernieuwing door de bezuinigingen op het OVO-drieluik eerder werd belemmerd
dan bevorderd. Ik wil het nu wel eens concreet horen. Wat is het commentaar
van de minister op de cijfers voor de overheidsuitgaven voor agrarisch onderzoek
en -ontwikkeling, afgezet tegen dezelfde uitgaven in andere landen? Ik geef
een voorbeeld. De uitgaven in Nederland zijn in de periode van 1980 tot 1992
met 4,6% teruggelopen, terwijl in dezelfde periode in Duitsland een vooruitgang
is te zien van 5%. Dat is een verschil van bijna 10. Dat moet toch een teken
aan de wand zijn? Ook voor de onderzoeksuitgaven, uitgedrukt in procenten
van het agrarisch inkomen, scoort Nederland maar half zo hoog als Duitsland
en Frankrijk. Lopen we op deze wijze niet het risico, onze relatieve voorsprong
op het gebied van kennis en kwaliteit, langzaam maar zeker te verliezen? Dat
is een verkeerde trend, een verkeerd signaal en dat moet omgebogen worden.
Zo niet, dan zal dit op termijn gevolgen hebben voor de Nederlandse concurrentiekracht.
 
 Dat het met de concurrentiekracht van het Nederlandse agrarische bedrijfsleven
in sommige opzichten slecht is gesteld, blijkt wel uit de crisissituatie in
een aantal sectoren. Ik wil dat dit keer scherp naar voren halen. Niet om
een sfeertje te kweken, want een crisissfeertje hoef je nu niet meer te kweken:
die is er al. Het meest aansprekende voorbeeld is de tuinbouw, tot voor kort
het paradepaardje van agrarisch Nederland, die nu in een vreselijk diep dal
zit: 275 bedrijven moeten gedwongen hun bedrijf beëindigen en 450 bedrijven
mogen nog een jaartje voortsukkelen. Op het persoonlijke vlak is er van dramatische
situaties sprake. Op macroniveau is er de angst voor het verlies van marktaandeel.
Inmiddels is er op 6 oktober jl. door de sector zelf een plan op tafel gelegd
om de ergste gevolgen zo mogelijk te keren. Er wordt gevraagd om een ruimtelijke
herstructurering en om de spoedige instelling van een grondbank. Met klem
vragen wij de minister, serieus naar de gelanceerde plannen te kijken en geen
tijd verloren te laten gaan. Wij vragen dus met spoed om een regeringsstandpunt
waarin een duidelijke overheidsbemoeienis zichtbaar wordt. We zitten in een
tijd dat tuinders bankgaranties nodig hebben om nieuwe aanplant te kunnen
bekostigen. Wekelijks, misschien wel dagelijks vallen er definitieve beslissingen.
Spoed is dus geboden.
 
 Voorzitter! Een andere sector met urgente problemen is de intensieve veehouderij.
Ook hier wordt de noodzaak van herstructurering steeds meer gevoeld, maar
over dit punt komen wij nog te spreken bij de behandeling van de mestnotitie.
Op de mestproblematiek zal ik nu dan ook niet in den brede ingaan, maar ik
wil mij overigens wel een enkele opmerking permitteren. Als ergens het Bijbels
genormeerde rentmeesterschap in het geding is, dan is dat wel momenteel op
dit dossier. Verantwoordelijkheid voor de schepping enerzijds, vooruitstrevend
ondernemerschap anderzijds. Die twee zijn geen tegenstelling in zichzelf maar
ze leiden helaas wel eens tot tegengestelde belangen en doelen. En dan komt
de draagvlakdiscussie om de hoek kijken. Dat draagvlak moet nauwkeurig beschermd
worden. De minister moet daar heel veel aan doen, heel veel in investeren
voor de komende maanden.
 
 Voorzitter! Wat is de stand van zaken bij de uitvoering van de interimwet
ammoniak en veehouderij? Bij het opstellen van deze wet is meer uitgegaan
van depositie dan van emissienormen. Inmiddels lijken de inzichten op dit
punt wat te gaan verschuiven, ook bij de beleidsmakers. Ondertussen gaat het
opstellen van regionale ammoniakreductieplannen, gebaseerd op depositie en
afstandstabellen, wel gewoon door inclusief de tenuitvoerlegging van het beleid
dat daaruit volgt. Ziet de minister hier nog steeds geen problemen? Wij nemen
overigens aan dat ons land het nu overeengekomen mestakkoord aan Brussel goed
zal kunnen uitleggen. Er moet daar een stevig verhaal neergelegd worden, zie
de Volkskrant van vanmorgen. Daarbij moet duidelijk worden gemaakt dat van
de Nederlandse boeren de komende jaren genoeg gevraagd zal worden. Wij zien
nog niet voor ons hoe het aandeel van LNV aan de voeding van het saneringsfonds
kan worden opgehoest zonder elders binnen die begroting nog meer pijn te veroorzaken.
Ik verwijs naar de interruptie die ik vanmorgen plaatste tijdens het betoog
van de heer Woltjer.
 
 Bij de bespreking van de Prioriteitennota stelde de minister tegenover
de door te voeren bezuinigingen een aanmerkelijke lastenverlichting in het
vooruitzicht. Inmiddels is dat punt verder uitgewerkt. Er komen fiscale voordelen
voor jonge bedrijfsovernemers, boeren die hun bedrijf verplaatsen en boeren
die investeren in het milieu. Op zichzelf zijn dat heel belangrijke, goede
punten. Tevreden zijn wij bijvoorbeeld ook over het feit dat de motie-Blauw
over het fiscale regime bij bedrijfsverplaatsing op korte termijn wordt uitgevoerd.
Daarmee zal er op 1 januari a.s. een praktisch werkbare regeling zijn. Ook
het op te zetten agrostartersfonds verdient waardering. Overigens moet de
rente waartegen bedrijfsopvolgers bij dit fonds zullen kunnen lenen dan wel
substantieel lager liggen dan de marktrente. Een paar procent verschil is
voor de aantrekkelijkheid ervan, zo denken wij, wel noodzakelijk.
Is de minister het daarmee eens? Zal dat dan gehaald kunnen worden? Een en
ander zal moeten leiden tot een verlaging van de lasten met gemiddeld ƒ
3700 per bedrijf. Op zichzelf is dat heel mooi. Maar onze ervaring is dat
wanneer je het woord "gemiddeld" leest, je op je tellen moet gaan passen.
Onze vraag aan de minister is: profiteren nu echt alle boeren ervan of worden
degenen die op dit moment geen winst draaien en niet investeren er totaal
niet beter van? Hoeveel van de lastenverlichting van die 163 mln. komt nu
ècht bij de boeren en tuinders terecht? Is het totaal berekende bedrag
niet gebaseerd op betere boekjaren, zodat het effect weleens beduidend minder
zou kunnen zijn?
 
 Enigszins los van de lastenverlichting, al is het ook een verhaal over
centen, staat het punt van de monetaire compensatie. De aanpassing van de
groene koers van de ecu en de devaluatie van een aantal EU-munten tegenover
de gulden heeft prijsdalingen voor de zware marktordeningsprodukten, maar
ook inkomensverliezen voor de producenten van de licht beschermde produkten
veroorzaakt. Wij hebben begrepen dat de minister bereid is om de 106 mln.
compensatiegeld direct aan de boeren uit te betalen en die niet voor algemene
projecten te bestemmen, zoals hij aanvankelijk van plan was. Prima. Maar daarmee
is de zaak wat ons betreft nog niet af. Wij willen de minister ook vragen
waarom hij nationaal niet tot een verdubbeling van het bedrag wil overgaan.
Andere landen, zoals Frankrijk en Duitsland, doen dat wel.
 
 Voorzitter! Bevordering van de marktwerking is voor de minister een van
de leidende gedachten. Dat gesnoeid wordt in subsidies past dan ook geheel
in die lijn. Toch vraagt de SGP-fractie zich af of met de bezuiniging op de
bosgroepen en de Unie van bosgroepen nu niet te hard van stapel wordt gelopen.
Deze organisaties doen nu juist hun best om het rendement, zeg maar marktwerking
van het bosbedrijf, te verbeteren en boeken daarmee resultaat. Subsidie-onafhankelijkheid
is hun serieuze streven, maar zij moeten de tijd krijgen om dat stadium te
bereiken. Is hier geen mildere korting mogelijk? Misschien moeten wij nog
eens naar een amendement op dit punt kijken.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Mijnheer Van der Vlies, ik wijs erop dat u uw spreektijd in tweede termijn
inmiddels ook heeft gebruikt.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Ik heb nog een paar minuten nodig, voorzitter.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Die bent u dan volgende week kwijt.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Dat realiseer ik mij.
 
 Voorzitter! Aan het begin van mijn betoog heb ik al gesteld dat voor ons
gevoel het element vernieuwing in deze begroting niet erg uit de verf komt.
Daarbij begrijp ik best wel dat het niet gemakkelijk is om met echt frisse
punten te komen. Wat ik wel bijzonder jammer en ook enigszins laakbaar vind,
is dat het nieuwe dat er dan nog zou zijn – bijvoorbeeld de kaderregeling
stimulering vernieuwende projecten – zo lang op zich laat wachten. Als
pas ruim twee jaar na het aantreden van deze minister een van zijn speerpunten
in werking treedt, kan dat niet dynamisch genoemd worden. In dit verband vraag
ik ook aandacht voor het Platform voor biologische landbouw en voeding en
biologica, dat voorstellen heeft ingediend om de samenwerking in sector en
keten te bevorderen. Hiervan wordt gezegd – zie de feitelijke vragen
bij 50d – dat ondersteuning zal plaatsvinden binnen de financiële
ruimte van de kaderregeling. Maar die zal er dan toch wel spoedig komen? Wat
is er tot nu toe aan instrumenten ontwikkeld om agrarisch natuurbeheer in
de zogenaamde "witte gebieden" te bevorderen? Wij hebben uit de stukken begrepen
dat er 19 mln. voor beschikbaar is en dat een en ander zal worden uitgewerkt
in het kader van het programmabeheer. Betekent dit dat alles nog in het papieren
stadium is of zijn er al proefprojecten gestart?
 
 Voorzitter! Een stuk vernieuwing waarvoor de SGP-fractie nu juist niet
in alle opzichten enthousiast is, zijn de nieuwe ontwikkelingen op het gebied
van de biotechnologie. Daarom intrigeerde ons een zinnetje in de memorie van
toelichting op bladzijde 11 onderaan, geschreven in het kader van GATT/WTO:
"Door middel van een adequaat systeem van (internationale) informatie-uitwisseling
tussen producenten en consumenten, waar etikettering een onderdeel van kan
zijn, kan consumentenacceptatie worden bevorderd."
 
 Hierbij hebben wij enkele vragen. Wie gaat er precies bevorderen en wie
neemt in de Europese Unie initiatieven voor onderzoek naar een dergelijk systeem?
Wij zijn geen tegenstanders van etikettering, maar naar ons gevoel is de doelstelling
daarvan toch breder, namelijk niet alleen consumentenacceptatie bevorderen,
maar vooral ook de consument een eerlijke keuzemogelijkheid bieden. Graag
krijg ik hierop een reactie van de minister.
 
 Voorzitter! Er wordt een nieuwe brede adviesraad landelijke gebieden beoogd.
Deze zal evenwichtig en niet eenzijdig moeten zijn samengesteld. Zo zal bijvoorbeeld
de recreatiefunctie evenwichtig moeten worden meegenomen. Kan dat klip en
klaar worden toegezegd?
 
 Wat het soortenbeleid betreft, sluit ik mij in feitelijke zin aan bij
hetgeen mevrouw Swildens en de heer Stellingwerf daarover zojuist hebben ingebracht.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Voorzitter! Op het nippertje hebben de ministers Van Aartsen en De Boer
hun ei gelegd, namelijk de integrale notitie Mest- en ammoniakbeleid. Eindelijk
staat de zaak op papier, nu de uitvoering nog. Voor dit moment wil ik drie
vragen stellen.
 
 Ik lees in de notitie dat het beleidspakket beoogt geen landelijk mestoverschot
te laten ontstaan. Is dat een verwacht resultaat of een conditio sine qua
non? Vervolgens verneem ik graag waar de minister de 130 mln. eigen geld op
zijn reeds magere begroting wil weghalen. Mijn voorlopige oordeel is dat het
kabinet geen cent te veel wil opbrengen. Daarom mijn laatste vraag: gelden
de bedragen van LNV respectievelijk VROM en Verkeer en Waterstaat als absolute
bedragen of, indien nodig, ook als verhoudingsgetallen?
 
 Veel rust wordt de minister niet gegund, want inmiddels klopt ook de tuinbouw
aan de deur. De berichten zijn zeer slecht, maar men wil de handen uit de
mouwen steken. Wij ontvingen een herstructureringsplan voor de glastuinbouw.
De kern daarvan is niet een sanering zonder perspectief, maar verantwoord
overleven. Nederland zal een tuinbouwland blijven zoals het dat al eeuwen
is. Wat Fokker is voor minister Wijers, dat is de moderne tuinbouw voor minister
Van Aartsen. Hoe reageert de minister op deze voorstellen? Is hij ten principale
bereid zo nodig ook financieel te hulp te schieten? Hij kan toch moeilijk
tegen de tuinders zeggen dat zij te laat zijn, omdat de boeren inmiddels het
geld hebben opgemaakt. Ik wil in het bijzonder zijn medewerking vragen voor
het voorgestelde sociaal plan. Dat moet er nu snel komen. Wat doet de minister?
 
 Ik heb nog een specifieke vraag over de tuinbouw. Wat doet de minister
om de ongerustheid weg te nemen bij de slatelers, nu Duitsland toch een onmogelijk
lage nitraatnorm gaat stellen per 1 november?
 
 In antwoord op schriftelijke vragen heeft de minister mij over de realisering
van het structuurschema Groene ruimte deze zomer willen geruststellen: het
komt wel goed met het groenfonds. Een praktische, maar voor betrokkenen belangrijke
vraag wil ik daar nu aan toevoegen. Hoe is het te rechtvaardigen dat bedrijven
die moeten wijken voor het natuurbelang vaak een veel lagere vergoeding krijgen
dan bedrijven die moeten wijken voor bijvoorbeeld stadsuitbreiding of wegenaanleg?
De vergoeding laat veelal niet toe dat men elders verder kan boeren. Hoe reëel
is bijvoorbeeld een maximale vergoeding voor bedrijfsgebouwen van ƒ
200.000? Ik kan dit aan uitgekochte boeren niet uitleggen. Graag krijg ik
een reactie.
 
 Een zinsnede uit de toelichting inspireerde mij, overigens anders dan
de heer Blauw, tot een voorvraag van principiële aard. De minister, zo
lees ik, wil een koppeling aanbrengen tussen de inkomenstoeslagen in het kader
van het GLB en de prestaties van boeren op het terrein van natuur en landschap.
Kan dit, mag dit? Het gaat toch niet om een subsidie, waaraan voorwaarden
kunnen worden verbonden? De inkomenstoeslagen komen boeren toch rechtens toe?
Riekt dit niet naar détournement de pouvoir? Graag een reactie ten
principale.
 
 
 
 
 
 De heer Blauw (VVD):
 
 Gelet op het ambitieniveau van Europa – niet enkel wat taakstelling
op basis van de huidige omvang betreft, maar ook wat de uitbreiding van de
EU betreft – vraag ik u of u niet vindt dat, als de inkomenscompensatie
niet voldoende wordt verankerd, deze wordt wegbezuinigd. Ziet u geen gelegenheid
om, als dit punt wordt gekoppeld aan natuurbeheer, milieu en het in stand
houden van cultuurhistorische landschappen – allemaal zaken die de samenleving
wil – een en ander beter vast te zetten?
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ik zeg niet bij voorbaat ja tegen de stelling dat je het op die manier
vast zou zetten. Ik stel hier ten principale de vraag of aan die inkomenstoeslagen,
die zoals u weet een gevolg zijn van de MacSharry-voorstellen voor het op
andere wijze financieren van de landbouwsector, dit soort voorwaarden mag
worden verbonden. Eerst is tegen de boeren gezegd dat er minder met prijstoeslagen
zou worden gewerkt, en dat in plaats daarvan inkomenstoeslagen zouden worden
gegeven, omdat ze daar recht op hadden. Dat is ze gegeven, en nu komt diezelfde
overheid naar hen toe met allerlei voorwaarden. Ik zeg niet dat het resultaat
daarvan weleens verkeerd zou kunnen zijn, maar ik wil die vraag hier ten principe
stellen en beantwoord zien, want als je voorwaarden gaat stellen, kom je in
een situatie terecht waarin boeren geen kant meer uit kunnen: of inkomenstoeslagen
aanvaarden met die voorwaarden, of niks.
 
 
 
 
 
 De heer Blauw (VVD):
 
 Wij verschillen er niet over van mening dat men er op dit moment, voortvloeiend
uit het MacSharry-beleid, recht op heeft.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Realiseert u zich dat dat een belangrijke uitspraak is?
 
 
 
 
 
 De heer Blauw (VVD):
 
 Mijn zorg is er enkel op gericht dat, als je het niet beter verankert
in de samenleving dan tot op dit moment, het onherroepelijk afgebouwd gaat
worden. Het verleden heeft ons geleerd dat Europa iedere keer weer meer en
meer wil, waardoor er ieder jaar budgettaire problemen ontstaan. Er worden
dan kosten beoordeeld waarvan het rendement kan worden betwijfeld, en worden
de rechten en de claims van het verleden vergeten.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ik denk dat de minister de vraag ten principale – ik onderstreep
dat – heeft begrepen. Die wil ik dan ook zo beantwoord willen zien.
 
 Over het landbouwonderwijs deed de minister op 6 september in Velp een
interessante uitspraak. Hij opperde de mogelijkheid van een fusie tussen de
zes instellingen van het hoger agrarisch onderwijs en de Landbouwuniversiteit.
Wil hij zich in dit debat nader verklaren? Hoe verhoudt deze suggestie zich
tot zijn handtekening onder het HOOP?
 
 Het zal de minister niet zijn ontgaan dat de problematiek van de riooloverstorten
de aandacht van mijn fractie heeft. In antwoord op schriftelijke vragen, die
ik met collega Ter Veer hierover stelde, hebben de ministers van LNV, VROM
en Verkeer en Waterstaat de zaak keurig uitgelegd. Hartelijk dank daarvoor.
Maar dat was het dan, terwijl boeren hier nu eens niet de veroorzaker, maar
slachtoffer lijken te zijn van een milieuprobleem. Kortom, alle aanleiding
voor de minister om zich sterk te maken voor de oplossing van dit vraagstuk.
Daarom wil ik nu vragen of hij wil bevorderen dat wetenschappelijk wordt vastgesteld,
welke de gezondheidsschade is of kan zijn bij vee. Verder vraag ik of hij
wil bezien, of boeren een vergoeding kunnen krijgen als zij op goede gronden
een drinkwaterleiding voor hun vee aanleggen. Kortom, minister kom op voor
dit boerenbelang.
 
 Hoe staat het, vraag ik met de heer Keur, met het beleid inzake agrificatie?
We horen er weer eens te weinig over. Vervolgens nodig ik de minister uit,
zijn mening te geven over de bijna dodelijke impasse van het Landbouwschap.
Over de wetgeving vraag ik of we dit kwartaal inderdaad de toegezegde memorie
van antwoord krijgen op het voorstel voor een flora en faunawet, en dus niet
iets anders, waarover ik bij geruchte wel eens wat hoorde. Ten slotte verneem
ik graag, waarom het advies van de Raad voor dierenaangelegenheden naast zich
neer heeft gelegd om ook voor ingevoerde transgene dieren een ethische toets
te vragen.
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De regering zal morgen, na de middagpauze, antwoorden.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 13.17 uur tot 14.15 uur geschorst.
 
 
 
 
 Voorzitter: Zijlstra
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan, dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19951996-11-655-683.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl