Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 15 april 1994 te Marrakech tot stand gekomen verdrag tot oprichting van de Wereld Handelsorganisatie, met bijlagen 1, 2 en 3, en van het eveneens op 15 april 1994 te Marrakech tot stand gekomen verdrag inzake overheidsopdrachten, met bijlage (23961, R1525)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1994-1995, pag. 302-316

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

19-12-1994

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

nr. 10, pagina 302-316

19-12-1994

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 23961Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet ter bevordering van de werkgelegenheid voor werkzoekenden die zeer langdurig werkloos zijn (23600)Pagina 322-329
Behandeling van het wetsvoorstel Nadere wijziging van de Algemene Kinderbijslagwet, de Ziekenfondswet en de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (23957)Pagina 316-322
10de vergadering; 19 december 1994Pagina 301-301
Behandeling van het wetsvoorstel Wet arbeid vreemdelingen (23574)Pagina 329-332
Behandeling van de wetsvoorstellen Partiële wijziging van het Wetboek van Strafvordering (herziening bepalingen inzake gevallen waarin en gronden waarop voorlopige hechtenis kan worden toegepast) (23178); Partiële wijziging van het Wetboek van Strafrecht en andere wetten in verband met de opheffing van het cumulatieverbod inzake de oplegging van hoofdstraffen (23681)Pagina 302-302
PresentiePagina 301-301
Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 15 april 1994 te Marrakech tot stand gekomen verdrag tot oprichting van de Wereld Handelsorganisatie, met bijlagen 1, 2 en 3, en van het eveneens op 15 april 1994 te Marrakech tot stand gekomen verdrag inzake overheidsopdrachten, met bijlage (23961, R1525)Pagina 302-316
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (19 december 1996)Pagina 332-333

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 84 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van: 
 
 het wetsvoorstel Goedkeuring
van het op 15 april 1994 te Marrakech tot stand gekomen verdrag tot oprichting
van de Wereld Handelsorganisatie, met bijlagen 1, 2 en 3, en van het eveneens
op 15 april 1994 te Marrakech tot stand gekomen verdrag inzake overheidsopdrachten,
met bijlage (23961, R1525).
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 De heer Van Velzen (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het nu ter ratificering aan de orde zijnde Verdrag
van Marrakech heeft een lange voorgeschiedenis. De onderhandelingen in het
kader van de Uruguay-ronde hebben ruim zeven jaar geduurd en uiteindelijk
geresulteerd in een nieuw GATT-akkoord dat in april te Marrakech is ondertekend.
Het begon allemaal op 26 september 1986, toen in Uruguay de Punte del Este-verklaring
werd aangenomen, welke als basis zou gaan fungeren voor de onderhandelingen
ter verdere liberalisering van de wereldhandel en het verminderen van de handelsbelemmeringen.
 
 Wij realiseren ons dat deze liberalisering een dynamisch proces is. De
Uruguay-ronde, volgend op de Tokio-ronde, is de achtste sinds de oprichting
van de GATT in 1946. Zeker is dat deze Uruguay-ronde niet de laatste zal zijn,
gelet op de nog niet beantwoorde vragen, bijvoorbeeld op het terrein van de
investeringen. Met grote vasthoudendheid moet gewerkt worden aan de verdere
liberalisering van de wereldhandel. De staatssecretaris zal het mij niet euvel
duiden als ik met name haar ambtsvoorganger, mevrouw Van Rooy, nog eens dank
voor haar inzet in dezen.
 
 "Het nu afgesloten verdrag is goed voor Nederland omdat het meer werkgelegenheid
zal creëren." Deze verwachting sprak mevrouw Van Rooy uit nadat de Europese
Ministerraad akkoord ging met het Verdrag van Marrakech. Zeker Nederland heeft
als handels- en distributienatie grote belangen bij een zo ongehinderd mogelijk
verlopende export. Een belangrijk deel van de nieuwe banen in ons land komt
voort uit groei van de handel en niet uit allerlei initiatieven van overheden,
zoals banenpools, hoe wenselijk deze ook voor specifieke groepen kunnen zijn.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor de uitvoerige
en adequate beantwoording van de vragen die door onze fractie zijn gesteld.
Uit het antwoord op onze vraag naar de effecten van het WTO-verdrag voor het
bedrijfsleven blijkt ook dat, op enkele uitzonderingen na, de positieve effecten
overheersen. Een stijging van het wereldhandelsvolume met 9 tot 24%, samen
met maatregelen waartoe is besloten tijdens de Top in Essen en financieel-economische
sociale maatregelen die ook in ons eigen land moeten worden genomen, kunnen
leiden tot meer exportkansen. Een en ander moet gepaard gaan met een versterking
van onze concurrentiepositie door een beleid gericht op structuurversterking.
 
 De oprichting van de Wereldhandelsorganisatie met de verplichting tot
het gebruik maken van het multilaterale beslechtingsmechanisme voor geschillen,
roept wel de vraag op naar de gevolgen voor ons eigen land. Zie ik het goed,
dan heeft Nederland nagenoeg geen eigen handelspolitiek instrument meer over.
Tot op zekere hoogte houden wij exportsubsidies. Ook blijven er promotionele
activiteiten over, naast meer algemene economische instrumenten zoals investeringsregelingen,
vestigingsvoorwaarden, mededinging, technologiestimulering en dergelijke.
Voor een handelsnatie bij uitstek is het van belang te realiseren dat dit
het geval is en dat dit natuurlijk gedurende een lange periode is ontstaan.
Nederland moet daarbij op de eerste plaats vertrouwen op de Europese Unie.
Dit verlies aan nationale soevereiniteit moet dus gecompenseerd worden door
een krachtige positie van de Unie en een actieve rol van Nederland daarin.
In die zin is het ook noodzakelijk dat de tweeslachtige positie die nu ontstaan
is door de uitspraak van het Europese Hof inzake de bevoegdheidsverdeling
tussen lidstaten en de Europese Unie op het terrein van handelsrelaties
snel wordt gecorrigeerd. Ik vraag de staatssecretaris ook wat haar opvatting
is in dezen en of zij bijvoorbeeld bereid is bij de IGC in 1996 de Europese
Unie op dat terrein een sterkere positie te geven, waardoor de onderhandelingskracht
van de Unie zal toenemen.
 
 Daarbij is ook aan de orde de positie van het Nederlandse parlement. Er
vindt in de WTO intergouvernementeel overleg plaats. Onduidelijk is of de
besluitvorming binnen de WTO op basis van consensus plaatsvindt. Er komt ten
minste een tweejaarlijkse ministeriële conferentie. Er worden geschillencommissies
ingesteld en dergelijke. Kan de staatssecretaris meer expliciet aangeven welke
verplichtingen de Nederlandse regering op zich neemt in dat kader? Op welke
wijze wordt het Nederlandse parlement geïnformeerd en blijft het betrokken?
Ik verzoek de regering, de Staten-Generaal jaarlijks te informeren over de
uitvoering van de Uruguay-ronde en het functioneren van de WTO, het parlement
te betrekken bij de "code of conduct" die nu binnen de Europese Unie wordt
ontwikkeld om een gelijke positie in de WTO in te nemen en te rapporteren
over de agenda's van en de voortgang in de verschillende WTO-commissies. Op
deze wijze opereert de regering ten opzichte van de Staten-Generaal zoals
in het kader van de uitvoering van het Verdrag van Schengen het geval is.
Beschouwt de staatssecretaris de WTO als een volkenrechtelijke organisatie?
 
 Mijnheer de voorzitter! De nieuwe geschillenregeling heeft ook gevolgen
voor het bedrijfsleven. Wie wendt zich nu eigenlijk tot de WTO? Is dat de
Nederlandse regering, de Europese Unie of beide? Of is het de bedrijfstak
die zich benadeeld voelt? In welke mate fungeert de Nederlandse overheid letterlijk
nog als een ontvankelijk adres voor de Nederlandse bedrijfstak die getroffen
wordt?
 
 Op 19 en 20 december moet de Algemene Raad de legislatieve richtlijn vaststellen
tot uitvoering van de Uruguay-verdragen en de WTO. Als ik het goed heb begrepen,
heeft de Nederlandse regering enige bezwaren tegen het door de commissaris
sir Leon Brittan voorgestelde nieuwe handelsinstrument en tegen de mogelijkheid
dat individuele exporteurs de commissie tot actie kunnen aanzetten als zij
menen dat zij door anti-dumping substantiële schade oplopen. Ik refereer
daarbij ook aan de vorige vraag: is Nederland het ontvankelijke adres of kunnen
Nederlandse exporteurs zich rechtstreeks melden, bijvoorbeeld bij de Europese
Unie? Ik ga ervan uit dat ook de Nederlandse regering compromis-bereid zal
zijn om dit handelsinstrument vast te stellen. Mede in het licht van het voorafgaande
hoor ik graag van de staatssecretaris het regeringsstandpunt op dit punt.
 
 Het nieuwe WTO-akkoord brengt niet alleen maar positieve zaken. Op een
belangrijk aantal punten is er nog onduidelijkheid. Ik denk aan het functioneren
van de WTO. Op weer andere punten is er nog onzekerheid respectievelijk sprake
van verslechtering. In het debat dat wij vandaag voeren moet ook op dat punt
helderheid worden gecreëerd.
 
 Ik begin met de landbouwsector. Voor de eerste keer is er een gedeelte
van de landbouw in een GATT-akkoord opgenomen. Sinds de MacSharry-voorstellen
is de Europese Unie wat granen, oliehoudende zaden en eiwitten betreft overgegaan
op het systeem van de Verenigde Staten, dat wil zeggen een inkomenscompensatie
per hectare. De gevolgen van de Uruguay-ronde zijn dat de prijzen min of meer
meefluctueren met de prijzen van de wereldmarkt. Welk gevolg dit systeem uiteindelijk
zal hebben op de inkomensposities van de boeren is onzeker, mede gelet op
de spilfunctie die granen hebben op de prijzen van andere landbouwprodukten
en op de noodzaak om de prijzen van granen op een zeker niveau te handhaven.
De stelling op pagina 1 van de memorie van antwoord dat er sprake zal zijn
van welvaartswinst in de landbouwsector zal zeker niet zonder meer van toepassing
zijn op alle landbouwproducenten. Terecht is erop gewezen dat door de opname
van een gedeelte van de landbouw in het nieuwe GATT-akkoord ook internationaal
aandacht geschonken kan worden in verdere onderhandelingen aan de specifieke
positie van de landbouw, waardoor wellicht Tokio-rondes, Blairhouse-akkoorden
en dergelijke in de toekomst vermeden kunnen worden. Ook is de positie van
de zuivel minder slecht dan eerder werd gevreesd, terwijl overige onderdelen
van de land- en tuinbouw door verplichte marktopening betere kansen hebben.
Nochtans is waakzaamheid met betrekking tot de effecten geboden. De land-
en tuinbouw vervult in ons land een vitale rol, zo'n 10% van de export. Zij
vormt tevens het economisch draagvlak van het landelijk gebied in ons land
met inbegrip van de verstedelijkte dorpskernen. De agrarische sector mag en
kan niet uitsluitend afhankelijk zijn van de vrije markt. Om in de toekomst
te kunnen investeren blijft ook in ons land marktstabiliteit en inkomenszekerheid
geboden. Slechts op die manier blijft ook de leefbaarheid van het platteland
gewaarborgd. Hoe kijkt de staatssecretaris aan tegen de mogelijkheid van de
uitbreiding van de ongesubsidieerde kaasexport als een van de methodes om
de inkomensposities te verbeteren?
 
 De staatssecretaris heeft gewezen op de studie van het Centraal planbureau,
het Landbouw-economisch instituut en de Stichting onderzoek wereldvoedselvoorziening,
die binnenkort zal verschijnen, met betrekking tot de effecten van het landbouwverdrag
in het kader van de Uruguay-ronde. Ik ga ervan uit dat de staatssecretaris
in de opdrachtformulering ook de effecten van de inkomenspositie voor de landbouw
heeft meegenomen en dat zij daarbij betrekt effecten van andere investeringen
op grond van milieu-eisen en dergelijke voor de land- en tuinbouw.
 
 Hoe kijkt de regering aan tegen de gevolgen van de ondertekening van het
handelsverdrag in het kader van de Uruguay-ronde voor de ontwikkelingslanden?
De prijzen voor bepaalde grondstoffen – bijvoorbeeld koffie –
met name afkomstig uit de armste landen, zullen waarschijnlijk scherp dalen
als gevolg van dit verdrag. Daarnaast denk ik aan het risico van een achterblijvende
export van deze landen en de mogelijkheid dat andere meer welvarende landen
hun produkten kunnen verdringen, omdat deze een betere markttoegang krijgen
tot de westerse markten. Hoe denkt de regering hierop te anticiperen wat het
beleid op het gebied van ontwikkelingssamenwerking betreft, in het bijzonder
ten aanzien van het Verdrag van Lomé en de daaruit voortvloeiende verplichtingen?
Heeft de staatssecretaris inmiddels met minister Pronk van
gedachten kunnen wisselen over de mogelijke gevolgen voor het beleid op het
gebied van ontwikkelingssamenwerking? Wat zijn de beleidsvoornemens in dezen
van het kabinet?
 
 De nieuwe GATT zal zeker gevolgen hebben voor het milieu. Er zal door
de WTO een commissie handel en milieu worden opgericht, waarin alle leden
van de WTO zitting mogen nemen. Een van de taken van deze commissie zal zijn
het verrichten van onderzoek naar bijvoorbeeld landen die geen milieunormen
opleggen aan hun industrie en daardoor in zekere zin die industrie subsidiëren
in vergelijking met landen die dit wel doen. Daarnaast is er nog de problematiek
rondom het opleggen van handelssancties bijvoorbeeld bij het overschrijden
van emissies voor CFK's door bepaalde bedrijven. Zowel deze sancties als het
al dan niet opleggen van milieunormen kan leiden tot handelsbelemmeringen
respectievelijk ongelijkheden, wat weer niet met het gedachtengoed van de
vrijhandel strookt. Hoe kijkt de regering hiertegen aan?
 
 Daarnaast wil ik in dit verband ook graag van de staatssecretaris vernemen
wat de implicaties zijn van dit verdrag voor andere internationale verdragen
die Nederland ook heeft ondertekend. Dan denk ik aan het Verdrag van Rio.
Verder dring ik erop aan dat ervoor wordt zorggedragen dat de toetreding niet
leidt tot afzwakking van de bestaande – onder andere Europese –
regelgeving voor de bescherming van het milieu. De keerzijde van dit alles
kan zijn dat bijvoorbeeld eco-labels en zelfs sociale clausules indirect gebruikt
kunnen worden om protectionisme van eigen produkten en diensten te bevorderen.
Heeft de staatssecretaris al enig idee, hoe in de WTO met deze spanning zal
worden omgegaan?
 
 Mijnheer de voorzitter! Aansluitend op onze vragen en het antwoord van
de regering inzake het staal, het volgende. Helaas moeten we constateren dat
de staalproducenten in de Europese Unie in gebreke zijn gebleven in het nakomen
van de afspraken van februari 1993 met betrekking tot de vrijwillige beperkingen.
Dit probleem kan in de toekomst alleen nog maar groter worden als de Europese
Unie niet in staat is, met landen uit Midden- en Oost-Europa tot sluitende
afspraken te komen inzake de staalproduktie bij de verdere discussies over
de toetreding van deze landen tot de Europese Unie. Het is een goede zaak
dat de Europese Unie blijft streven naar een multilateraal staalakkoord. Mijn
fractie is echter bevreesd dat op dit punt opnieuw grote spanning kan ontstaan
met de Verenigde Staten, en nu waarschijnlijk met de NAFTA. Op basis van het
WTO-verdrag kunnen de VS, noch de NAFTA, niet zo maar overgaan tot unilaterale
sancties, zoals importheffingen en -beperkingen. Ik ga ervan uit dat de VS
door de ondertekening bewust "Super 301" buiten werking hebben gesteld op
dit terrein. Een vergelijk op basis van onderhandelingen of een WTO-procedure
staat de VS of de NAFTA als mogelijkheden dan nog open. Dat vraagt echter
wel wederkerigheid. Het vraagt ook van de Europese Unie, een inspanning te
leveren om de afspraken van februari 1993 te implementeren, een regeling te
treffen met Midden- en Oost-Europa en om de condities met betrekking tot de
onderhandelingen met VS/NAFTA te specificeren. Wat is de houding van de Nederlandse
regering, mede gelet op de goede resultaten die Hoogovens heeft bereikt in
het kader van de herstructurering? Beantwoording van de vraag of dit conflict
verder escaleert of wordt opgelost, is voor ons van eminent belang.
 
 In de memorie van antwoord wordt gesteld dat de Amerikaanse handelswetgeving
is aangepast en dat de VS als ondertekenaars verplicht gebruik moeten maken
van de multilaterale geschillen-beslechtingsmechanismen. Mijnheer de voorzitter!
Dit betekent een drastische verandering van de Amerikaanse handelspolitiek
die sinds de tweede helft van de jaren tachtig kon worden beschreven met het
begrip "aggressive unilateralism". "Super 301", het zogenaamde "structural
impediments initiative" met Japan en de druk om landen zoals India, Brazilië
en vooral Japan aan te klagen, pasten in die handelsstrategie. In de praktijk
werkt deze unilaterale benadering niet. In een globale economie met vervlechtingen
is het onmogelijk, precies vast te stellen welk produkt van waar komt en hebben
Japanse firma's ook vestigingen in de VS. Het MITI wordt daardoor juist gedwongen
om nog meer te reguleren teneinde de quota te kunnen beheersen en er is sprake
van een schending van het vorige GATT-akkoord. Het WTO-verdrag geeft de goede
omslag: geen unilaterale acties, geen op concrete quota gerichte handelspolitiek,
maar een handelspolitiek gebaseerd op internationale spelregels.
 
 Mijnheer de voorzitter! Toch is de praktijk harder dan de leer. Wat zal
het effect zijn nu het erop lijkt dat het Japanse handelsoverschot met de
VS de laatste maand met 21% is gestegen tot 5,17 miljard dollar? Zal het Congres
in de vernieuwde samenstelling niet weer terugvallen op het protectionistische
scenario? Overigens blijkt ook uit een recente studie van drie Japanse economen
dat de Japanse consumenten jaarlijks tussen de 2,6 tot 3,8% van het bruto-nationaal
produkt meer moeten uitgeven om de non-tarifaire handelsbelemmeringen in stand
te houden. Uit deze studie is gebleken dat deze belemmeringen in het afgelopen
jaar alleen maar zijn toegenomen, ondanks het zogenaamde "aggressive unilateralism"
van de Verenigde Staten. Het blijkt dus dat er meer aandacht besteed moet
worden aan deze vormen van indirect protectionisme, dit wil zeggen: door middel
van gunstige vestigings- en investeringsvoorwaarden voor de industrie. Moeilijk
te penetreren wet- en regelgeving, verkapte belemmeringen om in distributie-
en toeleveringsbedrijven te penetreren, subsidies op prijzen etcetera moeten
worden tegengegaan. Ook de Verenigde Staten proberen haar technologie-industrie
te beschermen, onder andere door bevoordeling door overheidsopdrachten, forse
compensatie-orders en door middel van hoge onderzoeksbudgetten. Zo krijgt
de lucht- en ruimtevaartindustrie in de VS ruim zes keer zoveel overheidssubsidie
dan in de Europese Unie. Zal de Nederlandse regering hierin berusten? Gelet
op de eigen kortingen op de technologiesubsidies wordt die achterstand alleen
maar groter.
 
 Mijnheer de voorzitter! Dit WTO-verdrag is een stap vooruit. Maar het
blijkt dat het OESO-initiatief om te komen tot een multilateraal investeringsakkoord –
het MIA – een goede aanvulling is om een aantal van de genoemde belemmeringen
weg te werken. Mijn fractie waardeert het dat de Nederlandse regering hieraan
een actieve bijdrage levert en wil bevorderen dat het MIA een
onderdeel wordt van het toekomstig programma van de WTO. Moet ik daar nu uit
begrijpen dat de weg van de TRIM's wordt bijgesteld in de richting van het
MIA-akkoord?
 
 Daarnaast is er het punt van de subsidies. In de Algemene Raad van vandaag
en morgen wordt daarover wellicht een besluit genomen. Blijft de vraag of
Nederland binnen de Europese Unie behoort tot die landen die zich willen inspannen
voor een mechanisme binnen de WTO, waarbij een onderzoek start zodra een subsidie
een bepaald nader vast te stellen niveau heeft bereikt. Genoemde aanpak alsmede
uitbreiding van Nederlandse en Europese investeringen en investeringen van
de Verenigde Staten in Japan en verdere globalisering zijn waarschijnlijk
produktievere discussies dan die over managed trade, unilateralisme en dergelijke.
Toch blijft waakzaamheid geboden. Zo heeft onder andere Prestowitz in zijn
verschillende boeken overtuigend aangegeven dat de definitie van eerlijke
vrijhandel en competitie in Japan anders is dan bij ons. Ook Japans keuze
voor conglomeraten en uitbouw daarvan in bijvoorbeeld China met preferentie
voor eigen toeleveringsbedrijven noopt ertoe dat ook in de EU wordt nagedacht
over de effecten van clustervorming rondom bepaalde thema's binnen industrie
en over speur- en ontwikkelingswerk in relatie tot anti-kartel- en mededingingswetgeving.
De spanning tussen die principes is duidelijk aantoonbaar. Maar als de EU
op strategische posities in de markt een leidende rol wil houden, zal daarover
in de komende tijd ook een debat gehouden moeten worden, zowel binnen de EU
alsook met Japan en met de VS. Het is immers niet in het belang van deze blokken
als de EU op het wereldtoneel zou terugvallen tot een lager ontwikkeld niveau,
met alle welvaartsgevolgen van dien.
 
 Mijnheer de voorzitter! Het belang van de WTO is hierin gelegen, dat een
zeker evenwicht kan ontstaan tussen het behartigen van de belangen van de
verschillende handelsblokken enerzijds en die van individuele landen, géén
lid van zo'n blok of van zwakke blokken anderzijds. Dat dit geen overbodige
luxe is, blijkt bijvoorbeeld uit een overzicht van de ontwikkelingen sinds
voorjaar 1993 door de secretaris-generaal van de GATT, Peter Sutherland. Daaruit
blijkt dat in 1993/1994 al zo'n 226 anti-dumping cases zijn aangemeld. In
de GATT bestaan reeds zo'n veertig specifieke handelsregelingen voor allerlei
blokken en blokjes. Het is buitengewoon moeilijk, omdat de GATT niet over
de juiste procedure beschikt, om de consistentie tussen handelsrelaties binnen
deze blokken en de GATT-regels te bewaren. Ook op dat terrein heeft de WTO
nog veel werk te doen. Wij moeten alert zijn op tegendraadse ontwikkelingen,
zoals de verhoging van de Russische importheffingen.
 
 Mijnheer de voorzitter! Zoals uit mijn bijdrage blijkt, heeft de WTO een
belangrijke taak, namelijk het bevorderen van het invoeren van nieuwe spelregels
die het multilaterale handelsbeleid en de internationale rechtsorde op economisch
terrein versterken, met name op gebieden zoals diensten, intellectueel eigendom
en bindende geschillenbeslechtingen. Deze taak is van groot belang en dient,
gelet op onze economische belangen, zorgvuldig door Nederland te worden uitgevoerd,
te meer daar nog veel onzeker is en op andere terreinen nog vooruitgang geboekt
moet worden, zoals ik heb aangegeven.
 
 Mijnheer de voorzitter! Een verdragsluitende partij, de Staat der Nederlanden,
hoort ook vanwege het grote belang voor ons land nauwgezet de vinger aan de
pols te houden en de ontwikkelingen in de WTO op de voet te volgen. Het betekent
ook dat de Staten-Generaal om op hun beurt hun grondwettelijke rol te kunnen
vervullen, goed geïnformeerd moeten zijn over vorengenoemde ontwikkelingen
en ook tijdig de regering een mandaat moeten kunnen geven voordat nieuwe verdragen
worden geratificeerd.
 
 Het is met het oog daarop dat ik de regering dringend heb verzocht, met
voorstellen te komen om de informatie aan de Staten-Generaal op dit punt te
continueren en de betrokkenheid te vergroten. Mijn fractie wacht met belangstelling
het antwoord van de regering af.
 
 
 
 
 
 De heer Mertens (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik begin met de belangrijkste conclusie. Het oordeel
van de fractie van D66 over dit wetsvoorstel is positief: het WTO-verdrag
biedt een veel beter kader dan de GATT ter stimulering en regulering van een
wereldwijde fair trade en voor een betere werking van de wetten van de markt.
Die wetten zijn wel even iets anders dan de wetten van de jungle. Ook de uitbreiding
van het werkingsgebied naar landbouw, de TRIP's en vooral het geschillenbeslechtingssysteem
dragen aan ons positieve oordeel bij.
 
 Dat wij wat sceptischer staan tegenover de geuite positieve prognoses
over de groei van de economie, de werkgelegenheid, de inkomens en de verlaging
van de consumentenprijzen doet aan het voorgaande niets af. Wij zijn nu eenmaal
optimisten met ervaring.
 
 Onze zorgen hebben betrekking op twee soorten gebieden. 1. De wetten van
de markt plegen korte metten te maken met de kwetsbare elementen op die markt,
zoals het milieu, de sociale rechtvaardigheid, de cultuur. Wij zullen wereldwijd
voorwaarden moeten verbinden en grenzen moeten stellen aan het marktmechanisme.
Dat heeft consequenties voor de relatie tussen handel en milieu, handel en
sociale wetgeving, handel en ontwikkelingssamenwerking, handel en "cultuurgoederen".
2. Aangezien revolutionaire, veelal technologische vindingen hun effecten
op de markt gaan uitoefenen, dreigen eigen belang en naakte machtsstrijd het
soms te winnen van nobele doelstellingen. Dit stemt te meer tot zorg omdat
een van die revolutionaire ontwikkelingen, namelijk de telecommunicatie, nog
niet onder werking van dit verdrag is gebracht.
 
 Onze bijdrage hier is kort, want er is haast geboden. De implementatieconferentie
heeft "onder voorbehoud" 1 januari 1995 als datum van inwerkingtreding gehandhaafd,
aldus de memorie van antwoord. Waarom "onder voorbehoud"? En onder welk voorbehoud?
Is deze haast overigens in strijd met de zorgvuldigheid, met het belang van
de zaak? Wij menen van niet. Een proces van ruim zeven jaar onderhandelen,
rapportages, discussies in het parlement, etcetera ligt achter ons. Vele discussies
zullen nog volgen. Er komt nog een uitvoeringswet. Is overigens al bekend
wanneer die wordt ingediend? Het is zeer te wensen dat niet alleen het parlement,
maar juist ook het grote publiek beter zal worden voorgelicht dan tot nu toe.
Mijn voorganger vroeg al iets dergelijks ten behoeve van de
Eerste Kamer.
 
 Nu de gewenste correcties op het marktmechanisme. Onze eerste zorg betreft
het milieu. Wij verwachten juist van dit kabinet een alerte en actieve bemoeienis
met dit terrein. De gedane toezeggingen, bijvoorbeeld over de subcommissie
handel en milieu, stellen ons voorlopig tevreden, maar de behandeling van
dit wetsontwerp in de Tweede Kamer brengt ons wel tot het stellen van enkele
preciserende vragen. Volgens de staatssecretaris zijn nadere milieuvoorwaarden
per land mogelijk, mits bewezen is dat deze noodzakelijk zijn. Geldt dit bijvoorbeeld
ook voor de import van tropisch hardhout? Waarom zouden er geen mogelijkheden
meer zijn bovenop het NMP 2? Dit staat op blz. 24 van het stenografisch verslag.
Elders suggereert de staatssecretaris dat het slechten van barrières
iets anders is dan het bevorderen van produktiestijging en dat economische
groei verenigbaar is met de uitkomsten van Rio de Janeiro. Daar waren de doelstellingen
bescherming van het milieu en het bevorderen van duurzame ontwikkeling aan
de orde. Wij menen dat die economische groei wel degelijk zal resulteren in
produktiestijging, maar wij hopen wel dat die op selectieve gronden zal plaatsvinden.
Mogen wij hierop een reactie van de staatssecretaris horen?
 
 Ook over de armste ontwikkelingslanden en de netto-voedselimporterende
landen past grote zorg. Wij vertrouwen erop, dat het Nederlandse kabinet de
door de WTO-landen aanvaarde verklaring van Marrakech en vooral de inspanningsverplichting
nr. 2 – ik verwijs naar blz. 8 van de memorie van toelichting –
naar letter en geest zal uitvoeren en als dat nuttig of nodig is, initiatieven
zal nemen.
 
 Het laatste punt van zorg in deze categorie, de correcties op het marktmechanisme,
betreft de TRIP's, de verdragen tot bescherming van intellectueel eigendom
en tot bestrijding van handel in nagemaakte goederen. Onze tevredenheid over
de opneming van dit gebied in het WTO-verdrag wordt enigszins getemperd door
de bonte verscheidenheid in technische en beleidsmatige zin op dit terrein
in de verschillende landen. Ik stel twee vragen ter illustratie. Past het
zesjarige "registratie"-octrooi wel in het WTO-verdrag? Vorige week nog hebben
wij dit bij het passeren van de Rijksoctrooiwet aangenomen. En wat gaat het
kabinet ondernemen ter bescherming van het industrieel eigendom in ontwikkelingslanden
als daar geen goede wetgeving ter zake is? Als voorbeeld geef ik de Indiase
boeren. De door hen geteelde kostbare gewassen worden door buitenlandse ondernemingen
opgekocht. Kan rechtstreekse werking van het WTO-verdrag hier niet erg goed
helpen? Het is maar een vraagje.
 
 De tweede categorie van zorg wordt gevormd door de geavanceerde technologische
vindingen en hun toepassingen. Het betreft hier vooral terrein dat als nog
onvoldoende geliberaliseerd wordt getypeerd, namelijk het terrein van de GATS,
de diensten. Ook dit lezen wij in de memorie van toelichting. Op enkele gebieden
is zelfs nog geen overeenkomst bereikt: de telecommunicatie, de financiële
en maritieme diensten en de subsidies op vliegtuigbouw. Vooral het ontbreken
van een kader voor de telecommunicatie baart ons zorgen. Waar is overigens
de audiovisuele sector gebleven? De Europese Unie heeft daar onder aanvoering
van Frankrijk tegenover de Verenigde Staten zo'n punt van gemaakt op grond
van het cultuurbelang dat in het geding is.
 
 De vraag over de telecommunicatie is om twee redenen extra van belang.
1. Wereldwijd zien wij fusies van grote ondernemingen. Daarbij vervaagt het
onderscheid tussen telecommunicatie, computers en omroep/media hoe langer
hoe meer. Daarvan zijn werkelijk voorbeelden te over. 2. De ontwikkelingen
op het gebied van de "elektronische snelweg" zullen wereldwijd bepalend zijn
voor de economische ontwikkeling van het komende decennium als geheel en daarmee
dus ook voor het slagen van de betrokken doelstellingen in het WTO-verdrag.
Internationale (ook financiële) dienstverlening en multimedia-ontwikkelingen
op tal van terreinen zullen revolutionaire veranderingen bewerkstelligen.
En juist op deze terreinen – zoals gezegd: inclusief de audiovisuele
sector – is een WTO-kader afwezig, of moet ik zeggen nog afwezig...?
Derhalve is onze slotvraag: ziet het Nederlandse kabinet hier mogelijkheden
voor initiatieven?
 
 
 
 
 
 De heer Schuurman (RPF):
 
 Mijnheer de voorzitter! Bij dit wetsvoorstel mag ik ook het woord voeren
namens de fracties van de SGP en het GPV.
 
 Een jarenlange geschiedenis wordt met de bespreking van het voorliggende
verdrag afgesloten. Die lange geschiedenis was nodig om vele belangen tegen
elkaar af te wegen en te harmoniseren. Voor een eenvoudig kamerlid is het
onmogelijk dat hele proces en de uitkomsten daarvan te overzien. Ik wil slechts
een paar opmerkingen maken over zaken waarover ik nauwelijks iets heb gelezen.
 
 Bij de behandeling van het verdrag in de Tweede Kamer is tot mijn verbazing
heel weinig gezegd over de invloed van de technologische ontwikkeling. Bij
andere debatten, bijvoorbeeld bij het debat over het werkgelegenheidsbeleid,
heb ik wel eens gezegd dat in de waardering en de beoordeling van de huidige
en vooral toekomstige technologische ontwikkelingen blinde vlekken zijn. Dat
kan tot gevolg hebben dat wij in plaats van met de verwachte positieve effecten
van de technologie worden geconfronteerd met het tegendeel. Ik wil proberen,
dat mogelijke averechtse effect van de technologische ontwikkeling toe te
lichten.
 
 Ik meen dat met de regelingen die in het verdrag aan de orde zijn, oude
kwesties worden opgelost. Handelsoorlogen kunnen vanwege het wegnemen van
handelsbelemmeringen worden voorkomen. Oneerlijke handelspraktijken, zowel
op het gebied van de export als op het gebied van de import, kunnen worden
uitgebannen, zodat eerlijke wereldhandel mogelijk wordt. Aan die verwachtingen
twijfel ik geen moment. Ik word echter argwanend wanneer ik in de memorie
van antwoord lees dat er een geweldige groei in welvaart wordt verwacht en
dat die groei nog wel eens vele keren groter kan worden wanneer de "dynamische
effecten, zoals bevordering van technologische ontwikkelingen" ... "(worden)
meegenomen in de berekeningen".
 
 Inderdaad zal technologie de economie bevorderen, vooral wanneer economische
belemmeringen worden weggenomen. Voor het overige zouden de resultaten nogal
eens kunnen tegenvallen, want er is geen garantie dat de technologie
ook verantwoord wordt ontwikkeld. Grote problemen van ecologische, sociale
en politieke aard zijn dan niet uitgesloten, vooral omdat, zoals in de memorie
van antwoord wordt gezegd, de primaire invalshoek van het verdrag een economische
is. Gelukkig wordt in de preambule ook over andere zaken gesproken en zal
er aan een milieucode gewerkt worden. Maar is dat niet volstrekt onvoldoende
om ook de dreigende werkloosheid door geavanceerde technologieën te keren?
Is bovendien de kans niet groot dat landen die het verdrag ondertekenen, meer
en meer technologisch afhankelijk worden van een klein aantal grootmachten
of multinationals? Dat kan maatschappelijke ontwrichting tot gevolg hebben
bij een groeiende wereldeconomie.
 
 Voorts kan een ongenormeerde, dus een onverantwoorde technologie de sociale
rechtvaardigheid tussen de landen en vooral een gezonde relatie met ontwikkelingslanden
behoorlijk dwarsbomen. Het verdrag bedoelt integratie van ontwikkelingslanden
in de wereldeconomie. Van de door hen te leveren grondstoffen en produkten
zullen inderdaad een aantal van die landen kunnen profiteren. Maar wanneer
wij de ontwikkeling van de technologie bij onze overwegingen betrekken, zal
het resultaat zeker niet bij voorbaat vaststaan. Onze geavanceerde technologie
kan juist hun grondstoffen en produkten overbodig maken. Zo las ik dat het
straks mogelijk zal zijn om met de biotechnologie bijvoorbeeld ananas in de
Betuwe te kweken, of cacao in de Flevopolder. Daarvan worden wij niet de dupe,
maar er zijn natuurlijk ook technologieën waarbij dat wel het geval is.
En van onze geavanceerde technologieën kunnen weer anderen de dupe worden.
 
 Vorige week heb ik bij de behandeling van de Octrooiwet al aandacht gevraagd
voor het verschijnsel van toenemende afhankelijkheid van ontwikkelingslanden
door gepatenteerde technologieën. Vooral genetisch gemodificeerde planten
zorgen voor verlies van biodiversiteit en voor grotere economische afhankelijkheid
van landen, die juist met dit verdrag een andere kant uit hopen te gaan.
 
 Een ongeremde technologische ontwikkeling kan de verwachte effecten van
het verdrag dus negatief beïnvloeden. Werkgelegenheid en milieu worden
erdoor onder druk gezet en economische afhankelijkheid bevorderd. Terwijl
het WTO-verdrag in beginsel bedoelt, een stabiel institutioneel kader voor
de regulering van de wereldhandel te scheppen, kan desalniettemin door de
technologie de internationale publieke infrastructuur worden ontwricht.
 
 Daarom vraag ik de staatssecretaris, bij een voortdurende evaluatie van
het verdrag toch vooral aandacht te geven aan mogelijk ongunstige consequenties
van een ongenormeerde, dus een onverantwoorde, eenzijdig ontwikkelde technologie.
De technologie is de motor van de economie, maar wanneer die in handen komt
van enkelingen, gaat het fout. Wanneer die technologie niet aan milieu-eisen
en sociale rechtvaardigheid voldoet, moet niet worden uitgesloten dat wij
eerder kwalen dan zegeningen van dit verdrag kunnen verwachten, tenzij wij
alle nodige maatregelen nemen om die technologie in een breed ethisch en maatschappelijk
kader te reguleren. Maar voor zover ik zie, worden daarvoor geen maatregelen
getroffen. Er is in de Tweede Kamer niet over gesproken en de memorie van
antwoord geeft er blijk van dat men verlegen is met de vragen die wij stelden.
Daarom de volgende vraag. Zou de voorziene werkgroep die handel en milieu
aan elkaar moet verbinden niet een verruiming van taken moeten krijgen in
de richting van een kritische beoordeling van bestaande technologieën
en van toelating van nieuwe technologieën, alsmede een controle op de
snelheid van de introductie van nieuwe technologieën? Vooral de snelheid
van introductie kan vele nare gevolgen hebben vanwege het overrompelende effect
en bijvoorbeeld de werkloosheid fors doen toenemen bij stijgende economische
groei. Dat is dan toch geen verantwoord handelsbeleid?
 
 Deze aanpak vereist ook internationale eenstemmigheid, bijvoorbeeld ten
aanzien van de vraag wat ethisch wel en niet toelaatbaar is. Dat blijkt nu
niet het geval. Amerika bijvoorbeeld, gaat verder in het accepteren van de
resultaten van biotechnologie, bijvoorbeeld van BST, dan Europa. Is die inschatting
juist? En wanneer straks nationale octrooiwetten moeten worden aangepast,
zullen dan naast eenduidige juridische ook eenduidige ethische, ecologische
en maatschappelijke criteria worden toegepast? Ik ben hiermee toegekomen aan
het verzoek van deze Kamer dat de staatssecretaris vorige week heeft ingewilligd
om naar mogelijk nieuwe criteria voor octrooiering in internationaal verband
een onderzoek in te stellen en de politieke discussie daarover te entameren.
In het licht van het verdrag wordt het toegezegde onderzoek nog actueler dan
ik vorige week kon denken. Zou ook in internationaal kader de technologie
niet in een breed ethisch en maatschappelijk kader moeten worden gereguleerd?
En zouden de criteria daarvoor niet een onderzoek vereisen?
 
 Mijnheer de voorzitter! Wij stemmen met het verdrag in omdat oude problemen
worden opgelost, maar wij zijn bezorgd omdat zich nieuwe problemen aankondigen
als voor een verantwoorde beheersbaarheid van de technologie geen route wordt
uitgezet. Welke maatregelen denkt de staatssecretaris te nemen om die blinde
vlekken voor mogelijk dramatische effecten van de technologie en voor die
dramatische effecten zelf in het komende traject te voorkomen of weg te werken?
Dat is vooral hard nodig indien het verdrag onomkeerbaar zal blijken te werken.
 
 Graag wacht ik de reactie van de staatssecretaris af.
 
 
 
 
 
 De heer Pitstra (GroenLinks):
 
 Voorzitter! In meer dan honderd landen is dit verdrag waarschijnlijk al
door de nationale parlementen gejaagd. Ook in Nederland wordt dit verdrag
als een hamerstuk beschouwd. Naar mijn mening is het heel symptomatisch voor
deze situatie dat PvdA en VVD vandaag niet eens meedoen aan dit debat. Er
wordt gesteld dat wij geen "neen" kunnen zeggen tegen dit verdrag, omdat er
anders een ramp gebeurt; het is een soort natuurverschijnsel om hiermee te
moeten instemmen.
 
 In veel landen buiten Europa wordt wel een fundamentele discussie gevoerd
over dit GATT/WTO-verdrag, vaak ook omdat er sterke buitenparlementaire oppositie
wordt gevoerd. Zo bestaat er op de Filippijnen een krachtige oppositionele
beweging – de "picket line" voor de Ridderzaal heeft daar iets van laten zien – en voeren in India de boeren acties tegen
dit verdrag, waarin bijvoorbeeld het intellectuele eigendom ten bate van multinationals
wordt beschermd, de zogenaamde TRIP's. En in Nederland gebeurt vrijwel niets,
afgezien van een paar kritische artikelen in wat vakbladen en soms een weekblad.
Het is hier "business as usual", en het liefst nog meer business.
 
 Sommige politieke partijen aan de overzijde waren heel helder in hun motieven.
De heer Leers stelde onomwonden namens het CDA – de heer Van Velzen
was hier iets genuanceerder en stelde zelfs het probleem van de lage koffieprijzen
aan de orde – dat het natuurlijk onbestaanbaar zou zijn als Nederland
dit verdrag niet zou aanvaarden, want Nederland plukt met zijn open economie
de vruchten van de vrijhandel. Had ook al niet de VOC, en daarmee Nederland
en Amsterdam, geprofiteerd van de vrijhandel? Er wordt niets gezegd over kolonialisme
of uitbuiting.
 
 Het gaat om een omvangrijk verdrag en wie heeft nu die 2000 bladzijden
gelezen? Volgens mij niemand van de aanwezigen, maar ik zie aan de hoofdbeweging
van de staatssecretaris dat zij dat wel heeft gedaan. Partijen die zo'n bot
egoïsme als toetssteen hanteren – "Wat schiet Nederland ermee op?" –
voor dit zeer belangrijke en omvangrijke verdrag zal snel klaar zijn: snel
instemmen, want er is al zeven jaar met 124, of was het 117, landen over onderhandeld,
dus niet zeuren. Elk Nederlands gezin zou er toch ongeveer ƒ 200 per
jaar op vooruitgaan?
 
 Voorzitter! Voor GroenLinks ligt dit niet zo eenvoudig, omdat in onze
politiek de internationale solidariteit en de belangen van natuur en milieu
voorop staan. Door de Wereldbank en de OESO is berekend, dat in het jaar 2000
het wereldinkomen met 350 mld. toeneemt door dit verdrag. Ik zag in de memorie
van antwoord wat andere bedragen, maar men rekent ongeveer in deze orde van
grootte. 350 mld., dat is toch fantastisch? Dat is zeker fantastisch voor
de landen van de Europese Unie, die er 80 mld. op vooruitgaan. Maar het is
nogal gênant, om maar eens een eufemisme te hanteren, als wij lezen
dat de armste landen er helemaal niet van profiteren, maar er zelfs op achteruitgaan.
Voor de landen in sub-Sahara Afrika wordt een daling van 3 mld. voorgerekend.
In OESO-termen wordt gesteld dat de handelspositie van deze landen dramatisch
wordt verslechterd.
 
 In het akkoord wordt hieraan zeer summier en uiterst onbevredigend aandacht
geschonken. Er wordt wel gesproken over niet onevenredig belasten, maar nergens
wordt vastgelegd dat de arme landen volledig worden gecompenseerd voor deze
nadelen, of nog beter, dat zij er 80 mld. op vooruit moeten gaan. Dat klinkt
natuurlijk wereldvreemd, maar is het dat ook, als wij echt wat willen doen
aan het feit dat 40 miljard mensen honger hebben en 40.000 kinderen per dag
sterven van de honger? Of moeten wij maar doodleuk accepteren dat de arme
landen nog steeds armer worden en de rijke landen nog steeds rijker?
 
 In het debat aan de overzijde was er wel aandacht voor dit vraagstuk,
maar de meerderheid ging akkoord met toezeggingen als "wij houden de vinger
aan de pols via monitoring" of "via Wereldbank en IMF kunnen wij extra faciliteiten
vragen". Kunnen, kunnen, maar nergens moeten. Spijkerharde garanties konden
niet worden gegeven. De motie van GroenLinks op dit punt haalde bij lange
na geen meerderheid.
 
 De hele procedure bij dit verdrag geeft ook goed aan wat er eigenlijk
wordt geregeld. In spreekwoordelijke achterkamertjes – ik heb begrepen
dat deze "green rooms" werden genoemd – hadden de rijke industrielanden
het hoogste woord. Amerikaanse advocaten waakten als kettinghonden over hun
nationale belang. Europa en Japan volgden Amerika in hun verhouding met de
arme landen. Bij tegengestelde belangen tussen de Verenigde Staten en Europa
en/of Japan waren er hanengevechten tussen Europa en de Verenigde Staten.
 
 Sommigen zeggen dat er sprake is van een vrijhandelsretoriek, maar dat
de alledaagse praktijk vaak anders is. Dat is natuurlijk duidelijk bij de
schandelijke economische boycot van de Verenigde Staten tegen Cuba. Deze lijkt
mij flagrant in tegenspraak met het GATT-akkoord. Gaan de Europese Unie en
Nederland nu ook dit akkoord in stelling brengen tegen de Amerikanen?
 
 Of er sprake is van retoriek zou ik willen beoordelen aan de hand van
de volgende vragen. Wordt het dumpen van Europees vlees op de Afrikaanse markt
nu onmogelijk gemaakt door dit verdrag of leidt vermindering van de exportsubsidies
daar helemaal niet toe? Zoals iedereen kan weten, leidt het dumpen van gesubsidieerd
EG-vlees tot vernietiging van de lokale economie aldaar, met name in voormalig
Opper-Volta, nu Burkina Fasso.
 
 De tweede vraag is hoe het zit met de suiker. De Europese Unie is de grootste
exporteur op deze markt. Met exportsubsidies die twee keer de wereldmarktprijs
zijn, ondergraaft zij al tien jaar de export van rietsuikerproducenten. Wordt
dit nu beëindigd of slechts een beetje verminderd, zoals mensen van de
NOVIB stellen?
 
 De derde vraag is wat het met vrijhandel te maken heeft, als de Amerikaanse
multinational Grace & Co. een honderdduizend jaar oude heester heeft "ontdekt"
in India, in de provincie Karnataka, en patent op deze wonderboom heeft aangevraagd,
terwijl het extract en de geneeskracht ervan al duizenden jaren worden gebruikt
als grondstof voor zeep en natuurlijke onkruidverdelger. Onder dit nieuwe
akkoord moeten veel boeren in principe royalty's betalen, als zij hun opgespaarde
zaden in 1995 willen uitzaaien. Vrijhandel?
 
 Landen die al vrijwel zijn geknakt door de eisen van IMF en Wereldbank,
moeten nu ineens in staat zijn om volledig mee te concurreren. In dit kader
van gebrek aan internationale solidariteit past ook de kritiek van de internationale
vakorganisaties op het ontbreken van een sociale norm. Kinderarbeid mag niet
eens gereguleerd, laat staan afgeschaft worden. Alleen al in India werken
300.000 erg jonge kinderen onder mensonterende omstandigheden aan de export
van tapijten. Een sociale clausule in dit akkoord zou dit soort negentiende-eeuwse
praktijken aan banden moeten leggen, maar dat gebeurt niet.
 
 Een ander hoofdpunt is milieu en natuur. Vriend en vijand zijn het erover
eens dat het milieu er bekaaid afkomt in dit akkoord. Natuurlijk staat er
wel een frase over in de preambule. De keuze wordt verschoven naar een commissie,
die ik al heb genoemd. Het is toch politiek onverdedigbaar dat milieu- en
natuurdoelstellingen geen hoofdbestanddeel zijn van dit akkoord? Gaat de groei
van de wereldhandel dan nog steeds boven alles?
 
 In een rapport van de SOMO van november 1994, dat in samenwerking met
Greenpeace is gemaakt, wordt het verdrag geanalyseerd op het milieu. Ik vond
het opmerkelijk dat er in het debat in de Tweede Kamer nauwelijks aandacht
aan dit rapport werd besteed, behalve door GroenLinks. Het blijkt dat er grote
problemen kunnen komen met allerlei onderdelen van de Nederlandse milieupolitiek,
zoals het voorzorgprincipe, het integraal ketenbeheer, importheffingen en
eco-labels. De Warenwet kan geen strenge pesticidennorm hanteren, want bij
conflicten over bijvoorbeeld een norm voor pesticiden in ananas zullen door
dat panel veel slappere normen dan de onze worden gebruikt. Zelfs het principe
dat de vervuiler betaalt, staat niet in dit akkoord.
 
 Sommigen stellen dat het GATT/WTO-akkoord nog slechter is dan het NAFTA-verdrag
op dit punt. In het NAFTA-verdrag wordt nog bepaald, dat bij een conflict
tussen verdragen, zoals in Montreal waar de CFK's werden geregeld of het Cites-verdrag
over de natuur, de ecologische overeenkomst prevaleert. In het NAFTA-verdrag
wordt de bewijslast ook omgedraaid. Binnen de GATT/WTO is unanimiteit nodig
om het principe te kunnen veranderen. Wie is zo naïef om in die unanimiteit
te geloven?
 
 Van deze problematiek geef ik wat voorbeelden, waarvan het eerste een
heel eind weg is. Een Chinese fabriek stoot 138 maal zoveel zwaveldioxide
uit als een Japanse fabriek. Japan kan dan niets ondernemen om haar eigen
zuiverder staal te beschermen.
 
 Op het gebied van de natuur zijn er vergelijkbare problemen. Iedereen
met een beetje gevoel en verstand is tegen het eten van tonijn, waarbij bij
de vangst erg veel dolfijnen worden gedood. Een verbod van deze dolfijn-tonijn,
om het zo maar te noemen, zal in dit akkoord worden vernietigd vanwege discriminatie.
De procedure van beroep biedt nauwelijks houvast.
 
 Het is van hetzelfde laken een pak bij het verbod van BST-produkten en
het tegengaan van niet duurzaam geproduceerd hardhout. De dierenbescherming
wijst in een brief op eisen aan dierentransport en op bont, dat gemaakt wordt
met onaanvaardbare vangstmethodes, zoals de Leghold trap. Ook labeling van
genetisch gemanipuleerde produkten kan als discriminatie of als handelsbelemmering
gebrandmerkt gaan worden.
 
 Voorzitter! Onze conclusie is dat er structurele weeffouten zitten in
het GATT/WTO-verdrag. De voordelen worden oneerlijk verdeeld over de winnaars
en de verliezers. De arme landen krijgen geen compensatie en moeten multinationals
gaan betalen voor intellectueel eigendom. Een sociale norm inzake arbeid ontbreekt,
laat staan dat fair trade, het Max-Havelaar-principe, centraal zou staan.
De belangen van milieu en natuur zijn volstrekt ondergeschikt aan de economische
belangen en bevordering van de handel. Deze vrijgemaakte handel op maat van
de sterksten, Verenigde Staten, Europese Unie en Japan, moet in onze ogen
ter discussie worden gesteld.
 
 Deze structurele weeffouten kunnen niet worden weggepraat met de sussende
woorden: eerst maar dit akkoord en dan gaan wij nog een beetje repareren.
De solidaire sociale en ecologische normen moeten hoekstenen zijn van dit
bouwwerk, en geen vage praatjes voor de toekomst. Natuurlijk moet niet alleen
Nederland niet instemmen met dit verdrag, maar moet dat in veel meer parlementen
gebeuren, zodat er opnieuw onderhandeld moet worden over een nieuw verdrag,
gebaseerd op de principes die ik net noemde. Een slecht huis moet je niet
bouwen. Nu al koersen op kosmetische aanpassingen van structurele gebreken
zou door de Eerste Kamer verworpen moeten worden.
 
 Bij de ingang kreeg ik een pamflet uitgereikt van een actiegroep tegen
de GATT. Dat ging met name over de Filippijnen. Daarin staat dat 21,5 miljoen
Filippijnse boeren en landarbeiders gedwongen zijn om te verhuizen om 3,1
miljoen ha land geschikt te maken voor de export. Kent de staatssecretaris
dit feit en wat is haar reactie hierop? In het pamflet wordt ook gesteld dat
naast rampzalige gevolgen voor de landbouw ook 500.000 arbeiders in de textiel-
en kledingindustrie door dit akkoord hun baan dreigen te verliezen. Kent de
staatssecretaris deze informatie en wat is haar reactie hierop?
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 20.00 uur tot 20.15 uur geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Alvorens het woord te geven aan de staatssecretaris van Economische Zaken,
deel ik aan de Kamer mee dat de vaste commissie voor Justitie mij heeft verzocht,
de plenaire behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Vreemdelingenwet
(veilig derde land) (23807) van de agenda van vandaag, morgen en overmorgen
af te voeren.
 
 Ik wil de Kamer voorstellen dat verzoek te volgen. Dit heeft tot gevolg
dat wij morgen aan het einde van de middag, rond vijf uur, niet beginnen met
de eerste termijn van de Wijziging van de vreemdelingenwet, maar met de eerste
termijn van de begroting van Financiën en de daarbij behorende wetsvoorstellen.
De Kamer heeft zoëven besloten, dat die gezamenlijk zullen worden behandeld.
Het antwoord van de regering en de tweede termijn van de zijde van de Kamer
zullen woensdagmiddag plaatsvinden, na de stemmingen. Het programma blijft
dus vooralsnog hetzelfde, alleen de eerste termijn van de behandeling van
de financiële wetsvoorstellen wordt nu geagendeerd voor morgen aan het
einde van de middag en voor morgenavond.
 
 
 
 
 
 Aldus wordt besloten.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van Dok-van Weele:
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik ben mij, met u, bewust van het feit dat wij
staan voor een historisch moment, namelijk de ratificatie van GATT/WTO, en
alle consequenties die dat zal hebben voor de wereldeconomie. Ik wil er kort
op ingaan omdat de essentie van deze ratificatie voorop moet staan. Vervolgens
zal ik ingaan op alle mitsen en maren en de terechte opmerkingen over de toekomst.
 
 Met de vaststelling van de WTO spreken wij nieuwe spelregels af die het
multilaterale handelsstelsel zullen versterken, de rechtsorde op economisch
terrein zullen verbeteren – met name door een bindende geschillenbeslechting –
en die verbetering zullen brengen wat betreft tariefverlagingen en de aanpak
van non-tarifaire handelsbelemmeringen. Met name dat laatste zal een impuls
gaan vormen voor de wereldhandel. Vanwege juist die impuls zullen er naar
onze inschatting, ook gebaseerd op informatie van het GATT-secretariaat, positieve effecten te bespeuren zijn voor de koopkracht en de keuzevrijheid
van de consument. De extra groei van de wereldhandel, die geraamd wordt op
zo'n 14%, is overigens naar de inschatting van het GATT-secretariaat niet
alleen van belang voor de rijke landen, maar ook voor de economisch minst
ontwikkelde landen. Voorwaarde daarbij is wel dat er sprake moet zijn van
economische ontwikkeling in die landen. Daarin geef ik iedereen gelijk die
daar een opmerking over heeft gemaakt. Op de armste landen kom ik straks in
mijn beantwoording terug, met name aan het adres van de heer Pitstra.
 
 Ik kom toe aan de stand van zaken. Vanmiddag heeft de Algemene Raad met
unanimiteit het goedkeuringsbesluit van het WTO-verdrag en het verdrag over
de opdrachten 1994 voor de EG inhoudelijk goedgekeurd. Formele afronding van
de besluitvorming geschiedt als A-punt op de Gezondheidsraad van 22 december
aanstaande. De reden hiervoor is dat sommige lidstaten hun nationale goedkeuringsprocedures
nog niet hebben afgerond. De verwachting is overigens dat aan het einde van
het jaar zo'n honderd landen de procedure zullen hebben gevolgd. Het is bekend
dat een vijftal landen om uitstel van besluitvorming heeft gevraagd op dit
punt.
 
 Ik wil nu ingaan op de vragen die de heer Van Velzen mij heeft gesteld.
Ik probeer dan ook de vragen van de anderen enigszins te beantwoorden. Als
u uw antwoord er niet bij hoort, kom ik daar bij u persoonlijk nog op terug.
Er is dus sprake van een herkansing.
 
 De heer Van Velzen heeft mij uitgebreid gevraagd naar het standpunt van
de regering met betrekking tot de Hof-uitspraak en de "code of conduct". U
heeft mij gevraagd of ik ga bepleiten dat er bij de IGC in 1996 sprake zal
zijn van eenduidigheid in die bevoegdheid. Ik moet zeggen dat de regering
erg blij was met de uitspraak van het Hof met betrekking tot de gemengde bevoegdheid.
Voorlopig zullen wij vanuit Nederland proberen om zo goed mogelijk handen
en voeten te geven aan die gemengde bevoegdheid. Wij zullen niet iets bepleiten
dat juist dat verandert waarover wij in de Hof-uitspraak erg tevreden waren.
 
 Er is terecht gesteld dat er misschien wat onduidelijkheid is over de
gang, bezwaar en beroep, als het gaat om het beroep op de panels bij ongeoorloofd
gedrag. Waar wendt men zich dan toe? Als een bedrijf in Nederland gevestigd
is, is dat mogelijk via twee kanalen: de klachtenprocedure van de Europese
Unie en de Nederlandse regering. Dat eerste geldt met name als een bedrijf
zich belemmerd of benadeeld voelt in zijn exportbelang.
 
 Ik ga even terug naar de goedkeuring van vanmiddag. Er werd gesteld dat
er mogelijk wat kritische geluiden vanuit Nederland zouden zijn ten aanzien
van het HAPO-instrument. Vanmiddag heeft ook Nederland ingestemd met dit voorstel.
Op dit punt kan ik u dus volledig gerust stellen.
 
 Er zijn terecht opmerkingen gemaakt over de positie van de landbouw, zowel
de landbouw in Nederland als de landbouw in arme landen. Als het om de landbouw
in arme landen gaat, vraagt de heer Pitstra mij of dumping van vlees in arme
Afrikaanse landen een slechte zaak is. Op die vraag kan ik met een volmondig
"Ja" antwoorden. Als de WTO via dumpingregelingen dergelijke zaken kan vermijden
of sanctioneren, is dat een goed voorbeeld van het gebruik maken van de rechtsbescherming
en de toegang die uitgaat van de WTO. Als het gaat om Nederland is er terecht
gesteld dat er veranderingen optreden in het landbouwbeleid en de exportmogelijkheden.
Dat klopt. In veel opzichten zullen er grote wijzigingen optreden in de exportfaciliteiten.
Die zullen in een periode van zes jaar moeten worden afgebouwd. Er treden
echter ook kansen op voor de Nederlandse landbouw als het gaat om de verhoging
van de mogelijkheden van subsidies op exportartikelen als kaas en andere zuivelprodukten
en het gebruik maken van de marges die zijn opgenomen: 3% tot 5% van de binnenlandse
landbouw als entree-mogelijkheid naar andere landen toe.
 
 Als u mij specifiek vraagt of de uitbreiding van de ongesubsidieerde kaas
een mogelijkheid biedt tot compensatie, kan ik alleen maar zeggen dat daar
alle ruimte voor is. Hier is er nu juist geen sprake van belemmering, maar
van vrije handelsmogelijkheden, ook en juist binnen het kader van dit omvangrijke
verdrag. Ik zat zoëven ja te schudden toen werd gevraagd of ik die 20.000
pagina's had gelezen. Dat was bluf.
 
 Wat de effecten voor de landbouw betreft is het juist, dat er via het
CPB een onderzoek loopt. Het gaat om een zelfstandig onderzoek. Wij kijken
overigens reikhalzend uit naar de resultaten. Het is geen opdracht die door
mij of de regering is verleend.
 
 Wat de ontwikkelingslanden – milieu, handelsnormen en technologie-ontwikkeling –
betreft wil ik de stand van zaken van de WTO nu uiteenzetten. Er zijn ministeriële
afspraken gemaakt. Verder is er de follow up als het gaat om de ethische kanten
die met handelsbeleid samenhangen. Ik heb een eerste gesprek gehad met minister
Pronk over de positie van de minst ontwikkelde landen. Ik heb in de Tweede
Kamer niet uit de losse pols een motie van de kant van GroenLinks beantwoord.
Ik heb daar iets gezegd over de feitelijke stand van zaken. Wij mogen er niet
van uitgaan – dat geven ook de berekeningen van het GATT-secretariaat
aan – dat er per definitie sprake is van een benadeling van de minst
ontwikkelde landen. Er zijn speciale maatregelen voor die landen. Ik denk
aan overgangsregelingen. Daarenboven spreekt de WTO de inspanningsverplichting
uit om landen die schade ondervinden van de WTO te ondersteunen via de algemene
middelen die daarvoor bestaan. Ik denk aan het IMF en de Wereldbank. Er worden
specifieke maatregelen genomen als het gaat om netto voedsel importerende
landen. Er wordt dan gedacht aan ondersteuning met voedselhulp. Desalniettemin
heb ik in de Tweede Kamer toegezegd, dat via een monitorsysteem vanuit Nederland
goed wordt bekeken wat de effecten zijn voor de minst ontwikkelde landen.
Wanneer in WTO- of Europees verband door Nederland knelpunten worden gesignaleerd,
zal dit onder de aandacht van de Kamer worden gebracht. Dat veiligheidsnet
is er door de Tweede Kamer onder gelegd.
 
 Hetzelfde kan worden gezegd over de informatie aan de Kamer over de voortgang
in het algemeen. Tot de heer Van Velzen kan ik zeggen, dat de EU-implementatie
vanmiddag heeft plaatsgevonden. De Nederlandse implementatie zal in het voorjaar
plaatsvinden. Als het gaat om verplichtingen in financiële zin, moet ik aangegeven dat Nederland 3 mln. meer gaat betalen voor de
WTO. Dat houdt verband met de gemeenschappelijke aanpak, uitbreidingen en
de panels. Het is mijn bedoeling om de Tweede Kamer op de hoogte te stellen
van de voortgang in het voorjaar. Ik zal de Eerste Kamer die informatie ook
doen toekomen.
 
 Ik ben het niet eens met degenen die hebben gezegd, dat de voorlichting
over de GATT vanuit Nederland – in het bijzonder van de kant van Economische
Zaken – onvoldoende is geweest. Ik verwijs naar het prima boekje dat
voor iedereen leesbaar is, ook voor degenen die weinig tijd hebben om het
dikke pak te lezen. Het bevat goede informatie voor degenen die het betreft.
Ook anderszins heeft Economische Zaken betrokkenen voortdurend op de hoogte
gehouden. Er is geen sprake van haast of van door het parlement jagen. Ik
verwijs ook naar de brieven die door mijn voorgangster zijn verstuurd en naar
de commissiebehandeling. Er is vrij uitvoerige informatie verstrekt.
 
 Voorzitter! Ik keer terug naar de minst ontwikkelde landen, de milieucode
en de handelsbelemmeringen. Ik noem die in één adem en dat heeft
te maken met het feit, dat zij voortdurend in interactie met elkaar staan.
Als wij het hebben over de minst ontwikkelde landen, is de mogelijkheid van
het opnieuw invoeren van protectionisme aanwezig. Dat is een van de redenen
waarom wij buitengewoon voorzichtig zijn met het opnieuw opwerpen van belemmeringen
voor landen die om welke redenen dan ook via dit protectionisme kunnen worden
geraakt. Dat wil niet zeggen, dat Nederland minder waarde hecht aan de discussie
die nu moet worden gevoerd op basis van de vervolgafspraken over de milieu-aspecten.
De WTO geeft de mogelijkheid om maatregelen te nemen ten behoeve van de bescherming
van het eigen milieu. Een mooi voorbeeld betreft het hardhout. Er ligt een
multilaterale afspraak over hardhout: Hardhout 2000. Stel, dat wij met ons
voortvarende beleid in 1995 tot een afspraak komen. Dan moeten wij ten opzichte
van landen, waarin wij die handelsbelemmeringen willen opwerpen verdedigen,
dat wij verder gaan dan die multilaterale afspraak. Dat is het kenmerk van
de argumentatie met betrekking tot extra milieu-eisen die multilaterale afspraken
te boven gaan.
 
 
 
 
 
 De heer Mertens (D66):
 
 Gaat u dat dan ook doen? Het broeikaseffect zou een wereldwijd argument
kunnen zijn.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van Dok-van Weele:
 
 In multilateraal verband is er een discussie gaande over bescherming van
de tropische regenwouden. Op nationaal niveau is dat ook het geval. Ik gaf
aan, wat er kan gebeuren als een land verder gaat dan die multilaterale afspraken.
Het is niet zo, dat een dergelijke maatregel dan per definitie niet mag worden
genomen. Je moet ook bekijken of het valt onder bescherming van het eigen
milieu. Het voorbeeld is wat dit betreft niet helemaal correct. De argumentatie
moet worden gericht op de afwijking van vijf jaar ten opzichte van de multilaterale
afspraak.
 
 Voorzitter! De bedoeling is, dat Nederland actief meedoet aan de discussie
over de milieunormen. Ik heb inmiddels al een gesprek gehad met de heren De
Jong en Veening van de IUCN over de vraag, op welke wijze de interactie tussen
Nederland en deze organisaties kan plaatsvinden als het gaat over de agenda
over normen met betrekking tot milieu en handel. Ik kom straks nog te spreken
over normen met betrekking tot arbeid.
 
 Er is gevraagd of artikel 301 buiten werking treedt als gevolg van de
WTO. Dat is het geval. De WTO tolereert dit artikel niet meer. Het is bekend
wat er inmiddels in de VS is gebeurd aangaande het volgen van de WTO. Ik denk
aan de commissie van wijze mannen. Ik ben heel nieuwsgierig naar het verloop.
 
 Op de vraag of het TRIM-verdrag bijgesteld wordt in de richting van de
MIA kan ik antwoorden dat er gestreefd wordt naar een multilateraal investeringsakkoord
in brede zin. Het TRIM-verdrag regelt slechts een beperkt deel. Dit is op
dit moment overigens het maximaal haalbare. Opnieuw, mede door het verzet
van de ontwikkelingslanden is er voortdurend sprake van een spanningsveld.
 
 De heer Mertens stelt dat de handel korte metten maakt met de kwetsbaren.
Als dat waar is, bevestigt de WTO dat niet. Integendeel. Als er sprake is
van onrechtvaardigheid ten opzichte van groepen in de wereld, heft juist de
WTO een deel, maar lang niet alles van die onrechtvaardigheid op. De WTO is
geen platform waar alle normen en waarden geregeld kunnen worden. De afspraak
is dat daar waar het geregeld kan worden, het in de komende tijd besproken
wordt. Dit gebeurt niet altijd rechtstreeks in WTO-verband; soms in OESO-verband.
 
 Ook in dit verband onderschrijf ik niet de stelling dat haast het betrachten
van zorgvuldigheid heeft beïnvloed. Immers, de datum van invoering van
deze wet stond al een hele tijd vast. De te volgen procedure daarvoor vergde
evenwel meer dan wij hadden vermoed. Maar door de slagvaardige aanpak van
beide Kamers en de Raad van State ziet het er gelukkig naar uit dat Nederland
zich kan scharen bij de, zo hoop ik, honderd die op 1 januari de klus geklaard
hebben.
 
 Ik heb al aangegeven dat het heel goed mogelijk is dat multilaterale afspraken
over tropisch hout een rol gaan spelen in bijvoorbeeld afspraken over de milieucode.
 
 In de Tweede Kamer is ook de vraag gesteld of produktiestijging niet automatisch
leidt tot meer economische groei en derhalve tot een grotere bedreiging van
het milieu. Wij zullen de vinger aan de pols moeten houden, ondanks dat er
sinds Rio een relatie met duurzame ontwikkeling is gelegd. Daar tegenover
staat dat een belangrijk deel van de stijging van de wereldhandel niet zozeer
veroorzaakt wordt door produktiestijging als wel bijvoorbeeld door de toename
van dienstverlening. Je kunt dus niet zeggen dat een stijging met 14% automatisch
een produktiestijging van 14% inhoudt. Het is wel een punt van zorg dat groei
een extra verplichting legt op de factor duurzaamheid die in het beleid opgenomen
moet worden.
 
 De heer Mertens heeft een vraag gesteld over het registratie-octrooi in
de Octrooiwet. Het TRIP-verdrag biedt een minimum aan voorwaarden voor bescherming
van intellectuele eigendom in alle WTO-landen. Meestal is dit gebaseerd op
bestaande, internationale conventies op dit gebied. Landen kunnen dus in beginsel
verder gaan. Ook in internationaal verband zijn nieuwe normen in ontwikkeling.
De rechtstreekse werking van het WTO-verdrag kan afdwinging van verplichtingen
bevorderen door particulieren het recht te geven om er een beroep te doen
voor nationale rechtbanken.
 
 Terecht heeft de heer Schuurman zich beklaagd over de hoeveelheid aanverwante
verdragen. De memorie van toelichting en de samenvattingen geven wel een buitengewoon
goed beeld van de essentie van de WTO. Het is ook onmogelijk om alle 7000
verdragen te kennen. Dat lijkt mij ook niet relevant in deze fase van ratificatie.
Het gaat nu om het raamwerk van de overeenkomst. Ongetwijfeld zullen onderdelen
van dit verdrag de komende tijd aan de orde komen. Hierover heb ik al een
toezegging gedaan.
 
 Technologie speelt een rol bij sociale rechtvaardigheid en milieu. Mijns
inziens is dat het geval bij de twee afgesproken vervolgtrajecten in WTO-verband.
Ik doel op de consequenties voor de arbeidsnormen en het milieu. De aangegeven
consequenties van technologie op de arbeidsnormen zijn aardig. Er wordt namelijk
eigenlijk alleen maar over slechte arbeidsnormen gesproken in de minst ontwikkelde
landen. De heer Schuurman heeft een aardig alternatief aangegeven: de gevolgen
van technologie voor arbeidsnormen en sociale structuur in de wat rijkere
landen. Ik ben hier nog lang niet uit. Technologie vormt volgens mij niet
het belangrijkste discussiepunt over de reikwijdte van de WTO. Daar hoort
het ook niet thuis. Wel kan dit gezien worden in relatie met de discussie
over arbeidsnormen en milieu.
 
 Overigens wijs ik erop dat de toegezegde studie naar de criteria en de
wisselwerking tussen de Octrooiwet die deze week is aangenomen en ethiek de
bestaande wetgeving betreft. Ik stap dus niet de WTO binnen met een klus die
de Eerste Kamer mij heeft opgedragen. Dit wil ik graag nog even duidelijk
stellen, voordat hierover verkeerde verwachtingen gewekt worden.
 
 Aan het adres van de heer Pitstra zeg ik dat ik al heb aangegeven dat
het niet mijn bedoeling is om deze zaak door het parlement heen te jagen.
Ik wil alleen een afgesproken datum halen. Daaraan is zeer veel overleg voorafgegaan,
niet alleen internationaal maar ook nationaal, door mijn voorgangster. Ik
complimenteer en bedank haar voor het gigantische werk dat verricht is. Ik
kijk nu in de richting van de heer Van Velzen. Mijn voorgangster heeft veel
geïnvesteerd in het op de hoogte houden van en het in discussie treden
met de commissie op alle punten. Ik heb heel veel informatie over onder andere
milieu, handelsnormen en arbeidsnormen die van haar hand is verschenen.
 
 Ik ben al ingegaan op de stelling dat de armste landen niet van het verdrag
profiteren. Ik ga ervan uit dat de huidige berekeningen vooruitblikken zijn.
Ik baseer mij liever op geconstateerde feiten en ervaring die is opgedaan.
Vandaar mijn toezegging aan de Tweede Kamer om met name de minst ontwikkelde
landen op dit punt te volgen. Men kan ervan uitgaan dat ik die toezegging
gestand doe. Men moet dan ook niet denken dat wij niet willen ingaan op gerede
zorgen. Het gaat meer om het monitoren, het bezien of aan de in de WTO vastgelegde
inspanningsverplichting wordt voldaan en tot de gewenste resultaten leidt.
 
 Ik ben niet op de hoogte van de regels voor suiker en kruiden. Via de
telecommunicatie heb ik geprobeerd om daar snel achter te komen, maar dat
is mij niet gelukt. Evenmin ben ik op de hoogte van de exacte situatie op
de Filippijnen. Wel kan ik mij voorstellen dat men bezorgd is over hetgeen
er gebeurt in zijn land ten gevolge van de WTO. Dit is echter niet de juiste
plek om een uitspraak te doen over de consequenties in een land dat de vrijheid
en de status heeft om te ondertekenen. Ik wijs er nog op dat andere Zuidaziatische
landen sterk hebben aangedrongen op ondertekening van dit verdrag door onder
andere de VS in verband met de goede effecten die daarvan verwacht worden.
 
 Ik hoop dat ik een ieder zo goed mogelijk geantwoord heb. Als ik iemand
vergeten ben, vraag ik bij voorbaat excuus. Het heeft te maken met de veelomvattendheid
van het onderwerp. Ongetwijfeld krijg ik in de tweede termijn de gelegenheid
om het te corrigeren.
 
 
 
 
 
 De heer Van Velzen (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor de antwoorden
die zij heeft gegeven. In tweede termijn ga ik nog kort op een paar punten
in.
 
 In de afgelopen zeven jaar dat ik lid van deze Tweede Kamer mocht zijn,
hebben wij jaarlijks tijdens de behandeling van de begroting van Economische
Zaken meer of minder uitvoerig met de ambtsvoorgangster van de staatssecretaris
over de GATT kunnen discussiëren. Ik deel dus haar opvatting dat er bepaald
geen sprake is van "door de Kamer jassen", maar dat er in de loop van de tijd
aardig wat aandacht besteed is.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 U zei: Tweede Kamer. Ik begrijp dat u politiek de Tweede Kamer bedoelt,
maar formeel de Eerste.
 
 
 
 
 
 De heer Van Velzen (CDA):
 
 Dank u wel, voorzitter. Mijn gedachten vermeien zich soms in het verleden,
toen ik veel met de Tweede Kamer te maken had. Ik bedoel uiteraard de Eerste
Kamer.
 
 Het lijkt altijd winst wanneer de lidstaten en de Europese Unie een gedeelde
verantwoordelijkheid hebben, maar het is wel de vraag welk effect het heeft
op de onderhandelingsmogelijkheden van de Europese Unie. De definitie van
datgene wat onder de GATT valt, is langzaam maar zeker opgerekt, met zaken
zoals het intellectuele eigendom en investeringsgerelateerde maatregelen.
Je kunt op formele gronden zeggen dat deze niet bij de taak van de Europese
Unie passen en derhalve binnen het verschil tussen die twee verantwoordelijkheden
vallen. Je kunt echter ook de vraag stellen – dat moet de vraag in 1996
zijn – of het politiek wijs is dat de Europese Unie een zwakkere partner
in de onderhandelingen met de NAFTA en dergelijke grote blokken is.
 
 Als ik het goed heb begrepen, heeft Nederland vandaag in het compromis
in de Algemene Raad de lijn gevolgd dat Nederlandse exporteurs die substantiële
schade oplopen, zich ook tot de Commissie en dus niet alleen tot de Nederlandse
regering kunnen richten. Ik begrijp dat dit ook de dubbelheid van de klachtenprocedure
is. Ik ben er blij om dat er op dit punt helderheid is.
 
 Ik ben zeer verheugd over de mededeling van de staatssecretaris dat zij
zich wil inzetten voor een uitruil binnen de Europese Unie voor niet-gesubsidieerde
kaasexport. Ik hoop dan ook dat zij op dit punt een stap verder komt binnen
de Europese Unie.
 
 Er is veel begrip bij de staatssecretaris voor de situatie in de landbouw;
dat vind ik heel goed. Ik begrijp dat zij hiermee mijn opvatting deelt over
 het grote belang van de landbouw voor Nederland en voor de
ontwikkeling van het platteland en de verstedelijkte dorpskernen. Hierbij
moet ook goed worden gekeken naar de inkomenspositie in die sector. Ik begrijp
dat het CPB in dit geval geen opdracht van de staatssecretaris heeft gekregen.
Wanneer het onderzoek van het CPB uitkomt, vind ik het wel van belang dat
de staatssecretaris net als in andere gevallen aandacht hiervoor heeft, ook
in de sfeer van kanttekeningen.
 
 Het is goed dat de staatssecretaris al in overleg is met minister Pronk.
Ik zeg ook aan het adres van de heer Pitstra dat het in absoluut niemands
belang is als de kloof in de wereld tussen rijk en arm toeneemt, integendeel.
Met dit nieuwe GATT moeten wij er alles aan doen om ervoor te zorgen dat de
kloof kleiner wordt. De groei op het gebied van handel en, naar wij hopen,
van welvaart moet dan ook terechtkomen in landen die het buitengewoon slecht
hebben. Er moet dan ook niet geïsoleerd naar het functioneren van de
WTO gekeken worden, maar ook naar andere mechanismen in het kader van de ontwikkelingshulp,
de Europese Unie en onderdelen van de VN, om de ontwikkelingen in ontwikkelingslanden
te stimuleren.
 
 Ik ben de staatssecretaris buitengewoon erkentelijk voor haar opmerking
dat de invoering en de uitvoering van de WTO en alles wat hiermee samenhangt,
nog veel overleg met de Tweede Kamer vraagt, maar dat het ook goed is als
de Eerste Kamer erover wordt geïnformeerd, omdat liberalisering een dynamisch
proces is, zoals ook mijn stelling was. Wij sluiten nu zeven jaar af; dat
wordt historisch genoemd. Je kunt echter net zo goed zeggen dat er nog een
grote agenda met nieuwe problemen is. Op die punten moet worden doorgedacht
en meegedacht zowel door de Tweede als door de Eerste Kamer. Ik vind het goed
dat de staatssecretaris dat wil.
 
 Ik deel graag het optimisme van de staatssecretaris over het buiten werking
stellen van Super 301. Wanneer ik naar de cijfers van het handelsoverschot
kijk, heb ik echter twijfels over datgene wat nu in de praktijk zal gebeuren.
Ik kan mij niet voorstellen dat het geen nieuwe reacties van de Verenigde
Staten oplevert. De interessante vraag is dan hoe men onder de nieuwe mechanismen
zal functioneren. Dit zal de staatssecretaris ons uiteraard niet kunnen vertellen
en ook wij weten het niet. Het is echter wel interessant om te zien of de
Verenigde Staten op dit punt iets anders zullen bedenken.
 
 Ik heb in eerste termijn gezegd dat Nederland en de Europese Unie een
belangrijke verantwoordelijkheid dragen om ervoor te zorgen dat wij op het
gebied van de staal tot een oplossing met de Verenigde Staten komen. Dit probleem
kan niet blijven slepen, zeker wanneer wij zien dat niet Nederland maar andere
landen binnen de Europese Unie in gebreke blijven met de afspraak van 1993.
Ik vind dan ook dat de Europese Unie het een en ander hieraan moet doen; hierop
spreek ik de staatssecretaris aan.
 
 Er is nog een groot aantal problemen. Niemand kan verwachten dat deze
met de goedkeuring van het Verdrag van Marrakech allemaal uit de wereld zijn.
Ik heb al aangegeven dat moet worden bekeken in welke kaders problemen kunnen
worden opgelost; dit verdrag is niet het enige kader. Er is ook waakzaamheid
nodig voor inkomenspositie en de verdeling van welvaart over rijk en arm in
de wereld. Er moet worden gelet op andere randvoorwaarden, zoals het milieu,
maar daarbij moet ook worden gewaakt voor indirect protectionisme.
 
 De fractie van het CDA gaat graag akkoord met de goedkeuring van het Verdrag
van Marrakech.
 
 
 
 
 
 De heer Mertens (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor de concrete en
op sommige punten uitvoerige aandacht die zij aan onze vragen en opmerkingen
heeft besteed. In deze termijn volsta ik met een opmerking en vier nadere
vragen die niet aan beantwoording zijn toegekomen, maar door ons wel belangrijk
worden gevonden.
 
 Ik roep in herinnering dat ik gewezen heb op de gevaren van de wetten
van de markt, omdat deze korte metten plegen te maken met de kwetsbare elementen
op de markt. Je kunt het protectionisme noemen als wij het milieu, de sociale
rechtvaardigheid of cultuurelementen proberen te beschermen, te protegeren,
maar tegen dit soort protectionisme hebben wij totaal geen bezwaar. Het gaat
erom, grenzen en voorwaarden te stellen omdat je kwalitatieve elementen die
je van belang acht, niet wenst bloot te stellen aan de werking van de markt.
Daar zullen voorzichtige en zuivere keuzes gemaakt moeten worden en daar vallen
milieu, sociale rechtvaardigheid en diezelfde cultuur ook onder.
 
 Voorzitter! Hoewel wij wel in haast zijn, is er niet met de zorgvuldigheid
gesjoemeld. Daar geloof ik helemaal niets van. Ik heb dat ook met voorbeelden
toegelicht. Er zou echter nog een uitvoeringswet komen en een van mijn vragen
was wanneer die er zou komen.
 
 Behalve mijn vraag over het tropisch hardhout – ik dank de staatssecretaris
overigens voor haar antwoord hierop – heb ik ook gevraagd of de staatssecretaris
nu echt geen mogelijkheden meer ziet bovenop het NMP 2, zoals valt te lezen
in het verslag van de behandeling in de Tweede Kamer. De betrekkelijk afhoudende
houding heeft mij enigszins verbaasd. Met name is daarbij het voorbeeld genoemd
ter zake van de TRIP's, de actie in de richting van de Indiase boeren, over
welk probleem de heer Pitstra in het algemeen sprak. De rechtstreekse werking
zou mij zeer interesseren.
 
 Voorzitter! Tot slot moet ik wel constateren, dat de staatssecretaris
helemaal niet heeft gesproken over iets wat ons het meeste benauwt, namelijk
het wegblijven van afspraken op het gebied van telecommunicatie. Het is onze
vaste overtuiging, dat de ontwikkelingen op dat gebied determinerend zullen
zijn voor wat wij de komende tien jaar in de beschaafde landen zullen meemaken.
 
 
 
 
 
 De heer Schuurman (RPF):
 
 Voorzitter! Ook ik wil de staatssecretaris danken voor de beantwoording
van onze inbreng. Misschien mag ik meteen beginnen bij het laatste punt uit
het betoog van de heer Mertens, toen hij opmerkte dat de staatssecretaris
niet was ingegaan op de consequenties van de telecommunicatie. Ik zou voor
de staatssecretaris kunnen antwoorden, toen zij sprak over de technologische
ontwikkeling: dat is interessant, maar dat hoort er eigenlijk niet bij. Technologie
hoort er niet bij, aldus de staatssecretaris.
 
 Dat is eigenlijk heel merkwaardig, want in de memorie van antwoord staat juist dat wanneer wij de dynamische effecten zoals bevordering
van de technologische ontwikkeling in de berekeningen betrekken, wij een geweldige
welvaartsgroei kunnen verwachten. Ik wijs daar met name op, omdat ik elke
keer moet constateren dat dit er wel in zit, maar dat dit er ook niet in zit.
De staatssecretaris zal natuurlijk zeggen, dat het er wel inzit als het gaat
om het ontwikkelen van een milieucode, om normen van arbeid en als het gaat
om duurzaamheid. Daarmee is echter nog niet alles gezegd. Als namelijk wordt
gezegd dat het er niet bijhoort, is de kans groot dat het eigenlijke karakter
van de moderne technologie, namelijk dat die een gigantische snelheid vertoont,
heel gemakkelijk veronachtzaamd wordt. Die snelheid moet echter toch in rekening
worden gebracht. Er is geen economische groei zonder de motor van de technologie.
 
 Laat ik het heel somber schetsen. Het is niet uitgesloten, dat die motor
op hol slaat zonder dat wij dat misschien in de gaten hebben. De gevolgen
zullen desastreus zijn. Dat wil ik nog eens onderstrepen, omdat men meestal
overal aandacht voor heeft behalve aan de technologie. Om die reden heb ik
dat meer dan eens en ook vanavond weer een blinde vlek genoemd.
 
 Ik heb in mijn bijdrage een vraag gesteld, die duidelijk had te maken
met de ethiek. Het gaat om een concrete kwestie tussen Amerika en Europa.
Toen zo'n vijf jaar geleden de minister van landbouw van de Verenigde Staten
ons op een zaterdagmorgen uitnodigde voor een vergadering op de Amerikaanse
ambassade, is dit punt ook aan de orde geweest. Toen moest Nederland onder
druk worden gezet om toch vooral aan de wensen van Amerika tegemoet te komen.
Maar toen kwam de discussie aan de orde, dat Amerika natuurlijk ook wel hindernissen
opwerpt met betrekking tot bijvoorbeeld de introductie van biotechnologie,
die wij in Europa – althans tot nu toe – op ethische gronden onaanvaardbaar
vinden. Dat betreft het toepassen van groeihormonen in de veehouderij. In
Amerika is men daar veel luchthartiger over. Krijgen wij die produkten straks
wel op de markt en zal Europa stand houden in die ethische houding, dat BST –
het gebruik van groeihormonen – bij koeien wordt afgewezen?
 
 Voorzitter! Ik heb goed begrepen dat het onderzoek met betrekking tot
andere criteria voor het verlenen van octrooien dat de staatssecretaris de
vorige week heeft toegezegd, de bestaande wetgeving betreft, maar wij hebben
in bijna alle sectoren – gezondheidszorg, ontwikkelingssamenwerking,
landbouw en onderwijs – met technologie te maken. Ik heb de indruk dat
wij ons daar te weinig druk over maken. Om die reden heb ik het nog eens extra
onder de aandacht van de staatssecretaris willen brengen.
 
 
 
 
 
 De heer Pitstra (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor de antwoorden. Het is niet
door het parlement gejaagd, want het parlement is goed op de hoogte gesteld
en heeft veel informatie gekregen. Dat is waar, maar mijn opmerking had meer
te maken met de "hamerstuksfeer" rond dit wetsvoorstel. Ook bij de voorbereiding
werd gezegd, dat het snel moest worden aangenomen en dat niet te veel vragen
werden verwacht. De tijd die werd gegeven, was ook uiterst kort: pas voor
het weekeinde kreeg ik de beantwoording op onze vragen. Die sfeer heerste
ook aan de overzijde bij de behandeling van dit wetsvoorstel. Dat is niet
de schuld van de staatssecretaris; dat doet het parlement zich natuurlijk
zelf aan. Als het een sfeertje van een hamerstuk schept, bepaalt het dat zelf.
Dat is geen kritiek op de staatssecretaris.
 
 Voorzitter! De staatssecretaris is het ermee eens dat het dumpen van vlees
een slechte zaak is. Mijn vraag was echter of dat met dit verdrag ook wordt
gestopt dan wel of het alleen wat wordt verminderd. Als het een slechte zaak
is, moet je het gewoon stoppen. Dezelfde vraag heb ik met betrekking tot de
suiker gesteld. De staatssecretaris wist daarop het antwoord nu niet te geven.
Kan ik daarop alsnog een schriftelijk antwoord krijgen?
 
 Voorzitter! Dit verdrag gaat niet ten koste van de minst ontwikkelde landen,
de zogenaamde MOL's, aldus de staatssecretaris. Het gaat inderdaad niet ten
koste van landen in ontwikkeling en misschien kunnen wij nu helemaal niet
meer spreken over de Derde Wereld, het arme Zuiden versus het rijke Westen.
Er zijn landen in ontwikkeling die er wel van profiteren, met name de Aziatische
landen. Echter, de minst ontwikkelde landen en dan met name die in de sub-Sahara
zullen er 3% op achteruit boeren. De OESO en de Wereldbank hebben daar een
prognose van gemaakt. De Europese Unie gaat er 80 mld. op vooruit. Daar gaat
men toch globaal van uit.
 
 De staatssecretaris heeft gezegd, dat dit verdrag een inspanningsverplichting
inhoudt en dat er een veiligheidsklep onder zit. Als zo'n veiligheidsklep
bijvoorbeeld op fluitketels worden gezet, komen deze fluitketels niet op de
markt. Het is een vage inspanningsverplichting. Een echte veiligheidsklep
gaat namelijk echt open wanneer die stoom te hoog komt. Of dat hier gebeurt,
hangt er maar van af. Het is een vage inspanningsverplichting zonder enige
spijkerharde garantie daarin.
 
 Wat betreft het hardhout heeft de staatssecretaris een goed voorbeeld
gegeven. Later in haar antwoord schrok zij weer wat van haar eigen woorden,
omdat wij hier in Nederland geen eigen hardhout hebben en dan de vraag rijst
hoe zich dat verhoudt ten opzichte van ons eigen milieu. Maar stel dat Nederland
wel vasthoudt aan het in 1995 of 1996 stoppen met de import van niet duurzaam
geproduceerd hardhout, is dat dan wel of niet toegestaan in dit verdrag? Stel
dat Nederland daar problemen meer krijgt, gebeurt het dan toch?
 
 Ten aanzien van de TRIP's en het intellectueel eigendom noemde ik het
vele verzet van lokale boeren in India wat betreft die wonderboom. De staatssecretaris
zegt niet de medische kennis in huis te hebben om dat te beoordelen. Dat kan
ik mij voorstellen, maar het gaat mij om het principe. Vindt zij het terecht,
dat er een patent door een multinational op zo'n heester in India kan worden
gelegd, welke heester al duizenden jaren wordt gebruikt voor de inheemse produktie,
en dat dan opeens die boeren moeten betalen voor een patent dat een Amerikaanse
multinational daar kan leggen? Dat is toch diefstal van de armen! Een omgekeerde
Robin Hood, zou ik willen zeggen. Afgezien van de kennis, dat principe is
toch gewoon onjuist?
 
 De staatssecretaris zei geen antwoord te kunnen geven op mijn opmerking
over de Filippijnen. Ik vond het toch geen kinderachtige cijfers: 21 miljoen
boeren en 5000 mensen in de kledingindustrie worden gedwongen
te verhuizen, omdat zij voor de export moeten produceren. Het is inderdaad
waar dat het Filippijnse parlement daar zijn oordeel over heeft gegeven. Tijdens
de schorsing heb ik begrepen dat het ermee ingestemd heeft. Maar het is ook
een kwestie van ons, van internationale solidariteit. Wij moeten deze feiten
meenemen in onze opstelling en inbrengen in Brussel.
 
 Ik heb mijn eerste termijn besloten met de slotzin dat er structurele
weeffouten in dit akkoord zitten. Er is onvoldoende compensatie voor de arme
landen. De sociale norm, bijvoorbeeld inzake kinderarbeid, is niet geregeld.
Milieu en natuur boeren achteruit. Eigenlijk zegt ook de staatssecretaris
in haar hele beantwoording: laten wij nu eerst die vrije markt maar regelen,
dan komen die ecologische en sociale correcties later nog wel. Daar spannen
wij ons dan nog wel voor in. Wij vinden dat de verkeerde weg. Wij vinden dat
de drie door mij genoemde punten hoekstenen van het verdrag moeten zijn.
 
 Wij zullen het verdrag niet steunen. Wij hebben begrepen dat een meerderheid
van de Eerste Kamer het verdrag wel zal steunen. Het signaal uit Nederland
dat dit een verkeerd verdrag is, zal dus niet worden gegeven. Ik ben wel benieuwd
naar de vijf landen die uitstel zouden hebben gevraagd. Welke landen zijn
het en op welke gronden hebben ze uitstel gevraagd?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van Dok-van Weele:
 
 Voorzitter! Ik dank de Kamer voor de wijze waarop zij met deze materie
omgaat. Het gebeurt zeer zorgvuldig, zowel wat het huidige resultaat betreft
als inzake de toekomst. De weg naar Marrakech moet worden gevolgd door een
nieuwe weg die veel open einden kent. Ik wil niet spreken van weeffouten,
maar bepaalde stukken weefsel vergen nog opvulling. Er staat ons nog een hoop
werk te wachten.
 
 Een van die dingen is de afstemming tussen de lidstaten en de Europese
Unie. Het gaat wat mij betreft dan om de verdeling die er nu ligt voor de
GATT en de GATS. Dat laatste brengt mij op de vraag over de diensten op het
terrein van de telecommunicatie. De hele discussie over de GATS zit in de
beginfase. Dat geldt absoluut ook voor de telecommunicatie. Elke uitspraak
daarover moet nog worden bediscussieerd. Wij staan hierbij echt nog in de
kinderschoenen. De bescherming van het eigen culturele goed speelt hier natuurlijk
een rol bij. Minister Wijers is heel druk bezig met het organiseren van enige
ordening op dit punt, ook landelijk. Waar gaat het naartoe? Die discussie
zal ongetwijfeld op korte termijn vorm krijgen. Op basis daarvan kunnen wij
veel beter in een gesprek op multilateraal niveau treden.
 
 
 
 
 
 De heer Van Velzen (CDA):
 
 De staatssecretaris zegt dat de discussie over de GATS nog zodanig in
de kinderschoenen staat, dat de discussie over de verdeling van verantwoordelijkheden
in dat kader moet worden meegenomen. Dat betekent niet dat zij van de verdeling
die door het Hof is bepaald, zegt dat zij in de komende acht, negen, tien
jaar zo moet blijven.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van Dok-van Weele:
 
 Nee, maar voor dit moment is de verdeling zeer werkzaam en hanteerbaar.
De lidstaten krijgen de mogelijkheden die noodzakelijk zijn in de discussie
op dit punt. Het is geen eeuwigheidsuitspraak. De heer Van Velzen vroeg de
uitspraak voor 1996 en ik denk dat dat wat kort door de bocht is.
 
 De uitvoeringswet is aanstaande donderdag op Europees niveau van kracht.
De implementatie op nationaal niveau zal in het voorjaar aan de orde komen.
Ik heb de situatie geschetst rond de normen boven NMP-plus. Een heleboel elementen
van de milieunormen die wij hanteren, vallen onder multilaterale afspraken.
Er is niets aan de hand als wij verder gaan dan die normen. Dat kan dus. Er
is helemaal geen belemmering om in het milieubeleid verder te gaan dan datgene
wat multilateraal is afgesproken. Dan speelt echter het volgende: of je krijgt
het multilateraal voor elkaar om deze norm gehanteerd te krijgen of je geeft
een goede argumentatie waarom je het belangrijk vindt, voor jouw milieu een
extra maatregel te treffen. Er bestaat een mogelijkheid om je op basis van
artikel 20 te verweren tegen dit soort zaken. Er zijn dus drie kansen. Er
kan gewerkt worden binnen de multilaterale afspraken. Er kan ook gewerkt worden
via de commissie die zich gaat buigen over milieucodes. Ten slotte kan gewerkt
worden met de extra mogelijkheid die de WTO van nature biedt.
 
 Ik ontken niet de relatie tussen technologie en de dynamische effecten,
de milieu-effecten. Als het gaat om de discussie over handel en milieu en
arbeidsnormen, is het verstandig om het element technologie in relatie te
brengen tot beide zaken. Het wordt buitengewoon moeilijk als wij buiten de
agenda om een uitbreiding willen bewerkstelligen met het begrip "technologie
en ethiek". De agenda is ook met inbreng van Nederland bepaald. Er zijn kansen
aanwezig binnen de opgenomen agendapunten. Ik denk aan de milieufactor en
de arbeidsnormen.
 
 De heer Pitstra was erover verbaasd dat ik niet op de hoogte was van de
Filippijnen. Uit handen van actievoerders heb ik het stuk ontvangen. Ik heb
daarmee kennis kunnen nemen van datgene wat daar aan de hand is. Het doet
niets af aan mijn antwoord, namelijk dat wij in de Eerste Kamer onmogelijk
een beslissing kunnen nemen over de bevoegdheid van de Filippijnse regering.
Je kunt hoogstens zeggen dat dit valt onder de afspraken van het monitoren
van de effecten voor bepaalde landen.
 
 Terecht is opgemerkt dat het van de dolle is dat bepaalde zaken geclaimd
worden door multinationals, terwijl ze al jaren groeien en bloeien in het
desbetreffende land. Het kweekrecht en het octrooirecht doen hierover ook
bij ons uitspraken. Ik weet niet of ze ook in andere landen gelden. Er is
dus een mogelijkheid om er bepalingen in op te nemen. Veel beter vind ik de
stelling dat de bescherming van het intellectueel eigendom het mogelijk maakt
dat de mensen in India zelf het recht op hun eigen produkt krijgen. De multinational
zal op deze manier niet in het voordeel zijn. Er zitten overigens ook nadelen
aan. Op het moment dat in bepaalde landen TRIP's worden aangenomen, wordt
het kopiëren van bepaalde zaken onmogelijk. Dat is de keerzijde van de
medaille. Het is onze inschatting dat de TRIP's juist in het voordeel zullen
zijn van deze landen, ook vanuit het ongerijmde. Als je het namelijk niet
goed regelt, loop je een dikke kans dat er unilaterale sancties worden
ingesteld. Dat gebeurt nu vaak.
 
 Het is niet mijn bedoeling om eerst de vrije markt te regelen en dan pas
de rest. Nee, de vrije handel bestaat en de WTO beoogt een betere ordening
daarin, ook inzake onrechtvaardigheden ten opzichte van ontwikkelingslanden.
Dat wil niet zeggen dat de WTO een universele wet is met raakvlakken op de
gebieden van milieu, andere normen, ethiek, enz. Ik zeg dat ook in de richting
van de heer Schuurman, die naar ik meen onvoldoende antwoord heeft gekregen
op zijn technologievraag. Ik moet eerlijk zeggen dat ik daar niet zo gek veel
meer over kan zeggen. De rek is er namelijk een beetje uit, als het gaat om
de WTO in dit kader.
 
 De heer Pitstra heeft het probleem van het hardhout genoemd. Als wij afwijken
van de algemeen geldende normen, krijgen wij inderdaad problemen. Desalniettemin
hebben wij in Nederland de afspraak gemaakt dat wij zullen proberen om de
norm in 1995 te halen en om dan over te gaan tot certificering. De vraag of
dat aanvaardbaar is, ook in multilateraal verband, is daarbij natuurlijk een
groot zorgpunt. Onlangs hebben wij de zaak evenwel weer geactiveerd met de
desbetreffende commissie in de Tweede Kamer. Wij hebben hier een nieuwe dimensie
aan gegeven en willen dit opnieuw versnellen. Ik heb goede hoop dat de discussie
hierover goed zal verlopen. Hopelijk mogen wij ook de milieu-organisaties
weer aan tafel verwelkomen en kunnen wij een stap verder komen op dit punt.
 
 Voorzitter! Ik geef toe dat het veel ter zijde, veel milieu en veel dingen
die nog komen gaan, was. Misschien was het ook wat veel in verhouding tot
de echte bedoeling van deze wet. Ik ben echter wel blij met de gemaakte opmerkingen,
want zij zijn in ieder geval toekomstgericht.
 
 
 
 
 
 De heer Schuurman (RPF):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik wil mijn vraag over de ethische kwestie van
het gebruik van groeihormonen nog even herhalen. Zo'n vijf jaar geleden kon
Europa nog een blokkade opwerpen tegenover de Verenigde Staten. Is dat met
dit verdrag afgelopen? Als de staatssecretaris dit niet direct weet, ben ik
ook tevreden met een schriftelijk antwoord. Het interesseert mij zeer.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van Dok-van Weele:
 
 Als bestrijdingsmiddelen of bepaalde stoffen naar de mening van een land
schadelijk zijn voor de gezondheid en het milieu, kan het beschermende artikel
20 worden toegepast. Dit wil echter niet zeggen dat dat altijd mag. Het gaat
om extra eisen die een bepaald land stelt. Als die eisen er zijn, moeten zij
wel goed beargumenteerd worden. In algemene zin kan ik de heer Schuurman dus
geen antwoord geven. Ik kan hem alleen zeggen dat de mogelijkheid er is in
de wet. Dat wil echter niet zeggen dat je die zonder meer kunt toepassen.
Er moet dan sprake zijn van multilaterale afspraken dan wel van goed beargumenteerde
extra bescherming van eigen normen in het land op het gebied van gezondheid
en milieu.
 
 
 
 
 
 De heer Schuurman (RPF):
 
 Mijnheer de voorzitter! Dit is nu niet direct een kwestie waarvan je kunt
zeggen dat het milieu of de gezondheid van de Europese burgers daar schade
door lijden. Europa heeft het gebruik van groeihormonen tot nu toe evenwel
afgewezen op ethische gronden. Door de toepassing van BST groeit een dier
veel sneller. Daardoor kan het allerlei problemen krijgen. Alleen de produktie
van vlees neemt toe. Om die reden was Europa hier altijd tegen, maar Amerika
was ervoor. Ik ben dus erg benieuwd hoe dit nu ligt met dit verdrag. Als de
staatssecretaris daar niet direct een antwoord op weet...
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van Dok-van Weele:
 
 Neen, ik wil u dat antwoord schriftelijk doen toekomen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Velzen (CDA):
 
 Toen ik mijn eerste interventie pleegde, wilde de staatssecretaris net
beginnen met de landbouw. Vanwege het feit dat zij daar niet meer op ingegaan
is, neem ik aan dat zij gehoor geeft aan mijn oproep om verder te gaan onderhandelen
in de Europese Unie.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van Dok-van Weele:
 
 Ik moet hier even over nadenken, voordat ik te snel ja zeg.
 
 
 
 
 
 De heer Van Velzen (CDA):
 
 Het ging om de kaas.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van Dok-van Weele:
 
 Over de kaas behoeft niet onderhandeld te worden. U had het over ongesubsidieerde
kaas en die valt buiten de restricties. Het is zelfs zo dat voor gesubsidieerde
kaas de mogelijkheden qua volume iets zijn toegenomen door dit verdrag. Ik
heb daar wat cijfers over.
 
 
 
 
 
 De heer Van Velzen (CDA):
 
 Voor het eerste jaar!
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van Dok-van Weele:
 
 Ja, voor het eerste jaar.
 
 
 
 
 
 De heer Van Velzen (CDA):
 
 Daarna wordt het afbouwen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van Dok-van Weele:
 
 Er vindt een afbouw plaats.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Diplomaten "ne parlent pas de fromage", maar de Eerste Kamer wel.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 
 
 
 Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De aanwezige leden van de fractie van GroenLinks wordt conform artikel
121 van het Reglement van orde aantekening verleend, dat zij geacht willen
worden zich niet met het wetsvoorstel te hebben kunnen verenigen.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19941995-10-302-316.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl