Voortzetting van de behandeling wetsvoorstel Balansverkorting geldelijke steun volkshuisvesting (23817)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1994-1995, pag. 3483-3510

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

09-03-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

nr. 56, pagina 3483-3510

09-03-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 23817Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

56ste vergadering; 9 maart 1995Pagina 3457-3457
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 9 maart 1995)Pagina 3510-3510
Regeling van werkzaamheden (donderdag 9 maart 1995)Pagina 3483-3483
Behandeling wetsvoorstel Balansverkorting geldelijke steun volkshuisvesting (23817)Pagina 3457-3483
Voortzetting van de behandeling wetsvoorstel Balansverkorting geldelijke steun volkshuisvesting (23817)Pagina 3483-3510
de behandeling van:de verslagen van de commissie voor de Verzoekschriften over een aantal in haar handen gestelde adressen (23954, nrs. 45 t/m 60).Pagina 3457-3457

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 246 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:
 
 het wetsvoorstel Balansverkorting geldelijke steun volkshuisvesting (23817).
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt hervat.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Mevrouw de voorzitter! Ik zal niet meer uiteenzetten wat de bruteringsoperatie
zoal inhoudt. Dat hebben sprekers voor mij voldoende gedaan.
Vooral de samenvatting die de fractie van D66 bij monde van mevrouw Versnel
heeft gegeven, is volstrekt helder. Ik beperk mij tot een aantal onderdelen
die voor ons nog relevant zijn in dit geval.
 
 De nota Volkshuisvesting stelt, dat de zorg voor goede huisvesting primair
tot de eigen verantwoordelijkheden van verhuurders en huurders behoort. De
rijksoverheid heeft als taak, de randvoorwaarden te scheppen om partijen hiertoe
de mogelijkheden en de ruimte te geven. Deze randvoorwaarden dienen uiteraard
de zwakste partij in het geding de noodzakelijke bescherming te bieden. In
dit licht is principieel gekozen voor decentralisatie, deregulering en verzelfstandiging.
 
 De fractie van de RPF heeft in het verleden in beginsel met deze benaderingswijze
ingestemd. De nu voor ons liggende bruteringsoperatie past op zich in die
lijn. De eindbeoordeling van het wetsvoorstel betreft een oordeel over een
technische operatie zoals het in de stukken worden genoemd, maar dat niet
alleen natuurlijk. Op het terrein van de volkshuisvesting gaat het niet alleen
om het objectief, technisch doorvoeren van een aantal maatregelen. Het bruteringsverhaal
hangt aan alle kanten samen met alle verdere vraagstukken op het volkshuisvestingsgebied.
De staatssecretaris heeft dit in zijn laatste brief aan de hand van het vier-ringenmodel
nog eens geïllustreerd.
 
 Over een groot aantal onderdelen komen wij in de komende periode nader
te spreken. Wij zijn het met de staatssecretaris erover eens dat dit niet
het juiste moment is voor een fundamentele discussie over het totale volkshuisvestings-
of huurbeleid. Echter, op een aantal punten moet vandaag toch duidelijkheid
of meer duidelijkheid ontstaan, omdat wij met dit wetsvoorstel impliciet akkoord
gaan met enkele afspraken, die weer een rol spelen in de voortgaande discussie.
 
 Zo vinden wij het belangrijk dat de rijksoverheid een vinger aan de pols
houdt bij het beheer van het maatschappelijke kapitaal van de woningcorporaties.
Wat is in dit licht de reactie van de staatssecretaris op het redactionele
commentaar in het jongste nummer van Corporatie-Magazine, dat gemorrel aan
onderdelen zal leiden tot onbalans en daarmee tot een implosie van de operatie?
Ik vraag dit vooral omdat ik op één punt een wijzigingsvoorstel
heb ingediend, waarop ik nog terugkom.
 
 Ik heb vorige maand tijdens het wetgevingsoverleg aangegeven dat de bruteringsoperatie
terecht aan een zware procedure is onderworpen. Het gaat immers om enorme
bedragen aan gemeenschapsgeld. In ongeveer een jaar hebben wij driemaal over
deze zaak vergaderd. Tevens organiseerde de kamercommissie twee briefings.
Daarnaast is het rapport van de Rekenkamer verschenen en wij kunnen constateren,
dat dit ons op een goede manier heeft ondersteund in de oordeelsvorming. Naar
aanleiding van een aantal punten die ook door de Rekenkamer naar voren zijn
gebracht, heeft de staatssecretaris in zijn laatste brief enkele vraagpunten
opgehelderd. Dank daarvoor!
 
 De regering beschouwt de balansverkorting als een middel om tegelijkertijd
verschillende doelen te bereiken, namelijk een duurzame beheersbaarheid van
de begroting, verzelfstandiging van de sociale verhuurders en een evenwichtige
huurontwikkeling. Deze doelstellingen zijn het nastreven waard maar het draait
om de vraag of deze doelstellingen uiteindelijk worden bereikt en op welke
manier zij worden bereikt.
 
 Daarmee kom ik op de minimumhuursomstijging, onderdeel van het bruteringsakkoord.
Het verminderen van het maximumhuurpercentage voor 1995 van 6,5 naar 6 moest
volgens de staatssecretaris worden opgevat als een vorm van contractbreuk.
Uit het feit dat de staatssecretaris de motie toch uitvoert, maak ik op dat
deze typering niet helemaal juist is geweest. Uiteraard zijn wij blij dat
het kabinet deze kameruitspraak serieus heeft genomen, maar de vraag is wel
of het oordeel "contractbreuk" niet te snel in de mond is genomen. Welke waarde
moet de Kamer nu aan dat oordeel hechten? Deze gang van zaken bergt namelijk
het gevaar in zich van begripsinflatie, met als mogelijk gevolg dat de Kamer
minder zwaar of juist te zwaar oordeelt over een bepaald amendement. Ik zie
dat een beetje aankomen bij mijn eigen amendement.
 
 Mevrouw de voorzitter! Onderdeel van de bruteringswet is het minimumhuursomstijgingspercentage.
Dit is per 1995 voor vijf jaar contractueel vastgesteld op 3,5% minimaal.
De motie-Tuinstra/De Jong biedt de regering nog de mogelijkheid om bij een
lager inflatiepercentage na twee jaar met de contractpartners in overleg te
treden. De regering zal daartoe in 1997, indien nodig, zelf het initiatief
nemen, zo blijkt uit mondeling en schriftelijk gegeven antwoorden. Ik blijf
mijn vragen houden. Waarom wordt de vaststelling van het minimale huursomstijgingspercentage
niet aan de verantwoordelijkheid van de toegelaten instellingen overgelaten?
De staatssecretaris heeft mij nog steeds niet kunnen overtuigen van het nut
van deze minimumhuursomstijging en dus ook niet van de noodzaak van het in
de wet vastleggen van dat percentage van 3,5. De staatssecretaris plaatste
dit instrument en het gekozen percentage in het kader van de solidariteit
tussen arme en rijke corporaties. Alleen als men zou kiezen voor het opheffen
van deze solidariteit zou het vaststellen van een minimumhuursomstijging geen
zin hebben. Dat lijkt mij een uitspraak, waarvoor de argumenten voor ons nog
onvoldoende aanwezig zijn. In het vorige overleg heb ik dan ook bij interruptie
mijn twijfels geuit over die relatie tussen de minimale huursomstijging en
de solidariteit tussen de diverse corporaties. Over de daadwerkelijke invulling
van die solidariteit zullen pas de komende maanden op basis van vrijwilligheid
afspraken worden gemaakt. In dat licht bezien, wordt met het vastleggen van
een minimumhuursomstijgingspercentage niet meer bereikt dan dat de sociale
verhuurders bij wet een minimuminkomst wordt gegarandeerd. Ik kan mij voorstellen,
dat de sociale verhuurders de voordelen hiervan wel inzien. Een dergelijke
huurstijging behoeft immers al niet meer te worden uitgelegd; zij is immers
wettelijk voorgeschreven! Met andere woorden: ik heb grote twijfels over de
vraag of het opnemen van een minimumpercentage een bijdrage levert aan de
doelstellingen, namelijk verzelfstandiging en vergroting van de eigen verantwoordelijkheid.
Op deze manier dwing je geen solidariteit af en het is zelfs de vraag of je
dit solidariteit kan noemen. Solidariteit veronderstelt namelijk volgens ons
een eigen keuze en zal in beginsel in vrijheid moeten worden
afgewogen tegen de eigen financiële mogelijkheden. Daarbij gaat het wat
ons betreft over de financiële continuïteit van de corporatie zelf
alsook van de huurders.
 
 Daarmee ben ik weer terug op de eigen verantwoordelijkheid en de eigen
beleidsvrijheid. Verhuurders zullen toch ook uit een welbegrepen eigenbelang
geen te lage huurverhogingen voorstellen. Men zal dus in ieder geval iets
vaststellen wat men zelf nodig heeft om een adequaat beheer te kunnen voeren.
Het is ontegenzeggelijk waar, dat de financiële posities van de verschillende
corporaties van elkaar verschillen. Dat heeft onder andere te maken met in
het verleden gemaakte beleidskeuzes en met een meer of minder adequaat beheer.
De betrokken huurders hebben via de huren bijgedragen aan de financiële
positie van hun verhuurder en moeten niet via een afgedwongen huurstijgingspercentage
bij wet worden verplicht, solidair te zijn met iets waarop zij geen invloed
hebben of hebben gehad. Een op de voorgestelde wijze wettelijk gegarandeerd
basisinkomen zal naar onze mening een kritisch rentmeesterschap zeker niet
stimuleren. Huurders zouden eerder mogen verwachten dat de sociale verhuurder
op een verantwoorde wijze rentmeester is over de geïnde huurpenningen.
En natuurlijk hebben veel sociale verhuurders dat in het verleden ook gedaan.
Zij zullen dat in de toekomst ook doen en willen blijven doen. Daar zijn wij
wel van overtuigd. Maar op grond daarvan zouden de huurders ook mogen verwachten
dat overmatige reserves – toch in zekere zin teveel betaalde huren –
op een of andere manier weer kunnen worden ingezet binnen de kaders van de
huursombenadering. Nogmaals, een vastgestelde ondergrens is daarvoor wat ons
betreft niet noodzakelijk. Die lijkt eerder ongewenst. De huurders zou meer
recht kunnen worden gedaan. De verhuurder kan, binnen zijn financiële
mogelijkheden op basis van een eigen verantwoordelijkheid, tot een zelfstandige
keuze komen, met als onderliggende doelstellingen: een evenwichtige woonlastenontwikkeling
en een redelijke huurontwikkeling. Dit kan in voldoende mate worden bereikt
door de corporaties zelf het minimumhuursomniveau vast te laten stellen. Dan
kan worden gezegd dat door de banken of door het waarborgstellingsfonds garanties
worden gevraagd. Natuurlijk kan dat. Dat kan ook in de situatie waarin niet
met zo'n percentage wordt gewerkt.
 
 Zijn wij tegen de door de staatssecretaris beoogde solidariteit? Ik hoop
duidelijk te hebben gemaakt dat dit niet het geval is. Er is een goed alternatief.
Wij zijn wel tegen de manier waarop een en ander georganiseerd wordt. De sociale
verhuurders kunnen in vrijheid tot solidariteitsafspraken komen. Wij gaan
er daarbij van uit, gezien de sociale doelstelling, dat zij ook daartoe willen
komen, met inachtneming van de handhaving van hun primaire verantwoordelijkheid
voor uiteraard de bedrijfsvoering en natuurlijk ook de eigen huurders. Het
is voor ons de vraag of artikel 13 überhaupt in het wetsvoorstel moet
staan. Ik hoop en verwacht dat de staatssecretaris op dit punt nader wil ingaan,
gelet op de aandacht die ik vanmiddag hieraan heb besteed. Wij zijn er in
ieder geval van overtuigd dat het percentage van 3,5 moet worden geschrapt.
Ik herinner aan het amendement waarover ik zojuist sprak. In het kader van
de solidariteit is vorige week ook nog gediscussieerd over het toezicht op
de corporaties. Toen werd duidelijk dat de staatssecretaris hecht aan de totstandkoming
van een gedragscode die voor de zomer door een speciale commissie wordt opgesteld.
Dat lijkt mij ook een betere weg. Het is de vraag of deze gedragscode tijdig
klaar zal zijn. Wij hechten eraan dat deze code ook metterdaad voor de zomer
aanwezig is.
 
 Mevrouw de voorzitter! Dan kom ik bij het flankerend beleid. Een belangrijk
punt van kritiek is dat er ten aanzien van het DKP-bezit geen feitelijke prestatie
bestaat. De staatssecretaris heeft aangegeven, de vinger aan de pols te willen
houden door middel van de gedragscode en door middel van een jaarlijkse evaluatie
bij de begroting. De regering meent dat het flankerend beleid, waarvan de
grote steden en de groeikernen terecht het meest profiteren, ook zonder balansverkorting
op de agenda zou hebben gestaan. Het is jammer dat de aanpak pas later aan
de orde is. Het flankerend beleid, waarvoor wij nu geld beschikbaar stellen,
is er nu juist op gericht om de gesignaleerde problematiek van de woonlasten
in de groeikernen te ondersteunen. Ten aanzien van een evaluatie-artikel noemt
de staatssecretaris in zijn meest recente brief een groot aantal elementen
op die in een periodieke rapportage zouden moeten worden opgenomen. De jaarlijkse
rapportage zou opgenomen kunnen worden in de memorie van toelichting bij de
begroting. Wij kunnen op dit punt de motivering volgen die de staatssecretaris
ons deze week in zijn brief heeft voorgelegd.
 
 Ik kom tot een afronding van mijn betoog. Wij zullen de komende jaren
nog niet uitgesproken zijn over het volkshuisvestingsbeleid en over het huurbeleid.
Op dit moment is met name de bruteringsoperatie aan de orde. Ik heb al aangegeven
dat het hierbij gaat om de financiële afwikkeling van de transacties.
Het is daarom een goede zaak dat niet al te diep op alle andere zaken wordt
ingegaan. Wij komen daarover in de komende tijd nog meermalen te spreken.
De staatssecretaris sluit met deze constatering ook zijn brief af. Het is
daarom goed om enige relativerende opmerkingen op dit punt te maken. Het geeft
tegelijkertijd het gewicht van de nog komende discussies aan. Daarbij is wat
ons betreft het uitgangspunt dat er ten aanzien van de woningen een heldere
en zuivere kostentoedeling moet zijn. Deze operatie maar ook toekomstige operaties
hebben consequenties, ook voor de woonlastenontwikkeling. Er moet oog zijn
voor de cumulatieve effecten, met name voor de groepen met de lagere inkomens.
Dat zal gevolgen kunnen hebben, ook voor de individuele huursubsidie, en het
zal mogelijk tot fiscale maatregelen leiden. Wij hebben het daarover nu verder
niet meer, maar het is goed om deze zaken hier al wel te constateren.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Voorzitter! Het mag duidelijk zijn dat ik heb uitgekeken naar dit moment.
Ik begin met een van de kernpunten: we hebben helemaal geen bruteringsoperatie
nodig om in Nederland op een gezonde manier volkshuisvesting te kunnen bedrijven.
De bruteringsoperatie is absoluut niet noodzakelijk voor de stelselwijziging.
De verzelfstandiging heeft inmiddels plaatsgevonden, en het is eigenlijk heel
gek en misschien ook wel een beetje irritant – dat zegt
wat over de wijze waarop we met elkaar discussiëren – dat allerlei
clichés gebruikt worden om te komen tot een miljardenoperatie, waarvan
je bij analyse vraagtekens zou moeten plaatsen bij al die clichés.
Ik noem als voorbeeld wat de heer Hofstra zo hoffelijk het rondpompen van
geld noemde. Het is normaal dat corporaties, toegelaten instellingen en sociale
verhuurders ergens geld bij een bank uit hebben staan. Toevallig heet die
bank in dit geval de Nederlandse Staat, en dan noemen wij het plotseling "rondpompen
van geld" en hebben we miljoenen over om in het kader van het brengen van
het geld naar een "echte" bank de zaak te laten herfinancieren. Het is het
uitbetalen van verplichtingen, en dan hebben we het over de mogelijke risico's
in de toekomst. Je loopt natuurlijk in het hele leven risico's, maar het zou
ook mee kunnen vallen. Een van de interessante punten van het rekenkameronderzoek
is, dat wordt aangegeven dat als de rente zich in een bepaalde richting ontwikkelt,
dit voor de Staat negatief is.
 
 Dat geldt voor de totale staatsbegroting, en dat geldt niet alleen voor
de verplichtingen binnen de volkshuisvestingssfeer. Als de rente meevalt,
heeft dat voor iedereen positieve effecten. In die zin moeten we heel zuiver
uitgaan van de uitgangspunten die in deze wet, of in feite in het bruteringsakkoord,
zijn opgenomen. Is het dan voor de Staat negatief? Nee, moet je concluderen,
op het flankerend beleid na, dus op de premie van bijna 2 mld. na die we geven
om ervoor te zorgen, dat de 3,8% gemiddelde huurverhoging ook feitelijk mogelijk
wordt gemaakt. Dat was immers een van de doelstellingen van de vorige staatssecretaris
Heerma, waarvoor ik overigens bestuurlijk buitengewoon veel waardering heb.
Het is iemand die in staat is geweest, in 1988 en 1989 de nota Volkshuisvesting
in de jaren negentig uit te brengen, en die in een razend tempo tot uitvoering
te brengen. Ik kom nog terug op de vraag of dat verantwoord is geweest, maar
bestuurlijk gezien kun je zeggen dat hij daarmee een buitengewoon grote prestatie
heeft geleverd. We kunnen zelfs constateren dat de cijfers die gebruikt zijn,
volgens de Rekenkamer redelijk kloppen, dus ook dat mag gezien worden als
een compliment in zijn richting.
 
 Wat voor soort contract is door oud-staatssecretaris Heerma afgesloten
met de koepels voor woningcorporaties?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Het is natuurlijk niet voor niets dat we de laatste jaren op de begroting
al die DKP-woningen in een apart, bijna onbeweeglijk blok hadden zitten. Dit
was een onbeweeglijk blok, omdat we er beleidsmatig niets meer aan konden
doen, en het alleen maar kon figureren naar gelang de rente steeg of daalde.
Daarop heeft het zeer grote invloed, niet alleen op het moment zelf, maar
ook, gezien het systeem van de klimleningen dat erin zat, voor alle jaren
die daarop nog volgden. Het risico voor het Rijk wordt nu beëindigd,
en dan zegt u terecht dat dat oké is, omdat we daarvoor betalen via
het flankerend beleid. Dat risico hebben wij voortaan niet meer. Dat ligt
voortaan ergens anders. Denkt de heer Duivesteijn dat wij er op een andere
manier hadden kunnen uitkomen? Overigens zijn die leningen wel nodig om de
handel te kunnen betalen. Dat is de andere kant van het verhaal.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Dat blok op de begroting is niet te beïnvloeden, maar dat komt veel
vaker voor met een begroting. Deze opstallen hebben enige centen gekost. Die
staan op de begroting en daarmee is dat een gegeven dat je niet meer kunt
beïnvloeden. In dit geval gaat het om verplichtingen die zijn aangegaan.
Die kun je niet meer beïnvloeden, anders dan dat je ze betaalt. Dat doen
wij nu daadwerkelijk met dat bedrag van meer dan 30 mld. De corporaties hebben
daar ook recht op. Het gestelde over dat blok is voor mij geen argument om
akkoord te gaan met een bruteringsovereenkomst of een wet balansverkorting.
Het rondpompen van geld vind ik ook geen argument. Ik heb zelf het idee, ook
in relatie tot die 1,8 mld., dat het begrip "verzelfstandiging", kijkende
naar de tijdgeest die gelukkig een beetje aan het veranderen is, – na
gisteren mag je dat trouwens weer betwijfelen, maar het waren geen kamerverkiezingen –
heilig was, maar daar is wel een verschrikkelijk hoge prijs voor betaald.
Ik ga ervan uit dat het bedrag dat wij in het kader van verplichtingen aan
de corporaties betalen een verantwoord bedrag is. Ik ga er ook van uit dat
daarmee voor het Rijk sprake is van een verantwoorde afkoop, ook al zijn er
altijd risico's van nadelen en van voordelen. Voor mij is dit dus een vrij
gewone, statische situatie.
 
 De tijdgeest was dus: Alles zo snel mogelijk afstoten. Als het ergens
is geprivatiseerd, dan is het goed. Alles wat bij de Staat zit of wat door
de Staat of de rijksoverheid wordt beïnvloed, is negatief. In die tijdgeest
is een afspraak gemaakt om deze bruteringsovereenkomst tot stand te brengen.
Voor de fractie van de PvdA is dat daarmee een gegeven. Vanuit die basis moeten
wij redeneren, maar ik heb desondanks een groot aantal twijfels over de noodzaak
om een dergelijke operatie door te voeren, ook al zie ik in dat daardoor een
aantal ambtenaren minder nodig is op dat prachtige ministerie van VROM en
dat is nooit weg. De vraag is echter of de prijs van 1,8 mld. aanvaardbaar
is. De stelling van de heer Heerma indertijd over de huurverhoging van 3,8%,
in de richting van de toenmalige voorzitter van de Woonbond, was: Als wij
dit doen, dan gaan de huren omlaag. Een percentage van 3,8 klinkt redelijk.
Als de inflatie lager is, dan zou het na vijf jaar zelfs nog verder kunnen
zakken. Ik dacht toen nog, naïef als ik was, dat er sprake was van een
goede afspraak.
 
 Plotseling blijkt echter dat die 3,8% alleen maar een rekeneenheid is.
Of, zoals de NWR zegt: Deze gemiddelde huurontwikkeling is slechts een calculatorische
grootheid. Dit dwingt dus tot niets. Dat klopt ook wel, want in het concept-beleidsplan
van het centraal fonds wordt gesteld over die gemiddelde 3,8%: "Ten aanzien
van het huurbeleid in de jaren 1995 tot en met 2009 wordt, tenzij de marktomstandigheden
dit aantoonbaar niet toelaten" – als er minder schaarste is, kunnen
de prijzen waarschijnlijk omlaag – "rekening gehouden met een jaarlijkse
huurverhoging van minimaal 3,8% en in de jaren daarna van minimaal 3%." In
dit geval wordt overigens niet gesproken over corporaties die moeten worden
gesaneerd, maar over corporaties die een bedrijfswaardeberekening hebben gemaakt.
In die berekening wordt aangegeven hoe wordt gekomen tot de formulering of
een corporatie wel of niet economisch sterk is. Op zichzelf is dat
dus wel positief, want tot 2010 daalt de huurverhoging gemiddeld. Ik hoop
dat ik dat meemaak.
 
 Het bepalen van een percentage van minimaal 3,8 is strijdig met het akkoord.
Er zijn geen prestatie-afspraken gemaakt. De staatssecretaris zei aanvankelijk
ook dat het een rekengemiddelde is. Ik was daarom bijzonder blij toen hij
in zijn laatste brief ten aanzien van het flankerend beleid erkende dat er
inderdaad geen prestatieverplichtingen zijn afgesproken ten aanzien van die
3,8% en dat het wel degelijk de bedoeling is om gemiddeld over die vijftien
jaren te komen tot dit percentage. De staatssecretaris stelt zelfs voor om
de corporaties te gaan controleren of zij zich wel houden aan de intenties
van de overeenkomst, zoals zij die ten tijde van de heer Heerma overeen zijn
gekomen. Soms wordt het dus gezien als een rekeneenheid, maar voor de NWR
is het een calculatorische grootheid en voor het centraal fonds een minimum
dat in ieder geval binnengehaald moet worden. De staatssecretaris geeft mij
eigenlijk gelijk, zij het dat hij niet verwacht dat de corporaties nog bereid
zullen zijn tot het maken van echte prestatie-afspraken. Ik zou het heel fatsoenlijk
en heel normaal gevonden hebben dat, als men een bedrag van 1,8 mld. toegeschoven
krijgt, men zichzelf verplicht om de huren omlaag te brengen. Ik daag de staatssecretaris
dan ook uit om mij duidelijk te maken waarom een dergelijke afspraak niet
alsnog met de koepels gemaakt kan worden.
 
 Hoe zitten deze transactie en deze wet staatsrechtelijk in elkaar? De
heer Van den Berg heeft daar uitgebreid over gesproken. Ik was blij met de
schorsing, voorzitter, want dat gaf mij de gelegenheid om langs de fax te
lopen. Daar lag een fax van het NCIV. Het NCIV stuurde aan de "redactie" –
ik schijn dus ook al een blad te hebben – het volgende bericht: NCIV
zet bruteringsakkoord op scherp. Vervolgens stellen zij zelfs dat op het moment
dat de Kamer die 3,5% ter discussie stelt of eventueel uit de wet zou amenderen –
dat betreft het amendement dat de heer Stellingwerf zojuist aankondigde –
iets dat financieel geen enkele consequentie heeft, want iedere individuele
verhuurder kan zelf bepalen wat zijn minimum is, het NCIV zich gaat beraden
op juridische stappen om het contract op te zeggen. Ik vroeg aan de heer Van
den Berg of dit nu chantage is of niet en of dit niet staatsrechtelijk de
positie van de Kamer aantast.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Het woord "chantage" viel vanmorgen al in een ander verband. Toen heb
ik dat woord niet in mijn mond genomen en dat doe ik nu weer niet. Deze brief
tast niets aan, want het laat de staatsrechtelijke verantwoordelijkheid van
de Kamer onverlet. Ik meen dat het NCIV niet helemaal zicht heeft op de juiste
staatsrechtelijke verhoudingen, aangezien het in mijn ogen wat te veel te
keer gaat. De Kamer houdt namelijk haar verantwoordelijkheid. De wetgeving
wordt vastgesteld en welke consequenties men daaraan verbindt, dat is ieders
eigen verantwoordelijkheid.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Dat zijn wij met elkaar eens. De heer Hofstra van de VVD laat zich echter
leiden door het feit dat contractpartners zeggen: het is slikken of stikken.
Het is hier dus twee keer slikken voor hem.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Ik ben erg benieuwd of de heer Duivesteijn vóór dit amendement
zal zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 De PvdA-fractie staat buitengewoon sympathiek tegenover het amendement.
Sterker nog, het wegnemen van de plicht tot het verhogen van de huren met
3,5% is buitengewoon interessant bij een verzelfstandiging. Op dat moment
kan de markt functioneren en dat moet de VVD aanspreken. Huurders kunnen dan
met verhuurders onderhandelen, zelfs over een lagere huurverhoging dan 3,5%.
Ik wijs erop dat er rijke corporaties zijn en dat sommige corporaties de minimale
verhoging van 3,5% niet noodzakelijk achten. Ik ben het geheel met de heer
Van den Berg eens, dat de Kamer het recht heeft hiertoe te besluiten. Het
akkoord wordt daardoor financieel niet aangetast. De parameters dienden als
algemene uitgangspunten. Ik denk niet dat wijziging het recht geeft om het
akkoord op te zeggen. Het is ook geen grote ramp als het akkoord wel wordt
opgezegd. Het bedrag van 1,8 mld. kan wellicht voor stadsvernieuwing worden
gebruikt, maar dat is uiteraard een grapje.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Er is natuurlijk kritiek mogelijk op de verschillende onderdelen van de
parameters, maar het gaat om het geheel. Gelet op de samenhang binnen het
geheel is het contract gesloten. Dit contract is nu aan de orde in de vorm
van een wet. Staatsrechtelijk mogen wij deze wet amenderen. Als wij echter
het contract in stand willen houden, doen wij daar niet verstandig aan.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Als iemand zegt: slikken of stikken, is mijn primaire reactie altijd:
ik doe niet mee. Vervolgens denk ik dan een dag na en praat ik met mijn fractie.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Overleg met de fractie kan nooit kwaad. Ik wil de heer Duivesteijn een
gewetensvraag stellen. Komt de fax hem eigenlijk niet ontzettend goed uit?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Zeker. De fax maakt duidelijk waar wij staan.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Het is niet zo netjes om deze fax als chantage te karakteriseren. De heer
Duivesteijn krijgt hiermee als het ware een alibi, want hij heeft in feite
grote bezwaren tegen de bruteringsoperatie.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik heb technisch gezien in het geheel geen bezwaren tegen de bruteringsoperatie,
want zij getuigt van buitengewoon intelligent gedrag. Wij werken ook graag
met objectsubsidies omdat daarmee alle verplichtingen in één
keer worden afgekocht. De Staat der Nederlanden hoeft niet voor bank te spelen.
Wij weten dat corporaties dat hier en daar veel beter doen. Ik heb er alleen
bezwaar tegen dat wij 1,8 mld. betalen zonder dat daar een prestatieverplichting
tegenover staat. Sterker nog, ik heb bezwaar tegen het feit dat wij meer dan
30 mld. betalen in het kader van het huurbeleid, zonder dat daar een prestatieverplichting
tegenover staat. Het is van grote maatschappelijke betekenis dat het huurbeleid
zich op een gezonde manier ontwikkelt, niet alleen voor de verhuurder maar
ook voor de huurder.
 
 De heer Poppe heeft gelijk dat de huren de afgelopen jaren een behoorlijke
sprong hebben gemaakt. Het wonen in huurwoningen is substantieel duurder geworden.
Er doet zich daarbij het volgende merkwaardige verschijnsel
voor. Zodra wordt gesignaleerd dat iemand in een voor hem te goedkope huurwoning
woont, wordt hij gestigmatiseerd. Er wordt gedaan alsof hij misbruik maakt
van voorzieningen. Ik gebruik de bruteringsdiscussie om duidelijk te maken
dat het tijd is voor een heroriëntatie op het volkshuisvestingsbeleid.
Het is tekenend dat de heer Bolkestein zich zorgen maakt over het ontstaan
van een onderklasse. Het is ook tekenend dat het SCP zich zorgen maakt over
ontstaan van inkomenswijken. Uit analyses van dit planbureau blijkt dat het
volkshuisvestingsbeleid een van de belangrijke veroorzakers is van het ontstaan
van inkomenswijken en daarmee van het ontstaan van een onderklasse in de samenleving.
Ik redeneer niet dogmatisch, want op deze wijze zijn wijken zoals de Schilderswijk
ontstaan. Met de heer Poppe en met het SCP maak ik mij daar grote zorgen over.
Ik merk dat we dit niet onderkennen. Ik vind het erg belangrijk dat de staatssecretaris
dit oppakt en dat hij misschien met ons tot de bijstelling van een aantal
van deze dogma's komt. Doorstroming is leuk, maar als dit betekent dat we
straks geen geïntegreerde wijken meer hebben, dan hebben we hiermee de
verworvenheden die we vanaf 1901 tot nu in volkshuisvestingsland hebben opgebouwd,
weggegooid. Ik vind dit een onverstandig beleid. Als het huurbeleid maakt
dat huurders vluchten naar koopwoningen om hun woonlasten onder controle te
krijgen, dan zij we gek bezig. Ik gebruik de discussie over dit wetsvoorstel
om een aantal processen die het Sociaal en cultureel planbureau aangeeft en
waar de heer Bolkestein terecht op ingegaan is, nog eens helder te formuleren.
Het is nodig dat we ons gaan afvragen of het verstandig is om het beleid dat
we met elkaar gevoerd hebben – waar ook de PvdA medeverantwoordelijkheid
voor draagt – in dezelfde lijn voort te zetten.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Mevrouw de voorzitter! De heer Duivesteijn geeft de noodzaak aan van heroverweging
van het sociale huisvestingsbeleid. Hij zegt dat we eens goed moeten kijken
naar de verschillende vormen van scheefgroei tussen kopen en huren en van
de huren zelf. Is het naar zijn mening mogelijk om tot een fatsoenlijke herijking
van het sociale huisvestingsbeleid te komen als deze balansverkortingswet
is aangenomen?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Absoluut.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Welke middelen heeft de overheid dan concreet nog volgens u?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Je komt dan bij andere punten uit. Mevrouw Versnel sprak over het toezicht,
waar ook de heer Biesheuvel het over had. Ik zal hier ook zelf nog uitgebreid
op ingaan. Maar er zijn mogelijkheden. Je kunt natuurlijk met alle woningen
in de bestaande voorraad waar geen schulden meer voor uitstaan, op een sociale
manier omgaan. In principe is deze bruteringsovereenkomst, als er geen 1,8
mld. aan vast zou zitten, een technische operatie. Je had er geen seconde
aan hoeven te besteden, ware het niet dat er bij de wijze waarop de verzelfstandiging
van de corporaties, de toegelaten instellingen, tot stand is gekomen, kanttekeningen
te maken zijn. Die verzelfstandiging is reeds terecht bekritiseerd door de
heer Biesheuvel. Hij gaf naar mijn gevoel aan dat de wijze waarop het Besluit
beheer sociale huurwoningen is opgezet, een open-einderegeling is. Dat maakt
de sociale verhuurder tot een particuliere verhuurder. Dat is een verkeerd
beleid, maar het is iets anders dan een bruteringsoperatie.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Er is een bedrag van 1,8 mld. uitgetrokken voor het flankerend beleid.
Je kunt dit vergelijken met een fraaie bos bloemen op de kist, waarin de sociale
huisvesting wordt begraven. Meer is het niet. Het is eenmalig. Vandaag kan
men in Cobouw lezen dat het Delftse instituut OTB heeft moeten vaststellen
dat er geen enkel onderzoek is gedaan naar het vermogen van het collectief
van corporaties, als het gaat om onderhoud en nieuwbouw van sociale woningen
met een huur die voor de doelgroep bestemd is. Dit kan dus betekenen –
en naar mijn mening betekent het dit ook – dat er gewoon geen geld is.
En als er geen subsidiestroom is, is het afgelopen met de bouw en het fundamentele
onderhoud van de sociale huisvesting.
 
 Daarom stelde ik de vraag: welke middelen hebben we dan nog? Het enige
middel zal dan zijn dat er toch weer een subsidiestroom op gang zal moeten
komen om minstens de sociale huisvesting overeind te houden. Bent u het hiermee
eens?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Naar mijn gevoel zijn er twee mogelijkheden. De eerste is de weg van de
vereffening. Het kapitaal dat aanwezig is bij de corporaties, zou theoretisch
gesproken genoeg zijn om een ongelooflijk groot nationaal volkshuisvestingsfonds
te maken, waarmee je dan aan de slag zou kunnen. Mevrouw Versnel heeft hierover
gesproken en ik ben het met haar eens. De reacties van de koepels kennende,
zullen ze hier niet direct mee akkoord gaan. Hierdoor zullen we politiek voor
de vraag komen te staan of we opnieuw gaan investeren in de volkshuisvesting.
Ik ben dit met de heer Poppe eens.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Mevrouw de voorzitter! De heer Duivesteijn zei zo gemakkelijk dat wat
er vanaf de Woningwet 1901 tot heden her en der is neergezet, leidt tot inkomenswijken
en wat hiermee samenhangt. Het is duidelijk beleid geweest van steden om vrijwel
alleen sociale woningen te bouwen en deze allemaal bij elkaar te bouwen. Of
nu wel of niet voor doorstroming wordt gekozen, met dat probleem zouden wij
hoe dan ook worden geconfronteerd. De doorstroming vindt immers op vrijwillige
basis plaats. Dat hebben wij allemaal kunnen zien. Volgens mij moet hierbij
eerder worden gedacht aan de fysieke wijziging binnen de stadsvernieuwingsgebieden,
zodat een grotere heterogeniteit tot stand wordt gebracht en wel zodanig dat
het volgens de nieuwe uitleg ook andersom kan worden gedaan.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Het Sociaal en cultureel planbureau waarschuwt ervoor, dat bijvoorbeeld
door de Vinex-locaties en het feit dat daar in hoofdzaak duurdere woningen
worden gebouwd – zelfs de sociale woningen worden daar duurder –
een enorme verschuiving van de stad naar het buitengebied zal plaatsvinden.
Dat heet dan doorstroming. Iedereen gaat daarbij voor de bezem van de sanering
uit. Zo zei een CDA-wethouder in Den Haag het eens. Een ieder
blijft dus zitten op de plaats waar hij zit en mag een stapje verbeteren.
Sommige partijen waarderen dat. Ik meen dat het interessante van de jaren
zeventig is, dat wij dat beleid hebben verlaten. Dat heette "bouwen voor de
buurt". Plotseling kon je blijven in de buurt waar je woonde. Om financiële
redenen hebben wij dat deels terug moeten schroeven. Daarbij zijn wij terechtgekomen
op het instrument van de individuele huursubsidie, maar inkomenswijken zijn
daarmee tegengegaan. De meeste steden kennen een geïntegreerde woningbouw.
Natuurlijk, je mag aannemen dat in de Vogelwijk in Den Haag mensen uit een
bepaalde inkomenscategorie wonen. Dat geldt ook voor de Schilderswijk. Het
gaat echter om de mate waarin.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Ik ben ook geruime tijd behoorlijk voor het "bouwen voor de buurt" geweest.
Het tragische is echter dat daardoor de eenzijdigheid van de wijk is toegenomen.
Het is in ieder geval bestendigd.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Hoogstens bestendigd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Dat is een redelijk probleem en daar zitten wij nu mee. Dat heeft overigens
niet zo gek veel met de brutering te maken. Ik ben het echter met de heer
Duivesteijn eens, dat wij de eenzijdigheid van de wijken veel sterker moeten
doorbreken. Bij de Vinex hoort ook een motie van mijn hand – ik geef
toe dat het wat gênant klinkt – waardoor je het aantal uitwisselingen
op het gebied van sociale woningbouw tussen de nieuwe en de oude gebieden
kunt veranderen. Verder kun je naar mijn gevoel vooral door een revolving
fund binnen een corporatie daadwerkelijk huren verlagen in nieuwbouwgebieden,
juist in de sociale sector.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik zou het fantastisch vinden, maar het is helaas allemaal theorie. Ik
heb het heel bewust over een heroriëntatie op het gebied van de volkshuisvesting
en het beleid dat wij voeren. Het blijkt dat solidariteit in de sector is –
ik doe het nu even heel populistisch – dat iemand uit de Schilderswijk
meebetaalt om de Vinex-locaties betaalbaar te maken, terwijl hij daar vervolgens
nooit van z'n leven mag wonen. Dat is het gekke. Op de een of andere manier
klopt daar iets niet. Dat is een probleem waarvoor wij ons geplaatst zien.
 
 Ik maak mij echter zorgen over het volgende. Hiermee kom ik wat scherper
terug op de bruteringsovereenkomst. De staatssecretaris heeft nagelaten, scherpe
afspraken te maken over het huurbeleid. Deze staatssecretaris heeft zich erg
geïdentificeerd met het geheel en ik kan hem dus in de continuïteit
van het bestuur op dat punt aanspreken. Het was goed mogelijk geweest om gemiddeld
3,8% af te spreken bij inflatie X. Op het moment dat de inflatie omlaag gaat,
gaat ook het gemiddelde omlaag. Dat is echter niet gebeurd. Je kunt zelfs
afspreken dat de huurverhoging zal stijgen als de inflatie omhoog gaat. Ik
vind dat niet goed omgaan met maatschappelijk kapitaal.
 
 Ik waardeer het dat de staatssecretaris erkent dat dit is nagelaten en
dat hij zelfs bereid is, toe te zeggen te onderzoeken wie min of meer te kwader
trouw zijn. Desalniettemin spant men het paard nog steeds achter de wagen.
 
 De Algemene Rekenkamer heeft in ieder geval bevestigd dat de cijfers zuiver
zijn. Ik vond het jammer dat de Rekenkamer zich als een rekenmeester sterk
heeft beperkt tot het controleren van de cijfers. Dat is op zichzelf buitengewoon
nuttig, maar de Kamer plaatste ook een aantal vraagtekens bij de doelmatigheid.
Waarschijnlijk hebben wij de opdracht niet goed gegeven en dat neem ik mijzelf
kwalijk; ik zie de plaatsvervangend griffier een beetje in mijn richting kijken.
Wij hadden de opdracht inderdaad wat scherper moeten formuleren, want de doelmatigheid
en het ontbreken van concreet toetsbare prestatie-afspraken zijn natuurlijk
ook essentieel. De Algemene Rekenkamer weet achteraf altijd precies hoe het
had gemoeten, dus ik had verwacht dat deze Kamer het nu vooraf zou oppakken.
Maar goed, ik neem het mijzelf ook een beetje kwalijk, niet teveel uiteraard.
 
 Interessant is dat als het om miljarden gaat, miljoenen geen rol meer
spelen. Ik zeg dat vooral tegen de staatssecretaris. Dat is zo interessant.
Wij hebben bijvoorbeeld ergens een foutje gemaakt, woningen een verkeerd etiket
gegeven of zo, waardoor er meer subsidie is uitgekeerd en dat meerdere blijkt
iets van 35 mln. te zijn. De heer Hofstra werpt dan tegen dat het hier om
miljarden gaat. Ik kan hem verzekeren dat ministers zijn gevallen over dubbeltjes
en kwartjes. Ik vind het heel gek dat de staatssecretaris in zijn meest recente
brief en passant met tientallen miljoenen tegelijk saneert, maar dat is blijkbaar
normaal. Ik ben evenals de heer Hofstra een nieuweling in dit vak.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 De heer Duivesteijn kan toch niet ontkennen dat het naar verhouding om
kleine bedragen gaat. Ik heb niet gezegd dat zij geen rol spelen, maar de
regering moet regeren en de Kamer controleert en let daarbij vooral op de
grote lijn. De staatssecretaris moet zich redden met die getallen en als het
niet goed gaat, zullen wij dat wel zien.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Akkoord, ik begrijp die opstelling, maar ik wilde er toch even op wijzen.
Met dat bedrag van 35 mln. is maar één postje in het geding.
Daar komen centrale verwarming en liften – hup, 11 mln. – nog
bij, en zo kom je in de stukken wel meer bedragen tegen. Maar goed, evenals
de heer Hofstra vind ik dit niet belangrijk genoeg om de bruteringsovereenkomst
ter discussie te stellen; daar zijn betere argumenten voor.
 
 Ik heb het gehad over de heldere visie en het snelle resultaat in verband
met de stelselwijziging. Het is toch de vraag of wij niet te snel zijn gegaan.
In het Besluit beheer sociale huurwoningen ben ik nog eens nagegaan hoe je
ervoor kunt zorgen dat verzelfstandigingen verantwoord plaatsvinden. Ik heb
er het rapport van de commissie-Sint op nageslagen; dat stamt uit de tijd
dat mevrouw Sint nog bij het ministerie van Binnenlandse Zaken werkte. In
dat rapport wordt gewezen op enkele heel belangrijke punten. Degenen die worden
verzelfstandigd, in dit geval de sociale verhuurders, hebben bijvoorbeeld
de neiging teveel een eigen leven te gaan leiden. Dat is in de afgelopen twee,
drie jaar aantoonbaar. De heer Biesheuvel heeft al aangegeven dat hij zich
zorgen maakt over het toezicht en daarmee houdt direct verband het feit dat
men teveel een eigen leven is gaan leiden. 
 
 Volgens dat rapport kan voorts een adequaat toezicht worden beschouwd
als een sluitstuk. Voorzitter! Nu al kan worden geconstateerd dat er geen
adequaat toezicht is. De VNG en de grote gemeenten hebben dat al geconstateerd.
Sterker nog, er is sprake van een zekere rolverwarring. Zelfs de heer Kempen
van de Nationale woningraad heeft betwijfeld of de gemeenten wel in staat
zijn om het toezicht op een fatsoenlijke manier te verzorgen en of het niet
anders zou moeten. De heer Biesheuvel en mevrouw Versnel hebben vergelijkbare
twijfels uitgesproken en ik sluit mij daarbij aan. Blijkbaar is het adequate
toezicht in de afgelopen periode in het gedrang gekomen. Het sluitstuk is
dus niet goed geformuleerd. Ik heb veel waardering voor de oud-staatssecretaris
Heerma, maar op dit punt is hij te voortvarend geweest.
 
 Voor verantwoord verzelfstandigen zijn volgens het rapport daarnaast nieuwe
vormen van publieke toetsing nodig. Het is nodig zulke vormen te verkennen.
Ik heb het geluk gehad deel uit te maken van de Commissie huurders/verhuurders.
Ik had toen een onbetaalde functie, dat komt ook voor, als voorzitter van
de Nederlandse woonbond. Ik begon met optimisme aan deze buitengewoon aantrekkelijke
opdracht in die commissie. Ik achtte mijzelf iemand die niet direct geïdentificeerd
kon worden als iemand die alleen actie voert en geen zaken doet. Dat beeld
is nu wel veranderd.
 
 Tot mijn stomme verbazing maakte ik in de commissie mee, dat met de koepels
van de woningcorporaties op geen enkele manier zaken gedaan konden worden.
Er werd over huurders en huurdersland gedacht en gesproken op een manier waarover
ik tot op de dag van vandaag in goed Nederlands nog steeds "upset" ben. Ik
ben verbaasd dat men niet eens vertrouwen heeft in het eigen publiek en de
eigen klanten, de huurders. Men tracht niet met elkaar het gemeenschappelijke
belang dat de woon- en leefomgeving goed is, fatsoenlijk te regelen. Het gaat
dan niet alleen om de procesvereisten in de Huurprijzenwet, maar ook gewoon,
letterlijk en figuurlijk, om de vraag hoe men omgaat met een portiek, met
een wijk of met installaties. Waarom is de huurder, kortom, onmondig en moet
hij onmondig worden gehouden? Wat mankeert er aan een huurder? Waarom kan
een werknemer wel met een werkgever meepraten? Waarom kunnen cliënten
wel meepraten in een instelling voor ziekenzorg? Waarom kunnen ouders meepraten
op scholen, maar hebben huurders geen wettelijk recht om mee te praten, zonder
directe verantwoordelijkheid over te nemen?
 
 Ik heb het overleg in de commissie als zo stuitend ervaren, dat ik tot
op de dag van vandaag een ieder vertel, dat wij geen behoefte hebben aan paternalisten,
maar wel aan gelijkwaardige relaties. Het grappige is – hier spreek
ik de heer Biesheuvel van het CDA op aan – dat dit stond in de nota
Volkshuisvesting in de jaren negentig. De heer Heerma ging daarin uit van
gelijkwaardige relaties, maar hij heeft nagelaten om die tot stand te brengen.
 
 Nu ontstaat er vrijheid voor sociale verhuurders en zien wij dat er ongelijkwaardige
situaties ontstaan. De overheid treedt terug. Wij beschermen niet meer.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik ben het volledig eens met de wens van de heer Duivesteijn dat een gelijkwaardige
situatie tussen huurder en verhuurder bestaat. Maar hoe kan de huurder werkelijk
invloed hebben in een situatie waarin gebrek is aan woningen, waarin het verhaal
over de woningvoorraad niet klopt, en de verhuurder marktgericht moet werken,
dus moet zorgen dat hij marktgericht werkt, omdat hij het anders niet redt?
De verhuurder heeft immers geen steun meer van de rijksoverheid. De huurder
heeft dan misschien nog iets te zeggen over de kleur van de voordeur.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Daarvoor heb ik een fantastisch initiatiefvoorstel ontwikkeld!
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Dat ligt nog niet op tafel, maar ik heb het al kunnen lezen. Komt er met
uw voorstel ook niet een soort keus tussen hangen en wurgen, in plaats van
werkelijke invloed? Een procesvereiste is gelijkwaardigheid, die er nu niet
is. Met het wetsvoorstel glijdt die steeds verder weg. Daarom snap ik uw verhaal
niet helemaal.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Laat ik duidelijk zijn. Er zijn ontzettend veel corporaties die buitengewoon
positief werken en wel degelijk een gelijkwaardige situatie creëren voor
de huurders. Amersfoort is altijd een heel bekend voorbeeld. Uit mijn verleden
bij de Woonbond weet ik echter dat er sporadisch situaties zijn waarin er
een regeling voor die gelijkwaardigheid is. In die situaties komen huurders
soms zelfs tot de conclusie, dat zij iets meer huurverhoging moeten betalen,
zodat er een huismeester kan worden aangesteld, de opstal eerder wordt gerenoveerd
of er verbeteringen in de woon- en leefomgeving komen. Het grappige is dat
medezeggenschap niet per definitie leidt tot verlaging van de huren. Zij kan
best leiden tot veel grotere medeverantwoordelijkheid voor het bedrijf en
voor het zelf inrichten van de omgeving.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Als de huurders mee gaan betalen aan voorzieningen, kan het allemaal wel
bij een corporatie. U maakte vergelijkingen met betrekking tot inspraak. Als
een werknemer inspraak wil hebben en eisen stelt, maar het bedrijf failliet
gaat en geen geld heeft voor uitvoering, is men gauw uitgepraat. Die situatie
dreigt te ontstaan bij de corporaties die marktgericht werken. Dan blijft
alleen de kleur van de voordeur over. De huismeester wordt trouwens gefinancierd
uit de servicekosten en niet uit de huur.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ja, maar wanneer een bedrijf failliet is, vervallen alle rechten. Dan
is er zelfs geen winst meer.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik probeer nu juist de situatie te schetsen dat de sociale huisvesting
met de wet die nu ter discussie staat, failliet dreigt te gaan.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik had het veel beter gevonden als er een wet had gelegen op de medezeggenschap
van huurders en verhuurders, waardoor je positiever kunt denken over de vrijheid
die verhuurders krijgen. Ik ben niet tegen die vrijheid en ik ben niet tegen
die zelfstandigheid. Ik ben tegen die ongelijkwaardigheid.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Mijnheer Duivesteijn, u bent lid van een fractie die in de coalitie zit.
Op dit moment is dat nog een heel belangrijke fractie, de grootste fractie.
Het is dus aan u om binnen die fractie ervoor te zorgen dat
die zaken worden omgekeerd, dat de positie van de huurder wordt versterkt
alvorens gesleuteld wordt aan zijn portemonnee. Dat wordt namelijk nu gedaan.
Ik heb zojuist de rekensom gemaakt wat het over vijftien jaar gaat kosten,
in guldens gezien en niet in procenten.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Wij zijn het waarschijnlijk niet eens over de vraag waar wij precies uit
moeten komen, maar wel over de richting. Ik vind wel dat het noodzakelijk
is om te komen tot zo'n heroriëntatie.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Maar dan moet je wel op tijd linksaf slaan, anders kom je nooit op de
plaats waar je zijn wilt.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Wat zei Wim Kan ook al weer? Drie keer linksaf is ook...
 
 Ik ben ingegaan op de Commissie huurders/verhuurders. Die kwestie heeft
mijn wantrouwen inderdaad erg gesterkt. Ik heb het ook als teleurstellend
ervaren dat er bij het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer zo'n identificatie was met de opstelling van de koepels, maar
dat was blijkbaar op dat moment politiek beleid. Ik ben daar ook zeer verbaasd
over. Later heb ik begrepen – maar misschien is dat een verkeerde relatie –
dat dezelfde mensen die in de Commissie huurders/verhuurders zaten, aan het
onderhandelen waren over de bruteringsovereenkomst. Alleen de Woonbond mocht
daar niet bij zijn. Dan is het heel moeilijk als je over zo'n miljardentransactie
een overeenkomst moet sluiten met dezelfde mensen die in een andere commissie
iets per se niet willen. De koepels voor woningcorporaties – dat geldt
niet voor afzonderlijke corporaties – wensen op geen enkele manier een
fatsoenlijke regeling voor medezeggenschap. Zij hebben mijn initiatiefvoorstel
binnen een minuut afgewezen, als zijnde ondoordacht en onverantwoord. Hoe
je zo snel kunt lezen weet ik niet, maar het schijnt te kunnen. En dat voedt –
ik zeg het op deze manier in de richting van de leden van deze organisaties –
ontzettend het gevoel van onbehagen en wantrouwen ten aanzien van het feit
dat men niet bereid is te komen tot een gelijkwaardige relatie. Misschien
kunnen wij dit via de Kamer corrigeren.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Het bruteringsakkoord is tot stand gekomen tussen de koepels en de regering.
De huurders zijn er niet bij betrokken. Is het dan niet zo dat de heer Duivesteijn
nu moet zeggen dat het akkoord van tafel moet en dat er opnieuw discussies
over moet komen, waarbij de huurders wel betrokken zijn. Dit geeft namelijk
geen pas.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Dat is nu die andere kant waar ik het over had. Ik vind ook dat je zakelijk
moet zijn. Dat wil zeggen dat ik in feite deze discussie vrij breed inzet.
Technisch heeft de PvdA-fractie geen problemen met een bruteringsoperatie.
Wij hebben wel problemen met die 1,8 mld. en het ontbreken van concreet toetsbare
prestatie-afspraken. Als de Kamer zover zou willen gaan om in dat zelfstandige
stelsel huurders zoveel rechten te geven dat huurders en verhuurders in een
min of meer gelijkwaardige situatie komen, waarbij de verhuurder nog altijd
de eindverantwoordelijkheid heeft, omdat hij de verantwoordelijkheid voor
het bedrijf zelf heeft, heb ik helemaal geen problemen. Dan durf ik zelfs
te zeggen dat er 1,8 mld. extra is toegevoegd aan de volkshuisvesting.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 U gaat een beetje voorbij aan mijn vraag. Het bruteringsakkoord is gesloten
tussen regering en verhuurders, zonder huurders. Daarin liggen een groot aantal
dingen vast. Er omheen wilt u wat breiwerk verrichten om dat een beetje te
verdoezelen. Nee, het gaat om de fundamentele vraag: wel of geen betrokkenheid
van huurders? Als wij kijken naar de huurprijzen die thans al gelden, zijn
de huurders eigenlijk al de grootaandeelhouders van de corporaties. De huurders
betalen eigenlijk alles al, zonder dat zij wat mogen zeggen.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Het laatste is bij grootaandeelhouders natuurlijk anders geregeld.
 
 Ik weet niet wat ik er nog aan kan toevoegen. De opstelling van de Partij
van de Arbeid zal straks bij de stemmingen blijken. Voorlopig plaatsen wij
een heleboel vraagtekens en maken wij een heleboel kanttekeningen. Het persbericht
van het NCIV is voor mij aanleiding, straks te vragen of wij na het antwoord
van de staatssecretaris de beraadslaging kunnen schorsen. Ik wil met mijn
fractie beraad hebben over de vraag of je een stuk wetgeving op deze manier
moet behandelen.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik hoop dat u consequent blijft.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Voorzitter! Op zichzelf is het heel indrukwekkend wat de heer Duivesteijn
als oud-voorzitter van de Woonbond zegt.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Het was een anekdote.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Wij spreken hem hier echter niet aan op zijn vorige functie, maar op zijn
functie van woordvoerder van de PvdA-fractie. Komt hij tot de conclusie dat
zijn ervaringen als oud-voorzitter van de Woonbond in onvoldoende mate door
de PvdA-fractie zijn meegewogen, bijvoorbeeld in de UCV van februari 1994
of überhaupt bij de totstandkoming van het standpunt van de PvdA-fractie?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik zou er geen problemen mee hebben gehad als de Partij van de Arbeid
op dat moment scherper had ingezet. Dat doen wij zo nodig met terugwerkende
kracht.
 
 Ik wijs nog op het volgende punt. Het is in hoge mate schadelijk dat de
huursector zich qua huurbeleid zo ontwikkelt dat er een vlucht in de richting
van de koopsector plaatsvindt om de woonlasten te beheersen. Die vlucht heeft
zich voorgedaan. Ik waardeer het als de staatssecretaris wat uitgebreider
op dit punt ingaat.
 
 
 
 
 Voorzitter: Zijlstra
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik kom tot de afronding van mijn betoog. Ik heb de eerste
termijn gebruikt om heel bewust wat algemener in te gaan op de stelselwijziging,
zeker nu wij bij het sluitstuk van de stelselwijziging zijn gekomen. Ik heb
de anekdote niet gebruikt om iets over mijn verleden te vertellen, maar om
iets te zeggen over wat er aan de andere kant gebeurt. Als je aan de andere
kant zit, ben je een vertegenwoordiger van huurders. Dan word je min of meer
genegeerd. Dat geeft je te denken. Ik heb heel wat bijeenkomsten
met huurders meegemaakt. Die mensen zijn te goeder trouw. Zij willen gewoon
meepraten. Zij hebben helemaal niet de bedoeling om een organisatie op te
blazen. Het zijn zelfs geen actiegroepen. Sterker nog, zeg ik even tegen de
heer Hofstra, vreemd genoeg zijn het vaak de wat meer kapitaalkrachtige huurders
die zich genegeerd voelen bij de pensioenfondsen of die zich niet serieus
genomen voelen. Die mensen betalen ƒ 1200 of ƒ 1300 huur per
maand en moeten nog een heleboel dingen gedogen, zoals de maximale huurverhogingen
die in de contracten zijn opgenomen. Wij kunnen zeggen dat iedereen vrij is
om te gaan wonen waar hij wil, maar uit een van de boekjes van de NWR blijkt
toch iets anders. Die boekjes zijn overigens prachtige publikaties. Waar halen
ze het geld ervoor toch vandaan? Het moet van de huurder komen! Maar goed,
in een van de boekjes staan de resultaten van een onderzoek naar verhuisbewegingen.
Je ziet dat een van de grootste problemen die met name oudere mensen hebben,
het verhuizen is. Men is bereid, veel van een verhuurder te accepteren, omdat
men zich emotioneel aan een plek gebonden voelt. Ik heb niet de exacte cijfers
bij mij, maar ik kan ze wel geven.
 
 Voorzitter! Ik kom tot het einde van mijn betoog. De Partij van de Arbeid
is van mening dat het voor het accepteren van de bruteringsoperatie nodig
is dat er een aantal stappen door de Kamer worden gezet die ons wat vertrouwen
geven in de toekomstige ontwikkeling van de volkshuisvesting. Eigenlijk willen
wij weten wat er exact wordt verstaan onder "uitsluitend op het gebied van
de volkshuisvesting werkzaam zijn". Ik zie dat toegelaten instellingen koopwoningen
bouwen of zelfs hier en daar een kantoor. Sommige bouwen zelfs alleen maar
koopwoningen of bedrijfsruimten. Ik vraag mij af of wij dat moeten verstaan
onder "uitsluitend werkzaam zijn op het gebied van de volkshuisvesting". Ik
vind het heel belangrijk dat toegelaten instellingen, woningcorporaties, vooral
daar werkzaam zijn waar de maatschappij kwetsbaar is wat het tot stand komen
van inkomenswijken betreft. Over het laatste hebben wij al een paar belangrijke
dingen gezegd.
 
 Het tweede betreft het toezicht waarover de heer Biesheuvel en mevrouw
Versnel spraken. Wij willen concreet komen tot een andere manier van invullen
van het BBSH. Wij vinden het eigenlijk niet goed dat er alleen achteraf toezicht
is en dat je vooraf geen concrete afspraken met de corporaties maakt. Het
lijkt ons buitengewoon belangrijk dat de corporaties in de toekomst ertoe
verplicht worden – ik bedoel het in de positieve zin van het woord,
want ik neem aan dat zij die plannen hebben – om in het kader van de
totstandkoming van volkshuisvestingsplannen in overleg met lokale overheden
meerjarenbeleids- en -activiteitenplannen op te stellen, die vervolgens weer
de basis vormen voor het toezicht achteraf. Een lokale bestuurder kan dan
met de directeur van een corporatie tot overeenstemming komen over een aantal
prestaties en kan vervolgens achteraf constateren of er al dan niet op een
goede manier is samengewerkt.
 
 De ontwikkelingen van de afgelopen twee jaar hebben al aangegeven dat
in ieder geval het financiële toezicht problematisch geworden is. Er
hebben zich hier en daar incidenten voorgedaan; de problemen zijn gelukkig
niet algemeen, maar het zijn wel tekens. Overigens heeft de staatssecretaris
zeer adequaat gereageerd, waarvoor wij waardering hebben. Wat ik zorgelijker
vind, is dat toegelaten instellingen een heel bos van stichtingen en hier
en daar zelfs BV's oprichten. Dit maakt het financiële toezicht op het
maatschappelijke kapitaal waarover wij nu spreken, weinig doordringend. Het
lijkt ons raadzaam, misschien niet met een raad van toezicht te komen, maar
wel met een onafhankelijk instituut dat zich het financiële toezicht
landelijk ter harte neemt. Dan worden de gemeenten er niet mee belast, worden
de corporaties met hun maatschappelijke kapitaal op een goede manier gecontroleerd
en wordt de staatssecretaris en dus ook de Kamer tijdig over de stand van
zaken geïnformeerd. Dan komen wij misschien ook achter de stille reserves
waarover de heer Hofstra sprak.
 
 Wij achten het noodzakelijk dat de Kamer uitspreekt dat aanvaarding van
deze wet nooit kan betekenen dat wij volgend jaar, het jaar daarop en het
jaar dáárop niet gewoon met elkaar praten over een verantwoord
huurbeleid. Ik kom er in tweede termijn uitgebreid op terug.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Ik kan mij zeer wel vinden in het betoog van de heer Duivesteijn.
Het maakt het des te spannender om te zien hoe wij aan het eind van dit debat
bij de stemmingen eruit komen. Ik zal hem houden aan zijn uitspraken in eerste
termijn en waarschijnlijk ook in tweede termijn.
 
 In de uitgebreide commissievergadering over het bruteringsakkoord heeft
mijn voorganger Peter Lankhorst gezegd, dat dit akkoord de kroon is op het
werk van de voormalige staatssecretaris. Voor de nieuwe staatssecretaris is
het een uitgezette koers die hij alleen maar hoeft uit te lopen. Wat mijn
fractie betreft moet hij daarvoor nog wel over een paar hordes.
 
 GroenLinks heeft bij de uitgezette koers altijd grote vraagtekens gezet
en veel kritiek geuit. Wij deden en doen dat, omdat wij het met een aantal
aannames en uitgangspunten van de nota Volkshuisvesting in de jaren negentig
niet eens zijn. Het belangrijkste kritiekpunt was en is dat wij niet geloven
dat de woningmarkt een vrije markt is. In het wetgevingsoverleg van vorige
maand heeft de staatssecretaris gezegd dat hij het hiermee eens is. Dan rijst
bij ons de vraag waarom wij hier dan wel doen alsof de woningmarkt een gewone
markt van vraag en aanbod is. Wij brengen de corporaties in stelling, geven
hun een bruidsschat van inmiddels opgebouwde ABR en flankerend beleid en stellen
hen ertoe in staat, zich op de markt te begeven. Tegelijkertijd vergeten wij
de consumenten van de woonruimte, de huurders, een positie te geven om hun
belangen te behartigen tegenover de aanbieders. Zo lijkt het een echte vrije
markt te worden, maar hiermee wordt eraan voorbijgegaan dat wonen, een dak
boven je hoofd, een primaire levensbehoefte is en dat de overheid een belangrijke
taak heeft als het erom gaat, aan deze levensbehoefte te voldoen. Hoe lager
het inkomen en hoe meer iemand afhankelijk is van woningen in de sociale sector,
hoe belangrijker het is dat de overheid daar toch enige zeggenschap in heeft.
Mensen die het op de een of andere manier kunnen betalen,
kopen toch immers een huis? Zeker sinds het eigen-woningbezit wordt gestimuleerd.
Dat we de overheidstaak op het gebied van de volkshuisvesting op verschillende
manieren kunnen opvatten en daaraan invulling hebben gegeven, hebben wij altijd
erkend. Dat de rijksoverheid allang niet meer het schild is tegen de willekeur
van verhuurders hebben we bij de behandeling van de Tussenbalans gezien. Maar
voor ons blijft voorop staan, dat het hebben van betaalbare woonruimte een
recht is dat op de een of andere manier gewaarborgd dient te worden. Daarom
kijken wij bij de brutering vooral naar de randvoorwaarden van betaalbaarheid
en verdeling van de lasten. Wie betaalt de verzelfstandiging van de volkshuisvesting?
Voor 2 mld. via het flankerend beleid is dat de overheid. De rest van de kosten
zal uit de zak van de huurders moeten komen, huurders die daar verder weinig
invloed op kunnen uitoefenen.
 
 Bij de behandeling van de Huurbrief is de verhoging van de maximale huurprijsstijging
naar 6,5% à 7,5% voor dit jaar niet doorgegaan. Daar staat tegenover,
dat de staatssecretaris het volgende jaar weer een voorstel doet om de maximale
huurverhoging naar 6,5% of misschien wel naar 7,5% te brengen. De 6% geldt
immers alleen maar voor dit kalenderjaar. Hij heeft een inspanningsverplichting
naar de corporaties. Wij hebben dus geen redenen om nu te denken dat alles
wel goed komt. Ook voor dit jaar niet, omdat corporaties dit jaar minder mogelijkheden
hebben om te differentiëren in hun huurverhogingen. De staatssecretaris
zei dit bij de behandeling van de Huurbrief en daar heeft hij gelijk in. Als
vastgesteld blijft, dat de minimale huursomstijging op 3,5% ligt en de subsidie-afbraak
op 5% blijft staan, betekent een dergelijk maximum niet meer dan dat meer
huren van corporatie X met 6% moeten stijgen dan wanneer de maximale huurprijsstijging
op 6% zou zijn gebleven.
 
 Geen reden tot juichen dus. Maar dat geldt alleen als wij die andere cijfers
ook inderdaad laten staan. Mijn fractie wil daarin ook verandering aanbrengen.
Peter Lankhorst heeft in de UCV over het akkoord aangegeven, dat hij de huurontwikkeling
heel belangrijk vond voor de beoordeling van het wetsvoorstel en dat hij om
die reden het uitgangspunt van 5% huurverhoging voor nog niet bijdragevrije
woningen omlaag wilde brengen. Toen – en ook weer in het wetgevingsoverleg –
is gesteld, dat een ingreep van 1% het Rijk ongeveer 8 mld. zou kosten. Als
we het niet doen, kost het de gezamenlijke huurders 8 mld., zo begrijp ik
uit het verhaal. Is dat zo? We hebben inmiddels vastgesteld, dat het hier
vooral gaat om de laagstbetaalden en uitkeringsgerechtigden. Ik wil de staatssecretaris
vragen of hij dat voor deze groep niet een erg groot offer vindt voor de verzelfstandiging
van de volkshuisvesting. Ik houd dus vast aan de inzet van Lankhorst, ook
waar het de dekking van een deel van de 8 mld. betreft. Het blijft in onze
ogen schrijnend, dat huurders het gelag betalen terwijl eigenaar-bewoners
de Staat door de hypotheekaftrek vorig jaar 8 mld. en nu weer meer kosten.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Voorzitter! Hoe zit de dekking van die 8 mld. nu precies in elkaar? Mevrouw
Varma verwees naar hetgeen de heer Lankhorst daarover had gezegd voor een
gedeeltelijke dekking. Ik wil graag voor een evenwichtig oordeel weten waar
GroenLinks die 8 mld. vandaan haalt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Het gaat om de aftrek van de hypotheekrente, die het vorige jaar was berekend.
Die is vastgesteld op 8 mld. De staatssecretaris heeft vorige week maandag
in het wetgevingsoverleg ook gezegd, dat het ongeveer dat bedrag was.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Het gaat mij niet om de omvang van de aftrek van de hypotheekrente. U
zegt: betaal die 8 mld. uit het schrappen van de aftrek van de hypotheekrente.
Is dat uw opvatting?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Ik zeg dat dit kan gebeuren bij de aftopping van de aftrek van de hypotheekrente.
Het gaat niet om de totale 8 mld. maar om de aftopping daarvan.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 En de rest?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Die informatie heb ik op dit moment niet bij de hand.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik neem aan dat u niet zomaar met een voorstel voor 8 mld. komt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Ik heb niet gezegd dat de 8 mld. in zijn geheel moet worden afgetrokken.
In het wetgevingsoverleg heeft u gezegd dat 1% 8 mld. zou zijn. Ik acht het
mogelijk dat een gedeelte daarvan kan worden gevonden in bijvoorbeeld aftopping
van de hypotheekrente-aftrek. Een ander gedeelte kan worden gehaald uit eenmalige
meevallers die zich voordoen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 In de orde van grootte van 6 mld.?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Dat heb ik niet precies uitgerekend.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Daar was ik al bang voor.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Hierop kan in een latere fase altijd nog worden teruggekomen.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Voorzitter! Misschien kan ik mevrouw Oedayraj Singh Varma een handje helpen.
Het belastingvoordeel voor hypotheekhouders is op jaarbasis 15,9 mld. Als
je komt tot een aftopping – bijvoorbeeld koopwoningen van boven de ƒ
250.000 – dan kom je aardig in de richting.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Wij dachten aan koopwoningen van boven de ƒ 200.000. Je kunt de
opbrengst van de aftopping van de aftrekmogelijkheid voor woningen van boven
de twee ton inzetten voor de volkshuisvesting. Bovendien gaat het om een eenmalige
uitgave, waarvoor eenmalige meevallers gebruikt kunnen worden. Die zijn er.
Wij hebben daarvoor een amendement voorbereid.
 
 Voorzitter! Ook de minimale huursomstijging moet in onze opvatting omlaag
kunnen. Het is natuurlijk raar dat wij uit blijven gaan van een minimum van
3,5%, terwijl de inflatie veel lager ligt. Dat geldt zeker als je bedenkt
dat de inflatie voor een deel wordt bepaald door de huurprijzen. Op die manier
zijn wij de inflatie eigenlijk kunstmatig hoog aan het houden.
Daarnaast wordt dit minimum op deze manier een soort cadeautje voor de verhuurder
uit de zak van de huurder. Wie bescherm je hiermee? Ik ben blij dat ook andere
fracties op dit punt hun twijfels hebben. Ik zal een amendement dan ook graag
steunen. Maar dat is niet voldoende. Het blijft wat mijn fractie betreft nog
steeds de vraag of het nodig is om de huren gemiddeld met minimaal 0,5% boven
de inflatie te laten stijgen. Hoever moeten wij gaan om de risico's van de
verzelfstandiging bij de huurders te leggen? Kan de staatssecretaris mij nog
eens helder uitleggen wat wij met dat halve procent precies afdekken en hoelang
wij daarmee in zijn ogen moeten doorgaan? Hoe kunnen wij van mensen, huurders
van wie de koopkracht achterblijft bij de inflatie, vragen om jaarlijks meer
dan de inflatie aan extra huur te betalen? En als wij dat doen, wat betekent
dat dan voor de uitgaven aan individuele huursubsidie?
 
 Hiermee kom ik bij een andere belangrijke randvoorwaarde voor de toekomst
van de volkshuisvesting in het algemeen en de brutering in het bijzonder,
de IHS. Dit was voor de vorige staatssecretaris kerninstrument van het volkshuisvestingsbeleid.
Nu is het dat niet meer. Of zie ik het verkeerd? Ik weet het niet en ik ben
er daarom niet gerust op. De staatssecretaris heeft een nota over de IHS aangekondigd.
Die nota ligt er echter nog niet. Wat dit kabinet met de IHS gaat doen, blijft
daarom nog heel onzeker. Toch wil ik daarover meer weten voordat ik mijn fractie
kan adviseren over ons stemgedrag ten aanzien van dit wetsvoorstel. In hoeverre
kunnen wij er gerust op zijn dat voor de laagstbetaalden en uitkeringsgerechtigden
dit vangnet in stand blijft en indien nodig, vanwege huurverhogingen, wordt
opgerekt? De staatssecretaris kan van mij een motie op dit punt verwachten
als hij mijn vrees niet wegneemt.
 
 De volgende randvoorwaarde die ik de staatssecretaris wil voorleggen,
is het toezicht. Anderen hebben er al uitgebreid over gesproken. Gemeenten
zijn via het BBSH in stelling gebracht om toezicht uit te oefenen op de corporaties.
Maar is die stelling wel voldoende? Er zijn voorbeelden genoeg waarbij het
toezicht nu al niet goed loopt. Ik sluit mij wat dit betreft graag aan bij
de vragen die de heer Duivesteijn en mevrouw Versnel hebben gesteld, ook als
het gaat om landelijk toezicht op de financiële positie van de sector.
Hieraan moet echt iets worden gedaan, voordat mijn fractie akkoord kan gaan
met deze wet. Het wordt langzamerhand vervelend, voorzitter, maar ik wijs
erop dat de positie van huurders voor ons een groot probleem blijft als het
gaat om de huurprijsvaststelling. De staatssecretaris heeft inmiddels toegezegd
procesvereisten in de wet te gaan vastleggen. Dat is mooi, maar het is wel
laat. Dat is overigens niet alleen een verwijt aan het adres van deze staatssecretaris,
maar ook van de vorige staatssecretaris. Wij weten immers al heel lang dat
de sector op eigen benen komt te staan en dat voor echte marktwerking een
stevige inbreng van de huurders nodig is. Maar terwijl het proces van deregulering
doordendert, en we hier op het punt staan de laatste banden door te snijden,
is het schijnbaar teveel gevraagd, de kwetsbare en tegelijkertijd meest betalende
partij op een goede manier in positie te brengen. Mijn fractie kan daar niet
bij, en wil daar ook nog niet naartoe. Ook dit is in onze ogen een punt dat
geregeld moet worden, willen we nu de voorgestelde revolutie in volkshuisvestingsland
kunnen steunen.
 
 Er is veel gesproken over Rotterdam in het kader van de brutering. Voorlopige
conclusie lijkt dat de corporaties daar zich met hun goede bedoelingen in
de vingers gesneden hebben. Maar we kunnen ons niet onttrekken aan hun politieke
beoordeling van de hoog-niveaurenovaties in Rotterdam, die daar hebben plaatsgevonden.
De rijksoverheid heeft deze renovaties met subsidies gestimuleerd, en kan
in de ogen van mijn fractie nu niet haar handen daarvan aftrekken en zeggen:
eigen schuld, dikke bult. Zelfs als die bult niet zo groot is, wordt hij wel
op het bordje van de huurders gelegd. Kan de staatssecretaris hier nog eens
op ingaan?
 
 Het eindoordeel over het wetsvoorstel laat ik nog even open. Ik heb een
aantal randvoorwaarden aangegeven, die voor GroenLinks bepalend zijn. De reactie
van de staatssecretaris op de wijzigingsvoorstellen wacht ik af. Voor GroenLinks
staat vast dat niet de huurders de dupe moeten worden van deze operatie.
 
 
 
 
 
 De heer Verkerk (AOV):
 
 Voorzitter! Na alle tumult van de verkiezingen van de afgelopen dagen
vond ik het steuntje in de rug, dat de heer Poppe de vorige spreekster zoëven
gaf, toch wel een goed punt. 
 
 Met de Wet balansverkorting geldelijke steun volkshuisvesting wordt de
stelselwijziging in de volkshuisvesting verder vorm gegeven. De overheid trekt
zich meer en meer terug van het terrein van die volkshuisvesting. Zij wordt,
zoals dat zo fraai heet, aan het spel van de markt overgelaten. In de praktijk
betekent dit, dat de corporaties, dus de sociale verhuurders, een zeer grote
mate van zelfstandigheid hebben, een zelfstandigheid die ook inhoudt dat zij
jaarlijks kunnen beslissen over de huurverhogingen. Deze bruteringsoperatie
is niet alleen een grote financiële operatie, het is ook een politieke
operatie, waarbij de verhouding tussen verhuurder en huurder gestuurd wordt.
Soms denk ik wel dat de heer Heerma in het vorige kabinet te weinig oog heeft
gehad voor de positie van de huurder. Deze positie is en blijft wankel. De
verzelfstandiging van de corporaties kan misschien wel erg mooi lijken, het
feit dat de verhuurders in de sociale sector aan fondsvorming kunnen doen
om zich in te dekken tegen eventuele rentetegenvallers, is op zichzelf een
mooie economische gedachte, maar daar staat het andere feit tegenover dat
de vermogens van de corporaties, dus ook deze nieuwe fondsvorming, opgebouwd
worden uit de huurgelden. Het is geld dat de huurders bijeengebracht hebben,
en in de toekomst zal dat zo blijven.
 
 De fondsvorming lijkt een aanlokkelijk gegeven. Er zal bij de corporaties
een sterke neiging bestaan, de maximaal toegestane huren te gaan vragen. Hierbij
is de positie van de huurder in het geding. Deze is in huisvestingsland niet
gelijk aan die van de verhuurder. Wat dat betreft kan ik voor een deel zeker
instemmen met hetgeen andere sprekers hierover al hebben opgemerkt. Het is
juist de overheid, die de randvoorwaarden moet aandragen, die de onderhandelingspositie
van de huurder tegenover de verhuurder versterkt. Eigenlijk zou hier gesproken
moeten worden over de zorgplicht van de overheid voor de huurder. De veelal
ondeskundige huurders zijn eigenlijk niet opgewassen tegen het deskundige
overwicht dat de verhuurder heeft. Bovendien is sprake van een psychologisch
overwicht, een machtsverhouding als het ware, waarbij de huurder zijn eigen
rol niet volledig kan spelen. Laten we wel zijn: het is een hoogst serieus
spel, waarbij het om de knikkers gaat.
 
 Het moet mogelijk zijn, de verhuurders te binden niet het onderste uit
de kan te halen bij de jaarlijkse huurverhogingen. Naar de mening van het
AOV dienen er regels te worden afgesproken, waaraan de corporaties moeten
voldoen. Of deze regels worden vastgesteld in een convenant tussen rijksoverheid
en volkshuisvesters, dan wel dat deze regels dwingend worden opgelegd, laten
we hier in het midden. Prestatie-afspraken met het doel, corporaties te binden
aan de gemiddelde huurverhoging, hebben op dit moment onze voorkeur, maar
wij zouden ons er niet tegen verzetten als ze worden omgezet in prestatie-eisen.
 
 Een ander punt gaat over het feit dat er geen wettelijke regelingen zijn
die de verhuurder verplichten, overleg te voeren met de huurder over de mate
waarin de huurverhogingen worden doorgevoerd. Bijvoorbeeld: de onafhankelijke
toetsingsinstantie van de huurcommissies ontbreekt het aan regelgeving voor
de nieuwe stand van zaken in de volkshuisvesting, namelijk die van het marktproces.
Daarom wil ik de staatssecretaris de volgende vragen stellen. Is hij van plan,
als vervolg op het advies van de Commissie huurders/verhuurders, om op korte
termijn proceswaarborgen in te voeren voor de onderhandelingen tussen huurders
en verhuurders? Komen daar ook criteria in waaraan kan worden getoetst? Is
de staatssecretaris van plan, deze toetsing neer te leggen bij de huurcommissies?
Welke suggesties van de Commissie huurders/verhuurders neemt hij over? Deze
hadden betrekking op een motivering door de verhuurder van alle huurverhogingen,
of alleen voor huurverhogingen boven een bepaalde grens. Heeft de staatssecretaris
al een keuze ter zake gemaakt? Zo neen, wanneer doet hij dat?
 
 Het AOV is bovendien van mening dat deze proceswaarborgen voor alle huurders
en verhuurders dienen te gelden. Het komt in grote steden, maar vooral in
middelgrote en kleine gemeenten meer dan eens voor dat de verhuurder een tamelijk
groot woningbezit heeft en dat de huurders niet zijn georganiseerd. De verhuurders
zijn dan pensioenfondsen, beleggers verzekeringsmaatschappijen, maar ook particulieren.
Hoe denkt de staatssecretaris die situatie te regelen? Een dergelijke actualisering
van het takenpakket van de huurcommissies kan de huurder enigszins beschermen
tegen al te gulzige huurverhogingen door de verhuurders.
 
 De huren zijn explosief aan het stijgen, zodanig zelfs dat dit de koopkracht
van vele huurders op ernstige wijze aantast. Op den duur moet van deze huurstijgingen
toch een nadelig effect uitgaan op de economie, want er bestaat nu eenmaal
een verband tussen huurverhogingen, het netto besteedbaar inkomen en de inflatie!
De achterban van het AOV, die men ook in de grote steden zal vinden –
dat bleek ook uit de verkiezingsuitslag – is van oordeel dat de hoogte
van de woonlasten een van de zwaarste factoren is die de kwaliteit van het
bestaan bedreigen. Het openbaar bestuur zal van zijn huurbeleid en van de
ontstane te hoge huurprijzen bij elke volgende verkiezing de consequenties
ondervinden.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 15.32 uur tot 15.50 uur geschorst.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de geachte afgevaardigden voor de aandacht
die aan dit zeer belangrijke wetsvoorstel is geschonken. Het is ook de moeite
waard. Wij spreken namelijk over een omvangrijke, vooral financiële transactie,
die hiermee een wettelijk beslag krijgt.
 
 Er is gevraagd in hoeverre de Kamer de vrijheid heeft om dit wetsvoorstel
te amenderen. Wat zijn daarvoor de mogelijkheden en wat zijn de beperkingen?
Ik sluit mij aan bij wat de heer Van den Berg hierover heeft gezegd. De Kamer
heeft de volstrekte vrijheid om af te wijken van de voorstellen die de regering
heeft gedaan en die weer de neerslag zijn van de overeenkomst met de partners,
de koepels en de VNG. Het afwijken daarvan heeft echter wel consequenties.
Daar heeft de heer Hofstra terecht op gewezen. Hoewel er in staatsrechtelijke
zin volledige vrijheid is om te amenderen, kan elk amendement consequenties
hebben voor de beoordeling of het draagvlak voor een eventueel gewijzigde
wet nog wel aanwezig is. Dat is toch wel een belangrijk punt.
Het uitgangspunt is namelijk altijd geweest dat er binnen de sector een groot
draagvlak zou moeten zijn voor deze bruteringsoperatie. Minimaal 80% van de
corporaties zou moeten instemmen. Tot mijn genoegen is gebleken dat de instemming
voor het wetsvoorstel, zoals het hier nu ligt, ruim boven dat getal ligt.
Op het moment dat een amendement zou worden aangenomen dat het wetsvoorstel
in betekende mate wijzigt, is het niet onlogisch dat opnieuw wordt getoetst
of het draagvlak nog wel aanwezig is. Staatsrechtelijk is dat niet per se
noodzakelijk, maar het zou bestuurlijk een heel rare indruk maken als je van
tevoren afspreekt dat er een groot draagvlak moet zijn en er, als dat draagvlak
er is, zonder een tussenraadpleging van de contractpartner ineens iets heel
anders op tafel zou liggen. Ik sluit mij op dat punt dus volledig aan bij
de heer Van den Berg. De Kamer heeft alle vrijheid om te amenderen. Als daar
reacties op komen, mag dat ook.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Ik dank de staatssecretaris voor deze bevestiging. Staatsrechtelijk is
het helder, maar hij stelt, dat toch zou moeten worden getoetst of er een
draagvlak is. Dat blijkt echter pas nadat de wet hier in de Kamer is behandeld.
Ik neem aan dat de Eerste Kamer ook akkoord gaat en dan is er dus een wet.
Wat is dan nog de betekenis van dat draagvlak? Die wet komt dan namelijk in
het Staatsblad en wordt uitgevoerd.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Dat draagvlak heeft dan in die zin betekenis verloren dat de wet gewoon
wordt uitgevoerd. Ik ga ervan uit dat de wet, als die in het Staatsblad komt,
een vorm heeft waarvoor een draagvlak bestaat.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Dan heeft het toch geen consequenties?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Het kan in die zin consequenties hebben dat als de wet ingrijpend gewijzigd
zou worden, het niet onlogisch is dat er nog eens met de contractpartners
wordt gesproken over de vraag of die nog een draagvlak heeft. Dat laat onverlet
dat dan alsnog kan worden besloten om de wet in deze vorm in het Staatsblad
te zetten.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Wat zou dan het gevolg kunnen zijn als de staatssecretaris zou constateren
dat het draagvlak kleiner is geworden en onder de gestelde grens komt? Wat
is daarvan de consequentie? Wat is het risico?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Er is van uitgegaan dat de wet een groot draagvlak zou hebben. Op het
moment dat er een nieuw wetsvoorstel zou liggen, waarvoor een onvoldoende
draagvlak aanwezig zou zijn, zal de regering zich opnieuw moeten afvragen
of dat wetsvoorstel nog aan de doelstellingen voldoet. Dit lijkt mij echter
een tamelijk theoretische discussie. De Kamer heeft dus recht van amendement.
Daar zitten geen beperkingen aan. Ik heb daar nu niets aan toe te voegen.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Het is mogelijk dat de Kamer de wet op een zodanig wijze amendeert dat
het draagvlak verdwijnt. Ik zeg niet dat het gebeurt en ook niet dat ik daar
voorstander van ben, maar het is mogelijk. Als dit bij de stemming blijkt,
wil de staatssecretaris dan de beraadslaging schorsen voor nader overleg of
iets dergelijks?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Bij de stemming heeft de wet al haar vorm gekregen en dan is het daarvoor
te laat. Puur theoretisch is het echter mogelijk, dat er een moment komt waarop
ik behoefte heb aan overleg met de corporaties.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Er is een amendement ingediend inzake de minimale verhoging van 3,5%.
Het NCIV schrijft de Kamer op dat punt als het ware de wet voor. Als dat amendement
wordt aangenomen, wil het NCIV juridische stappen zetten. Naar mijn stellige
overtuiging heeft aanneming van dit amendement geen financiële consequenties.
Een en ander betekent wel een verbetering van de verhouding tussen huurder
en verhuurder met het oog op de marktwerking. Is aanneming van dat amendement
voor de staatssecretaris reden om de wet in te trekken?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik kom daar nog over te spreken. Ik ben pas aan het begin van mijn betoog.
Overigens schrijft niemand de Kamer de wet voor. Laten wij niet in die termen
spreken en ook niet in termen van chantage. Dat is absoluut niet aan de orde.
 
 Voorzitter! Ik noem de hoofdpunten van het wetsvoorstel. Aansluitend op
de toekomstige regelgeving wordt de reeks nog te ontvangen bedragen uit hoofde
van aangegane verplichtingen berekend. Omdat het om bestaande regelgeving
en bestaande rechten gaat, kan de bruteringsoperatie zelf geen vereveningsoperatie
zijn. Daarbij geldt een aantal voor alle instellingen gelijke uitgangspunten,
waarbij met name de keuze van het bijdrage-afbraakpercentage van groot belang
is. Die bijdragen worden vervolgens gewaardeerd in contante waarden per 1
januari 1995. Tevens worden alle vorderingen van het Rijk uit hoofde van de
door het Rijk verstrekte leningen opeisbaar en opgeëist. Hetzelfde geldt
voor de gemeentelijke vorderingen bij diezelfde leningen. Als gevolg van het
uitbetalen en opeisen, vervallen alle financiële verplichtingen zowel
tussen Rijk en gemeenten alsmede tussen gemeenten en toegelaten instellingen.
Bij de brutering blijven tenslotte saldi over die moeten worden afgerekend.
 
 Er wordt als flankerend beleid tevens een aanvullende bijdrage uitgekeerd.
Deze aanvullende bijdrage wordt verstrekt aan toegelaten instellingen of gemeenten
met een woningvoorraad op 1 januari 1993 waarvan 40% of meer wordt gesubsidieerd
met toepassing van het DKP-systeem. Daarmee worden deze instellingen in staat
gesteld, de algemene huurontwikkeling te volgen. Ik kom hier nog afzonderlijk
op terug. Er is dus sprake van een objectief criterium dat geen verband houdt
met de draagkracht van de desbetreffende instelling en dat ook toepassing
van strategisch fusiegedrag onmogelijk maakt. De toetsingsdatum is namelijk
1 januari 1993. Op basis van de situatie op dat moment wordt de bijdrage vastgesteld.
 
 Voorzitter! Ten slotte noem ik nog twee onderdelen van de wet die in samenhang
met het geheel moeten worden gezien. Er wordt in verband met de vervroegde
opeising van de rijksleningen een rentebijdrage aan de toegelaten instellingen
of gemeenten verstrekt. Daarmee worden resterende renteverliezen uit de vervroegde
opeising van de rijksleningen gecompenseerd nadat eventuele rentevoordelen
bij de operatie zullen zijn verrekend. De minimale huursomstijging
wordt uit een oogpunt van financiële continuïteit gedurende vijf
jaar voor toegelaten instellingen en gemeenten vastgelegd op 0,5% boven de
inflatie met een minimum van 3,5%.
 
 Voorzitter! Tot zover een beknopte opsomming van de onderdelen van de
wet. De Algemene Rekenkamer heeft de budgettaire effecten nader onderzocht.
Zij is daarbij tot een positief oordeel gekomen over de kwaliteit van de ramingen.
Van de door de Rekenkamer geconstateerde vermijdbare onzekerheden resteren
er thans nog twee die van geringe materiële betekenis zijn. Daarmee kan
worden gesproken van betrouwbare ramingen, hetgeen ik van groot belang acht.
Dit najaar wordt immers een bedrag van 33,1 mld. aan afkoopsom van de bestaande
subsidieverplichtingen uitgekeerd, alsmede 1,8 mld. voor flankerend beleid.
Grote bedragen derhalve, wat het belang onderstreept van het oordeel van de
Rekenkamer.
 
 De uitvoering van de brutering is financieel en administratief een omvangrijke
en complexe operatie. De voorbereidingen die eind 1993 zijn gestart, zijn
inmiddels ver gevorderd. Alle betrokken geautomatiseerde systemen zijn aangepast
en een geheel nieuw bruteringssysteem is ontwikkeld en in gebruik genomen.
De laatste hand wordt gelegd aan de gesaldeerde uitkomsten van alle subsidieberekeningen,
opdat na inwerkingtreding van de wet volgens planning de financiële transacties
dit jaar kunnen plaatsvinden.
 
 Hiertoe zijn geheel nieuwe administratieve organisaties ontwikkeld en
is een projectorganisatie opgezet, waarbinnen de werkzaamheden worden uitgevoerd.
In het laatste kwartaal 1995 zal, op basis van af te geven beschikkingen,
de bevoorschotting c.q. voorlopige inning worden gerealiseerd. Hieraan voorafgaand
wordt vanaf april de zogenaamde vooraankondiging verzonden. Hiermee worden
de toegelaten instellingen op de hoogte gesteld van de situatie, waar ze op
kunnen rekenen en van de precieze datum waarop een en ander zal worden verrekend.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik wil graag even doorgaan op het thema "slikken of stikken"
en de staatsrechtelijke vrijheid van de Kamer. De staatssecretaris gaf net
aan dat er een projectorganisatie is ingericht en dat er een geheel nieuw
bruteringssysteem is opgezet. Op zichzelf is dit begrijpelijk. Er zijn nogal
wat werkzaamheden verricht om ervoor te zorgen dat, zodra de wet is aangenomen,
deze direct uitgevoerd kan worden. Kan de staatssecretaris een indruk geven
van het bedrag van de voorinvestering?
 
 Een nog relevantere vraag is hoeveel financiële verplichtingen corporaties
zijn aangegaan op basis van de gedachte dat de Kamer wel zal slikken. Met
andere woorden: als we het niet door laten gaan, lopen we dan het risico dat
tal van corporaties failliet gaan of dat er financiële problemen ontstaan?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Voorzitter! Op de eerste vraag zal ik graag in tweede termijn antwoorden.
Ik heb het bedrag dat er van de zijde van de overheid aan administratieve
en automatiseringskosten geïnvesteerd is, niet paraat.
 
 Het antwoord op de tweede vraag is heel helder. Ik kom hier echter naar
aanleiding van een van de amendementen nog op terug. Corporaties hebben er
wat hun financiering betreft op gerekend dat zij aan het eind van het jaar
grote sommen geld, die zij ook van tevoren kunnen berekenen, zullen ontvangen.
Zij hebben hun liquiditeitspositie hierop gebaseerd. Dit betekent dat vele
corporaties met kort geld hebben gefinancierd. Dat houdt weer in dat als de
hele operatie uitgesteld zou worden of niet zou doorgaan, dit grote consequenties
zou hebben voor de financiering van de corporaties. Dit heeft grote financiële
gevolgen. Dit kan niet anders.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Kunt u iets nadrukkelijker zijn over de financiële gevolgen? Wordt
men dan geconfronteerd met boetes? Praten we over miljoenen of over miljarden?
Praten we over faillissementen? Is het dan misschien zelfs zo – want
het begint me nog een stukje duidelijker te worden – dat we als Kamer
helemaal geen vrijheid hebben?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Uiteraard ontbreekt het inzicht in wat per corporatie precies de situatie
is.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Misschien kan dit inzicht in tweede termijn verschaft worden. Ik vind
dit voor de beoordeling van de Kamer ontzettend relevant. Op het moment dat
we zouden willen amenderen of de wet zelfs afwijzen – wat ook niet ondenkbaar
behoeft te zijn – moeten we weten wat dit precies voor corporatieland
gaat betekenen. Is het staatsrechtelijk of bestuurlijk dan nog juist dat we
met deze situatie geconfronteerd worden? Vindt de staatssecretaris dit zuiver?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Voorzitter! Ik wil hier in tweede termijn best op terugkomen. Het is echter
duidelijk dat de situatie per corporatie verschillend zal zijn. Het is ook
duidelijk, als je praat over een operatie van 33 mld., dat het "even" niet
door laten gaan van deze operatie, niet alleen voor de corporaties grote consequenties
heeft, maar ook voor de rijksoverheid. Ook de minister van Financiën
is er in zijn financieringsbehoefte van uitgegaan dat hij in november deze
afrekeningen kan maken. Het zou ook voor de minister van Financiën een
tamelijk dramatische klap zijn als dit niet door zou kunnen gaan. Dat is heel
helder.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik neem niet aan, dat de minister van Financiën dat geld alvast op
de een of andere manier heeft besteed.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Hij heeft het natuurlijk niet besteed.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Wij spreken nu over corporaties die blijkbaar al allerlei transacties
zijn aangegaan in de veronderstelling dat de Kamer gewoon slikt.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Corporaties voeren een financieel beheer. Zij lenen daarvoor ook geld
op basis van contracten. Daarbij houden zij er rekening mee, dat zij aan het
eind van het jaar volgens de wet een bepaalde financieringsmogelijkheid hebben.
Daarop hebben zij geoptimaliseerd. Als deze optimalisatie verkeerd blijkt
te zijn, dan houdt dat dus in, dat op dat moment naar een andere financiering
moet worden gezocht. Die moet dan op zeer korte termijn worden gevonden. Ben
je dan de vragende partij tegenover de financiers, dan is je positie –
ik denk aan het rentepercentage en dergelijke – niet luxe. De minister
van Financiën heeft er bij de financieringsstromen ook
op gerekend dat deze operatie aan het eind van dit jaar zal plaatsvinden.
Als dat niet het geval is, staat hij ook voor de vraag hoe het dan wel moet.
Nogmaals, een bedrag van in de 30 mld. wordt niet even in de marge meegenomen.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Loopt de staatssecretaris niet al te ver voor de muziek uit? De staatssecretaris
zegt immers dat de voorbereidingen eind 1993 zijn gestart. Een programma voor
een nieuw bruteringssysteem is gemaakt. De transactie zal dit jaar kunnen
plaatsvinden. Dat betekent dat het ministerie behoorlijke uitgaven heeft gedaan.
De cijfers daarvan zijn hem wel bekend. Mijn vraag is dus hoeveel het kabinet
al heeft uitgegeven om zo ver voor de muziek uit te lopen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 De heer Poppe vraagt hetzelfde als de heer Duivesteijn. Ik zal hierop
in tweede termijn een antwoord geven.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik vraag dus naar de consequenties voor de corporaties die maatregelen
hebben genomen en naar het bedrag dat de overheid zelf al voor dit systeem
heeft uitgegeven.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ten eerste: corporaties hebben uiteraard onder eigen verantwoordelijkheid
hun maatregelen genomen. Ten tweede: de regering heeft intussen kosten gemaakt
ter voorbereiding van de brutering. De Kamer heeft echter de vrijheid, alsnog
te zeggen dat zij de brutering niet wil. Ik ben mijn betoog begonnen met te
zeggen dat de Kamer die vrijheid volstrekt heeft. Ik ga uiteraard wel uit
van de uitgebreide commissievergadering in februari 1994. Toen bleek dat een
grote meerderheid van de Kamer instemde met deze operatie. Als er toen twijfel
was geweest over het nut van deze operatie, waren andere maatregelen genomen.
Dan had men geen grote kosten gemaakt.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Er zijn intussen wel verkiezingen geweest. Er is nu een andere Kamer.
Daar had de staatssecretaris ook rekening mee kunnen houden. De heer Tommel
was toen ook nog geen staatssecretaris.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Er zijn verkiezingen geweest, maar mij bleek uit geen enkel verkiezingsprogramma
dat de bruteringsoperatie niet nuttig zou zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ook niet dat die wel nuttig zou zijn!
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ook niet dat die nuttig zou zijn, maar dat is zo vanzelfsprekend. Daaraan
is in feite alleen door de heer Poppe expliciet getwijfeld. Ik heb de hoop
niet verloren dat ik hem in dit debat nog kan overtuigen van het tegendeel.
 
 Voorzitter! De bruteringsoperatie. Zoals gezegd, zal er in 1995 sprake
zijn van voorschotten of voorlopige inningen. Voor deze tussenstap is bewust
gekozen om de tijd tussen het akkoord met de sector en de inwerkingtreding
van de wet zo kort mogelijk te doen zijn. Daarmee ontstaat tevens de mogelijkheid
om de definitieve en complexgewijze afhandeling meer gefaseerd uit te voeren,
daarbij inbegrepen een adequaat stelsel van administratieve voorschriften
en aanvullende controles. Gelet op de grote bedragen waarom het hier gaat,
is dat laatste niet onbelangrijk.
 
 Ik wil nu een aantal amendementen bespreken. Ik realiseer mij dat er veel
is gezegd over het flankerend beleid en alles wat bij de wet hoort. Als ik
echter samenvat wat over de wet zelf is gezegd, dan blijkt dat dit toch van
beperkte omvang is. Dat is iets anders dan van beperkte betekenis.
 
 Met het amendement op stuk nr. 17 van de heer Stellingwerf wordt beoogd,
de minimale huursomstijging te beperken tot 0,5% boven de inflatie en het
minimum van 3,5% te doen vervallen. Ik hecht om een aantal redenen aan de
afspraken. Op de eerste plaats is het van het grootste belang dat de financiën
van de sector voldoende zijn onderbouwd, want dat maakt het voor de financiers
aantrekkelijk om de sector te financieren. Als de financiers volstrekt vertrouwen
hebben in de solvabiliteit van de sector, kunnen de corporaties tegen een
lager rentepercentage lenen. Dat heeft een directe invloed op de financiering
van de sector zelf en, indirect, een verlagende invloed op de huren. Als de
financiers gaan twijfelen aan de solvabiliteit van de sector, zullen zij hogere
rente vragen en dat drijft indirect de huren op. Alleen al om deze reden is
de huurder niet gebaat met dit amendement. Integendeel, de huren zullen er
indirect door worden opgedreven. Dat is het eerste argument.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 In Cobouw van vandaag staat een artikel onder de titel Draagkracht corporaties
nog nimmer onderzocht. Het OTB, een instituut dat ook de secretaris goed bekend
is, stelt daarin dat er faillissementen kunnen optreden maar dat het gemiddelde
beeld in Nederland gewoon niet bekend is. Daarnaar is nimmer onderzoek gedaan.
Slechts eenmaal heeft de voormalige staatssecretaris Heerma in het kader van
zijn brief over de algemene bedrijfsreserves van corporaties gesproken. Heeft
de staatssecretaris kennis van het geld in de sector en weet hij waar het
zit? Volgens deskundigen dus niet.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Er is een verschil tussen systematisch onderzoek en het gebruik van bestaande
rapporten zoals die van accountants. In het kader van het financieel toezicht
op de corporaties is natuurlijk wel degelijk bekend hoe zij financieel in
elkaar steken. Als daarop niet was gelet, zou vorig jaar en dit jaar niet
zijn ingegrepen waar het mis dreigde te gaan.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Zegt u daarmee dat de opmerkingen van het OTB volstrekt onjuist zijn?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Nee, dat zeg ik niet. Ik heb iets anders gezegd.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Dat heb ik gehoord.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 De relevantie van de opmerking van de heer Poppe ontgaat mij. Het gaat
erom dat de financierbaarheid van de sector op zichzelf een belangrijk gegeven
is. Een goede financiële onderbouwing kan ertoe leiden dat de sector
tegen lagere rente kan lenen. Daarvoor is het gedurende vijf jaar –
want het gaat om een beperkte periode – in stand houden van een minimum
van 3,5% van buitengewoon grote betekenis.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Dat is een interessante redenering. De staatssecretaris zegt dat het minimum
nodig is voor de financiële continuïteit, zoals hij ook tijdens
het wetgevingsoverleg heeft gezegd. Nu begrijp ik dat, wanneer
de minimale huursomstijging maar hoog genoeg is, de huren steeds lager worden.
Dat lijkt mij toch vreemd. De staatssecretaris gaat niet in op mijn argumenten.
Als de corporaties eenmaal zijn verzelfstandigd, zijn zij toch adequaat genoeg
toegerust om zelf met de banken in onderhandeling te treden en indien nodig
een bepaalde huurstijging door te voeren en zo het financiële voordeel
binnen te halen waarover de staatssecretaris het heeft?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik was ook nog niet aan het eind van mijn oordeel over het amendement.
Ik heb alleen gezegd dat dit eerste argument voor mij al voldoende zou zijn
om het amendement af te wijzen. De financiers moeten vertrouwen hebben in
de financiële draagkracht van de sector en daarvoor is een steun in de
rug van minimaal 3,5% gedurende vijf jaar een uiterst belangrijk gegeven.
Nogmaals, dat eerste argument zou voor mij al voldoende zijn om het amendement
af te wijzen.
 
 Maar er is meer. Alle sprekers hebben gewezen op de solidariteit binnen
de sector en ik onderschrijf het belang daarvan. Sterke corporaties worden
geacht minder sterke corporaties bij te staan. Over de vorm waarin dat gebeurt
komen wij later te spreken, maar ik onderstreep dit belangrijke punt. Ik zie
daarvoor om te beginnen het traject van de gedragscode, die voor de zomer
gereed zal zijn, want ik heb gevraagd om een versnelling. Op basis van het
advies kan ik de Kamer na de zomer nader informeren.
 
 Op dat punt heeft de heer Stellingwerf een volstrekt andere opvatting
dan alle andere geachte afgevaardigden. Hij ziet de solidariteit nadrukkelijk
binnen één corporatie. Op dat moment spelen bijdragen aan andere
natuurlijk geen rol meer. Als er dan een bovenmatige bedrijfsreserve is, zou
men kunnen volstaan met een geringere huurstijging dan 3,5%. Wij hebben echter
met elkaar wel een keuze te maken. Je kunt het geld maar één
keer uitgeven. Een draagkrachtige corporatie kan dat doen in de consumptieve
sfeer, door de huurstijging lager vast te stellen dan 3,5%. Dat is het amendement
van de heer Stellingwerf. Als de corporatie meer draagkracht heeft, ligt het
voor de hand dat die draagkracht wordt aangewend ten behoeve van minder draagkrachtige
corporaties, bijvoorbeeld die met een grote bouwopgave.
 
 Ik heb heel nadrukkelijk bespeurd, dat behalve de heer Stellingwerf iedereen
vindt dat er vooral solidariteit binnen de sector hoort te zijn, tussen de
corporaties onderling. Dat onderschrijf ik ook. Mijn inzet is erop gericht
om dat tot stand te brengen. Bij een eerdere gelegenheid is mij gevraagd,
in ieder geval dit jaar nog te komen met een standpunt hoe dat zou moeten.
Ik herhaal mijn toezegging dat het dit jaar komt. Maar als men de benedengrens
laat vallen en elke corporatie begint met zich af te vragen of de bedrijfsreserve
het toelaat om de huren zelf te verlagen, is er materieel geen geld meer aanwezig
om de onderlinge solidariteit tot uitdrukking te brengen. Dat is dan niet
meer aan de orde. Dat is een tweede reden waarom ik het amendement heel sterk
moet ontraden. Het maakt de onderlinge solidariteit onmogelijk. Je kunt het
geld maar één keer uitgeven. De corporatie geeft het aan haar
eigen huurders of er wordt voor gezorgd dat de sector als geheel ervan kan
profiteren. Ik kies nadrukkelijk voor het laatste.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Al weer enige minuten geleden had de staatssecretaris het over het vertrouwen
van de banken in de corporaties. Ik wil nu het vertrouwen van de politiek
in de corporaties naar voren brengen. Solidariteit moet worden gezien in de
kaders van de eigen verantwoordelijkheid. Wanneer het komt tot wat ik eerder
al een verplichte solidariteit heb genoemd, kan aan die verantwoordelijkheid
ook getwijfeld worden. Wij halen niet de hele bodem eruit; het gaat om een
deel. Mij dunkt dat je dan kunt spreken van een stukje eigen verantwoordelijkheid.
Wij hebben daarop de nadruk gelegd. Wij hebben de solidariteit niet ontkend,
maar die zou veel meer in vrijwilligheid tot stand moeten kunnen komen. Mij
dunkt dat als er een sector met gevoel voor verantwoordelijkheid is dat haalbaar
moet zijn.
 
 De staatssecretaris heeft ook nog niet de zekerheid dat de solidariteit
tot stand komt, want die moet op basis van vrijwillige afspraken tot stand
komen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Maar één ding is zeker. Als het amendement in de wet wordt
opgenomen, is de kans van slagen van onderlinge solidariteit een stuk kleiner
geworden.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Ja...
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik ben blij dat u dit toegeeft. Voor mij is dat een belangrijk gegeven.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Ik geef het niet toe. Ik constateer alleen dat u het over solidariteit
hebt, waar ik het bijna over iets anders zou hebben.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik constateer met nadruk, dat de heer Stellingwerf op dit punt een andere
opvatting heeft dan alle andere afgevaardigden. Die hebben de solidariteit
binnen de sector zelf nadrukkelijk vooropgesteld. Gesproken is over de vraag
hoe bedrijfsreserves van corporaties die die reserves niet zelf gebruiken
kunnen worden ingezet ten behoeve van de bouwopgave van andere corporaties.
Nogmaals, je kunt je geld maar één keer uitgeven. Je besteedt
het aan huurverlaging, hetgeen consumptief is, of je probeert de bouwopgave
voor de komende jaren ermee tot stand te brengen.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Ik sluit niet uit dat beide kunnen worden bewerkstelligd, ten eerste omdat
er een minimum blijft gelden en ten tweede omdat ik toch enig vertrouwen heb
in de corporaties.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 U hebt wel vertrouwen in de corporaties, maar u maakt het hen moeilijker
om de bouwopgave te realiseren.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 De staatssecretaris spreekt zich nu uit over de onderlinge solidariteit
tussen de corporaties, die overigens in het marktgebeuren meestal niet zo
groot is. Ik heb twee vragen.
 
 De eerste is of de staatssecretaris de volgende week in een brief aan
de Kamer kan aangeven hoeveel kapitaal er in totaal in de sector is en wat
dat kan opleveren voor huurbevriezingen, of in ieder geval geen huurverhoging,
en bouw en onderhoud van sociale woningbouw. Dat is de eerste vraag.
 
 U heeft net gezegd dat de banken het vertrouwen moeten hebben in de corporaties. Als zij hun bedrijfsreserves aan een ander moeten geven,
kan het vertrouwen natuurlijk dalen. Betekent dit niet en vreest u niet, als
wij zo gaan werken, dat binnenkort de banken gaan bepalen hoe hoog de huurverhoging
moet zijn?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Het antwoord op alle vragen is "nee".
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Dus u kunt volgende week niet aangeven hoeveel kapitaal er in de sector
sociale huisvesting is?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik zei al: nee.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 U kunt het niet zeggen. U hoopt dat het genoeg is.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Aansluitend op een vraag en opmerking van de heer Stellingwerf, wil ik
de staatssecretaris vragen om welk bedrag het gaat bij dit amendement. Ik
heb zojuist een schatting gegeven van 5 mld. over die jaren in totaliteit.
Kan de staatssecretaris aangeven of dit juist is en hoeveel geld ongeveer
gemoeid is met het amendement?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Het ligt ongeveer in die orde van grootte.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Die 5 mld. heb ik becijferd bij het volledig schrappen van artikel 13,
wat ik ook een duidelijker houding zou vinden. Als nu wordt gezegd dat het
alleen iets minder behoeft te zijn, wat nauwer aansluitend bij de inflatie,
kost het waarschijnlijk 1 miljard. Dat schat ik.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Het is een schatting van de inflatie in de komende jaren.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Ik constateerde vanochtend overigens dat de heer Hofstra redeneerde in
de lijn die ik zelf aanhing.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Misschien mag ik een derde argument tegen het licht houden, waaruit blijkt
dat de heer Hofstra niet in dezelfde lijn redeneerde. De heer Hofstra heeft
nadrukkelijk gewezen op het feit dat er afspraken zijn gemaakt met de corporaties.
Hij laat zwaar wegen het feit dat die afspraken gemaakt zijn en dat de Kamer
in februari van het vorige jaar heeft gezegd, dat zij die afspraken als basis
voor deze wet wil beschouwen. Dat voor hem een afspraak zwaar weegt, vind
ik alleen maar te prijzen. Ik sluit mij daar dus volstrekt bij aan. Nogmaals,
dat laat onverlet het recht van de Kamer om te amenderen, maar men moet dan
ook wel rekening houden met de consequenties daarvan. Ik til ook zwaar aan
het maken van een bestuurlijke afspraak, maar dat is u al gebleken bij een
eerdere gelegenheid.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Het gaat natuurlijk om de kracht van de argumenten. U doet twee dingen.
U zegt dat een afspraak is gemaakt en dat u zich daaraan houdt. Vervolgens
behoef je dus op veel argumenten niet meer in te gaan. Ik moet zeggen dat
ik daar niet zo van onder de indruk ben. Een afspraak kun je toetsen.
 
 De bruteringsovereenkomst is gebaseerd op een aantal afspraken die eenzijdig
zijn. Het is iedere keer een gunstige situatie voor de verhuurder en het is
een negatieve of minder gunstige situatie voor de huurder. Dat betekent dus
dat de huurder wel het minimum moet betalen. Ik vind overigens het amendement
terecht. Ik vind het ook verkeerd dat u namens alle kamerleden die gesproken
hebben, zegt dat het aspect van de solidariteit uitgangspunt is. Ik heb heel
nadrukkelijk twijfels gezet bij het feit dat huurders uit de Schilderswijk
moeten betalen om de Vinex-locaties betaalbaar te maken, terwijl zij er vervolgens
zelf nooit mogen wonen omdat zij een te laag inkomen hebben. Ik heb dus vraagtekens
gezet of die solidariteit nog wel een zinvol uitgangspunt is bij de wijze
waarop het wordt ingevuld.
 
 En dan kom ik tot het kernpunt. Het is alleen maar goed vertrouwen dat
zij gaan verevenen. De NWR en het NCIV waren fanaat tegen iedere vorm van
verevening. Zij komen straks met een gedragscode die zij weer met elkaar trachten
rond te breien. U heeft geen enkele garantie. Dat wringt. Ik vind het eigenlijk
niet zo aardig dat u vervolgens ons in de schoenen schuift dat wij niet solidair
zijn. Ik zou willen dat u een wet maakt op basis waarvan die verevening gerealiseerd
wordt, als men daartoe zelf niet bereid is. Dat zou mij vertrouwen geven.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Wij spreken niet over verevening, maar over onderlinge solidariteit binnen
de sector. Dat hoeft niet hetzelfde te zijn.
 
 Als het ergens wringt, is dat in de gedachtengang van de heer Duivesteijn.
U zegt aan de ene kant dat u niet voor die solidariteit bent tussen de mensen
in de Schilderswijk en de mensen die op de nieuwe Vinex-locaties gaan wonen.
Aan de andere kant zegt u dat ik niet eens de garantie geef dat het gebeurt.
Het is van tweeën één. Als u vindt dat het moet, moet u
ook pleiten voor onderlinge solidariteit in de sector. Als u vindt dat het
nièt moet, moet u mij niet vragen om desnoods wettelijk te regelen
dat het gebeurt.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik zou nog wel voor een bepaalde vorm van solidariteit zijn, als die daadwerkelijk
werd vastgelegd, concreet met de 33 mld. die uitbetaald wordt in het kader
van deze operatie, inclusief het flankerend beleid. Je moet dan een volledige
afspraak maken. Het probleem is dat wij iedere keer een eenzijdige afspraak
maken en dat er ergens een worst hangt waar wij naar mogen kijken. De ene
keer heet het "solidariteit", de andere keer "verevening" of "huurverlaging".
Over al die aspecten worden echter geen afspraken gemaakt. Dat is mijn probleem.
Ik ben voor solidariteit, in een stelsel van goed controleerbare afspraken.
Als die afspraken niet goed zijn of niet controleerbaar, laten wij dan maar
heel nuchter constateren dat wij gaan in de richting waar de heer Hofstra
het altijd over heeft, namelijk dat de huurder gewoon betaalt voor datgene
wat hij krijgt, maar niet hoeft op te draaien voor de hele volkshuisvesting.
Het is heel gek dat de huurder wèl solidair moet zijn, maar dat een
koper dat niet hoeft te zijn. Bij een koper speelt het aspect van de solidariteit
niet, want die krijgt zelfs een individuele hypotheekaftrek aangeboden van
de rijksoverheid. Ik vind het meten met twee maten. Het irriteert mij dat
huurders op deze manier benaderd worden en dat er geen gelijkwaardigheid is.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik vraag de heer Duivesteijn of hij zijn interrupties enigszins wil bekorten,
want er moet ook enige voortgang in het debat gepleegd worden.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik kan zeer goed meevoelen met de heer Duivesteijn, als het gaat om de
vraag wat het flankerend beleid oplevert. Komt daar een toets op? Is dat controleerbaar,
enz.? Hierop kom ik zeker nog terug, want in die zin redeneer ik zeer met
hem mee. Dat laat echter onverlet dat ik zeer hecht aan de solidariteit binnen
de sector. Hoe raar het ook klinkt, maar het laten vallen van de 3,5% als
minimumvereiste in de wet zou buitengewoon slecht uitpakken voor de financierbaarheid
van de sector. Daar zouden de huurders het slachtoffer van zijn. Dat klinkt
paradoxaal, maar ik ben er sterk van overtuigd dat het een wetmatigheid is,
die zal optreden.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Het begrip "solidariteit" zegt mij wel iets; dat zal de staatssecretaris
snappen. Naar aanleiding van de woorden van de heer Duivesteijn zegt ik dat
de solidariteit wel zodanig moet zijn dat zij uitsluitend en alleen wordt
toegepast in de sector goedkope woningen. Zij moeten niet worden toegepast
in de sector nieuwbouw in Vinex-gebieden. De solidariteit moet worden toegepast
in de echt goedkope sector en dat kan dus niet in de Vinex-gebieden. Als de
staatssecretaris dat kan garanderen, lijkt mij dat wel wat, hoewel het in
het geheel van deze wet maar een marginale zaak is.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Voorzitter! Ik heb het amendement van de heer Stellingwerf naar mijn gevoel
voldoende besproken. Ik moet aanvaarding ervan zeer sterk ontraden, om alle
redenen die ik genoemd heb, zoals de aantasting van het financiële draagvlak
van de sector, de solidariteit binnen de sector en het feit dat wij niet voor
niets afspraken hebben gemaakt. Afspraken hebben hun waarde. Ik schaar mij
dus achter de opvatting van de heer Hofstra. Wat de verzelfstandiging betreft
is het eigenlijk heel wonderlijk dat je een dergelijke afspraak maakt. Zij
is echter gemaakt om een goede reden. Zij heeft een beperkte levensduur. Ten
slotte is er nog de motie waarop gewezen is, namelijk om over twee jaar nog
eens naar de situatie te kijken, als de inflatie veel lager is dan werd aangenomen.
Ik ga ervan uit dat hiermee voldoende helderheid over dit amendement is gegeven.
 
 Het voorgaande houdt tevens in dat het oordeel over het amendement op
stuk nr. 19, van mevrouw Varma, zo mogelijk nog negatiever is. Mevrouw Varma
wil de minimale huursomstijging beperken tot het niveau van de inflatie. Dat
gaat dus nog verder dan het amendement van de heer Stellingwerf. Met het amendement
van mevrouw Varma is niemand gediend. Het zal het financiële draagvlak
van de corporaties sterk aantasten. Het zal de onderlinge solidariteit binnen
de sector nog veel moeilijker maken en het is nog meer strijdig met de afspraken
die gemaakt zijn. Ik voel mij ontslagen van de plicht, nogmaals uiteen te
zetten wat de nadelen van dit amendement zijn.
 
 Op hetzelfde punt is er een amendement ingediend door de heer Biesheuvel.
Het amendement gaat in op incidentele ontheffingen van de minimale huursom.
Ik zie niet goed in wat de heer Biesheuvel hiermee wil. Hij spreekt van incidentele
ontheffingen, die dus in een hoogst uitzonderlijk geval worden gegeven. In
hetzelfde amendement nodigt hij mij echter nadrukkelijk uit tot een toets
op de financiële positie van de desbetreffende corporaties. Het is naar
mijn gevoel van tweeën één. Stel dat je het in een incidenteel
geval overweegt. Hiermee kom ik dicht in de buurt van het BBSH zoals het nu
luidt; het kan nu dus ook. Als je het overweegt, kan het alleen voor een corporatie
die er financieel buitengewoon gunstig voor staat, dus waarbij dit niet aan
de orde is. Een corporatie zal om ontheffing verzoeken wanneer zij het niet
nodig heeft omdat zij er financieel buitengewoon riant voor staat, wat zij
dan natuurlijk onderbouwt. Dan blijven overigens de redenering van onderlinge
solidariteit binnen de sector en de vraag of het geld niet voor de bouwopgave
gebruikt moet worden, onverlet. Misschien kan de heer Biesheuvel iets meer
toelichting hierop geven.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Laten wij meteen maar zaken doen. Mijn bedoeling is inderdaad een voortzetting
van de mogelijkheden die er nu zijn, maar die verdwijnen wanneer wij dit wetsvoorstel
ongewijzigd laten doorgaan. Het is mij er natuurlijk om te doen dat door een
incidentele ontheffing de financiële continuïteit niet in gevaar
komt.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Dat is mij duidelijk. De vraag is waarom er dan een ontheffing mogelijk
moet zijn. Spreekt u hiermee uit dat u het belangrijker vindt dat een corporatie
ertoe in staat wordt gesteld, de huursom minder snel te laten stijgen en dus
de bovenmatige bedrijfsreserve ten goede te laten komen aan haar bijna toevallige
huurders van dat moment, dan dat het geld wordt gebruikt bijvoorbeeld voor
de bouwopgave elders? Of vindt u dat je het in hoogst uitzonderlijke gevallen
kunt overwegen?
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Als de staatssecretaris moeite heeft met de zinsnede die begint met "mits
getoetst aan" en hij het verder eens is met de strekking van het amendement
dat er in incidentele gevallen een ontheffing mogelijk moet zijn, wil ik het
nog eens goed bekijken. De reden waarom het in het amendement staat, is echter
duidelijk. Het gaat erom dat niet lichtzinnig wordt omgegaan met incidentele
ontheffingen, omdat daarmee het voortbestaan van de corporatie in gevaar komt.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik heb aan een mogelijkheid tot ontheffing geen behoefte, gezien de situatie
die ik heb uiteengezet. Als er al een incidentele ontheffingsmogelijkheid
is, moet deze buitengewoon terughoudend worden toegepast. Dan praat je over
echt incidentele situaties, die zich een of twee keer in een jaar kunnen voordoen.
Ik beschouw dat niet als een afwijking van het akkoord, maar ik heb er ook
geen behoefte aan.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Ik denk dat het met dit verhaal alles of niets is. Waarom zouden wij voor
twee gevallen per jaar aan die administratieve rompslomp beginnen? Dat begrijp
ik niet goed.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik heb ook gezegd dat ik er absoluut geen behoefte aan heb. Ook het huidige
artikel van het BBSH wordt met de grootst mogelijke terughoudendheid toegepast.
Ik heb nooit een keer ja gezegd tegen zo'n ontheffingsmogelijkheid.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Zo lang bent u ook nog geen staatssecretaris.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Het tekent wel dat het geen grote omvang heeft aangenomen.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Hebt u het wel eens geweigerd?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ja.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Dat is boeiend; wij zullen die huurders eens bellen.
 
 De heer Biesheuvel gaf aan dat een individuele corporatie zelfstandig
moet kunnen bepalen of het motieven heeft om terug te treden. Het lijkt mij
dat het in het kader van goed liberaal beleid, waar wij tegenwoordig voor
staan, past dat wij dit aan het individu overlaten. Maar nu de omgekeerde
situatie: nu praten we over een individuele situatie, waarin er voldoende
geld is. Het centraal fonds heeft minimaal 3,8% aangegeven, indien marktomstandigheden
dit aantoonbaar niet toelaten. Er kunnen namelijk heel wat situaties ontstaan
waarin een ontheffingsmogelijkheid zelfs noodzakelijk is, omdat marktomstandigheden
aantonen dat huurverlaging daar noodzakelijk is. In Leeuwarden is bijvoorbeeld
sprake van leegstand. Door de wet balansverkorting zijn wij geblokkeerd en
dan krijgen we heel vervelende situaties. Misschien is het enkel om die reden
al belangrijk om, zij het breder geformuleerd, die ontsnappingsmogelijkheid
aan te grijpen. Spreekt dit de staatssecretaris aan?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Voorzitter! Het lijkt mij een tamelijk theoretische situatie. Om die reden
is mij in ieder geval nooit gevraagd om tot het gebruik van het betreffende
BBSH-artikel te mogen overgaan. Het ging om het feit, dat men vond dat het
niet nodig was, gezien de financiële reserve. Dat is dus een heel ander
motief. Ik ben in dat geval geneigd om voorrang te verlenen aan het gebruik
van de bovenmatige reserve voor andere doeleinden dan huurverlaging van deze
individuele corporatie.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Ik constateer dat u wat dat betreft consequent bent met betrekking tot
beide amendementen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ja. Ik heb echter wel het verschil aangeduid. Uw amendement is duidelijk
een inbreuk op het contract en in het amendement-Biesheuvel, dat spreekt over
"individuele gevallen" is er naar mijn idee geen sprake van een afwijking
van het contract. Het geeft namelijk de vrijheid en niet de plicht om er in
een individueel geval van af te wijken. In die zin is er dus een duidelijk
verschil.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Gewoon handhaven dus!
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 En de heer Biesheuvel trekt zijn eigen consequenties. Dat moet hij ook
vooral doen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Wat gaat er voor: datgene wat er staat in het BBSH of datgene wat er staat
in deze wet?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Deze wet!
 
 Voorzitter! Het amendement-Biesheuvel op stuk nr. 21 spreekt over de evaluatiebepaling
in de wet. Bij brief van 2 maart heb ik de Kamer uitvoerig geïnformeerd
over het volgen van de wet en wel in de gevolgen voor de huurontwikkeling
en voor de financiële positie van de corporaties. Kortom, ik heb gemeld
het van buitengewoon grote betekenis te vinden om precies te volgen wat er
in de komende jaren gaat gebeuren. Dat is op verzoek van de Kamer gebeurd
en ik hecht eraan, te melden dat ik dat ook zeer belangrijk vind. Wat kan
een evaluatiebepaling in de wet daar dan nog aan toevoegen, als je van jaar
op jaar in de begroting melding maakt van hetgeen de wet uiteindelijk beoogt
en de drie doelen van de wet ook worden bereikt. Ook eventuele problemen zullen
worden gemeld met daarbij de wijze waarop wordt gereageerd. Een evaluatiebepaling
in deze wet is anders en werkt anders uit dan een evaluatiebepaling in bijna
elke andere wet. Die heeft namelijk ook een werkingsduur op lange termijn,
waardoor het mogelijk is om de wet alsnog te wijzigen. Deze wet is op een
zeker moment uitgewerkt. Het is een eenmalige operatie met nog vijf jaar lang
een verplichting voor de minimale huursomstijging. Een evaluatiebepaling in
deze wet voegt naar mijn mening dus niets toe aan hetgeen al zal gebeuren.
Zij is dus overbodig en dat is ook mijn oordeel over het amendement op stuk
nr. 21.
 
 Voorzitter! Het amendement van mevrouw Varma op stuk nr. 18 stelt voor,
het percentage van de subsidie-afbraak op 4 te zetten in plaats van op 5.
Dit punt is in het mondeling overleg al uitvoerig aan de orde geweest. Daar
is geconstateerd dat het 8 mld. extra zou kosten en dat daarvoor geen spoor
van een dekking was. Dat stond nog los van de vraag of het wel verstandig
zou zijn. Dan geef je het extra bedrag dat ter beschikking wordt gesteld aan
iedereen, dus ongeacht of men het nodig heeft. Het meer steunen op het instrument
van de individuele huursubsidie betekent dat meer maatwerk wordt geleverd.
En dus kan voor minder geld hetzelfde doel worden bereikt. Voor mensen voor
wie het nodig is, kan de effectieve huurstijging binnen de perken worden gehouden.
Wat de optimale besteding van de financiën van het Rijk betreft, is maatwerk
verstandiger dan generiek beleid waarbij aan iedereen iets wordt gegeven.
In dit geval is "iets" een bedrag van 8 mld. Het zal duidelijk zijn dat ik
aanvaarding van dit amendement ten sterkste ontraad.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Heeft u hiermee alle amendementen behandeld die u onder ogen heeft gehad?
Het gaat mij vooral om mijn amendement op stuk nr. 22.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Daarover kom ik nu te spreken. Het gaat daarbij om de vraag: is er nog
brutering na de brutering? Het antwoord is: ja, en wel in twee opzichten.
Het oordeel is positief waar het gaat om de niet toegelaten instellingen.
De heer Biesheuvel vraagt in zijn amendement of de datum mag worden gewijzigd
in 1 januari 1997. De financiële gevolgen daarvan zijn overzichtelijk.
Daarop kan dus in positieve zin worden gereageerd. Dan kom ik bij de overige
verhuurders die nog zouden willen bruteren. Daarover heeft natuurlijk overleg
plaatsgevonden. Dat overleg is helaas afgebroken. Men kon niet tot overeenstemming
komen. De situatie is nog steeds dat de deur van het ministerie open staat.
Er is altijd koffie. Men is dus welkom. Als men vindt dat de situatie gewijzigd
is, valt er natuurlijk te praten over brutering. Het gaat dan om de commerciële
verhuurders.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik zou ze eens op de borrel uitnodigen. Misschien gaan
zij dan overstag!
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik ben altijd in voor goede suggesties!
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Heeft u hiermee alles gezegd over het amendement op stuk nr. 22?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ja.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Maar kan dit eigenlijk wel? Het gaat om een categorie waarover nog geen
duidelijkheid bestaat, althans niet voor ons. Wij hebben alleen een rapport
van de commissie-Welschen gehad. De regering zou met een standpunt komen.
Is het wel mogelijk om dit bij amendement losjes in de wet te schuiven? Het
lijkt mij ontzettend vergaand. En gaan wij dan ook weer flankeren? Wat zijn
de financiële consequenties daarvan? Ik vind dit op het eerste oog hartstikke
eng!
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik kom hierop in tweede termijn nog terug. Uiteraard is er een samenhang
met het rapport van de commissie-Welschen. Dat is heel duidelijk. Maar op
zichzelf zijn de financiële gevolgen hiervan overzichtelijk, zoals ik
al meldde.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Wat is overzichtelijk?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Daarop kom ik in tweede termijn terug. Dan zal ik de precieze bedragen
noemen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Dat stel ik zeer op prijs. U zegt dat de financiële gevolgen overzichtelijk
zijn. Ik meldde u al dat ik het eng vind om dit bij amendement erin te schuiven.
Het is eigenlijk nooit aan de orde geweest. Dat dit ooit zou gebeuren in het
kader van Welschen, dat is wel aan de orde geweest. Maar het is nooit aan
de orde geweest om dat bij amendement in deze wet te schuiven. Ik ben heel
benauwd voor de financiële consequenties, met name voor de DKP-bejaardenoorden.
Daar is de ellende zeer groot, zoals überhaupt in het kader van de DKP.
Als de doorwerking naar de DKP-woningen binnen deze bruteringswet gelijk is –
wat de bedoeling zou zijn – dan houd ik mijn hart vast. Immers, de reserves
daar zijn nul, absoluut nul. Dat is nog enger!
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Nu heb ik van de staatssecretaris eens een positief oordeel over een amendement
gekregen, en nu zit u mijn plezier een beetje te bederven! Maar goed, ik begrijp
de achtergrond van uw vraag. Overigens komt deze problematiek niet nu voor
het eerst op tafel: dit is bij de schriftelijke behandeling en in het wetgevingsoverleg
ook al aan de orde geweest. Wij krijgen dus nog een verbijzondering van de
cijfers, maar ik ben de staatssecretaris uiteraard bijzonder dankbaar voor
zijn bereidwilligheid om hier te proberen, zijn eigen fractie te overtuigen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Voorzitter! Er is door de heer Poppe gevraagd of het contract tot stand
is gekomen buiten de huurders om, en of er dan geen strijd is met artikel
18 van het BBSH, waarbij het overleg met de huurders is geregeld. Het antwoord
is nee, omdat het ging om de afkoop van bestaande verplichtingen en er dus
geen extra verplichtingen waren voor de huurders. Het is dus niet zo dat de
huurders een extra last is opgelegd, integendeel, via het flankerend beleid
komt er geld bij. Er is dus geen strijdigheid.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 In het akkoord is ook het een en ander geregeld over vijftien jaar huurverhogingen,
en dat is zeker niet in het belang van de huurders.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Zeker, maar ik beschouw het akkoord ook als buitengewoon belangrijk om
de huren te matigen.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 U noemt dat matigen, maar ik heb uitgerekend dat het in vijftien jaar
gaat om 75% huurverhoging, en dat lijkt mij nogal van belang voor de huurders.
Het kan ook veel meer zijn, bijvoorbeeld een verdubbeling van de huren in
vijftien jaar. Als artikel 18 van het BBSH zo wordt uitgelegd, denk ik dat
het hele besluit toch wel flinterdun wordt als het gaat om de belangen van
de huurders.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Dat is niet juist. De operatie verloopt voor de huurders budgettair neutraal,
los van het flankerend beleid. Wat het flankerend beleid betreft, is dat voor
die huurders alleen maar positief.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 In artikel 18f staat dat het bij het beleid inzake huurprijzen van belang
is, daarbij de huurders te betrekken. Het akkoord gaat om de huren, heb ik
begrepen...
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Alleen maar in gunstige zin.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Elke huurverhoging is ongunstig! Wat krijgen we nu? Het betekent dat voor
vijftien jaar in een contract met de rijksoverheid wordt vastgelegd dat in
die periode een huurverhoging van minimaal 75%, en mogelijk meer, plaats zal
vinden. Het is toch zeker in het belang van de huurders om daarover te kunnen
oordelen? Wat krijgen we nou!
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 U wenst niet te onderkennen dat er twee situaties mogelijk zijn: wel of
geen brutering. Als er niet gebruteerd wordt, is de situatie voor de huurder
ongunstiger dan bij brutering. Ergo: de brutering is voor de huurder gunstig.
Dat het u niet past om dat te erkennen, is uw goed recht, maar het feit blijft
wel bestaan dat brutering voor de huurder gunstig is.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Nog éénmaal: 75% tot 100% huurverhoging, contractueel vastgelegd,
vind ik niet gunstig. Maar of het nu gunstig is of ongunstig: het betreft
hier huurverhogingen die op grond van artikel 18f van het BBSH besproken dienen
te worden.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Waar het gaat om een operatie die voor de huurder alleen maar gunstig
is, haalt u ten onrechte artikel 18 van het BBSH aan om te zeggen dat daarover
eerst overleg had moeten worden gevoerd door elke corporatie met elke huurder.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Het is aan de huurders om te bepalen of ze het van belang vinden, en niet
aan u.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik vind dat de heer Poppe toch een punt heeft, en ik zal uitleggen waarom.
Het is overigens hoogstens een illustratie van het feit hoe verhuurders, in
ieder geval ook de rijksoverheid, omgaan met huurders. Daar kan verder geen
sanctie uit volgen, want het wordt toch niet gecontroleerd.
Artikel 18 zegt natuurlijk wel degelijk dat onafhankelijk van de vraag of
een verhoging of een verlaging van de huur aan de orde is – de heer
Poppe maakt de fout, te beweren dat het een verslechtering voor de verhuurders
is – de huurders tijdig in de gelegenheid moeten worden gesteld, zich
uit te spreken over onderwerpen van beleid en beheer, die voor huurders van
wezenlijk belang kunnen zijn. Tot die onderwerpen wordt het beleid inzake
de huurprijzen gerekend. De heer Poppe zegt dat het negatief is, terwijl de
staatssecretaris zegt dat het positief is. Los daarvan, want wij zitten bijna
in de discussie over de staatsrechtelijke kant: zijn wij niet in strijd met
de wet bezig?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik acht deze discussie, waar het gaat om een gunstige operatie, buiten
de orde. Ik zeg het nogmaals en de heer Duivesteijn onderschrijft dat: de
huurders zijn alleen maar gebaat bij deze operatie! Het verwijt van de heer
Poppe vind ik dus onterecht. Hij heeft een ander oordeel over de vraag of
deze operatie voor de huurder gunstig is. Dat oordeel is echter onterecht.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Voorzitter! Het lijkt mij verstandig de zaken nog een keer uiteen te rafelen.
Wie hebben het contract gesloten? De voormalige staatssecretaris van Volkshuisvesting,
de koepels van de corporaties en de VNG hebben dat gedaan. Daarbij zijn ook
al die bedragen, prijzen en stijgingen eruit gekomen. Vervolgens is de achterbannen
de vraag voorgelegd of die daarmee akkoord gingen. Dat wil dus zeggen dat
hoogstens binnen de achterbanprocedure van een corporatie met de eigen huurders,
maar niet via het contract zelf, naar voren had kunnen komen dat er wellicht
iets had moeten gebeuren. Daar gaat het over.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Dat is juist.
 
 De heer Hofstra heeft gevraagd of de termijn van afhandeling kan worden
bekort, want een termijn van vijf jaar vindt hij te lang. De zorgvuldigheid
staat voorop. Een sterke bekorting van de termijn van vijf jaar zet een stevige
druk op de uitvoeringsorganisatie. Ik ben daar op zichzelf overigens niet
op tegen, want ik vind ook dat de uitvoering op zo kort mogelijke termijn
moet worden gerealiseerd. Ik moet echter wel de zorgvuldigheid kunnen blijven
garanderen. Om die reden is gekozen, op basis van een planning van de uitvoeringspraktijk
van de wet, voor een periode van vijf jaar. Overschrijding van de wettelijke
termijn zal kunnen leiden tot renteclaims. Ik heb er dus geen behoefte aan
om mij op voorhand vast te leggen op een kortere termijn. Ik zeg de heer Hofstra
wel toe dat ik die uitvoeringstermijn, als dat mogelijk is, zoveel mogelijk
zal beperken. Het risico dat wij over een korter te stellen wettelijke termijn
heen gaan, durf ik echter niet op mij te nemen.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Ik heb daar moeite mee. Ik heb het vanochtend ook vergeleken met een soort
verjaringstermijn. Ik kan mij hier helemaal niets bij voorstellen. Het gaat
om een administratieve afhandeling, het nog eens narekenen, het nog eens controleren.
De zorgvuldigheid staat voorop – daar ben ik het mee eens – maar
als wij op voorhand zeggen dat het vijf jaar mag duren, dan weet ik wel wat
er gebeurt. Ik vraag dus nog eens of het echt niet korter kan. Ik bedoel dan
geen twee maanden korter, maar twee of tweeënhalf jaar korter.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik denk dat het korter kan. Ik streef er ook naar om het korter te laten
duren. Ik praat dan ook niet over twee maanden, maar ik durf niet te garanderen
dat het korter kan. Dat is het probleem. In redelijkheid is het mogelijk om
de procedure een jaar te bekorten als ik er flink druk op zet, maar vraag
mij niet om dat te garanderen en om vervolgens de renteclaims te betalen op
het moment dat wij over de termijn heen gaan. Ik zeg toe dat wij deze kwestie
in de jaarlijkse rapportage zullen meenemen, met als doel het bekorten van
de uitvoeringstermijn. Het lijkt mij dat dit in alle redelijkheid mogelijk
moet zijn.
 
 Dan de situatie van de Rotterdamse corporaties en de hoog-niveaurenovatie.
Wat liggen daar nog voor problemen? Uit berekeningen blijkt dat de Rotterdamse
corporaties individueel hooguit een gemiddelde huurontwikkeling zullen doormaken
die maximaal 0,1% hoger is dan het landelijk gemiddelde. Dat is dus de omvang
waar wij nu over spreken wat betreft deze specifieke situatie van corporaties
die op grote schaal hoog-niveaurenovaties hebben toegepast. De omvang van
het huurverschil is dus maximaal 0,1% individueel, niet gemiddeld. Dat is
zeer gering.
 
 Dan de belangrijke kwestie van de kapitaalmarktleningen. Die heeft een
aantal aspecten. Er is door alle geachte afgevaardigden verwezen naar het
advies van de landsadvocaat met betrekking tot de rechtmatigheid van handelen.
Daarbij is gezegd dat als twee adviseurs verschillende meningen hebben, het
bestuur het lastig heeft. Ik heb geen reden om te twijfelen aan het nader
advies van de landsadvocaat. Ik vind dat volstrekt overtuigend. Er wordt niemand
te kort gedaan. Dat is doorslaggevend voor de vraag of er sprake is van rechtmatigheid.
Niemand komt dus te kort en ik acht de kans op claims dan ook buitengewoon
gering. Uiteindelijk heeft de rechter het laatste oordeel over een dergelijke
zaak; als al een oordeel van de rechter wordt ingeroepen. Ik zie dat met vertrouwen
tegemoet.
 
 Iets dat hier nauw verband mee houdt, is de kwestie van het flankerend
beleid. De heer Van den Berg heeft gevraagd hoe het bedrag van 1,8 mld. tot
stand is gekomen en op basis waarvan. Dat bedrag heeft zo'n omvang dat het
voor elke corporatie mogelijk is om die gemiddelde huurstijging van 3,8% over
die periode van vijftien jaar te realiseren. Er is geen rekening gehouden
met de financiële positie van individuele corporaties. De stelling kan
gehandhaafd worden dat het voor elke corporatie, hoe groot het aandeel DKP-woningen
ook is en ook al is er 100% via de kapitaalmarkt gefinancierd, mogelijk is
om op de 3,8% te komen. Dat was het uitgangspunt en daar hoeft niet aan te
worden getwijfeld.
 
 Verder is gevraagd of er een achtervang moet komen in het centraal fonds
voor corporaties die een hoog gehalte aan kapitaalmarktleningen hebben. Ik
heb moeite met de suggestie die daaruit spreekt, namelijk dat instellingen
met kapitaalmarktleningen te kort wordt gedaan. Men krijgt waar men recht
op heeft en er ontstaat geen probleem als gevolg van de brutering. Ik kijk
nu even naar het systeem dat wij hebben. Het centraal fonds en het waarborgfonds
 hanteren een classificatie op basis van de bedrijfswaardeberekening.
Dat is de naadloze aansluiting. Daaruit blijkt of men al of niet solvabel
is. Mevrouw Versnel vraagt in feite om een wel solvabele instelling saneringssteun
te geven. De vraag is of dat wel doelmatig is.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Door de heer Conijn is berekend dat als een corporatie veel via de kapitaalmarkt
heeft geleend, dat per woning ongeveer ƒ 11.000 scheelt in de uitbetaling
bij de brutering. Dat betekent dat wanneer een corporatie geen kapitaalmarktleningen
heeft of minder dan 30%, men er verhoudingsgewijs aanzienlijk beter uitkomt.
Verleden keer hebben wij het met appeltjes vergeleken: het mooie glanzende
appeltje en het rimpelige, droge appeltje. Dat verschil in positie vertaalt
zich uiteindelijk in de bedrijfsreserve van een corporatie en in de mogelijkheden
van een corporatie om daadwerkelijk zijn eigen revolving fund op te zetten
om goed te kunnen renoveren enzovoort. Uiteindelijk hebben die corporaties
minder kans om een fatsoenlijke bedrijfsreserve op te bouwen. Met het oog
op de solidariteit binnen de sector dienen zij, voordat zij "door de bodem
zakken", een beroep op het centraal fonds te kunnen doen. Ik vind het jammer
dat de staatssecretaris daar het belang niet van ziet. Het gaat om die gevallen
waarin er sprake is van een slechte bedrijfsreserve en er een stimulans nodig
is.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik erken onmiddellijk dat een aantal corporaties op dit punt problemen
kan krijgen. Dit is geen gevolg van de brutering, ook niet van onrechtmatig
handelen, maar het vloeit voort uit de feitelijke situatie. Ik wil mevrouw
Versnel op een alternatief wijzen. Wij zullen de financiële situatie
van de desbetreffende corporaties met nadruk volgen. In mijn jaarlijkse rapportage
zal ik dan aandacht besteden aan de stand van zaken. Daarbij zal ik tevens
aangeven of er reden is om alsnog aanvullende maatregelen te nemen. Mevrouw
Versnel heeft een mogelijke maatregel genoemd, maar ik kan mij ook andere
maatregelen voorstellen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Ik zou het jammer vinden als wij dan weer direct klaar staan met de rijksportemonnee.
Wij hebben nu de kans, een oplossing te bieden door een beroep te doen op
de solidariteit binnen de sector.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik denk niet meteen aan de rijksportemonnee. Er zijn andere vormen van
solidariteit denkbaar dan alleen een beroep op het centraal fonds.
 
 Voorzitter! Ik kom nu toe aan de beantwoording van de vragen over de "omgeving
van de wet", zoals omschreven op bladzijde 9 van de meermalen genoemde brief.
Met het wetsvoorstel worden ongelijke omstandigheden in het huurbeleid van
toegelaten instellingen door middel van flankerend beleid rechtgetrokken.
Het flankerend beleid komt voort uit de ongelijke omstandigheden van verhuurders
bij de introductie van de huursombenadering. Bij motie van de toenmalige kamerleden
de heren De Pree en Koetje is de regering gevraagd, de verhuurders meer differentiatiemogelijkheden
te geven en daarbij rekening te houden met de speciale positie van instellingen
met een eenzijdig woningbestand. Bij de introductie van de huursombenadering
bleek het niet direct noodzakelijk, voor de verhuurders met een eenzijdig
woningbezit flankerende maatregelen te nemen. De problemen van die instellingen
worden immers pas na verloop van tijd manifest. Door de balansverkorting treedt
dit latente vraagstuk echter wel op de voorgrond.
 
 Ik acht het goed dat afzonderlijk aandacht wordt besteed aan de wijze
waarop instellingen die middelen in het kader van het flankerend beleid hebben
ontvangen, met hun huurprijsvorming omgaan. Ik acht het verstandig dat de
instellingen de ontvangen gelden in hun jaarrekening afzonderlijk zichtbaar
en controleerbaar maken in een vereveningsrekening. Ik wijs op de aanbevelingen
dienaangaande van de Raad voor de jaarverslaglegging. Het gaat evenwel uiteindelijk
om het resultaat en niet alleen om de zichtbaarheid. Een afwijkend huurpatroon
van een instelling is voor mij voldoende reden voor een andere diagnose en
inspectie. Met "afwijkend" wordt bedoeld: hoger dan mocht worden verwacht.
De gemeente vormt zich bij het toezicht op grond van de eerstelijnsverantwoordelijkheid
eerst een oordeel over de uitkomsten van het huurbeleid. Bij de evaluatie
van het Besluit beheer sociale huursector (BBSH) zal de werking van het BBSH
met betrekking tot dit onderdeel een bijzonder punt van aandacht zijn. De
redelijkheid van het gevoerde huurbeleid komt bovendien volgens de te introduceren
procesvereisten in het overleg tussen huurders en verhuurders aan de orde.
 
 Voorzitter! Kort samengevat: er is dus voldoende controle of de gelden
voor flankerend beleid ook worden ingezet voor het doel waarvoor ze waren
bestemd, namelijk voor het matigen van de huren. Ik zeg de Kamer hierbij toe
dat, voor zover dit niet het geval is, er nadrukkelijk op zal worden toegezien
of dit inderdaad gebeurt.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik ben de staatssecretaris erkentelijk dat hij inmiddels zo
ruiterlijk heeft toegegeven dat het bedrag voor het flankerend beleid inderdaad
zonder een prestatieverplichting beschikbaar gesteld is en dat hij een weg
aangeeft om te controleren of de 1,8 mld. inderdaad besteed wordt om de huren
reëel te matigen.
 
 Ik zou de staatssecretaris willen vragen of het niet mogelijk is om de
wet aan te passen op dit punt, zodat deze zaak ook wettelijk geregeld wordt.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Voorzitter! Laat ik, alvorens de vraag te beantwoorden, eerst nog eens
onder de aandacht van de heer Duivesteijn brengen wat wij al geregeld hebben.
Dat is de toetssteen van ons beleid. Ik doel op de prestaties in het BBSH.
Op dit moment is in het BBSH geregeld dat corporaties hun maatschappelijk
kapitaal moeten besteden ten behoeve van de huisvesting van de doelgroep.
Ik wijs erop dat deze verplichting niet alleen in de Woningwet maar ook in
het BBSH is vastgelegd.
 
 Artikel 70 van de Woningwet schrijft voor dat toegelaten instellingen
uitsluitend op het gebied van de volkshuisvesting werkzaam mogen zijn –
er zijn aanvullende vragen gesteld of dit niet nader moet worden omschreven
en ik ben hiertoe bereid, voorzitter – en geen uitkeringen mogen doen
anders dan in het belang van de volkshuisvesting. Op grond van het BBSH verhuren
de toegelaten instellingen betaalbare woningen, bij voorkeur aan
de doelgroep en richten zij hun investeringsbeleid op de sociale taakstelling.
Bovendien is de corporatie verplicht batige saldi uitsluitend voor werkzaamheden
op het gebied van de volkshuisvesting te besteden. Hiermee zijn corporaties
thans zonder meer verplicht het maatschappelijk kapitaal ten behoeve van de
huisvesting van de doelgroep aan te wenden. Hier valt dus ook de 1,8 mld.
onder. De vraag is natuurlijk nog steeds of je hier nog meer vorm aan moet
geven. Ik heb de bereidheid hiertoe, indien nodig, reeds uitgesproken. Maar
er is op dit moment dus niet, zoals een beetje is gesuggereerd, een soort
vrijheid om met de financiële middelen "te doen waar men zin in heeft".
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Voorzitter! Nogmaals, ik waardeer het zeer dat de staatssecretaris erkent
dat de 1,8 mld. verstrekt wordt zonder dat er prestatie-afspraken gemaakt
zijn, anders dan in het BBSH. We hebben met elkaar geconstateerd – de
staatssecretaris heeft dit elders in een interview ook al eens gedaan –
dat het toezicht niet al te florissant verloopt op dit moment. Theoretisch
zouden we hierop kunnen terugvallen. Het lijkt me heel erg belangrijk dat
we in het kader van deze wet "het contract" regelen, een bepaling opnemen,
waardoor we de mogelijkheid hebben om geld terug te vorderen wanneer aangetoond
kan worden dat dit niet op een juiste wijze gebruikt wordt. Ik zeg dit zo
nadrukkelijk, omdat we in feite heel dicht bij elkaar gekomen zijn op het
punt van het beschikbaar stellen van de 1,8 mld. Als het in de richting van
een huurverlaging gaat – niet al te strikt genomen, maar in algemene
zin – dan zal de PvdA met veel meer plezier mee kunnen gaan met de wet.
Laat ik het volgende helder stellen. Ik zal nagaan of wij mogelijkerwijze
in die zin een amendement kunnen maken, een amendement van "boter bij de vis",
zodat het goed controleerbaar is, ook voor huurders, en wij hierop straks
terug kunnen vallen. Nogmaals, ik heb waardering voor het feit dat de staatssecretaris
het op deze manier aangeeft.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Ik wil een aanvullende vraag stellen. Stel dat een corporatie via het
flankerend beleid geld heeft ontvangen en continu boven de 3,8% zit. Is het
dan mogelijk dat de staatssecretaris op basis van het bestaande instrumentarium
ingevolge het BBSH een aanwijzing geeft waardoor de huur lager moet worden?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Dat kan. In antwoord op de vraag van de heer Duivesteijn zeg ik dat het
volgens mij niet nodig en zelfs ongewenst is om in deze bruteringswet een
artikel over de prestatie-eisen op te nemen. De prestatie-eisen uit het BBSH
gelden al. Ik heb de Kamer al toegezegd dat die kunnen worden aangescherpt
als dat nodig is. De gelden kunnen alleen maar worden besteed ten behoeve
van de volkshuisvesting. Ik ontraad de Kamer ergens in de bruteringswet een
artikel op te nemen waarin de prestatie-eisen precies worden vastgelegd. Dat
zou dan een meerwaarde moeten hebben boven het bestaande BBSH en ik zie niet
goed in hoe ik dat nu vorm kan geven.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik doe nog een korte poging. De staatssecretaris ontraadt de Kamer de
eisen in de wet op te nemen. Voor mij is het controleerbare, het concreet
toetsbare essentieel. Ik kan mij namelijk ook voorstellen, dat wij een en
ander in de wet opnemen. Uiteindelijk worden er contracten afgesloten. Het
is heel gewoon om in contracten kleine lettertjes op te nemen. Een onderdeel
van die kleine lettertjes kan zijn dat te zijner tijd moet worden aangetoond,
dat het geld inderdaad overeenkomstig de bedoeling is besteed.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Dat het geld te zijner tijd overeenkomstig de bedoeling wordt besteed,
wordt gegarandeerd door het toezicht op de corporatie. Het is mijn opvatting
dat voor het toezicht nadere regels nodig zijn. Met "nadere regels" doel ik
op het feit dat wij hebben moeten constateren, dat inzake het eerstelijnstoezicht
bij de gemeentebesturen een scala opvattingen bestaat over de wijze waarop
men het toezicht dient uit te oefenen. Mevrouw Versnel heeft daar uitersten
van genoemd. Dat is een ongewenste situatie. Ik acht het daarom noodzakelijk,
de Kamer in ieder geval dit jaar voor te stellen het toezicht op de corporaties
anders te regelen. Of het toezicht moet worden gescheiden – de gemeente
houdt het toezicht op de volkshuisvesting en een ander oefent het toezicht
op de financiën uit – staat ter discussie. Ik laat even in het
midden wie die ander dan is. Daarover wil ik nog wel eens spreken met andere
instanties die toezicht uitoefenen. Ik denk dan bijvoorbeeld aan de Algemene
Rekenkamer of aan Binnenlandse Zaken. Het systeem van toezicht moet immers
een sluitend systeem zijn dat goed functioneert en waarop democratische controle
mogelijk is. Mevrouw Versnel heeft daarop gewezen. Iemand moet ter verantwoording
kunnen worden geroepen voor de wijze waarop het toezicht en de controle plaatsvinden.
Ik ben dus bereid daar nog eens uitvoerig naar te kijken. Ik vind het echter
wel een randvoorwaarde. Ik constateer overigens wel dat het tweedelijnstoezicht
goed was. Daarop is geen kritiek geweest.
 
 Voorzitter! Ik moet nog een vraag van de heer Poppe beantwoorden. Hij
wees mij op de grondwettelijke zorg voor de volkshuisvesting. Die mag niet
in gevaar komen. Anderen hebben mij daar ook op gewezen. Dat is volstrekt
niet het geval. Er ligt een grondwettelijke taak op het gebied van de volkshuisvesting.
Die blijven wij uitoefenen, zij het minder gedetailleerd en met meer vertrouwen
in de sector. De verantwoordelijkheid voor een goede volkshuisvesting blijft
volledig intact.
 
 De heer Poppe heeft mij voorts gevraagd of de huren in vijftien jaar geen
75% kunnen stijgen. Ja, dat zou best kunnen, maar de heer Poppe laat de stijging
van de inkomens in dezelfde periode gemakshalve buiten beschouwing. Het dramatische
effect dat hij suggereert, is naar mijn stellige opvatting niet aan de orde.
Dat geldt ook voor zijn stelling dat dit het einde is van de sociale huisvesting.
Ik acht die opmerking volstrekt misplaatst.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik heb dat onder meer gerelateerd aan het streven van dit kabinet om 40.000
"Melkert-banen" in te voeren. De beloning van die banen is zoals bekend minimaal:
120% van het minimumloon, maar over 35 uur per week. Ik heb het ook gerelateerd
aan de banenpoolers en het toenemend aantal mensen in de bijstand. Voor mensen
in die situatie is een huurverhoging van 75% of meer over vijftien
jaar een ramp. Dat heb ik bedoeld.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Dat heeft de heer Poppe inmiddels een keer of vijftien gezegd, het vorige
overleg inbegrepen; desondanks is het niet waar.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Het kan niet vaak genoeg worden gezegd.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Wat mij betreft wèl.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Als de heer Poppe echt indruk wil maken, moet hij de huurstijging over
100 jaar berekenen. Die is ongetwijfeld nog veel opmerkelijker, en dan zeg
ik nog steeds dat het niet waar is, want ook de lonen zullen zich in die richting
ontwikkelen.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik heb het over een contract dat voor vijftien jaar is afgesloten, dus
voor een afgeschermde termijn. Daarover spreek ik en niet over 100 jaar. De
regering heeft die afspraak gemaakt met de koepels; die is vastgelegd en daar
hebben de huurders geen invloed meer op. Dat vind ik een slechte zaak.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ook dat is niet waar. Er is geen contract voor vijftien jaar afgesloten.
Er is voor vijf jaar een minimale huursomstijging geregeld en in de wet is
ook een maximale individuele huurstijging vastgelegd, en dat allemaal voor
vijf jaar en niet voor vijftien jaar. Misschien moet de heer Poppe de stukken
nog eens doornemen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik stel voor om dit stuk voor twee heren te beëindigen. Ik verzoek
de staatssecretaris, zijn betoog voort te zetten.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Voorzitter! De belangrijkste opmerkingen van de heer Hofstra heb ik uitvoerig
behandeld. Op zijn opmerkingen over de status van dit wetsvoorstel en de vrijheid
om ervan af te wijken heb ik geantwoord; dat geldt ook voor de gevolgen van
afwijking. Ik heb voorts geantwoord op zijn vragen over de kapitaalmarktleningen,
over de termijn van afwikkeling van de contracten en over het toezicht. Hij
heeft nog eens het belang van de gedragscode benadrukt en daarmee ben ik het
eens.
 
 Daarnaast heeft hij enkele opmerkingen gemaakt over de situatie in de
groeikernen waarbij hij Lelystad als voorbeeld heeft genoemd. Ook anderen
hebben dat gedaan. Voorzitter! Ik onderschrijf de stelling dat de situatie
in de groeikernen moeilijk is. Laten wij niet net doen alsof niet door een
ongelukkige samenloop van omstandigheden – ik citeer nu de heer Hofstra –
daar de verhouding tussen huren en inkomens buitengewoon ongunstig is. Dat
geldt overigens niet voor elke groeikern in dezelfde mate; het geldt zelfs
niet voor alle groeikernen. Het geldt wèl en in het bijzonder voor
Lelystad waar er sprake is van èn een relatief laag gemiddeld inkomen
èn grote leegstand èn een ongelukkige samenstelling van de woningvoorraad.
Voorzitter! Ik heb mij voorgenomen om de Kamer ten aanzien van dit probleem,
dat maar zijdelings met de brutering samenhangt, in reactie op het OTB-rapport
een aparte brief toe te zenden. Aan de hand daarvan kunnen wij vervolgens
deze kwestie meer gedetailleerd bezien. Ik denk dat inderdaad speciale maatregelen
moeten worden getroffen, maar ik constateer ook dat de brutering hier wel
wat helpt. Immers, het flankerend beleid is voor een belangrijk gedeelte voor
deze situatie van belang en zal dan ook voor de groeikernen tot een verbetering
leiden.
 
 Voorzitter! Mevrouw Versnel geeft aan dat de wet het huurbeleid in ruime
zin vastlegt. Hierbij gaat het om het gemiddelde van 3,5% gedurende vijf jaar
als minimale huursomstijging en om de inspanningsverplichting ten aanzien
van het niveau 6,5% tot 7,5% voor de individuele maxima. Daar houden wij ons
aan. Mevrouw Versnel stelt hierbij de voorwaarde dat de procesvereisten in
werking zullen zijn getreden. Dat staat er niet, voorzitter, maar ik ga er
wèl van uit dat dit het geval zal zijn.
 
 Overigens heeft de heer Biesheuvel daarover gesproken. Deze voorwaarde
zou al gesteld zijn door de fractie van het CDA in de UCV van februari 1994,
waarin over de brutering werd gesproken. Ik zal wel een slechte lezer zijn,
maar ik heb het niet kunnen vinden. Hij zal mij ongetwijfeld in het verslag
de bladzijde kunnen tonen waarop dat staat. Ik geloof hem direct, maar ik
verzoek hem het mij nog even aan te geven.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Ik zal dat doen, in de ogen kijkend van degene die het uitgesproken heeft.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Die het dus niet uitgesproken heeft! Voorzitter! Zo zie je maar hoe een
mens ineens zijn zekerheden kunnen ontvallen.
 
 Het is geen punt om lang over te discussiëren. Ik ga ervan uit dat
als de volgende onderhandelingen worden gevoerd, in het voorjaar van het volgend
jaar, de wet in werking zal zijn. Dat is een troost voor de heer Biesheuvel.
 
 Mevrouw Versnel vroeg of artikel 22 van het BBSH, wat betreft de bestemming
van de bedrijfsreserves, niet beter moet worden omschreven. Ik heb de bereidheid
daartoe uitgesproken. Ik heb daaraan op dit moment niet veel toe te voegen.
 
 Zij heeft gevraagd of de belangen van de huurders niet beter moeten worden
behartigd. Moet hun positie niet sterker worden, door hun een vertegenwoordiger
in het centraal fonds te geven? Dat ligt niet echt voor de hand. Ik weet ook
niet echt of de huurders daar zoveel beter van zouden worden. Heel concreet
zou het betekenen dat een vertegenwoordiger van de Woonbond, die ik toch beschouw
als dè vertegenwoordiger van de huurders, een plaats in het bestuur
van het centraal fonds zou krijgen. Ik weet niet of de Woonbond dat wel leuk
zou vinden. Een plaats in het bestuur hebben betekent ook: gebonden zijn aan
het besluit. Ik ben bereid om dit met het bestuur van het centraal fonds en
met de Woonbond te bespreken, in een open gesprek. Nogmaals, ik ga ervan uit
dat het de bedoeling van mevrouw Versnel is om de positie van de huurders
te versterken. Ik ben er nog niet van overtuigd dat dit op deze wijze ook
zou gebeuren.
 
 Huurders zijn overigens in individuele gevallen wel degelijk betrokken
bij saneringsoperaties. Dat kan interfereren, in die zin dat vertegenwoordigers
van de huurders in een individueel geval natuurlijk niet een andere opstelling
kunnen hebben dan zij in het bestuur van het centraal fonds eventueel zouden
hebben. Daardoor worden beperkingen opgelegd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Het is net zoiets als met de koepels. Daar treedt ook altijd
een corporatie die wordt overkoepeld door een van de deelnemers in het centraal
fonds op. De huurders worden weer overkoepeld door de Woonbond. Wanneer de
individuele huurder in het kader van een sanering een probleem heeft, kan
hij dat zelf uitvechten, overigens met juridische steun, maar dat is een ander
verhaal.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik heb mijn oordeel erover gegeven. Ik geloof niet dat ik er thans iets
aan moet toevoegen.
 
 De heer Van den Berg vroeg of het mogelijk is in extreme gevallen bij
te sturen. Het BBSH geeft daartoe volop mogelijkheden.
 
 Kunnen de corporaties een actief vermogens- en liquiditeitsbeheer voeren?
Ik ben van opvatting dat dit kan en dat dit van grote betekenis is. Er is
immers sprake van een relatie tussen huren en de kostenontwikkeling in de
bouw. Er is natuurlijk ook een relatie met het vermogensbeheer van de corporaties.
Naarmate dat beter is, zal dat een gunstiger invloed op de huren hebben.
 
 Hebben de overheden voldoende mogelijkheden om de uitoefening van de publieke
functie van de corporaties, die van groot belang is, te garanderen? Ja, die
zijn vastgelegd in het BBSH en de Woningwet. Er is een aanwijzingsbevoegdheid
voor beleid en beheer. In het meest extreme geval zou dit kunnen leiden tot
intrekking van de toelating. Maar dan praten wij echt wel over een buitengewoon
extreem geval, waarbij ik de hoop uitspreek dat het nimmer tot zoiets hoeft
te leiden. In principe kan het en is er een sluitend systeem.
 
 Ik hoop dat ik de twijfels van de heer Biesheuvel inzake de kapitaalmarktleningen
heb kunnen wegnemen.
 
 De heer Biesheuvel heeft het belang van een goede monitoring en van een
goede rapportage onderschreven. Hij onderschreef ook het belang van de volkshuisvesting
als overheidszorg. Ik kan niet anders dan dat onderschrijven.
 
 De heer Biesheuvel heeft gezegd dat ik op een rijdende trein ben gestapt.
Ik deed dat ook met volle overtuiging. Ik kan niet anders zeggen dan dat ik
bewondering heb voor de wijze waarop door alle betrokkenen deze operatie op
de rails is gezet. Ik heb dit op afstand gevolgd in een andere functie, toen
dit alles begon. Ik heb het bijna als een "mission impossible" gezien. Alle
betrokkenen komt een compliment toe dat zij het in dit stadium hebben weten
te brengen. Ik heb ook de hoop niet verloren dat wij nog een stap verder kunnen
zetten en dat ik dit voorstel in de Eerste Kamer zal mogen verdedigen.
 
 Dit brengt mij bij de inbreng van de heer Van Middelkoop. Ik heb reeds
onderschreven dat het Rijk zijn publieke taak op het gebied van de volkshuisvesting
volledig houdt, zij het in een andere vorm. De verantwoordelijkheid daarvoor
is echter niet minder geworden. Wat de corporaties betreft geldt zeker vrijheid
in gebondenheid. Ik heb u er hopelijk van overtuigd dat de gebondenheid via
het wettelijk systeem dat wij kennen, Woningwet en BBSH, ook volledig aanwezig
is. Inderdaad, vrijheid in gebondenheid.
 
 Is de evaluatie van het BBSH, die in 1998 is voorzien, niet te laat? Uiteraard
blijven wij het BBSH aanpassen waar dat nodig is. Ik heb al een aantal punten
genoemd waar dat het geval zal zijn. Dat het BBSH uiteindelijk in de ordeningswet
terecht zal komen, is ook duidelijk. Ik heb gezegd dat ik die nog graag deze
kabinetsperiode wil realiseren. Dat betekent dat een aantal zaken wat naar
voren zou schuiven.
 
 De wet op de procesvereisten komt eraan. Ik ga ervan uit dat die volledig
in werking is op het moment dat de volgende huuronderhandelingen worden gevoerd,
in de huurronde van 1996. Zorg is uitgesproken onder het motto "eerst zien,
dan geloven". Ik zou dat iets willen amenderen: er is vertrouwen, maar geen
blind vertrouwen. Dat betekent dus een nauwlettend volgen van de gebeurtenissen.
Ik zie trouwens niet opnieuw gemeentelijke woningbedrijven ontstaan.
 
 Is er een relatie tussen de minimale huursomstijging en de maximale individuele
huurverhoging van 6,5% tot 7%? Nee, daar is geen relatie tussen.
 
 Moeten wij verplichtende maatregelen nemen ten behoeve van de doorstroming?
Nee. Wij moeten wel een wervend woonmilieu aanbieden, onder andere in de Vinex-gebieden,
maar ook door attractief te bouwen in de bestaande stad. En ik kijk daarbij
de heer Duivesteijn ook aan. Ik wil inderdaad inkomenswijken vermijden. Dat
betekent een grote verantwoordelijkheid voor de betreffende gemeenten om in
de bestaande stad ook in de koopsector aantrekkelijke woningen te bouwen.
Dat kan leiden tot doorstroming en dan komen er goedkopere woningen vrij.
Dan voorkom je de situatie dat hele wijken verworden tot wijken waarvan de
bewoners een buitengewoon eenvormige en uniforme inkomenssituatie kennen en
altijd aan de onderkant. Waar velen van u dat willen vermijden, sluit ik mij
daar volstrekt bij aan. De Vinex-contracten maken het overigens ook ruim mogelijk
om in bestaand stedelijk gebied te bouwen en de bouwopgave daar voor een groot
deel te realiseren.
 
 Is er een relatie met de ruimtelijke ordening? Ja, in die zin dat de gemeentelijke
autoriteiten er toezicht op zullen uitoefenen dat er geen uniformiteit ontstaat.
Waar ik dat zelf observeer, is er geen groot risico van uniforme wijken. Die
wijken zijn in het verleden wel gebouwd en daar plukken wij nu nog de wrange
vruchten van.
 
 Is er een garantie dat corporaties blijven bouwen, nu er geen financiële
prikkels meer zijn? Jazeker, het BBSH en de verplichting van de corporaties
om die taakstelling op het gebied van de volkshuisvesting uit te voeren.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Is er een garantie dat die taak in het kader van de volkshuisvesting wordt
uitgevoerd? De staatssecretaris zegt: ja, die garantie is er in de sfeer van
het BBSH. Het BBSH schrijft echter nergens voor waar toegelaten instellingen
moeten bouwen. De gemeentebesturen kunnen op geen enkele manier, ook niet
volgens het BBSH, afdwingen dat een toegelaten instelling in een bepaalde
wijk of een bepaald gebied gaat investeren. De staatssecretaris had het er
net over dat er geen gemeentelijke woningbedrijven meer zullen ontstaan. Ik
vermoed ook dat ze voorlopig niet zullen ontstaan. Er zullen echter wel gebieden
ontstaan waar corporaties weigeren te investeren, omdat ze dat op een of andere
manier niet verantwoord vinden. Ik vind het verkeerd als de staatssecretaris
volhoudt dat het BBSH voorziet in een oplossing. Het BBSH voorziet daar volstrekt
niet in.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Het BBSH voorziet in een garantie dat de corporaties hun taakstelling
uitvoeren en blijven investeren.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 De tendens van schaalvergroting is aanwezig. Dat heeft de staatssecretaris
zelf geschreven naar aanleiding van al die burgemeesters die bestuurslid wilden
worden van corporaties. Met landelijke of regionale corporaties zal dat straks
betekenen dat zij gaan opereren zoals een projectontwikkelaar of een particuliere
institutionele belegger opereert. Zij kijken wat landelijk bezien de beste
plek is. Is dat Zwolle, op een AAA-locatie? Dan gaat men daar investeren.
Het betekent dat de directe relatie met de sociale problematiek en de investering
hiermee niet meer per definitie gegarandeerd is. Het is relevant dat de staatssecretaris
met ons van mening is dat er geen inkomenswijken zijn. Ik ben er zeker van
dat de staatssecretaris die overtuiging ook heeft. Er moet wel een garantie
komen dat je corporaties als het ware kunt sturen, in de zin van de plek waar
ze gaan investeren. Dan is de relatie met het gemeentebestuur weer essentieel.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Het is volstrekt juist dat er een goede relatie moet zijn met het gemeentebestuur.
Ik neem dat graag mee in het kader van de vraag hoe wij met het toezicht omgaan.
Moet er dan een systeem komen waarbij de corporatie een plan maakt? Corporaties
horen meerjarige plannen te hebben. Dat daarover overleg met de gemeente wordt
gevoerd, is een aantrekkelijke gedachte. Ik zal de heer Duivesteijn hierover
nader berichten bij mijn voorstel over het toezicht op de corporaties. Ik
zal dit punt erbij betrekken. Ik zie niet goed in hoe een volkshuisvestingsbeleid
gevoerd kan worden als er geen goed contact en overleg is tussen de corporaties
en de gemeente. Beide hebben nauwe banden met elkaar.
 
 Ik heb aanneming van het amendement van de heer Stellingwerf over artikel
13 al met de grootste kracht ontraden. Ik doe dat opnieuw. Ik hoef hierop
niet terug te komen.
 
 Ik neem aan dat ik ben ingegaan op de opmerkingen van de heer Duivesteijn.
Hij heeft nog eens onder de aandacht gebracht dat hij het belangrijk vindt
om de prestaties van de corporaties te beoordelen. Ik onderschrijf dat.
 
 Ik geloof niet dat er sprake is van een vlucht naar de koopsector. Er
is sprake van een inhaal, onder andere gebaseerd op het buitengewoon lage
rentepercentage dat wij lange tijd hebben gehad. Van dat lage percentage is
gelukkig niet alleen door de koopsector, maar ook door de corporaties gebruik
gemaakt om veel te bouwen. Gezien de teruggaveproblematiek, had ik graag gezien
dat zij dat nog meer hadden gedaan. Er is gelukkig veel gebouwd. Ik denk niet
dat er sprake is van een structurele vlucht naar de koopsector. De verhouding
tussen koop- en huursector hangt altijd sterk af van de rente-ontwikkeling.
Op dit moment is de rente gelukkig gematigd.
 
 Natuurlijk zullen wij elk jaar over het huurbeleid spreken. De bruteringswet
geeft de marges aan en binnen deze marges zullen wij uiteraard graag met elkaar
over het huurbeleid spreken. Het is een traditie om aan het eind van elk jaar
een huurbrief te sturen en daarover te discussiëren. Ik zeg graag toe
dat wij deze traditie voortzetten.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Dat vind ik fijn, want ik houd van tradities. Dat doe ik al jaren. Met
het bruteringsakkoord neemt de regering een inspanningsverplichting op zich.
Ik acht de Kamer echter vrij om elk jaar te bepalen wat de omstandigheden
op dat moment zijn.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Dat lijkt mij niet juist. De Kamer heeft dan op dit punt niet meer de
vrijheid die zij nu heeft. De inspanningsverplichting geldt voor het Rijk
en staat in de toelichting op de wet. Ik heb de Kamer ook namens het kabinet
geschreven dat de situatie voor en na de bruteringswet verschillend is.
 
 Mevrouw Varma heeft aandacht gevraagd voor de positie van de huurders,
Rotterdam genoemd, het toezicht genoemd en de individuele huursubsidie nog
eens onder mijn aandacht gebracht. Dat blijft het kerninstrument van de volkshuisvesting.
Ik wijs haar er in dit verband nog eens op dat er bij de UCV over de bruteringsoperatie
en later in het kader van het regeerakkoord (en vervolgens vastgelegd in de
Wet individuele huursubsidie) besloten is om 2% extra normhuurcompensatie
toe te kennen. Dat betekent dat de minima 2% minder huurstijging ervaren dan
anderen, althans voor zover zij van de individuele huursubsidie gebruik maken.
Ik raad hun dat aan. Dit jaar en ook komend jaar is er voor mensen met een
minimumuitkering of -inkomen een buitengewoon gematigde huurontwikkeling,
die aanzienlijk lager is dan de getallen die wel eens genoemd worden. Als
het gemiddelde in het komende jaar 4,5% is, is de stijging voor deze speciale
categorie dus 2% lager. Dat is naar mijn eerlijke overtuiging gematigd. Het
is ook goed dat dit gebeurt.
 
 Dat de woningmarkt niet een echt vrije markt is, hebben mevrouw Varma
en ik al eerder met elkaar besproken.
 
 De heer Verkerk wijs ik op alle regelgeving en de financiële banden
die overblijven, bijvoorbeeld met de Vinex-akkoorden. Dan is in redelijkheid
niet te zeggen dat de volkshuisvesting aan het spel van de markt wordt overgelaten.
 
 Dat huurders niet voldoende deskundig zijn, is in een aantal gevallen
zeker waar. Ik roep hen dan ook allemaal ertoe op, lid van de Woonbond te
worden. Wees verstandig: doe dat. Daar krijgen zij deskundig advies. Ik steun
dat zeer. Ik steun ook de Woonbond in zijn streven, een zo representatief
mogelijke organisatie te worden. Het lijkt mij voor huurders van belang, zich
inderdaad van deskundig advies te voorzien.
 
 
 
 
 
 De heer Verkerk (AOV):
 
 Is de staatssecretaris van mening dat de Woonbond nu voldoende geëquipeerd
is en dus de deskundigheid heeft om de andere partijen te ontmoeten, ook de
beleggers? Het is erg aardig dat de staatssecretaris vindt dat de huurders
zich maar moeten organiseren, want dat is nodig voordat zij lid van de Woonbond
kunnen worden, dacht ik.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Nee, hoor. Daar kunnen zij individueel lid van worden als zij dat willen.
Nogmaals, dat beveel ik alle huurders aan. Ik ben van opvatting dat de Woonbond
inderdaad het kwaliteitsniveau heeft om te kunnen adviseren. De positie van
de bond zelf behoeft echter nog wel enige versterking door groeiend ledenaantal
en dergelijke. Ik draag ook daartoe bij, mede met deze uitspraken.
 
 De heer Verkerk zei dat de huren explosief aan het stijgen zijn. Ik heb
juist aangetoond dat de explosieve stijging voorbij is en dat als gevolg van
het bruteringsakkoord de stijgingen in de komende jaren aanzienlijk lager
zullen zijn. Dit was ook het doel van het bruteringsakkoord. Ik maak mij er
sterk voor dat wij dit allen zullen meemaken.
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De behandeling van het wetsvoorstel zal volgende week worden voortgezet.
 
 
 
 
 
 Sluiting 17.42 uur
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19941995-56-3483-3510.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl