Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Provinciewet en enige andere wetten tot dualisering van de inrichting, de bevoegdheden en de werkwijze van het provinciebestuur (Wet dualisering provinciebestuur) (28384)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2002-2003, pag. 421-456

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

27-01-2003

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

nr. 14, pagina 421-456

14-01-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28384Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (dinsdag 14 januari 2003)Pagina 421-421
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 14 januari 2003)Pagina 457-460
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Provinciewet en enige andere wetten tot dualisering van de inrichting, de bevoegdheden en de werkwijze van het provinciebestuur (Wet dualisering provinciebestuur) (28384)Pagina 421-456
Lijst van besluiten (dinsdag 14 januari 2003)Pagina 456-456
Behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2003 (28600 XVI)Pagina 421-421

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 162 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Provinciewet en enige andere wetten tot dualisering van de inrichting,
de bevoegdheden en de werkwijze van het provinciebestuur (Wet dualisering
provinciebestuur) (28384).De beraadslaging wordt geopend.De voorzitter:Ik heet de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties bij
deze eerste vergadering van ons huis van harte welkom en wens ook hem een
voorspoedig en gelukkig nieuwjaar.De heer Witteveen (PvdA):Mijnheer de voorzitter. De Partij van de Arbeid-fractie splitst haar bijdrage
aan de plenaire behandeling van dit wetsvoorstel in twee delen. Mevrouw Meindertsma
zal zo meteen aandacht vragen voor enkele fundamentele kwesties die de plaats
en het functioneren van provincies als onderdeel van de bestuurlijke organisatie
betreffen. Om u niet in spanning te laten: wij zijn van mening dat het aanbeveling
verdient, deze fundamentele vragen te beantwoorden alvorens het provinciale
bestuurlijke bestel te moderniseren en te dualiseren. In mijn bijdrage zal
ik ingaan op de relatie van de Wet dualisering provinciebestuur tot de Wet
dualisering gemeentebestuur die eraan vooraf is gegaan en ook in vergaande,
zelfs te vergaande mate, model heeft gestaan voor de voorstellen die wij vandaag
bespreken.De Wet dualisering gemeentebestuur is wel de grootste verandering van het bestuurlijke bestel sinds Thorbecke genoemd. En dat is niet
zonder reden. De ontvlechting van de bevoegdheden moet de verhoudingen tussen
college en raad duidelijker maken, moet leiden tot meer echt debat en meer
echte verantwoording in de gemeenteraad en moet de belangstelling van burgers
voor het bestuur van hun gemeente daardoor ook stimuleren. Dat wijkt allemaal
inderdaad sterk af van de bestuurlijke visie van Thorbecke en Oppenheim, en
later van Oud, om eens enkele grote figuren uit het gemeenterecht te noemen.
Of deze voorgenomen veranderingen ook daadwerkelijk zullen slagen is intussen
nog verre van duidelijk; de dualisering is een proces en de evaluatie is nog
niet binnen.De dualisering van het gemeentebestuur was ook een grote operatie in termen
van bestuurlijke energie, van intellectuele bemoeienis, van fundamenteel debat.
Wij hebben niet alleen een staatscommissie aan het werk gezien, maar ook is
er in vele gemeenten en gemeentelijke organisaties grondig en langdurig over
de mogelijkheden en de voor- en nadelen gesproken. De media hebben al voor
invoering van de dualisering veel aandacht aan het zoekproces besteed. Politieke
partijen namen standpunten in en er heeft een uitgebreide en interessante
discussie plaatsgevonden in de Tweede en de Eerste Kamer. Dit alles is begeleid
door wetenschappelijk onderzoek en toegankelijk gemaakt via een voortreffelijke
internetsite die beheerd werd door het ministerie van Binnenlandse Zaken.En dan nu de Wet dualisering provinciebestuur. Ook die brengt, maar dan
voor de provincies, de grootste verandering sinds Thorbecke. De kwaliteit
en de intensiteit van het besluitvormingsproces wijken echter wel sterk af
van wat wij bij de dualisering van de gemeenten gezien hebben. Er is weinig
bestuurlijke energie in gestoken; de staatscommissie heeft simpelweg een hoofdstukje
over de provincies aan haar voorstellen toegevoegd en men heeft meteen ook
maar gestreefd naar een vrijwel volledige analogie: zoals het in de gemeenten
moet, moet het ook maar in de provincies. Maar waarom eigenlijk? Zijn de overeenkomsten
zo groot dat zo'n aanpak gerechtvaardigd is? Of staat het simpelweg mooier
om het op het hogere niveau net zo te doen als op het lagere, is het een kwestie
van politieke esthetica? Of had men gewoon geen zin meer om nog veel woorden
vuil te maken aan de bestuurlijke organisatie, na al die jaren van lange en
soms moeizame discussie over de gemeenten?Intellectueel staat de standpuntbepaling ook niet op een vergelijkbaar
hoog niveau. De dualisering van de provincies is niet begeleid door veel wetenschappelijk
onderzoek of door een debat tussen uitgesproken voor- en tegenstanders. Het
is alsof ook die intellectuele slag allang gestreden is. Het fundamentele
debat, dat bij de gemeentelijke dualisering gretig werd opgezocht en in brede
kring werd gevoerd, is hier vermeden en beperkt tot kleine bijeenkomsten van
insiders. Bestuurlijk Nederland heeft domweg geen flauw idee wat de inwoners
van de provincies eigenlijk van deze hele wijzigingsoperatie vinden. Heel
weinig vermoedelijk. Burgers laten immers in toenemende mate de provinciale
politiek links liggen; er is geen sprake van een vergelijkbare opleving van
belangstelling voor lokale politiek als te zien is in veel gemeenten waar
de leefbaarheidspartijen en de lokale lijsten een factor van betekenis vormen
en veel leven in de brouwerij hebben gebracht.Voorzitter. De kenmerken die ik nu noem – het streven naar een analogie,
het gebrek aan aandacht voor een analyse van wat er in de provincies aan de
hand is, de gebrekkige bestuurlijke energie, het gebrek aan inhoud en betrokkenheid –
zien wij ook allemaal terug in de antwoorden die de minister geeft op de vele
vragen die vanuit de Eerste Kamer zijn gesteld. Vandaar onze behoefte om op
een aantal punten de visie van de minister te vernemen.De dualisering van het provinciebestuur heeft hetzelfde doel als de dualisering
van het gemeentebestuur: het bestuur beter herkenbaar en makkelijker toegankelijk
te maken voor burgers. Maar, anders dan het gemeentebestuur, is het provinciaal
bestuur primair een middenbestuur. Het is een instantie die opereert tussen
andere instanties en organisaties in, die soms bemiddelt en soms controleert;
het is een organisatie die kaders opstelt, voorwaarden schept, coördinerende
functies vervult. Dat is een typering die ook in kringen van het Interprovinciaal
overleg vaak van provincies gegeven wordt. Het is een heel gangbare typering.
Een dergelijk middenbestuur kan soms buitengewoon nuttig zijn. Er is dan wel
ruimte voor twijfel over de vergelijkbaarheid met de gemeente, die primair
een gebiedsgerichte organisatie is met vele taken en functies die rechtstreeks
ten behoeve van de bevolking worden uitgeoefend. Het is dan ook niet verwonderlijk
dat burgers zich eerder als lid van de gemeente dan als lid van de provincie
beschouwen.De analogie is dus twijfelachtig. Daarmee hangen de voorstellen in de
lucht. De minister geeft in de schriftelijke voorbereiding aan dat die typering
onjuist is. De provincie ontwikkelt zich in algemene zin juist steeds meer
tot een gebiedsgericht bestuur met betrekking tot vraagstukken die een bovenlokale
afweging vereisen. En het is een zelfstandige bestuurslaag met eigen bestuursbevoegdheden;
net als de gemeente dus. Nu wil ik de minister graag toegeven dat de provincie
gebiedsgerichte taken verricht. Dat is namelijk evident. Maar het gaat erom
dat deze taken verricht worden in de stijl van een middenbestuur, op een indirecte
manier, dat ook de eigen bestuursbevoegdheden doorgaans een indirecte relatie
meebrengen ten opzichte van burgers en dat alleen al daardoor het werk van
de provincie en zeker de "bovenlokale afwegingen" zich aan de blik van de
burgers zullen onttrekken.De minister noemt als voorbeeld de vaststelling van het streekplan. Dat
is inderdaad een gebiedsgericht plan dat voor burgers van belang is in het
kader van onder meer de vergunningverlening in de ruimtelijke sfeer. Maar
het is vooral een kader voor de plannen van gemeenten, zoals het bestemmingsplan.
Dat moet erin passen. Het streekplan staat vanzelf iets verder van de meeste
burgers af. Een ander voorbeeld van de minister betreft het provinciale milieubeleid.
Dat is iets waar de inwoners van de meeste provincies geen helder beeld van
krijgen en waar zij niet bij worden betrokken. Beslissingen inzake gemeentelijke
herindelingen worden ook genoemd. Zo'n beslissing is een mooi voorbeeld van
een middenbestuurlijke taak: de echte politieke controverse speelt zich af
in de gemeenten zelf en vervolgens op landelijk niveau. Zijn
provinciale staten wel een forum waarin op een herkenbare manier bovenlokale
provinciale afwegingen over herindelingen worden gemaakt? Wie beschouwt zich
op het moment van herindeling als burger van de provincie in plaats van als
burger van een gemeente die met opheffing of herindeling wordt bedreigd? De
provinciale burger is een wezen zonder identiteit, het is een schim.Dualisering kan de kaderstellende en de controlerende functie beide versterken,
zo is de gedachte vervolgens. Voor de gemeenten is dat een uitgangspunt dat
aantrekkelijk klinkt maar nog wel door de feiten gestaafd moet worden. Voor
de provincies is het moeilijker voor te stellen dat het gewenste scenario
zich zal voltrekken. Dat komt naar onze mening doordat beide functies afhankelijk
zijn van het goed vervuld worden van de vertegenwoordigende functie. Er zijn
nogal wat aanwijzingen dat het daar nu juist aan schort. De inwoners van een
provincie – burgers zijn het dus nauwelijks – hebben in verreweg
de meeste gevallen geen idee wie hen vertegenwoordigen, wat de krachtsverhoudingen
zijn tussen de partijen in de provinciale staten, wat voor programma de partijen
hebben, wat zij voor hen doen en wanneer zij zich gaan verantwoorden. De afwezigheid
van een directe relatie tussen kiezers en vertegenwoordigers op provinciaal
niveau is vermoedelijk een van de redenen voor de steeds afnemende opkomst
bij provinciale verkiezingen en voor de geringe belangstelling in de media
voor provinciale politiek.Hoe dit precies zit, is overigens niet te zeggen. Er zou eerst een grondig
onderzoek moeten plaatsvinden naar de vertegenwoordigende functie. Er zou
een degelijke analyse moeten worden gemaakt van het eigene van de provinciale
democratie en van wat daar mogelijk en niet mogelijk is. Pas dan kun je iets
zinnigs zeggen over de kansen van slagen van de dualiseringsoperatie. Wij
moeten helaas constateren dat zo'n onderzoek er niet is, dat de regering de
analyse niet wil maken en dat zij tot op heden ook geen visie wil uitspreken.
Ik tref in de antwoorden op de vragen vanuit de Eerste Kamer in elk geval
niet veel meer aan dan de opmerking dat de regering er wel vertrouwen in heeft,
dat zij niet bang is voor mogelijke risico's en dat zij in de provincies graag
een cultuurverandering ziet optreden. Wie zou dat niet willen! Maar dat is
natuurlijk een beetje een vrijblijvende opmerking.Of de provincie nu een middenbestuur is, een gebiedsgericht bestuur of
allebei, in alle gevallen vindt de PvdA-fractie het noodzakelijk dat het bestuur
niet alleen controlerende functies uitoefent maar ook zelf gecontroleerd wordt.
Van elk bestuursorgaan moet een hoge mate van integriteit verwacht worden,
maar van een middenbestuur misschien nog wel meer, omdat het andere bestuursorganen
controleert en beïnvloedt, hen bij de les houdt en daarvoor gezag en
legitimiteit nodig heeft. Vandaar dat wij in het verslag er onze verbazing
over uitspraken dat een reeks van amendementen die in de Tweede Kamer, mede
door de Partij van de Arbeid samen met enkele andere partijen, zijn ingediend
en die met elkaar gemeen hebben dat ze aspecten regelen van een zorgvuldige
en rechtsstatelijke controle op provinciale bestuurlijke bevoegdheden, is
afgewezen. We vroegen de regering om argumenten voor de afwijzing van die
amendementen en kregen daarop in twee instanties antwoorden die wij niet overtuigend
vinden en waarin zwaar geleund wordt op de analoge regeling bij de gemeentelijke
dualisering. We komen er daarom nog een keer op terug.De amendementen op de stukken nrs. 13 en 14 gaan over het provinciale
onderzoeksrecht en introduceren bevoegdheden die vergelijkbaar zijn met die
welke bij parlementaire enquêtes gehanteerd worden. Die vindt de regering
te zwaar. Zij wil die niet invoeren omdat de gemeente die ook niet heeft.
Pas als uit de evaluatie van de Wet dualisering gemeentebestuur blijkt dat
het echt niet zonder die bevoegdheden kan, is zij tot heroverweging bereid.
Naar onze mening laat de regering hier een kans liggen om provinciale staten
werkelijk aan te zetten, de controlerende functie serieus te ontwikkelen en
die te plaatsen in de sleutel van dat bovenlokale, provinciale belang. Voor
iemand die democratische controle wil bevorderen, is analogie met de nationale
regeling een betere mogelijkheid dan analogie met de gemeente, want de Tweede
Kamer heeft bewezen van parlementaire enquêtes een zeer effectief controle-instrument
te kunnen maken. Waarom zouden wij dat eigenlijk aan de provincies willen
onthouden?Wat het amendement op stuk nr. 15 over de incompatibiliteit van het lidmaatschap
van de provinciale en de gemeentelijke rekenkamer betreft, ben ik er door
de regering van overtuigd dat dit geen groot probleem is. Dat geldt niet voor
het amendement op stuk nr. 16 over de incompatibiliteit tussen het lidmaatschap
van provinciale staten en dat van de gemeentelijke rekenkamer. Immers, provincies
hebben een toezichthoudende taak op gemeenten en dan worden twee soorten van
toezicht met elkaar verward. De wenselijke transparantie in het openbaar bestuur
is daarmee niet gediend. Ik wil ten slotte nog iets zeggen over het amendement
op stuk nr. 18 over het verplichte integriteitsrapport. Mijn fractie ziet
niet in waarom het niet nodig is, dit wettelijk verplicht te stellen. Provincies
waar het met de integriteit niet goed zit, moeten niet in de verleiding worden
gebracht om van rapportage af te zien. Dit is nu typisch zo'n punt waarop
duidelijke regels de rechtsstatelijke kwaliteit van het bestuur ten goede
komen en waarbij bestuurlijke beleefdheid niet passend is.Voorzitter. Ik kom aan een slotopmerking. Naar de mening van de fractie
van de Partij van de Arbeid is bij de vormgeving van een democratischer provinciaal
bestuur te klakkeloos het model van de gemeentelijke dualiseringsoperatie
gevolgd. Er is te weinig analyse geweest en te weinig discussie over het eigene
van de provincies. Bovendien zijn er zo kort na de invoering van de gemeentelijke
dualisering nog geen evaluatieresultaten beschikbaar. Zou het niet verstandiger
zijn daarop te wachten, zodat lering kan worden getrokken uit de ervaringen
met dualisering in de gemeenten? Ik denk nu ook even aan de motie-Platvoet,
die hier nogal wat heeft losgemaakt. Die tijd zou dan benut kunnen worden
voor een betere onderbouwing van het voorstel. In de schriftelijke voorbereiding
heeft de CDA-fractie een groot aantal juridische vragen rond dit wetsvoorstel
aan de orde gesteld. Ik zal daar niet inhoudelijk op ingaan, want ik neem
aan dat de woordvoerder van het CDA dat zelf zal doen. Maar bij mij kwam wel
de gedachte op dat als wij de dualisering van het provinciebestuur
nog wat zouden uitstellen, ook de juridische kwaliteit van de regeling nog
kan worden verbeterd.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Mijnheer de voorzitter. Ik zal nog enkele kanttekeningen maken en vragen
stellen over het voorliggende wetsvoorstel en de relatie tot de bestuurlijke
organisatie van ons land.Bij dit wetsvoorstel is er niet voor gekozen om de rol van de provincie
als zodanig in het Nederlandse staatsbestel te bespreken, zo hebben wij kunnen
vaststellen en ook kunnen lezen in de memorie van antwoord naar aanleiding
van opmerkingen in dit verband van de fractie van het CDA. Daar ligt echter
de veronderstelling aan ten grondslag dat het één niets met
het ander te maken zou hebben. Dat wagen wij te betwijfelen. De plaats van
de provincie in het staatsbestel en het daarmee gemoeid zijnde takenpakket
zouden weleens bepalender kunnen zijn voor de onzichtbaarheid van de provincie
in relatie tot de burger dan de verwevenheden tussen statenleden en leden
van het college van gedeputeerde staten. Over die burger gaat het nu juist
bij het voorliggende wetsvoorstel: herkenbaarheid en toegankelijkheid. En
dat is toch niet los te zien van de functie van een bestuursorgaan? Daarbij
worden drie rollen onderscheiden: de volksvertegenwoordigende, de kaderstellende
en de controlerende. De vraag naar de definiëring van de rol van volksvertegenwoordiger
bij het provinciaal bestuur, zijnde een middenbestuur, kan dan toch niet achterwege
blijven?Het zou een ontkenning van de werkelijkheid zijn wanneer het nadenken
over die vraag losgekoppeld wordt van de vraag naar de rol van de onderscheiden
provincies in ons staatsbestel. Dit geldt te meer nu de afgelopen jaren vele
discussies gevoerd en interessante studies verschenen zijn over de rol en
de betekenis van de provincies. Zowel het debat als de besluitvorming daarover
zijn niet afgerond. Ik noem daarvan slechts enkele voorbeelden.De vorig jaar in functie getreden commissaris van de Koningin in Nederland
spreekt bij zijn aantreden de verwachting uit dat hij de laatste benoemde
commissaris in Noord-Holland zal zijn, en voegt eraan toe dat het naar zijn
mening noodzakelijk is dat er snel een Randstadprovincie komt. De commissie-Geelhoed
heeft in haar belangwekkende rapport "Op schaal gewogen", dat in maart vorig
jaar verscheen in opdracht van het IPO, geconcludeerd dat met Thorbeckes drielagenmodel
nog zeer wel de 21ste eeuw ingegaan kan worden, maar dat het dan wel vooral
gaat om een intermediair bestuur met relatief weinig uitvoerende functies
en dat het voor delen van Nederland en de Randstad als eerste moet gaan over
een ander schaalniveau dan de afzonderlijke provincies nu. Er wordt daarbij
over landsdelen gesproken. Is dat niet een gedachtegang die aansluit bij het
Europese gebiedsgerichte denken? In Europa gaat het op z'n hoogst over het
noorden, het oosten, het westen en het zuiden van ons land, niet over de bestaande
twaalf provincies. De commissie-Geelhoed heeft bovendien gezegd "dat het openbaar
bestuur doorzichtig, betrouwbaar en effectief moet zijn. Burgers en bedrijven
moeten kunnen weten waarop welke instanties kunnen worden aangesproken en
moeten erop kunnen rekenen dat het bestuur doet wat het zegt, dat plannen
daadwerkelijk worden uitgevoerd." Voorwaarde daarvoor is een betere en heldere
inrichting van het binnenlands bestuur, aldus de conclusie van de commissie.Niet alleen de provincies, maar ook burgemeester en wethouders van veel
steden, vooral die steden die tot de zogenaamde kaderwetgebieden behoren,
laten zich uit over de rol van de provincies en zien wel wat in opschaling
van de provincies met tegelijkertijd meer bevoegdheden voor regionale gemeentelijke
samenwerkingsgebieden. De kaderwetgebieden willen hun bevoegdheden graag houden
en het vorige kabinet had daartoe het wetsvoorstel over bestuur in stedelijke
regio's ingediend. Het huidige kabinet dat inmiddels in demissionaire positie
verkeert, was van mening dat dit wetsvoorstel niet verder in behandeling genomen
zou moeten worden, mede omdat het een uitholling van de provinciale rol en
bevoegdheden betekende. Inmiddels worden in een aantal beleidsnotities verschillende
standpunten naar voren gebracht die betrekking hebben op de organisatie van
het binnenlands bestuur en derhalve van invloed zijn op de vraag naar herkenbaarheid
van de verschillende bestuurslagen voor de burger. Zo wordt in de stellingnamebrief
nationaal ruimtelijk beleid van november 2002 de intermediaire rol van de
provincies beklemtoond en wordt wederom vastgesteld, dat afgezien moet worden
van een regeling waarin de kaderwetgebieden bij de planvorming naast en nevengeschikt
aan de provincies functioneren. Wel wordt uitdrukkelijk gekozen voor zes nationale
stedelijke netwerken, voor regionale stedelijke netwerken en voor een Delta-metropool
als samenwerkingsverband met internationale uitstraling.De kaderwetgebieden en de VNG zijn slecht te spreken over de intrekking
van het wetsvoorstel bestuur in stedelijke regio's en proberen de minister
van BZK te bewegen dit standpunt te herzien. De minister is gevoelig voor
de argumenten die naar voren gebracht worden, en stuurt gedateerd 20 november
2002 een beleidsnotitie aan de Tweede Kamer, handelend over de in het Strategisch
akkoord aangekondigde uitbreiding van de WGR-plus. In deze notitie wordt een
schets gegeven van het kader waarbinnen dit kabinet de meer verplichtende
intergemeentelijke samenwerking rond met name de steden vorm wil geven. Het
kabinet hecht aan een transparante en democratisch gelegitimeerde organisatie
van het binnenlands bestuur, zo staat in de inleiding te lezen. Ook andere
dan de huidige zeven kaderwetgebieden kunnen onder de werkingsfeer van deze
toekomstige wet gaan vallen. Tot het takenpakket zal in ieder geval behoren:
verplichte afstemming van en samenwerking bij de uitoefening van gemeentelijke
verantwoordelijkheden op ruimtelijk terrein en het verkeers- en vervoersbeleid,
het maken van een regionaal verkeers- en vervoersplan en de bekostiging van
de regionale infrastructuur, alsmede de exploitatie van het openbaar vervoer.
Echter, ook worden taken genoemd als ruimtelijke ordening, stedelijke vernieuwing,
woningbouwprogrammering, toewijzing van ruimte, vestiging van kantoren, bedrijven
en detailhandel en milieubeleid.Mogelijkerwijs zijn dat allemaal zinnige voorstellen wanneer het om effectief
bestuurlijk handelen gaat. Te meer omdat in de voorliggende
notitie uitdrukkelijk gekozen wordt voor maatwerk, dus voor regionale differentiatie.
Als wij die voorstellen echter beoordelen in het licht van de bedoelingen
van de voorliggende wet dualisering provinciebestuur, namelijk het bestuur
beter herkenbaar en gemakkelijk toegankelijk maken voor de burger, en als
wij daarbij de uitspraken in acht nemen dat het kabinet hecht aan transparantie
en democratische legitimatie, is er naar onze mening sprake van een behoorlijke
discrepantie tussen woord en daad. De constatering is toch juist dat voor
grote delen van ons land – in ieder geval voor het verstedelijkt gebied –
de burger nog verder op afstand van de provincie gezet wordt dan nu al het
geval is? De democratische legitimatie voor de samenwerkingsverbanden blijft
achterwege. In de beleidsnotitie wordt er geen zin, laat staan paragraaf aan
gewijd. Hoe is uit te leggen en te verdedigen dat straks mogelijk veel zaken
die de directe levenssfeer betreffen, in een samenwerkingsverband tussen gemeenten
geregeld worden zonder dat daar directe verkiezingen voor worden gehouden,
terwijl de inwoners van die gemeenten wel hun stem moeten gaan uitbrengen
voor een bestuursorgaan waar ze eerder minder dan meer mee te maken krijgen?
Hoe zouden de inwoners van deze gebieden ervan overtuigd moeten worden, dat
hun stem bij de statenverkiezingen voor hen van enig belang is? Misschien
kan de minister daartoe een poging wagen. En hoe moet het statenlid zijn volksvertegenwoordigende
rol van enige inhoudelijke betekenis voorzien? Uitgerekend de bepaling waarin
in een dergelijke samenwerking tussen gemeenten nog een relatie met de provincie
gelegd zou kunnen worden, namelijk de realisering van een deelprovincie, wordt
geschrapt met het wetsvoorstel waar wij vandaag over spreken.Wat ons betreft had de minister niet uitvoerig op deze voorstellen in
hoeven te gaan, zeker niet omdat wij genuanceerd denken over de vraag wat
er wel en niet in een demissionaire periode aan de orde gesteld kan en mag
worden, maar al die voorstellen raken wel zeer in het bijzonder het wetsvoorstel
dat nu voor ons ligt. De vraag komt dan ook op, zoals collega Witteveen eveneens
betoogde, wat er eigenlijk tegen is wanneer het voorliggende wetsvoorstel
even blijft liggen.Ten slotte zal mijn fractie graag horen welk bedrag in de rijksbegroting
is uitgetrokken voor de uitvoering van de wet dualisering provinciebestuur.
Uit de beantwoording van de minister op vragen over de financiële compensatie
blijkt, dat daarover goed overleg plaatsvindt met IPO en VNG. Daarover zijn
wij natuurlijk zeer verheugd, maar er zal toch op z'n minst wel enige indicatie
gegeven kunnen worden over het totale bedrag dat op rijksniveau uitgetrokken
moet en kan worden om deze stelselwijziging succesvol te begeleiden.De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. De wet dualisering provinciebestuur is een logische vertaling
naar de provincie van de wet dualisering gemeentebestuur, en volgt die wet
ook vrij naadloos. Bij de discussie in de Eerste Kamer over de wet dualisering
gemeentebestuur is door de GroenLinks-fractie een aantal opmerkingen van meer
algemene aard gemaakt die terugsloegen op het werk van de commissie-Elzinga
en het kabinetsstandpunt hierover. Die opmerkingen kunnen ook over het nu
voorliggende wetsvoorstel worden gemaakt. Zo plaatsten wij kritische kanttekeningen
bij de nogal overdreven, te sombere analyse van de veronderstelde crisis in
het lokale bestuur, bij de hooggespannen verwachtingen die werden geuit over
de revitalisering van de gemeentepolitiek als gevolg van deze wet, en ook
bij de nogal semantische discussie over de begrippen monisme en dualisme.
Veel van wat in de wet – zeer terecht – werd voorgesteld om de
positie van de gemeenteraad te versterken, had en heeft weinig met dualisme
te maken en was ook onder monistische verhoudingen door te voeren, dan wel
was in een aantal gemeenten al gerealiseerd. Veel kritiek op de lokale monistische
bestuurspraktijk was en is ook van toepassing op het dualistische politieke
bestuur dat Nederland op landelijk niveau kent.Centraal in de benadering van de GroenLinks-fractie staat versterking
van de positie van de gekozen volksvertegenwoordiging ten opzichte van regering,
gedeputeerde staten en college van burgemeester en wethouders. De wet dualisering
gemeentebestuur en de wet dualisering provinciebestuur bevatten een groot
aantal maatregelen, faciliteiten en rechten die deze positie versterken. Wij
vinden dat positief. Dualisering moet echter worden geplaatst in een breder
perspectief van bestuurlijke vernieuwing, waarin verdere democratisering het
sleutelbegrip is: geen benoemde, maar gekozen bestuurders, vormen van directe
democratie zoals referenda, en een grotere zeggenschap van burgers over hun
woon- en werksituatie. Ook moet een ware cultuuromslag plaatsvinden in de
parlementaire organen: zelfbewuste, assertieve, mondige en creatieve volksvertegenwoordigers
die de kunst verstaan om een herkenbaar politiek debat te voeren over een
maatschappelijke agenda die er toe doet. Niet zozeer het dualisme op zich,
dat wij nu in een wettekst krijgen voorgeschoteld, maar die verdere democratisering
en die noodzakelijke cultuuromslag zullen een bijdrage moeten leveren aan
een grotere legitimatie van vertegenwoordigende lichamen.Het vorige kabinet zat nog enigszins op deze lijn. Zo werd in het kabinetsstandpunt
over het rapport van de commissie-Elzinga dualisering van de provincie verwelkomd
als een van de antwoorden op de zorg over het probleemoplossend vermogen van
de verschillende overheden, waaronder de provincie. Het vorige kabinet noemde
ook enige speerpunten die daar mede een antwoord op zouden moeten vormen:
meer mogelijkheden voor directe beïnvloeding en het invoeren van een
correctief referendum. Het huidige demissionaire kabinet heeft weinig op met
verdere democratisering, waarbij ik verwijs naar het voorstel om de referendumwet
in te trekken. Daarmee dreigt de dualisering een geïsoleerd traject te
worden, beroofd van de broodnodige inbedding in een bredere stroom van bestuurlijke
en democratische vernieuwing. Maar goed, wij weten allemaal dat de dagen van
dit kabinet zijn geteld.De provincie kampt met een behoorlijke identiteitscrisis, zo wordt ons
allen voorgehouden. Of wordt deze aangepraat? Bestaat "dé provincie"
eigenlijk wel? De minister zei bij de behandeling van de wet dualisering provinciebestuur
in de Tweede Kamer "dat je ook tot de conclusie moet komen dat de provincie
in ons bestel niet bestaat". Daarnaar gevraagd in de schriftelijke voorbereiding,
bleek dat hij bedoelde te zeggen dat provincies verschillende identiteiten
hebben. In het noorden en het zuiden van het land zijn ze steviger in de hoofden
en harten van mensen verankerd dan in de Randstad. Het blad van de provincie
Noord-Holland doet in het jongste nummer aan zelfkastijding door uitgebreid
de Maastrichtse hoogleraar Korsten aan het woord te laten die na het nodige
onderzoek een aantal pittige opmerkingen maakt aan het adres van de provinciale
politiek: provinciale staten vormen een ongezonde politieke arena, de meeste
debatten zijn oninteressant, te veel eenstemmigheid, statenleden zijn vaak
typische bestuurders van wie niet veel creativiteit en durf te verwachten
valt, provinciale politiek wordt te veel gekenmerkt door rust, stabiliteit,
evenwicht, voorzichtigheid, diplomatie en interne gerichtheid, en zo gaat
het nog een tijdje door.De provincies voelen zelf ook nattigheid en nemen assertief het voortouw
in de discussie over hun eigen toekomst, zoals blijkt uit onlangs gepubliceerde
rapporten als "Financiële slagkracht van de provincies" – een rapport
waar collega Boorsma aan heeft bijdragen – en "Op schaal gewogen". De
discussie over de schaal van provincies wordt de laatste tijd weer in volle
hevigheid gevoerd. Er circuleren voorstellen om vooral in de Randstad de provincies
op te schalen en ook een andere positie als middenbestuur te geven. Dit is
een van de weinige keren dat de VVD en GroenLinks het met elkaar eens zijn,
tenminste als ik lees wat de commissarissen van de Koningin van Zuid-Holland
en van Noord-Holland hiervan vinden.Het takenpakket dat toch de doorslaggevende factor is in een voor de bevolking
herkenbaar en relevant bestuur, staat ter discussie. De grote steden willen –
overigens terecht – wel een deel van dat takenpakket in eigen beheer
nemen. De vraag is gerechtvaardigd hoe de hele dualiseringsoperatie zich verhoudt
tot de mogelijke uitkomst van deze discussie. Ik ben benieuwd naar de opvatting
van de minister op dit punt.In het standpunt van het vorige kabinet wordt dualisering van de provincie
verwelkomd als een van de antwoorden op de zorg over het probleemoplossend
vermogen. Deelt deze minister de opvatting in dit kabinetsstandpunt dat er
wat schort aan het probleemoplossend vermogen van – in dit geval –
de provincie en dat daarvoor ook flankerend beleid nodig is? Hoe manifesteert
dit onvermogen zich? In welke richting moet de oplossing worden gezocht? Is
de schaalgrootte een van die mogelijkheden zoals ook wordt geconcludeerd in
het rapport Op schaal gewogen? Ziet de minister een relatie tussen dualisering
als middel om tot een aantrekkelijker profiel van de provinciale politiek
te komen en de schaal- en bevoegdhedendiscussie?Deze wet zorgt voor een versterking van de positie van provinciale staten
als geheel, maar ook van fracties en individuele statenleden. Wij vinden dit
een positief punt. In de memorie van toelichting wordt benadrukt dat er naast
structurele maatregelen, cultuurveranderingen nodig zijn om de herkenbaarheid
van het provinciaal bestuur bij de burgers en maatschappelijke groeperingen
te vergroten. Inmiddels is via de vernieuwingsimpuls al een en ander in gang
gezet. Hieruit blijkt echter dat veel cultuurveranderingen ook onder de huidige
monistische verhoudingen kunnen worden doorgevoerd. Dit geldt ook voor veel
voorstellen die in deze wet worden gedaan.Dit geldt echter niet voor de ontvlechting van gedeputeerden en statenleden.
Indien gedeputeerden niet langer deel uitmaken van de staten, kan dit een
scherper profiel van de provinciale politiek opleveren, maar van automatisme
is geen sprake. Dit blijkt wel uit de verschillende ervaringen die met een
jaar gemeentelijk dualisme zijn opgedaan. Veel gemeenteraden worstelen nog
met de nieuwe verhoudingen en het is zeer de vraag of de machtsbalans is verschoven
van college naar raad.Het is de vraag of die machtsbalans wel ten goede kan verschuiven als
bevoegdheden van provinciale staten naar het college van gedeputeerde staten
worden overgeheveld. Hier zit voor GroenLinks de pijn, het ongerijmde, ja
zelfs het raadsel van de dualisering: hoe kan de positie van provinciale staten
nu worden versterkt – wat immers een van de doelstellingen is van deze
wet – door hen bevoegdheden af te nemen. Dit gebeurt al enigszins in
deze wet, maar het lijkt het vaste voornemen van deze regering om daarvan
in een vervolg wetgevingstraject meer werk te maken. Wij vragen de minister
om een toelichting op deze tegenstrijdigheid tussen doel en middel. In dit
verband verwijs ik naar een column van de heer Elzinga, de "aartsvader" van
de dualisering, in Binnenlands Bestuur van 8 maart 2002. Na aanvaarding van
de Wet dualisering gemeentebestuur in de Eerste Kamer, reageert hij op de
breed in het kamerdebat geuite zorg over de overdracht van bestuursbevoegdheden.
Hij schrijft onder andere dat het verstandig is eerst ervaring op te doen
met het geïntroduceerde stelsel alvorens meer bevoegdheden over te hevelen.
"Het zou heel goed kunnen zijn dat de institutionele ontvlechting die nu is
gerealiseerd meer dan voldoende mogelijkheden biedt om de gemeentepolitiek
een meer herkenbaar karakter te geven. Overdracht van bestuursbevoegdheid
zou de gerealiseerde herkenbaarheid zelfs weleens kunnen schaden, omdat dan
opnieuw de machtspositie van het college te groot wordt."Wij onderschrijven deze opvatting van de heer Elzinga. Waarom dwingend
opleggen dat bestuursbevoegdheden van provinciale staten worden overgeheveld
naar gedeputeerde staten, ook als het om medebewind gaat? Waarom niet aan
provinciale staten de vrijheid laten om zelf te bepalen wat kan worden gedelegeerd
naar provinciale staten? De antwoorden die de minister in de schriftelijke
voorbereiding geeft op deze prangende kwestie, kunnen niet overtuigen. Dat
de overheveling van medebewindbevoegdheden "van groot belang is", klinkt als
een bezweringsformule, maar overtuigt geenszins. Dit geldt evenzeer voor het
"argument" dat de provincie de gemeente zou moeten volgen. Beter ten halve
gekeerd dan ten hele gedwaald. Laat de minister nu eens ingaan op de twee
argumenten om zeer terughoudend te zijn met die overdracht van bestuursbevoegdheden.
In de eerste plaats het argument dat dit strijdig is met het streven naar
een versterking van de positie van raad en staten. In de tweede plaats het
argument dat dit strijdig is met het streven naar herkenbaarheid en transparantie.
Juist de te overhevelen bevoegdheden zijn veelal zaken die bewoners direct
raken en die daarom invloed willen uitoefenen op de volksvertegenwoordigers
die in alle openbaarheid besluiten nemen en daarover verantwoording afleggen.Die overdracht van bevoegdheden kan niet los worden gezien van het hoofdschap
van provinciale staten en ook van de gemeenteraad. Voor de overdracht van
de autonome, onbepaalde bestuursbevoegdheden van provinciale staten naar gedeputeerde
staten is een grondwetswijziging nodig die deze minister wil voorbereiden.
De discussie hierover is natuurlijk pas aan de orde als dit wetsvoorstel ooit
de Tweede en de Eerste Kamer zou bereiken. Toch wil ik daarop een voorschot
nemen, want ik vraag mij af of dit wel een wenselijke route is. Het hoofdschap
bij de direct gekozen volksvertegenwoordiging weghalen is een grove aantasting
van het uitgangspunt dat het uitoefenen van macht gelegitimeerd is als de
bezitters van deze macht democratisch worden gekozen. De nu in gang gezette
dualisering schiet veel te ver door voor wat betreft de overheveling van bevoegdheden
naar een orgaan – in dit geval gedeputeerde staten – dat in beslotenheid
vergadert, de politieke pluriformiteit van de staten ontbeert en zo alleen
nog maar veel machtiger wordt dan de volksvertegenwoordiging. Ook in het duale
stelsel is er sprake van gedeelde, wederzijds afhankelijke macht zoals bijvoorbeeld
bij wetgeving op landelijk niveau het geval is. Het huidige systeem van delegeren
en mandateren is dit in feite ook.De minister kan nu wel betogen dat de eindverantwoordelijkheid van de
staten intact blijft, maar dit is toch discutabel indien deze verantwoordelijkheid
wordt ontdaan van concrete bevoegdheden. Natuurlijk, de kaderstellende en
budgettaire bevoegdheden blijven bij de staten, maar dit zijn vaak algemene,
vrije theoretische en abstracte onderwerpen. Discussies hierover krijgen al
snel de predikaten die Korsten noemde in het eerder aangehaalde citaat. De
reactie van de minister dat de staten hun positie en macht kunnen gebruiken
om gedeputeerde staten te controleren op de uitoefening van de aan hen overgedragen
bevoegdheden, gaat voorbij aan het feit dat dit per definitie achteraf is
en dat in zo'n discussie al snel de vertrouwensvraag sluipt. Als op een concreet
onderwerp – bijvoorbeeld een subsidiebeschikking – gedeputeerde
staten een al genomen besluit niet wensen te wijzigen onder druk van de staten,
rest provinciale staten niets anders dan het opzeggen van het vertrouwen.
Dit gebeurt natuurlijk niet en zo zal langzaam maar zeker het beeld gaan overheersen
van machteloze provinciale staten, juist bij die zaken die voor burgers zo
herkenbaar zijn.De motie die de Eerste Kamer bij de behandeling van de Wet dualisering
gemeentebestuur heeft aangenomen met betrekking tot het wachten op de evaluatie
alvorens er meer bevoegdheden worden overgedragen, duidt op de grote zorg
die in de Eerste Kamer leeft op dit punt. Het is treurig dat de minister de
motie niet wil uitvoeren, overigens in navolging van zijn op dat moment ook
demissionaire voorganger. Dit is een gevolg van het duale stelsel. Als GroenLinks
de zaak op de spits wil drijven, zou er een motie van afkeuring moeten worden
ingediend tegen deze demissionaire minister, een week voor de verkiezingen.
Nog afgezien van het antwoord op de vraag of zo'n motie het zou halen: de
inhoud van de kwestie is belangrijker dan de poppetjes. Zeker als het een
demissionaire minister betreft van een partij waarvan het met de dag onzekerder
wordt of hij zal doorregeren. Bovendien is het aardige van de motie dat daarin
iets aan de minister wordt gevraagd, maar dat de Kamer zelf ook bij machte
is om de essentie van de motie uit te voeren. Een logisch gevolg van het standpunt
van de Eerste Kamer is dat de vervolgwetten die de overdracht van bevoegdheden
regelen, pas in behandeling worden genomen door de Eerste Kamer als zij kan
beschikken over een evaluatie waarin juist ook het aspect van de machtsbalans
tussen raad en college aan de orde is. Uit de woorden van de heer Witteveen
leid ik af dat hij die woorden nog een verdergaande strekking zou willen geven,
namelijk dat ook de indiening van deze wet had moeten wachten op de evaluatie
van de Wet dualisering gemeentebestuur. Dit stond niet in de motie, maar niets
staat de heer Witteveen in de weg om een motie met die strekking in te dienen.
Ik noteer overigens met plezier dat de minister het zinvol acht het aspect
van de machtsbalans in de evaluatie te betrekken. In navolging van de veegwet WDP worden de besluitenlijsten van gedeputeerde
staten openbaar. Wij vinden dit positief. De formulering is echter te behoudend.
De passage dat openbaarmaking plaatsvindt "op de in de provincie gebruikelijke
wijze" is toch eigenlijk vreemd. In de eerste plaats, omdat die besluitenlijsten
nog niet openbaar waren en er dus nog geen gebruikelijke wijze is. In de tweede
plaats, omdat een provincie verschillende manieren van openbaarmaking kent
al naar gelang het onderwerp. In de derde plaats, omdat er juist op het punt
van de overdracht van informatie veel is veranderd de afgelopen jaren. De
term "gebruikelijke wijze" duidt op een grote mate van behoudzucht. Waarom
worden de provincies niet gestimuleerd om de besluitenlijsten van gedeputeerde
staten op de website te zetten en belangstellenden in staat te stellen zich
gratis te abonneren op een digitale nieuwsbrief met veel meer informatie?
Ik vind dat meer creativiteit aan de dag kan worden gelegd.Wij konden niet de behoefte onderdrukken om de regering te vragen naar
de wijze waarop gedeputeerde staten invulling moeten geven aan de demissionaire
periode. En wat antwoordt de regering? "Het ligt dan ook voor de hand om voor
de manier waarop gedeputeerden aan een demissionaire periode invulling geven,
aansluiting te zoeken bij hetgeen hierover geldt voor een demissionair kabinet.
In het licht hiervan meen ik dat alles wat geen uitstel kan velen, doorgang
zal moeten vinden. Het zal in beginsel echter niet langer mogelijk zijn om
nieuwe plannen en beleidsvoorstellen te lanceren. In het geval van lopende
beleidsprocessen zal per geval moeten worden bezien of alle aspecten van deze
processen zonder meer kunnen doorgaan. Verder zullen alle besluiten die gedeputeerde
staten kunnen nemen en waarvan moet worden aangenomen dat deze politiek gevoelig
zijn, moeten wachten totdat een nieuw college van gedeputeerde staten is benoemd."
Als minister-president Balkenende deze opvatting van de regering had uitgesproken
in het interpellatiedebat dat de Eerste Kamer in november met hem heeft gevoerd,
was die discussie aanmerkelijk bevredigender verlopen. Dan was de beschadiging
van de heer Balkenende ook minder geweest, voeg ik hieraan heel
ruimhartig toe, want op zich is dit niet een punt waarvan ik wakker lig. Ik
constateer een behoorlijk licht tussen de opvatting die de minister in dit
antwoord verwoordt en wat de minister-president met horten en stoten als een
mantra heeft uitgesproken in het interpellatiedebat in deze zaal. Ik zou graag
zien dat de minister aangeeft hoe ik dit moet begrijpen.Ten slotte nog een enkele opmerking over de commissaris van de Koningin.
In antwoord op een van onze vragen erkent de minister dat er bij diens positie
sprake is van een zekere ongerijmdheid, omdat de commissaris de vergaderingen
van zowel gedeputeerde staten als provinciale staten moet voorzitten, terwijl
de provinciale staten het college van GS moeten controleren. Verder dan de
constatering van een zekere ongerijmdheid wil de minister niet gaan, "gelet
op de huidige Grondwet". Dit begrijp ik niet zo goed. Er staat in de Grondwet
dat het primaat bij de gemeenteraad en bij provinciale staten berust, maar
de minister steekt niet onder stoelen of banken dat hij de Grondwet op dit
punt wil veranderen. Waarom durft hij dit dan niet ook uit te spreken als
het om de commissaris van de Koningin gaat? Het is toch zonneklaar dat de
spagaat waarin de commissaris van de Koningin verkeren, in duale verhoudingen
onhoudbaar is?Op onze vraag wat de minister vindt van de in gemeenten bestaande praktijk
dat de burgemeester als voorzitter van de raad vervangen wordt als die als
portefeuillehouder of als voorzitter van het college van B en W het woord
voert en of dit dan niet ook in statenvergaderingen zo zou kunnen gaan, antwoordt
de minister dat de wet hiervoor geen basis biedt. Toch is het begrijpelijk
dat dit gebeurt, zo zeg ik dan. Welke consequenties verbindt de minister aan
zijn stelling dat de wet hiervoor geen basis biedt? Gaat hij dit gedogen,
ook al zou dat in strijd zijn met de nieuwe Zalm-norm, of stuurt hij de politie
erop af? De portefeuille van de minister bevat ook politiezaken, dus ik ben
hier wel benieuwd naar.De heer Dölle (CDA):Mijnheer de voorzitter. Het is voor het eerst dat onze fractie met deze
minister in zijn huidige – zij het demissionaire – hoedanigheid
kan beraadslagen over een wetsvoorstel. Indien ik me een korte persoonlijke
toets mag veroorloven, zou ik willen zeggen dat het ook voor mij een wel wat
gedenkwaardig moment is. Het is straks precies een kwart eeuw geleden dat
de minister en ik voor het eerst over politiek spraken. Het was op een terras
met de voor Groningen riskant optimistische naam "Island in the sun", recht
tegenover het stadhuis. Wij maakten beiden vers deel uit van de raadsoppositie,
overigens vanuit verschillende inspiratie. Deze oppositie gordde zich andermaal
aan om het rode bolwerk te bestormen. Dat mislukte overigens ook toen, maar
nu zijn de tijden veranderd en de temperamenten in de Groninger lokale politiek
wat geluwd. De verschillen in inspiratie zijn gebleven, maar ik ben ervan
overtuigd dat de liefde voor decentraal bestuur bij deze bewindsman niet is
geweken, net zo min als dat het geval is met de fractie die ik in dit debat
mag vertegenwoordigen.Dit wetsvoorstel behelst de derde substantiële wijziging van het
provincierecht, zoals dat ruim anderhalve eeuw geleden vorm kreeg in de legendarische
wet van 1850. Toch blijft de belangstelling voor deze herziening duidelijk
achter – de heer Witteveen sprak hierover – bij die voor de dualisering
van het lokale bestuur. Dit ligt voor de hand nu het provincierecht en het
gemeenterecht tot op zeer grote hoogte uniform zijn. Dit is ook bewust zo
gewild, zowel bij het tot stand komen van de Grondwet als bij de herziening
van de Gemeentewet en de Provinciewet. Provincierecht en gemeenterecht lopen
in hoge mate synchroon. Nadat de herziene Gemeentewet in het Staatsblad verscheen,
leek het debat over de herziening van de Provinciewet dan ook een gelopen
race. Zo is het opvallend dat de Raad van State zeer uitgebreide betogen heeft
gewijd aan de constitutionaliteit van de dualisering van de Gemeentewet, terwijl
hij dit bij deze wijziging van de Provinciewet geheel nalaat, waarschijnlijk
op basis van de gedachte dat het debat over de Gemeentewet nu eenmaal al gevoerd
is. In die zin ben ik het ook niet met de heer Witteveen eens; het klopt wel
dat er over dit onderwerp weinig wetenschappelijke beschouwingen zijn gehouden
en er weinig bestuurlijk geredekavel is geweest, maar de schermutselingen
hebben natuurlijk voor een groot deel al plaatsgevonden bij de behandeling
van de wijziging van de Gemeentewet.De heer Witteveen (PvdA):Voorzitter. Is de heer Dölle dan van mening dat de analogie van provincie
en gemeente zo perfect is dat je ook als wetenschapper de positie van de provincie
verder niet zou behoeven te bekijken?De heer Dölle (CDA):Nee, dat zou een verkeerd standpunt zijn. Ik vind wel dat het overeenkomen
van gemeenterecht en provincierecht niet iets is wat wij willen, maar wat
de wetgever bij de totstandkoming van de Grondwet en beide wetten bewust heeft
gewild, namelijk toen die in 1983 het nieuwe hoofdstuk 7 in de Grondwet opnam,
waarbij de voordien afzonderlijke hoofdstukken voor provincie en gemeente
vervielen. Toch lopen deze rechtsstelsels niet geheel synchroon, want er zijn
kwesties die typisch de provincie aankleven. Bovendien zijn er kwesties die
na het debat over de Gemeentewet nog niet zijn opgelost. Die komen uiteraard
vooral volgende week nog ter sprake, als wij de aanpassing van de dualiseringswet
behandelen.De CDA-fractie heeft overigens nota genomen van de zeer duidelijke wens
van uniformering of synchronisering van het recht der beide decentrale overheden
bij de wijziging van de grondwetgever in 1983 en bij de wetswijzigingen in
1992 en 2002. Wij hebben ook gelezen dat de regering na een aanvankelijk zwijgen
op dit punt in de nadere memorie van antwoord een duidelijke opvatting op
dit punt geeft: "Indien concrete afwegingen echter zouden leiden tot wezenlijke
verschillen tussen provincie- en gemeenterecht, is de wenselijkheid van gelijkvormigheid
wel een aspect dat heel nadrukkelijk dient te worden meegewogen". De CDA-fractie
stelt vast dat de invoering van bijvoorbeeld een bipolaire legitimatie bij
de ene overheid, zoals bij de gekozen burgemeester, en de handhaving van een
enkelvoudige en eenduidige legitimatie bij de andere decentrale overheid,
de provincie, vrijwel onvermijdelijk tot grote verschillen in organisatierecht
zal leiden, nog geheel los van de wijziging in de relatie tussen beide overheden
op zichzelf. Denk wat de gemeente betreft aan de benoeming en het ontslag
van wethouders, de mogelijkheid van ontbinding van de raad, de voorbereiding
van raadsbesluiten, de benoeming van de secretaris, de uitoefening van het
vernietigingsrecht, de werking van de indemniteitsprocedure, de instelling
van commissies, enz. enz. Wij hebben gelezen dat de regering veel waarde hecht
aan uniformiteit bij afwegingen op dit vlak. In het kader van dit debat laten
wij het bij deze vaststelling en constateren wij dat deze opvatting van de
regering helder is.De kern van dit wetsvoorstel, mijnheer de voorzitter, is net als bij de
herziening van het gemeenterecht ontvlechting van posities en verantwoordelijkheden
van de centrale bestuursorganen uit het decentrale bestuur. De politiek moet
beter zichtbaar worden, de volksvertegenwoordiging moet worden ontvoogd, moet
worden ontdaan van het juk van de gedeputeerden, zoals de gemeenteraad van
het juk van de wethouders. Bovendien moet "de politiek" worden toegerust met
extra bevoegdheden. Aldus wordt de hoop gesteld op een opleving van de belangstelling
voor die politiek. Het CDA heeft in het eerdere debat over dualisering aangegeven
dat hierbij grote nuchterheid past, omdat het gemeenterecht of het provincierecht
zoals het bestond, niet de oorzaak was van de passiviteit en apathie bij de
kiezers en in de samenleving. Het vormt er ook geen substantiële verklaring
voor. Dit wil niet zeggen dat wij blasé mogen raken en de ambitie moeten
loslaten om binnen de grenzen van wat mogelijk is, eraan mee te werken dat
de betrokkenheid van ingezetenen ook bij de politiek in het lokale en provinciale
bestuur weer zal groeien.Het dualiseringstraject biedt hiervoor een aantal goede mogelijkheden.
De kern van de operatie is wat ons betreft de ontkoppeling van het ambt van
gedeputeerde van het lidmaatschap van de provinciale staten. Maar ook de versterking
van de financiële functie van provinciale staten en de toekenning van
het recht van enquête daaraan, analoog aan dat voor de gemeenteraad,
alsmede de accentuering van de commissaris van de Koning, kan bijdragen aan
het doel van een helder bestuur dat de belangstelling van ingezetenen vermag
op te wekken en vast te houden, vooral via een vitale volksvertegenwoordiging:
de provinciale staten als hoofd van de provincie.Net als de vorige keer zeg ik dat het CDA niet alle etappeplaatsen in
dit dualiseringstraject aandoet, zoals wij ook bij de schriftelijke voorbereiding
hebben aangegeven. Met name het overbrengen van de zware bestuursbevoegdheden
van provinciale staten naar gedeputeerde staten, net zoals bij de gemeente
van raad naar college, hebben wij van stonde af aan kritisch benaderd. Berichten
vanuit gemeenteland – ik noem Groningen, Vlissingen en Arnhem –
over allerlei competentiegeschillen versterken ons in deze houding. Wij wezen
ook, net als de heer Platvoet zojuist, op de bekering die in dit opzicht de
voorzitter van de staatscommissie Dualisme en lokale democratie heeft vertoond.Ingrijpende bestuursbevoegdheden die niet het karakter hebben van min
of meer mechanische uitvoering, werden tot op heden genomen in de Statenzaal,
in het openbaar met de oppositie erbij, vatbaar voor amendering, commissoriaal
voorbereid enz. In hoeverre overbrenging van dit type zware bestuursbevoegdheden
naar de beslotenheid van de kamer van het college de transparantie bevordert
en de belangstelling van burgers stimuleert, is voor ons nog onverkort twijfelachtig
of zelfs onwaarschijnlijk. Wij zullen hierover bij de overbrenging van de
bestuursbevoegdheden in medebewind en de herziening van de Grondwet verder
debatteren.Het CDA is door de beantwoording van haar vragen bij de schriftelijke
voorbereiding deels tevredengesteld. Dit geldt voor de erkenning van het recht
van de volksvertegenwoordiging om een staande uitnodiging te doen uitgaan
naar de leden van het dagelijks bestuur, waarvoor onze fractie overigens reeds
pleitte bij de behandeling van de wet Dualisering gemeentebestuur. Minister
De Vries wilde hier toen nog niet aan, maar het is nu toegezegd.Verder noem ik de ongrondwettigheid van artikel 81. De regering heeft
nu, eigenlijk in 5e instantie, na beide schriftelijke ronden bij de voorbereiding
van de behandeling van de wet Dualisering gemeentebestuur en in de plenaire
behandeling daarvan, en in de eerste ronde van de schriftelijke voorbereiding
van dit wetsontwerp, vastgesteld dat artikel 81 inderdaad in strijd met de
Grondwet is. Het is goed dat de regering aankondigt, de Provinciewet en de
Gemeentewet zo spoedig mogelijk in een aanpassingswet op dit punt te zullen
bijwerken, waarmee deze allengs slepende discussie tussen regering en onze
fractie kan worden beëindigd.Een punt is ook nog het wegvallen van het beroep op de bestuursrechter.
Het werd in de nadere memorie van antwoord opnieuw helder dat het wegvallen
van bestuursrechtelijke bescherming tegen besluiten van provinciale staten
om iemand al dan niet toe te laten tot de volksvertegenwoordiging kwalijk
kan uitpakken. De regering stelt terecht dat nu zo'n besluit van provinciale
staten formele rechtskracht heeft, "een uitspraak van de burgerlijke rechter
daarin in beginsel geen verandering kan brengen". Dit komt erop neer dat bij
de realisering van een grondrecht, het passieve kiesrecht, van geen enkele
rechter effectief de hulp kan worden ingeroepen. Is de regering van opvatting
dat wij op termijn in deze situatie, die overigens niet door haar toedoen
is ontstaan, maar door toedoen van de Tweede Kamer, moeten berusten?Dan het voorzitterschap bij ontstentenis of ziekte van de commissaris
van de Koningin. De beantwoording van de vragen van het CDA over wie nu eigenlijk
de staten voor een vergadering bijeenroept, roept nog wel nieuwe op. De regering
stelt dat uit artikel 75 voortvloeit dat bij ontstentenis of verhindering
de voorzitter oproept en agendeert, dus niet de loco-commissaris. Nu vinden
wij dit vanuit de dualistische doctrine wel logisch, maar er wordt in artikel
19 toch nadrukkelijk van de commissaris van de Koningin gesproken en niet,
zoals elders in de Provinciewet met betrekking tot de statenvergadering, van
de voorzitter. Zou het dan niet meer in de rede liggen om aan te geven dat
het recht op oproeping een attribuut is van het voorzitterschap en niet van
het ambt van commissaris? Wij zijn hiervan overigens bepaald niet overtuigd,
zeker niet nu de Grondwet in dit voorzitterschap in artikel 131 aan het ambt
commissaris van de Koning ophangt. Zou de voorzitter – wie dat is, kan overigens van vergadering tot vergadering verschillen –
dus ook buiten de commissaris van de Koningin om vergaderingen kunnen bijeenroepen?
In ieder geval vragen wij de regering, indien zij bij het standpunt uit de
nadere memorie van antwoord blijft, dit nog te bevestigen.Ten slotte. De CDA-fractie en de regering hebben via de witte stukken
uitgebreid gecorrespondeerd over aard en betekenis van de autonome bevoegdheden,
een begrip dat in deze specifieke betekenis ingevoerd is door de staatscommissie
Lokale democratie en dualisering. Wij komen niet geheel tot elkaar en daar
zullen wij ons voorlopig bij neer moeten leggen, maar toch herhalen wij onze
benadering nog één keer. De regering onderscheidt autonome of
onbenoemde bevoegdheden die op de Grondwet zouden berusten, naast benoemde
bevoegdheden die berusten op de Gemeentewet.Naast die twee categorieën zijn er dan nog medebewindsbevoegdheden.
Tot die laatste rekent u volgens de nadere memorie van antwoord (blz. 6) kennelijk
ook bevoegdheden die op de Gemeentewet berusten, zoals de bevoegdheid uit
artikel 2, lid 1, van de Provinciewet: een recht dat provinciale staten bezitten
om het aantal ingezetenen op te vragen bij het CBS. De opvatting dat uitoefening
van bevoegdheden uit de Provinciewet medebewind zou moeten zijn, is revolutionair.
Wij kunnen ons niet voorstellen dat de regering dit echt bedoelt. Als dit
wel zo is, lijkt het erop dat de debatten over autonomie en medebewind die
zo fel zijn gevoerd rond de grondwetsherziening 1983 en de herziening van
de Gemeentewet 1992 (artikel 108) en waarbij de amendementen van respectievelijk
de heren Faber en Schutte dit dispuut leken te hebben beslecht, weer moeten
worden opengebroken. Op dit punt komen wij volgende week terug. Als het juist
is wat de regering zegt, zou de regering ook op haar eigen standpunt terugkomen,
namelijk dat de uitoefening van bevoegdheden zoals gegeven in de Gemeentewet,
niet mag worden beschouwd als medebewind. Tot zover de opvatting van de regering.De CDA-fractie meent dat er naast medebewindsbevoegdheden autonome bevoegdheden
bestaan die door de Grondwet zijn gereserveerd voor de gemeente en waarbij
de gemeentewetgever aanwijst welke bestuursorganen die bevoegdheden uitoefenen.
Daarbij is de gemeentewetgever niet vrij, omdat immers de raad het hoofd van
de gemeente is. In beginsel kan hij echter toewijzen. Anders dan de regering
vermogen wij niet in te zien wat het ertoe doet of een bevoegdheid benoemd
is of niet. Wij menen oprecht dat de regering met haar benadering ook in de
problemen komt. Zo stelt de regering dat als het college van B en W of van
GS een taak ter hand neemt die tot nu toe niet ter hand was genomen, bijvoorbeeld
subsidieverlening voor een activiteit die nog nimmer is gesubsidieerd, het
college dit niet zou kunnen doen. Een autonome bevoegdheid behoort immers
bij de raad. Toch gebeurt dit overal in het land. De verklaring van de regering
is dat het college hier eigenlijk een besluit van provinciale staten of van
de raad uitvoert. Dat is namelijk het besluit dat genomen is door het ter
beschikking stellen van een begrotingspost. Nog afgezien van het feit dat
begrotingsposten soms zeer breed zijn of zelfs onbestemd, de post structureel
onvoorzien bijvoorbeeld enz., is die opvatting ook in strijd met de jurisprudentie
rond de Algemene wet bestuursrecht. Een subsidiebesluit is een zelfstandig
besluit, de begrotingspost doet er naar buiten niet toe. Zo zijn er meer voorbeelden.
Zou dit overigens waar zijn, dan betekent dit dat in de conflicten die er
in Nederland zijn over de vraag wie bevoegd is, het college of de raad, dit
steeds de raad zou zijn. Het gaat immers heel vaak om geld. Het zou een oplossing
zijn, maar naar ik vermoed niet de oplossing die de regering wil.Zo zijn er meer punten waarvan wij eerlijk menen in de debatten over de
dualisering, dat zij aangeven hoe moeilijk de opvatting van de regering is
te handhaven. Overigens is onlangs het boek Gemeenterecht van E. Brederveld,
zesde druk, verschenen, het eerste grote boek na de behandeling van de Dualiseringswet
gemeentebestuur. Ook hij hekelt dit onderscheid zeer scherp, zoals overigens
ook wordt gedaan door Koning en anderen. Wij zouden het op prijs stellen als
de regering op deze kwestie bij de herziening van hoofdstuk 7 van de Grondwet
finaal zou terugkomen. In elk geval kan ik wel zeggen dat ik de opvatting
dat uitoefening van de Gemeentewet medebewind is, in de fractie aan de orde
zal stellen. Het lijkt mij een heel bijzondere en zeer onwenselijke opvatting.Wij zullen het wetsvoorstel steunen, maar wij zullen ook de evaluatie
van het voorstel bovengemiddeld aandachtig volgen. De provincie heeft oeroude
geboortepapieren en heeft door de eeuwen heen, maar zeker ook na 1850 het
openbaar bestuur geschraagd. Het is geen spectaculaire overheid. Dat geef
ik de heer Witteveen toe, maar zij is bepaald geen schim voor veel burgers
in dit land: Friezen, Groningers, Drenten, Limburgers of Brabanders. Het is
geen spectaculaire overheid. Zij leidt inderdaad niet tot dranghekken bij
de stemlokalen. Zij vormt echter wel een soms stille kracht die zich nog wat
onwennig bekeert tot nota's vol half-Engelstalig turbomanagement. Het blijft
een belangrijke overheid, die in het CDA-verkiezingsprogramma terecht veel
aandacht krijgt. Het is een overheid die haar rechtvaardiging niet in de allereerste
plaats zoekt in opkomstcijfers, maar in haar prestatie en functioneren in
het openbaar bestuur. Wij hopen dat deze wet ertoe kan bijdragen dat deze
overheid wat meer in het licht wordt getrokken, zodat meer ingezetenen geïnteresseerd
en hopelijk zelfs betrokken raken.Toegegeven moet worden dat het grote debat over de plaats van de provincie
in het Koninkrijk der Nederlanden en in de Europese Unie in de 21ste eeuw
bij een andere gelegenheid moet worden gevoerd. Hopelijk kan dan uitsluitsel
worden gegeven over de werkelijke betekenis van de middenverdieping van het
Huis van Thorbecke in de 21ste eeuw. Wij hebben het debat over dit wetsvoorstel
daarvan losgekoppeld en het beperkt tot de dualisering op zich.De heer Holdijk (SGP):Mijnheer de voorzitter. In dit debat mag ik zowel de SGP-fractie als de
ChristenUnie-fractie vertegenwoordigen.In de memorie van antwoord d.d. 9 december jongstleden werd de Kamer nog
bezworen dat het van groot belang was dat de Kamer het voorliggende wetsvoorstel
nog vóór het kerstreces zou behandelen én aanvaarden.
Daar is het niet van gekomen en de vraag is dus wat de gevolgen
zijn van het feit dat wij het voorstel eerst vandaag behandelen. In de memorie
van antwoord staat:"Indien het wetsvoorstel pas op 14 januari 2003 door de
Eerste Kamer wordt aanvaard, kunnen er problemen ontstaan rondom de kandidaatstelling
voor de statenverkiezingen." De voor de hand liggende vraag is uiteraard welke
concrete schadelijke gevolgen aan het niet voldoen aan het verzoek van de
regering verbonden zijn, mede in het licht van het feit dat al was besloten
om de dag van de stemming voor de statenverkiezingen te verschuiven van 5
maart naar 11 maart.Het moge duidelijk zijn dat onze fracties, gelet op de demissionaire status
van het kabinet, van oordeel waren dat het wetsvoorstel voorlopig niet behandeld
zou moeten worden. Daar kom ik nu niet uitvoerig op terug. In het interpellatiedebat
in deze Kamer op 26 november jongstleden met de minister-president is over
de inhoud van het begrip "demissionair" het nodige en voldoende gezegd. Wél
wil ik nog gezegd hebben dat het onverdroten voortzetten van de procedure
voor het wetsvoorstel dualisering provinciale medebewindsbevoegdheden in mijn
ogen niet past bij de demissionaire status van het kabinet. Dit nog afgezien
van mogelijke inhoudelijke bezwaren. Sprekend over de demissionaire status,
kan ik grotendeels onderschrijven wat de heer Platvoet over een demissionair
college van gedeputeerde staten heeft gezegd.Los hiervan bestonden en bestaan er bij onze fracties ook andere procedurele
bedenkingen tegen het wetsvoorstel en de behandeling daarvan op dit moment.
Wij waren er voorstanders van dat éérst een grondige evaluatie
van de hier bijna een jaar geleden behandelde Wet dualisering gemeentebestuur
had plaatsgevonden. Wat er thans voor handen is over de evaluatie van die
wet kan ons nog nauwelijks iets leren over de ervaringen met het dualiseringsproces
in de gemeenten. Als er straks fouten of onvolkomenheden in die wet blijken
te schuilen, worden die vandaag dubbelop begaan. Dat lijkt me geen aanbeveling
verdienen, noch voor de regering noch voor deze Kamer.Onze reserves bij de analyse die aan het dualiseringsstreven ten grondslag
ligt én de doeleinden die ermee worden beoogd, zijn in grote lijnen
nog dezelfde als die wij een jaar geleden naar voren brachten over de dualisering
van het gemeentebestuur. Het heeft geen zin die te herhalen. Zij spreken echter
nog sterker bij de provincie dan bij de gemeente. Zo is ons stellige vermoeden.
Dat lijkt gegeven met de positie van de provincie in de bestuurlijke inrichting
van ons land. De provincies vormen het middenbestuur en hebben als zodanig
zeer of tamelijk beperkte manoeuvreerruimte. Dat is een gegeven dat wellicht
in hoge mate de verklaring is voor het feit dat provincialestatenleden zich
meer als medebestuurders en minder als initiatiefrijke volksvertegenwoordigers
opstellen. Ik zou niet willen stellen, zoals de regering in de stukken doet,
dat de leden van provinciale staten zich hun rol als volksvertegenwoordiger
onvoldoende bewust zijn. Wél hebben zij te maken met het feit dat de
burger de provincie zogezegd "niet ziet zitten". Dat heeft niet alleen te
maken met het feit dat relatief steeds minder burgers een wezenlijke binding
met "hun" provincie ervaren. In het in 1950 verschenen gedenkboek "De Provinciale
Wet honderd jaar" komt men nog een bijna twintig pagina's omvattende beschouwing
van de hand van een lid van de Staten van Limburg tegen over het provinciaal
burgerschap. In hetzelfde gedenkboek is in een klein kadertje een uitspraak
van dr. J.P. Kruyt uit 1940 opgenomen, luidende: "De geestelijke idee 'Nederland'
is gediend met een actieve aanhankelijkheid van een rij van streekbevolkingen,
ieder op zichzelf bewust van eigen aard, maar toch trots op het door hen gediende
en voor hen dienende geheel." Het is een aardig citaat, maar naar het ons
voorkomt toch iets uit een voorbij tijdperk. Ook al lijkt de aandacht voor
het streekeigene de laatste jaren wat toe te nemen, men kan niet stellen dat
dit zich rechtstreeks vertaalt in bijvoorbeeld een hogere opkomst bij de statenverkiezingen.
Het is voorlopig mijn overtuiging dat de belangstelling voor de staten matig
zal blijven zolang provincies niet in betekenende mate bijvoorbeeld voor uitkeringen
zorgen en/of belastingen heffen. De portemonnee is, zo wil mij voorkomen,
nog altijd één van de meest effectieve middelen om betrokkenheid
te activeren. Met andere woorden, als het taken- en bevoegdhedenpakket van
de provincies niet wijzigt – ik zeg niet dat ik daar een voorstander
van ben – zolang zal de betrokkenheid van de burger matig tot zeer matig
blijven, verwacht ik. Pas wanneer wijziging en uitbreiding van het taken-
en bevoegdhedenpakket het geval zal zijn, zal zich een urgentiegevoel van
de kiezers meester kunnen maken en zullen de verschillen tussen de politieke
partijen op provinciaal vlak wellicht duidelijker worden dan zij tegenwoordig
dikwijls zijn. Het voortdurend prediken van het idealistische beeld hoe de
provincie als zelfstandige bestuurslaag zou moeten zijn, richting de kiezers,
terwijl de werkelijkheid daar ver van af staat, heeft weinig effect, zo is
mijn taxatie.Verder vrees ik dat ook de interactieve beleidsvorming zoals die thans
gestalte krijgt – dat proces is in mijn ogen inmiddels sterk verambtelijkt –
aan het primaat van de politiek en van provinciale staten bepaald geen bijdrage
zal leveren. Eerder vrees ik verdere marginalisering van de positie van de
staten en de statenleden. Ik ben zeer benieuwd wat de visie van de minister
op dit punt is. Hij zal daar ongetwijfeld een visie op hebben.De heer Platvoet (GroenLinks):De marginalisering van de positie van de staten betreft een vrees die
ik ook heb geuit, evenals anderen. Daarbij doel ik met name op de bevoegdhedendiscussie,
respectievelijk het overhevelen van bevoegdheden. Welk element in de huidige
wet geeft echter naar uw mening aanleiding tot die constatering?De heer Holdijk (SGP):Ik heb in de laatste zinnen die ik uitsprak, een relatie gelegd tussen
een mogelijke marginalisering van de staten en het proces van interactieve
beleidsvorming, niet vanwege het idee van de interactieve beleidsvorming als
zodanig maar wel vanwege de wijze waarop dat, zoals ik het waarneem, vorm
krijgt, waarbij niet de statenleden de centrale rol spelen maar de ambtenaren
van de provincie.De heer Platvoet (GroenLinks):Deelt u niet mijn opvatting dat ook als je het hebt over de bevoegdhedendiscussie
en de uitkomst daarvan zoals de regering het voor zich ziet, dit die marginalisering
tot gevolg zou kunnen hebben?De heer Holdijk (SGP):Ik heb daar in mijn bijdrage geen expliciete aandacht aan besteed, maar
ik ben voorshands geneigd om die opvatting, uw opvatting, wat dat betreft
te onderschrijven.Voorzitter. Ik vind dat ik van mijn kant nu voldoende aandacht heb besteed
aan de in onze ogen toch wel hoog gegrepen doelstellingen van het dualiseringsproces
wat de provincie betreft. Ik zou nu bij enkele inhoudelijke aspecten van het
wetsvoorstel stil willen staan.Om te beginnen zouden wij onze instemming willen betuigen met de constatering
van de regering in de memorie van antwoord aan deze Kamer dat de rol en taken
van de provincie de afgelopen jaren ingrijpend zijn gewijzigd en dat er sprake
is geweest van een duurzaam proces van versterking van de positie van de provincie.
Het wetsvoorstel wil daarin dan ook geen wijziging brengen. Dat lijkt ons
op dit ogenblik een goed uitgangspunt. Het is winst dat er voor het eerst
sinds jaren geen discussie is over het bestaansrecht van de provincies als
zodanig, los van alle mogelijke discussies over landsdelen enz.Veranderingen betreffende het interne functioneren van het provinciebestuur
zijn onvermijdelijk. Ook de als overwegend technisch aangeduide wijziging
van de Provinciewet die op 1 januari 1994 in werking trad, bevatte een belangrijke
structurele wijziging. Ik denk dan onder andere aan artikel 49 van de Provinciewet
dat toen werd geïntroduceerd en waarbij op provinciaal niveau de vertrouwensregel
werd ingevoerd. Provinciale staten konden vanaf toen één of
meer gedeputeerden ontslag verlenen, indien dezen het vertrouwen van provinciale
staten niet meer bezitten. Daardoor kreeg de structuur van het provinciaal
bestuur een parlementair en tevens een sterker dualistisch karakter. Provinciale
staten werden daardoor van een beleidsbepalend veel meer een beleidscontrolerend
orgaan. Men is in die lijn over provinciale staten gaan spreken als ware het
een provinciaal parlement. Daarbij wordt echter nog weleens vergeten, zo komt
het mij voor, dat een provinciaal parlement een andere positie inneemt dan
het nationale parlement; men is al te gauw geneigd die parallellie te trekken.
Decentrale lichamen dienen bij hun functioneren in een bepaald organisatiestelsel
immers ook altijd rekening te houden met het feit dat zij een onderdeel vormen
van een groter geheel, de eenheidsstaat. Dit manifesteert zich alleen al door
het feit dat in de decentrale organisaties een door het Rijk benoemde voorzitter
participeert, op wie de regels van een parlementair stelsel slechts in beperkte
mate van toepassing zijn.Dat een lid van provinciale staten geen gedeputeerde kan zijn –
zoals thans in artikel 13, eerste lid, onder h, wordt voorgesteld –
is wel een wezenlijke structurele verandering maar bepaald geen nieuwe gedachte.
Reeds Buys en De Monchy pleitten in hun tijd tegen het betreffende, toen nog
bestaande grondwetsartikel dat voorschreef dat de staten het college van GS
moesten benoemen "uit hun midden". Ook Van der Pot bevond zich onder degenen
die zich tegen deze bepaling verklaarden.Het geldt niet voor alle thans voorgestelde structurele wijzigingen, maar
het is mijn overtuiging dat ook de huidige structuur van het provinciaal bestuur
de nodige mogelijkheden biedt voor het dualistischer functioneren van dat
bestuur. In dat opzicht ben ik het evenzeer eens met de heer Platvoet die
daarover eerder sprak. Dat gegeven, betreffende de mogelijkheden die de huidige
structuur biedt, maakt de urgentie van het wetsvoorstel in onze ogen dan ook
betrekkelijk. Veel hangt af en zal blijven afhangen van de mensen en de politieke
partijen die in deze beoogde structuur moeten functioneren.Voorzitter. Tot slot zijn er nog enkele concrete punten waar ik de vinger
bij zou willen leggen.In de eerste plaats betreft dit het volgende. Als het gaat over de betrokkenheid
van provinciale staten bij bestuursbevoegdheden van gedeputeerde staten in
medebewind, lees ik in de memorie van antwoord: "Aan provinciale staten komt
derhalve uitsluitend een formele kaderstellende bevoegdheid ten aanzien van
de uitoefening van een bepaalde bestuursbevoegdheid door gedeputeerde staten
toe, indien de medebewindswet waarop de bevoegdheid van gedeputeerde staten
is gebaseerd ook uitdrukkelijk aan provinciale staten deze kaderstellende
bevoegdheid toekent." Mijn vraag bij deze passage is of ik het daarin verwoorde
standpunt van de regering zó moet verstaan dat hiermee in feite ongedaan
wordt gemaakt de in 1994, bij de laatste herziening van de Provinciewet, in
artikel 145 Provinciewet (thans artikel 144) als nieuw geïntroduceerde
bevoegdheid van provinciale staten om algemene regels te stellen waarmee gedeputeerde
staten en andere provinciale bestuursorganen bij de uitoefening van hun medebewindstaken
rekening moeten houden. Indien dit het geval is, moet dan niet geconcludeerd
worden dat met deze wijziging een stap terug wordt gedaan?In de tweede plaats leg ik de vinger bij de mijns inziens merkwaardige
invulling en uitwerking die de regering geeft aan het voorgestelde artikel
1, tweede lid, Provinciewet. Ik verwijs naar de memorie van antwoord, bladzijden
24 en 25, en naar de nadere memorie, blz. 6. In genoemd artikellid is expliciet
en exclusief aan provinciale staten de bevoegdheid toegekend om bij het CBS
inlichtingen te vragen over het aantal inwoners van de provincie ten behoeve
van de vaststelling van het aantal statenleden voor de volgende zittingsperiode
van provinciale staten. Het lijkt mij nauwelijks voor betwisting vatbaar dat
het hier een typische uitvoeringsbevoegdheid betreft, die echter met uitsluiting
van gedeputeerde staten aan provinciale staten wordt toegekend. Ondanks de
antwoorden ter zake op vragen van de CDA-fractie is ons de argumentatie niet
duidelijk, in elk geval heeft deze ons niet overtuigd. Onze vraag is derhalve
of hier niet van een merkwaardige inconsequentie ten opzichte van de algemene
nieuwe regel sprake is.In de derde plaats wil ik nog eens de door onze fracties in het voorlopig
verslag verwoorde verwondering uitspreken over het feit dat als gevolg van
amendering door de Tweede Kamer afgezien wordt van het verplicht stellen van
een provinciale rekenkamer. Gezien de schaal van de provincies, die van geheel
andere orde is dan van veel gemeenten, vonden wij het voorstel van de regering
volstrekt aangewezen. Wij betreuren het dan ook dat zij op dit punt overstag
is gegaan. Dit was nu juist een structurele wijziging waarvoor de wetswijziging
onmisbaar was.Afsluitend, voorzitter, kom ik tot een voorlopige conclusie. Duidelijk
moge geworden zijn dat onze fracties op dit moment geen behoefte hebben,
zowel op inhoudelijke als procedurele gronden, aan het voorstel zoals het
er nu ligt. De wenselijkheid van een gelijkluidend en gelijkvormig gemeente-
en provincierecht weegt ook voor ons echter zwaar, maar is – dat zijn
wij met de regering eens – géén doel op zichzelf. Ook
dat is een uitspraak van de regering, zo mag ik misschien in de richting van
de heer Dölle opmerken die daaraan refereerde.Voorzitter. Wij wachten de reactie van de regering op onze beschouwingen
en vragen met grote belangstelling af.De heer Bierman (OSF):Voorzitter. De heer Remkes is in zijn hoedanigheid van minister dan wel
nieuw in dit huis, maar hij is geen vreemdeling hier en als hij in de memorie
van antwoord spreekt over "leden van de OSF" dan bedoelt hij daar iets mee.
Ik ben zo vrij om dat zo te interpreteren dat hij erg enthousiast is over
de wijze waarop OSF opereert: met provinciale partijen die niet op lokaal
noch op nationaal niveau zijn vertegenwoordigd en waarmee dus eigenlijk smoel
wordt gegeven aan de provincie, wat met dit wetsvoorstel in feite ook wordt
geprobeerd. Als dit niet zo is, hoor ik dat graag van de minister.Is er aanleiding om van sjabloonwetgeving te kunnen spreken? Is het voor
de hand liggend om wat nu voor de gemeenten wordt uitgeprobeerd, zomaar naar
provinciaal niveau te verschuiven en daarop van toepassing te verklaren? Daar
hebben wij geen fundamenteel debat over gevoerd, zodat ik aanneem dat het
demissionaire kabinet dit ook eigenlijk als vanzelfsprekend aanneemt. Ik vraag
mij dan toch af waar het dit vandaan haalt, want zo vanzelfsprekend is het
niet. Als wij op hoger schaalniveau gaan kijken, bijvoorbeeld naar het Rijk
en de relatie tussen kabinet en Tweede Kamer, dan zien wij dat het dualisme
dat daar oorspronkelijk aan ten grondslag ligt, onmiddellijk is uitgeschakeld
door een regeerakkoord te sluiten, zodat het weer zo monistisch is als wat
dan ook. Dat monisme straalt zelfs door naar dit huis, in die zin dat een
aantal partijen vindt dat als het in de Tweede Kamer is afgesproken, het hier
ook zou moeten gelden. Kijkende naar de inhoud moet ik het volgende opmerken ten aanzien van
het gemeentelijk niveau, ten opzichte waarvan bij de provincie toch duidelijk
sprake is van kaderstellend werk. Welnu, ik moet mij dan voorstellen dat provinciale
staten in de toekomst kaders gaan stellen aan dit kaderstellende werk, hetgeen
dus betekent: metakaderstelling. Ik denk dat als het gaat om het streven naar
helderheid voor de burgerij en meer profiel voor de burgerij, dit niet een
bijdrage is die daartoe leidt. Het is een soort metabestuur dat wij daar gaan
creëren, waarvan ik mij afvraag of dit veel voordelen zal bieden.Het kabinet vindt dat wij nu af moeten van het inclusief bestuur; vandaar
de overheveling van bevoegdheden van provinciale staten naar GS. Daarmee krijg
je toch dat een bepaald stuk democratie niet langer is gelegitimeerd, en al
helemaal niet doordat nu leden van GS ook van buiten kunnen komen en niet
gekozen zijn. Als ik dat zo bezie, vraag ik mij af of dit een bijdrage is
aan de pluriformiteit en de transparantie zoals die met dit wetsvoorstel worden
beoogd.Een ander element dat ik wil noemen, betreft het feit dat de inhoud van
wat er op provinciaal niveau moet gebeuren, in beweging is. Is dit nu een
trend naar het optuigen van de provincies of naar het aftuigen daarvan? Van
optuigen zou je kunnen zeggen dat het erom gaat een soort schaalvergroting
na te laten, het meer bevoegdheden bij provincies leggen en het uitbreiden
van de mogelijkheden van de provincie. Ik dacht dat deze trend aanvankelijk
ook was ingezet toen de discussie over het bestaansrecht van de provincie
werd afgerond. Ik zie echter ook kaderwetgebieden, randstadregiosamenwerking,
deelprovincies en landsdelen. Is daar geen interferentie te duchten met de
voorstellen die hier worden gedaan? Is het wel verstandig om nu in te vriezen
wat nog in beweging moet komen om veel adequater te kunnen inspelen op de
vraagstukken die wij op een hoger schaalniveau dan het lokale en op een lager
schaalniveau dan het nationale moeten behandelen? Ik hoor hierover graag nader.De commissaris van de Koning blijft een benoemde functionaris terwijl
de burgemeester gekozen wordt. De sjabloonwetgeving wordt dus niet echt consequent
doorgezet. Wat is daarvan de betekenis, of gaan wij dat nog repareren? Is
er dan geen reden om tot uitstel over te gaan en deze zaken in één
keer goed te regelen? Dan kan ook meteen geprofiteerd worden van de ervaringen
die op het gemeentelijke schaalniveau zijn opgedaan. In antwoord op de vraag
hoe het met de evaluatie staat, zegt de minister immers dat hij genuanceerd
positief is. Als je de nuances wat zwaarder laat wegen en wat om je heenkijkt,
kun je evengoed stellen dat het genuanceerd negatief is. Het spitst zich allemaal
toe op het feit dat de bevoegdheden weliswaar zijn overgedragen maar dat met
de verantwoordingsplicht getobd wordt. Dat is een zwakke positie. Er is ook
wel sprake van verantwoording achteraf. Er ontstaat een situatie waarbij geen
enkel initiatief meer ligt bij de gekozen vertegenwoordigers. Ik vraag mij
af, of dat wel een gunstige ontwikkeling is.Wat gaat het allemaal kosten? Die vraag moet natuurlijk altijd gesteld
worden, maar als dat moet gebeuren in een situatie waarin elk dubbeltje moet
worden omgedraaid en er geen enkele indicatie is van die kosten, kan men zich
afvragen of het verstandig is om deze wijziging op dit moment door te voeren.
Het gaat immers ten koste van middelen voor zorg, veiligheid en onderwijs.Samenvattend, voorzitter, ik sta niet onwelwillend tegenover het wetsvoorstel,
ervan uitgaande dat daarmee provinciale partijen geen filiaalhouders zijn
van nationale partijen. In dat opzicht kan ik vóór dit wetsvoorstel
zijn. Gezien die problemen die op provinciaal niveau moeten worden behandeld,
is er echter veel te weinig sprake van een provinciaal profiel. Er is ook
onduidelijkheid over regionale samenwerking dan wel samenvoeging. Het wetsvoorstel
is te weinig onderbouwd. Er is geen evaluatie beschikbaar van de dualisering
op gemeentelijk niveau die zou kunnen leiden tot de conclusie dat het vanzelfsprekend
ook op provinciaal niveau moet gebeuren. Het voorstel is op een aantal punten
ondoordacht en er is sprake van interferentie en onduidelijkheid over kosten.
Waarom moeten wij dit wetsvoorstel op dit moment aanvaarden? Er bestaat toch
geen enkel probleem om dat op een later moment te doen, te meer omdat er ook
met betrekking tot de omvang van de provinciale staten nog het
een en ander ligt? Waarom doen wij het niet in één keer goed?
Als een eventueel carnavalsreces een argument geweest is om dit wetsvoorstel
iets eerder te behandelen en dit reces er nu toch komt, kunnen wij toch in
een later stadium op dit vraagstuk terugkomen? Kortom, ik ben buitengewoon
geporteerd voor uitstel. Wij geven daarmee de minister bovendien de gelegenheid
om de demissionaire status op zijn manier in praktijk te brengen.De heer Terlouw (D66):Mijnheer de voorzitter. De eerste vraag die mij kwelt, is waarom wij eigenlijk
niet de ordelijke weg bewandelen. Als er een calamiteit is, gaan wij rustig
door weilanden en greppels om een bocht af te snijden als dat tijd spaart,
maar als er geen sprake is van een calamiteit bewandelen wij toch de gebaande
wegen? Waarom wijzigen wij niet eerst de Grondwet en daarna de Provinciewet?
Wij deden dat ook niet voor de Gemeentewet. Wij komen immers de Grondwet steeds
tegen in de discussie: bij vragen over het hoofdschap van de staten, bij afbakening
van het verordeningsbegrip, bij vragen over de positie van de commissaris
van de Koning en bij vragen over de spanning tussen artikel 128 Grondwet en
artikel 81, eerste lid, waarnaar het CDA in de schriftelijke gedachtewisseling
heeft gevraagd. Er wordt steeds verwezen naar een toekomstige – aanstaande
misschien – wijziging van de Grondwet, dan wel wordt aangekondigd dat
de regelingen in Gemeente- en Provinciewet zo spoedig en zo goed mogelijk
zullen worden aangepast zodat een en ander nog een beetje klopt.De positie van de commissaris van de Koning is hier al uitvoerig aan de
orde geweest. Dat wordt een vreemde positie, er is zelfs sprake van een zekere
ongerijmdheid zoals de heer Platvoet uit de stukken citeerde. Wij hebben tijdens
het debat over de dualisering van het gemeentebestuur ook geconstateerd dat
de positie van de commissaris van de Koning vreemd is. Ik kom daarop nog terug.De minister wil de wet graag ingevoerd hebben op een zodanig tijdstip
dat hij geldig is voor de nieuwe statenperiode. Waarom eigenlijk? Wat is de
haast? Een argument om het vier jaar uit te stellen, is dat er dan eerst een
ordentelijke grondwetswijziging kan plaatsvinden en bekeken kan worden hoe
de wet inzake dualisering van de gemeente uitpakt. Zoals de heer Bierman zojuist
zei: genuanceerd positief kan ook genuanceerd negatief zijn.Natuurlijk zijn er ook argumenten tégen uitstel, zoals de parallelliteit
of equivalentie van het stelsel. De staatscommissie heeft ook geadviseerd
voor het provinciebestuur. Bovendien wordt op die manier vier jaar gewonnen
voor het betere stelsel. Is het echter wel een beter stelsel? De Raad van
State is daarvan niet zo overtuigd en de eerste ervaringen stemmen mij niet
onverdeeld optimistisch. Trouwens, zo equivalent zijn die systemen ook weer
niet! De minister wil bijvoorbeeld wél de burgemeester direct door
de bevolking laten kiezen, maar de commissaris van de Koning niet. Dat maakt
een groot verschil. D66 is al 35 jaar voor een gekozen burgemeester én
een gekozen commissaris van de Koning. Wij hebben dat steeds gezegd in een
niet-duaal stelstel. Wij hadden een beeld hoe dat moest gebeuren. De burgemeester
en de commissaris van de Koning worden gekozen op basis van een programma
en kunnen hun eigen ploeg van wethouders of gedeputeerden samenstellen. Wij
moeten echter nog nader nadenken over de wijze waarop dat moet gebeuren in
een duaal stelstel, want de positie van de burgemeester en van de commissaris
van de Koning zijn daarin wel heel anders.Ik zei bij het debat over de dualisering van het gemeentebestuur het volgende.
Ik citeer: "Op dit moment is de burgemeester de benoemde voorzitter van een
raad die het hoogste bestuursorgaan van de gemeente is én van het college
dat beleidsvoorbereidend en beleidsuitvoerend is. Straks is de burgemeester
de benoemde voorzitter van in naam nog wel het hoogste bestuursorgaan" (wij
hebben de Grondwet immers nog niet gewijzigd, zo voeg ik er nu aan toe) "maar
vooral van een college dat zelfstandige bevoegdheden heeft voor het vaststellen
en uitvoeren van beleid. De burgemeester rapporteert aan het orgaan dat dit
beleid beoordeelt en zit vergaderingen voor waarin dit beleid, waarvoor hij
in hoge mate medeverantwoordelijk is, eventueel wordt veroordeeld en eventueel
ook zijn eigen handelswijze." Dat is toch een zeer merkwaardige constructie?
Nu is deze minister bekeerd tot het direct kiezen van de burgemeester door
de bevolking – beter laat dan nooit, zeggen wij dan maar! – maar
voor de commissaris van de Koning wil hij het bezwaar laten bestaan dat verwoord
is in bovenstaand citaat. Waarom wil hij dat, wat is het wezenlijke verschil?
Ik zou het op prijs stellen als de minister dat in deze zaal uiteen wil zetten.
Als er dan werkelijk sprake is van een wezenlijk verschil, waarom wacht hij
dan niet met dit wetsvoorstel totdat de werking van die andere wet is geëvalueerd?Ik vat samen. De minister is vóór een door de bevolking
gekozen burgemeester en tégen een door de bevolking gekozen commissaris.
Hij is ook tégen het correctief referendum. Dat laatste heeft hij gemotiveerd
in stukken betreffende de tweede lezing van het desbetreffende grondwetherzieningsvoorstel.
Ik meen dat er een nieuw wetsvoorstel bij de Tweede Kamer is ingediend dat
hierover gaat. Ik vraag mij af, of dat wel moet worden gedaan door een demissionaire
minister. Het betreft immers een politiek uiterst gevoelig onderwerp! Misschien
kan de minister vanavond aangeven hoe dat gemotiveerd wordt?Als de minister zich zorgen maakt over de betrokkenheid van de burger
bij de provinciale politiek, zou dan een mogelijkheid voor de bevolking om
haar onwelgevallige beslissingen te corrigeren – op een moeilijke manier
natuurlijk, niet te gemakkelijk – niet veel effectiever zijn dan een
dualiseringsproces dat ertoe leidt dat statenleden niet meer aanspreekbaar
zijn op concrete bestuurlijke beslissingen?Er is nog iets waarvan ik de logica niet echt begrijp. Jarenlang is tegen
burgemeester en commissarissen van de Koning gezegd: denk eraan, je bent maar
benoemd, je bent niet gekozen, je hebt niet een directe legitimatie van de
burgers – ook al was die benoeming dan gebeurd op voordracht uit de
gemeenteraad of uit de vertrouwenscommissie van de gemeenteraad – je
bent minder gelegitimeerd dan een raads- of statenlid uit de staart van een
grote partij. Toen ik commissaris van de Koningin in Gelderland was, werd
mij dat vaak gezegd. In het nieuwe stelsel kunnen wethouders en gedeputeerden van buiten de
raad c.q. de staten worden benoemd op voordracht van die raad of die staten.
Met hun legitimatie is dan blijkbaar niets aan de hand! Ik vind dat hoogst
eigenaardig. Er is dus sprake van benoemingen, het gaat niet om mensen die
direct gekozen zijn. Waarom hoor ik niet dat het schadelijk is als dit gebeurt?
De gekozen statenleden wordt het hoofdschap straks ontnomen en benoemde mensen
gaan de provincie besturen; zo is de nieuwe structuur.Het is allemaal begonnen omdat de burger zich zo weinig interesseert voor
zijn gemeente- en provinciebestuur. De burger interesseert zich veel minder
voor het provinciebestuur dan voor de gemeenteraad, kijk maar naar de verkiezingen.
Bij de verkiezingen voor provinciale staten is de opkomst veel lager dan bij
gemeenteraadsverkiezingen en bij de verkiezingen voor provinciale staten wordt
vooral gestemd volgens de landelijke trend. De bevolking kent de statenleden
en de gedeputeerden niet en kent zelfs vaak de commissaris van de Koningin
niet, ook al wordt daarvoor vaak geput uit het arsenaal van landelijk bekende
politici. Laten wij daarover echter geen krokodillentranen schreien, dat is
nu eenmaal zo en ook deze wet zal dat niet veranderen. Het is een illusie
om te denken dat straks de statenleden met hun kaderstellende bevoegdheden
de burger gaan enthousiasmeren met hun hoofdlijnen van beleid, terwijl zij
het antwoord over een bouwvergunning of een kleine wijziging van een bestemmingsplan
moeten schuldig blijven.In het voorlopig verslag hebben wij gevraagd, of het niet veel zinvoller
en in ieder geval effectiever is dat statenleden intensiever in contact treden
met raadsleden dan met burgers. Niet dat ik de burgers niet belangrijk vind,
maar zij zijn niet geïnteresseerd en raadsleden zijn dat wel. Voor hun
beleid zijn de opvattingen van de statenleden van groot belang. De minister
heeft geantwoord dat contacten met raadsleden en maatschappelijke organisaties
inderdaad belangrijk zijn, maar hij blijft hameren op directe contacten met
de burgers. Ik denk dat dit een te prijzen ideaal is met een vrij klein realiteitsgehalte
als je kijkt naar de effecten daarvan. Laten wij de werkelijkheid onder ogen
zien. De minister en ik kennen de provincies van heel dichtbij en kunnen best
zeggen dat wij weten hoe het daar ongeveer werkt. De opkomst bij de verkiezingen
voor provinciale staten is het laagst en dat zal niet verbeteren. De uitslag
wordt bepaald door de landelijke trend en is dus onafhankelijk van de prestaties
van gedeputeerden en statenleden. Dat zal niet verbeteren. Deze minister heeft
dat aan den lijve ondervonden. Hij was ongetwijfeld een voortreffelijke gedeputeerde
en zal teleurgesteld zijn geweest dat hij dit niet terugzag bij verkiezingen,
want die volgen immers de landelijke trend. Misschien dat het in Groningen
iets minder zo is dan in Gelderland, maar je ziet het altijd. Ik vond dat
in mijn tijd echt onaanvaardbaar. Ik zag gedeputeerden en statenleden enorm
hun best doen en hard werken en het maakte bij de verkiezingen niets uit.
Laten wij dat nu maar onder ogen zien, want zo is het. Dat zal niet verbeteren
met dit wetsvoorstel.De heer Bierman (OSF):Met de laatste opmerking ben ik het helemaal eens. Dat is toch het gevolg
van het feit dat de provinciale staten bij verkiezingen niet veel meer dan
een afspiegeling van de nationale partijen zijn en dus als filiaalhouders
te werk gaan? Daarom is het verleidelijk om kopstukken uit Den Haag naar voren
te schuiven die het dan ook hebben over "typisch provinciale" aangelegenheden
zoals de AOW.De heer Terlouw (D66):Bij gemeenteraadsverkiezingen komen de landelijke kopstukken ook weleens
praten. Het zit hem er niet in dat zij dat doen, het zit hem erin dat de bevolking
het werk van gedeputeerde staten en van provinciale staten niet volgt. De
bevolking interesseert zich er veel minder voor dan voor de vraag of zijn
gemeenteraadslid voor haar opkomt; of voor de landelijke verkiezingen, dat
zien wij nu. Zij krijgen trouwens een enorme dekking van de media, zoals wij
weten. De opkomst is lager dan 50% en deze zal niet verbeteren, ook niet door
dit wetsvoorstel, daarover wil ik graag een wedje met de minister afsluiten.Wij moeten ons de vraag stellen wat wij doen als het 20% wordt. In sommige
landen zie je dat gebeuren bij regionale verkiezingen. De Grondwet schrijft
voor dat wij de staten direct verkiezen en dus zijn de staten gehouden om
maximale informatie aan de burger te geven, maximale openheid te betrachten
en te blijven proberen de burgers daarvoor te interesseren. Dat volgt gewoon
uit de structuur en uit de Grondwet.Wij moeten ons misschien toch afvragen wat wij doen, als dat niet helpt
en als de opkomst zo klein wordt dat men zich niet meer gelegitimeerd voelt.
Je kunt als oplossing kiezen om de provincies maar af te schaffen, maar daar
ben ik tegen. Zij spelen een veel te belangrijke rol. Misschien moeten wij
dan naar indirecte verkiezingen, waardoor degenen die het werk doen, beter
gelegitimeerd zijn. Het lijkt mij de moeite waard om erover na te denken,
als dit wetsvoorstel wordt aanvaard en niet zou helpen om de burger meer voor
het werk van de provincies te interesseren.Ik vind het echt onaanvaardbaar als gedeputeerden, politieke partijen
en raadsleden bij verkiezingen niet worden afgerekend op hun beleid. Dat is
er aan de hand, als men stemt volgens de landelijke trend en niet volgens
het verrichte werk. Dan worden zij niet afgerekend op waarop zij afgerekend
horen te worden. Ik vind dat wij dit onder ogen moeten zien. Ik vind het voor
die mensen zelf onaanvaardbaar, maar ik vind ook dat die structuur niet deugt
en dat wij daarover moeten nadenken.Er is veel gewezen op het verschil tussen cultuur en structuur bij deze
en die verwante wetswijziging. Bij het debat over het voorstel over dualisering
van het gemeentebestuur heb ik de heer Elzinga, de voorzitter van de staatscommissie,
geciteerd, die zei dat het succes van de nieuwe wetgeving er helemaal van
afhangt of de volksvertegenwoordigers en bestuurders het echt willen. Dat
is juist. De statenleden raken bestuursbevoegdheden kwijt. Bevoegdheden zijn
belangrijk. Je hebt iets aan bevoegdheden. Met bevoegdheden kun je klachten
van burgers helpen oplossen. In de toekomst zullen statenleden vaak moeten
zeggen: daar ga ik niet over, wendt u tot het college.De minister zegt dat verschillende functies van de statenleden zijn versterkt.
Zij krijgen een eigen griffier, een rekenkamerfunctie, ambtelijke bijstand,
fractie ondersteuning en wat dies meer zij. Dat is mooi, als
je weet wat er gaande is en als je echt geïnformeerd bent. In de nieuwe
situatie lijkt het mij gemakkelijker voor de gedeputeerde en voor de commissaris
om de statenleden onwetend te houden. Dat is verleidelijk, omdat lastige vragen
daarmee worden voorkomen.Het is van het grootste belang in zo'n nieuwe structuur dat de colleges
een open instelling hebben ten opzichte van de statenleden. Voor een deel
is dat een wettelijke verplichting, maar voor een groter deel is dat mijns
inziens een kwestie van houding en cultuur. Zij moeten het willen. Openbaarheid
is de ruggengraat van de democratie, of moet ik zeggen het hart ervan. Alleen
bij maximale openbaarheid kunnen burgers meebeslissen. In dit geval kunnen
statenleden alleen dan hun controlerende taak naar behoren uitoefenen. Alleen
bij maximale openbaarheid kunnen machthebbers, bestuurders of rechters ter
verantwoording worden geroepen over hun beslissingen. Door openbaarheid zullen
zij die beslissingen beter motiveren en dat draagt weer bij aan de acceptatie
van die beslissingen.Kortom, het college zal de afgenomen bevoegdheden van de statenleden moeten
compenseren door openheid, zodat die leden, met hun medewerkers, griffier
en rekenkamerfunctie, aangrijpingspunten hebben voor het vervullen van hun
taak.Ik ken geen land waar het ruimtelijkeordeningsbeleid zo belangrijk is
als in Nederland. Op dat beleidsterrein spelen provincies een essentiële
rol. In mijn ogen is het goed dat die rol sterker wordt. Zoals ik al zei,
denk ik niet dat de opkomst bij de statenverkiezingen door dit wetsvoorstel
zal verbeteren. Ik vermoed niet dat de burgers zich meer bij het provinciale
bestuur betrokken zullen voelen. Dat is jammer, maar het kan wel zijn dat
de bestuurskracht van de provincie in een gedualiseerd stelsel zal toenemen.
Dat is ook niet zonder belang.Statenleden besturen straks niet meer. Een klein bestuur kan doelmatiger
zijn, dat erken ik. De vraag is of dit opweegt tegen de nadelen. Ik ben benieuwd
of de minister ons daarvan kan overtuigen.De heer Platvoet (GroenLinks):Het betoog van de heer Terlouw is kritisch. Hij gaat er wel heel makkelijk
van uit dat de medebewindsbevoegdheden in de Grondwet in de vervolgtrajecten
worden overgeheveld, maar dat vergt nog debat in beide Kamers. Ik vind zijn
betoog haast defaitistisch, omdat hij daarvan uitgaat, terwijl er veel kritiek
is op het overhevelen van die bevoegdheden. Ik ben benieuwd naar zijn standpunt
bij de discussie die nog komt.De heer Terlouw (D66):De filosofie van de regering bij dit wetsvoorstel en het wetsvoorstel
dualisering gemeentebestuur is, zoals ik het zie, dat gedeputeerden en B en
W besturen en dat de raadsleden en de statenleden over de hoofdlijnen van
het beleid gaan. Zij hebben de begrotingsbevoegdheid en zij vertellen aan
de burger wat de grote lijnen zijn. Dat betekent dat er bevoegdheden moeten
worden overgeheveld. Als wij dat niet doen, hebben deze wetsontwerpen niet
zoveel zin. Of wij daarvóór zullen zijn, kan ik nog niet zeggen.
Ik wacht de evaluatie af van hoe het gaat in de gemeenten. Het lijkt mij zeer
de moeite waard om dat te doen. Wij moeten die resultaten en het debat afwachten.
Als je niet in discussie wilt gaan over het werkelijk overdragen van die bevoegdheden,
zie ik het nut van deze wetsvoorstellen niet in.De heer Dölle (CDA):De heer Terlouw heeft indertijd ook de motie-Platvoet gesteund, waarin
wordt gevraagd om een evaluatie. Daarna moet worden bekeken of het zin heeft
om zware bestuursbevoegdheden over te dragen. Als de dualisering bestaat uit
het ontkoppelen van ambten, het aantrekken van wethouders en gedeputeerden
van buiten en het versterken van provinciale staten, hebben wij al heel wat.
Is het denkbaar dat een ander hoofdelement, het overdragen van zware bestuursbevoegdheid,
er naar aanleiding van de evaluatie uit wordt gehaald en dat wij de rest handhaven?De heer Terlouw (D66):Ik zou daar buitengewoon voor zijn, als bij de evaluatie uit de praktijk
blijkt dat raadsleden machteloos worden, wat ik soms hoor van raadsleden.
Zij zeggen dat zij niet meer het gevoel hebben dat zij meebesturen en nog
weten wat er gaande is. Als uit de evaluatie blijkt dat die trend zich doorzet,
ben ik ertegen dat meer bevoegdheden worden overgedragen. Dat zou dan bij
een debat blijken. Als je evalueert, vind ik dat je ook de ruimte moet geven
om te zeggen dat het een goede trend is en dat wij in die richting verder
moeten.De heer Luijten (VVD):Voorzitter. Tot mijn spijt moet ik constateren dat de viering van carnaval
door ambtenaren die belast waren met de voorbereiding van de provincialestatenverkiezingen,
door de aandrang tot zorgvuldige voorbereiding in dit huis in gevaar is gebracht.
Als geboren Brabander betreur ik dat, maar het doet mij deugd dat de Groninger
Remkes met dit argument kwam om ons tot spoed te manen.Carnaval of niet, als wij dit wetsvoorstel vandaag afdoen, is het nog
op tijd om de nieuwe staten net als de gemeenteraden duaal te laten opereren.
In de ogen van de VVD is het voorliggende voorstel een logisch vervolg op
het vorig jaar aangenomen voorstel tot dualisering van de Gemeentewet. De
staatscommissie is daar ook van uitgegaan. Door meerdere sprekers is al gezegd
dat er een grote analogie is tussen de Gemeentewet en de Provinciewet. Dat
is niet omdat wij er een intellectuele discussie over hebben gehad, maar omdat
wij dit bij de discussie over de grondwetswijziging in 1983 hebben geregeld.
Er is destijds wel degelijk goed over nagedacht. Wij moeten er als kamerleden
ook zelf over nadenken en het niet alleen aan anderen overlaten.De VVD is altijd voorstander geweest van zuivere en duidelijke bestuurlijke
verhoudingen. Wij denken dat het voorstel hieraan een bijdrage kan leveren.
Met de dualisering van het provinciaal bestuur worden bestuur en controle
op het bestuur uit elkaar gehaald, zodat men niet langer zichzelf controleert.
Dat schept duidelijkheid voor bestuurders, politici en burgers. Een belangrijk
argument voor ons is dat dit de effectiviteit van het bestuur ten goede kan
komen.De voordelen die aan dualisering van het gemeentebestuur zitten, gelden
voor ons ook voor het provinciaal bestuur. Ik zal niet herhalen
waarom de VVD voor dualisering is. Dat heb ik vorig jaar al te berde gebracht.
Ook hier geldt dat de cultuur niet wordt veranderd door een andere structuur.
Een structuur kan wel helpen om de cultuur te veranderen, maar het zijn uiteindelijk
de mensen zelf die er invulling aan moeten geven. Wij danken de minister voor
de beantwoording van de vragen die door mijn fractie zijn gesteld.De VVD-fractie blijft het ongelukkig vinden dat de behandeling van het
wetsvoorstel dat beoogt het aantal statenleden terug te brengen, op initiatief
van het CDA is uitgesteld. De minister heeft hierop geantwoord dat deze wetsvoorstellen
los van elkaar moeten worden gezien, omdat zij andere zaken beogen en dat
het niet behandelen van dit voorstel geen consequenties heeft voor de inwerkingtreding
van het huidige dualiseringsvoorstel.Volgens de VVD kan die opvatting niet helemaal standhouden. Als het voorstel
tot vermindering van het aantal statenleden tegelijk met het huidige voorstel
was aangenomen, zouden er in de toekomst minder gelden naar de provincie vloeien,
aangezien het aantal stoelen in de statenzalen dan zal afnemen. Wij staan
nu op het punt om de Provinciewet principieel en ingrijpend te veranderen.
Wij betreuren het dat wij straks weer spreken over een ingrijpende verandering,
namelijk het verminderen van het aantal statenleden. Voor ons is de provincie
een bestuurslaag die een belangrijke rol speelt bij de inrichting van onze
gedecentraliseerde eenheidsstaat. Als wij daarin veranderingen aanbrengen,
denk ik dat wij zorgvuldigheid moeten betrachten. Het had ons deugd gedaan
als wij dat in één keer hadden kunnen doen en niet over vier
jaar weer moeten ingrijpen in het aantal stoelen. Ik denk dat het draagvlak
om het aantal stoelen terug te brengen, hierdoor vermindert en dat het moeilijker
zal worden om dit erdoor te krijgen.Behalve deze inconsequentie denken wij ook dat dit verspilling van geld
is in tijden van economische achteruitgang, waarbij ingrijpende bezuinigingen
moeten worden afgekondigd. De minister heeft becijferd dat het om bijna 1
mln euro per jaar gaat. Wat ons betreft hadden deze 4 mln beter besteed kunnen
worden. Nogmaals, wij vinden dat staten die groeien naar een omvang van bijna
honderd leden, in geen verhouding staan tot het parlement of gemeenteraden
van grote steden.Het wetsvoorstel is schriftelijk voorbereid, maar het is verder niet behandeld.
Het hangt nog ergens. Misschien mag ik deze vraag niet aan een demissionaire
minister stellen, maar ik wil toch weten wat de regering gaat doen. Het wetsvoorstel
is niet aangenomen en niet afgewezen, maar het zweeft ergens. Moet de Kamer
het weer op de agenda zetten of komt de minister nog met iets? Daar heb ik
nog geen duidelijk antwoord op gekregen.De VVD-fractie heeft gevraagd naar de procedures en de praktijk bij de
actieve informatieplicht die het college van B en W heeft. De minister zegt
dat uit de evaluatie is gebleken dat in 55% van de gemeenten hierover nog
geen afspraken tussen raad en college zijn gemaakt. De uitvoering van de actieve
informatieplicht is de verantwoordelijkheid van het college van B en W en
het is niet verplicht om hierover afspraken te maken met de raad.Het voorstel waarover wij vandaag spreken, geeft wel enige duidelijkheid
over de inhoud van de informatieplicht van gedeputeerde staten, maar veel
formuleringen zijn heel algemeen gesteld. Welke informatie hebben de provinciale
staten nodig om goed te kunnen functioneren? Wanneer de wetgever over deze
verplichtingen geen duidelijkheid geeft, bestaat het gevaar dat de informatieplicht
via jurisprudentie wordt ingevuld. Was het dan niet beter om gedeputeerde
staten te verplichten om hierover afspraken te maken met de staten dan wel
materieel tot een duidelijkere afbakening te komen?Voorzitter. De heer Dölle van het CDA heeft in de schriftelijke voorbereiding
vragen gesteld over de werking van de gedragscodes voor de leden van provinciale
staten. De minister antwoordt dat de gedragscodes een interne functie hebben
en dat derden hierop geen beroep kunnen doen. Bedoelt de regering dat derden
hierop ook geen beroep kunnen doen op basis van de algemene beginselen van
behoorlijk bestuur? Die geven immers aan dat de overheid zich in haar handelen
dient te houden aan de eigen regels en dat derden, dus ook de burgers, zich
moeten kunnen beroepen op consequent bestuur van de overheid.De VVD had niet de bedoeling om de behandeling van dit wetsvoorstel aan
te grijpen om uitgebreid stil te staan bij de taak en de rol van de verschillende
overheden in ons staatsbestel. De antwoorden van de minister op vragen van
bijvoorbeeld mijn collega Platvoet van GroenLinks lokken ons echter toch uit
om daarover een enkele opmerking te maken. Ook voorgaande sprekers hebben
die verleiding niet kunnen weerstaan. De regering haalt nog eens de notitie
Inrichting en functioneren binnenlands bestuur van februari 1999 aan. Daarin
werden een drietal tekortkomingen in de inrichting en het functioneren van
provincies en gemeenten genoemd. Het ging om de volgende problemen. Ten eerste,
er zou een onheldere verantwoordelijkheid zijn met betrekking tot het interne
functioneren. De verantwoordelijkheden zouden niet duidelijk zijn afgebakend.
Ten tweede, er was sprake van onvoldoende erkenning en facilitering van de
in de bestuurlijke praktijk bestaande behoefte aan flexibele taakbehartiging
en samenwerking. Ten derde, er was sprake van een vermindering van de slagkracht
van het openbaar bestuur als gevolg van een toename en opeenstapeling van
vaak langdurige inspraak-, bezwaar- en beroepsprocedures, ook in de verhoudingen
tussen de bestuurslagen onderling. De regering constateert dat het voorstel
dat wij vandaag bespreken, vooral een oplossing biedt voor het eerste probleem:
de onheldere verantwoordelijkheden met betrekking tot het interne functioneren
van de provincies. Dat vindt mijn fractie te mager. Een belangrijke reden
voor de VVD om in te stemmen met de dualisering is ook om de noodzakelijke
slagkracht van het bestuur te vergroten.De minister stelt terecht dat het wetsvoorstel de provincies een aantal
structurele voorwaarden voor een grotere herkenbaarheid van de provinciale
politiek en het provinciebestuur biedt. En in één adem stelt
hij dan het volgende. Vooralsnog ben ik niet overtuigd van het nut van opschaling
van de provincies. Ik vind ook niet dat een discussie daarover vanuit Den
Haag geïnitieerd dient te worden. Ook in andere zin ben ik, afgezien
van de dualisering van het provinciebestuur, er geen voorstan der
van om structuurwijzigingen aan te brengen op provinciaal niveau. De provincies
hebben zodanige taken en bevoegdheden – zowel op grond van de Provinciewet
als op grond van de sectorwetgeving – dat zij meer kunnen dan zij zich
vaak realiseren. Het is aan hen om aan deze taken en bevoegdheden op adequate
wijze invulling te geven. Uiteraard sluit ik niet uit dat op termijn nodig
zal blijken dat op enkele onderdelen de provincie alsnog de beschikking krijgt
over een meer verfijnd en toegespitst beleidsinstrumentarium. Ik zie daar
thans geen aanleiding toe. Een relatie tussen dualisering en de schaal- en
bevoegdhedendiscussie is tot nu toe niet gelegd en die leg ik ook nu niet.
Tot zover de minister.De minister legt die relatie dus niet. Hij zegt dus enerzijds die relatie
niet te leggen maar hij heeft er anderzijds wel duidelijke standpunten over.
Mijn fractie begrijpt ook niet waarom de regering de discussie over een zo
belangrijk onderwerp niet wil aangaan, nu wij een Europa van de regio's zien
ontstaan. De regering zegt dat die discussie niet uit Den Haag geïnitieerd
moet worden. Nog afgezien van de vraag "waarom niet?" is dat ook feitelijk
niet het geval. Luister naar het IPO, luister naar verschillende provincies,
luister naar de commissie-Geelhoed! Het is allerminst een Haagse discussie.
Wij nodigen de minister uit, aan te geven waarom hij op dit punt wat afhoudend
is. Ik heb overigens nooit begrepen dat de commissie-Geelhoed problemen had
met de dualisering.De regering zegt ook dat provincies vaak meer kunnen dan zij zich realiseren.
Kan de minister hier eens wat specifieker over worden? Wat realiseren de provincies
zich dan allemaal niet? En wat zouden de provincies dan meer kunnen doen opdat
een discussie over opschaling niet nodig zou zijn?Voorzitter. Ik kom tot een afronding. De VVD acht de dualisering van de
Provinciewet in navolging van de Gemeentewet een logische en zinvolle stap
in een streven naar een gedualiseerd staatsbestel, waarin duidelijk wordt
gekozen voor een scheiding tussen het bestuur en de controle daarop. Wij kunnen
dit voorstel dan ook steunen. Natuurlijk zijn wij er nog lang niet, maar het
is wel een eerste stap. Niets doen is in onze ogen nog slechter. Het is beter
om de discussies over de taak, de rol en de omvang van het middenbestuur met
een duaal provinciebestuur te voeren. In die discussie hebben zowel provinciale
als gedeputeerde staten een eigen rol. Wat ons betreft, mag de bestuurlijke
vernieuwing op provinciaal niveau vandaag dus hier beginnen.De vergadering wordt van 14.06 uur tot 18.30 uur geschorst.Voorzitter: JurgensMinister Remkes:Voorzitter. Het is inmiddels bijna elf maanden geleden dat deze Kamer
het wetsvoorstel dualisering gemeentebestuur behandelde en vervolgens aanvaardde.
Op 7 maart vorig jaar is deze wet vervolgens in werking getreden. Vandaag
is aan de orde het wetsvoorstel dualisering provinciebestuur.Door de aanvaarding van een drietal amendementen van de Tweede Kamer op
dit wetsvoorstel zullen na aanvaarding door deze Kamer van het wetsvoorstel,
en van het volgende week door de Kamer te behandelen voorstel voor de Aanpassingswet
dualisering gemeentebestuur, de Gemeentewet en de Provinciewet in dezelfde
zin zijn aangepast. Uitzonderingen op deze homogeniteit zullen zijn dat de
regeling met betrekking tot deelprovincies uit de Provinciewet wordt geschrapt,
terwijl de Gemeentewet geen hoorplicht kent voor gemeenteraden voor de vaststelling
van algemeen verbindende voorschriften. Het is omdat er iets over gezegd is,
wellicht goed om te benadrukken dat de mogelijkheid voor een deelprovincie
altijd in de wet heeft gestaan, terwijl daar nooit gebruik van is gemaakt.Ik dank de Kamer voor de bereidheid om dit wetsvoorstel op korte termijn
te behandelen. Dit heeft, zoals men weet, te maken met het feit dat het voorstel
een verschuiving bevat van de dag van de kandidaatstelling voor de statenverkiezingen.
Op grond van de Kieswet zou deze dag vallen op 21 januari, volgende week dinsdag.
Bij een kandidaatstelling op die dag zal de stemming op 5 maart plaatsvinden.
Omdat deze dag in de week van het carnaval valt, is het gewenst om deze dag
met een week te verschuiven. Achteraf gezien kan geconstateerd worden dat
dit deel van het wetsvoorstel, dat in feite los staat van de dualisering van
het provinciebestuur, beter in een apart wetsvoorstel opgenomen had kunnen
worden. Dat staat buiten discussie. Ook dit is een les voor de toekomst. Vandaag
is echter de laatste dag waarop de Eerste Kamer over het wetsvoorstel kan
stemmen, wil dit effect hebben voor de kandidaatstelling voor de statenverkiezingen.Wij zijn het erover eens dat de dualisering van het gemeentebestuur niet
per definitie betekent dat de inrichting van het provinciebestuur op gelijke
voet moet worden aangepast. In het takenpakket en in het feitelijk functioneren
van beide bestuurslagen bestaan aanzienlijke verschillen. Dat is door verschillende
woordvoerders naar voren gebracht. In navolging van het vorige kabinet zie
ik echter geen aanleiding om aan deze verschillen consequenties te verbinden
als het gaat om de vraag of dualisering van deze decentrale bestuurslagen
gewenst is. Ook bij de provincies is immers sprake van een hoge mate van rolonduidelijkheid
en inclusief bestuur. Statenleden zijn geneigd om zich meer als medebestuurders
op te stellen dan als controleur en volksvertegenwoordiger. Gedeputeerden
daarentegen leggen blijkens het onderzoek van de staatscommissie-Elzinga niet
snel uit zichzelf verantwoording af. Verantwoording afleggen zou bovendien
slechts incidenteel plaatsvinden. Ik zeg er overigens wel bij dat ik uit eigen
ervaring kan zeggen dat de constateringen van de staatscommissie te negatief
zijn. Ook voor de provincie is het dus van belang dat de posities van provinciale
staten en gedeputeerde staten gescheiden worden, dat de positie van provinciale
staten wordt versterkt en dat de bestuursbevoegdheden bij gedeputeerde staten
komen te liggen. Deze structurele wijzigingen dragen bij aan een duidelijker
rolverdeling van de provinciale organen en daarmee aan een helder bestuur.
Ik deel het standpunt van de heer Luijten dat hierdoor de slagvaardigheid
van de provincies wordt versterkt.In eerste termijn hebben verschillende leden twijfels geuit over de effecten
van de dualisering voor de herkenbaarheid van de provincies bij de burger.
Ik kan mij op zichzelf wat voorstellen bij deze twijfels. Voor veel
burgers is de provincie thans onzichtbaar en het is de vraag of de dualisering
hier in betekenende mate verbetering in brengt. Herkenbaarheid is echter niet
alleen van belang voor de burgers, maar ook voor andere bestuursorganen. Die
herkenbaarheid bestaat uit het wegnemen van rolverwarring voor de provinciale
organen zelf. Los van deze grotere herkenbaarheid zijn de vergroting van de
slagvaardigheid en de daadkracht van provincies een doel op zichzelf. Ook
indien de dualiseringsoperatie derhalve niet in betekenende mate tot consequentie
heeft dat de provincies meer gaan leven bij de burgers, moet deze operatie
toch geslaagd worden geacht indien de wijze van besluitvorming binnen de provincies
verbetert.De provincies hechten zelf ook zeer veel waarde aan invoering van het
duale bestel. Zij bereiden zich op hun eigen wijze voor op het nieuwe stelsel.
Net als gemeenten grijpen de provincies de voorgenomen dualisering aan om
met andere vernieuwingen van bestuur en politiek te komen. De aanbevelingen
van de commissie-Bleker zijn volop in uitvoering. Overigens deel ik het standpunt
van de heer Dölle dat de invoering van de gekozen burgemeester en de
handhaving van de benoemde commissaris van de Koningin wel tot grote verschillen
in het organisatierecht tussen beide bestuurslagen moet leiden. De heer Dölle
laat het bij een constatering en dat doe ik vandaag ook. Toen ik hier vanmiddag
heen ging, realiseerde ik mij dat dit de eerste keer was dat de heer Dölle
als woordvoerder van uw Kamer namens de fractie van het CDA en ondergetekende
met elkaar te maken zouden krijgen. Toen stond mij het moment van vijfentwintig
jaar geleden ook helder voor het netvlies.Van verschillende zijden zijn in eerste termijn vragen gesteld over de
rol en de positie van de provincie. Geconstateerd kan worden dat de rol van
de provincie in de afgelopen decennia ingrijpend is gewijzigd. De rol van
de provincie is verschoven van een orgaan dat voornamelijk toezicht houdt
op de gemeenten en de waterschappen naar een orgaan dat veel bevoegdheden
naar zich toe geschoven heeft gekregen. De positie van de provincie is in
de afgelopen decennia dan ook versterkt. Provincies hebben onder meer belangrijke
taken en bevoegdheden gekregen op planologisch, economisch en ruimtelijk gebied
en op het terrein van verkeer en vervoer. De provincie is ook toegerust om
actief sturing te geven aan de vormgeving van de openbare ruimte, waarbij
ik denk aan infrastructuur, wonen, werken en natuur. De feitelijke positie
van de provincie kan uiteraard verschillen van provincie tot provincie. Hoe
sterk die positie is, is onder meer afhankelijk van de mate waarin er sprake
is van een duidelijke of als zodanig ervaren identiteit. Dé provincie
bestaat dan ook niet.De heer Witteveen aanhorend, kwam op sommige momenten bij mij de gedachte
op dat hij wel een wat erg randstedelijke beeld gaf van de Nederlandse provincie.
Niet overal in het land is de beeldvorming van de provincie zo. Ook niet overal
in het land geldt dat bijvoorbeeld de aandacht van de media voor de provinciale
bestuurslaag buitengewoon miniem is. Dat is in de Randstad wel het geval,
maar het gaat mij net iets te ver om de discussie en de beeldvorming van de
provincies te enten op datgene wat in een beperkt deel van het land aan de
orde is.De heer Witteveen (PvdA):Het is mij ook opgevallen dat provincies zeer sterk verschillen. Ik kom
zelf uit Brabant waar de situatie niet te vergelijken is met die in de Randstad.
Is dat verschil niet een van de dingen die zouden moeten worden geanalyseerd
voordat je het hele provinciale bestel op de schop neemt? Zou je niet moeten
onderscheiden tussen verschillende soorten provincies? Zou de discussie die
de afgelopen jaren op allerlei manieren is aangekaart nu niet eindelijk eens
grondig moeten worden gevoerd alvorens een voor alle provincies geldende wijziging
wordt ingevoerd?Minister Remkes:Ik heb daar geen analyse voor nodig. Voor mij is het zo klaar als een
klont. Ik geef een voorbeeld uit de recente geschiedenis. Het provinciaal
bestuur van Brabant heeft in het kader van het plattelandsbeleid uitdrukkelijk
de verantwoordelijkheid op zich genomen als regisseur van het platteland.
Dat is in de ogen van burgers een buitengewoon belangrijke rol. Het gaat mij
veel te ver om bijvoorbeeld van zo'n provincie te zeggen dat die provincie
in feite qua rechtstreekse effecten helemaal niks voorstelt voor de burger.
Dat is wat u in eerste termijn aangaf. Ik zou vele soortgelijke voorbeelden
uit provincieland kunnen noemen. De uitdaging voor de komende jaren hoort
te zijn dat provincies nog meer dan nu het geval is die verantwoordelijkheid
gaan dragen. Wat dat betreft, staan wij op een draaipunt. Het heeft betrekking
op het platteland en wat mij betreft ook op de verhouding stad-rand.Mevrouw Meindertsma heeft terecht enkele opmerkingen gemaakt naar aanleiding
van de vraag hoe wordt aangekeken tegen de toekomstige rol van provincies,
ook in de relatie met andere bestuurlijke ontwikkelingen. Welnu, mijnheer
de voorzitter, u zult van deze minister van BZK geen voorstellen ontvangen
die neerkomen op onvrijwillige samenvoeging van provincies. Ik ben daar geen
voorstander van. Ik ben wel een voorstander van processen van onderop. Die
beginnen vaak bij samenwerking. Die zie je in een aantal gevallen ook, maar
ik voel er dus helemaal niets voor om over de hoofden van provincies heen
samenvoegingsvoorstellen te doen.De heer Witteveen (PvdA):Ik wil even op het vorige punt terugkomen. U noemt voorbeelden van provinciaal
bestuur dat direct voor de burgers van belang is. Die voorbeelden kan ik ook
noemen. Wij kunnen ook voorbeelden noemen van provinciaal bestuur dat indirecter
is. Twijfelt u werkelijk aan de gedachte dat provinciaal bestuur vaak middenbestuur
is dat voor bestuurders opereert en op grotere afstand van de burgers staat?
Bent u werkelijk zo optimistisch dat u denkt dat de provincie tot leven kan
worden gewekt voor alle gewone burgers? Ik heb de heer Terlouw daarover gehoord.
Hij heeft ook ervaring uit de praktijk. Zijn woorden hebben mijn scepsis nog
versterkt. Wij kunnen voorbeelden pro en contra noemen, maar daarmee schieten
wij niet op. Wij zouden de beschikking moeten hebben over een goede analyse
van de provincie over de hele breedte voordat wij voorstellen tot ingrijpende
wijzigingen maken. Dat was de strekking van mijn betoog.Minister Remkes:Voorzitter. Ik hoef er niet van overtuigd te raken dat bij
heel veel provinciale taken de relatie tussen het provinciaal bestuur en de
burger een andere is dan de relatie tussen het gemeentebestuur en de burger.
Alleen, de inbreng van de heer Witteveen straalde mij te veel somberheid uit.
Het leek mij goed om daar iets tegenover te zetten. Provincies hebben al geruime
tijd zeer belangrijke taken op het gebied van de droge infrastructuur. Ik
kan voorbeelden noemen waarin dit tot hevige emoties onder de bevolking leidt.
Laten wij dus de zaken in evenwicht houden.De heer Platvoet (GroenLinks):Ik kan u volgen als u zegt dat u geen provinciale herindelingen van bovenaf
wil opleggen. Een van de weinige mooie dingen van dit regeerakkoord vond ik
de opvattingen daarin dienaangaande; die spraken mijn fractie in ieder geval
aan.Maar nu de discussie over de opschaling. De commissarissen der Koningin
van Noord- en Zuid-Holland hebben duidelijke uitspraken gedaan over de veranderingen
die mogelijk zijn in de Randstad. Je zou dus kunnen zeggen dat daar iets gaande
is. De minister kan zich dan toch wel een opvatting daarover veroorloven?
U legt dan niet eenzijdig iets op, maar speelt in op een bestaande ontwikkeling
en kan die misschien bevorderen door er een positieve opmerking over te maken.
Ik nodig u daartoe uit.Minister Remkes:Ik vind het uitstekend dat in de Randstad een vrijwillige samenwerking
is ontstaan op het gebied van de Deltametropool. Ik vind het ook uitstekend
dat de noordelijke provincies goed met elkaar samenwerken. Ik vind het verder
uitstekend dat in de regio Groningen-Assen op vrijwillige basis samenwerkingsverbanden
tussen gemeenten en provincies tot stand zijn gekomen. Ook in het oosten zie
je toenemende samenwerking. Dat is allemaal prima, maar enkelen van uw collega-woordvoerders
hadden het over het forceren van dergelijke processen door Den Haag. Ik voeg
daaraan toe de verwijzing van mevrouw Meindertsma naar de notitie over WGR-plus
die zeer recent naar de Tweede Kamer is gestuurd, een ontwikkelingsrichting
in de plaats van het wetsvoorstel Bestuur in stedelijke regio's. Een van de
belangrijkste uitgangspunten voor mij, die in de notitie is terug te vinden
en waarin ook IPO en VNG zich kunnen vinden, is dat de hiërarchische
positie van de provincie ten opzichte van het oude voorstel aangaande het
bestuur in stedelijke regio's wordt hersteld. Wat een aantal woordvoerders
vandaag aan de orde stelden, heeft daar volgens mij ook van alles mee te maken.
Ik hecht daar zeer aan, juist omdat provincies zelf de verantwoordelijkheid
dragen voor een juiste invulling van de regisseursfunctie. Zij kunnen dit
als een uitdaging beschouwen. Als men die verantwoordelijkheid onvoldoende
neemt, dan ontstaat op termijn een discussie over het voortbestaan van de
provincie als instituut – dat ben ik met de heer Terlouw eens.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Ik heb hier twee vragen over. Allereerst hoor ik de minister zeggen dat
er van hem geen voorstel tot onvrijwillige samenvoeging van provincies zal
komen. Ik heb zoiets in mijn betoog niet gezegd. Wel heb ik gezegd dat in
opdracht van de provincies, het IPO, het rapport-Geelhoed is opgesteld, waarin
over een opschaling van de provincies duidelijke uitspraken zijn gedaan. Mag
ik de woorden van de minister zo vertalen: als de provincies zelf met een
voorstel tot opschaling komen, hetzij voor sommige provincies, hetzij voor
het geheel, dan zal hij wel aan een wetswijziging meewerken?De beleidsnotitie over de WGR-plus is op zich interessant, want hierin
worden de kaders aangegeven voor een verplichte samenwerking tussen gemeenten.
Toch blijkt na goede lezing dat er bevoegdheden gaan naar deze gemeenten.
Wij hebben het hier over de herkenbaarheid en de toegankelijkheid voor de
burgers. Zijn niet uitgerekend deze organen veel directer toegankelijk en
herkenbaar voor de burgers dan de provincie? Moeten wij niet juist toewerken
naar een grotere democratische legitimatie voor dit type organen? Is het niet
denkbaar om de mogelijkheid in de Provinciewet om tot een deelprovincie te
komen hierop van toepassing te verklaren?Minister Remkes:De eerste vraag was of ik bereid ben, eventuele provinciale opschalingsvoorstellen
over te nemen. Ik neem nooit iets op voorhand over zonder dat het gezien te
hebben. Dergelijke voorstellen zijn wel een belangrijk signaal, waarmee buitengewoon
serieus zal worden omgesprongen.In de notitie over de WGR-plus gaat het toch primair over gemeentelijke
taken. Dat is precies de reden waarom het fenomeen deelprovincies in dezen
niet ten tonele kan worden gevoerd Dan gaat het primair om provinciale taken;
dat is echt iets anders dan het voorstel inzake de WGR-plus dat nu op tafel
ligt.De heer Terlouw (D66):In mijn oren galmt nog de suggestie na dat hier zou zijn gezegd dat het
werk van de provincie niet belangrijk is voor de burgers. Ik heb dat niet
gehoord. Ik heb het zelf niet gezegd en ik dacht dat de heer Witteveen het
ook niet had gezegd. De minister zal het misschien ook niet zo bedoelen. Ik
ben vanaf het begin blij geweest met wat deze minister heeft gezegd over de
provincies. Hij heeft een positieve houding ingenomen en gezegd dat de provincies
belangrijk zijn. Het werk is voor de burger belangrijk, alleen de burger ziet
het niet. De burger is er niet in geïnteresseerd, hetgeen onder meer
blijkt uit de opkomst bij de verkiezingen. Dat is zorgelijk.Minister Remkes:Op een aantal terreinen is het werk van de provincies wat indirecter.
Ik ben het helemaal met de heer Terlouw eens dat ook die indirecte taken van
betekenis kunnen zijn voor de burger. Daarover verschillen wij in mijn ogen
niet van mening. Waar het mij in de kern om gaat, is dat "Den Haag", om het
zo maar even te noemen, niet echt vertrouwen had in het doorzettingsvermogen
van provinciale besturen. Hierdoor is een negatieve spiraal ontstaan. Ik wil
de provinciale besturen dat vertrouwen wel schenken. Als het nodig is, als
er witte vlekken zijn, moeten zij eventueel de beschikking krijgen over extra
wettelijke instrumenten. Daarop moet worden ingezet. Als de provincies iets
van die uitdaging maken, en dat raad ik ze zeker aan, is er een probleem in
ons binnenlands bestuur opgelost. Als zij er niets van maken, hebben wij een
probleem. Ik wil voorlopig even weg uit dat grijze gebied.Dat is wat mij betreft ook van betekenis voor de behandeling van dit wetsvoorstel. Het vertrouwen waarover ik zojuist sprak, wordt
niet gediend door van meet af aan te zeggen dat wij er, gegeven een aantal
omstandigheden, nu eigenlijk nog niet aan moeten beginnen. Ik ben de eerste
om toe te geven dat dualisering niet het ultieme antwoord is op die minder
hechte relatie tussen provincies en burgers. Daarbij spelen vele andere omstandigheden
een rol. Wat mij betreft, is het echter niet de enige invalshoek die van belang
is; de andere heb ik zonet genoemd. Mits goed wordt omgesprongen met de taken
en deze adequaat zijn, mits er aansprekende provinciale politici zijn die
zo af en toe de kop boven het maaiveld durven uit te steken, kan dualisering
daaraan een bijdrage leveren.De heer Platvoet (GroenLinks):De minister hecht blijkbaar aan het winnen van het vertrouwen van provincies
door goed naar hen te luisteren en de initiatieven te honoreren die leven
op provincieniveau, bijvoorbeeld bij de opschaling; ik kan hem daarin goed
volgen. Hoe kijkt hij echter aan tegen de kritiek die wordt geuit in verband
met de dualiseringsoperatie? Geen enkel statenlid heeft daarom gevraagd; het
is typisch een exercitie die van bovenaf wordt opgelegd.Minister Remkes:Het IPO en individuele provincies ondersteunen deze operatie van harte.De heer Platvoet (GroenLinks):"Provincies" vind ik nogal een abstract begrip. Ik heb het over provinciale
staten, over fracties die daarin functioneren en over individuele statenleden;
overigens heb ik dezelfde meningen geconstateerd bij gemeenteraadsleden. Nog
afgezien van wat mijn fractie ervan vindt, wordt de gehele operatie beschouwd
als iets wat van bovenaf vanuit Den Haag op hen wordt gedropt. Wat vindt de
minister van die kritiek, afgezet tegen zijn eigen opvatting dat vooral moet
worden gehonoreerd wat op provinciaal niveau wordt ontwikkeld en dat op die
manier het vertrouwen moet worden gewonnen?Minister Remkes:Ik heb die kritiek zelf dus nooit gehoord.De heer Platvoet (GroenLinks):Dat bestaat niet.Minister Remkes:Nee, ik heb die kritiek nooit gehoord.De heer Platvoet (GroenLinks):Dan overlegt de minister wellicht alleen met gedeputeerde staten en commissarissen
der Koningin.Minister Remkes:Statenleden zijn in het algemeen wel zo mondig om, als zij het ergens
niet mee eens zijn – ik zie de heer Walsma instemmend knikken –
daarover heel snel een brief te schrijven. Dat soort brieven is mij niet bekend.
Ik overleg inderdaad – mij lijkt dat de gebruikelijke gang van zaken –
in het algemeen met het IPO en de commissarissen der Koningin. Als individuele
statenleden of groeperingen mij willen spreken, ben ik bereid om daarvoor
ruimte te maken in de agenda. Dan moet men echter wel aan de bel trekken.De heer Luijten heeft een nadere toelichting gevraagd op mijn opmerking
dat, kort gezegd, de provincies meer kunnen dan zij doen. Ik stel voorop dat
ik dit geenszins in verwijtende zin heb bedoeld. Het ging en gaat erom dat
ik niet op voorhand geneigd ben, nieuwe bevoegdheden te creëren zolang
niet is gebleken dat de bestaande bevoegdheden werkelijk ontoereikend zijn.
Ik zal een voorbeeld noemen uit de omgeving van de woonplaats van de heer
Luijten van een aantal jaar geleden. Destijds werd een indringende strijd
gevoerd over de vestiging van een bioscoop. De vraag was of deze in een randgemeente
of in een centrumgemeente moest komen. In Noord-Holland was er een gedeputeerde
die zei: kom maar eens even langs, dan hakken wij de knoop door. Ik weet niet
precies hoe dit is afgelopen, maar provinciale bestuurders moeten op een dergelijke
wijze met hun bevoegdheden omspringen. Processen duren vaak lang en bestuurders
moeten niet te beroerd zijn om, als het nodig is, een aanwijzing te geven.Mevrouw Meindertsma (PvdA):De minister geeft een interessant voorbeeld. Als de kadernotitie WGR-plus
van de minister leidt tot een wetsvoorstel, zou het in dit voorbeeld niet
meer om de provincie gaan maar om het samenwerkingsverband van gemeenten,
dat hierover een verplichtende uitspraak zou moeten doen. Zo heb ik zijn notitie
in ieder geval gelezen.Minister Remkes:Mevrouw Meindertsma heeft nog niet gezien hoe de invulling per gebied
zal zijn; die operatie komt er nog achteraan. Met haar zie ik uit naar de
behandeling van dit wetsvoorstel in deze Kamer. Dat zal in de komende vier
jaar gebeuren.Voorzitter. In bestuurlijk Nederland hangt veel niet af van de bevoegdheden
die op papier staan, maar van de vaardigheden en nadrukkelijk ook de bereidheid
om in overleg tot werkbare resultaten te komen. Als concreet voorbeeld kan
ik de bevoegdheid van provincies noemen om aanwijzingen te geven aan gemeenten
over de samenwerking in het kader van de Wet gemeenschappelijke regelingen,
zoals ik zojuist in feite al zei. Deze bevoegdheid wordt bij mijn weten vrijwel
niet gebruikt. Ik voeg daaraan overigens toe dat wettelijk is bepaald dat
pas tot een aanwijzing mag worden overgegaan, nadat daarover overleg is gepleegd.
Dat lijkt mij ook juist en in lijn met wat ik hiervoor al aangaf. In algemene
zin stel ik mij voor dat provinciebesturen zelf contact opnemen met gemeentebesturen
en met hen afspraken maken over strategische vraagstukken, zoals het gezamenlijk
beheer van de openbare ruimte. Ook op terreinen zoals zorg en culturele identiteit
zou de provincie een toegevoegde waarde kunnen hebben. In een aantal provincies
gebeurt dit daadwerkelijk. De provincies zijn nu doende om invulling te geven
aan de belofte van de voorzitter van het IPO om hun ambities te verwoorden
en concreet aan te geven hoe zij kunnen bijdragen aan door hen gesignaleerde
knelpunten. Ik stel voor dat wij vooralsnog op die voorstellen wachten en
alsdan bezien of en zo ja welke bevoegdheden extra aan provincies moeten worden
toegekend.Mevrouw Meindertsma stelde dat door de instelling van de kaderwetgebieden
de provincie nog verder van de burger komt te staan. Daarbij wees zij erop
dat de kaderwetgebieden niet democratisch gelegitimeerd zijn. De gebieden
betreffen echter een vorm van verlengd lokaal bestuur, zoals ik zojuist al
zei. Het gaat daarbij niet primair om provinciale taken. Door de instelling
van kaderwetgebieden komt er dus in principe geen wijziging
in de verhouding tussen de burger en het provinciaal bestuur.Over de democratische legitimatie van de kaderwetgebieden zeg ik dat de
regionale openbare lichamen op basis van de Kaderwet bestuur in verandering
hun basis vinden in gemeenschappelijke regelingen van de gezamenlijke gemeenten
in de desbetreffende regio's. Deze regionale openbare lichamen zijn derhalve
institutioneel geworteld in de deelnemende gemeenten. Ze ontlenen hun democratische
legitimatie aan het lokaal bestuur. Het regionaal openbaar lichaam is dus
een hulpstructuur die volledig onderworpen is aan de zeggenschap van de deelnemende
gemeenten. Mevrouw Meindertsma kiest volgens mij voor een vierde bestuurslaag,
die ik afwijs.Van verschillende zijden is voorts gevraagd hoe de hele dualiseringsoperatie
zich verhoudt tot de zogenaamde schaal- en bevoegdhedendiscussie. Daarbij
werd onder meer verwezen naar het rapport van de commissie-Geelhoed ... Voorzitter.
Ik merk nu dat ik dit deel van mijn betoog dat op papier staat kan overslaan,
omdat het dubbel is.Op grond van het onderhavige wetsvoorstel worden enkele bestuursbevoegdheden
die momenteel bij provinciale staten berusten, naar gedeputeerde staten overgeheveld.
Het gaat hierbij onder meer om de bevoegdheid om privaatrechtelijke handelingen
te verrichten en regels vast te stellen over de ambtelijke organisatie van
de provincie. De Wet dualisering gemeentebestuur betreft alleen de overdracht
van de gemeentewettelijke bestuursbevoegdheden van de raad naar het college.
Bij de behandeling van het voorstel tot die wet in uw Kamer is de motie-Platvoet
aanvaard. Daarin wordt de regering kort gezegd verzocht om te wachten met
de aanpassing van de medebewindswetgeving, totdat de evaluatie van de Wet
dualisering gemeentebestuur is afgerond.Het vorige kabinet heeft deze motie naast zich neergelegd. In een tweetal
brieven heeft mijn ambtsvoorganger De Vries met u over deze kwestie gecommuniceerd.
Ook ik acht het gewenst om niet te wachten met de aanpassing van de medebewindswetgeving
totdat de evaluatie van de Wet dualisering gemeentebestuur is afgerond. De
rolverduidelijking tussen het college enerzijds en de raad anderzijds komt
immers eerst tot stand door de aanpassing van de medebewindswetgeving op dit
punt. Wordt deze wetgeving niet aangepast, dan kan de dualisering niet goed
van de grond komen. De raad blijft immers bestuurder op grond van een grote
hoeveelheid medebewindswetgeving. Dit acht ik uitermate ongewenst. De indruk
bestaat dat bij gemeenten ook behoefte bestaat aan een overdracht van bestuursbevoegdheden.
Ik acht het ook in overeenstemming met de demissionaire status van het kabinet
om in het verlengde van de Wet dualisering gemeentebestuur de medebewindswetgeving
aan te passen. Het gaat hier om de voortgang van een ingezet beleidstraject.
De Raad van State heeft onlangs advies uitgebracht over het wetsvoorstel inzake
dualisering. Het voornemen bestaat om dit wetsvoorstel in februari 2003 bij
de Tweede Kamer in te dienen.De heer Platvoet (GroenLinks):Ik was heel teleurgesteld toen ik vernam dat deze minister het standpunt
van zijn voorganger overnam. De minister kiest een heel enge benadering van
de verdeling van de posities tussen provinciale staten en gedeputeerde staten
of tussen het college van B en W en de gemeenteraad. De essentie van de dualiseringswetten
bestaat uit drie elementen. In de eerste plaats gaat het om de ontvlechting
van het lidmaatschap van provinciale staten en van gedeputeerde staten. Het
tweede element betreft de versterking van de positie van provinciale staten
door hun een aantal rechten en mogelijkheden te geven. Het derde element betreft
de bevoegdheden, waarvan er nu een stuk of zes overgaan. De bedoeling van
het wetsvoorstel is de bestaande machtsbalans tussen provinciale staten en
gedeputeerde staten te veranderen ten gunste van provinciale staten. Het is
dan toch zinvol om te bezien of de uitwerking van de wetgeving die nu wordt
voorgesteld, in de goede richting effect heeft op die machtsbalans, zodat
de positie van provinciale staten sterker wordt? Het is dan toch niet zo gek
om eerst de evaluatie af te wachten, alvorens door te gaan met het overhevelen
van bevoegdheden, waarvan je op je klompen kunt aanvoelen dat dit de machtsbalans
nog meer zal laten overhellen naar de kant van gedeputeerde staten?Minister Remkes:Volgens mij hoort die discussie thuis bij de behandeling van het desbetreffende
wetsvoorstel.De heer Platvoet (GroenLinks):Neen, want je kunt pas beoordelen of het een nuttig wetsvoorstel is, als
de evaluatie van de werking van deze wet op het gebied van de machtsbalans
bekend is. Ik was erg blij met de laatste zinsnede in de memorie van antwoord,
waarin u naar aanleiding van een vraag van mij schrijft dat het inderdaad
goed is om het aspect van de machtsbalans te betrekken in de evaluatie. Toen
dacht ik: dat is een positievere benadering dan die van uw voorganger; met
deze minister valt brood te bakken! U erkent dat er sprake is van een effect
op de machtsbalans en u wilt dat evalueren. Laten wij dan wachten met de vervolgtrajecten,
totdat wij weten of deze een bijdrage leveren aan wat wij willen.Minister Remkes:U geeft nu precies aan waar het mij in dit debat om gaat, namelijk om
het feit dat wij straks nog een discussie krijgen waarbij de Eerste Kamer
geheel zelfstandig en vanuit haar eigen verantwoordelijkheid het besluit kan
nemen om dat wetsvoorstel al dan niet te behandelen. In goede duale verhoudingen
heeft de regering de verantwoordelijkheid om voorstellen in te dienen. Ik
zie er naar uit om die discussie met uw Kamer te voeren. In dat debat zal
ik u niet voorhouden: u hebt voor dat wetsvoorstel gestemd, dus moet u eigenlijk
ook voor dit wetsvoorstel stemmen.De heer Platvoet (GroenLinks):Dat mag u best doen, maar het zal niet veel uitmaken. Ik vind het een
formeel antwoord. Natuurlijk, de regering kan wetgeving voorbereiden en vervolgens
moeten wij kijken wat wij daarmee doen. Maar het debat is toch niet alleen
bedoeld om u te houden aan uw eigen logica wat de evaluatie van de effecten
op de machtsbalans betreft, maar ook om u te behoeden voor slechte wetgeving?
U moet dit signaal dan ook vooral op zijn inhoud beoordelen en niet alleen
op de formele posities die de Kamer en de regering innemen in
het wetstraject.Minister Remkes:Het gaat mij nu om de vraag of dit wetsvoorstel zelfstandig kan worden
beoordeeld. Mijn antwoord daarop is "ja".De heer Platvoet (GroenLinks):Ja, dat vind ik ook.Minister Remkes:Dan zijn wij het dus eens.De heer Platvoet (GroenLinks):Ja, zelfstandig beoordeeld op zijn effect voor de machtsbalans. U antwoordt
ook op mijn vraag dat u dat een zinvolle aanvulling vindt. Daar was ik u dankbaar
voor.Minister Remkes:Ik schrijf dingen in het algemeen niet voor niets. Het wordt ook bij de
evaluatie betrokken. Dat staat er.De heer Dölle stelde in zijn betoog de vraag aan de orde welke kwalificatie
de bevoegdheden toekomt die op de Gemeentewet en op de Provinciewet berusten.
Ondanks zijn opmerking dat de CDA-fractie volgende week tijdens de behandeling
van de Aanpassingswet dualisering gemeentebestuur op dit punt zal terugkomen,
wil ik graag in dit verband al een paar opmerkingen maken over dit vraagstuk.De vraag of uitvoering van de Provinciewet als medebewind is te beschouwen,
is in de nadere memorie van antwoord bevestigend beantwoord. Bij nader inzien
meen ik dat hierop een nuancering dient te worden aangebracht. In artikel
108, tweede lid, van de Gemeentewet en artikel 105, tweede lid, van de Provinciewet
wordt namelijk uitdrukkelijk gesteld dat het vorderen van regeling en bestuur –
medebewind – alleen mogelijk is op grond van een andere wet dan de Gemeentewet
respectievelijk de Provinciewet. Met andere woorden, de Gemeentewet en de
Provinciewet zelf vallen gelet op deze twee bepalingen niet onder de definiëring
van het begrip "medebewind" in de zin van de Gemeentewet en de Provinciewet.Daarentegen kan bij de uitoefening van bevoegdheden op grond van de Provinciewet
ook geen sprake zijn van autonomie. Provinciebesturen worden op grond van
de Provinciewet immers verplicht bepaalde besluiten te nemen of handelingen
te verrichten, zoals de vaststelling van de begroting, de benoeming van gedeputeerden
en de aanstelling van een secretaris en een griffier. Gemeente- en provinciebesturen
hebben niet de vrijheid om deze besluiten niet te nemen of deze handelingen
niet te verrichten. De bevoegdheden uit de Gemeentewet en de Provinciewet
zijn derhalve niet te beschouwen als autonome bevoegdheden of bevoegdheden
op grond van medebewind. Ik ben dan ook van mening dat het in feite een tussencategorie
betreft. Deze gedachte komt men ook tegen in de literatuur; ik verwijs naar
Hennekens. Het gaat onder meer om bepalingen die de organisatie van de gemeenten
en de provincies regelen.De heer Dölle heeft zijn tevredenheid erover uitgesproken dat reparatiewetgeving
is aangekondigd om artikel 81 van de Provinciewet in overeenstemming te brengen
met artikel 128 van de Grondwet. Het spijt mij, maar ook hiernaar is nog eens
preciezer gekeken. In zesde instantie moet ik helaas die tevredenheid een
beetje tenietdoen. De heer Dölle meent dat artikel 81 van de Provinciewet
het mogelijk maakt dat gedeputeerde staten autonome bestuursbevoegdheden aan
een commissie overdragen zonder dat de staten eraan te pas komen. Artikel
128 van de Grondwet laat dat volgens hem niet toe. In de korte tijd die beschikbaar
was voor het uitbrengen van de nadere memorie van antwoord, kwam ik in eerste
instantie tot de slotsom dat hij een reëel probleem signaleerde, dat
door reparatiewetgeving zou moeten worden opgelost. Bij nader inzien kom ik
evenwel tot de conclusie dat reparatiewetgeving niet echt nodig is, omdat
artikel 128 van de Grondwet en artikel 81 van de Provinciewet op verschillende
onderwerpen betrekking hebben. Artikel 128 van de Grondwet betreft het toekennen
van autonome bevoegdheden bij wet of bij verordening. De strekking van dat
artikel is dat alleen de staten deze bevoegdheden aan andere organen dan gedeputeerde
staten, provinciale staten of de commissaris van de Koningin mogen toekennen,
zoals aan commissies. Alleen in het geval van gemeentelijke of provinciale
herindeling mag de wetgever op deze hoofdregel een inbreuk maken. Dat is de
strekking van het amendement-Faber dat ten grondslag heeft gelegen aan de
tekst van deze grondwetsbepaling. Artikel 81 van de Provinciewet gaat in algemene
zin over de overdracht van bevoegdheden aan commissies. In het gedualiseerde
stelsel kunnen gedeputeerde staten eigen bevoegdheden aan door hen ingestelde
commissies overdragen. Artikel 81 heeft dus op een andere materie betrekking
dan artikel 128 van de Grondwet, omdat het gaat om overdracht van bevoegdheden
die gedeputeerde staten al bezitten, en niet om het toekennen van bevoegdheden
en omdat gedeputeerde staten zelf geen autonome bevoegdheden bezitten. De
autonome bestuursbevoegdheid berust ingevolge de Grondwet immers bij de staten.
Gedeputeerde staten kunnen derhalve geen autonome bevoegdheid toekennen. Ik
concludeer dat van toekenning door gedeputeerde staten van autonome bestuursbevoegdheden
geen sprake kan zijn. Er is dan ook evenmin sprake van strijdigheid met artikel
128 van de Grondwet.De heer Dölle (CDA):Dit is een onderwerp dat zich leent voor de tweede termijn. Ik zal er
alsdan ook op terugkomen. Wij spreken hier nu evenwel in zesde instantie over
en nu komt de regering hier weer op terug. Het gaat ons om de bevoegdheden
die het college bezit en die ingevolge de onnavolgbare dialectiek van de regering
sinds de memorie van toelichting op het wetsvoorstel inzake de dualisering
van het gemeentebestuur worden verdeeld in 1. autonome bevoegdheden, 2. bevoegdheden
ingevolge de Gemeentewet en 3. medebewindbevoegdheden. Wij zullen nog even
kijken naar het antwoord, maar tot nu toe bezit het college dat type bevoegdheden
ingevolge de wet. Zo zegt Kortmann het overigens ook. Dat is natuurlijk niet
het evangelie, maar het is wel een belangrijk punt. Ook Koekoek zegt het zo.
Verder zegt Brederveld het zo in het boek dat ik net heb aangehaald. Hij wijst
opnieuw op de strijd tussen 81 en 128. Tot slot zegt ook Koning het aldus
in zijn twee artikelen in het NJB. Kortom, er zijn nogal wat mensen die erop
wijzen dat het overdragen van wat de minister noemt autonome bestuursbevoegdheden
van het college, wat tot nu toe alleen maar kon via provinciale staten, weliswaar
niet past in de dualistische doctrine – daar heeft de
minister volledig gelijk in – maar dat de dualistische doctrine nog
wel onder de Grondwet staat in die opvattingen. Ik zal er in tweede termijn
nog iets uitgebreider op terugkomen.Minister Remkes:Voor mij betreft het hier overigens absoluut geen principiële kwestie.
Ik ben best bereid om mij door de heer Dölle te laten overtuigen, als
hij kanttekeningen plaatst bij mijn opvattingen. Ik heb aangegeven hoe ik
er op dit ogenblik tegen aankijk.De heer Dölle (CDA):Dat is helder. Voor mij is het in die zin een principieel punt dat het,
zoals de heer Terlouw ook al zei, binnen de Grondwet moet passen. Als dat
niet het geval is, moet je eerst de Grondwet wijzigen. Nogmaals, het is logisch
zoals het is opgesteld, maar het is naar mijn opvatting vooralsnog strijdig
met artikel 128 van de Grondwet. Wij komen daar dan ook in tweede termijn
of volgende week op terug.Minister Remkes:Voorzitter. De heren Holdijk, Luijten, Terlouw, Platvoet en Bierman en
mevrouw Meindertsma hebben expliciet de vraag aan de orde gesteld wat de gevolgen
zijn van het niet behandelen van dit wetsvoorstel door de Eerste Kamer voor
het kerstreces. Ik begin met de vraag van de heer Holdijk. De noodzaak om
het wetsvoorstel voor de kerst te behandelen, hing inderdaad samen met een
uitstel van de dag van de kandidaatstelling voor de statenverkiezing, geregeld
in artikel 3 van het voorstel. Op grond van het uitstel van de kandidaatstelling
vindt ook de stemming later plaats, namelijk op 11 maart. Ik heb zojuist al
verwezen naar het carnaval. De oorspronkelijke verkiezingsdag 5 maart viel
in de week van het carnaval. De termijnen voor veel administratieve verkiezingshandelingen
zijn in de Kieswet opgehangen aan de dag van de kandidaatstelling. Dat geldt
ook voor de registratie van aanduidingen van politieke partijen. De uiterste
datum voor de registratie van aanduidingen voor de statenverkiezingen was
begin december. In artikel XIX van het wetsvoorstel is aan de bepaling op
grond waarvan de statenverkiezingen later zullen plaatsvinden terugwerkende
kracht toegekend. In de praktijk is al geanticipeerd op die terugwerkende
kracht en is voor de termijn van registratie van de aanduidingen een extra
week gegund. In dat opzicht heeft het niet behandelen van het wetsvoorstel
voor het kerstreces niet tot rampen geleid, zij het dat de gang van zaken
bepaald geen schoonheidsprijs verdient.Voorzitter. Ik zal eerst ingaan op de gevolgen voor het uitstel van de
statenverkiezingen. Als het wetsvoorstel vandaag niet wordt afgehandeld, betekent
dit dat het uitstel van de statenverkiezingen niet door zal gaan. Dinsdag
21 januari is ingevolge de huidige regeling van de Kieswet de dag van de kandidaatstelling.
Bij aanvaarding van dit wetsvoorstel wordt die dag verschoven naar 27 januari.
Zonder de totstandkoming van de onderhavige wet zullen politieke partijen,
terwijl daar noch door hen noch door de gemeenten op wordt gerekend, volgende
week reeds hun kandidatenlijsten moeten indienen. Terugwerkende kracht is
hier dus geen oplossing. Dat kan wel bij de registratie van aanduidingen,
maar niet bij de verschuiving van een zo wezenlijke dag als de dag van de
kandidaatstelling.De gevolgen van het niet doorgaan van het uitstel van de statenverkiezingen
liggen niet louter en alleen in de sfeer van het carnaval. Het gaat ook om
de opkomst bij de verkiezingen. Deze zal in de zuidelijke provincies aanmerkelijk
lager liggen in de week van het carnaval dan in een gewone week. Ik zwijg
dan nog maar over de bereidheid van burgers om zitting te nemen in een stembureau.Voorzitter. Indien dit voorstel niet voor begin maart tot stand komt,
betekent dit dat de dualisering van het provinciebestuur voor de komende zittingsperiode
van de staten geen doorgang zal kunnen vinden. Ik heb goed geproefd dat sommige
woordvoerders dat niet zo'n grote ramp vinden en andere woordvoerders wel,
maar voor mij is het een motief om dat als argument te hanteren. Ik vind dat
van belang gegeven de argumenten die hieraan ten grondslag liggen. Ik doe
dus, voorzitter, vanuit verschillende invalshoeken een beroep op de Eerste
Kamer om vandaag "ja" te zeggen tegen dit voorstel.De heer Terlouw heeft in dat verband de vraag gesteld waarom niet eerst
de Grondwet is gewijzigd. Die vraag is op zichzelf begrijpelijk, ook vanuit
de invalshoek dat hij door zijn voorkeur voor een gekozen burgemeester en
een gekozen commissaris veel weidsere perspectieven ziet, als de Grondwet
op de schop gaat. Los van mijn opvatting over die perspectieven vind ik dat
de staatscommissie Dualisme en lokale democratie er zeer verstandig aan heeft
gedaan, de aandacht primair te richten op wijzigingen in het bestaande stelsel,
die binnen het bestaande grondwettelijke kader kunnen worden doorgevoerd.
Door het entameren van een grondwetswijziging wordt het betere de vijand van
het goede. Als de aanpassing van de bestuurlijke inrichting van gemeenten
en provincies een urgent probleem is, moet dat probleem niet blijven liggen.
De staatscommissie en de regering waren en zijn die mening toegedaan. Uit
de steun in het parlement voor de dualisering van het gemeentebestuur mag
worden afgeleid dat die aanpak een breed politiek draagvlak heeft. Ik hoop
dat dit draagvlak in deze Kamer ook voor de dualisering van het provinciebestuur
aanwezig blijkt.Terzijde merk ik nog op dat ik het niet eens ben met de vergelijking van
de heer Terlouw van de benoemde burgemeester met wethouders en gedeputeerden
die van buiten de raad respectievelijk de staten worden gerekruteerd. Een
wezenlijk verschil is immers dat de raad en de staten wethouders en gedeputeerden
zowel benoemen als ontslaan. Ik hoef de heer Terlouw niet uit te leggen hoe
dat bij burgemeesters gaat. Ik behoor overigens niet tot de school die burgemeesters
ooit heeft durven toe te voegen: u bent maar benoemd. Naar mijn mening verandert
er dus niets wezenlijks door de mogelijkheid, dagelijkse bestuurders van buiten
de raad of de staten aan te trekken.De heer Terlouw (D66):Voorzitter. De minister heeft gelijk dat het bij ontslag anders ligt.
Ik sprak echter over benoeming zonder legitimatie op basis van een directe
verkiezing. Tot dusverre zijn wethouders en gedeputeerden gekozen door de
bevolking. In het nieuwe systeem kan dat het geval zijn, maar dat is niet
noodzakelijk. Het zijn dan benoemde personen, terwijl veel mensen juist daar
bezwaar tegen hebben. Ofschoon er enig verschil is, is er dus
ook veel gelijkenis met de benoemde burgemeester.Minister Remkes:Voorzitter. Ik zeg ook niet dat ik mij de opmerking van de heer Terlouw
niet kan voorstellen. Zijn constatering geldt echter bijvoorbeeld ook voor
mij, terwijl ik mij democratisch niet onthecht voel.De heer Terlouw (D66):Ik had ook geen last!Minister Remkes:Daar gaat het mij om. Bij nadere analyse is er toch ook enig onderscheid
tussen de positie van de burgemeester en die van een benoemde gedeputeerde
of wethouder.De heer Holdijk heeft gesproken over marginalisering van provinciale staten
door interactief bestuur, enigszins gebaseerd op de vrees dat de staten op
achterstand komen te staan, zo dacht ik te kunnen interpreteren. Als daar
op een verkeerde manier mee wordt omgesprongen, kan dat inderdaad het geval
zijn, zoals de Kamer op achterstand kan komen te staan door interactief bestuur
van de regering. Uit een oogpunt van een democratisch proces zullen daarover
altijd heldere spelregels moeten worden afgesproken. Ik ga er daarbij van
uit dat in de praktijk de staten ook voldoende alert zullen zijn om er bij
het college van gedeputeerde staten op aan te dringen om dat soort effecten
te voorkomen. Als die afspraken worden gemaakt, hoeft dat effect dus bepaald
niet op te treden. Integendeel, er kan dan sprake zijn van democratische winst.
Ik ben het wel met de heer Holdijk eens dat die afspraken gemaakt moeten worden.De heer Platvoet en anderen zijn ingegaan op het voorzitterschap van de
CdK van provinciale staten. Het voorzitterschap van provinciale staten is
in de Grondwet vastgelegd. Om hierin wijziging aan te brengen, is wijziging
van de Grondwet nodig. In eerdere fasen heeft de regering aangegeven, het
voorzitterschap van de raad en van de provinciale staten uit de Grondwet te
willen halen en aan de gewone wetgever over te laten, dus deconstitutionalisering.
Ik heb mij over de vraag of het voorzitterschap van de raad en van de staten
bij een ander dan de burgemeester c.q. de CdK zou moeten worden neergelegd
tot voor kort nooit in concluderende zin uitgelaten, zoals de heer Platvoet
onderkent. Het is een kwestie die de Grondwet regardeert en waarover ik niet
zonder overleg in het kabinet uitspraken wilde doen.In de verkennende notitie inzake de invoering van de gekozen burgemeester
ben ik duidelijker geweest. In beginsel zou naar mijn mening het voorzitterschap
bij een ander dan de burgemeester of de commissaris van de Koningin moeten
berusten. Dit geldt te meer indien de gekozen burgemeester wordt ingevoerd.
Overigens kan er blijkens een recent advies van de ROB ook anders over worden
gedacht. Dat adviesorgaan geeft in zijn tweede advies over de modernisering
van hoofdstuk 7 van de Grondwet aan dat het voorzitterschap van de burgermeester
van de raad en van de CdK van de staten goed past in gedualiseerde verhoudingen
en dient te worden gehandhaafd. Een volgend kabinet zal hierover definitieve
standpunten moeten innemen.De constructie in de praktijk waarbij de burgermeester of de CdK de voorzittershamer
tijdelijk aan een ander overdraagt als een onderwerp uit zijn eigen portefeuille
aan de orde is, is mij bekend. Zoals ik al eerder aangaf, biedt de wet geen
grondslag voor deze constructie. Het is zelfs de vraag of de Grondwet, die
het voorzitterschap ongeclausuleerd neerlegt bij de burgemeester respectievelijk
de CdK, hier niet aan in de weg zou staan. Ik ben bereid toe te zeggen, te
onderzoeken of de Grondwet op dit punt ruimte biedt. Als dat zo is, kan mijn
opvolger in dezen wellicht een spoedige wetswijziging bevorderen. Ik kan in
een demissionaire status hierover moeilijk toezeggingen doen. Of wil de heer
Platvoet toch een opgeruimde demissionaire interpretatie?De heer Platvoet (GroenLinks):Als het uitkomt, wel. Ik begrijp dat de minister het voor de tussentijd
gedoogt. Dat vind ik mooi.Minister Remkes:Wij springen soms ruimhartig om met situaties.De heer Dölle stelde een vraag over het voorzitterschap bij ontstentenis
van de CdK. Het voorgestelde artikel 75 geeft een algemene regeling voor de
vervanging van de commissaris in geval van diens verhindering of ontstentenis.
In deze regeling worden twee situaties onderscheiden. Gaat het om zijn ambt
als zodanig, dan vindt waarneming plaats door een lid van gedeputeerde staten;
gaat het om het voorzitterschap van provinciale staten, dan vindt waarneming
plaats door een lid van provinciale staten.De oproeping tot de vergadering is geregeld in artikel 19 van de Provinciewet
en opgedragen aan de commissaris, vanzelfsprekend omdat hij de voorzitter
is van de staten. De algemene vervangingsregeling inzake het voorzitterschap
van de staten geldt vanzelfsprekend niet alleen voor het daadwerkelijk voorzitten
van de vergadering, maar ook voor de daarmee verbonden bevoegdheden, zoals
de oproeping voor de vergadering. De combinatie van beide artikelen leidt
derhalve tot de onomstotelijke conclusie dat het lid van de staten dat de
CdK bij diens ontstentenis vervangt als statenvoorzitter, tevens degene is
die oproept tot de vergadering. Het is dus niet nodig om een wijziging aan
te brengen in artikel 19 van de Provinciewet.De heren Terlouw en Bierman hebben de stelling geponeerd dat er sprake
is van een ongerijmdheid tussen het voornemen om wel de gekozen burgemeester
in te voeren en niet de gekozen CdK. De heer Dölle heeft nog opgemerkt
dat invoering van de gekozen burgemeester tot grote verschillen in het organisatierecht
voor gemeenten en provincies leidt.De heren Terlouw en Bierman hebben ook de aanstellingswijze van de CdK
aan de orde gesteld. Ik heb trouwens aan de Tweede Kamer op dit punt een verkennende
notitie toegezonden. Geen wetsvoorstel dus. De commissaris heeft op belangrijke
onderdelen een andere positie dan de burgemeester. De commissaris is ook rijksorgaan,
in tegenstelling tot de burgemeester. De CdK vervult in het openbaar bestuur
een belangrijke intermediaire rol tussen Rijk en gemeenten, met name in de
sfeer van het toezicht. Een belangrijk verschil in taken, zowel formeel als
in de praktijk, heeft ertoe geleid dat geen voornemens tot invoering van een
direct gekozen CdK worden ontwikkeld. Tegen de heer Terlouw zeg ik: laten
wij maar beginnen met de burgemeester!Overigens kent de huidige benoemingsprocedure ook al verschillen tussen
CdK en burgemeester. Voor de commissaris bestaat niet de mogelijkheid
van een referendum over beide kandidaten. Hoewel er bij de inrichting van
de provincie en de gemeente zo veel mogelijk overeenstemming wordt betracht,
kunnen er inhoudelijke argumenten zijn voor afwijking van het uitgangspunt
van homogeniteit van de bestuurslagen.De heer Dölle stelt dat invoering van de gekozen burgemeester tot
grote verschillen zou leiden in het organisatierecht van gemeenten en provincies.
Ik geef hem onmiddellijk toe dat het mogelijk is, maar dat het niet noodzakelijkerwijs
tot grote verschillen behoeft te leiden. Dat hangt helemaal af van het gekozen
model.De heer Platvoet heeft gesproken over de openbaarmaking van de besluitenlijst
van GS. Het feit dat er op dit punt geen gebruik bestaat, betekent geenszins
dat openbaarmaking van de besluitenlijst niet op de in de provincie gebruikelijke
wijze kan geschieden. Bij het vormgeven van de openbaarmaking van de besluitenlijsten
moet de provincie aansluiten bij bestaande manieren van openbaarmaking voor
soortgelijke publicaties. Van deze manieren zou één het meest
geschikt zijn voor het openbaar maken van besluitenlijsten. Mijn opvatting
in zijn algemeenheid is dat een terughoudende invulling daarvan niet aan te
bevelen is. Ik zeg dit ook tegen de provinciale besturen.De heer Luijten heeft gevraagd naar een actieve informatieplicht. Daarvoor
geldt hetzelfde: vooral niet te voorzichtig en vooral niet te terughoudend.De heer Holdijk heeft gevraagd naar een wijziging van artikel 1, tweede
lid, van de Provinciewet. De heer Holdijk stelt de vraag waarom bij de voorgenomen
wijziging van artikel 1, tweede lid, gekozen is om de term provinciaal bestuur
te veranderen in provinciale staten in plaats van in gedeputeerde staten.
Artikel 1, tweede lid, Provinciewet bepaalt thans dat het CBS op schriftelijk
verzoek van een provinciaal bestuur het inwonertal vaststelt. Gekozen is om
de term provinciaal bestuur te wijzigen in provinciale staten aangezien het
bepalen van het inwonertal van een provincie juist van belang is voor het
aantal leden waaruit provinciale staten zal bestaan, conform artikel 8 van
de Provinciewet. In artikel 1, tweede lid, wordt uitdrukkelijk de connectie
met artikel van de Provinciewet gemaakt.Zoals de heer Holdijk terecht in zijn betoog stelt, is in het thans voorliggende
wetsvoorstel en de Wet dualisering gemeentebestuur gekozen om de uitvoerende
bevoegdheden zo veel mogelijk te concentreren bij gedeputeerde staten respectievelijk
het college van burgemeester en wethouders.Wat betreft een verzoek van de vaststelling van het aantal inwoners van
de provincie is er mijns inziens geen sprake van een uitvoerende bevoegdheid.
Het betreft hier een verzoek voor de vaststelling van een statistisch gegeven,
dat zoals gezegd enkel bepalend is voor het aantal leden van de staten.De heer Luijten heeft gevraagd naar de stand van zaken bij het wetsvoorstel
inzake de vermindering van het aantal statenleden. Deze Kamer is wat mij betreft
aan zet. Ik zou het op prijs stellen als het wetsvoorstel gewoon wordt afgehandeld.
Ik zou dat eerlijk gezegd wel zo netjes vinden. Wetsvoorstellen moeten eigenlijk
niet boven de markt blijven hangen, maar het is de bevoegdheid van deze Kamer.
Desgevraagd geef ik alleen mijn oordeel.De heer Platvoet heeft een opmerking gemaakt over de demissionaire status
van het kabinet. Hij heeft gewezen op wat er in de toelichting is aangegeven.
De minister-president heeft hier een tijdje geleden de opvattingen van het
kabinet verkondigd. Ik heb zelf het genoegen gehad om aan de overzijde over
dat thema een debat te mogen voeren. Ik zou het daar op dit moment eigenlijk
bij willen laten. Anders krijgt de boeiende discussie die deze Kamer een tijdje
geleden heeft gevoerd nog een vervolg en dat is volgens mij op dit moment
niet helemaal nodig.De heer Terlouw (D66):U trekt de Tijdelijke referendumwet in. Dat is een zeer politieke daad.
Wij weten allemaal dat die op grond van politieke compromissen in vorige kabinetten
tot stand is gekomen. Moet je als demissionaire minister wel zo'n politieke
daad stellen?Minister Remkes:Daar kun je over van mening verschillen. U signaleert terecht dat het
een kwestie is van politieke weging. Dat geldt ook voor de provincies en de
demissionaire status van colleges van gedeputeerde staten. Dat zal daar niet
anders zijn. Ik heb natuurlijk ook nog de demissionaire status van Paars II
meegemaakt. Het ging toen niet echt anders. Het was toen ook een kwestie van
politieke weging. Dan zul je bij de behandeling van het wetsvoorstel zelf
ook het debat moeten kunnen voeren. Dat is natuurlijk ook een belangrijke
verantwoordelijkheid van de Kamer. Ik heb niet de illusie dat er geen debat
gevoerd zal worden over het voorbeeld dat u zojuist noemde.Voorzitter. Mevrouw Meindertsma heeft gevraagd wat het allemaal kost en
of er een bedrag genoemd kan worden. Er is aangegeven dat er een voorstel
gedaan zou worden bij de voorjaarsnota en dat is nog steeds het voornemen.
Er loopt een gesprek met het IPO en er vindt op dit moment een monitor plaats.
Ik wil vooruitlopend op het onderzoek en het overleg dat nog moet plaatsvinden
eigenlijk geen bedrag noemen, maar er mag van uitgegaan worden dat er voor
de provincies een soortgelijke benadering gevolgd zal worden als voor de gemeenten.
Ook de heer Bierman heeft hierover een vraag gesteld, die ik bij dezen heb
beantwoord.Ik heb vast nog wel een enkel punt laten liggen, maar dat hoor ik dan
wel in tweede termijn.De voorzitter:Ik wijs erop dat men vrij ruim gebruik heeft gemaakt van de interruptiemogelijkheden.
De leden hebben aangegeven dat zij voor de tweede termijn in totaal ongeveer
veertig minuten nodig hebben en ik vraag de leden om zich daar ook aan te
houden.De heer Witteveen (PvdA):Mijnheer de voorzitter. Ik dank de minister voor zijn antwoorden op onze
opmerkingen en vragen in eerste termijn. Wij verschillen ernstig van mening
over de appreciatie van wat er precies in de provincies aan de hand is. De
minister heeft de door mij verwoorde visie te somber genoemd. Ik moet zeggen
dat het voor mij leuk was om dit een keer te horen, omdat mij meestal in de
schoenen wordt geschoven dat ik een onverbeterlijke optimist ben. Horen dat
je te somber bent, is dan een noodzakelijk medicijn. Zelf denk ik dat de visie
die wij hebben verwoord uiteindelijk toch vooral realistisch
moet worden genoemd. Hoe je het ook wendt of keert, natuurlijk zijn er momenten
waarop veel burgers het belang van de provincie beseffen en reageren op plannen
en bevoegdheden daarvan. Veel van het besturen door de provincie is echter
indirect, voorwaardenscheppend, bemiddelend, iets op de achtergrond, hoogst
noodzakelijk en nuttig, maar niet direct in het oog lopend. Daar ligt volgens
mij ook een kracht van de provincies. Gevolg is wel dat de provincie zich
minder in de belangstelling van veel burgers mag verheugen dan de gemeentelijke
politiek of de landelijke politiek. Hoewel er natuurlijk ook media zijn die
de provincie af en toe eventjes in beeld brengen, geloof ik niet dat je uit
kranten en regionale omroepen een heel helder profiel krijgt dat de media
de provinciale politiek dichtbij de burger brengen, evenmin als trouwens de
Europese politiek.Het is een realistisch punt dat de burgers erg weinig direct te maken
hebben met de provincie en er dus erg weinig belangstelling voor hebben. Als
op een gegeven moment de opkomst bij provinciale verkiezingen onder de 50%
zakt, hebben wij een gevaarlijke zone bereikt. Want als de helft van de kiezers
niet meer meedoet aan de raadpleging van de kiezers, wat is dan nog de representativiteit
van zo'n vertegenwoordigend orgaan? De democratische legitimatie wordt dan
in haar wortels aangetast. Dat is iets wat heel dichtbij is. De remedies die
worden voorgesteld om te bereiken dat het provinciaal bestuur dichterbij de
burger staat en toegankelijker is, zijn voornamelijk gericht op het geven
van meer bestuurlijke bevoegdheden aan gedeputeerde staten. Dat zijn de meer
zichtbare bevoegdheden waarmee burgers rechtstreeks te maken hebben, waarop
zij de overheid aanspreken, waarover zij brieven schrijven en mailtjes sturen.
Deze remedie zal de leden van provinciale staten niet veel zichtbaarder maken.
Ik denk dat veel leden van gedeputeerde staten nog wel bij de burgers bekend
zijn en wel langskomen indien er een groot probleem is waarmee de provincie
iets doet, maar dat de leden van PS tot anonimiteit zijn gedoemd. Er is nauwelijks
een relatie te bespeuren tussen de burgers en leden van provinciale staten.
Ik kan dat niet te somber noemen. Het gaat om feiten waarmee wij iets moeten
doen en waaraan wij bij voorkeur iets moeten veranderen om een wat hoopvoller
perspectief te hebben. In onze afweging is het gevaar van technocratische
volgzaamheid van leden van provinciale staten alleszins reëel. De minister
is daar niet bang voor en ik ben er ook niet bang voor, maar ik zie het wel
gebeuren.Mijn tweede serie opmerkingen heeft te maken met de vergaande analogie
tussen de provincie en de gemeente. Eerder in het debat is er door de heer
Dölle op gewezen dat het eigenlijk bij de grondwetsherziening van 1983
zo is vastgelegd. Dat mag zo zijn, maar wij zijn nu ongeveer twintig jaar
verder. Je mag dan toch verwachten dat er wordt gekeken naar wat er in de
tussentijd allemaal is veranderd. Dat is nogal wat zowel bij de provincie
als bij de gemeente. Ik vind dat niet alleen de wetenschap, maar ook de rechtsvormende
instanties zouden moeten zeggen dat zij daarvan iets zouden moeten leren.De heer Dölle (CDA):Dat ben ik met u eens, maar ik heb er ook op gewezen dat de gemeentewetgever
van 1992 en de provinciewetgever van 1992 beide wetten helemaal naar elkaar
toe hebben getrokken, juist vanwege hetzelfde argument als in 1983 gold. Dat
is dus niet twintig jaar geleden, maar kortgeleden.De heer Witteveen (PvdA):Het kan toch zijn dat men ook in 1992 eigenlijk had moeten beseffen dat
gemeenten en provincies uit elkaar waren gegroeid en dat er punten waren waarop
misschien juist het verschil zou moeten worden benadrukt. Alleen al om een
doelmatiger organisatie te bereiken is het goed naar organisaties te kijken
als die een aantal jaren bezig zijn. Het lijkt mij niet zo'n verstandige aanpak
om ervan uit te gaan dat iets tien jaar geleden zo was en nu ook wel zo zal
zijn.Om door te gaan met waarmee ik bezig was, herinner ik eraan dat wij ervoor
hebben gepleit om nu wij de interessante operatie van het dualiseren van het
gemeentebestuur hebben doorgevoerd de ervaringen daarmee te evalueren. Immers,
in sommige gemeenten zal het waarschijnlijk goed uitpakken en in andere gemeenten
minder goed. Het is noodzakelijk te evalueren om te leren, om onderscheid
te maken tussen grote en kleine gemeenten en tussen gemeenten waarin problemen
naar voren komen en gemeenten waarin dat niet gebeurt. Wat eruit komt, kan
van groot belang zijn voor wat er bij de provincie kan worden gedaan, als
althans de analogie wordt geaccepteerd. Daarom begrijp ik niet dat er zo'n
haast wordt gemaakt met deze wetgeving en dat die moet worden afgerond voordat
de evaluatie is afgerond.Mijn derde serie opmerkingen heeft betrekking op het feit dat de analogie
met de gemeente te ver is doorgevoerd. Ook na dit debat blijven wij van mening
dat er grote verschillen tussen de provincies bestaan en dat bijvoorbeeld
de situatie van Friesland niet in alle opzichten te vergelijken met die van
Noord-Holland. De vraag moet worden gesteld wat wij moeten met een bestel
waarin alle provincies op dezelfde manier worden vormgegeven en of de verschillen
niet zodanig zijn dat naar een differentiatie toegegaan zou moeten worden.
Wij menen dat een visie op de schaal en de taken, logisch gesproken, eigenlijk
vooraf zou moeten gaan aan de discussie over de herverdeling van bevoegdheden
tussen gedeputeerde en provinciale staten. In dit debat waren er geen argumenten
die ons tot andere gedachten hebben gebracht.Ten slotte vraag ik de minister om kort in te gaan op onze opmerking over
de afgewezen amendementen die alle de rechtstatelijkheid van de controle in
de sfeer van het provinciale bestuur betroffen. Het is misschien geen toeval
dat daarover niets werd gezegd, want ook in de schriftelijke ronde hebben
wij grote moeite gehad om daarover enige informatie te krijgen. Toch lijkt
dit mij van meer dan gering belang.De heer Luijten (VVD):De opstelling van de PvdA in dit huis verbaast mij enigszins en ik kan
haar niet verklaren. Wij hebben hier uitgebreid gesproken over het rapport
van de commissie-Elzinga. Vorig jaar hebben we ook uitgebreid gesproken over
de dualisering van het gemeentebestuur; daarin is er altijd van uitgegaan
dat zowel gemeente- als provinciebestuur aan de orde zou komen. Ik heb toen
niets van een kritische opstelling van de PvdA gehoord. Vandaag omarmt u de
motie-Platvoet, maar vorig jaar heeft u daar nog tegen gestemd.
Volgens mij is het enige verschil tussen toen en nu dat toen minister De Vries
achter de ministerstafel zat en nu minister Remkes, maar dat kan zo'n grote
draai van de PvdA toch niet verklaren?De heer Witteveen (PvdA):Het grote verschil tussen toen en nu is dat wij toen spraken over de dualisering
van het gemeentebestuur en nu over de dualisering van het provinciebestuur.
Daarbij komt de vraag op: is dat precies hetzelfde, is het verstandig om de
lijn van de commissie-Elzinga precies te volgen? Vorig jaar hebben wij helemaal
niet de hoofdstukken van het rapport-Elzinga besproken die over de provincies
gingen, niet bij het beleidsdebat en ook niet bij de wetgeving. Vandaar dat
wij ons volledig vrij voelen om hierover onze mening te geven.De heer Luijten (VVD):Dan was ik kennelijk bij een ander debat dan u!De heer Witteveen (PvdA):Wij kunnen het verloop van het debat nalezen in de Handelingen, maar ik
denk dat het debat over dualisering in de gemeenten ook inderdaad ging over
gemeenten. Daarbij kwam onder andere het probleem ter tafel van het verschil
tussen grote en kleine gemeenten; dat is een heel andere problematiek dan
die ten aanzien van de provincies.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Voorzitter. Ik kan in één vloeiende zin doorgaan: in het
afgelopen jaar is de discussie over de taken en functie van de provincies
wel degelijk verder gekomen, want er kwamen belangwekkende rapporten, er zijn
uitspraken gedaan, er zijn beleidsnotities van de demissionaire regering verschenen.
Naar onze mening is er dus wel degelijk reden om onderscheid te maken tussen
de dualisering van gemeenten en die van provincies.De beleidsnotitie aangaande WGR-plus is buitengewoon interessant en ik
hoop dat die zowel in de Tweede als in de Eerste Kamer een boeiende dialoog
zal opleveren. Die notitie is daarom zo interessant, omdat zij van maatwerk
en van gebiedsgerichte afspraken uitgaat. De minister veronderstelt dat het
gaat om verlengd lokaal bestuur, niet om gedelegeerd provinciaal bestuur.
Dat kan een boeiend debat opleveren: bij lezing van de notitie komen wij namelijk
tot een net iets andere inschatting dan de minister. Het voorbeeld van Brabant
kan interessant zijn om uit te werken. Volgens de notitie zouden de steden
in Brabant namelijk allemaal een apart samenwerkingsverband aangaan en zou
een behoorlijk aantal bevoegdheden daarnaartoe kunnen gaan. Het plattelandsgebied
blijft dan over. Ik ben het eens met de minister dat in Brabant op het terrein
van de plattelandsontwikkeling buitengewoon veel tot stand is gekomen, maar
volgens de taakverdeling zou het stedelijk gebied vallen onder het regime
van de kaderwet-plus en het platteland onder de provincie. Voor de provincies
hebben we een rechtstreekse verkiezing, die ook de samenstelling van deze
Kamer bepaalt. Die legitimeert dus ook de Staten-Generaal – en dat is
niet eerder aan de orde geweest. Dat betekent dat de uitslag ervan mogelijkerwijs
onevenwichtig is. Dat is de ene kant van het verhaal. Aan de andere kant ging
het in dit voorstel nu net om de herkenbaarheid voor de burgers. Ik heb in
eerste instantie niet gepleit voor het instellen van een vierde bestuurslaag.
Als wij het over andere vormen hebben, moeten wij evenwel kijken hoe de herkenbaarheid
van het bestuur kan worden verstevigd. Dat geldt ook voor samenwerkingsverbanden,
zowel voor verlengd lokaal bestuur als voor gedelegeerd provinciaal bestuur.
In dat licht is het wellicht helemaal niet zo gek om even te wachten. Ik heb
van de minister begrepen dat wij het voorstel over de verkleining van het
aantal statenleden zelf opnieuw moeten indienen. Wat is erop tegen om nog
eventjes te wachten met dit voorstel voor het andere aan de orde is?De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. Ik vind de laatste opmerking van mevrouw Meindertsma opmerkelijk.
Toen aan de orde was om het voorstel tot verkleining van het aantal leden
van GS en PS uit te stellen, was de PvdA-fractie daar met de VVD-fractie faliekant
tegen. Een meerderheid was er gelukkig voor, omdat zij het wilde koppelen
aan de behandeling van het wetsvoorstel inzake de dualisering van het provinciebestuur
en de effecten daarvan. Ik ben blij dat nu ook de PvdA-fractie dat wetsvoorstel
niet te snel wil behandelen, zodat nog kan worden meegenomen wat deze wet
in "provincieland" teweeg zal brengen.De Eerste Kamer moet zich nooit te veel bemoeien met hetgeen in de Tweede
Kamer gebeurt. Toen ik de Handelingen van de Tweede Kamer over dit wetsvoorstel
las, viel het mij evenwel op dat ongeveer tweederde deel van de tijd werd
besteed aan de vraag of de Eerste Kamer het wetsvoorstel inzake de verkleining
van het aantal leden van GS en PS wel of niet moest behandelen. Het is winst
dat de Eerste Kamer het wetsvoorstel waar het om gaat in een volwaardig debat
met de minister kan bespreken. Deze wijze van behandeling doet het wetsvoorstel
in mijn ogen meer recht dan de wijze waarop het in het plenaire debat in de
Tweede Kamer is behandeld.De meeste woordvoerders hebben in eerste termijn kritische opmerkingen
gemaakt. De minister heeft daar op zijn manier uitgebreid op gereageerd, zij
het dat hij wat gemakkelijk praatte over het punt dat voor mijn fractie het
belangrijkste is: de overheveling van bevoegdheden. Ik heb hem gevraagd om
te reageren op de twee argumenten om kritisch naar die overheveling te kijken.
Hoe is het voorstel om de meeste bevoegdheden van provinciale staten over
te hevelen naar gedeputeerde staten te rijmen met de opvatting dat door de
dualisering ook de positie van de volksvertegenwoordiging moet worden versterkt?
Dat begrijp ik niet.De minister is op dat punt niet ingegaan, net zo min als op het andere
argument dat ik in eerste termijn naar voren heb gebracht. Ook anderen hebben
erop gewezen dat juist het uitoefenen van bevoegdheden door provinciale staten
een transparante vorm van democratie is. Het vindt in de openbaarheid plaats,
er zijn inspraakmogelijkheden voor de bevolking, er kan worden geamendeerd
en het is pluriform, omdat alle partijen eraan kunnen meedoen. Het afhandelen
van deze bevoegdheden door gedeputeerde staten is per definitie niet transparant.
Het gebeurt per definitie in beslotenheid en het is per definitie niet pluriform,
omdat in GS slechts een beperkt aantal partijen vertegenwoordigd
is, zodat partijen die er niet in zitten, niet kunnen amenderen. Bovendien
vindt verantwoording altijd pas achteraf plaats en niet tijdens het besluitvormingsproces
zelf. Kan de minister reageren op die twee argumenten, mede in het licht van
de bedoeling van dit wetsvoorstel?De heer Luijten maakte een opmerking in de richting van de PvdA-fractie.
Ook ik had graag wat meer argumenten gehoord van deze fractie. Ik begrijp
de kritiek die zij heeft, maar er moet zakelijk worden gekeken naar de inhoud
van dit wetsvoorstel. Ten eerste betreft het meer bevoegdheden in facilitaire
zin voor provinciale staten; daar kan niemand tegen zijn. Ten tweede gaat
het om de ontvlechting van GS en PS, zodat men geen lid meer is van beide;
niemand heb ik daartegen principiële bezwaren horen maken. Ook mijn fractie
kan deze twee elementen uit het wetsvoorstel steunen. De pijn zit bij het
derde punt, de overgedragen bevoegdheden. Tot nu toe is dat nog maar mondjesmaat
gebeurd. Bovendien is dit door een amendement van de Tweede Kamer ingeperkt.
Op belangrijke punten moeten B en W en GS eerst het gevoelen van de raad of
de provinciale staten horen, alvorens tot besluitvorming kan worden overgegaan.
Alles overwegende, kunnen wij dus leven met het wetsvoorstel.Dit wetvoorstel draagt niet onontkoombaar in zich – dit zeg ik met
name tegen de heer Terlouw – dat de twee nog komende wetvoorstellen
daarin moeten worden ingepast om de dualisering compleet te maken. Bij dualisering
gaat het voor mijn fractie allereerst niet om de bevoegdheden van GS, maar
om de versterking van de positie van de gekozen volksvertegenwoordiging. Op
dit moment is die balans niet in evenwicht. De balans zou meer moeten doorslaan
in de richting van provinciale staten; daarop beoordelen wij deze wetgeving.De minister is niet ingegaan op onze poging in eerste termijn om het dualisme
in een wat breder perspectief te plaatsen. Het gaat niet alleen om deze vrij
instrumentele wetgeving maar ook om een cultuuromslag. Iedereen is het daar
natuurlijk snel over eens. Ook andere vormen van democratisering zijn echter
van belang, waarvoor wetgeving noodzakelijk is. In dat verband heb ik de referendumwet
genoemd. De vorige regering besteedde aan dit soort onderwerpen wel aandacht;
deze regering niet. Dit betekent een vermagering van de doelstellingen die
met dualisme worden nagestreefd. Ik wil graag de opvattingen van de minister
op dit punt horen.De overdracht van bevoegdheden is een belangrijk element in de discussie.
Van belang is dat voor burgers herkenbare bevoegdheden binnen het provinciale
bestuur worden overgedragen. Ik heb in dat verband nog eens nagekeken wat
in het wetvoorstel inzake dualisering van provinciale medebewindbevoegdheden,
dat ter advisering is toezonden aan het IPO en de VNG, wordt geregeld. Daarin
wordt voorgesteld 120 à 130 bevoegdheden over te dragen van provinciale
staten naar GS. Het gaat dan om bevoegdheden ten aanzien van het provinciale
mediabeleid, subsidie voor monumenten, het provinciale wegennet waarover gevaarlijke
stoffen worden vervoerd, lozingsverordeningen met betrekking tot het oppervlaktewater,
het aanwijzen van gebieden waar mag worden gekampeerd, subsidie voor welzijnsbeleid
en centrale posten voor ambulancevervoer. Al deze onderwerpen – ik kan
er nog meer noemen – zijn heel concreet en grijpen in in de belevingswereld
van mensen. Die hebben daarover opvattingen en zouden daarvoor in beweging
kunnen komen. Als de bevoegdheden echter worden overgedragen, wordt de rol
de rol van hun eigen volksvertegenwoordiging daarin vrijwel onzichtbaar. Dat
grote gevaar schuilt in het vervolgtraject. Ik heb met een korte discussie
geprobeerd de minister te bewegen om toch te wachten met volgende wetgeving,
totdat de evaluatie gereed is. Daartoe is hij niet bereid. Dat is voor mij
aanleiding om een motie in te dienen. Het is een soortgelijke motie als die
ik heb ingediend bij de behandeling van het voorstel voor de Wet dualisering
gemeentebestuur, hoewel zij wat andere overwegingen bevat. Ik vind het goed
om ook bij de behandeling van dit wetsvoorstel zo'n motie in te dienen. Als
zij wordt aangenomen, geeft dit namelijk uiting aan de blijvende bezorgdheid
van de Kamer over de wetgeving op dit punt.De voorzitter:Door de leden Platvoet, Witteveen, Meindertsma, Terlouw en Schoondergang-Horikx
wordt de volgende motie voorgesteld:De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat in het onderhavige wetsvoorstel een artikel XVII is opgenomen
betreffende een verslag over de doeltreffendheid en effecten van de wet in
de praktijk;overwegende dat de minister in de memorie van toelichting heeft uitgesproken
het een goede suggestie te vinden om "in de evaluatie te kijken naar het effect
van de overheveling van bevoegdheden van provinciale staten naar gedeputeerde
staten op de machtsbalans tussen deze twee organen";overwegende dat in de wet weliswaar een aanvang wordt gemaakt met het
overdragen van bestuursbevoegdheden, maar dat hierna nog twee wetsvoorstellen
volgen;verzoekt de regering, de afweging of de twee aangekondigde wetsvoorstellen
met betrekking tot de overdracht van bestuursbevoegdheden van provinciale
staten naar gedeputeerde staten in gang moeten worden gezet, te maken na de
hiervoor genoemde evaluatie,en gaat over tot de orde van de dag.Zij krijgt nr. 33f(28384).Misschien is het goed om in het debat te verwijzen naar de motie-Platvoet
2, omdat eerder in de discussie al gesproken is over een oudere motie-Platvoet.De heer Platvoet (GroenLinks):PlatvoetVoorzitter. Ik begrijp dat de minister niet te veel woorden wil
vuil maken aan de demissionaire status, want er zit verschil tussen wat hij
heeft geschreven en de positie die de minister-president heeft ingenomen in
de Kamer. Laten wij er maar van uitgaan dat de laatst geventileerde mening
van de regering de actuele mening is; dan kunnen wij er goed
mee leven.Ik heb kennisgenomen van de toezegging van de minister over de vervanging
van de commissaris der Koningin of de burgemeester als er een punt aan de
orde is dat binnen de portefeuille van deze persoon valt. Ik vind die toezegging
mooi. Ik vind het ook mooi dat de minister bereid is om een en ander zo te
laten in de tussenliggende periode.Ik heb er behoefte aan om nog iets te zeggen over de notitie over de gekozen
burgemeester, omdat er al van wordt uitgegaan dat de regering een keuze heeft
gemaakt. In de verkennende notitie, die ik in de loop van de week even vluchtig
heb bekeken, worden drie mogelijkheden geschetst: de gekozen burgemeester
door de gemeenteraad en twee varianten van een direct gekozen burgemeester
door de bevolking. Ik heb uit de notitie opgemaakt dat de regering daarin
nog geen keuze heeft gemaakt uit de drie modellen.De heer Dölle (CDA):Voorzitter. Wat de overdracht van bevoegdheden betreft, is het mij opgevallen
dat de minister het belang van de slagvaardigheid benadrukt als een van de
leidende beginselen van de dualisering. De staatscommissie doet dat minder,
maar het is een voorstelbaar ideaal. Daarnaast is er de idee van de revitalisering
van de lokale democratie door deze transparanter te maken. Belangrijk is ook
de versterking van de positie van de raad, waar de heer Platvoet steeds op
wijst, want die was een beetje gedomesticeerd door de krachtige wethouders
en door de sterke gedeputeerden. Die moeten eruit worden gehaald. Dit zijn
doelen die elk voor zich worden gedeeld, maar ieder legt de nadruk weer anders.
Toch zijn deze doelen op een gegeven moment niet naadloos in elkaars verlengde
te plaatsen. De minister zegt dat het uitermate ongewenst is dat de overdracht
van bevoegdheden in het kader van het medebewind niet zou plaatsvinden. Deze
stellingname valt mij wat tegen. Ik begrijp dat hiervoor iets valt te zeggen
uit oogpunt van slagvaardigheid, maar aan de dualisering zijn ook twee andere
doelstellingen verbonden. Ik blijf in mijn betoog even bij de gemeentelijke
situatie. De dualisering kent zes centrale elementen: de ontkoppeling, het
aantrekken van wethouders van buiten, verzelfstandiging van de burgemeester,
het brengen van het ambtelijk apparaat onder het college, de versterking van
de controlerende en financiële functie van de raad en het overbrengen
van bestuursbevoegdheden. De bulk van de bestuursbevoegdheden kan wat mijn
fractie betreft worden overgedragen. Wij pleitten er echter voor om met het
oog op zware besluiten, zoals de vestiging van bordelen en casino's, jumelages
en fusies van scholen, de zesde pijler wat meer te relativeren. Als het wetsvoorstel
in de Eerste Kamer wordt behandeld, kunnen wij dit niet amenderen, maar het
hooguit verwerpen of aannemen. Is de regering bereid de zwaardere bestuursbevoegdheden,
waarvan het besluitvormingsproces in de raad en de staten superieur is aan
dat in het college, gelet op de openbaarheid en de mogelijkheid van amenderen
en het indienen van moties enz., niet over te brengen naar de beslotenheid
van het college? Mijn fractie betreurt het dat het kabinet zo hard vasthoudt
aan de integrale en totale overdracht van bestuursbevoegdheden in het kader
van het medebewind. Het vervolgens schrappen van het hoofdschap van de raad
en de staten hangt hiermee samen.De minister zei dat hij weinig bezwaren heeft gehoord tegen het dualisme.
Anderen hebben veel protesten gehoord. Natuurlijk is het dualisme van bovenaf
opgelegd. Dit heeft weinig reacties opgeroepen, omdat het dualisme als algemene
term iets hoopvols weergeeft en door velen werd omarmd. Monisme is toch besmet
met de negatieve halo van verkleving, achterkamertjespolitiek en oude politiek.
Dualisme heeft iets fris, vrolijks en nieuws in zich. Het is heel logisch
dat het begrip dualisme op gemeentelijk en provinciaal niveau vrij breed is
omarmd. Nu het dualisme concreet gestalte krijgt, moeten er hier en daar echter
wellicht dingen worden bijgesteld. Ik heb gewezen op de situatie in Vlissingen,
Groningen en Arnhem, maar er zijn veel meer voorbeelden te noemen. Ook de
voorzitter van de staatscommissie is hier al achter.Ik ben blij dat de minister heeft gezegd dat uitvoering van de Gemeentewet
geen medebewind is. Wij zullen daarop dan ook over een week niet terugkomen,
zoals wij hadden aangekondigd. Overigens is de discussie over de vraag of
iets medebewind of autonomie is wat ons betreft bepaald niet academisch. Als
iets als medebewind wordt betiteld, wordt het feitelijk ingelijfd in de bevoegdhedenpiramide
van de centrale overheid en wordt de gemeente als het ware verder gefilialiseerd.
Wij zijn blij dat het college ook vindt dat dit geen medebewind is. Toch houdt
het college vast aan die merkwaardige driedeling, zoals ik het heb genoemd,
die in de memorie van toelichting is ingevoerd en die bij Hennekens in ander
verband is terug te vinden. Er zijn autonome bevoegdheden die op de Grondwet
rusten. Op de vraag welke het zijn heb ik tot op heden geen antwoord gehoord;
dat blijft duister. In de stukken staat dat het bijvoorbeeld gaat om de uitvoering
van een besluit van de gemeenteraad om een begrotingspost op te nemen. Het
blijkt een kleine categorie, die nodig is om het verwijt van de Raad van State
te ontgaan dat de dualisering in strijd komt met het hoofdschap van raad en
staten. Maar wat het precies is, is mij tot op heden nog niet helemaal helder.
Ik heb dan ook aan de regering gevraagd of het mogelijk is om bij gelegenheid
van de herziening van hoofdstuk 7 nog eens integraal in te gaan op dit belangrijke
punt: wat is autonomie en wat is medebewind? De regering probeert al decennia
lang deze twee begrippen zo veel mogelijk te neutraliseren door te zeggen
dat het verschil niet belangrijk is. Twee, drie decennia lang hamert het parlement,
met name de Tweede Kamer, er steeds weer op dat het wel van belang is. Ook
in deze discussie schemert dit door. Ik had dan ook graag gehoord –
ik heb het echter niet gehoord; het is niet anders – dat de regering
toezegt om bij hoofdstuk 7 nog eens op deze twee begrippen in te gaan in de
wetenschap dat in ieder geval het parlement ze belangrijk vindt. Dat mag toch
niet al te veel moeite zijn.Het volgende en voorlaatste punt speelt ook hierbij. De vraag of artikel
81 in strijd is met de Grondwet hangt opnieuw hiermee samen. De regering was
tot een paar dagen geleden van mening dat het in strijd was met de Grondwet.
Het staat hier volstrekt helder en het is ook ondertekend door de minister.
Nu is het echter weer niet in strijd met de Grondwet. Ik heb
geprobeerd de Grondwet erbij te halen, maar ik kon die niet meer vinden. Ik
neem niet aan dat de minister die verwijderd heeft.De voorzitter:Ze ligt bij de voorzitter.De heer Dölle (CDA):Ook hier speelt het weer. Ik geef direct toe dat het buitengewoon ongewenst
is dat artikel 81 niet zou kunnen worden toegepast vanuit de dualistische
doctrine. Maar ik noemde net Brederveld. Dat boek heb ik toevallig wel bij
mij. Op blz. 13 van de zesde druk wordt opnieuw benadrukt dat dit in strijd
is met de Grondwet. De bevoegdheden die zijn genoemd in artikel 124, lid 1,
zijn de autonome bevoegdheden. Die mag je niet buiten de raad om overdragen.
Ik kan het niet anders lezen, maar de minister kan dat wel. Dan moeten wij
ons er voorlopig bij neerleggen. Dit punt speelt natuurlijk net zo goed bij
de gemeenten. Ik zou het toch op prijs stellen om volgende week een nadere
adstructie van de regering daarvoor te horen. Ik ben het volledig eens met
het antwoord van de regering in de nadere memorie van antwoord dat artikel
128 weliswaar nooit bedoeld is voor deze situatie, maar dat de bewoordingen
nu een keer zo luiden dat ze hetgeen wordt bedoeld in artikel 81 in de weg
staan. Ik vraag er nogmaals aandacht voor. Wij houden dan ook staande dat
hetgeen wordt voorgesteld niet kan.Ik heb nog een voorlaatst puntje.De voorzitter:Dat is uw derde voorlaatste punt.De heer Dölle (CDA):U hebt mij door. Ik sla het voorzitterschap over en kom bij mijn laatste
punt. Had ik dat niet gedaan, dan zou ik hebben gevraagd of het niet handiger
was geweest om in artikel 19 neer te zetten "de voorzitter" in plaats van
"de commissaris". Dat laat ik nu liggen.Tot slot kom ik bij de gekozen burgemeester. Uiteraard is dit niet de
plek voor het debat over de vraag of die al dan niet gewenst is. Wij hebben
de verkennende notities gelezen. De minister zegt dat de invoering van de
gekozen burgemeester grote wijzigingen in het organisatierecht met zich zou
kunnen brengen, maar dat hoeft niet. Ik neem aan dat hij daarmee doelt op
de lichtere varianten. Ik denk dat zulks enigszins illusoir is. Als een keer
een functionaris gekozen is door de bevolking na een campagne en na uiteenzetting
van standpunten, dan is het bijna onvermijdelijk in die bipolaire legitimatie
dat de burgemeester niet aan een kort lijntje kan worden gehouden. Om dezelfde
redenen als waarom het burgemeestersreferendum volledig is mislukt, zullen
die lichtere varianten volgens mij vrij automatisch leiden tot de zwaardere
varianten. Inmiddels is erkend dat het burgemeestersreferendum wel moest mislukken,
omdat hierdoor bij de bevolking de illusie werd gewekt van een machtige burgemeester.
Daar is echter geen sprake van en daarom is het mislukt. Volgens ons zal het
ook zo gaan, als de verwachting wordt gewekt dat er een lichtere burgemeester
kan worden ingevoerd. Daar zal misschien even sprake van zijn, maar daarna
zal automatisch, al dan niet opgejaagd door de heer Terlouw en anderen, de
aandrang opkomen om te komen tot een zwaardere, presidentiële burgemeester
en dus tot een wezenlijk onderscheid tussen het gemeenterecht en het provincierecht.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn reactie op onze beschouwingen
en opmerkingen, althans een deel daarvan. Overigens mijn excuses voor het
feit dat ik gedurende het eerste kwartier van zijn beantwoording niet aanwezig
was. Ik zat nog "gevangen" in Paleis Noordeinde.Ik heb er geen behoefte aan om terug te komen op de concrete punten waarop
de minister heeft geantwoord, of de discussie daarover voort te zetten. Ik
heb slechts kunnen signaleren dat hij niet is ingegaan – tenzij dat
in dat bewuste kwartier gepasseerd is – op mijn eerste min of meer concrete
opmerking over de bestuursbevoegdheden van gedeputeerde staten in medebewind.
Ik ben daarbij ingegaan op pagina 12 van de memorie van antwoord en heb daaraan
de vraag gekoppeld of dit een terugtred betekent ten opzichte van het in 1994
bij de wijziging van de Provinciewet geïntroduceerde artikel, dat thans
nr. 144 draagt, en zo ja, of dit ook is beoogd en in overeenstemming is met
de strekking van het wetsvoorstel dat wij nu behandelen. Mogelijkerwijze kan
de minister hier nog uitsluitsel over geven.Ik heb vanmorgen in eerste termijn al laten blijken dat wij niet alle
bezwaren die wij ongeveer een jaar geleden tegen het wetsvoorstel inzake dualisering
van het gemeentebestuur hebben geopperd, willen herhalen. Ik zal onze inhoudelijke
bedenkingen hiertegen dan ook niet in tweede termijn herhalen. Ik herinner
er wel aan dat wij ook toen de vraag opgeworpen hebben – die is toen
volop in discussie geweest – of niet eerst de Grondwet gewijzigd zou
moeten worden en daarna, in dit geval, de Provinciewet. Mijn constatering
is ook aan de hand van de discussie van vandaag dat wij, door dat niet te
doen, op bepaalde punten in een gewrongen proces terechtkomen. Ik refereer
maar even aan de discussie van zo-even over artikel 81 van de Provinciewet.
Er zijn echter nog meer voorbeelden van zaken waardoor wij langs de rand van
de Grondwet lopen met het vorige, maar ook met dit voorstel.Ik herhaal ook niet het punt waarop de heer Platvoet mij in eerste termijn
interrumpeerde. Dit betrof de betekenis van het ontnemen van bevoegdheden
aan provinciale staten en het overhevelen daarvan naar gedeputeerde staten.
Wij beseffen dat hetgeen vandaag gebeurt, in feite een soort prelude is, en
dat de overheveling van zwaardere bevoegdheden nog moet volgen, althans in
de visie van de regering. Ik hoef onze bezwaren evenwel niet opnieuw en uitvoerig
naar voren te brengen. Zij zijn destijds wel reden voor ons geweest om onze
steun aan het wetsvoorstel inzake dualisering van het gemeentebestuur te onthouden.Voorzitter. Dat brengt ons ten slotte tot de afwegingen bij dit wetsvoorstel.
Ik ben vandaag in eerste termijn geëindigd met de opmerking dat de parallellie,
de analogie van Gemeentewet en Provinciewet voor ons zwaar weegt, maar geen
doel op zichzelf is. Uit het feit dat wij destijds tegen het wetsvoorstel
dualisering gemeentebestuur hebben gestemd, concluderen wij niet automatisch
dat wij dus ook maar tegen dit wetsvoorstel moeten stemmen. Ik besef dat er
elementen in dit wetsvoorstel zijn die een eigen betekenis hebben voor de inrichting van het provinciale bestuur en misschien nog meer de actuele
betekenis van artikel III juncto artikel XIX van het wetsvoorstel over de
datum van de verkiezing. Kortom, wij hebben ook die aspecten in onze fracties
een- en andermaal in beschouwing genomen. Er is sprake van onderscheiden nuances
binnen onze fracties. De eindconclusie is echter dat wij op dit moment geen
behoefte hebben aan dit wetsvoorstel. Dat is met name gelegen in het feit
dat wij de ervaring die wij met het wetsvoorstel dualisering gemeentebestuur
zullen opdoen, node moeten missen.De heer Bierman (OSF):Voorzitter. De minister is niet ingegaan op een opmerking over de leden
van OSF. Wie zwijgt, stemt toe. Mijn stem telt dus minstens dubbel. Ik neem
aan dat hij mijn mening ondersteunt dat de wijze waarop OSF is georganiseerd,
met provincies die zich uitsluitend op provinciaal niveau richten, minstens
zo duidelijk smoel geeft aan de provincie en de daadkracht in de provincie
als dit wetsvoorstel.Ik constateer in de hele discussie dat het in feite gaat om slagkracht
tegenover democratische legitimatie. Democratische legitimatie kost slagkracht,
omdat het dan ingewikkelder gaat. Ogenschijnlijk is slagkracht wellicht efficiënter.
Wanneer echter de tegenslagen boven water komen van de in de achterkamer verkeerd
genomen beslissingen waar de benoemde gedeputeerde staten het voortaan onderling
regelen, dan kan er in de rest van het traject vervolgens op straat weleens
een tegenkoppeling ontstaan. Er kan een maatschappelijke tegenkracht worden
ontwikkeld waardoor we uiteindelijk nog veel verder van huis zijn vanwege
onrust, het niet afmaken en het halverwege blijven steken van zaken omdat
deze politiek onhaalbaar zijn gebleken. Ik ben er niet van overtuigd dat dit
soort slagkracht veel zal opleveren.Ik wil ook de analogie met het gemeentelijk niveau noemen. De minister
zegt ook dat de CdK iets anders is ingebed gegeven het middenbestuur. Zou
dat ook niet gelden voor de bevoegdheden die je hebt in de provinciale staten,
die je wilt overhevelen? Het laatste woord is hier niet over gezegd. Voor mij betekent dit dat het punt van de zorgvuldigheid bovenaan staat.
Als het gaat om de certificering van tropisch hardhout of het mogelijk weigeren
van werken op zondag, dan gaan wij daar buitengewoon zorgvuldig mee om. Dat
betreft relatief gezien maar een klein facet ten opzichte van wat wij hier
in het staatsbestel willen veranderen. Wij hebben die evaluatie niet. Het
genuanceerde positieve oordeel van de minister kan in mijn ogen ook genuanceerd
negatief zijn. Mij bereiken berichten dat het heel stroef gaat met het achteraf
verantwoording afleggen in de gemeente over het gevoerde beleid. Zorgvuldigheid
wordt dan in mijn ogen het allerbelangrijkste element. Op dat punt biedt de
motie-Platvoet mij een zekere mogelijkheid. Ik ben namelijk begonnen met de
opmerking dat wij niet onwelwillend ten opzichte van dit experiment staan.
Ik zal de motie-Platvoet dan ook ondersteunen. Als deze motie wordt aangenomen
en de minister ook bereid is om haar uit te voeren, dan kan ik mijn bezwaren
vanwege het gebrek aan zorgvuldigheid overwinnen. Ik zal dan voor dit wetsvoorstel
stemmen.De heer Terlouw (D66):Mijnheer de voorzitter. Het is een genoegen om met deze minister van gedachten
te wisselen, ook al zijn wij het niet over alles eens. Gedachtewisselingen
zijn echter des te interessanter naarmate er meer punten van verschil zijn,
zo lijkt mij. Als dit wetsvoorstel kracht van wet krijgt, weten wij niet wat
het effect ervan zal zijn. Als wetten worden aangenomen, weten wij dat bijna
nooit. Politiek is ook geen wiskunde, maar een taxatie van degenen die bij
de besluitvorming zijn betrokken, of de wet goed zal werken. Ook al wordt
bijvoorbeeld het rijksniveau geacht, dualistisch te zijn, wij weten allen
hoeveel monistische elementen er in het systeem zijn geslopen of misschien
altijd al hebben gezeten. Zo gaat dat nu eenmaal.Onder anderen de heren Dölle en Bierman hebben erop gewezen dat de
minister aandacht besteedt aan de slagkracht. Het viel ook mij op dat dit
het belangrijkste argument was. Ook de staatscommissie heeft de grotere slagkracht
van een kleiner bestuur, dat minder te maken heeft met allerlei omringende
factoren, als argument genoemd. Wij zullen dat niet bestrijden, het is een
voordeel van de wet. In de discussie en ook door de staatscommissie is echter
meer aandacht besteed aan de betrokkenheid van de burgers. Gezegd en geschreven
is dat de burgers in de gemeenten en de provincies weinig zijn geïnteresseerd
in het gemeentelijk en provinciaal bestuur en dat daar iets aan moet worden
gedaan. De minister heeft daar echter weinig aandacht aan besteed. Misschien
is hij het wel eens met degenen, zoals ik, die hebben gezegd dat dit wetsvoorstel
daar weinig aan doet.Ik heb in mijn betoog terzijde nog aangegeven dat het mij al lang zorgen
baart dat statenleden in het algemeen onvoldoende worden afgerekend door verkiezingen
op wat zij zowel in positieve als in negatieve zin doen. Men neemt er geen
deel aan en als men dat wel doet, is dat plichtmatig. Men interesseert zich
er te weinig voor. Dat hoort ons als democraten zorgen te baren.Ik houd uit het interessante betoog van de minister over dat dingen blijven
wringen, onder andere met de Grondwet, die later aangepast moet worden om
een en ander in orde te krijgen. Ik wijs op de vervangingsregeling van de
voorzitter van het college, van de commissaris van de Koningin. De minister
heeft volkomen gelijk dat dit goed is geregeld, want er is geen onduidelijkheid
over de gang van zaken. Toch wringt het enigszins dat bij afwezigheid van
de commissaris van de Koningin ineens een statenlid de vergadering bijeenroept
en, sterker nog, de agenda bepaalt. Die agenda wordt normaal gesproken door
het college opgesteld, dat ook de voorstellen aan provinciale staten heeft
voorbereid. Als de commissaris griep heeft, gaat dat ineens geheel anders.
Ik zeg niet dat ik tegen deze regeling ben, maar zij wringt wel. Het is geen
goede, elegante oplossing, want zij hinkt op verschillende gedachtes.De heer Platvoet heeft ten tweede male een motie ingediend over de overheveling
van de zwaardere bestuursbevoegdheden, de aanpassing van de medebewindregeling
In deze mede door mij en anderen ondertekende motie wordt gevraagd om dit
niet te doen voordat duidelijk is hoe een en ander gaat. Ik zie voor het geestesoog
dat de statenfracties, als deze wet is aangenomen, een beetje
verweesd bij elkaar zitten. Zij denken aan de informatie die hun gedeputeerde
vroeger gaf, ook wel inside information, over de gang van zaken in het college
en over wat er aan de orde is. Nu hebben zij minder bevoegdheden. Zij zitten
verder van het vuur. Het is natuurlijk mooi dat ze een griffier hebben, maar
ze weten nog niet goed hoe ze een en ander moeten doen. Er moet een agenda
worden opgesteld waaruit blijkt hoe het beleid op hoofdlijnen wordt bepaald,
en vooral hoe dat zal worden uitgedragen naar de burgers. En dan is er ook
nog een rekenkamer, die er eigenlijk nog niet is.Dit gevoel zal er onherroepelijk zijn. Men zal een beetje verweesd zijn;
hoe moet dat nou in dat nieuwe systeem? Ligt het dan niet voor de hand om
even wachten, om na het overdragen van de lichtere bevoegdheden eens te bekijken
hoe het gaat en de statenfracties hun weg te laten vinden om daarna pas te
beslissen of je op deze weg verder wilt gaan en zwaardere bevoegdheden wilt
overdragen? Dat is toch niet te veel gevraagd? De meerderheid van deze Kamer
vroeg daar ook om bij de gemeenteraden. Ook nu wordt dit gevraagd, al weet
ik nog niet of hiervoor een meerderheid is. Ik kan mij heel goed vinden in
hetgeen de heer Bierman zei. Minister, reageer daar nu positief op.Voorzitter. Als de minister hier wat in ziet, zo dadelijk toezegt op dit
punt voorlopig geen wetsontwerpen in te dienen en wil wachten op de evaluatie
om op basis daarvan over de vergaande bevoegdheden te oordelen, stemmen wij
voor dit wetsontwerp.De heer Luijten (VVD):Voorzitter. Wij zijn blij met het antwoord van de minister en danken hem
daarvoor. Wij zijn vooral blij met zijn opmerking over de ontwikkelingen van
onderop. In mijn eerste termijn heb ik gezegd dat ik zijn opstelling ten opzichte
van initiatieven die men op provinciaal niveau wil nemen en in rapporten staan,
nogal rigide vond. Ik denk bijvoorbeeld aan hetgeen de commissie-Geelhoed
naar voren heeft gebracht. Nu zegt hij echter dat hij een deltametropool of
een samenwerking van de provincies in het noorden waartoe het initiatief van
onderop wordt genomen, als een belangrijk signaal ziet. Als provincies zelf
voorstellen tot opschaling doen, ziet hij dat ook als een belangrijk signaal.
Wij zien deze opmerking van de minister als een belangrijk signaal. Ik vind
het de nodige verheldering van zijn standpunt. De geschreven tekst vonden
wij nogal terughoudend. Wij begrijpen nu dat de minister hiervoor toch meer
open zal staan.De overdracht van de bevoegdheden is weer aan de orde geweest. Deze overdracht
zal leiden tot een andere machtsbalans. Het is helder dat deze Kamer daar
bijzonder kritisch over is. Ik hoop dat de minister dit begrijpt. Ik sluit
mij een beetje aan bij de heer Terlouw. Wij hebben hiervoor geen motie of
evaluatie nodig, want wij kijken sowieso kritisch naar de overdracht van bevoegdheden.
Ik heb ook een lijst gezien van alles wat overgaat en ik weet nu al dat daarin
een aantal dingen staat waar ik vraagtekens bij zet en waar mijn fractie over
wil praten. Net als de Partij van de Arbeid hebben wij de motie-Platvoet indertijd
niet gesteund. Dat wil echter niet zeggen dat wij niet kritisch naar die lijst
zullen kijken. Voor ons is het in ieder geval geen uitgemaakte zaak dat alles
zomaar integraal overgaat. Daarover zijn wij het met de heer Dölle eens.
Naar onze mening moeten de staten en de raden, dus de direct gekozen volksvertegenwoordigers,
bij voor burgers belangrijke zaken in beeld blijven. Daar heb ik geen evaluatie
voor nodig.Over het voorzitterschap van de raden en de staten bestaat op dit moment
verwarring: kan een burgermeester zich laten vervangen als hij het debat voert?
Ik ben blij met de toezegging van de minister dat hij wil bekijken of de Grondwet
hiervoor ruimte biedt. Ik neem aan dat hij ons daarover per brief zal berichten.
Het advies van de ROB maakt het er voor ons niet helderder op. Aan zo'n advies
heb ik niet veel.De vraag over de werking van gedragscodes voor leden van provinciale staten
is nog niet beantwoord.De somberheid van de Partij van de Arbeid deel ik niet. De heer Witteveen
zegt dat hij van nature niet zo somber is, dus laten we het er maar op houden
dat hij vandaag zijn dag niet had. Ik ben het eens met hem dat er nog van
alles besproken en bestudeerd moet worden. Wij bepleiten dat te doen met slagvaardige
provincies, waar de verantwoordelijkheden gescheiden zijn: de macht en de
controle op de macht. De staten hebben daarbij ook meer faciliteiten. Wij
kunnen vandaag de bestuurlijke vernieuwing op provinciaal niveau in ieder
geval een dienst bewijzen.Studeren moeten wij altijd. Ons staatsbestel is nooit af. Bestuurlijke
vernieuwing vraagt er om een besluit te nemen en om een stap te durven zetten.
Het wetsvoorstel biedt daarbij de goede richting. Het is niet af. Wij willen
vandaag de bestuurlijke vernieuwing in ieder geval niet ophouden. Wij willen
de provincies helpen in een duaal bestel.De voorzitter:Ik heb twee mededelingen. De eerste opmerking betreft de stemming over
de motie. Normalerwijs zullen wij daar pas de volgende week over stemmen.
Degenen die hun gedrag bij de stemming over het wetsvoorstel van vanavond
daarvan af laten hangen, komen dan in moeilijkheden. Ik heb de heer Terlouw
echter subtiel horen zeggen dat een positief antwoord van de minister genoeg
kan zijn voor zijn fractie. Ik heb de heer Bierman ook iets dergelijks horen
zeggen. Ik denk dus niet dat wij in de problemen komen doordat wij pas volgende
week over de motie stemmen. Ik hoop dat ik dat juist constateer.De tweede opmerking betreft het volgende. Ik deel aan de Kamer mede dat
op 17 december jongstleden is ingekomen de aanvullende geannoteerde agenda
met bijlagen voor de JBZ-raad van 19 en 20 december jongstleden. In de aanbiedingsbrief
wordt instemming gevraagd voor de Ontwerpverordening Dublin II, zoals vervat
in raadsdocument 14990/02 en de preambule zoals vervat in ASILE 15/02, waarover
de raad via een stille instemmingsprocedure overeenstemming heeft bereikt.
De Eerste Kamer heeft op 17 december reeds besluiten genomen ten aanzien van
bij de geannoteerde agenda voorgelegde ontwerpbesluiten voor de JBZ-raad van
19 en 20 december jongstleden en de minister van Justitie daarover geïnformeerd.
Daarbij werd meegedeeld dat de aanvullende geannoteerde agenda wegens de late
ontvangst nog niet betrokken kon worden in de werkzaamheden van de Kamer.
De bijzondere commissie voor de JBZ-Raad heeft zich heden over
de agenda met bijlagen voor de JBZ-raad van 19 en 20 december jongstleden
en over de Ontwerpverordening II beraden.De commissie adviseert als volgt. Instemming kan alsnog worden verleend
aan de ontwerpbesluiten geagendeerd onder de nummers 2a en GC5 en de Ontwerpverordening
Dublin II, zoals vervat in de reeds genoemde documenten 14990/02 en ASILE
15/02. Voor het overige blijft de besluitvorming van de Kamer van 17 december
in stand.Ik stel de Kamer voor, dit advies te volgen.Aldus wordt besloten.Minister Remkes:Voorzitter. Over de motie wil ik zeggen dat als het wetsvoorstel vandaag
kan worden afgedaan er geen probleem ontstaat. Daar ben ik in eerste termijn
op ingegaan. Er ontstaan problemen als het wetsvoorstel vandaag niet wordt
afgedaan.De voorzitter:Het is het voornemen van deze Kamer om het wetsvoorstel vandaag af te
handelen.Minister Remkes:Ik heb de motie goed gelezen. Ik zeg de heer Dölle toe dat ik zorgvuldig
zal kijken naar de vraag welke bevoegdheden overgaan. De heer Luijten heeft
daarover ook iets gezegd. Vanzelfsprekend zal ik bij die beoordeling deze
motie in het achterhoofd houden. Ik zeg het in de tijd gezien echter nog niet
hard toe op dit moment. Ik zeg ook waarom.Wij moeten in de gaten houden wat de essentie is van de dualiseringsoperatie.
Ik realiseer mij dat de wereld niet zwart-wit is. Men kan praten over de vraag
welke bevoegdheden wel en welke bevoegdheden niet. Waar moet men de grens
leggen? De essentie van de dualiseringsoperatie is het aanbrengen van een
scheiding tussen het bestuur en de controle op het bestuur. De dualisering
gaat uit van de realiteit dat gedeputeerde staten in de huidige verhouding
tussen provinciale staten en gedeputeerde staten een bestuurlijk overwicht
hebben dat weliswaar niet in overeenstemming is met de formele kenmerken van
ons bestel, maar helaas niet is ongedaan te maken. PS zijn in de realiteit
van vandaag, gelet op de omvang van de provinciale taak en de complexiteit
van de vraagstukken, simpelweg niet bij machte om de besturende functie zelf
inhoud te geven. Op papier klopt het allemaal, maar als je kijkt hoe het in
de praktijk gaat, dan kom je tot een andere conclusie. Zij zijn in vele opzichten
afhankelijk van gedeputeerde staten en de dualisering trekt de consequentie
uit een ontwikkeling die al lang gaande is en die heeft geleid tot een grote
discrepantie tussen norm en feit van het bestuursstelsel op decentraal niveau.
Het verschil tussen formaliteit en werkelijkheid heeft voor beide organen
nadelige gevolgen. PS noch GS hebben de ruimte en de mogelijkheid om goed
te functioneren. Er is sprake van een vermenging van functies en verantwoordelijkheden
die afbreuk doen aan de slagkracht en die de herkenbaarheid van het provinciaal
bestuur niet bevorderen.De dualisering probeert beide organen uit hun intern gerichte vervlechting
te bevrijden ten behoeve van een veel meer eenduidige rolverdeling. Het ongedaan
maken van die institutionele vervlechting, zoals dit wetsvoorstel in navolging
van de Wet dualisering gemeentebestuur doet, is echter niet meer dan een eerste
stap. De tweede stap zal op enigerlei wijze moeten volgen. Ik zal goed en
zorgvuldig kijken naar de vraag wat de omvang moet zijn, maar in principe
besturen gedeputeerde staten en controleren provinciale staten. Dat moet het
richtsnoer zijn, want anders lossen wij de problemen die zich voordoen niet
op.De heer Bierman (OSF):Mag ik de minister zo begrijpen dat hij zijn uiterste best zal doen om
de controlerende functie van PS ook op de voorgrond te laten treden? Ik baseer
mij op de geluiden die ik heb gehoord over de gemeentelijke dualisering. Juist
de informatieverschaffing schijnt daarbij het grote mankement te zijn. Wil
de minister zijn uiterste best doen om op dat punt meer vastigheid te bieden?Minister Remkes:Als uit de evaluatie blijkt dat de gemeentelijke dualisering op het punt
van de controle bepaalde tekortkomingen laat zien, dan ben ik best bereid
om toe te zeggen dat het zo snel mogelijk wordt vertaald in dit wetsvoorstel,
zeker als er signalen zijn dat het op provinciaal niveau vergelijkbaar ligt.
Die benadering sluit ook aan bij de algehele benadering die gekozen is.De heer Bierman (OSF):U betoogt dat provinciale statenleden nu niet bij machte zijn om het bestuur
te zijn. Als zij straks informatie moeten krijgen voor hun controlerende taak,
dan vraag ik mij af of zij dan beter zullen functioneren.Minister Remkes:Dat zal voor een deel ook uit die evaluatie moeten blijken. Het controleren
van het bestuur vereist een andere attitude van statenleden. Dat vereist ook
andere informatiestromen. Ik hoor niemand vragen of de machtsbalans van de
Tweede Kamer ten opzichte van de regering wel in orde is. Dan voer je natuurlijk
eenzelfde soort debat. Alleen, iedereen moet dan wel even wennen aan z'n nieuwe
rol. Ik ga ervan uit dat alle partijen die straks in de staten vertegenwoordigd
zullen zijn, inclusief de OSF, het college van gedeputeerde staten kritisch
zullen bevragen. Als het college van GS op basis van een bevoegdheid die burgers
raakt een besluit dreigt te nemen dat de burger niet echt helemaal welgevallig
is, dan weet ik wel wat er gebeurt, gegeven het feit dat de burger mondig
is. Dan komen er brieven en dan trekt een statenlid wel of niet aan de bel,
afhankelijk van zijn politieke opvattingen. Zo functioneert het in de Kamer
en zo zal het naar ik hoop straks ook functioneren in de staten en de raden.De heer Platvoet (GroenLinks):U zegt: als het college van GS een besluit dreigt te nemen dat de burger
niet welgevallig is. Echter, dat weet die burger natuurlijk pas als GS het
besluit al hebben genomen. Maar dit is niet de reden waarom ik wilde interrumperen.
U hebt een toezegging gedaan die ik niet begreep en die overigens niets te
maken heeft met de strekking van de motie.Minister Remkes:U suggereert nu dat colleges van GS of van B en W in besloten kamers besturen,
maar zo werkt het niet. De heer Dölle noemde voorbeelden van besluiten
met soms ingrijpende consequenties. Die besluiten worden op een fatsoenlijke
manier bestuurlijk voorbereid. Dacht u echt dat als besluiten
ingrijpende belangen van burgers en bedrijven raken die burgers en bedrijven
niet zo mondig zijn dat zij naar het controlerende orgaan stappen?De heer Platvoet (GroenLinks):Dat kan pas als het besluit is genomen. Tot nu toe was het zoals u het
schetst. Mijn ervaring als gemeenteraadslid is dat er in een wisselwerking
tussen raad en B en W een besluit werd voorbereid en werd genomen. Dat gebeurde
in openbaarheid. Maar nu, als het doorgaat, die bevoegdheid uitsluitend bij
B en W en GS komt te liggen, zit er een element van beslotenheid in zowel
voorbereiding als besluitvorming. Er kan pas beweging plaatsvinden nadat het
besluit is genomen en dan sluipt het vertrouwenselement in de discussie als
het gaat om de rol die PS zich willen toe-eigenen om een besluit van GS te
wijzigen. Dat vind ik zeer onwenselijk.De voorzitter:Ik moge de heer Platvoet en de minister erop wijzen dat er sprake is van
herhaling van de reeds gevoerde discussie.De heer Platvoet (GroenLinks):Ik ben naar de interruptiemicrofoon gekomen om een ander punt aan de orde
te stellen, maar omdat de minister zo lang doorging, ging ik misschien door
op het verkeerde punt. Hij deed een toezegging aan de heer Bierman die ik
niet begreep. Hij zei: als uit de evaluatie blijkt dat de middelen van de
gemeenteraad en PS om controle uit te oefenen niet voldoende zijn, dan heeft
dat ook consequenties voor deze wet. Welke wet bedoelt hij? Wij nemen de voorliggende
ontwerpwet toch aan met alle middelen die erin zitten?Minister Remkes:Het is helder: de Wet dualisering gemeentebestuur zal worden geëvalueerd.
Een van de elementen van de evaluatie is of de gemeenteraad voldoende in staat
is om B en W te controleren. Als uit de evaluatie blijkt dat er tekortkomingen
zijn, als de eerste tekenen erop wijzen dat dit ook op provinciaal niveau
het geval zal zijn en als ik de conclusie trek dat er aanleiding is tot aanpassing
van de wet, dan ben ik gegeven de uniformiteit van beide voorstellen bereid
om die aanpassing een op een door te vertalen naar dit wetsvoorstel. Dat is
de toezegging die ik aan de heer Bierman heb gedaan. Daarmee zou u volgens
mij alleen maar blij moeten zijn, want toen het ging om het onderzoeksinstrumentarium
in het kader van de vraag hoe de praktijk zich zal ontwikkelen, heb ik in
de Tweede Kamer gezegd dat ik niet principieel bepaalde dingen afwijs. Ik
wil wel eerst zien of de wijze waarop het nu is geregeld voldoende is of niet.
Bij de evaluatie zullen wij er goed naar kijken. Als in de praktijk de behoefte
aan nadere instrumenten groter blijkt te zijn dan de mogelijkheden die de
wet biedt, dan moet daarnaar worden gekeken.De heer Platvoet (GroenLinks):Dat vind ik prima. We hebben het dan over 2005, maar dat is op zich geen
probleem.Minister Remkes:Het is sneller 2005 dan we denken!De heer Witteveen (PvdA):Zojuist werd gezegd dat we moeten kijken naar de manier waarop het nationale
parlement met de bevoegdheden omgaat. De minister wijst onderzoeksbevoegdheden
voor provinciale staten die lijken op enquêtebevoegdheden echter af.
Dat kan ik moeilijk rijmen.Minister Remkes:In de Tweede Kamer heb ik dit uitvoerig beargumenteerd. Vanzelfsprekend
denk ik daar nu nog hetzelfde over, maar ik heb ook het volgende gezegd: mocht
blijken dat statenleden zaken willen die op grond van de wet niet kunnen,
dan ben ik bereid om dit nader te overwegen.De heer Terlouw (D66):Ik concludeer hieruit dat wij bij de aanneming van de tweede motie-Platvoet
precies hetzelfde zullen horen als bij de eerste: de minister zal meedelen
dat de motie niet zal worden uitgevoerd, althans niet volledig. Als dit niet
juist is, dan hoor ik dat graag.Minister Remkes:Misschien niet volledig, maar ik heb daarover voor mijzelf nog geen eindconclusies
getrokken. Ik heb net een gebaar gemaakt aan de Kamer en heb aangegeven hoe
ik ermee wil omspringen. Ik houd nog even een slag om de arm omtrent de betekenis
voor de uitvoering van de motie.De heer Platvoet (GroenLinks):U hebt de wet Dualisering provinciebestuur en medebewindsbevoegdheden
in conceptvorm ingediend, mét de lijst van zo'n 120 overdrachten en
de memorie van toelichting. Een aantal van de overdrachten betreft de concrete
bevoegdheden waarover wij het steeds hebben. Dat zijn er tientallen. Bent
u bereid om dit in het licht van de motie allemaal te schrappen in het vervolg
van het wetstraject?Minister Remkes:Dat heb ik zeker niet toegezegd. Bij de bevoegdheden en de balans daarin
moet men één ding goed bedenken: als je de verdeling in bevoegdheden
tussen B en W en gemeenteraad vergelijkt met die tussen gedeputeerde en provinciale
staten, dan ontstaat het beeld dat de staten met hun concrete bevoegdheden
al meer op een afstand staan dan de gemeenteraad; een gemeenteraad heeft relatief
meer besturende bevoegdheden dan de staten ten opzichte van GS. Aan het adres
van de heer Terlouw wil ik verder een relativerende opmerking maken. Over
de geringe opkomst bij verkiezingen ben ik ook niet altijd optimistisch. De
opkomstpercentages in sommige provincies liggen echter redelijk dicht bij
die in sommige grote steden. Ik heb de heer Terlouw niet dezelfde conclusies
horen trekken ten aanzien van de provincies als ten aanzien van de bestuurlijke
verhoudingen in de grote steden. Daar doet zich precies dezelfde problematiek
voor en daar kun je niet spreken van raden die het college van B en W niet
herkennen. We mogen dit dus best enigszins in perspectief plaatsen, al doet
dit niets af aan het feit dat de relatie tussen verkiezingsuitslag, een eventuele
lage opkomst, een geringe beïnvloeding van gemaakte keuzes, de gehanteerde
agenda en de wijze waarop personen met hun bevoegdheden omspringen, weleens
ver te zoeken is. Soms geeft dit een buitengewoon onbevredigend gevoel. Daarover
zijn wij het eens.Mevrouw Meindertsma kwam terug op de beleidsnotities. Zij zei dat het
stedelijk gebied straks valt onder de kaderwet. Welnu, dat was het geval onder
het vorige kabinet, dat is straks niet meer zo. Zij houdt toch de mogelijkheid
open om te kiezen voor een vierde bestuurslaag. Daar kies ik zeer nadrukkelijk
niet voor. Primair gaat de notitie inzake de WGR-plus over verlengd lokaal bestuur, niet meer en niet minder. Ik zeg "primair", want er zal
maatwerk moeten worden geleverd. In de notitie wordt inderdaad een opmerking
gemaakt over de GDU-middelen; dat valt niet onder het hoofdstuk "primair".
Ik ben de stellige mening toegedaan dat een het opzetten van vierde bestuurslaag
in dit land, waar eerder te veel bestuurders per vierkante meter zijn dan
te weinig, totaal de verkeerde weg is.De heer Platvoet heeft gevraagd of de dualiseringsoperatie eens in wat
breder perspectief kan worden geplaatst. Hij heeft zelf de cultuuromslag al
genoemd. Ik ben overigens zeer nadrukkelijk van opvatting dat de goede volgorde
in de redenering is dat dualisering een bijdrage moet leveren aan de noodzakelijke
cultuuromslag op provinciaal niveau. Als deze operatie achterwege blijft,
kan dat breekijzer niet in die cultuur worden gezet. Dat is voor mij een van
de belangrijke overwegingen om dit wetsvoorstel van harte te verdedigen. Natuurlijk
hangt deze ontwikkeling samen met een bredere beschouwing. De behandeling
van de begroting van het ministerie van BZK is wellicht een aardige gelegenheid
om te bespreken hoe wij aankijken tegen de zeggenschap van burgers en tegen
het democratisch functioneren van onze gekozen organen. Er is verwezen naar
de notitie over het burgemeesterschap. Dat is inderdaad een verkennende notitie,
waarin opties worden geschetst. Het zal de heer Platvoet niet zijn ontgaan
dat ik bij de behandeling van de begroting in de Tweede Kamer heb aangegeven
waar mijn voorkeur ligt. Vanzelfsprekend kunnen er ook beschouwingen worden
gehouden over de vraag of het houden van referenda wel of niet wenselijk is,
maar dat is nu allemaal niet aan de orde. Het lijkt mij dan ook niet juist
om daarbij uitvoerig stil te staan.Ik heb in feite al gereageerd op het betoog van de heer Dölle door
te zeggen dat er zorgvuldig naar moet worden gekeken. Ik zeg hem toe dat als
het straks gaat om hoofdstuk 7 van de Grondwet, nader kan worden ingegaan
op begrippen als autonomie en medebewind. De heer Holdijk heeft een vraag
gesteld die ik wel heb opgeschreven, maar niet meer goed kan lezen. Het gaat
om een vraag die ik eerder zou zijn vergeten.De heer Holdijk (SGP):Het wetsvoorstel kent een exclusieve kaderstellende bevoegdheid toe aan
provinciale staten. Ik vroeg mij af of dit niet een stap terug is in vergelijking
met artikel 144, dat in 1994 is geïntroduceerd. Toen hebben provinciale
staten juist voor het eerst de bevoegdheid gekregen om algemene regels te
stellen ten aanzien van bevoegdheden die door gedeputeerde staten in medebewind
worden uitgevoerd.Minister Remkes:Ik beschouw dat niet als een stap terug. In 1994 ging het natuurlijk om
het toen bestaande bestel. Nu praten wij over een nieuw bestel. Ik vermag
niet in te zien dat er dan sprake is van een stap terug.De heer Holdijk (SGP):In 1994 werd aan provinciale staten een algemene bevoegdheid toegekend.
Nu wordt gezegd dat alleen als de desbetreffende medebewindswet die mogelijkheid
biedt, PS over de bevoegdheid beschikken.Minister Remkes:Misschien is het dan een schuifeltje terug.Tegen de heer Luijten zeg ik nadrukkelijk dat er zoals gebruikelijk een
brief zal komen over het standpunt van de ROB. Het kabinet zal daarin zijn
oordeel geven.Ik wil nog één opmerking maken tegen de heer Terlouw. Hij
vroeg zich af of er geen sprake is van een verwrongen situatie als een lid
van PS optreedt als voorzitter, die agenderende bevoegdheden heeft. De heer
Dölle heeft vanmorgen aan mijn verleden gerefereerd. Ik herinner mij
nog een situatie waarbij ik met raadsleden van D66 discussieerde over de vraag
of het niet wenselijk zou zijn dat een raadslid in plaats van een wethouder
voorzitter was van een raadscommissie. In die hoedanigheid is deze als voorzitter
ook afhankelijk van voorstellen van B en W en zit dus in exact dezelfde verwrongen
positie. Overigens functioneerde dit in de praktijk uitstekend.De heer Terlouw (D66):Ik heb er niet voor gepleit om het anders te regelen. Zoals het nu is
geregeld, is het het beste. Het blijft echter toch vreemd dat als de commissaris
toevallig griep heeft, ineens vanuit de provinciale staten de dingen worden
geregeld. Dat komt doordat de verkiezing van de voorzitter van provinciale
staten niet op de goede manier gebeurt.Minister Remkes:Het zou ook kunnen betekenen dat het aantal griepjes bij CdK's drastisch
afneemt. Laten wij maar optimistisch zijn en ervan uitgaan dat dit effect
optreedt. In dit verband heb ik het overigens niet over de heer Terlouw.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.De voorzitter:De aanwezige leden van de fracties van de PvdA, de ChristenUnie, de SGP
en D66 wordt conform artikel 121 van het Reglement van orde aantekening verleend,
dat zij geacht willen worden zich niet met het wetsvoorstel te hebben kunnen
verenigen.Ik stel voor, volgende week bij de opening van de beraadslaging, naar
ik aanneem om 13.30 uur, te stemmen over de motie-Platvoet c.s. (28384, EK
nr. 33f), waarbij ik hoop de minister in ons midden terug te zien.Daartoe wordt besloten.Sluiting 21.15 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20022003-421-456.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl