Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van, onder meer, Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met invoering van gezamenlijk gezag voor een ouder en zijn partner en van gezamenlijke voogdij (23714)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 70-85

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

10-11-1997

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 3, pagina 70-85

28-10-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 23714Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (dinsdag 28 oktober 1997)Pagina 69-69
Lijst van besluiten (dinsdag 29 oktober 1997)Pagina 85-85
Stemming in verband met het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 6 november 1992 te Madrid tot stand gekomen Protocol betreffende de toetreding van de Helleense Republiek tot het Akkoord van Schengen van 14 juni 1985 en van de eveneens op 6 november 1992 te Madrid tot stand gekomen Overeenkomst betreffende de toetreding van de Helleense Republiek tot de Overeenkomst tot uitvoering van het Akkoord van Schengen van 19 juni 1990, beide gewijzigd bij de Protocollen, respectievelijk de Overeenkomsten van 27 november 1990 en 25 juni 1991 betreffende de toetreding van respectievelijk de Italiaanse Republiek, het Koninkrijk Spranje en de Republiek Portugal (23584)Pagina 69-70
Behandeling van de voorstellen van (rijks)wet: - Goedkeuring van de op 16 juli 1993 te Genève tot stand gekomen Internationale Cacao-Overeenkomst 1993, met bijlagen (Trb. 1994, 135 en 1995, 11) (24059); - Wijziging van de Arbeidsomstandighedenwet en de Wet op de gevaarlijke werktuigen in verband met uitbreiding van het toepassingsgebied tot de mijnbouwsector (25030); - Wijziging van de Wet gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens (financieringsmodel) (25193); - en 5 andere wetsvoorstellenPagina 70-70
Lijst van ingekomen stukken (dinsdag 28 oktober 1997)Pagina 85-87
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van, onder meer, Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met invoering van gezamenlijk gezag voor een ouder en zijn partner en van gezamenlijke voogdij (23714)Pagina 70-85

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 82 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van, onder meer, Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met invoering
van gezamenlijk gezag voor een ouder en zijn partner en van gezamenlijke voogdij
(23714).De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Michiels van Kessenich-Hoogendam (CDA):Voorzitter! Zoals men weet, staan kinderen gedurende hun minderjarigheid
onder het gezag van een of twee volwassenen. Dit gezag is in de meeste gevallen
ouderlijk gezag. In de tijd dat wij onze juridische opleiding genoten, heette
dat ouderlijke macht. Bij ontstentenis van een ouder die het gezag heeft,
staat het kind onder de voogdij van een volwassene. Dit wetsvoorstel geeft
nieuwe regels voor het ouderlijk gezag en de voogdij over kinderen.Het is er een uit een aantal wetsvoorstellen, dat een ingrijpende aanpassing
c.q. vernieuwing van het familierecht tot stand beoogt te brengen. Onze Kamer
heeft reeds het wetsvoorstel over het naamrecht en over het geregistreerd
partnerschap behandeld en aangenomen. Het wetsvoorstel over het geregistreerd
partnerschap is overigens aangenomen met tegenstem van de CDA-fractie.Vandaag bespreken wij het wetsvoorstel betreffende het gezag over de kinderen.
Nog voor het begin van het nieuwe jaar zal het volgende wetsvoorstel in deze
serie, dat over het afstammingsrecht en het adoptierecht, in deze Kamer moeten
worden afgehandeld. Dat is althans de bedoeling van de staatssecretaris. En
het rapport dat tot de volgende stap kan leiden, is vandaag aangeboden of
dat gaat nog gebeuren. Of dat onderwerp ook bij ons komt, zien wij tegen die
tijd wel.Generaties juristen hebben geleerd, dat de ouderlijke macht van beide
ouders eindigt bij het einde van het huwelijk van de ouders. De kinderen kwamen
onder voogdij van een der ouders en er werd een toeziend voogd benoemd. Aan
deze regel moet vooral een praktisch argument ten grondslag hebben gelegen.
Wanneer echtgenoten zo slecht met elkaar kunnen opschieten dat zij scheiden,
kunnen zij ook niet tot gezamenlijke beslissingen over hun kinderen komen.
Het is dan ook praktisch om uitsluitend een van de ouders met het gezag over
het kind te belasten. Dat heette toen dat het kind aan de vader of de moeder
werd toegewezen. Het is een eerlijke formulering, maar wel navrant vanuit
onze hedendaagse visie. Uit de formulering dat een kind wordt toegewezen aan
een ouder blijkt duidelijk dat het kind geheel bij die ouder kwam te horen
en op grote afstand kwam van de andere ouder.Tegenwoordig hebben wij een andere visie op de positie van het kind na
de scheiding van zijn ouders. Algemeen is men van oordeel dat het recht moet
proberen te bewerkstelligen dat de scheiding tussen de ouders enerzijds wordt
losgekoppeld van de verhouding tussen de ouders en de kinderen anderzijds.
Daarom is alweer enige jaren geleden het recht op omgang tussen
gescheiden ouders en hun kinderen een wettelijk recht geworden. Om die reden
bestaat er in de praktijk min of meer een informatie- en consultatieplicht
van de ouder die met het gezag is belast en bij wie het kind woont. Hij of
zij mag niet helemaal op eigen houtje belangrijke beslissingen nemen, maar
moet de andere ouder informeren en zo nu en dan ook consulteren.In deze ontwikkeling past de regel die het onderhavige wetsvoorstel brengt.
Na de scheiding van de ouders loopt, in tegenstelling tot de huidige situatie,
hun gezamenlijk ouderlijk gezag door, tenzij de rechter aan een van hen het
uitsluitend ouderlijk gezag toekent. Dit kan op verzoek van een van de ouders
of van beide. Het criterium daarbij is het belang van het kind.Reeds in 1984 heeft de Hoge Raad beslist dat ondanks de duidelijke tekst
van de toenmalige wet de gezamenlijke ouderlijke macht niet eindigde bij de
scheiding als beide ouders gezamenlijk verzochten om continuering van de gezamenlijke
ouderlijke macht. Volgens het arrest van de Hoge Raad van 1984 vloeide deze
rechtsregel voort uit artikel 8 EVRM dat de bescherming van het gezins- en
familieleven beoogt. Deze verdragsrechtelijke bepaling kan een nationaalrechtelijke
bepaling opzij zetten. Dat gebeurde dus in 1984.De jurisprudentie van de Hoge Raad heeft pas jaren later tot een wijziging
van de betrokken wettelijke bepaling geleid. Deze wijziging is per 2 november
1995 ingevoerd. Thans staat dus ook in de wet dat het gezamenlijke ouderlijke
gezag kan worden gecontinueerd op verzoek van een of beide ouders.De CDA-fractie is van oordeel dat het uitgangspunt dient te zijn dat de
verwijdering tussen de ouders zo min mogelijk rechtsgevolgen heeft voor de
verhouding tussen ouders en kinderen. Wij beseffen heel goed dat een wettelijke
regel geen oplossing biedt voor de grote, pijnlijke en langdurige problemen
die voor de kinderen ontstaan door de onderlinge verwijdering en uiteindelijke
scheiding van hun ouders. Maar het recht mag die emotionele problemen tussen
de ouders niet een juridische status ten opzichte van de kinderen geven. Dat
maakt alles nog erger.Wij onderkennen dat er zeker gevallen zullen zijn waarin de automatische
voortzetting van het gezamenlijke ouderlijke gezag na echtscheiding de problemen
tussen de ouders zal vergroten. Een aantal vertegenwoordigers van betrokken
groeperingen met wie wij gesproken hebben, hebben deze vrees geuit. Het is
een gerechtvaardigde vrees. Inderdaad kan de ene ouder van de situatie misbruik
maken om de andere ouder onder druk te zetten. Dat is zeer te betreuren, maar
het recht heeft daar geen oplossing voor. Wanneer de ene ouder erop uit is,
de andere ouder te schaden en kwaad te doen, kan het recht dat niet voorkomen.
Als mensen hartgrondig het land aan elkaar hebben, vermag het recht niet veel.
Dat geldt voor ex-echtgenoten, maar het geldt ook bijvoorbeeld voor de talloze
burenruzies die voor de rechter worden gebracht. Ook in die gevallen zijn
de negatieve emoties tussen mensen zo groot dat het recht helaas geen oplossing
kan bieden.Onze verwachtingen over de voorgestelde regel zijn echter niet negatief.
Wij verwachten dat nu de wet voortaan zal uitgaan van het gezamenlijke ouderlijke
gezag na scheiding daarvan in veel gevallen een apaiserende werking zal uitgaan
op de verhouding tussen de ouders bij de beslissingen over de kinderen. Wij
verwachten dat veel ouders die uit zichzelf niet voor samenwerking met de
andere ouder zouden hebben gekozen, daaraan toch wel willen meewerken als
dat de normale situatie is volgens de wettelijke regeling. Deze verwachting
wordt gedeeld door de vertegenwoordigers van andere betrokken groeperingen
met wie wij gesprekken hebben gevoerd.De CDA-fractie stemt er daarom mee in dat voortzetting van het gezamenlijke
ouderlijke gezag na echtscheiding en in de andere aan de orde zijnde gevallen
de regel wordt. Wie daartegen gegronde bezwaren heeft, heeft de mogelijkheid
om te verzoeken dat hij of zij zelf of juist de andere ouder alleen met het
ouderlijke gezag wordt belast. Wij hebben nog wel een vraag over de fiscaal-rechtelijke
consequenties. Heeft de keuze voor dit co-ouderschap fiscale consequenties
in die zin dat ieder van de ouders hierdoor een alleenstaande ouder met kinderen
wordt?Voorzitter! Het tweede belangrijke onderdeel van dit wetsvoorstel bevat
de regeling dat wanneer een ouder alleen het ouderlijke gezag heeft, de levensgezel
van die ouder ook met gezag kan worden belast. Wij kunnen daarbij denken aan
het geval dat een ongetrouwde vrouw een kind heeft gekregen en later graag
de levensgezel die zij dan heeft, mede gezagsouder wil laten zijn over het
kind. Tot zover stuit dit wetsvoorstel niet op problemen.Het wetsvoorstel houdt ook in dat, wanneer na de scheiding der ouders,
een van hen gedurende ten minste drie jaren alleen het ouderlijke gezag heeft
gehad, de nieuwe partner van deze gezagsouder ook met het gezag kan worden
belast. Dit kan alleen wanneer tevens aan de volgende vereisten is voldaan.
De nieuwe levensgezel van de gezagsouder moet in een nauwe persoonlijke betrekking
tot het kind staan en de gezagsouder en diens levensgezel moeten gezamenlijk
de zorg voor het kind hebben gehad gedurende een periode van ten minste een
jaar direct voorafgaande aan de indiening van het verzoek. Er zijn dus twee
termijnen: een van de ouders moet drie jaar alleen het ouderlijke gezag hebben
gehad en zij moeten een jaar samen het kind verzorgen en opvoeden.Dit onderdeel van het wetsvoorstel heeft tot grote verontrusting bij direct
betrokkenen geleid. Ik heb een zeer groot aantal brieven en vooral briefkaarten
gehad van verontruste betrokkenen. Ik neem aan dat dit ook voor de andere
woordvoerders geldt. Op de briefkaart is een tekst van prof. Hoefnagels, onze
voormalige collega, afgedrukt. Ik laat de kaart even zien ten behoeve van
degenen die hem niet gekregen hebben. De tekst luidt: "De ene ouder die de
andere ouder frustreert in de omgang met het kind, dat is de ongeschreven
misdaad van deze eeuw." Het is een citaat uit de Volkskrant van 10 september
1994. Daaronder staat gedrukt: "stop deze misdaad, stop loyaliteitsmisbruik".Voorzitter! Wij zijn het volledig eens met de strekking van dit citaat
van prof. Hoefnagels dat de frustratie in de omgang met de andere ouder zeer
ernstig is. Wij zijn het dus ook eens met de schrijvers van de briefkaarten.
Beide ouders hebben recht op omgang met hun kinderen en de kinderen hebben
recht op omgang met beide ouders. Iedere poging om deze rechten
te benadelen, is uit den boze.In dit wetsvoorstel gaat het echter niet over omgang en in dit wetsvoorstel
wordt het recht op omgang tussen ouders en kinderen niet beperkt. Dit wetsvoorstel
gaat over het ouderlijke gezag. Het ontneemt ook niet aan een van beide ouders
het ouderlijke gezag. Integendeel, er wordt juist uitgegaan van de voortzetting
van het ouderlijke gezag van beide ouders, ook na de scheiding. Wil de nieuwe
levensgezel van de gezagsouder met gezag bekleed kunnen worden, dan is het
juist een vereiste dat de gezagsouder alleen het ouderlijke gezag had gedurende
ten minste drie jaren.Naar het oordeel van de CDA-fractie zou dit wetsvoorstel juist een positief
effect kunnen hebben op de praktijk van het omgangsrecht, en wel doordat de
ouder die alleen het gezag heeft en die graag samen met zijn nieuwe levensgezel
het ouderlijke gezag zou uitoefenen, bereid is tot een meer coöperatieve
houding ten opzichte van de andere ouder. De CDA-fractie kan derhalve dit
onderdeel van het wetsvoorstel in beginsel onderschrijven. Belangrijk daarbij
is wel dat de staatssecretaris ernst maakt met haar voornemen, zoals zij dat
in de Tweede Kamer onder woorden heeft gebracht, om een vorm van bemiddeling
te stimuleren wanneer ouders aan het scheiden zijn, gaan scheiden, van plan
zijn te scheiden of net gescheiden zijn. In die hele fase waarin alles zo
moeilijk en pijnlijk ligt, kan een bemiddeling die erop gericht is dat in
ieder geval de verhouding van de ouders tot de kinderen zo goed mogelijk blijft,
heel nuttig zijn. Wij vragen de staatssecretaris dan ook wat haar plannen
zijn in dit opzicht en hoe het staat met de verwezenlijking van deze plannen.Voorzitter! Wij hebben moeite met een effect van dit wetsvoorstel waarop
niet eerder de aandacht is gevestigd. Het gaat om het volgende. Onder de huidige
wet is de normale situatie dat bij de scheiding een ouder, meestal de moeder,
belast wordt met het ouderlijk gezag. In veel gevallen stemt de andere ouder,
meestal de vader, daar om hem moverende redenen mee in. Het wetsvoorstel verbindt
aan die situatie een nieuw en ten tijde van de scheiding niet voorzien gevolg.
Immers, als de moeder het gezag gedurende drie jaar alleen heeft uitgeoefend,
kan haar nieuwe levensgezel met medegezag belast worden. Gescheiden vaders
kunnen zich overvallen voelen door deze nieuwe en door hen niet voorziene
mogelijkheid. Weliswaar verliezen zij niet het ouderlijk gezag, want zij hadden
het al niet, maar wij hebben er begrip voor dat zij er bezwaar tegen maken
dat nu de nieuwe levensgezel van hun ex-vrouw wel medegezag krijgt. Het wetsvoorstel
geeft een marginale mogelijkheid om rekening te houden met de belangen van
de ouder die niet met het ouderlijk gezag is belast. Is de staatssecretaris
met ons van oordeel dat deze mogelijkheid ruimhartig moet worden toegepast
in oude gevallen? Als zij dit hedenmiddag in onze Kamer uitspreekt, is dit
een duidelijke interpretatie ten dienste van de rechter. Is de staatssecretaris
tevens bereid, aan de raden voor de kinderbescherming voor te schrijven dat
zij in hun adviezen ruimhartig met de belangen van de niet-gezagsouder rekening
moeten houden wanneer het oude gevallen betreft?Ten slotte, voorzitter, wijs ik op een contradictoir effect van het wetsvoorstel.
Het wetsvoorstel opent de mogelijkheid om de nieuwe levensgezel van de gezagsouder
mede met het ouderlijk gezag te belasten. Doordat het tevens de regel introduceert
dat het gezamenlijke ouderlijk gezag doorloopt na scheiding, zal het aantal
gevallen waarin de nieuwe levensgezel met ouderlijk gezag kan worden bekleed
echter al spoedig na de inwerkingtreding van het wetsvoorstel drastisch dalen,
omdat dan immers niet langer voldaan wordt aan het vereiste dat slechts één
ouder het ouderlijk gezag heeft. Dat zal in de nieuwe gevallen slechts bij
uitzondering het geval zijn. Is de staatssecretaris het met deze visie eens?Voorzitter! Ik heb mij beperkt tot een bespreking van de hoofdonderwerpen
van dit wetsvoorstel. De overige inhoud is uitvoerig aan de orde geweest in
de Tweede Kamer. Wij hebben daar niet veel aan toe te voegen. Wij wachten
met belangstelling de reactie van de staatssecretaris af.Mevrouw Le Poole (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Het wetsvoorstel regelt in hoofdzaak drie onderwerpen: - het gezamenlijk gezag van de ouders na echtscheiding;- het
gezamenlijk gezag van een ouder en een ander niet-ouder;- de gezamenlijke
voogdij uitgeoefend door twee niet-ouders.Ook in de Tweede Kamer is al opgemerkt dat dit wetsontwerp voor veel mensen
van belang is. Het aantal echtscheidingen is aanzienlijk en vaak zijn er minderjarige
kinderen bij betrokken. Er is ook een niet gering aantal kinderen dat opgroeit
in een gezinsverband met volwassenen, die niet beiden hun ouders zijn. Regelmatig
is er in dit soort situaties sprake van belangentegenstellingen die begrijpelijkerwijs
degenen die het aangaat diep emotioneren. Dit blijkt ook weer uit de vele
brieven/kaarten – mevrouw Michiels van Kessenich heeft er een laten
zien – die wij na indiening van dit wetsontwerp hier hebben gekregen.
Ouders die het gezag over hun kinderen hebben (veelal, maar niet altijd, gaat
het om vrouwen) en organisaties die in de eerste plaats hun belangen voorstaan,
vinden dat het wetsontwerp te ver gaat door het gezamenlijk gezag na echtscheiding
als uitgangspunt in de wet op te nemen. Zij zijn bang dat de niet verzorgende
ouder, die wel mede het gezag heeft, zijn positie zal misbruiken om de verzorgende
ouder en de kinderen het leven moeilijk te maken. Ouders die niet het gezag
hebben en geen bevredigende omgangsregeling, vaak, maar niet altijd mannen,
vinden dat het wetsontwerp te ver gaat, doordat het de mogelijkheid creëert
dat ouders die drie jaar alleen het gezag hebben gehad dit gezag gaan delen
met de niet-ouder. Zij vrezen dat op deze manier het buitenspel zetten van
de andere ouder gestimuleerd wordt.Waar het uiteindelijk om gaat – daarover is, denk ik, iedereen het
hier vandaag met elkaar eens – is of het wetsvoorstel een evenwichtige
regeling vormt, of een juiste afweging wordt gemaakt tussen de diverse belangen
en vooral of het belang van kinderen bij veiligheid, stabiliteit, geborgenheid
en hechtingsmogelijkheden – ik verwijs nu naar hetgeen de staatssecretaris
heeft gezegd in de Tweede Kamer – zoveel mogelijk gewaarborgd wordt.
Vanuit dit perspectief wil ik vandaag een aantal opmerkingen maken over de
twee punten van het wetsontwerp die controversieel lijken te zijn.Het eerste is het gezamenlijk gezag na echtscheiding. Met betrekking
tot dit onderwerp valt allereerst op – wij hebben daar ook in de schriftelijke
voorbereiding al aandacht aan besteed – dat nog maar heel kort geleden
de bepaling van kracht werd, dat als ouders dat gezamenlijk verzoeken zij
met het gezamenlijke ouderlijk gezag kunnen worden belast. Wij vragen ons
ook na kennisname van de uitleg van de staatssecretaris in antwoord op onder
meer onze vragen nog steeds af, of wetswijziging op dit punt nu zo duidelijk
geïndiceerd was, dat die na zo korte tijd moet volgen. Duidelijk is dat
een aantal mensen gebruik maakt van de regeling – 17% van de scheidingen
met kinderen, zo heeft de staatssecretaris ons laten weten – maar niet
bekend is hoe het loopt en of het beter loopt dan het geval zou zijn als één
ouder het gezag heeft.Op onze vraag in hoeveel gevallen wijziging wordt gevraagd, heeft de staatssecretaris
geen antwoord kunnen geven. Er zouden geen signalen zijn dat er problemen
zijn met het gezamenlijk gezag. Maar ons hebben die signalen wel bereikt,
bijvoorbeeld van Divortium en van het Clara Wichman-instituut. Gevreesd wordt,
dat ouders die geen wezenlijke rol willen spelen in de verzorging onrust veroorzaken
in het gezin van de verzorgende ouder, door gebruik of misbruik te maken van
hun medegezag. Gevreesd wordt ook, dat zich situaties zullen voordoen, bijvoorbeeld
na mishandeling, waarin moeders niet durven aan te geven waarom zij alleen
het gezag willen hebben. Graag zouden wij van de staatssecretaris vernemen
hoe naar haar mening dit soort onwenselijke situaties kunnen worden voorkomen.
Mijn fractie zou het in elk geval op prijs stellen als in de toekomst gevolgd
wordt, voorzover mogelijk, of de nu voorgestelde regeling voldoet.Overigens is het ons bekend, dat een aantal gezaghebbende organisaties,
zoals de Nederlandse Gezinsraad, voorstander zijn van invoering op dit moment
van de nu voorgestelde regeling. Alles tegen elkaar afwegende, zijn wij het
ook eigenlijk met de staatssecretaris eens, dat in elk geval in theorie handhaving
van het ouderlijk gezag na echtscheiding de meest wenselijke situatie is en
een nastrevenswaardig model. Voor de kinderen is het natuurlijk het plezierigst
als hun ouders, als zij dan al moeten scheiden, in elk geval op redelijke
wijze overleg kunnen voeren over aangelegenheden die hun kinderen betreffen
en hun kinderen de ruimte laten om met beide ouders een goede relatie te hebben.
Mogelijk draagt een wettelijke regeling die gezamenlijk gezag als basisregeling
hanteert ertoe bij, dat op den duur een cultuurverandering intreedt. Gemakkelijk
zal dit niet zijn, want mensen gaan niet voor niets uit elkaar en meestal
niet als zij een goede verstandhouding hebben. Uiteindelijk kan de wetgever
op dit gebied niets afdwingen en zullen mensen het zelf moeten doen.Experimenten met echtscheidingsbemiddeling, die zijn aangekondigd, lijken
ons een goede zaak. Graag zouden wij vernemen wat op dit moment de stand van
zaken is met betrekking tot deze experimenten.Het tweede controversiële onderwerp dat ik wil bespreken is het gezamenlijk
gezag van ouder en niet-ouder. Ook tegen dit onderdeel van het wetsontwerp
zijn door belangenorganisaties, met name het Platform samenwerkende cliëntenorganisaties,
ernstige bezwaren aangevoerd. Het gaat dan met name om de situatie waarin
een ouder drie jaar alleen het gezag heeft uitgeoefend en dat gezag wil gaan
delen met de nieuwe partner, terwijl het kind een andere ouder heeft. De tegenstanders
noemen het wetsvoorstel innerlijk tegenstrijdig. Enerzijds wordt het gezamenlijk
gezag tot norm gemaakt. Anderzijds zouden kwaadwillende lieden in de verleiding
kunnen worden gebracht, obstakels voor het gezamenlijk gezag te creëren
en aan te sturen op het alleengezag, omdat het na drie jaar alleengezag mogelijk
is, de nieuwe partner die ten minste een jaar in de zorg heeft gedeeld met
het medegezag te doen belasten.Ik kan me bij deze bezwaren iets voorstellen. Er zijn ongetwijfeld situaties,
waarin de verzorgende ouder te weinig open staat voor de wens van de andere
ouder om een rol te blijven spelen in het leven van het kind. Er zijn te veel
kinderen die in het geheel geen contact houden met de niet verzorgende ouder
na echtscheiding. In dit verband merk ik op dat wij het betreuren, dat de
regering geen antwoord heeft kunnen geven op onze vraag welke instellingen
nu hulp verlenen bij omgangsbemiddeling en of zij de hulpvraag kunnen beantwoorden.In het in opdracht van het ministerie van Justitie gedane onderzoek naar
de praktijk van het omgangsrecht lees ik dat zowel medewerkers van de raad
voor de kinderbescherming, als advocaten en rechters melden dat er te weinig
mogelijkheden zijn voor bemiddeling bij omgangsproblemen of voor begeleiding
bij omgang. De raad zelf heeft ook te weinig mogelijkheden en vaak geen goede
mogelijkheden voor doorverwijzing, zo vind ik vermeld op pagina 101 van dat
rapport. Graag zouden wij van de staatssecretaris vernemen of zij het eens
is met deze bevindingen en, zo ja, of het kabinet ook voornemens heeft hier
wat aan te doen. Ook hier geldt wel dat uiteindelijk, wat voor prachtige wetgeving
en hulpverlening er ook is, de ouders zelf het zullen moeten opbrengen om
elkaar tegemoet te komen op zo'n manier, dat hun kinderen contact kunnen houden
met beide ouders na echtscheiding. En verder zijn er situaties – de
wetgeving met betrekking tot omgang houdt hier ook rekening mee – waarin
omgang niet in het belang van het kind is.De bezwaren die tegen het wetsvoorstel zijn ingebracht, doen niet af aan
het feit dat het regelmatig voorkomt, dat een nieuwe partner geleidelijk aan
een wezenlijke rol speelt als sociale ouder voor het kind. De suggestie dat
dit altijd uitsluitend of in hoofdzaak te wijten is aan de verzorgende ouder,
is ons inziens ook beslist ten onrechte. Hoe dan ook, de schuldvraag in deze
omstandigheden is vaak nauwelijks te beantwoorden en eigenlijk niet erg relevant.
Als de situatie zo is gegroeid, kan er zeer wel aanleiding zijn om de sociale
ouder het medegezag te geven. Al met al vindt de PvdA-fractie dat het wetsvoorstel
zoals het er nu ligt, een redelijk evenwicht bewaart tussen de belangen van
diverse volwassenen en het de rechter mogelijk maakt van geval tot geval optimaal
acht te slaan op het belang van het kind. Het geven van medegezag aan de sociale
ouder verdient volgens ons verre de voorkeur boven de veel verder gaande stiefouderadoptie.Op de genoemde controversiële punten van het ontwerp hebben wij dus
wel enige aarzeling. Dat neemt niet weg dat wij al met al van oordeel zijn,
dat het om een evenwichtige regeling gaat. Daar komt bij dat wij het toejuichen,
dat het wetsontwerp de juridische positie regelt van sociale
ouders in een gezinsverband, waarin geen andere juridische ouder bestaat.
Ik doel dan met name op gezinssituaties waarin twee volwassenen van gelijk
geslacht een kind samen opvoeden. Het is hoog tijd dat deze kwestie geregeld
wordt. Het onderhavige wetsontwerp voorziet hierin, mogelijk in afwachting
van nog verder gaande regelingen. In aansluiting daarop is onze fractie benieuwd,
wanneer wij het kabinetsstandpunt naar aanleiding van het advies van de commissie-Kortmann,
dat er inmiddels echt schijnt te zijn, mogen verwachten.Onze fractie zal het wetsvoorstel steunen.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! Ik mag bij deze gedachtewisseling, behalve namens de SGP-fractie,
ook namens de fracties van RPF en GPV het woord voeren.Voorzitter! Jaarlijks worden in Nederland bij arrondissementsrechtbanken
ongeveer 38.000 verzoeken tot echtscheiding ingediend. Het aantal zaken waarbij
minderjarige kinderen zijn betrokken, bedraagt ongeveer 50%. Bij deze echtscheidingen
zijn dus elk jaar weer tienduizenden kinderen betrokken. Deze zakelijke gegevens
vormen de trieste achtergrond van het wetsvoorstel dat vandaag ter behandeling
staat. Met deze feiten is in veruit de meeste gevallen een veeljarige, soms
levenslang durende stroom van ellende verbonden. Er is vrijwel niemand meer
in onze samenleving die niet op één of andere wijze met deze
verschijnselen in aanraking komt.Voorzitter! Het is duidelijk dat in die gevallen van echtscheiding waar
kinderen aanwezig zijn, de posities van de echtgenoten-ouders en van de kinderen
nauw met elkaar verweven zijn. Het is tevens duidelijk wie hierbij meestal
de zwakste partij is. Dit wetsvoorstel raakt zowel de posities van ouders
als van kinderen. Toch ligt, als ik het goed zie, het accent bij de kinderen
en hun belangen. Op termijn zijn wellicht wetsvoorstellen te verwachten, voortvloeiend
uit het rapport over scheidingsbemiddeling "Anders scheiden" van de Commissie
herziening scheidingsprocedure, de commissie-De Ruiter. Daarbij ligt het accent,
als ik het opnieuw goed zie, bij de scheidende echtgenoten. Het is overigens
helder dat het bij echtscheidingen waar kinderen bij betrokken zijn, altijd
zal gaan om een complexe problematiek, waarbij deeloplossingen moeilijk voorstelbaar
zijn.Als ik er terecht van uit zou mogen gaan dat in het voorliggende wetsvoorstel
de positie en de belangen van het kind het uitgangspunt zijn, dan wordt de
vraag opgeroepen op welke wijze de wetgever – misschien moet ik meer
in abstracto spreken over een wetgever – een bijdrage kan leveren aan
de beste oplossing van de problemen die er, gegeven de echtscheiding, nu eenmaal
liggen.Nu wil ik er onvoorwaardelijk van uitgaan dat de ontwerpers van het oorspronkelijke
voorstel alsook de Tweede Kamer, die via amendementen en anderszins invloed
op dat voorstel heeft uitgeoefend, met de beste intenties behept zijn geweest.
Maar, zoals zo dikwijls, blijken de inzichten over de vraag wat het beste
of het best mogelijke is, zeer te kunnen verschillen. Iedereen die bij het
wetgevingsproces is betrokken, zal zijn of haar bijdrage daaraan, in welke
vorm dan ook, richten op wat men noemt "het belang van het kind". Maar als
in een concreet geval de meningen over de vraag wat het belang van het kind
dient, of juist niet, al kunnen verschillen, hoeveel te meer kan dat dan niet
het geval zijn bij de abstracte benadering die de wetgever veelal eigen is?Dit wetsvoorstel heeft mij, overigens opnieuw, bepaald bij de vraag wat
een wetgever in deze problematiek vol doorns en distels eigenlijk vermag.
Is het veel meer dan het beperken van de schade die is ontstaan en het zoveel
mogelijk voorkomen van toekomstige schade? Dat is overigens al een niet geringe
pretentie.Een van de centrale vragen, zo niet de kernvraag, die bij dit wetsvoorstel
is gerezen, is of de weg die de wetgever voorstelt in te slaan een bijdrage
levert aan de oplossing van de gerezen conflicten of dat die misschien de
bestaande conflicten versterkt of zelfs nieuwe opwekt. Daarbij gaat het uiteraard
om verwachtingen, inschattingen omtrent de effecten van een, goed bedoeld,
voorstel in de praktijk. Richtinggevend zouden daarbij kunnen zijn de ervaringen,
opgedaan onder de bestaande regeling. Ik hoop daar in het vervolg nog op terug
te komen.Voorzitter! Een van de hoofdproblemen waar dit wetsvoorstel een oplossing
voor wil bieden, is de voorziening in het gezag nadat ouders de echt hebben
verbroken. Uitgangspunt daarbij is dat het gezag en de verantwoordelijkheid
die de ouders tijdens het huwelijk gezamenlijk ten aanzien van de kinderen
hadden, na het huwelijk zoveel mogelijk zou moeten blijven bestaan. Met dat
uitgangspunt kunnen onze fracties zich verenigen. Het is in zekere zin een
idealistisch uitgangspunt, want ook voor de regering zal de voorwaarde gelden
dat in concreto het belang van de minderjarige met deze voortzetting van het
gezamenlijk gezag gediend zal moeten zijn.Nu is er, zoals bekend, een wettelijke regeling van vrij recente datum
en wel de wet van 6 april 1995, houdende nadere regeling van het ouderlijk
gezag over en de omgang met minderjarige kinderen. Deze wet is op 2 november
1995 in werking getreden. Zoals in de stukken ook wordt opgemerkt, deed deze
wet op het punt van de voortduring van het gezamenlijk gezag na scheiding
niet veel meer dan het codificeren van beslissingen van de Hoge Raad, sinds
1984 gegeven. Dat voortduren van het gezamenlijk gezag is op basis van genoemde
wet afhankelijk van een gezamenlijk verzoek. Wat zijn nu de ervaringen met
deze regeling?In de stukken lees ik dat de staatssecretaris, zo schrijft zij in de aanvulling
op de memorie van antwoord aan deze Kamer, geen signalen bekend zijn dat er
problemen zijn met het gezamenlijk gezag na scheiding. Dat gegeven moge tot
voldoening stemmen – ook ons – maar hiernaast staat het gegeven
dat uit de statistieken blijkt, dat in slechts 17% van de scheidingen met
kinderen het gezamenlijk gezag na scheiding voortduurt. Vindt de staatssecretaris
dat niet een minimaal percentage?Voor onze fracties is het in elk geval zeer de vraag of het genoemde percentage
thans reden kan en moet zijn om het wettelijk systeem bij gezamenlijk gezag
na scheiding 180 graden om te keren en uit te gaan van voortzetting van rechtswege,
tenzij één van de partijen – echtgenoten of kinderen –
zich daartegen verzet. Voor zulk een omkering zou naar onze
gedachten misschien reden zijn indien de praktijk een voortzettingspercentage
van 75 – om maar een indicatie te noemen – te zien zou geven.
Met andere woorden: wij zouden het huidige systeem voorlopig nog willen handhaven.Voorzitter! Een tweede hoofdprobleem vormt het omgangsrecht. Dit recht
van kinderen én ouders, bij de wet toegekend, levert in de praktijk
een schier eindeloze, hardnekkige stroom problemen op als het gaat om de effectuering
ervan. Het belang van het kind verwordt in de strijd tussen de ouders nogal
eens tot speelbal. We zijn het wel eens met de staatssecretaris als zij in
de memorie van antwoord aan deze Kamer schrijft, dat omgangsproblemen in wezen
geen juridische problemen zijn, maar problemen die voortvloeien uit een verstoorde
relatie en communicatie van de ouders. Die problemen zijn niet te verhelpen
door de wet, ook niet door omgangsbemiddeling en begeleiding bij de uitvoering
van omgangsregelingen aan te bieden of voor te schrijven. Op dit vlak blijkt
niet alleen het vermogen van de wetgever, maar zelfs ook dat van de rechter
zeer beperkt.De eerder genoemde wet van 6 april 1995 is wat betreft de regeling van
omgang na scheiding geëvalueerd in het rapport "De praktijk van het omgangsrecht".
Het onderzoek heeft in de tweede helft van 1995 plaatsgevonden en kan derhalve,
in strikte zin genomen, niet of nauwelijks als een evaluatie van genoemde
wet gelden. Toegegeven, de praktijk van het omgangsrecht was van ouder datum.
Desniettegenstaande zijn er toch wel vraagtekens te plaatsen bij het kwantitatieve
aspect van dat onderzoek. Is het niet zó, dat er geen kwantitatief
onderzoek heeft plaatsgevonden onder een representatief te achten groep van
gescheiden ouders en hun kinderen? Moet niet veeleer gesteld worden dat het
onderzoek van indicatieve waarde is en geen beschrijvend beeld bevat van omvang
en aard van de omgangsproblematiek? Het zou bijvoorbeeld belangrijk zijn om
te weten, in hoeverre omgangsregelingen en -afspraken ook daadwerkelijk worden
nagekomen en voor welke duur.Voorzitter! De samenhang tussen het punt van het gezamenlijk gezag en
de omgangsproblematiek is duidelijk. Waar van voortgezet gezamenlijk gezag
sprake is, komt in juridische zin het omgangsrecht als zodanig niet aan de
orde, aangezien er dan geen ouder zonder gezag bestaat.Bij ons vorige punt is al gebleken, dat wij er niet aan toe zijn om het
omgangsprobleem op te lossen door het gezamenlijk gezag van rechtswege te
laten voortduren. Theoretisch zou dat kunnen, maar de vraag is of de praktijk
aan die theorie zal beantwoorden. Niettemin brengt deze kwestie ons terug
bij de eerder gestelde vraag, welk effect er van een wet c.q. wetswijziging
uitgaat op de verhoudingen tussen de ex-echtgenoten onderling en hun kinderen.In dit verband willen wij melding maken van enkele passages in een ons
aangeboden conceptrapport van het landelijk bureau van de raad voor de kinderbescherming
van februari jongstleden, getiteld: "Werkwijze en organisatie primair proces
scheiding en omgang".Eerste citaat: "De toe-eigening van een monopolie op de opvoedingsverantwoordelijkheid
en op het onderhouden van een relatie met het kind door de ene ouder met uitsluiting
van de andere, gaat per definitie ten koste van het (toekomstig) belang van
het kind." En elders lezen we, dat het echtscheidingsrecht hier te lande het
ontstaan van conflicten tussen ouders over het (toekomstig) belang van het
kind eerder in de hand werkt dan ontmoedigt. Dat duidt dus op een negatief
effect van de wet. Herkent de staatssecretaris haar eigen standpunten in deze
stellingen, die te denken geven zonder echter een eenduidige oplossing aan
te reiken?Ten slotte zou ik nog een korte opmerking willen maken over de tweede
"poot" van het wetsvoorstel: het gezamenlijk gezag, te verwerven door een
ouder en zijn of haar partner, niet-ouder. Hier stelt het wetsvoorstel –
naar onze mening terecht – de eis dat de ouder-met-gezag drie jaar alléén
het gezag over het (de) kind(eren) heeft gehad. Hierbij geldt echter niet
de eis van een termijn van één jaar gezamenlijke verzorging
en opvoeding, aldus de memorie van antwoord. Dit wijkt af van hetgeen mevrouw
Michiels van Kessenich hier eerder heeft gezegd. Het is zaak dat op dat punt
helderheid verschaft wordt. Zoals ik het lees, geldt hier niet de eis van
één jaar gezamenlijk verzorging en opvoeding. Naar onze opvatting
zou een dergelijke eis wél gesteld moeten worden, min of meer als test
dat beiden op harmonieuze wijze in staat zijn gebleken het belang van het
kind te dienen, zulks met het oog op de bestendigheid van de relatie bij de
uitoefening van het gezag. Het belang dat wij hechten aan het feit dat een
kind zo mogelijk binnen een huwelijksrelatie opgroeit, speelt daarbij uiteraard
op de achtergrond.Stiefouderadoptie is ingrijpend en procedureel omslachtiger dan het verwerven
van gezamenlijk gezag zoals thans in het wetsvoorstel wordt voorgesteld, maar
de vraag is waarmee het belang van het kind op den duur het meest gediend
is.Voorzitter! Onze bijdrage aan deze gedachtewisseling overziende, moet
concluderend gesteld worden dat onze fracties op niet de minst belangrijke
onderdelen van het wetsvoorstel forse reserves hebben. Niettemin zullen wij
met grote belangstelling luisteren naar de reactie van de staatssecretaris.Mevrouw Vrisekoop (D66):Voorzitter! Het wetsvoorstel dat wij vandaag behandelen is van groot belang
voor kinderen, voor moeders en vaders en voor nieuwe partners in het leven
van die ouders en die kinderen. Het ordent een aantal problemen die zich in
een veranderende wereld van relaties voordoen. Justitie tracht de intermenselijke
verhoudingen zo goed mogelijk te regelen op een manier die voor iedereen helder
en voor zoveel mogelijk mensen aanvaardbaar is.In de eerste plaats wil ik er melding van maken dat men wel heel scherpzinnig
moet zijn om te begrijpen hoe dit wetsvoorstel nu precies in elkaar steekt.
Naast de wettekst is er een aantal amendementen geweest en halverwege de rit
is een fundamentele wijziging aangebracht, te weten het voortzetten van ouderlijk
gezag na echtscheiding. Op zichzelf is dat logisch. Het maken van een nieuw
evenwicht was onvermijdelijk, omdat dit wetsvoorstel de positie van een niet
verzorgende ouder wel helemaal leek weg te poetsen. Het werd er echter niet
helderder op. Wat doet de staatssecretaris aan voorlichting op dit punt, nu
men voornemens is om deze wet al op 1 januari aanstaande van
kracht te laten zijn?Het familierecht is in beweging. Het geregistreerd partnerschap, de adoptiewetgeving,
het naamrecht; het zijn allemaal wetten die juist in deze Kamer zijn behandeld
of binnenkort behandeld zullen worden. Het geeft aan dat er een trend te signaleren
is. Het gezin alleen als hoeksteen van de samenleving klopt niet meer. Meer
en meer mensen leven op een andere wijze samen, bijvoorbeeld in eenoudergezinnen
en ongehuwd samen in hetero- of homorelaties. Helaas moet ook worden vastgesteld
dat een groot aantal huwelijken strandt in echtscheiding. Mede als gevolg
daarvan werd in de nota Leefvormen uit 1992 al geconstateerd dat de samenlevingsverbanden
aan het veranderen zijn en dat er bijvoorbeeld ook behoefte bestaat aan een
wet zoals deze, waarbij onder meer de wettelijke basis wordt geregeld voor
een zorgdragende partner die niet de biologische ouder van het kind is. Uit
een recent in Amsterdam gehouden onderzoek bleek dat nog maar 6% van de huishoudens
in de traditionele samenlevingsvorm van een huwelijk met kinderen samenwoont.Op dit moment heeft de niet biologische ouder geen rechten en ook geen
plichten, terwijl die persoon feitelijk medeverantwoordelijkheid draagt en
het huishouden mee financiert. Simpele zaken zoals het aanvragen van een paspoort,
het openen van een bankrekening of het nemen van maatregelen uit medisch oogpunt
ten behoeve van de kinderen kunnen niet door hem of haar geschieden. Mijn
fractie heeft de overtuiging dat deze wet bijdraagt aan het scheppen van een
juridisch kader van de uiteenlopende samenlevingsvormen waarbij kinderen zijn
betrokken.Toch heeft de fractie van D66 ook veel oog voor het belang van het kind,
dat er niet per definitie bij gebaat is dat er een mogelijkheid wordt geschapen
waarbij de natuurlijke niet verzorgende ouder, niet de partner – in
veel gevallen gaat het om de vader – beknot wordt in zijn mogelijkheden
ten gunste van de verzorgende niet-ouder. Die mogelijkheid wordt gecreëerd
door de invoering van medevoogdij van de partner van de verzorgende ouder,
hetgeen feitelijk neerkomt op een gelijktijdige beëindiging van de ouderpositie
van de biologische niet verzorgende ouder.Ik zou graag met de staatssecretaris van gedachten willen wisselen over
de praktijk van deze wet. Ook al is er sprake van de regel van voortgezet
ouderschap na echtscheiding, feitelijk zullen kinderen veelal bij een van
beide ouders wonen. De niet verzorgende ouder verliest in feite zijn gelijkwaardige
positie ten opzichte van de verzorgende ouder en krijgt als het ware een ondergeschikte
positie, zelfs als beide ouders evenveel juridische zeggenschap over het kind
of de kinderen blijven houden. De ouders zijn genoodzaakt het met elkaar eens
te worden over wat het beste is voor de kinderen, waarbij zij in een gelijkwaardige
positie ten opzichte van elkaar en ten opzichte van de kinderen staan.In veel gevallen gaat het goed; daarvoor zijn de meeste wetten dan ook
helemaal niet nodig. In ruwweg 20% van de gevallen gaat het niet goed. In
die gevallen speelt vaak een nieuwe partner een rol. De zaak kan dan nog verergeren
door de aanvraag van de verzorgende ouder om onder deze wet met die nieuwe
partner gezamenlijk voogdij te mogen uitoefenen. Wat kan de niet verzorgende
ouder daartegen beginnen? In oudere zaken, waarbij de niet verzorgende ouder
destijds de toeziende voogdij had, speelt hij in een dergelijk verzoek om
medevoogdij al helemaal geen rol, omdat er immers geen sprake is van voortgezet
ouderschap. Welke garantie is er dan dat de bezoekregeling met de biologische
ouder toch wordt voortgezet of hervat?Schrijnend zijn de verhalen van de afzonderlijke families, waarbij het
contact tussen vader en kinderen is verbroken. Als je ervan uitgaat dat een
kind per definitie contact wil houden met beide ouders en dat de niet verzorgende
ouder, vaak de vader, ook de wens heeft om zijn kinderen te blijven zien,
dan moet er te allen tijde voor worden gezorgd dat deze contacten in de een
of andere vorm van bezoekregeling mogelijk zijn en blijven. Is dat onder deze
wet ook de verantwoordelijkheid van de medevoogd?Kinderen van gescheiden ouders hebben recht op omgang met beide biologische
ouders. Bij onoverkomelijke problemen tussen de gescheiden ouders dienen er
zodanige faciliteiten te worden geboden dat die omgang in het belang van het
kind op neutraal terrein en zo nodig onder toezicht kan plaatsvinden. Ik pleit
dan ook voor het optimaal faciliteren van de bezoekmogelijkheden, zowel qua
ruimte als wat betreft de medewerkers van de raad voor de kinderbescherming.
Zij kunnen de bezoeken, mocht dat nodig zijn, begeleiden. Ook omgangsbemiddeling
kan een oplossing bieden.De rechter beslist in specifieke gevallen of één van de
ouders, in de meeste gevallen de vader, betrokken kan blijven bij de opvoeding
van de kinderen. De raad voor de kinderbescherming heeft hierbij een adviserende
functie. De rechter volgt meestal het advies van de raad. De rol van de raad
voor de kinderbescherming is daarmee een bepalende. Door de lengte van de
procedures is er meestal een hoeveelheid tijd voorbijgegaan, waarbij de vader
een deel van de groei van het kind heeft moeten missen. Kan de staatssecretaris
erop toezien dat de planning van de raad in deze gevallen wordt geoptimaliseerd?
Het blijkt ook dat er sprake is van grote verschillen in de efficiency van
de raden onderling. Kan de staatssecretaris erop toezien dat de doorlooptijden
van deze raden worden gelijkgetrokken?Vaders verkeren dus vaak in een ondergeschikte en afhankelijke positie.
Men krijgt een medewerker van de raad toegewezen. Deze behandelt de zaak en
stelt een advies op. Dat advies wordt vaak gevolgd door de rechter. Op die
manier is het de medewerker van de raad die in principe bepaalt of de vader
zijn kinderen nog ziet en hoe dat gebeurt. In gevallen waarbij de vader zijn
rechten verliest, is er nauwelijks recht op beroep. Zo kan het gebeuren dat
een vader door obstructie van zijn ex-echtgenote zijn kinderen niet meer kan
bezoeken tot hun twaalfde levensjaar. Dat is het moment dat het kind zelf
wordt gehoord. Wil de staatssecretaris erop toezien dat de situaties, waarbij
de zorgende ouder obstructie pleegt met betrekking tot de afgesproken bezoekregeling,
beter worden aangepakt?Als er al sprake is van een bezoekregeling, dan geldt die meestal voor
de niet verzorgende ouder. Voor veel kinderen is het echter ook van belang
om de rest van de familie van de niet verzorgende ouder te blijven zien. Met
 name de grootouders zijn voor veel kinderen een belangrijke
factor in hun groeiproces. Zij worden vaak buiten bezoekregelingen gehouden.Bij de mondelinge behandeling van dit wetsvoorstel in de Tweede Kamer
zei de staatssecretaris dat het niet naleven van een omgangsregeling op zichzelf
geen grond is om het gezamenlijk gezag van de verzorgende ouder met diens
partner te weigeren. Het staat verder vast dat de niet verzorgende ouder een
dergelijk verzoek niet door een veto kan blokkeren. Welke mogelijkheden staan
die ouder dan ten dienste? Het feit "dat het niet gaat", zoals de verzorgende
ouder kan zeggen van een moeilijk lopende bezoekregeling, kan door de niet
verzorgende ouder heel anders worden ervaren. Van kinderen kan niet worden
verwacht dat zij oprecht zijn in gevallen van conflicten tussen de ouders.
Zij willen de kool en de geit sparen. Zij hebben solidariteitsproblemen en
zij weten niet hoe ze iedereen te vriend moeten houden. Wat is dan het belang
van het kind? Is het niet mogelijk om op basis van artikel 269 aansluiting
te zoeken bij de gronden voor ontzetting uit het ouderlijk gezag? Is het niet
mogelijk om alleen in die gevallen toe te staan dat een ouder op grond van
artikel 251, lid 2, van het BW wordt "ontouderd"?De behandeling van dit soort zaken vergt tijd bij rechtbanken. Een en
ander wordt vaak aangehouden voor het vragen van advies. Veelal is een aantal
zittingen nodig. In de beantwoording van de schriftelijke vragen schrijft
de staatssecretaris dat zij niet goed een inschatting kan maken van de verzwaring
van de werklast van de rechterlijke macht die deze wet tot gevolg zal hebben.
Toch wil ik hier nogmaals mijn zorg hierover uitspreken en vragen om, zo nodig,
middelen hiervoor vrij te maken.Evenals de heer Holdijk citeer ik de raad voor de kinderbescherming: "De
toe-eigening van een monopolie op de opvoedingsverantwoordelijkheden en op
het onderhouden van een relatie met het kind door de ene ouder, met uitsluiting
van de andere, gaat per definitie ten koste van het belang van het kind. Het
bestaan van een belangenverstrengeling die nadelig is voor het kind, vormt
in aanleg een ernstige bedreiging voor het fundamentele recht van het kind
op een gezonde en evenwichtige ontwikkeling en uitgroei naar zelfstandigheid."Bij ongeveer de helft van de kinderen die na een scheiding van één
van de ouders gescheiden worden – in de meeste gevallen van hun vader –
wordt het contact met die ouder permanent verbroken. Het kind heeft volgens
het Verdrag van de rechten van het kind recht op contact met beide ouders.
Deze wet mag dat beginsel op geen enkele manier frustreren.Met belangstelling zie ik de antwoorden van de staatssecretaris tegemoet.De heer Heijne Makkreel (VVD):Mijnheer de voorzitter! Mijn fractie heeft dit wetsvoorstel met gemengde
gevoelens ontvangen. Dat hebben wij ook in het voorlopig verslag tot uitdrukking
gebracht. De schriftelijke voorbereiding heeft dit niet wezenlijk veranderd.De voorgestelde wijzigingen hebben grotendeels – behoudens niet
verder uit te spitten detailkritiek – onze instemming. Dat de na een
scheiding niet verzorgende ouder het ouderlijk gezag behoudt in plaats van –
zoals voorheen – een toeziende voogdij die in de praktijk niets voorstelt,
achten wij een zeer grote verbetering. Er zit hier echter een zeer grote adder
onder het gras en die adder is de oorzaak van onze gemengde gevoelens. Ik
kom daar nog op terug.Dat pleegouders beiden de voogdij krijgen in plaats van één
van hen – parallel aan het door twee ouders uitgeoefende ouderlijk gezag –
is eveneens winst. Ook de invoering van de mogelijkheid om het ouderlijk gezag
mede toe te kennen aan de partner van de ouder die het gezag heeft mits er
geen andere met het gezag beklede ouder is, heeft onze instemming. Niettemin
raakt deze wijziging eveneens de al genoemde adder onder het gras.Mijn fractie stemt in met de ontwikkeling die het denken over het belang
van het kind de laatste decennia doormaakt. Ik wijs er in het bijzonder op
dat meer en meer erkend wordt dat de handhaving van een goed contact met beide
ouders, ook na een scheiding, voor kinderen van wezenlijk belang is en dat
dit belang niet te snel voor andere belangen mag wijken. Daarom is mijn fractie,
zoals ik al zei, verheugd met het eerste deel van het tweede lid van het thans
voorgestelde artikel 251. Daarom ook is de vraag of die wijziging werkelijk
inhoud krijgt dan wel een loze kreet blijft, voor onze beoordeling van dit
voorstel van wezenlijk belang.Onze ongerustheid wordt gewekt door de uitzonderingsbepaling in het tweede
deel van het tweede lid van artikel 251: de mogelijkheid om de niet verzorgende
ouder van zijn of haar ouderlijk gezag te beroven in het belang van het kind.
Het gevaar doet zich voor dat deze mogelijkheid de reeds genoemde verbeteringen
degradeert tot fopspeen. Wat in het kader van deze bepaling onder "het belang
van het kind" moet worden verstaan, is immers niet gedefinieerd. De Tweede
Kamer heeft niet over de inhoud van dit begrip gesproken, althans voorzover
ik kon nagaan. Alleen het al dan niet refereren aan het begrip is in discussie
geweest. Moet dat belang omschreven worden zoals ik zo-even aanduidde of moet
dit belang gedefinieerd worden op de wijze zoals dat tot dusverre nogal eens
werd gedaan bij de vaststelling c.q. handhaving van omgangsregelingen? Kortweg
en dus ruw gezegd, kwam dit neer op: geen problemen in het verzorgende gezin.
Dus de verzorgende ouder moet, right of wrong, zijn of haar – meestal
haar – zin hebben.De uitspraak dat het gezag over het kind aan slechts één
van de ouders alleen toekomt – gedaan op verzoek van deze ouder alleen
en tegen de zin van de ander – betekent in wezen voor die ander wat
wij thans "ontzetting van het ouderlijk gezag" noemen. Mijn fractie is van
oordeel – ik ben het op dat punt volstrekt met mevrouw Vrisekoop eens –
dat de gronden voor een dergelijke beslissing dan ook gezocht dienen te worden
in dezelfde sfeer, dus zoals thans gedefinieerd in artikel 1:269 BW. Ook daarin
wordt, terecht, gerefereerd aan het belang van het kind. Daarbij staat het
belang van het voortgezette contact tussen ouders en kinderen, impliciet,
op de voorgrond. Wij zouden er groot bezwaar tegen hebben wanneer "het belang
van het kind" in het kader van de thans besproken bepaling zou worden uitgelegd
op de oppervlakkige wijze die ik al noemde: primair streven naar rust in de
tent. Van een dergelijke uitleg valt te verwachten dat hij zal leiden tot
ruime toepas sing van die mogelijkheid om de nieuwe partner van
de verzorgende ouder – zij het op een termijn van drie jaar –
het medegezag te kunnen geven ten koste van "ontoudering" van de werkelijke
ouder. De verbetering die in de hoofdregel van artikel 251, tweede lid, is
gelegen, dreigt daardoor, zoals ik al zei, een fopspeen te worden.Mijn fractie is glad vóór de mogelijkheid om een nieuwe
partner van de verzorgende ouder medegezag te geven, maar, behoudens de in
artikel 269 aangeduide gevallen, alleen in de situatie waarin de tweede ouder
met gezag niet meer in leven is of er nooit geweest is, dan wel zelf in het
behoud van zijn of haar gezag niet geïnteresseerd is. Wij wensen het
gezag voor de nieuwe partner niet ten koste van een afnemen van dat gezag
van de eigen ouder van het kind tegen diens wil. Wij zouden er dan ook de
voorkeur aan hebben gegeven als in de uitzondering in het tweede deel van
het tweede lid van artikel 251 uitdrukkelijk aan de in artikel 269 genoemde
gronden was gerefereerd. Waar dit nu eenmaal in de wetstekst niet is gebeurd,
hechten wij eraan dat ter gelegenheid van deze openbare behandeling deze uitleg,
althans een uitleg waarbij primair wordt uitgegaan van het belang van het
handhaven van het gezamenlijk gezag, uitdrukkelijk wordt bevestigd.Voorzitter! Mijn fractie acht een duidelijk standpunt van de staatssecretaris
over dit vraagpunt van groot belang voor haar opstelling ten opzichte van
dit voorstel. Zij wacht het antwoord met belangstelling af.De vergadering wordt van 14.40 uur tot 14.55 uur geschorst.Staatssecretaris Schmitz:Voorzitter! Ik dank de leden van de Kamer. Ik zal proberen op de onderscheiden
onderdelen zo goed mogelijk in te gaan.Zoals mevrouw Michiels van Kessenich al terecht constateerde, is dit wetsvoorstel
een volgende stap in een hele reeks van wetsvoorstellen in het personen- en
familierecht die dit jaar in de Eerste Kamer aan de orde is geweest. Daar
komt het afstammings- en het adoptierecht nog bij. Straks zal ik nog het een
en ander zeggen over het advies van de commissie-Kortmann, omdat dit zeer
recent en actueel is.Het personen- en familierecht is zeker geen spectaculair beleidsterrein,
hooguit als een advies van een commissie-Kortmann verschijnt onder de wel
al te snelle titel Homohuwelijk. Over het algemeen trekt het niet zoveel aandacht.
Dit staat eigenlijk haaks op het feit dat deze wetgeving zeer ingrijpend is
voor het leven van heel veel mensen. De heer Holdijk en anderen signaleren
terecht dat wij hierover een zakelijke discussie voeren. Er is een hoeveelheid
zakelijke gegevens, maar de achtergrond waarmee wij hier te maken hebben,
is vaak triest. Er zijn vaak grote problemen, mensen hebben zorgen en de kinderen –
door de heer Holdijk de zwakste partij genoemd – zijn vaak slachtoffers.Vandaag gaat het juist over de relatie tot kinderen. Juist in het belang
van kinderen – op dit begrip, waar de heer Heijne Makkreel zo duidelijk
over sprak, kom ik dadelijk terug – proberen wij zo goed mogelijk regelingen
te treffen. Het blijkt heel duidelijk een buitengewoon gevoelige materie te
zijn. Daarvan getuigen de belangen- en cliëntenorganisaties die in dit
kader terecht de aandacht hebben gevraagd. Ook daarbij staan de belangen van
de ene groep echter vaak in gespannen verhouding tot de belangen van de andere
groep. Het is dus zaak voor een wetgever om een redelijke balans – mevrouw
Le Poole sprak over een redelijk evenwicht – te vinden. Dat is bepaald
niet altijd eenvoudig. Steeds weer moeten wij ons realiseren dat de overheid
wel kan proberen zorgvuldige wetgeving tot stand te brengen, maar dat een
overheid absoluut niet in staat is om verstoorde menselijke verhoudingen van
bovenaf te regelen. De verantwoordelijkheid van de mensen zelf blijft daarbij
uitdrukkelijk in beeld. Wij kunnen alleen proberen zo goed mogelijke waarborgen
te bieden, zeker voor de zwakste partij, de kinderen.Voorzitter! De heer Heijne Makkreel en anderen hebben het belang van het
kind heel nadrukkelijk onderstreept. Ik geef onmiddellijk toe – dat
zie je ook in andere wetsvoorstellen rondom het personen- en familierecht –
dat wij nogal eens snel met dat begrip aan de slag gaan. Een zekere oppervlakkigheid
is daar zeker niet vreemd aan. Bovendien heb ik eerder gesignaleerd dat eenieder
dat criterium, het belang van het kind, weet te hanteren in zijn eigen voordeel.
Daarmee kun je bij zeer tegenovergestelde belangen werken.Hier proberen wij te spreken over de verantwoordelijkheid voor kinderen.
Dat is natuurlijk het ingewikkeldst. Straks ga ik nog uitvoeriger in op de
positie van de andere ouder, waarvoor mevrouw Vrisekoop en anderen heel nadrukkelijk
de aandacht hebben gevraagd. Hier proberen wij te spreken over het belang
van het kind. Nu hebben wij het zo geregeld dat het gezamenlijk gezag na echtscheiding
wordt voortgezet, tenzij... Die puntjes moeten dan worden ingevuld. Ik kom
nog terug op de vraag waarom wij dat zo hebben geregeld. De heer Heijne Makkreel
zei het heel duidelijk: het moet geen loze kreet, geen fopspeen worden. Op
grond van de titel "het belang van het kind" mag niet al te snel of al te
gemakkelijk worden afgezien van dat gezamenlijk gezag.Ik hoop oprecht dat dit niet het geval zal zijn. Juist het gezamenlijk
gezag vind ik van groot belang. Je hebt een verantwoordelijkheid voor kinderen.
Als er helaas een eind komt aan een relatie, dan houdt die verantwoordelijkheid
voor kinderen niet meteen op. De lijn zetten wij zo uitdrukkelijk voort. Het
is een principiële en misschien wat idealistische stelling, maar ik vind
het toch de meest juiste benadering. Daar moet je niet te gemakkelijk van
afzien en dan maar roepen: dat is in het belang van het kind.De heer Heijne Makkreel zegt dat je alleen enkelvoudig gezag zou mogen
verlenen in geval van ontheffing, dat wil zeggen dat de andere ouder ongeschikt/onmachtig
is. Dergelijke gronden vind ik erg zwaar. Als je deze gronden hanteert, vraag
ik mij af of dat voor de kinderen een oplossing biedt. Het gaat in het algemeen
over nog verder verstoorde verhoudingen dan aanvankelijk al het geval was.
Het gaat hierbij om situaties waarin die andere ouder niet het gezamenlijk
gezag krijgt en dus verder op afstand komt. Op de waarborgen voor de andere
ouder kom ik nog terug, al zijn deze waarborgen niet 100%. Als je terwijl
de andere ouder al op afstand staat, de ontheffingsgronden toepast, is het
de vraag of dit een oplossing is voor de kinderen omdat je te maken hebt met
mensen die absoluut niet meer naar elkaar willen luisteren en
niet met elkaar kunnen communiceren over het belang van het kind. Mij lijkt
de voorwaarde van artikel 269 die de heer Heijne Makkreel noemde een al te
zware. Gezamenlijk gezag moet de eerste keuze en de hoofdlijn zijn. In situaties
dat dit echt niet kan en het belang van het kind echt in het gedrang komt,
moet van gezamenlijk gezag kunnen worden afgezien. Je moet dat wat breder
zien en niet zo beperkt zoals de heer Heijne Makkreel dat doet met artikel
269.Ik wil wat dieper ingaan op het voortduren van het gezamenlijk gezag.
Mevrouw Le Poole noemde deze wijziging wat snel na de vorige. Voor mij staat
het principe voorop dat je verantwoordelijkheid draagt voor kinderen. Als
er dan een einde komt aan de relatie, komt er niet ook automatisch een einde
aan de verantwoordelijkheid voor kinderen. Integendeel, de normale situatie
zou moeten zijn dat je die verantwoordelijkheid voortzet, tenzij het echt
niet anders kan. Over dat laatste hebben wij net al even gesproken.De heer Holdijk vraagt zich af waarom nu al voor die "omgekeerde" situatie
wordt gekozen van het gezamenlijke gezag. Mevrouw Le Poole vond het, zoals
ik reeds zei, wat snel. Er is daaraan toch wel een wat langere discussie voorafgegaan.
Men kan dat terugvinden in de stukken. De Nederlandse gezinsraad zei al in
de jaren tachtig dat de situatie omgedraaid zou moeten worden. Het WIJN, de
koepel voor jeugdwelzijnsorganisaties, heeft erop aangedrongen, evenals de
raad voor de kinderbescherming. De rechterlijke macht zelf heeft steeds duidelijker
laten horen dat de situatie zou moeten veranderen en dat het gezamenlijk gezag
na echtscheiding moet worden voortgezet. Kortom, mensen die vaak in de praktijk
deze problemen zijn tegengekomen, hebben deze geluiden laten horen. Vandaar
dat het kabinet uitdrukkelijk heeft gekozen, het gezamenlijk gezag na echtscheiding
voort te zetten. Dat dient de hoofdregel te zijn.De heer Holdijk wees erop dat bij echtscheiding slechts 17% van de ouders
kiest voor gezamenlijk gezag. Er is echter nog een gegeven dat mij in zekere
mate, want alles is relatief, hoopvol stemt over de wijze waarop mensen omgaan
met echtscheiding en de problemen en conflicten die daaruit voortkomen. Dat
gegeven is het zeer snel stijgende percentage mensen die gemeenschappelijk
tot een verzoek tot echtscheiding komen. Dat is niet automatisch een verzoek
tot gezamenlijk gezag. Achter een gemeenschappelijk verzoek tot echtscheiding
zit een convenant waarover men het met elkaar eens moet zijn geworden. Dat
percentage van gemeenschappelijke verzoeken bedroeg in 1994 19,5. Een jaar
later stijgt het tot 27,7 en in 1996 bedraagt het 31,3. Dat percentage stijgt
dus zeer snel. Ik hoop oprecht dat dit een soort signaal is dat mensen weliswaar
niet met plezier gaan scheiden, want een scheiding brengt altijd zorg en verdriet
mee, maar in het kader van hun verantwoordelijkheid wel beseffen dat je zo
goed mogelijk gemeenschappelijk een eind aan je relatie moet maken, inclusief
de zorg voor de kinderen en dat je daarover tot overeenstemming moet komen.
Mevrouw Michiels van Kessenich heeft er naar aanleiding van het uitgangspunt
"echtscheiding en dan de kinderen" voor gepleit om de situatie van de kinderen,
zeker juridisch, zo min mogelijk te veranderen. Dat is ook precies de filosofie
die erachter zit: laat de situatie in stand; probeer de situatie zo lang mogelijk
te handhaven en verander die alleen als het niet anders kan. Dat wil dus niet
zeggen dat die kinderen niet in de problemen zijn. Maar geprobeerd moet worden
om datgene wat niet echt veranderd hoeft te worden, dan ook niet te veranderen.De heer Holdijk heeft gesproken een omkering van 180%. Ik heb zojuist
de historie en het principe dat hierachter zit, geschetst. Mevrouw Le Poole
gebruikte het begrip "cultuurverandering". Ik ben het met haar eens dat er
bij een inwerkingtreding van de wet per 1 januari een jaar later nog geen
sprake is van een wezenlijke verandering. Dat vraagt immers om een heel proces.
Ik vind echter wel dat wij het teken zouden moeten geven om die cultuurverandering
ook inderdaad tot stand te brengen.Ik wil wat verder ingaan op de positie van die andere, niet verzorgende
ouder. Daarmee bedoel ik de ouder die geen gezamenlijk gezag met de verzorgende
ouder op zich neemt. Mevrouw Vrisekoop heeft opgemerkt dat scheidingsbemiddeling
in de praktijk lang niet altijd haalbaar zal zijn. De positie van die andere
ouder zal, al is zij betrekkelijk, toch zo zorgvuldig mogelijk in onze regelgeving
moeten worden gewaarborgd. Hoe kan dat? Het gaat om vragen zoals: wie zal
de verzorging op zich nemen, wie wordt met het gezag belast? Vaak wordt zo'n
beslissing genomen op praktische gronden. De ene ouder heeft meer tijd voor
de verzorging en ook de huisvestingssituatie speelt een rol. Kortom, er zijn
vaak heel praktische gronden die eraan ten grondslag liggen.De positie van die andere ouder moet echter uitdrukkelijk beschermd worden.
In de eerste plaats zal de andere ouder altijd betrokken moeten worden in
de procedure. Er is inderdaad geen sprake van een vetorecht, maar hij moet
er toch bij betrokken blijven. In de tweede plaats noem ik de positie van
de rechter bij een verzoek voor gezamenlijk gezag van de verzorgende ouder
en de nieuwe partner. Die komt ook in beeld als wij het over het belang van
het kind hebben.Mevrouw Vrisekoop vroeg of de medevoogd ook enige verantwoordelijkheid
ten aanzien van het omgangsrecht heeft. Dat is niet in regelgeving vastgelegd,
maar ik vind eigenlijk wel dat die verantwoordelijkheid er is. Wat gebeurt
er als de omgang met de andere ouder absoluut niet goed verloopt? Ik denk
dat dat voor de rechter een aanwijzing kan zijn om een zaak waarin een verzoek
voor gezamenlijk gezag wordt gedaan, aan te houden. Hij kan eerst aan de nieuwe
partners vragen om de omgang uitdrukkelijk goed te regelen. Het lijkt mij
dat dit in de praktijk wellicht ook zo zal gaan, omdat juist ook de rechter
het belang van het kind in beeld heeft. Als de omgang met de andere ouder
niet goed verloopt, dan is dat geen teken van een goede verantwoordelijkheidsinvulling
van de "nieuwe ouders". De rechter zou derhalve heel wel kunnen zeggen dat
hij de zaak aanhoudt, omdat eerst de omgang maar eens goed geregeld moet worden.Het blijft bij de positie van de verzorgende en de andere ouder overigens
altijd een beetje kiezen uit meerdere kwaden. Met een nieuwe partner bestaat
ook de theoretische mogelijkheid van stiefouderadoptie. Zoals echter ook uit
de stukken blijkt, is er op dat gebied uitdrukkelijk sprake van problemen
en bezwaren. Wij verkiezen derhalve de mogelijk heid van het
gezamenlijke gezag boven de stiefouderadoptie.Ik noem nogmaals het belang van het kind dat daarbij aan de orde is. Daarom
moet men ook ten minste drie jaar alleen het ouderlijke gezag hebben gehad.
Er moet voor het kind een bestendige en stabiele situatie zijn. Die situatie
moet dan ook de juridische bescherming krijgen in dat gezamenlijke gezag.Voorzitter! Verschillende leden hebben over het omgangsrecht gesproken.
De omgang blijft een van de gevoeligste punten in dit soort zaken. Wij moeten
daarmee zo goed mogelijk blijven omgaan, ook als overheid. Wij moeten nagaan
hoe wij zoveel mogelijk waarborgen kunnen bieden. In de stukken aan de Tweede
Kamer heb ik gewezen op twee experimenten, enerzijds inzake scheidingsbemiddeling
en anderzijds inzake omgangsbemiddeling. Heel concreet kan ik melden dat wij
voor beide experimenten een commissie hebben samengesteld en dat wij met een
paar arrondissementen in gesprek zijn gegaan om die experimenten daar uit
te voeren. Het is de bedoeling om, nadat de commissie aan het werk is gegaan –
dat moet in elk geval nog voor het eind van het jaar gebeuren – een
jaar de tijd te nemen om die experimenten uit te voeren en een rapportage
uit te brengen.De heer Holdijk heeft gezegd: de evaluatie van de wetgeving inzake omgangsrecht
levert alleen maar kwalitatieve gegevens op. Daar heeft hij volstrekt gelijk
in. Er spreekt hooguit een zekere indicatie uit, maar er wordt geen beschrijving
gegeven van de situatie van gescheiden mensen met kinderen. Misschien is het
goed om nader onderzoek op dit punt te entameren. Wellicht kan dit gekoppeld
worden aan het experiment terzake. Ik zal dit in ieder geval laten bezien.De heer Holdijk en anderen hebben gevraagd: wat kunnen hulpverleningsorganisaties,
de raad voor de kinderbescherming en dergelijke nog doen? Er ligt een conceptrapportage
inzake de werkwijze van de raad voor de kinderbescherming. De kern ervan komt
erop neer dat deze raad een wat meer bemiddelende rol moet hebben. Dat lijkt
mij een goede weg. Ik zal daar dus zeker in positieve zin naar kijken.Dan kom ik tot wat losse vragen. Mevrouw Vrisekoop heeft gezegd dat een
en ander nogal ingewikkeld in elkaar zit en heeft gevraagd: wat wordt concreet
gedaan aan voorlichting? Wij hebben een hele set informatiestukken gereedgemaakt
voor een aantal beroepsgroepen met de bedoeling dat die informatie een ruime
verspreiding krijgt. Beroepsgroepen die te maken krijgen met dit voorstel
krijgen die informatie. Verder zijn er publieksbrochures die handelen over
een flink aantal onderwerpen in het familierecht waarover wij dit jaar hebben
gesproken. De bedoeling is dat wij, als dit voorstel door deze Kamer wordt
aanvaard, wat ik natuurlijk hoop, in november starten met een voorlichtingscampagne
over de nieuwe familierechtelijke wetgeving die per 1 januari aanstaande in
werking treedt. Daarbij horen aparte instructie- en voorlichtingsbijeenkomsten
voor ambtenaren van de burgerlijke stand over het nieuwe naamrecht, het geregistreerd
partnerschap en het afstammingsrecht, ofschoon wij met het laatste nog niet
zover zijn. Die informatie moet geboden worden, zodat iedereen goed met de
wet kan omgaan.Mevrouw Michiels van Kessenich vroeg: zal het effect optreden dat het
aantal gevallen van gezamenlijk gezag met een nieuwe partner daalt? Ik denk
dat dit effect kan optreden. De vraag is wel of het gezamenlijk gezag na echtscheiding
snel zal toenemen. Wij moeten dit afwachten, maar dat een en ander effect
zal krijgen, is duidelijk.Een heel praktische vraag van mevrouw Van Kessenich betreft de fiscale
consequenties. Ik heb mij daarover laten informeren, want ik ben absoluut
geen fiscaal deskundige. De situatie is niet anders dan nu bij co-ouderschap.
Fiscaal zal de feitelijke situatie doorslaggevend zijn. Gezamenlijk gezag
betekent niet automatisch co-ouderschap. Het gaat erover wie de zorg voor
de kinderen heeft. Als de kinderen bij een van de ouders wonen, is er, ook
als er gezamenlijk gezag is, fiscaal geen alleenstaande ouder met kinderen.
Het gaat dus in wezen door in dezelfde lijn als het co-ouderschap nu.Mevrouw Le Poole sprak haar zorg erover uit, dat moeders in bepaalde situaties
nauwelijks durven te vragen om het alleengezag, nu het gezamenlijk gezag automatisch
doorloopt. Ik verwacht dat niet en ik hoop het vooral ook niet. Ik denk dat
er dan uitdrukkelijk een rol voor de advocatuur is. Ik neem aan dat wij langs
die weg de waarborgen hebben, dat de positie van die moeders uitdrukkelijk
in beeld is.Ik had het net al even over andere hulpinstanties in de begeleiding, de
bemiddeling, het RIAGG, het maatschappelijk werk, de raad voor de kinderbescherming
enz. In het kader van de experimenten waarover ik zojuist sprak, moet extra
gekeken worden welke stimulerende rol die hulpverleningsorganisaties ten behoeve
van de onderscheiden partijen kunnen hebben.Mevrouw Vrisekoop vraagt of er bij de omgangsregeling obstructie gepleegd
kan worden en of daar sancties op zijn. Ik zei al dat ik aanneem, dat de rechter
als hij dat soort situaties signaleert een verzoek zal aanhouden, omdat de
omgang uitdrukkelijk goed gestalte moet krijgen. Dat is niet een concrete
harde sanctie. De rechter kan ook anders oordelen. Het is bepaald moeilijk
om obstructie te voorkomen, maar dat geldt natuurlijk in het algemeen in een
slechte, verstoorde situatie.In het kader van mijn verantwoordelijkheid voor de kinderbescherming is
het zeker een zorg, dat plannen en doorlooptijden bij de raad voor de kinderbescherming
goed behartigd worden. Men werkt aan een verbeterproces, waarbij planning
en doorlooptijden zo goed mogelijk worden opgezet. Ik heb daar zeker vertrouwen
in. Ik zal er nog eens apart over spreken. Ik meen werkelijk, dat er een goede
ontwikkeling is.Mevrouw Vrisekoop heeft ook een zekere zorg over de werklast van de rechterlijke
macht. In de stukken hebben wij gesteld dat wij niet veel problemen voorzien,
maar het lijkt mij goed dat wij dit uitdrukkelijk in beeld houden.Voorzitter! Het is een volstrekte coïncidentie dat de Kamer het wetsvoorstel
vandaag behandelt, terwijl ik straks, als de tijd het toelaat, het rapport
van de commissie-Kortmann in ontvangst zal nemen. Dat zou je niet zeggen als
je de publiciteit in de pers hebt gezien, maar die is kennelijk gebaseerd
op oude concepten. Het rapport wordt straks pas aangeboden. Vanochtend heb
ik het rapport onmiddellijk laten doorsturen naar Eerste en Tweede Kamer.
U zult het zeker nog niet ontvangen hebben. Het is mijn bedoeling,
op vrij korte termijn met het kabinet te overleggen over de uitkomsten van
het rapport. In een aantal gevallen is de commissie unaniem. Op het hoofdonderdeel,
de openstelling van het huwelijk voor homoseksuele paren, is een verdeeld
advies, met vijf, respectievelijk drie leden, uitgebracht, met goede argumenten
pro en contra. Ik zeg dat maar vast, omdat het anders een beetje schimmetje
spelen is, als ik om vijf uur het rapport aanpak en het concept gelezen heb.
De bedoeling en mijn streven is, dat het kabinet vóór het eind
van het jaar een reactie geeft op die voorstellen van de commissie-Kortmann.
Ik denk in ieder geval dat dit rapport buitengewoon bruikbaar is om een goede
kabinetsreactie te kunnen opstellen.Mevrouw Michiels van Kessenich-Hoogendam (CDA):Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor haar beantwoording. Voordat
ik op die antwoorden inga, zou ik eerst iets willen opmerken over een paar
opmerkingen die collega's hier gemaakt hebben.De heer Holdijk meent dat er verschil is tussen wat er in de memorie van
antwoord staat en wat ik gezegd heb over de eis van een gezamenlijke verzorging
en opvoeding gedurende één jaar. Dat verschil is er niet, want
in de memorie van antwoord gaat het over de situatie – de heer Holdijk
knikt; hij heeft het al gezien – dat er een ouder is, maar niet een
andere, juridische ouder, terwijl ik het uitdrukkelijk had over de situatie
dat er een scheiding is uitgesproken en dat beide ouders juridische ouders
zijn, waarbij je dan het geval krijgt dat de moeder of de vader een nieuwe
partner krijgt en die op een zeker moment wil belasten met medegezag. Dan
geldt wel degelijk de termijn van het gedurende één jaar gezamenlijk
hebben opgevoed en verzorgd.Dan kom ik op een punt dat door mevrouw Vrisekoop en met een krachtiger
toonzetting door onze collega Heijne Makkreel is aangevoerd. Zij vragen –
mevrouw Vrisekoop suggereert het in wat minder stringente bewoordingen, maar
de heer Heijne Makkreel vraagt het, meen ik, ook echt – om het begrip
"het belang van het kind" in artikel 251, lid 2, van het wetsvoorstel zo uit
te leggen dat het aansluit bij de gronden voor ontzetting in artikel 269.
De heer Heijne Makkreel zegt, als ik hem goed begrepen heb: wij vinden het
een uitstekend idee dat het gezamenlijk ouderlijk gezag doorgaat na de scheiding;
wij vinden ook dat de mogelijkheid om dan toch aan één ouder
het ouderlijk gezag toe te kennen, niet zo vreselijk groot moet zijn. Hij
heeft voorts gezegd: "rust in de tent" is niet een voldoende argument om aan
één ouder de ouderlijke macht toe te kennen, en hij vraagt aansluiting
bij de gronden voor ontzetting.Wij zijn daar zeker tegen. Wij zouden dat een onaanvaardbare beperking
vinden van de grond "het belang van het kind". Waarom? Omdat het in het geval
van ontzetting gaat om een onmogelijkheid van de ouder om de ouderlijke macht
uit te oefenen, een onmogelijkheid die zich zozeer uit dat er sprake is van
misbruik van de ouderlijke macht, van grove verwaarlozing van de verzorging
of opvoeding van de kinderen, van slecht levensgedrag en van nog een aantal
zeer zware, sterke criteria. Wij vinden juist dat er in deze gevallen een
tussenpositie denkbaar is, namelijk de tussenpositie dat de ouders beiden
best goede ouders kunnen zijn, maar dat de onderlinge verstandhouding dusdanig
is verstoord dat er inderdaad geen sprake is van rust in de tent. En rust
in de tent is verschrikkelijk belangrijk voor een stabiel opgroeien van het
kind. Wij vinden dat er ruimte moet zijn om aan de verstoorde verhouding tussen
de ouders, wanneer die heel zwaar weegt, een doorslaggevend gewicht toe te
kennen en te zeggen: die ouders zijn in principe geen slechte ouders, maar
zij gaan zo slecht met elkaar om en spelen dat uit over het hoofd van de kinderen
heen, dat in dit geval continuering van het ouderlijk gezag van beide ouders
niet in het belang van het kind is. Wij nemen dus uitdrukkelijk afstand van
de beperking die hier is bepleit.Wij vinden rust in de tent juist wel erg van belang voor het kind, maar
nu moet het niet zo zijn dat ieder ruzietje ertoe leidt, dat er ouderlijk
gezag aan één ouder kan worden toegekend. Echter, wanneer er
sprake is van een grondige verstoring van de verhouding, moet je die mogelijkheid
wel hebben. Wij nemen aan dat de rechter met wijs beleid daar zijn oordeel
over zal uitspreken. Wij zijn dus ook blij dat de staatssecretaris in haar
antwoord heeft gezegd dat zij dit een erg zwaar criterium zou vinden –
ik citeer haar nu – en een al te zware voorwaarde voor de toekenning
van het uitsluitend ouderlijk gezag aan een ouder.Voorzitter! Wij zijn blij dat de staatssecretaris het eens is met onze
verwachting dat juist de mogelijkheid dat de nieuwe partner met het gezag
mede kan worden belast, gunstig kan werken op de nakoming van de omgangsregeling.
Wij gaven in eerste termijn al aan, dat de mogelijkheid bestaat dat de ouder
die graag wil dat de nieuwe partner met het medegezag wordt belast, daardoor
juist coöperatiever wordt ten opzichte van de niet-gezagsouder. De staatssecretaris
beaamt dit en zij geeft daarmee een aanvulling op haar uitlating in de Tweede
Kamer die wel erg streng was. Zij zei toen dat het weigeren van de omgangsregeling
op zich natuurlijk geen grond kan zijn voor het weigeren van het gezamenlijk
ouderlijk gezag met de nieuwe partner. Dat is op zichzelf juist, maar ik ben
blij dat de staatssecretaris daar nu aan toevoegt: maar als men dat blijft
frustreren, kan dit wel een reden zijn om het verzoek eens aan te houden en
te bekijken of de betrokken ouder zijn leven wil beteren.Ik wil nog een punt aan de orde stellen, want de staatssecretaris heeft
een van onze vragen, die voor ons toch wel van belang is, niet beantwoord.
Ik heb gewezen op de "overval" op gescheiden vaders. Het betreft de vader
die ten tijde van de scheiding meewerkte aan de toekenning van het uitsluitend
ouderlijk gezag aan de vrouw – natuurlijk geldt het ook voor de situatie
waarin het andersom is maar dit komt in de praktijk het meest voor –
en die nu, wanneer dit wetsvoorstel wet wordt, geconfronteerd wordt met de
mogelijkheid dat de vrouw haar nieuwe vriend tot medegezagsdrager kan laten
benoemen. Met die mogelijkheid had deze vader geen rekening kunnen houden
omdat die ten tijde van de scheiding niet bestond. Wij kunnen ons voorstellen
dat deze vaders, ook al hebben zij zelf niet het ouderlijk gezag, daardoor
emotioneel zeer gekwetst kunnen worden. Wil de staatssecretaris hier op ingaan?Mevrouw Le Poole (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor haar antwoorden
op de vragen. Ook veel dank voor het feit dat zij er zelf al aan gedacht heeft
om het rapport van de commissie-Kortmann toe te sturen. Zij kent blijkbaar
onze diepste wensen al voordat wij ze geuit hebben.Ik wil nog even doorpraten over een paar dingen die gezegd zijn in het
debat. Wij hebben gevraagd hoe voorkomen kan worden dat er oneigenlijke druk
op partners wordt uitgeoefend om mee te werken aan het gezamenlijk gezag.
Volgens de staatssecretaris moet de advocatuur daarop letten. Natuurlijk kan
de advocatuur daar een rol in vervullen, maar ik weet niet of dat wel helemaal
genoeg is, want de advocatuur moet er dan ook wel in alle echtscheidingszaken
bijblijven. Ik weet niet zeker of dat nog de bedoeling is en als dat niet
de bedoeling is, dan is dit antwoord natuurlijk niet afdoende. Wil de staatssecretaris
daar nog iets meer over zeggen?Wij zijn verheugd over het feit dat er vordering wordt gemaakt met de
experimenten inzake echtscheidingsbemiddeling. Als ik het goed begrijp, gaat
dit volgend jaar plaatsvinden. Aan het eind van dat jaar zou dan gerapporteerd
worden. Ik heb gezien dat daarvoor in de begroting van Justitie enig geld
is uitgetrokken. Wij vragen ons wel af of dat voldoende is. Ik heb de bedragen
niet meer precies in het hoofd, maar het kwam mij voor dat je er niet heel
veel van kon doen, vooral als je weet hoe ingewikkeld het is om te proberen
dingen beter te laten lopen. Misschien kan de staatssecretaris er nog iets
meer over opmerken.Vervolgens heeft de staatssecretaris gezegd, dat zij het van belang vindt
om na te gaan welke organisaties behulpzaam zijn bij omgangsregelingen. Ook
wil zij bezien welke rol is weggelegd voor de raad voor de kinderbescherming
en of deze organisatie meer en betere dingen zou kunnen doen. Dat lijkt mij
allemaal heel goed, maar ook dat kan natuurlijk niet voor een habbekrats.
Het hoeft overigens niet alleen Justitiegeld te zijn dat daarvoor in aanmerking
komt, want het lijkt mij heel veel te maken te hebben met het welzijn van
kinderen en van de gehele Nederlandse bevolking en dat is toch niet alleen
een Justitie-aangelegenheid, hoewel Justitie natuurlijk wel het hare daarvoor
doet. Verbeteringen bij de raad voor de kinderbescherming zitten hem natuurlijk
niet alleen in de verbetering van werkprocessen. In de praktijk moet de raad
steeds meer voor allerlei werkzaamheden niet thuis geven, omdat er niet genoeg
mensen of middelen zijn. Daardoor zijn rapportages niet op tijd klaar. Als
alleen maar aan de verbetering van de werkprocessen wordt gewerkt, lijkt mij
dat onvoldoende. Ik zou daar graag wat meer over horen.Voorzitter! Ik wil mij aansluiten bij de opmerkingen van mevrouw Michiels
van Kessenich naar aanleiding van de suggesties van de heer Heijne Makkreel
en in mindere mate mevrouw Vrisekoop. Ik ben het volledig eens met de opmerkingen
van mevrouw Michiels van Kessenich. Het gaat veel te ver om zittingsgronden
in te lezen in artikel 251 BW, hoewel er natuurlijk voor gewaakt moet worden
dat niet voor elk wissewasje gezegd wordt dat het niet kan. De waarheid ligt
dus in het midden.Ik ben het met de staatssecretaris eens, dat in het kader van de behandeling
van het verzoek om een niet-ouder te belasten met het gezamenlijk gezag met
de ouder omdat de omgangsregeling niet goed loopt, nog eens gekeken wordt
of niet aan die omgang nog wat gedaan kan worden.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! In de eerste plaats betuig ik mijn oprechte dank aan het adres
van de staatssecretaris voor haar reactie op onze bijdrage in eerste termijn.
Ik moet daar onmiddellijk mijn dank aan mijn collega's mevrouw Michiels van
Kessenich-Hoogendam en de heer Heijne Makkreel aan toevoegen en wel voor hun
opheldering in verband met de eis van één jaar gezamenlijke
verzorging en opvoeding. Het punt is duidelijk maar niettemin zou ik in beide
situaties, dus zowel de situatie waarin er een ouder is die niet met het gezag
is belast als die waarin dat wel het geval is, die eis graag gesteld zien.De staatssecretaris heeft gesproken over de omkering van het wettelijk
systeem ten aanzien van de voortzetting van het gezamenlijk gezag. In haar
betoog heeft zij daarvoor redenen aangegeven maar toch blijf ik mij afvragen
of de praktijk nu wel zoveel reden geeft voor die omkering. Ik herinner opnieuw
aan het percentage van 17 van het aantal echtscheidingen, waarin voortzetting
wordt gevraagd. De staatssecretaris wijst dan op het snel stijgend percentage
gezamenlijke verzoeken. Dat is duidelijk maar dan moet er wel bij vermeld
worden in welk percentage van die gezamenlijke verzoeken ook kinderen bij
de echtscheiding zijn betrokken. Dat is natuurlijk het relevante gegeven.
Ik ben dan ook geneigd toch de stelling te handhaven – die overigens
niet door mij is uitgevonden – dat je niet moet veranderen als er geen
goede reden voor verandering is.Ik ben de staatssecretaris erkentelijk voor de toezegging te bezien of
het meer kwantitatieve aspect van het functioneren van het omgangsrecht in
het verdere traject verdisconteerd kan worden en of er duidelijk gegevens
boven tafel kunnen komen.Voorzitter! Van verschillende kanten is vanmiddag opgemerkt dat in dit
soort kwesties de schuldvraag eigenlijk niet relevant is. Tegelijkertijd is
gezegd, dat de verantwoordelijkheid van de mensen centraal gesteld moet worden
en dat wetgever en rechter in dezen maar weinig kunnen doen. Misschien kunnen
hulpverleningsorganisaties iets doen, doch de verantwoordelijkheid van de
mensen zelf staat centraal. Wij kunnen weliswaar niet altijd uitmaken waar
er sprake is van wel of geen schuld. Wil er echter een weg ten goede zijn,
dan begint die vaak met de inkeer tot zichzelf en met het onderkennen en uitspreken
van eventuele eigen schuld. Dat is de weg voor een eventuele verzoening of
herstel.Voorzitter! Het ligt bepaald niet aan de reactie die de staatssecretaris
nu gegeven heeft als wij stellen, dat wij niet bevrijd zijn van de reserves
die wij in eerste termijn hebben geuit. Ik hoop de staatssecretaris niet al
te zeer teleur te stellen met die uitspraak, al zal zij zich daardoor niet
overvallen weten.Mevrouw Vrisekoop (D66):Mijnheer de voorzitter! Ik wil de staatssecretaris graag hartelijk danken
voor haar antwoorden. Ik meen dat zij de punten die ik aan de
orde heb gesteld, uitputtend heeft behandeld. Niettemin wil ik nog een paar
opmerkingen maken.De staatssecretaris merkte op dat de procedure van echtscheiding op gemeenschappelijk
verzoek de laatste tijd zo'n vlucht heeft genomen. Dat komt vooral omdat reeds
gedurende een langere termijn de mogelijkheid is gecreëerd om met één
advocaat een procedure aanhangig te maken. Dat maakt de zaak een stuk eenvoudiger.
Ook de echtscheidingsbemiddeling heeft reeds geruime tijd vorm gekregen binnen
de advocatuur. Natuurlijk moeten de desbetreffende experimenten voortgezet
worden, maar er is in de advocatuur al een gespecialiseerde afdeling die zich
bezighoudt met de bemiddeling. Dat werpt vruchten af. Er worden veel meer
verzoeken ingediend tot echtscheiding op gemeenschappelijk verzoek, waarbij
de problemen voorafgaand aan een procedure zoveel mogelijk in kaart gebracht
en opgelost zijn.Ik verheug mij over het feit dat er een voorlichtingscampagne komt over
de verschillende punten van het familierecht. Het is voor de betrokken burgers
en voor degenen die ermee moeten werken op het moment werkelijk heel moeilijk
te zien, hoe de stand van zaken is.Het verheugt mij ook zeer dat de staatssecretaris met mij van mening is
dat er wél een verantwoordelijkheid komt bij de medevoogd, ook al wordt
dat niet met zoveel woorden genoemd in de tekst van het wetsvoorstel. De nieuw
geïntroduceerde ouder krijgt in de visie van de staatssecretaris immers
medeverantwoordelijkheid. Ik deel die mening van harte. De nieuwe medevoogd
heeft ook een verantwoordelijkheid met betrekking tot het continueren van
de omgangsregeling met de niet verzorgende ouder.Het is goed dat de experimenten op het gebied van de omgangsbemiddeling
vorm krijgen, zij het dat zij nog in een beginstadium verkeren. Wij zijn ook
zeer benieuwd naar de resultaten daarvan. Wij hopen dat de raad voor de kinderbescherming
daarbij een goede rol kan spelen. Intussen moet de rapportage van de raad
verbeterd worden. Die speelt immers nog steeds een bepalende rol in de beslissingen
die genomen worden op het gebied van de omgangsregelingen.Ik ben het met de staatssecretaris eens dat, als er sprake lijkt te zijn
van obstructie, de rechtbanken de zaak moeten aanhouden voor onderzoek en
advies en in de toekomst mogelijk ook voor omgangsbemiddeling. De rechtbanken
kunnen niet zonder meer oordelen op basis van de mededeling van één
van de partijen, dat het niet gaat.Ik kom natuurlijk ook te spreken over mijn wens om in een aantal gevallen
aansluiting te zoeken bij artikel 269; meer heb ik niet bedoeld. De staatssecretaris
en met haar enkele sprekers in de Kamer vinden dat én te zwaar voor
de betrokken ouder die daarom vraagt én te beperkt. Met dat laatste
ben ik het van harte eens. Ik wil het ook helemaal niet beperken tot die gronden,
maar ik wil er toch enigszins aansluiting bij zoeken. Ik wil daarbij verschil
maken tussen het niet continueren van een goed lopende gezagsrelatie en het
beëindigen van een gezamenlijk gezag in combinatie met de introductie
van een nieuwe partner als medevoogd. Ik vind het niet juist dat iemand na
een jaar zorg samen met de verzorgende ouder zonder enige eis of voorwaarde
een positie verwerft die al meteen beter is dan die van de ouder die dat al
jaren heeft gedaan, maar die door de echtscheiding en door een slechte verhouding
met de verzorgende partij niet meer in staat is dat te continueren.De heer Heijne Makkreel (VVD):Voorzitter! Ik ben de staatssecretaris erkentelijk voor haar antwoorden.
Ik meen daarin wel enige toenadering tot mijn standpunt te bespeuren, maar
er zijn toch nog een paar punten die ik op de i wil zetten.Ik stel voorop dat gevallen waarin onder de huidige regeling al door beide
partners om het gezamenlijke gezag wordt gevraagd niet het probleem zijn,
want dat zijn de gevallen die zichzelf wel regelen. De regel moet altijd effectief
worden in de gevallen waarin er een conflict is. Dat zijn dus de gevallen
waarin in de huidige situatie niet om het gezamenlijke gezag wordt gevraagd
en waarin in de nieuwe situatie juist expliciet om eenzijdig gezag wordt gevraagd.Als bijvoorbeeld een omgangsregeling niet goed verloopt, is het de vraag
waardoor dat komt. In het voorlopig verslag bij dit voorstel hebben wij gerefereerd
aan de premie die de huidige jurisprudentie stelt op slecht gedrag van de
verzorgende ouder. Het is, zo dunkt mij, van algemene bekendheid dat de omstandigheid
dat de verzorgende ouder spastisch reageert op de omgang van de kinderen met
de ander en daardoor zelf oorzaak van de problemen is de raad voor de kinderbescherming
er over het algemeen niet van weerhoudt om te adviseren dat voortzetting van
de omgang niet in het belang van het kind is, wat door de rechter vaak wordt
gevolgd. Als in het kader van het voorgestelde artikel 251, tweede lid, het
belang op die manier wordt geïnterpreteerd, is daarmee de hoofdregel
een volstrekt dode letter. Nogmaals, wij spreken hier over het effect van
de regel in gevallen waarin de werking nodig is en niet over de gevallen waarin
het toch wel goed gaat.Ook in gevallen waarin niet alles koek en ei is zal het gezamenlijk ouderschap
uitgangspunt moeten zijn. Afwijking daarvan zal een uitzondering moeten zijn
die deugdelijke motivering behoeft en die niet vrijwel automatisch kan worden
geforceerd door wangedrag van degene die erom vraagt. Dat is van des te meer
belang nu de positie van de nieuwe partner daarmee is gemoeid, wat onder het
nieuwe regime tot een toename van de druk op het vragen van een eenzijdig
gezag zou kunnen leiden. Ik sluit mij aan bij datgene wat mevrouw Vrisekoop
zo-even daarover heeft opgemerkt. Dat is de achtergrond van mijn refereren
aan artikel 269. Ik ben het ermee eens dat het niet letterlijk kan worden
overgenomen. Het gaat mij erom dat feitelijke ontzetting uit het ouderlijk
gezag van de niet verzorgende ouder niet te gemakkelijk moet zijn.Ik denk dat mevrouw Michiels van Kessenich zo-even de achtergrond van
artikel 269 iets te sterk aanzette, doordat zij eigenlijk alleen aanknoopte
aan de eerste van de gronden die daarin worden genoemd en de laatste over
het hoofd zag. Artikel 269 maakt ontzetting uit het ouderlijk gezag ook mogelijk
in gevallen, waarbij de ouders een kind terughalen uit het pleeggezin, waarin
het door de rechter is geplaatst. In die zin is er sprake van een parallel
met de situatie onder het thans voorgestelde nieuwe regime dat
de niet verzorgende ouder het ouderlijk gezag misbruikt om de situatie in
het verzorgende gezin te frustreren. Als die situatie zich voordoet, dan is
dit ook naar de mening van mijn fractie een grond voor het ontheffen uit het
ouderlijk gezag. Ik vraag de staatssecretaris in dat kader om de duidelijke
uitspraak dat de toewijzing van een verzoek om eenzijdig ouderschap nooit
zal mogen worden gegrond op problemen waaraan de te ontouderen ouder geen
of slechts geringe schuld heeft. Daar gaat het ons om.Staatssecretaris Schmitz:Voorzitter! Ik begin direct met het meest zware punt. Het punt van de
heer Heijne Makkreel en mevrouw Vrisekoop met betrekking tot het belang van
het kind werd mij in tweede termijn nog veel duidelijker. Het belang van het
kind kan ook betrekking hebben op een stabiele bestendige situatie. Dat ben
ik met mevrouw Michiels van Kessenich eens, maar de laatste uitspraak van
de heer Heijne Makkreel was heel helder. Hij is van mening dat een uitspraak
over eenzijdig gezag niet mag zijn gebaseerd op enkel het feitelijk wangedrag
van de ouder die om dat eenzijdig gezag vraagt. Ik vind dat heel duidelijk.
De heer Heijne Makkreel refereerde ook aan de raad voor de kinderbescherming,
want die kan van mening zijn dat een en ander toch in het belang van het kind
is, vanwege de rust. Ik ben het echter eens met de redenering van de heer
Heijne Makkreel dat er geen sprake mag zijn van een soort premiëring
op het wangedrag van één van de partijen. Daaruit zou veel onrust
kunnen ontstaan. Daarom zal ik dit aspect in mijn contacten met de raad voor
de kinderbescherming apart oppakken. Ik ben de heer Heijne Makkreel er erkentelijk
voor dat hij dit nog eens op die manier heeft geformuleerd. Ik zeg toe dat
ik die zaak op de aangegeven manier zal invullen. Dat sluit aan bij mijn eigen
zorg terzake. Bij alle verschillen in belangen die bij een dergelijk wetsvoorstel
spelen moet je de positie van de zwakste partij namelijk ook goed in de gaten
houden. Dit betreft uiteraard de kinderen, maar de andere ouder, die niet
het gezag heeft, heeft ook vaak een zwakke positie. Ook met die positie moet
je zorgvuldig omgaan. Ik hoop dat daarmee duidelijk is wat mijn intentie achter
deze wet is. Ik hoop dat wij elkaar daar nader op kunnen vinden.Ik heb mij in de Tweede Kamer inderdaad negatief uitgedrukt als het om
die andere ouder gaat, maar ik heb het nu bewust positief gezegd. Ik vind
namelijk dat er sprake is van een medeverantwoordelijkheid van die ouder op
dat punt. Er kan in die zin een coöperatieve houding worden aangenomen.
Op die manier kan er een bijdrage worden geleverd aan het inzicht dat de andere
ouder wel degelijk een rol bij een en ander hoort te spelen. Als men het zo
opvat, dan geeft men niet alleen blijk van die verantwoordelijkheid, maar
dan wordt ook het beste klimaat gecreëerd voor een goede leefsfeer.Mevrouw Michiels van Kessenich gaf aan dat gescheiden vaders de komst
van een nieuwe vriend of vriendin als een overval kunnen zien. Ik begrijp
dat wel, maar in deze materie is over en weer sprake van emoties bij partijen.
Dat is meer dan eens geconstateerd. Ik wijs echter op de periode van drie
jaar dat men alleen het gezag moet hebben uitgeoefend. Als er sprake is van
een nieuwe partner, dan moet men het gezag één jaar gezamenlijk
hebben uitgeoefend. In die zin wil ik de term "overval" relativeren. De emoties
die daarbij een rol kunnen spelen, relativeer ik echter niet.Ik acht het rapport van de commissie-Kortmann van zeer groot belang. Daarom
heb ik het onmiddellijk – nog zonder commentaar – laten doorzenden.
Ik moet het zelfs formeel nog in ontvangst nemen.Mevrouw Le Poole heeft haar zorgen uitgesproken over de echtscheidingsbemiddeling.
Voorzitter! Inderdaad moet voorkomen worden dat betrokkenen onder oneigenlijke
druk komen te staan. Het gaat mij overigens te ver om te stellen dat dit alleen
vrouwen overkomt. Ik maak mij sterk dat het hier en daar ook wel eens andersom
zal zijn.Mevrouw Le Poole (PvdA):Ik heb mij wellicht onhelder uitgedrukt. Dit zal waarschijnlijk meer vrouwen
dan mannen overkomen. Ik ben het echter geheel met de staatssecretaris eens
dat niet alleen vrouwen onder oneigenlijk druk komen te staan of dat alleen
mannen die druk uitoefenen.Staatssecretaris Schmitz:Voorzitter! Mevrouw Le Poole heeft haar zorg uitgesproken over de financiering
van de experimenten inzake echtscheidingsbemiddeling. Op de begroting zijn
nu nog alleen voor de huidige experimenten middelen opgenomen. Voor de komende
periode zal naar structurele financiering gezocht moeten worden. Wij hebben
overigens zojuist in overleg met de Tweede Kamer extra middelen uitgetrokken
voor de voogdij-instellingen. Voor de Voorjaarsnota 1998 staat op mijn wensenlijstje
dat de raad voor de kinderbescherming zeker op de langere termijn extra middelen
nodig heeft. Dit geld is niet alleen nodig voor het verbeteren van het werkproces
maar ook voor de inhoudelijke taken. De kinderbescherming moet op den duur
financieel gezien versterkt worden.De heer Holdijk heeft zijn aarzelingen uitgesproken over de noodzaak van
omkering van de voortzetting van het gezamenlijk gezag. Ik geef toe dat het
door hem genoemde percentage van 17 niet indrukwekkend is. Ik wijs er echter
op dat juist mensen die beroepshalve hiermee te maken hebben – mensen
van de kinderbescherming en de rechterlijke macht – om deze omkering
gevraagd hebben. Het genoemde percentage acht ik niet doorslaggevend.Ik ben het zeer met de heer Holdijk eens dat de overheid niet te snel
in de schuldvraag mag treden, zeker niet in het kader van het personen- en
familierecht. In dit geval gaat het echter om de wijze waarop mensen hun verantwoordelijkheden
invullen en om de noodzaak de betrokkenen op dit vlak te stimuleren.De heer Holdijk blijft zijn reserves houden. Dat is niet onverwacht, maar
ik vind het wel jammer.Mevrouw Vrisekoop heeft volstrekt gelijk dat er oorzaken zijn aan te wijzen
voor de snelle stijging van het aantal gemeenschappelijke verzoeken tot echtscheiding.
Het werken met één advocaat kan inderdaad praktisch zijn. Ik
meen dan ook dat dit wetsvoorstel een verbetering kan betekenen. Dat men al
bezig is met de echtscheidingsbemiddeling is een onderstreping van het belang
daarvan. Het is goed, dit nog eens te hardop te constateren.Een voorlichtingscampagne is zeker nodig. Burgers en ook beroepsgroepen
die ermee te maken hebben, dienen goed geïnformeerd te
worden. Deze campagne staat al in de startblokken. Het wachten is op aanvaarding
van de desbetreffende wetsvoorstellen.Ik zal met de raad voor de kinderbescherming spreken over de gewenste
verbetering van de rapportage. Dit past goed in hetgeen ik reeds eerder heb
toegezegd.Voorzitter! Ik ben al ingegaan op hetgeen mevrouw Vrisekoop en de heer
Heijne Makkreel hebben opgemerkt over artikel 269.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.De voorzitter:De aanwezige leden van de fracties van de SGP, de RPF en het GPV, en de
heer Ginjaar wordt conform artikel 121 van het Reglement van orde aantekening
verleend, dat zij geacht willen worden zich niet met het wetsvoorstel te hebben
kunnen verenigen.Sluiting 15.55 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19971998-70-85.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl