Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de orgaandonatie (evaluatie) (29494)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 4387-4404

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

18-04-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 71, pagina 4387-4404

12-04-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29494Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Vragen van het lid Crone aan de minister-president over het bericht dat ook in het overheidsbedrijf Gasunie een bonus is uitgekeerd van 300.000 euro en dat de hoogste inkomens in de kabinetsvoorstellen 5% stijgen en lage inkomens en middeninkomens minder dan 0,8% (mondelinge vragenuur)Pagina 4357-4362
Vragen van het lid Blom aan de staatssecretaris van Defensie over het bericht dat er in de nacht van 9 op 10 april 2005 150 wapens zijn gestolen van de vliegbasis Gilze-Rijen (mondelinge vragenuur)Pagina 4368-4369
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 12 april 2005)Pagina 4404-4406
Presentie en opening (dinsdag 12 april 2005)Pagina 4357-4357
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met verlaging van de wettelijke alcohollimiet voor beginnende bestuurders (29844), en over de motie-Roefs over een generieke verlaging van het toegestane alcoholpromillage van 0,2 promille (29844, nr. 10)Pagina 4373-4373
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Nieuwe regeling voor verplichte deelneming in een beroepspensioenregeling (Wet verplichte beroepspensioenregeling) (29481)Pagina 4372-4372
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over toerisme en recreatie, te weten de motie-Van den Brink over afschaffing van de toeristenbelasting op het platteland (26419, nr. 22), de motie-Schreijer-Pierik over verdere verlaging van de lasten- en regeldruk voor de horeca (26419, nr. 23) en de motie-Aptroot/Örgü over toeristenbelasting en het onderzoek naar het gemeentelijk belastinggebied (26419, nr. 24)Pagina 4373-4374
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 12 april 2005)Pagina 4369-4372
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over externe veiligheid en ketenstudies, te weten de motie-Van Heteren c.s. over de resultaatverplichting met betrekking tot het plaatsgebonden risico van 10-6 per jaar voor kwetsbare objecten (27801, nr. 31), de motie-Van Heteren c.s. over een werkbare systematiek voor het omgaan met concrete externe veiligheidsknelpunten (27801, nr. 32), de motie-Van Heteren c.s. over het anticiperen in het externe veiligheidsbeleid op internationale vervoersontwikkelingen (27801, nr. 33), de motie-De Krom/Koopmans over het handhaven van het bestaande verschil in behandeling tussen LPG en andere autobrandstoffen (27801, nr. 34), de motie-Van Velzen over wetgeving die transportrisico's door vergunningen kan beperken (27801, nr. 35) en de motie-Van Velzen over een fonds dat onderzoek gaat financieren voor de opslag van LPG en waterstof (27801, nr. 36)Pagina 4372-4373
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de orgaandonatie (evaluatie) (29494)Pagina 4387-4404
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 6 april 2005 over imamopleidingenPagina 4374-4377
Vragen van het lid Van der Vlies aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de minister van Justitie over het doorverwijzen door gynaecologen van vrouwen naar het buitenland voor een in Nederland verboden "late abortus" (mondelinge vragenuur)Pagina 4362-4364
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 30 maart 2005 over legessystematiek INDPagina 4377-4382
Stemmingen over moties, ingediend bij het spoeddebat over de koopkracht van chronisch zieken en gehandicapten, te weten de motie-Kant c.s. over de regeling buitengewone uitgaven (29800 XV, nr. 77), de motie-Noorman-den Uyl c.s. over het niet-gebruik van de fiscale regeling (29800 XV, nr. 78) en de motie-Vendrik c.s. over het toezenden van het onderzoek naar de koopkrachteffecten voor chronisch zieken en gehandicapten (29800 XV, nr. 79)Pagina 4373-4373
Vragen van het lid Van der Laan aan de minister van Justitie over de vraag waarom het oordeel over de mogelijke strafbaarheid van de drie boeken "Fatwahs of muslim women", "De weg van de moslim" en "Gids voor islamitische opvoeding" niet aan de rechter is voorgelegd (mondelinge vragenuur)Pagina 4364-4368
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 17 maart 2005 over emancipatie en integratiePagina 4382-4387

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 106 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet op de orgaandonatie (evaluatie) (29494).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Ormel (CDA):Voorzitter. Wij hebben de afgelopen maanden indringend met elkaar gesproken
over de wijze waarop wij de burgers in ons land kunnen aanzetten om zich te
laten registreren als orgaandonor. Het is uitermate verheugend dat het maatschappelijke
debat van begin dit jaar, maar ook de grote inzet van patiëntenverenigingen
zoals de Nierstichting en ook de advertentiecampagne van het ministerie van
VWS compleet met foto van de minister, hebben geleid tot de registratie van
meer dan 10.000 nieuwe donors.De toename van orgaandonors is mooi, maar het gaat natuurlijk om de toename
van het aantal orgaandonaties. Wachtlijsten voor orgaantransplantatie moeten
korter kunnen worden en de Kamerbreed aangenomen motie van de fracties van
het CDA en de VVD pleit dan ook voor concrete maatregelen. Zo pleit de motie
voor de aanstelling van een donatiefunctionaris of transplantatiecoördinator
in ieder ziekenhuis. Klopt het dat er nu 50 van deze functionarissen zijn?
Is de minister van mening dat binnen enige tijd ieder ziekenhuis zo'n functionaris
dient te hebben en, zo ja, binnen welke tijd?Wij spreken in deze motie ook over structureel investeren in nieuwe transplantatietechnieken
zoals non-heartbeating donatie. Kan de minister aangeven welk tijdpad hem
voor ogen staat om in ieder ziekenhuis in Nederland deze techniek beschikbaar
te hebben? Kan hij een schatting geven van de toename van het aantal donaties
indien deze techniek in ieder ziekenhuis beschikbaar zou zijn?De voorlichting moet meer worden gericht op potentiële nabestaanden.
Hoe ziet de minister de verhouding tussen overheid en patiëntenverenigingen
bij de voorlichting? Wie geeft voorlichting aan de bevolking over aspecten
rond orgaandonatie zoals hersendood? Wie geeft antwoord op de vraag: wat gebeurt
er nu echt als ik sterf en ik ben orgaandonor. Transparantie is belangrijk.Voortdurende nascholing van ziekenhuispersoneel in het stellen van de
donatievraag is belangrijk. Donatievraagstellingscursussen voor assistent-geneeskundigen
in het academisch ziekenhuis in Maastricht hebben geleid tot aantoonbare vergroting
van de betrokkenheid bij orgaandonatie, tot betere donorherkenning en tot
minder familieweigering bij de orgaandonatievraag. Waarom dan niet in ieder
ziekenhuis? Op welke wijze dient dit gefinancierd te worden?De CDA-fractie is van mening dat het donorformulier bij iedere afgifte
van identiteitspapieren zoals paspoort en rijbewijs overhandigd dient te worden
en heeft hiervoor een amendement ingediend. Dit behelst in feite het wettelijk
verankeren van het toestemming-plussysteem. Per jaar worden er 2,5 miljoen
paspoorten uitgegeven en een respons van 20% kan dus jaarlijks 5000.000 registraties
in het centrale donorregister opleveren. Dat zijn er 2 miljoen na vier jaar.
De minister heeft weliswaar toegezegd een proef te zullen starten –
dat vinden wij natuurlijk uitstekend – maar wij zijn van mening dat
de regelmatige donorvraagstelling wettelijk verankerd dient te worden. Vandaar
dit amendement.Wij danken de minister voor de uitgebreide nota naar aanleiding van het
verslag waarin nadrukkelijk wordt stilgestaan bij de vele vragen die de CDA-fractie
heeft gesteld. Wij hebben bijvoorbeeld vraagtekens gezet bij de verhoging
van de administratieve lastendruk door de verplichting een formulier in te
vullen bij ieder sterfgeval, waarop vermeld dient te worden of het centrale
donorregister is geraadpleegd. Het argument van de minister dat de medische
professionals door het invullen van dit formulier zich meer bewust worden
van de mogelijkheid van orgaandonatie vind ik niet pleiten voor deze professionals.In de nota naar aanleiding van het verslag wordt melding gemaakt van een
gebruikersvriendelijk en gecomputeriseerd overlijdensregistratiesysteem, ontwikkeld
door de afdeling chirurgie van het Acade misch Ziekenhuis in
Groningen. Is het mogelijk om dit systeem in heel Nederland in te voeren in
plaats van te beginnen met een formulier dat handmatig ingevuld moet worden?
Artikel 20, lid 4, van de wijziging van de wet spreekt over invulling van
een bij of krachtens algemene maatregel van bestuur vastgesteld formulier.
Kan de minister toezeggen dat dit een gecomputeriseerd formulier is en dat
er geen hogere administratieve lastendruk komt, alsook dat dit gecomputeriseerde
formulier gekoppeld kan worden aan de andere formulieren die verband houden
met het overlijden in ziekenhuizen?Volgens de memorie van toelichting wordt met het wetsvoorstel verduidelijkt
dat, als een overledene zelf toestemming heeft gegeven voor orgaandonatie,
er geen toestemming van anderen meer vereist is. Dit komt tot uiting in artikel
20, lid 3. De CDA-fractie is het eens met deze wijziging, maar zij vraagt
zich wel af of de praktijk wezenlijk zal veranderen door deze wetswijziging.
In de praktijk zal er altijd, zoals nu ook al gebeurt, zeer zorgvuldig en
met respect worden omgegaan met zowel de wens van de overledene als de gemoedstoestand
van de nabestaanden.Het principe dat in geval van een bewuste keuze tijdens het leven om orgaandonor
te zijn, deze keuze ook uitgevoerd dient te worden, ondersteunen wij. Voor
deze wetswijziging is het essentieel dat er bij leven bewust gekozen is voor
orgaandonatie. Dit is het uitgangspunt van het toestemmingssysteem.De communicatie over deze wetswijziging zal wel uitermate zorgvuldig dienen
te zijn, zeker ook voor minderjarigen en hun ouders c.q. voogden. Artikel
12 van de Wet op de orgaandonatie geeft aan dat in ieder geval tot de leeftijd
van 16 jaar ouders of voogd bezwaar kunnen maken, ook als er toestemming is
gegeven. Dit geldt dus voor de leeftijdscategorie van 12 tot 16 jaar. Immers,
kinderen kunnen al vanaf hun twaalfde jaar orgaandonor zijn. Hoe ziet de minister
dit bij minderjarigen tussen 16 en 18 jaar? Wat is daarbij de rol van de ouders
c.q. voogd? Hoe wordt dit gecommuniceerd?De kamerbreed aangenomen CDA-motie roept de minister op tot een vergroting
met ten minste 20% van het aantal donaties binnen vier jaar. Hij is een ambitieuze
minister. Het zou zijn eer te na zijn, als dit doel niet gehaald zou worden.
Tegelijkertijd beseffen wij dat ook met deze doelstelling wachtlijsten niet
volledig weggewerkt kunnen worden. Aandacht en blijvende bewustwording zijn
essentieel; heldere en voortdurende voorlichting blijft van groot belang.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter. Het gaat hierbij om enkele beperkte, maar toch wezenlijke
verbeteringen in de uitvoeringspraktijk van orgaandonatie. Hoewel ik tegen
niets van wat is voorgesteld, bezwaren heb, kan ik er moeilijk echt enthousiast
over zijn. Daarvoor is het onderhavige wetsvoorstel te minimaal.In feite heeft de minister dit zelf ook aangegeven door zijn twijfel erover
uit te spreken of er op basis hiervan überhaupt sprake kan zijn van 10%
groei, laat staan 20%, zo merk ik op aan het adres van collega Ormel. Daarom
blijf ik het echt doodzonde vinden dat hier geen voldoende draagkracht was
voor actieve donorregistratie. In mijn ogen was dit een gemiste kans.De minister geeft met deze voorstellen uitvoering aan adviezen van de
Coördinatiegroep orgaandonatie, maar jammer genoeg niet aan alle adviezen.
Zo bepleitte de coördinatiegroep om ADR een kans te geven. Dat is niet
gebeurd. Ook heeft de coördinatiegroep geadviseerd om opnieuw een herinneringsmailing
te verzorgen om mensen alsnog over de streep te halen. Dat is te kostbaar,
zo zegt de minister. Ook zegt hij dat de kosten niet tegen de baten opwegen.Maar waarom niet zorgen dat de kosten wel tegen de baten opwegen, door
aan die herinneringsmailing ook nog een voorlichtingsactie te koppelen via
de media, door bij voorbeeld de televisie daarvoor te benutten, zoals collega
Veenendaal heeft voorgesteld? Ik verwacht dat dat effect zou kunnen hebben.
Mensen zijn daar gevoelig voor.Het voorstel van de minister quid pro quo werd toch vrij onverwacht in
het vorige debat over het ADR-systeem uit de hoge hoed getoverd, uitgaande
van voorrang voor diegenen die zich geregistreerd hebben. Het heeft niet de
eerste voorkeur van D66, maar wij zijn ervan overtuigd dat er meer moet gebeuren.
Ook hierover willen wij meedenken en meepraten, maar dan moet er natuurlijk
wel een voorstel komen. Hoe staat het daarmee? Ik had daarover inmiddels wel
een brief verwacht.Verder is er onlangs nog een heel interessant voorstel gedaan door de
Transplantatiestichting, in de vorm van een kleine vergoeding voor het invullen
van de papieren om wel of niet donor te zijn. Dan gaat het niet om grote bedragen,
maar bij voorbeeld om een korting op de legeskosten van paspoort, rijbewijs
of identificatiebewijs. Mensen maken er toch een half uurtje voor vrij. Ook
als zij negatief invullen en aangeven dat zij geen donor willen zijn, krijgen
zij een dergelijke korting, steeds vanuit de gedachte dat veel meer mensen
positief staan tegenover orgaandonatie dan er de moeite voor nemen om de papieren
in te vullen en zich daadwerkelijk te registreren. De inzet moet erop gericht
blijven om zo veel mogelijk mensen zo ver te krijgen dat zij zich daadwerkelijk
laten registreren. Dat is een kleine positieve verleiding om tot zo'n registratie
over te gaan. Hoe staat de minister daartegenover?Mevrouw Kant (SP):U weet dat ik een vurig voorstander ben van orgaandonatie en van mensen
moreel overtuigen om dat te gaan doen, vanuit de noodzaak en het leed van
de wachtenden. Maar een financiële prikkel gaat mij echt te ver. Dat
is wel wat u hier voorstelt. U zegt dus: mensen krijgen korting op iets als
zij een formulier invullen. Ik heb daar buitengewoon veel moeite mee.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik wil meer dan wat er ligt. Ik zie soortgelijke prikkels bij Proactiv.
Als je de bonnetjes daarvan spaart, krijg je van de verzekeraar honderden
euro's per jaar terug. Ik denk niet eens aan dat soort bedragen, hooguit in
termen van € 10 tot € 20 als korting op leges, of als
eenmalige korting op ziektekosten. Ik vind het in elk geval het overwegen
waard. Ik heb dit niet zelf verzonnen, maar ik heb het vernomen als voorstel
van de Transplantatiestichting. Met mij was er gelukkig ook nog de VVD die
hierop positief reageerde. Ik zoek naar prikkels die uiteindelijk meer opleveren
dan wat er nu aan orgaandonoren beschikbaar is.Mevrouw Kant (SP):Daar zoeken wij allemaal naar. U noemt het voorbeeld van Proactiv. Dat
vind ik ook al een waardeloos voorstel, dus haalt u dat voorbeeld nu niet
aan. Wij zoeken allemaal naar positieve prikkels waar mensen overtuigd zijn
om hun mening kenbaar te maken, maar een financiële prikkel vind ik toch
echt iets wat daar niet bij hoort.Mevrouw Lambrechts (D66):In het algemeen wordt bij een financiële prikkel gedacht in termen
van het bijna betalen voor orgaandonatie. Daar gaat het in dit voorstel niet
om. Dit gaat alleen om de mensen die best bereid zijn een formulier in te
vullen, maar die net met zo'n kleine prikkel misschien wel een half uur de
moeite nemen om dat te doen. U kunt dan zeggen dat dit niet zou moeten. Dat
is waar, maar niets menselijks is ons allen vreemd, ook niet de mensen die
een formulier net te snel aan de kant leggen, terwijl zij eigenlijk van mening
zijn dat zij het zouden moeten invullen en die dat ook best zouden willen
doen, maar die daartoe op de een of andere manier niet komen.Ik heb eerder het voorstel gedaan om op paspoort, rijbewijs, identificatiepas
of zorgpas aan te geven of iemand donor wil zijn.De heer Ormel (CDA):U weet dat een voorlichtingscampagne met het zenden van een brief al is
begroot op 25 mln euro. U spreekt over een prikkel. Dan gaat het dus om een
veelvoud daarvan. Dat moet wel betaald worden. Waaruit wilt u dat betalen?
Ik ben het overigens met mevrouw Kant eens. Ook ik verwerp een financiële
prikkel.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat is dan jammer. Dan is dit ook weer een voorstel waarvoor waarschijnlijk
geen draagvlak in deze Kamer te krijgen zal zijn. Ik sta niet orthodox in
het debat. Net zo goed als de quid quo pro niet mijn eerste voorkeur heeft,
maar ik wel zie dat wat hier nu voorligt gewoon te weinig oplevert, wil ik
dat verkennen. Ik denk dat dit met financiële vergoedingen echt niets
te maken heeft, maar met een prikkel om de kleine drempel van het invullen
van de formulieren over te gaan.De heer Ormel (CDA):Als u een financiële prikkel noemt, moet u ook zeggen waar u aan
denkt, wat het bedrag is en waarvan u dat wilt betalen.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik heb al opgemerkt dat ik doel op kleine bedragen. Ik hoop dat ook zorgverzekeraars
de gedachten daarover willen laten gaan. Zij hebben niet enthousiast gereageerd,
maar naar mijn idee was hun reactie evenmin afwijzend.Ik heb eerder voorgesteld bijvoorbeeld op het rijbewijs aan te geven of
iemand al dan niet donor is. Dat voorstel is relevanter nu wij hebben afgesproken
dat wij het moment van het aanvragen van legitimatiebewijzen bij de burgerlijke
stand ook willen benutten voor het confronteren van personen met het zich
beschikbaar stellen als donor. Ook het moment van het aanvragen van de zorgpas
kan worden benut om deze kwestie onder de aandacht te brengen.Ik erger mij eraan dat iedereen die door de minister om een reactie hierop
is gevraagd meteen zijn bezwaren uit. Dat doet de minister overigens zelf
ook. Kennelijk voelt echter niemand de behoefte om de voordelen te benoemen
en de voor- en nadelen tegen elkaar af te wegen. Waarom is bij voorbeeld niet
nagegaan hoe het werkt in de landen waar wel in het rijbewijs wordt aangegeven
of iemand donor is? Dat kost toch niet vreselijk veel moeite? Waarom is niet
nagevraagd of dat een positief effect heeft en zo ja, wat dat is? Die lieden
die overal bezwaar tegen maken, doen zelf ook geen concrete voorstellen die
tot de hoop en de verwachting leiden dat er uiteindelijk substantieel meer
orgaandonoren komen. Anders zou mijn fractie bereid zijn om het op hun manier
te doen. Zij is wat dat betreft immers niet orthodox.Wij zullen zeker niet tegen het wetsvoorstel stemmen, omdat daarin niet
iets staat waartegen wij bezwaar kunnen maken. Ik hecht er echter aan te zeggen
dat ik van mening ben dat het voorstel volstrekt onvoldoende is om veel meer
orgaandonoren beschikbaar te krijgen.Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Voorzitter. Wij waren het wetsvoorstel waarover wij vanavond spreken min
of meer vergeten op het moment dat wij, eerder dit jaar, over de eventuele
wijziging van de Wet op de orgaandonatie spraken. De fractie van de ChristenUnie
wilde dit wetsvoorstel nadrukkelijk meewegen om een antwoord te vinden op
de vraag of zij akkoord kan gaan met de invoering van een ander systeem van
orgaandonatie, namelijk het ADR-systeem. Wij zijn teleurgesteld over het feit
dat dit systeem er niet zal komen.Nu dat bekend is, beoordelen wij dit wetsvoorstel op zijn werking in het
huidige toestemmingssysteem. Dit voorstel wil regelen dat de nabestaanden
niet langer zeggenschap hebben in het geval dat de betrokkene expliciet door
een wilsbeschikking toestemming heeft gegeven voor orgaandonatie. Dat zou
betekenen dat de wilsbeschikking van de overleden persoon prevaleert. Op zichzelf
lijkt daarvoor voldoende grond te bestaan, omdat de overledene expliciet te
kennen heeft gegeven dat hij donor wil zijn. Daardoor lijkt geen twijfel mogelijk
over de wil van de overleden persoon.Ik formuleer dit met opzet aarzelend, want de duidelijkheid die het wetsvoorstel
lijkt te bieden, wordt teniet gedaan in de memorie van toelichting. Daarin
wordt namelijk gesteld dat het mogelijk is dat er van dusdanig heftige en
emotionele bezwaren van de nabestaanden sprake is, dat van de arts niet kan
worden verlangd dat hij, alleen gelet op de wil van de overledene, tot uitname
van organen overgaat.In die uitzonderlijke gevallen is er sprake van een conflict ten aanzien
van plichten. Dat heeft tot gevolg dat de zorg van een goede hulpverlener
met zich meebrengt dat van verwijdering van organen wordt afgezien. Is het
juist dat de arts de uiteindelijke beslissing moet nemen in die gevallen waarin
de wilsbeschikking van de overleden persoon op heftige wijze botst met die
van de nabestaanden? Is het correct dat die arts de wil van de overledene
moet afwegen tegen de bezwaren van de nabestaanden? Dat lijkt mijn fractie
een onmogelijke opgave. Als die arts de afweging moet maken, welke criteria
moet hij daarbij dan hanteren?Feitelijk zal dan noch de wens van de overleden persoon, noch die van
de nabestaanden doorslaggevend zijn, maar de afweging van de arts. Volgens
mijn fractie heeft de minister daarmee zelf het antwoord gegeven
dat in de gevallen dat de wilsbeschikking botst met de wil van de nabestaanden,
het laatste woord aan de nabestaanden moet zijn.Mijn fractie is van mening dat verhoging van het aantal donororganen bewerkstelligd
zal moeten worden door het bespreekbaar maken en houden van het donorschap.
Familieleden moeten hierover met elkaar spreken. Daarbij zal het zeker behulpzaam
zijn als zij wat vaker aan de mogelijkheden van donorregistratie herinnerd
worden. Dit was een onderdeel van het door ons bepleite ADR-systeem. Er staat
min of meer ook iets over verwoord in een amendement van collega Ormel. Zo
kan het aantal gevallen waarin familieleden tegen de wilsbeschikking van de
overledene ingaan, tot het minimum worden beperkt.Artikel 20 geeft geen duidelijkheid over de vraag wie tot de nabestaanden
moeten worden gerekend. In de praktijk zal dit onduidelijkheid opleveren.
Mijn fractie vindt het van belang hierover een expliciete keuze te maken en
aan te sluiten bij de in artikel 11 genoemde categorieën nabestaanden.In het geval van een expliciete toestemming door de overledene, ziet mijn
fractie geen bezwaar om tot voorbereidende handelingen over te gaan voor zover
deze reversibel zijn, ook wanneer de nabestaanden nog niet zijn bereikt. In
het geval dat expliciete toestemming ontbreekt, zal gewacht moeten worden
op toestemming van de nabestaanden.Wij waarderen het positief dat bij elk overlijdensgeval het donorregister
wordt geraadpleegd en daarvan een verslag wordt opgesteld. Dat biedt duidelijkheid.
De donorfunctionaris kan in dit kader een goede rol vervullen. Uit de beantwoording
is gebleken dat de beoordeling of iemand geschikt is voor het donorschap,
een medische beslissing is die aan de arts blijft voorbehouden. De donorfunctionaris
raadpleegt slechts het register. Het zal moeten blijken of dit onderscheid
in de praktijk zo scherp gemaakt kan worden. Wij wachten de evaluatie daarover
af. Met deze slotopmerking ben ik aan het einde van mijn bijdrage gekomen.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. De teleurstelling over het feit dat de wijziging van het systeem
van orgaandonatie in een actief donorregistratiesysteem niet door een meerderheid
van de Kamer werd aangenomen, was groot. Niet alleen bij de mensen in de politiek
zoals de indieners, maar vooral bij de mensen in het land die echt betrokken
zijn bij de orgaandonatie en degenen die wachten op een donororgaan. Dat zijn
natuurlijk de mensen waar het om gaat.De teleurstelling was groot. Ik ga de discussie vanavond natuurlijk niet
over doen. Wij zullen het onderwerp zeker aan de orde blijven stellen. Niet
nu, maar wel later.Mijn vraag aan de minister is, wat voor hem een goed moment zou zijn om
opnieuw naar het systeem te kijken. Na alle commotie die is veroorzaakt door
de discussie over de systeemwijziging hebben wij dat eigenlijk amper besproken.
Het is belangrijk om erover na te denken of er zich een moment voordoet waarop
wij kunnen afwegen of moet worden overgegaan tot een ander systeem. Ik hoop
dat de minister hierop wil reageren. Een criterium zou bijvoorbeeld kunnen
zijn, wanneer onvoldoende organen beschikbaar komen.Hoewel de teleurstelling na afloop van het debat groot was, wil ik de
minister niettemin complimenteren met de wijze waarop hij na het debat heeft
gereageerd. Ik heb dat al persoonlijk gedaan, maar wil dat nogmaals publiekelijk
doen. Ik heb zelf ook mijn best gedaan om ondanks de teleurstelling positief
te reageren. Er is lange tijd niet zo'n omvangrijke publieke discussie over
dit onderwerp geweest. Ik veronderstel dat iedereen die het onderwerp aan
het hart gaat dat in ieder geval als winst ziet. Zo heeft de minister het
ook verwoord en het is goed dat hij dat heeft gedaan.De discussie heeft veel losgemaakt. Er was sprake van een maatschappelijke
discussie en van veel maatschappelijke aandacht. Ondanks alle teleurstelling
over het feit dat de systeemwijziging niet doorgaat, leidt het feit dat mensen
er blijkbaar over zijn gaan nadenken tot de vraag hoe je kunt proberen de
mensen - hoe moet ik het verwoorden - vast te pakken en hen een beslissing
te laten nemen.Ik heb geconstateerd dat een aantal instanties, zoals de Nierstichting,
advertenties hebben geplaatst. Ik heb de minister met foto en al in een advertentie
zien figureren. In mijn geval was dat geloof ik in een huis-aan-huisblad.
Ik vind het positief dat hij dit heeft gedaan.De vraag die vanavond echter moet worden gesteld, is of er niet nog meer
mogelijk is. Ik hoop echt dat nu de discussie is losgemaakt en zoveel mensen
aan het denken zijn gezet, wij meer mensen over de streep kunnen halen. Nog
niet eens zozeer om donor te worden, al hoop je dat natuurlijk wel, als wel
om in ieder geval een beslissing hierover te nemen. Je zou bijvoorbeeld kunnen
denken aan nog intensievere voorlichtingscampagnes. Je zou het iedereen nog
eens kunnen vragen. Er is veel losgemaakt, veel mensen zijn erover gaan nadenken.
Het opnieuw stellen van de vraag moet dan wel gecombineerd worden met een
intensieve campagne.Ik heb ook gedacht aan een soort ambassadeurs, bekende Nederlanders. De
minister zou er daar één van kunnen zijn, maar ik denk ook aan
anderen, aan zangers, acteurs, politici die mensen willen overtuigen van het
belang van het orgaandonorschap. Ook patiënten zouden daarin een rol
kunnen spelen. Ik weet niet hoe het andere Kamerleden is vergaan, maar ik
heb zelden zoveel reacties gehad op politieke debatten als op het debat over
orgaandonatie, ook van mensen die hun verhaal kwijt willen.Mevrouw Veenendaal (VVD):Wij hebben een motie aangenomen dat er zo'n landelijke actie moet komen.
Ik heb daarbij aangegeven dat het verstandig kan zijn om dat te ondersteunen
met een televisie-uitzending. Het is goed om mensen met hun ervaringen aan
het woord te laten en daarbij ondersteuning te bieden met goede informatie.
Ik denk dat er nog steeds heel veel onwetendheid is, waardoor er ook veel
angst is. Bedoelt mevrouw Kant zoiets ook?Mevrouw Kant (SP):Zeker, dat zou daar een onderdeel van kunnen zijn. Ik wil het wel koppelen
aan het opnieuw stellen van de vraag aan de Nederlandse bevolking.Mevrouw Veenendaal (VVD):Zo is de motie ook geformuleerd. Er moet zo snel mogelijk een landelijke
actie komen. Wij moeten profiteren van het moment. Vervolgens
moet er een koppeling komen met de registratie van de identiteitsbewijzen.Mevrouw Kant (SP):Hoe teleurgesteld ik en met mij vele mensen die betrokken zijn bij het
onderwerp ook zijn, je blijf je hersens pijnigen met de vraag hoe wij alles
op alles kunnen zetten om mensen te overtuigen.De minister zet nog steeds vol in op alle andere dingen die je kunt bedenken
om het aantal donaties te verhogen. Hij spreekt zelf van flankerend beleid.
Vlak voor het debat werd het laatste onderzoek bekend waaruit bleek dat dat
weliswaar zinvol is, maar nauwelijks of geen extra donoren oplevert. Ik blijf
mij afvragen waarom de minister zijn hoop daar zo op gevestigd heeft. Kan
hij nog eens toelichten waarom hij denkt dat het effectief zal zijn? Uiteraard
hoop ik met hem dat het zo is, maar ik heb daar weinig aanwijzingen voor.
Komt er voor de minister een moment waarop hij het systeem wil heroverwegen?
Gaat hij om de zoveel tijd kijken hoe het ervoor staat? Wil hij elk halfjaar
de balans van de effectiviteit opmaken?Met het wetsvoorstel wordt de mogelijkheid geschapen om specifieke groepen
aan te schrijven. Ik ben daarvoor, maar het is wat vreemd dat wij daar een
wetswijziging voor nodig hebben. Als je als overheid een beroep op de mensen
wilt doen, moet je dat eigenlijk altijd kunnen doen. Blijkbaar is er hier
een wetswijziging nodig. Ik ben positief over het verplicht raadplegen van
de registratie.Ik heb wat twijfels rond de positie van de nabestaanden. In het wetsvoorstel
vind ik de formulering nogal stevig. De nabestaanden worden op de hoogte gesteld.
Dat geeft mij een onbestemd gevoel. In de toelichting schrijft de minister
geruststellende woorden, maar ik hoop dat hij vanavond meer uitleg kan geven.
Immers, de uitleg van de minister bepaalt mede de interpretatie van de wet
in de toekomst. Dat is wel van belang, omdat ik mij enige zorgen maak. Ik
begrijp best dat verduidelijking van de wet op dit punt een positief effect
kan hebben. Als er bij overlijden aan de nabestaanden duidelijk wordt gemaakt
wat de wens van hun naaste was en op die manier het gesprek met de nabestaanden
aangegaan wordt, kan ik mij voorstellen dat dit een positief effect kan hebben
in hun beslissing. Als de wet te stevig geïnterpreteerd wordt en de gevoelens
van de nabestaanden overruled worden, kan ik mij voorstellen dat zij niet
zomaar ja durven te zeggen. Dat is een effect waarmee je rekening zult moeten
houden als de wet wordt aangescherpt. Ik hoop dat de minister daarover duidelijkheid
kan geven. In zijn teksten bij de memorie van toelichting maakt hij wel iets
meer duidelijk. Daarin staat bijvoorbeeld dat wanneer na het op de hoogte
stellen van de nabestaanden bezwaren blijken te bestaan, op grond daarvan
alleen in zeer uitzonderlijke gevallen van donatie kan worden afgezien. De
woorden "alleen in zeer uitzonderlijke gevallen" vragen om een nadere toelichting.Hetzelfde zag ik bij de toelichting in de nota naar aanleiding van het
verslag. Ik zal niet citeren uit de inhoud van de memorie van toelichting,
want dat heeft mevrouw Huizinga zo-even al uitgebreid gedaan. Er wordt in
gesteld dat bij een conflict van plichten afgezien wordt van donatie. Wat
is de reactie van de minister daarop? In de nota naar aanleiding van het verslag
staat het volgende: wij vertrouwen erop dat betrokkenen in de ziekenhuizen
zodanig zullen omgaan met de bepaling omtrent de toestemming van de overledene
zelf, dat er geen onwenselijke situaties zullen ontstaan. De formulering van
deze tekst spreekt mij aan, maar roept ook vragen op. Wat vindt de minister
onwenselijke situaties? Hoe moeten mensen er volgens hem in de praktijk mee
omgaan? Als de minister met de verduidelijking van de wet vooral bedoelt dat
het uitgangspunt bij het gesprek met nabestaanden de wens van hun overleden
naaste is evenals de consequenties en de te volgen procedure, stelt mij dat
gerust. Als de bedoeling van de wetswijziging echter is dat deze zaken het
eindpunt van het gesprek zijn, heb ik er meer moeite mee.Ik blijf hopen dat wij ooit een Kamermeerderheid zullen krijgen voor het
wijzigen van het systeem. Daarvoor zal ik mij blijven inzetten. Ondanks het
feit dat de zaken waarover wij vandaag spreken verbeteringen zijn, meen ik
dat wij ons niet te veel moeten voorstellen van de bijdrage die zij zullen
leveren aan de toename van het aantal donoren.Mevrouw Veenendaal (VVD):Mijnheer de voorzitter. De collega's in de Tweede Kamer die het ADR-systeem
ingevoerd wilden hebben, wil ik zeggen dat ook ik begrip heb voor de teleurstelling
die er bij hen op dat punt is. Wij als VVD-fractie waren geen voorstander
van het systeem, maar wij respecteren wel dat andere mensen een andere mening
hebben. Daar het desbetreffende voorstel het niet heeft gehaald, kan ik mij
heel goed voorstellen dat de voorstanders ervan hierover teleurgesteld zijn.
Voor ons als VVD-fractie was het heel belangrijk dat het systeem bleef zoals
het was, maar wij realiseren ons ook dat het systeem nog niet volledig werkt
zoals wij dat graag zouden zien. Ook wij zijn namelijk teleurgesteld over
het resultaat, over hetgeen er tot nu toe is bereikt.Mijn fractie is overigens wel heel tevreden met de wijzigingen die zullen
worden opgenomen in de wet. Het zijn wijzigingen die belangrijk zijn om het
systeem beter te laten werken. Vooral de positie van de donor, het zelf beschikken
over wat er met je gebeurt, vinden wij van groot belang. Ik heb het dan ook
over de kleine nuance die wordt aangebracht, in de zin dat als er groot leed
ontstaat bij de nabestaanden, uiteraard dan de arts de beslissing moet kunnen
nemen. Echter, als iemand heel uitgesproken heeft bepaald zelf donor te willen
zijn, dan mag je ervan uitgaan dat hij daarover met zijn familieleden heeft
overlegd en dit dus niet zomaar doet.Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Vindt u het niet wat vreemd dat waar het gaat om de laatste wil van zowel
de overledene als de nabestaanden, een arts het laatste woord heeft zonder
dat er zelfs maar criteria zijn waaraan hij zijn beslissing af kan meten?Mevrouw Veenendaal (VVD):Nee, dat vind ik niet raar. Ik vind sowieso dat in eerste instantie altijd
de arts na moet gaan wat degene die donor wil zijn, heeft bepaald en pas in
tweede instantie de rechten of de gevoelens van de nabestaanden moet respecteren.Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Maar hoe moet hij afwegen in welk geval hij besluit de wil van de overledene
te overrulen en in welk geval hij besluit de wil van de nabestaanden wel of
niet te volgen?Mevrouw Veenendaal (VVD):Een arts kan vaststellen welke emotionele belasting dit voor de nabestaanden
teweeg brengt. Ik kan dat niet. Ik vertrouw dan op de arts.Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Ik niet.Mevrouw Veenendaal (VVD):Dat heb ik uit uw betoog begrepen.Een volgend punt is de registratie in de ziekenhuizen en het opnemen in
het protocol dat bij elk overlijdensgeval bekeken moet worden of de donorregistratie
is geraadpleegd. Het is voor ons belangrijk dat de verpleegkundigen het gesprek
met de familieleden kunnen aangaan over de donorvraag. Ik heb meerdere malen
werkbezoeken aan ziekenhuizen gebracht. Donorfunctionarissen zeggen steeds
dat het soms zo jammer is dat alleen de arts dat gesprek doet. Bij de intensive
care gaat het vaak om jonge artsen die schroom hebben om dat gesprek aan te
gaan, terwijl de verpleegkundigen de patiënt constant meemaken en contact
hebben met de familieleden. Zij kunnen dat gesprek veel gemakkelijker aangaan.
Wij vinden het belangrijk dat de wet op dat punt wordt gewijzigd.Het is voor ons essentieel dat er alles aan wordt gedaan om meer orgaandonaties
te realiseren. Daarom hebben wij in het vorige debat een motie ingediend waarin
een landelijke actie wordt voorgesteld. Alles moet geprobeerd worden om meer
mensen zich te laten registreren. Ik heb al tegen mevrouw Kant gezegd dat
ik voorstander ben van een tv-actie, want publiciteit is belangrijk. Velen
hebben een bepaalde angst over orgaandonatie omdat zij denken dat er iets
raars gebeurt. Ik heb een tijdje geleden meegedaan aan het televisieprogramma
van Paul de Leeuw. De mensen die in het voorprogramma zaten, zeiden dat ze
het eng vonden. Er is nog steeds veel onbekends. Informatie is belangrijk,
maar daarna moeten wij het er niet bij laten zitten. Bij het aanvragen of
verlengen van een identiteitsbewijs of een paspoort moet hier automatisch
naar gevraagd worden, want in dat systeem worden mensen er constant aan herinnerd.Mevrouw Kant (SP):Vindt u dat in zo'n campagne ook de belangen van de mensen die wachten
een wat prominentere rol mogen krijgen, zodat er een groter appèl op
mensen wordt gedaan in die zin dat hun beslissing belangrijk is voor mensen,
die bij gebrek aan donoren overlijden? Daar is in de campagnes tot nu toe
wat omheen gegaan, zo van dat doe je niet. Het is wel een maatschappelijk
belang voor deze mensen.Mevrouw Veenendaal (VVD):Dat moet je dan koppelen aan het bericht dat het jou ook kan overkomen.
Het is belangrijk dat gezonde mensen zich realiseren dat hen of hun kind morgen
iets kan overkomen. Dan wil betrokkene misschien op een transplantatielijst
komen. Tijdens het algemeen overleg over het ADR-systeem liet een man mij
foto's zien die dateerden van de periode dat hij leed aan een leverkwaal.
De moeder sprak haar blijdschap uit over de gang van zaken. Als iemand die
zo iets heeft meegemaakt dat in een programma kan laten zien, zal daar een
positief effect van uitgaan, omdat mensen zich realiseren dat het hen ook
kan overkomen. Ik ben het dus met u eens.Misschien kan op het formulier om donatie te doen, de vraag als eerste
worden gesteld: wilt u ontvangen en wilt u, in vervolg daarop, ook geven?
Wij hebben hierover een motie ingediend met GroenLinks.Ik heb net als mevrouw Lambrechts positief gereageerd op financiële
prikkels. Ik denk dat zorgverzekeraars interesse hebben bij transplantatie,
omdat zij heel veel kosten hebben bij mensen die aan dialyse liggen en omdat
zij erbij gebaat zijn als wij meer organen ter beschikking hebben. Buiten
dat is de conditie van ieder mens veel beter, als je in een eerder stadium
een transplantatie kunt doen, omdat je meer organen ter beschikking hebt.
De kans dat de organen afgestoten worden, is dan ook een stuk kleiner. Bij
niertransplantaties gebeurt dat soms wel twee of drie keer. Dan zou je misschien
met een keer kunnen volstaan, maar dan moet je wel eerst een groter reservoir
hebt waaruit je die organen kunt halen. Als je ze niet hebt, kun je dat ook
niet doen. Ik denk dat dit ook heel erg zou helpen.Over het algemeen zijn wij tevreden over de wijzigingen.Mevrouw Kant (SP):Er lopen twee dingen door elkaar. Ik ben het met u eens dat het financieel
aantrekkelijk is om zoveel mogelijk donoren beschikbaar te hebben en donaties
te kunnen laten plaatsvinden, omdat je daarmee kosten bespaart in de zorg.
Dat is een van de vele argumenten waarom wij voorstander waren van een actief
donorregistratiesysteem. Wij denken dat dit meer oplevert.U bedoelt nu een financiële prikkel voor mensen om een beslissing
te nemen. Dat begrijp ik niet zo goed. Ik ben voor alle maatschappelijke dingen
die wij kunnen bedenken, zodat mensen worden gemotiveerd om een beslissing
te nemen, maar niet voor een financiële prikkel.Mevrouw Veenendaal (VVD):U hoeft een financiële prikkel niet zo uit te leggen dat er € 10
over de toonbank gaat. Een financiële prikkel kan ook zijn dat de zorgverzekeraar
tegen mensen zegt dat zij een jaar lang korting krijgen als zij naar het zwembad
gaan of gaan fitnessen. Als wij zo'n koppeling maken, is dat ook een financiële
prikkel.Mevrouw Kant (SP):Dat is voor mij hetzelfde als wanneer het rechtstreeks over de toonbank
gaat, omdat mensen financieel worden beloond voor het nemen van een beslissing
inzake orgaandonatie. Dat gaat mij echt te ver.Mevrouw Veenendaal (VVD):Nu omschrijft u het als het nemen van een beslissing. Mevrouw Lambrechts
heeft dit heel duidelijk gezegd en ik herhaal wat ik altijd heel duidelijk
heb gezegd: het gaat erom dat mensen bereid zijn om zich te laten registreren
en niet hoe zij zich laten registreren.Mevrouw Kant (SP):Ja, maar dat wilt u koppelen aan een financiële prikkel.Mevrouw Veenendaal (VVD):Ja, als dat een mogelijkheid is om meer mensen tot registratie te brengen,
ben ik daar een voorstander van.De VVD vindt het belangrijk dat wij meer donoren krijgen. Voor ons is
de motie die is ingediend tijdens het vorige debat, heel belangrijk. Wij willen een landelijke actie, met een koppeling aan de identiteitspapieren
en met een tv-uitzending, als het kan.Mevrouw Van Heteren (PvdA):Voorzitter. Ook mij bekruipt het gevoel van mosterd na de maaltijd. Enige
weken geleden is het plenaire debat gevoerd over de vraag of wijziging van
het registratiesysteem voor orgaandonatie wenselijk was. De PvdA betoonde
zich in dat debat een voorstander van het actieve donorregistratiesysteem
als onderdeel van een breed offensief om orgaandonatie te bevorderen. Er is
een brede cultuuromslag nodig, willen wij de schrijnende stagnatie in donatie
doorbreken. Helaas heeft dit voorstel het niet gehaald.Nu resteert nog de afronding van het debat over de wijzigingen van de
Wet op de orgaandonatie die vorig jaar na de tweede evaluatie van deze wet
door het kabinet zijn voorgesteld. Het kabinet sprak zich op grond van deze
evaluatie uit voor beperkte wijzigingen, die vooral een aanscherping van het
flankerend beleid inhielden. Zoals collega's al hebben gezegd, werd ingezet
op maatregelen om professionals aan te zetten tot meer inspanningen om potentiële
donoren te herkennen, een verplichting voor ziekenhuizen om een formulier
in te vullen waarin verslag wordt gedaan van de wijze waarop het ziekenhuis
het donatieprotocol nakomt, verbeterde voorlichting, het stimuleren van rekestreeropleidingen,
het goed inzetten van donorfunctionarissen en het vergroten van mogelijkheden
om mensen herhaaldelijk aan te schrijven en donorregistratieformulier bij
herhaling aan te bieden.Mijn fractie heeft weinig problemen met deze maatregelen. Wij kunnen kort
zijn over dit restpakket, zoals ik het zie. Wij zijn geen tegenstanders van
de in deze wetswijziging opgenomen maatregelen. Deze maakten namelijk ook
al deel uit van ons brede offensief. Wij zien ook wel dat meer mensen zich
registreren, als er gerichte voorlichting is, maar helaas blijkt de laatste
weken dat de stagnatie in de meldingen zichtbaar wordt, zodra de aandacht
weer wat wegebt. Het blijft te betreuren dat er is gekozen voor deze second-best-opties
en dat er niet is gekozen voor samenhang met een verbeterd actief donorregistratiesysteem.Wij zullen het kabinet des te scherper beoordelen op de resultaten die
met dit beleid worden geboekt. Of dit pakket de gewenste resultaten zal sorteren,
is voor mijn fractie dus nog zeer de vraag. Het blijft immers een probleem
dat met het hier geboden pakket de vrijblijvendheid niet voldoende wordt opgeheven.
Wij zouden, net als mevrouw Kant, dus van de minister willen weten wat hij
doet als komend jaar geen verbetering van de situatie plaatsvindt. Op welk
moment kunnen wij de zaak in heroverweging nemen? Voor mijn fractie was dat
moment eigenlijk allang aangebroken, maar nu wij het "verloren" hebben, zijn
wij wel benieuwd wanneer dat moment van heroverweging volgt.Bij gebrek aan beter stemmen wij dus in met de voorgestelde wijzigingen.
Ook mijn fractie had nog vragen over de positie van de nabestaanden en over
de discrepantie tussen de wettekst en de memorie van toelichting. Ik sluit
mij dus aan bij de vraag van mevrouw Kant en mevrouw Huizinga om op dat punt
glashelder te worden, ook gelet op de overwegingen die ook in de PvdA-achterban
leven.Tot slot een misschien nieuwe gedachte: in mijn fractie is de vraag gerezen
of er verdere aandacht zou kunnen komen voor de monopoliepositie van academische
centra op het punt van transplantatie. Ziet de minister bijvoorbeeld mogelijkheden
om de komende tijd te verkennen of ook andere gespecialiseerde centra eventuele
transplantaties zouden kunnen gaan uitvoeren? Behalve met donatieproblematiek
kunnen wij immers ook te maken hebben met transplantatieproblematiek: wachtlijsten
en soms de onmogelijkheid om een transplantatie uit te voeren. Dertig jaar
geleden kon je nog overeind houden dat transplantaties in hooggespecialiseerde
centra moesten plaatsvinden, maar met de huidige stand van de chirurgische
en medische kennis is het de vraag of dat niet verbreed zou kunnen worden.
Ik vraag de minister dus om op die suggestie te reageren. Ik wacht die reactie
af en afhankelijk daarvan zal ik de indiening van een motie overwegen.De heer Van der Vlies (SGP):Mijnheer de voorzitter. Enige tijd geleden hebben we in deze Kamer indringend
gesproken over orgaandonatie. Die discussie hoeven we vandaag natuurlijk niet
over te doen, maar het staat voor iedereen buiten kijf dat er belangrijke
morele en ethische vragen aan de orde zijn. In de soms conflicterende aspecten
van menswaardig sterven tegenover een vergroting van het aanbod van organen,
waarvoor ook mijn fractie wegen zoekt, is grote zorgvuldigheid geboden. De
maatregelen die genomen worden, mogen uiteraard geen inbreuk zijn op een verantwoorde
omgang met hen die overlijden en met de nabestaanden.Mijn fractie heeft diverse vraagpunten bij dit wetsvoorstel, niet vanuit
een op voorhand dogmatische kritische houding, maar wel om enkele dilemma's
indien mogelijk scherper in de wetsgeschiedenis te krijgen. Een zeer belangrijk
punt is de wijze waarop de betrokkenheid van de familie bij de orgaandonatie
is geregeld. Een van de maatregelen die de minister neemt, heeft hier direct
betrekking op. Er wordt immers een verduidelijking aangebracht die inhoudt
dat geen toestemming is vereist van anderen als iemand het formulier voor
orgaandonatie instemmend heeft ingevuld. Hoewel natuurlijk duidelijk is dat
zoveel mogelijk moet worden uitgegaan van de wil van de overledene bij orgaandonatie,
houdt mijn fractie toch twijfels over de vraag of de uitsluiting van die zeggenschap
van de familieleden zo expliciet in de wet moet worden opgenomen. In het derde
lid van artikel 20 komt immers te staan dat de functionaris de onmiddellijk
bereikbare naasten op de hoogte stelt van de wijze waarop aan de toestemming
gevolg wordt gegeven. Daarbij wordt dus een zeer stellige uitdrukking gekozen,
namelijk "op de hoogte stellen van". In feitelijke zin is dat niet meer dan
"meedelen". Het begrip "bespreken van" of "overleggen over" is iets anders
en het is de vraag of dat wijsheid is. De wettekst lijkt in de voorgestelde
formulering immers in tegenspraak met de mogelijkheid die de toelichting op
het wetsvoorstel nog biedt om rekening te houden met "heftige en emotionele
bezwaren" bij de familieleden. De door de minister als noodzakelijk beschouwde
voorzichtigheid en empathie voor de nabestaanden, waarin ik hem voluit steun, komen hierdoor onder druk te staan. Dat kan leiden tot sterk
onwenselijke situaties aan het sterfbed van de potentiële donor, waardoor
het rouwproces ernstig wordt verstoord. Dat wil niemand, maar het kan een
feit zijn.De reikwijdte van het begrip naaste is onduidelijk. Op basis van artikel
20 kan hierbij volgens de minister ook gedacht worden aan een goede vriend
of vriendin. Toch biedt dat in vergelijking met de omschrijving van het begrip
naaste in artikel 11 extra onduidelijkheid. Mijn vraag is waarom dit onderscheid
wordt gemaakt. In artikel 20 gaat het om een bereikbare naaste. In artikel
11 gaat het om echtgenoot, geregistreerde partner of levensgezel en, bij ontstentenis
daarvan, om bereikbare meerderjarige bloed- of aanverwanten tot in de tweede
graad. Tussen artikel 11 en artikel 20 zit dus licht in de definiëring.
Ik zeg niet dat er ongelukken gebeuren. Ik wil het echter verhelderd hebben.
Dit is zo'n onderwerp dat scherper in de wetsgeschiedenis verankerd moet worden.
Hier gaat het op een gegeven moment om: wie heeft wat en waar met enig gezag
te zeggen?Een tweede thema wordt gevormd door de te verrichten handelingen. Dat
is een belangrijk onderdeel van het wetsvoorstel. Er worden enkele handelingen
genoemd die mogen worden verricht voor het intreden van de dood. Artikel 22
biedt daarbij de clausule dat die voorbereidingen niet strijdig mogen zijn
met de geneeskundige behandeling van die persoon. Mijn fractie heeft de indruk
dat hier iets kan wringen. Ik heb bij het begin van mijn bijdrage al aangegeven
dat zorgvuldig gehandeld moet worden. Levert een dergelijke bepaling niet
erg veel discussie op over de vraag wat nog wel en wat net niet meer is geoorloofd?
In dit verband is in het verslag terecht aandacht gevraagd voor de relatie
met artikel 14 over het vaststellen van de hersendood. Gaan de door de regering
voorgestelde voorbereidende handelingen niet in tegen deze wettelijke zorgvuldigheidsbepaling?
Op dit punt moet uiterst zorgvuldig worden gehandeld, om de al dan niet gegronde
angst voor het vroegtijdig stoppen van behandeling ten gunste van de donatie
te voorkomen. Het is mijn overtuiging dat als hier niet prudent wordt gehandeld
het draagvlak voor orgaandonatie afkalft. Dat zou contraproductief zijn.In de procedure rondom overlijden en orgaandonatie moet helder zijn afgebakend
wat de taken zijn van de arts en wat de orgaanfunctionaris moet doen. De arts
is verantwoordelijk voor de medische behandeling tot het einde, inclusief
de vaststelling van de dood. De functionaris is verantwoordelijk voor de procedure
erom heen. Wat is erop tegen om in het eerste lid van artikel 20 expliciet
toe te voegen dat de redelijke verwachting dat een persoon binnen afzienbare
tijd zal overlijden aan het oordeel van de behandelende arts is? Zou zo'n
aanvulling niet veel onduidelijkheid kunnen voorkomen? Ik heb op dit punt
het indienen van een amendement overwogen. Ik wacht eerst het commentaar van
de minister af. Misschien dat hij toereikend kan weerleggen wat ik aan de
orde heb gesteld.Zojuist noemde ik de uitdrukking "naar redelijke verwachting binnen afzienbare
tijd zal overlijden". Volgens de toelichting zal dit doorgaans gaan om enkele
uren voor het overlijden. Hiermee worden openingen geboden voor een steeds
verdergaande vervroeging van de raadpleging. In de tweede nota van wijziging
wordt gesproken van "een gerede kans dat". Dat is wat mij betref wat vager.
Graag ontvangt mijn fractie een heldere uiteenzetting over de consequenties
van de vroegtijdige raadpleging en de wijziging van de formulering. Het raadplegen
is het ene. Het meedelen van het resultaat aan de familie is het andere. Kan
de minister aangeven hoe gehandeld moet worden na raadpleging voor het overlijden?
Wanneer is er ruimte om met de nabestaanden te spreken over het resultaat
en het voornemen?Het wetvoorstel bevat de mogelijkheid om familieleden aanvullende toestemming
te laten geven voor donatie van organen waarvan bij het invullen van het formulier
nog niet duidelijk was dat dit zou kunnen. Terecht gaat de regering er niet
van uit dat die toestemming automatisch is gegeven. Mede in het licht van
het voorgaande moet de uiterste voorzichtigheid worden betracht, zeker bij
nieuwe organen. Hierbij is druk op de familieleden niet op zijn plaats. Kan
de minister garanderen dat er nooit op een dergelijke veronderstellende manier
zal worden omgegaan met de donatie van nieuwe organen?Het amendement-Ormel vind ik een constructieve consequentie van het eerdere
debat met betrekking tot de vraag hoe wij het morele appèl op de burgers
om zich te laten registreren kunnen intensiveren. Wat zijn daarvoor de zich
spontaan voordoende contactmomenten? Het amendement speelt daarop in en mijn
fractie heeft daarvoor belangstelling.Het gaat mij om het morele appèl op mensen om zich te laten registreren.
Orgaandonatie is een allerindividueelste beslissing, die weloverwogen moet
worden genomen, die moreel van karakter is en die maatschappelijk zeer dienstig
kan zijn. Ik ben het volledig met mevrouw Kant eens dat een financiële
prikkel daarbij eigenlijk niet past.Het zal duidelijk zijn dat mijn fractie nog niet overtuigd is van de scherpte
van enkele vitale onderdelen van het wetsvoorstel. Wij wachten met belangstelling
de reactie van de minister op die punten af.De heer Ormel (CDA):De heer Van der Vlies volgt in zijn zorgvuldige betoog de kritiek van
de Raad van State over een kennelijke discrepantie tussen artikel 11 en artikel
20 zoals dat is gewijzigd op voorstel van de minister. Volgens het gewijzigde
artikel 20, lid 3, worden de onmiddellijk bereikbare naasten geraadpleegd
in het geval dat degene die op zijn of haar sterfbed ligt positief donor is.
Dat is dus iemand die een besluit heeft genomen. Een naaste kan ook een vriend
zijn, een verzorger of iemand die de laatste tijd heeft gevolgd van degene
die gaat overlijden. Artikel 11 noemt degenen die bevoegd zijn om te besluiten,
als de persoon die gaat overlijden geen donorbesluit heeft genomen. Daar is
een verschil tussen. Gelooft de heer Van der Vlies niet dat het wijs is om
ook degenen die de persoon die gaat overlijden hebben gevolgd, en die nadrukkelijk
naasten zijn, te betrekken bij de mededeling die wordt gedaan in verband met
de donatieprocedure?De heer Van der Vlies (SGP):Ik stelde slechts vast dat artikel 11 een poging doet te formuleren wie
kunnen worden aangesproken in de situatie zoals in de wet mogelijk
geworden. Artikel 20 voegt daar het begrip "naaste" aan toe. In mijn perceptie
zou dat ook een vriend, vriendin of buur kunnen zijn, zeker na de toelichting
van de minister. Het gaat om de vertrouwensrelatie met de patiënt en
om het bekend zijn met diens diepste wensen, maar het begrip "naaste" is juridisch
veel breder dan de categorieën die in artikel 11 worden genoemd. Ik geef
toe dat artikel 20 een andere fase in het totale proces dient dan artikel
11, maar er is wel een behoorlijke discrepantie in definiëring. Daarop
heb ik de vinger willen leggen, niet meer en niet minder. Ik vraag de minister
om daarop in te gaan. Dit was een van de drie voorbeelden die ik noemde, waarbij
wij moeten pogen om in de wetsgeschiedenis zo scherp mogelijk te formuleren
wat er wordt bedoeld en wat wij eigen verklaren aan de letter en de geest
van de wet. Daarvoor behandelen wij tenslotte een wet.De heer Ormel (CDA):Dat waardeer ik zeer, maar ik begrijp uit dit antwoord dat de heer Van
der Vlies niet op voorhand tegen de definitie "naaste" is.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Voorzitter. Ook de fractie van GroenLinks vindt het zeer spijtig dat het
ADR-systeem het niet heeft gehaald. Dit vinden meerdere woordvoerders en daardoor
hangt er om dit debat een beetje een rouwstemming. Wij moeten toch door en
er blijven toch nog wel wat kwesties over. Ik wil nog drie zaken naar voren
brengen.In de eerste plaats over de kwestie van de wederkerigheid. Ik heb er steeds
voor gepleit om het morele principe van wederkerigheid een plaats te geven.
Ik heb ook steeds betoogd dat dit iets anders is dan het juridische principe
van wederkerigheid. Het voor-wat-hoort-watsysteem dat op een gegeven moment
in de discussie een rol speelde, is een voorbeeld van het juridische principe
van wederkerigheid. Dit is geen moreel appèl, maar het regelt een recht
dat zegt: als je wat geeft, heb je ook meer rechten om een orgaan te krijgen.Ik heb steeds gepleit voor het morele principe van wederkerigheid. Een
concreet voorstel daarvoor was om op het formulier eerst de vraag te stellen:
wilt u een orgaan te ontvangen, om daarna de vraag te stellen: wilt u een
orgaan geven. De motie die wij samen met de fractie van de VVD hebben opgesteld,
hebben wij aangehouden, omdat de minister zich daarop nog zou beraden. Toch
is het nog steeds niet duidelijk wat hij hiervan vindt.In zijn brief over de toezeggingen schrijft hij dat het principe van wederkerigheid
inmiddels al wel als argument wordt gehanteerd. Dit is mij toch te onduidelijk.
Wij hebben gevraagd of de minister dit een duidelijke rol wil geven, in het
bijzonder door op het formulier eerst de vraag te stellen: wilt u een orgaan
ontvangen. Dit zet mensen even aan het denken over het feit dat er een relatie
is tussen wat je zou kunnen geven en wat je zou kunnen ontvangen zonder dat
daar rechten aan kunnen worden ontleend of rechten kunnen worden miskend.Mevrouw Van Heteren (PvdA):Mevrouw Tonkens weet dat ik het morele principe van wederkerigheid zeker
ook in de zorg een warm hart toedraag. Toch is mij niet geheel duidelijk wat
zij met haar suggestie wil. Op het moment dat je dit op een formulier zet,
maar er verder geen juridische consequenties aan verbindt, is het eigenlijk
een soort kleine "reminder". Is dit de enige functie die het dan heeft? Welk
doel dient dit dan? Het is mij niet duidelijk wat mevrouw Tonkens met haar
suggestie wil als het niet juridisch wordt gehanteerd.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Als je het juridisch hanteert, regelt een antwoord op de vragen: wilt
u een orgaan ontvangen en daarna: wilt u een orgaan geven, het recht op organen.
In de discussie kwam naar voren dat als je dan antwoordt dat je ook een orgaan
wilt geven, je daarmee eventueel hoger op een wachtlijst zou komen. Dan is
er een directe relatie tussen het principe van wederkerigheid en een recht.
Die relatie vinden wij te direct. Er kunnen immers ook mensen zijn die dit
niet goed kunnen overzien.Dit willen wij niet, maar wij kunnen natuurlijk wel die vraag stellen,
omdat je daarmee wel een moreel appèl doet en mensen eraan herinnert
dat het er niet alleen om gaat dat je een orgaan kunt ontvangen. Het systeem
kan alleen levend worden gehouden als mensen ook bereid zijn om te geven.
Die twee dingen horen bij elkaar.Mevrouw Van Heteren (PvdA):Het is dus alleen een morele "reminder" en heeft verder geen enkele functie?
Het heeft dan toch meer de functie van een tegeltekst dan iets anders.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Het is geen tegeltekst. Nu staat op het formulier alleen de vraag of je
donor wilt zijn. Daar kun je ja of nee op antwoorden. Wij willen eraan toevoegen:
wil je zelf organen ontvangen? Mensen kunnen dan de relatie leggen en denken:
hé, als ik het nu wel wil ontvangen, ...Mevrouw Van Heteren (PvdA):U gaat ervan uit dat voor mensen die het formulier invullen, dit geen
onderdeel van de afweging is. Immers, u wilt het er expliciet in hebben. Daarmee
wordt een tekst toegevoegd, terwijl er aan die tekst geen juridische consequenties
worden verbonden.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Ja, maar ik begrijp niet zo goed waarom u dat betekenisloos vindt. Het
gaat er wel degelijk om dat wij in Nederland op sommige punten vinden dat
mensen zich iets te veel bewust zijn van hun rechten en niet zo heel erg nadenken
over hun eigen bijdrage of verantwoordelijkheid. Daar draagt dit voorstel
wel aan bij.De heer Ormel (CDA):Laten wij vooral ook praktisch blijven. Ik vind uw betoog over morele
wederkerigheid mooi. Het kan echter zijn dat wij door die vraag te stellen,
meer mensen afschrikken dan dat wij er mensen bij krijgen. Wij moeten het
dan gewoon niet doen. Dat is wat de minister al eerder aan u heeft geantwoord:
het schrikt waarschijnlijk mensen af en dan moeten wij het niet doen.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Het is zeer de vraag of het mensen afschrikt. Het is voor mij helemaal
niet overtuigend betoogd dat dit het geval is.De heer Ormel (CDA):Maar als het zo is, vindt u ook dat het niet moet gebeuren?Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Ik vind dat je praktisch moet zijn. Het is mogelijk dat
heel veel mensen denken: o jee, ik wil het wel ontvangen, maar ik wil het
niet geven, dus dan vul ik het formulier maar niet in. Ik weet niet precies
waar u aan denkt. De minister heeft hier namelijk niet veel woorden aan vuil
gemaakt.De heer Ormel (CDA):Mensen die geïrriteerd raken door die vraag. Die denken dan: nu vul
ik het formulier niet in.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Dit lijkt mij een beetje simplistisch gedacht. Alsof mensen vanwege één
vraag, die helemaal niet zo raar is – u vindt die vraag ook niet raar –
een formulier niet invullen. Als dat zou blijken, vind ik dat een relevant
punt. Ik zie het echter niet op voorhand.De heer Ormel (CDA):De vraag is niet raar, maar als die gesteld wordt, is die betuttelend.
En dat roept irritatie op. Daarom kunnen wij die vraag beter niet opnemen.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Is het betuttelend om te vragen of mensen organen willen ontvangen? Mensen
kunnen zeggen: ik wil die niet ontvangen; ik wil daar niet aan meedoen. Dat
kan toch? Ik zie het betuttelende er niet van in.De heer Ormel (CDA):Daar is die vraag dus niet voor nodig. Die vraag kunnen de mensen zichzelf
wel stellen. Dat beseft men wel; dat voelt men wel. Door de vraag daadwerkelijk
te stellen, roept men irritatie op. Daardoor komen er minder donors.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Hoe komt u erbij dat mensen dat wel beseffen? Hoe komt u erbij dat mensen
zich dat wel afvragen? Het valt mij juist altijd op dat mensen, als zij er
zelf mee in aanraking zijn geweest, denken: goh, het is toch wel heel belangrijk,
nou, nu wil ik dan eigenlijk ook wel zelf donor worden. Voordien hebben zij
zich dat niet echt afgevraagd. Zij hebben toen alleen maar gedacht: ik zou
het wel willen krijgen, maar het is verder niet zo erg aan de orde. Pas als
zij de ervaring hebben gehad, denken zij: goh, dat is zo belangrijk, dan wil
ik het ook wel geven. Die relatie leggen zij dus niet spontaan.De heer Ormel (CDA):Hierover verschillen wij dus van mening.Mevrouw Kant (SP):Ik voel erg mee met wat uw bedoelingen zijn. Ik ben het er ook mee eens,
dat het wel gebeurt. Het probleem is echter volgens mij dat mensen deze gedachten
al zouden moeten hebben, voordat het formulier ontvangen is. Als zij namelijk
achter het formulier zitten, zijn zij al bezig met het invullen daarvan. Het
grote probleem is natuurlijk dat veel mensen dat formulier al weggooien of
opzij leggen en er dus niet over nadenken. Ik ben het met u eens dat die vraag
gerust op het formulier gesteld kan worden. Ik denk dat dit wel degelijk effect
heeft op mensen die bezig zijn met het invullen van het formulier. Nogmaals,
het grote probleem is dat er mensen zijn die niet beginnen met het invullen
van het formulier. Het wederkerigheidsprincipe, dat u eigenlijk bedoelt, zou
in campagnes dan ook een veel grotere nadruk moeten krijgen dan tot nu toe
is gebeurd. Zou dat ook een heel belangrijk effect hebben in die zin dat mensen
er überhaupt aan toekomen om het formulier in te vullen?Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Dat lijkt mij een goed plan. Het was ook maar een suggestie. Mijn vraag
aan de minister was ook of hij daar wat meer over zou willen nadenken. Dat
kunnen wij nu nog doen.Ik denk dat u gelijk hebt. Als je het alleen maar op het formulier zet
en als die kwestie verder niet aan de orde komt, is het een te geïsoleerd
punt en dan werkt het waarschijnlijk niet. Een bredere inbedding in het voorlichtingsmateriaal
en in een voorlichtingsactie lijkt mij dus wel heel nuttig.Voorzitter. De vraag aan de minister was hoe hij het idee van wederkerigheid,
waar hij blijkbaar ook wel achter staat, vorm wil geven. De vraag is ook of
hij dat wil doen zoals wij het hebben voorgesteld. Volgens mij kan het heel
goed geregeld worden in de AMvB die in artikel 10 wordt aangekondigd. Dat
is ook mijn voorstel. Als de minister dit overneemt, is de motie niet meer
nodig.Het volgende punt is de hele kwestie van de voorlichting, met de herinneringsmail
die er wel of niet moet komen. Wij vinden dat er toch zo veel mogelijk moet
worden gedaan aan een herinneringsmail, naast een landelijke actie en een
tv-uitzending. Al die voorstellen van anderen steunen wij.Ik koppel hier nog een specifiek ideetje aan, namelijk van een landelijke
actie met een tv-uitzending die speciaal is gericht op jongeren. Zij zijn
de belangrijkste groep die wij hier willen bereiken, en zijn ook de meest
nuttige groep, om het zo maar te zeggen. Ik ben ook niet zo'n voorstander
van een financiële tegemoetkoming, maar aan zo'n tv-avond zou je een
geinig cadeautje, een trendy gadget, kunnen koppelen. Zo kan er in een leuke
show een leuke zanger optreden, van wie je een handtekening krijgt. Dat hoeft
op zichzelf niets te kosten, maar het is wel zinnig om na te denken over een
kleine stimulans waardoor – zoals andere woordvoerders ook hebben gezegd –
men denkt: het is wel handig als ik het nu doe en het niet laat liggen. Het
doel is dat de gedachte bij minder mensen op de stapel komt van dingen om
ooit nog eens over na te denken. Om dat te stimuleren zou je iets kunnen verzinnen
wat met name jongeren aanspreekt. Zo'n tv-avond zou dan ook zo zijn in te
richten dat het ook voor hen interessant is. Daarop hoor ik graag de reactie
van de minister.De heer Ormel (CDA):"Een geinig cadeautje" hoor ik mevrouw Tonkens zeggen. Zij vraagt de minister
om een reactie daarop, maar mijn reactie is dat wij hier spreken over een
wijziging van een wet. Om dat dan te versmallen tot het geven van een geinig
cadeautje werp ik verre van mij.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Ik vind het omgekeerd een beetje bekrompen om over dat woord te vallen.
Het gaat erom dat je iets wilt doen wat jongeren aanspreekt en waarvan zij
denken: dat is wel leuk. In de taal van jongeren is dat "iets geinigs". Natuurlijk
is dit een serieus onderwerp, maar die twee hoeven elkaar helemaal niet uit
te sluiten. Het moet iets zijn waarover jongeren enthousiast worden en wat
zij graag willen hebben, bij voorbeeld een handtekening van een populaire
zanger of zangeres. Ik zie de minister gebaren dat dit een handtekening van
hem kan zijn. Dat vind ik ook te overwegen, maar dan moet hij zich wel heel
geinig aankleden. Dat blijft overeind.Mijn laatste punt zijn de nabestaanden. Wij vinden de manier goed waarop de regeling nu is uitgewerkt. Dat voorstel kunnen wij steunen.De voorzitter:Voordat ik de minister het woord geef om te antwoorden in de eerste termijn
van de regering, schors ik de vergadering voor een kwartier.De vergadering wordt van 20.30 tot 20.45 uur geschorst.Minister Hoogervorst:Voorzitter. Ik dank de Kamer voor haar inbreng in eerste termijn. Veel
leden hebben hun teleurstelling uitgesproken over de gang van zaken met betrekking
tot de brede systeemdiscussie die wij ongeveer een maand geleden hebben gevoerd.
Ik kan mij voorstellen dat de uitkomst voor diegenen die invoering van het
ADR-systeem hebben voorgestaan een teleurstelling is geweest.Ik waardeer het daarom des te meer dat bijvoorbeeld mevrouw Kant woorden
van waardering heeft uitgesproken over de wijze waarop de regering heeft geprobeerd
de zaak sinds die discussie aan te pakken. Dat heeft toch wel effect gehad.
Mede gevoed door de discussie en door de geplaatste advertenties, zijn er
in de maanden januari tot en met maart 2005 ongeveer 12.000 wilsbeschikkingen
bijgekomen. Dat is weliswaar nog steeds een druppel op de gloeiende plaat,
maar dat is toch meegenomen. Veel Kamerleden hebben gevraagd of het niet mogelijk
is meer te smeden, nu het ijzer nog heet is.Bij de Nierstichting, de Hartstichting en bij andere bij orgaandonatie
betrokken fondsen heb ik veel goede ideeën gehoord en er is door de organisaties
een initiatief genomen dat ik financieel en moreel van harte steun. Dat houdt
in dat er in mei aanstaande een mailing met het donorformulier wordt gestuurd
naar 6,5 miljoen huishoudens in Nederland. Er wordt daarin dus een dringende
oproep gedaan om zich als donor te laten registreren. Het gaat dus om een
gezamenlijke voorlichtingsactie van de Nierstichting, de Hartstichting, andere
fondsen en mijn ministerie.Door het nemen van verschillende voorlichtingsmaatregelen zullen wij proberen
de attentiewaarde van die campagne te optimaliseren. Tevens zullen wij nagaan
of het mogelijk is een televisiezender te interesseren om daaraan een programma
te wijden. Dat lijkt mij bij uitstek iets voor de publieke omroep, al maakt
het mij niet veel uit als de commerciële omroep zich daartoe geroepen
voelt. Wellicht kan daarnaast hier en daar een bekende Nederlander worden
geïnteresseerd. Daarmee en met datgene wat reeds is gebeurd, geven wij
naar mijn idee op royale wijze uitvoering aan de motie-Veenendaal, die door
de meerderheid van de Kamer is aanvaard.Mevrouw Lambrechts heeft ideeën geuit over financiële prikkels.
Ik vind dat niet bij voorbaat een verwerpelijke gedachte. Hoewel de Kamer
mij kent als iemand die een warm voorstander is van financiële prikkels
en ik geen gelegenheid voorbij laat gaan om te hameren op het nut en de noodzaak
daarvan, heb ik daarmee nu moeite. Ik krijg daarbij in ieder geval geen warme
gevoelens. Het wezen van deze zaak is het geven van een geschenk en ik vraag
mij af of het geven van cadeautjes of van financiële prikkels de sfeer
verbetert. Ik wil er geen negatief moreel oordeel over vellen, maar schat
in dat het niet zo goed zal liggen.Mevrouw Lambrechts (D66):Mij bekruipt het gevoel dat twee dingen door elkaar worden gehaald. Dat
had ik eerder ook al heel sterk. Het is natuurlijk een heel serieuze, zware
aangelegenheid als iemand op sterven ligt en een orgaan moet worden uitgenomen.
Dat betekent niet dat je bij wijze van spreken niet een feestje zou kunnen
vieren bij elke honderdste nieuwe orgaandonoren die wordt geregistreerd. In
wezen zou dat moeten bij elke nieuwe geregistreerde donor. Er moet een manier
te verzinnen zijn om daaraan uiting te geven, of dat nu met een leuke gadget
is of een kleine financiële prikkel. Het gaat mij daarbij niet zozeer
om het financiële aspect, maar vooral om de prikkel die je probeert te
geven. Je moet er een happy moment van weten te maken. Je moet af van de hele
sfeer eromheen dat het geen pas geeft om over een onderwerp als dit happy
te zijn. Anders werkt zo'n tv-actie ook helemaal niet, laten wij daar eerlijk
over zijn. Je moet er iets van kunnen maken in de sfeer van: goed dat wij
dit met elkaar doen, goed dat wij iets voor onze medemens kunnen betekenen.Minister Hoogervorst:Ik ben het met mevrouw Lambrechts eens dat wij het niet allemaal in een
loodzware sfeer hoeven te trekken. Dat ben ik ook helemaal niet van plan.
Maar ik weet niet of het geven van financiële prikkels een goede weg
is. Ik heb er eigenlijk nog niet eens van die heel geweldige argumenten voor.
Mijn eerste gevoel erbij is gewoon dat het me niet helemaal lekker zit. Ik
wil het graag nog eens even op mij laten inwerken. Dan kunnen wij altijd nog
zien.Mevrouw Kant (SP):Het hoeft inderdaad allemaal niet zo zwaar te zijn. Ik ben buitengewoon
blij met hetgeen de minister heeft gezegd over de campagnes en met het feit
dat het donorformulier naar 6 miljoen gezinnen wordt gestuurd. Zonder dat
het zwaar hoeft te worden, mogen de belangen van de mensen die op een donororgaan
wachten, het belang van de patiënt en het aspect van de wederkerigheid
in de campagne een belangrijker rol spelen dan tot nu toe het geval is geweest.Minister Hoogervorst:Mevrouw Lambrechts heeft daarnaar ook gevraagd. Ik heb toegezegd dat ik
serieus zal kijken naar een systeem waarin mensen die zelf te kennen hebben
gegeven donor te willen zijn, een streepje voor kunnen krijgen. Dat zal nooit
een absolute voorrangssituatie worden. Wanneer sprake is van een zeer hoge
urgentie kan ik mij niet goed voorstellen dat absolute voorrangssituaties
bestaan. Het is een heel ingewikkelde aangelegenheid waaraan nogal wat praktische
en ethische aspecten kleven. Wij zijn die heel zorgvuldig aan het bekijken
en werken een voorstel uit dat via het kabinet hopelijk bij de Kamer belandt.Mevrouw Kant (SP):Dat was mijn vraag niet. Het gaat mij er om dat in de campagnes, in de
folders en bijvoorbeeld ook in de tv-uitzending, het belang van de patiënten
duidelijk wordt gemaakt. Misschien dat er patiënten in aan het woord
kunnen komen. Zij kunnen dan uitleggen wat de consequenties zijn van het feit
dat zij lang op een donorgaan moeten wachten. Dat morele appèl zou
een belangrijke rol in de campagne mogen krijgen.Minister Hoogervorst:Dat ben ik helemaal met mevrouw Kant eens. Niet alleen
heb ik er geen bezwaar tegen, ik zie er ook het nut van in.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):De minister heeft moeite met een financiële prikkel, maar mevrouw
Lambrechts heeft het volgens mij terecht gewoon gehad over "een prikkel".
Ik verzoek de minister toe te lichten waarom hij zich er niet helemaal prettig
bij voelt. Wij kunnen toch geen beleid gaan maken op basis van de afweging
dat een minister zich ergens niet zo heel prettig bij voelt. Hij kan er nu
iets meer over zeggen of als hij daaraan de voorkeur geeft later schriftelijk
op terug komen. Het lijkt mij wel zinvol dat te doen voordat de campagne start.
Het lijkt ons een goed idee dat het ook onderdeel zal gaan uitmaken van de
campagne.Minister Hoogervorst:De mailing vindt al in mei plaats. Er moet zo snel mogelijk mee worden
gestart, nu orgaandonatie een hot issue is. Ik ga nu niet een heel andere
campagne voeren die niet strookt met wat eerder is gedaan. Wij moeten heel
snel aan de slag. De mailing moet de deur uit. Dan heb ik niet veel gelegenheid
om alles nog eens opnieuw goed te overdenken of om er allerlei nieuwe elementen
in te brengen. Dat is iets voor de langere termijn.Het vraagstuk van de wederkerigheid vind ik in de discussie heel belangrijk.
Een van de langetermijnvragen is een soort voor-wat-hoort-wat-systeem. Ik
kom daar op terug. Ik zal de vraag die is gesteld over mogelijke financiële
prikkels daarbij meenemen.Inhoudelijk over de wet zelf sprekend, wijs ik erop dat het een heel beperkte
wet is, die erop is gericht om de bestaande wet hier en daar te verbeteren
en een groot draagvlak te hebben onder alle partijen die hiermee hebben te
maken. Te dien aanzien zijn enkele vragen gesteld. Vrijwel alle woordvoerders
hebben, zij het vanuit een verschillende optiek, vragen gesteld over de rol
van de nabestaanden. Ik denk dat wij in gedachten moeten houden, ook degenen
die liever een ander systeem hadden gehad, dat als er nu één
voordeel is van een toestemmingssysteem, dat wel dit is dat er in ieder geval
een heel duidelijke toestemming ligt van degene die komt te overlijden. Dat
is een sterk uitgangspunt voor de situatie waarin het overlijden plaatsvindt.Wij hebben in artikel 20, derde lid, de positie van de nabestaanden wat
duidelijker gemaakt, maar ook de wilsbeschikking van degene die is overleden.
Deze duidelijkheid bevordert de rechtszekerheid van de artsen. Er staat nu
expliciet dat als er een "ja" in het register zit, de naasten ervan op de
hoogte worden gesteld wat er gaat gebeuren. Het gesprek dat eventueel nog
plaatsvindt, heeft dan niet meer het karakter van een verzoek om toestemming.
Immers, de toestemming is in feite al gegeven. Op basis van de huidige wet
zou, bij een toestemming in het register, het gesprek dit karakter ook niet
moeten hebben, maar in de huidige praktijk is dat nog vaak wel het geval,
met als gevolg dat soms de wil van de overledene niet wordt gevolgd. Wij hopen
met deze wijziging van de wet daar wat verandering in aan te brengen. De start
van het gesprek zal derhalve, zoals mevrouw Kant dit toch ook hoopt, wat duidelijker
zijn dan nu vaak beleefd wordt door de arts. In de voorlichting aan het publiek
zal aandacht worden besteed aan deze wijziging.Dit zijn echter situaties die zich niet allemaal duidelijk met een schaartje
laten knippen in het kader van een wetstekst. Het kan natuurlijk voorkomen
dat nabestaanden ronduit overstuur raken, ook als er een wilsbeschikking ligt
van de overledene in de zin van: ja, ik stel mijn organen ter beschikking.
Het kan dan zijn dat de nabestaanden gewoonweg niet met die gedachte kunnen
leven en er overstuur van raken. Ik kan mij voorstellen dat in zo'n situatie
een arts tot de beslissing komt: alles overziende, zie ik er maar van af,
want ik heb rekening te houden met het leed dat ik de nabestaanden aandoe.
In de praktijk is geen situatie gelijk aan de andere en het hoort tot de professionele
verantwoordelijkheid van de arts om de juiste keuze te maken. Wij hebben wel
getracht om de positie van de overledene en daarmee ook die van de arts wat
duidelijker te maken, in de zin van: nabestaanden, u moet wel weten dat er
hier een duidelijk "ja" ligt en dat wij dit in principe hebben te volgen.
Dat betekent niet dat de positie van de nabestaanden helemaal zou worden weggevaagd
en dat er zich geen situaties zouden kunnen voordoen waarbij een arts toch
iets anders beslist. Dat is dan een zekere discretionaire bevoegdheid die
de arts heeft. Ik denk dat dit in dit soort omstandigheden een goede zaak
is.Mevrouw Van Heteren (PvdA):Ik ben het met de minister eens, maar ik zou graag van hem horen welke
winst dit naar zijn oordeel reëel gaat opleveren. Er ligt al een wilsbeschikking
en uit eerder onderzoek is gebleken dat dit op zich niet zoveel meerwaarde
zal hebben.Minister Hoogervorst:Ik denk niet dat je hier enorme kwantitatieve effecten van kunt verwachten.
Ik denk dat dit het leven van degenen die hiermee te maken hebben, wat makkelijker
maakt, maar ik verwacht niet dat er ineens hogere percentages toestemming
van nabestaanden tot stand komen. Het is ook niet zo dat het heel vaak overruled
wordt in de huidige praktijk. Vaak hebben artsen echter het gevoel dat zij
in een moeilijke positie zitten en nu kunnen zij wat steviger zeggen: uitgangspunt
is dat de wil van degene die schriftelijk heeft vastgelegd zijn of haar organen
ter beschikking te stellen, wet is.Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Ik wil de minister goed begrijpen. Hij zegt dat de wilsbeschikking van
de overledene het uitgangspunt is. Wanneer nabestaanden het daar echt niet
mee eens zijn, doet de arts wat de nabestaanden willen.Minister Hoogervorst:Dan kan hij dat doen.Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Welke criteria heeft de arts om de afweging te maken wiens wil hij volgt?Minister Hoogervorst:In principe geldt de wil van de overledene. In testamenten staan soms
ook dingen waar nabestaanden overstuur van kunnen raken, maar zo'n testament
wordt desalniettemin opgevolgd. Dit is iets anders. Wij laten het aan de arts
over om te beoordelen hoe het moet lopen.Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):De minister maakt de vergelijking met een testament. Er is geen notaris
die het in zijn hersens zou halen om op grond van de reactie
van de nabestaanden het testament aan te passen. Hier kan dat wél gebeuren.
De arts krijgt een rol. Hij moet beslissen of hij wel of niet tegen de nabestaanden
ingaat. Hij heeft geen enkel criterium waaraan hij die beslissing kan ophangen.Minister Hoogervorst:Hij heeft een heel duidelijk criterium, namelijk de wilsbeschikking van
de overledene. Het enige verschil tussen zijn positie en die van een notaris
is dat een notaris nul discretionaire bevoegdheid heeft, terwijl de arts in
uitzonderlijke gevallen of zelfs zeer uitzonderlijke gevallen – zo staat
het ook in de memorie van toelichting – het op grond van de reactie
van de nabestaanden niet verantwoord kan achten om de wil van de overledene
door te drukken.Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Daarmee geeft de minister de arts een positie die hem volgens mijn fractie
niet zou moeten toekomen. Het lijkt mij veel logischer om te zeggen: als het
op grote problemen stuit, volgen wij de wil van de nabestaanden. Dat is veel
zuiverder. Het gaat om de wil van de overledene en om de wil van de nabestaanden.
Die twee dingen doen ertoe.Minister Hoogervorst:Zo is het ook. Het moet worden gezien als een soort hardheidsclausule,
zoals wij die ook in de sociale zekerheid kennen en zoals wij die onlangs
hebben geïntroduceerd in het zittend ziekenvervoer. Er zijn duidelijke
regels, maar er kunnen zich in de praktijk – bij dit onderwerp is het
natuurlijk een heel gevoelige praktijk – dusdanig bijzondere omstandigheden
voordoen, dat je een zekere discretionaire bevoegdheid geeft aan de arts.
De hoofdregel is het volgen van de wil van degene die toestemming heeft gegeven.Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Ik heb moeite met de woorden "discretionaire bevoegdheid". De minister
heeft een discretionaire bevoegdheid, maar hij heeft een volstrekt andere
rol dan een arts. Met dit wetsvoorstel wordt de arts in een positie geplaatst
waarin hij niet hoort te zitten. Een goede arts moet die rol ook niet willen
hebben. Je zult die beslissing maar moeten nemen! De minister zadelt de artsen
met nogal wat op.Minister Hoogervorst:Dat is juist een verbetering die wij met deze wet aanbrengen. De huidige
wet is voor de artsen en nabestaanden te onduidelijk. Men heeft het gevoel
dat men heel makkelijk heen kan stappen over de wil van de overledene. Nu
maken wij veel duidelijker wat het uitgangspunt is. Alleen in zeer uitzonderlijke
omstandigheden kan het overruled worden. Wij perken de discretionaire bevoegdheden
met dit wetsvoorstel juist in.De heer Ormel (CDA):Ik ben het eens met de beantwoording door de minister. Ik vertrouw op
de professionaliteit van de artsen op het heel bijzondere moment van het sterven
in die ziekenhuiskamer. Ik denk dat wij daar ook op moeten vertrouwen. Ik
heb nog wel een vraag over de positie van minderjarigen.Minister Hoogervorst:Daar kom ik nog op.De heer Van der Vlies (SGP):Ik ben het er op zichzelf mee eens dat wij de professionele verantwoordelijkheid
van de behandelend arts centraal kunnen stellen in de confrontatie van de
wil van de patiënt en de gevoelens en emoties van de nabestaanden. Is
in dat geheel dan niet heel belangrijk hoe het gesprek wordt gevoerd?Minister Hoogervorst:Ja.De heer Van der Vlies (SGP):Zou je toch niet op de een of andere manier in de gehele wetstoepassing
moeten uitspreken dat je er ook op vertrouwt dat de contacten op een zeer
prudente, waardige en haast tere wijze worden onderhouden? Het lijkt een open
deur, maar ik meen dat het er wel bij hoort.Minister Hoogervorst:Dat is zeker nodig. Het verschil met de huidige situatie is echter dat
in ieder geval de beleving van veel artsen is dat zij na het raadplegen van
het register en het constateren van toestemming van de overledene, naar de
nabestaanden toegaan en aan hen nog om toestemming vragen. Zo moet het gesprek
dus niet worden gevoerd. Dat moet zo worden gevoerd dat de arts na het zien
van toestemming van de overledene in het register, de nabestaanden daarvan
op de hoogte stelt en bekijkt wat de reacties hierop zijn. Als het heel gevoelig
en emotioneel ligt, moet de arts op een prudente manier daarmee omgaan. Daarvoor
heeft hij een zekere discretionaire bevoegdheid, maar die perken wij in overeenstemming
met de bedoeling van de wet zoals deze voorlag maar in de praktijk klaarblijkelijk
als te ruim werd ervaren, een beetje in. Dat neemt echter niet weg dat een
arts niet zomaar met een papiertje kan wapperen en kan zeggen dat hij toestemming
van de overledene heeft en dat het daarmee afgedaan is. Er zal dan toch op
een fatsoenlijke manier moeten worden gecommuniceerd, omdat de arts weet dat
zich altijd emotionele taferelen kunnen gaan afspelen.Mevrouw Kant (SP):Het lijkt mij bij uitstek iets waarvan je moet vaststellen dat je het
niet allemaal in een wet kunt vastleggen.Minister Hoogervorst:Precies.Mevrouw Kant (SP):Het zijn moeilijke situaties waarin mensen voor moeilijke vragen en beslissingen
staan en moeilijke gesprekken moeten voeren. Als ik de minister goed begrijp –
zo wil ik het ook begrijpen, want dan vind ik het voorstel positief –
is deze wijziging vooral bedoeld om het uitgangspunt van het gesprek te veranderen.Minister Hoogervorst:Juist.Mevrouw Kant (SP):Die is dus niet zozeer bedoeld om in situaties die nu en straks moeilijk
zijn een andere uitkomst te bewerkstelligen, als wel om het gesprek anders
te laten beginnen.Minister Hoogervorst:De wijziging is vooral bedoeld om verduidelijking te geven voor alle betrokken
partijen, en dus niet om zomaar over de nabestaanden heen te denderen.De heer Van der Vlies ging in op de bepaling die het mogelijk maakt om
toestemming te vragen voor het doneren van organen die niet op het donorformulier
zijn vermeld. Hij stelt dat druk op familieleden niet op zijn plaats is. Hij
vroeg mij te garanderen dat er nooit op een veronderstellende manier met de
mogelijkheid van donatie van nieuwe organen wordt omgegaan. Ook dit zal in
de praktijk moeten blijken, maar wij hebben juist om de zorgvuldigheid
te bevorderen deze mogelijkheid in het wetsvoorstel opgenomen. Verder ben
ik ervan overtuigd dat het veld zorgvuldig met deze mogelijkheid om zal gaan.
Er zal zeker geen toestemming worden gevraagd als er bezwaar is geregistreerd.
Ik kan mij ook niet voorstellen dat er druk zal worden uitgeoefend. Dat is
namelijk in niemands belang. Bovendien zou het contraproductief kunnen werken
voor de toestemming die al wel is verleend ten aanzien van andere organen.
Het veld zal een gegeven toestemming voor de op het donorformulier vermelde
organen niet in de waagschaal willen stellen voor het misschien verkrijgen
van een extra orgaan en zal dus echt voorzichtig met deze mogelijkheid van
aanvullende toestemming moeten omgaan.De heer Van der Vlies heeft gezegd dat het begrip "naaste" in artikel
20 tot onduidelijkheid kan leiden. Er ontspon zich daarbij een discussie met
de heer Ormel waarin hij de positie zoals bedoeld in de wet heel goed heeft
weergegeven. Naasten zijn degenen die de overledene zo na staan dat zij aanwezig
zijn bij het overlijden en er ook in de laatste dagen en uren blijk van geven
een nauwe band met hem of haar te hebben. Uit een oogpunt van piëteit
zijn dat dan ook mensen die op de hoogte moeten worden gesteld. Vaak zullen
het de nabestaanden zijn die de WOD in artikel 11 noemt. Het gaat dan inderdaad
om een situatie waarin geen toestemming is gegeven. Dan hebben wij het over
de naaste familie. Het kan evenwel ook voorkomen dat het gaat om een vriend
of een vriendin. Het betreft dan een situatie waarin er wel toestemming is
gegeven. Het is dan gewoon een kwestie van fatsoen dat ook degenen die de
laatste dagen aan het bed hebben gezeten, goed worden geïnformeerd. Hen
moet worden verteld dat er een "ja" in het register zat, welke organen er
uitgenomen zullen worden, wanneer dat zal gebeuren en wat dit betekent voor
het moment van afscheid nemen. Het is zonder meer van belang dat ook zo'n
gesprek met grote zorgvuldigheid en piëteit wordt gevoerd. Ik ben dat
geheel met de heer Ormel eens. Het gaat om een situatie waarin er al toestemming
is van de betrokkene.De heer Van der Vlies (SGP):Ik kan mij dat voorstellen bij iemand die sterft nadat hij op een ziekbed,
een sterfbed heeft gelegen en werd omringd door degenen die hem naast zijn.
Ik probeer de volgende situatie niet te bagatelliseren, maar waardig over
het voetlicht te krijgen. Een verkeersslachtoffer wordt binnengebracht. Er
meldt zich iemand als zijn vertrouweling. Dat zal zo zijn, maar hoe werkt
het als een ander zich ook meldt? Dat vond ik de winst van artikel 11 waarin
het preciezer wordt geformuleerd.Minister Hoogervorst:Dan zal het ziekenhuis op zoek gaan naar de naaste verwanten. Men zal
zich zeker niet beperken tot iemand die toevallig een goede buur of een verre
vriend is.De heer Ormel (CDA):Ter precisering het volgende. In de wilsbeschikking van een persoon staat
dat hij het overlaat aan de nabestaanden. Drie jaar erna komt hij te overlijden
bij een verkeersongeval. In de tussentijd heeft hij een partner gekregen.
Dan is die partner geen nabestaande, maar wel een naaste inmiddels. Als hij
het overlaat aan de nabestaanden, kan de nieuwe partner niets zeggen. Als
hij donor is, moet wel degelijk die partner worden geïnformeerd. Zo dienen
beide wetsartikelen uitgelegd te worden. Ziet de minister het ook zo? Of behoeft
dit nadere precisering?Minister Hoogervorst:De heer Ormel heeft het weer fantastisch voor mij gedaan!De heer Van der Vlies (SGP):Iemand heeft drie jaar geleden zijn wil verklaard. Drie jaar later overkomt
hem iets. In de tussentijd heeft hij een partner gekregen. Het is voor mij
evident dat die daar dan bij hoort te zijn. Het is mogelijk dat er een levensverbintenis
is geregistreerd, al hoeft dat niet. Die persoon valt onder de definitie van
artikel 11. Ik zie geen spoken, maar ik wil conflicten voorkomen, waardoor
emoties te zeer een rol spelen in een cruciale, pijnlijke situatie voor nabestaanden.Minister Hoogervorst:Er is ogenschijnlijk een zekere discrepantie tussen artikel 11 en artikel
20, maar artikel 11 betreft een andere situatie, namelijk wanneer er geen
toestemming is gegeven. Dan moeten er scherpere limieten worden gesteld aan
degenen die toestemming mogen geven. Artikel 20 betreft het informeren van
degenen die als naasten gezien kunnen worden. Gezien het feit dat er al toestemming
is gegeven, kan dat wat breder worden getrokken. Ik vind het voorbeeld van
de heer Van der Vlies ook goed voor de wetgeschiedenis. Ik kan mij niet voorstellen
dat het ziekenhuis bij een slachtoffer van een verkeersongeval genoegen neemt
met alleen het informeren van toevallig een vriend die daarbij aanwezig is.
Dan moet men op zoek naar een naaste verwant. Ik hoop dat deze discussie de
zaak iets heeft verduidelijkt.Toen ik sprak over de actie met de mailing heb ik verzuimd om het in een
adem ook te hebben over het amendement van de heer Ormel waarin de gemeenten
worden verplicht om bij de uitgifte van bepaalde documenten formulieren bij
te voegen. Ik vraag de heer Ormel om dat amendement niet in te dienen. In
ieder geval zou ik de aanneming ervan ontraden. Wij doen wat wij kunnen op
korte termijn. Ik heb toegezegd dat ik een pilot ga draaien. Dat doe ik niet
voor niets, maar omdat ik nog niet zeker weet hoe wij dat op een ordentelijke
manier moeten doen en of er niet allerlei bezwaren aan vastzitten. Als ik
dit zomaar aan gemeenten opleg, weet ik zeker dat er meteen een dikke vette
rekening komt, zonder dat wij weten of het een goed systeem is. Ik vraag echt
de ruimte om een experiment te starten. Dat gaan wij op korte termijn doen.
Als die pilot slaagt, gaan wij dat doen. Ik acht het niet verantwoord om dit
op korte termijn in te voeren zonder dat ik weet op welke wijze dat precies
zou moeten.De heer Ormel (CDA):In het amendement wordt gevraagd aan gemeenten om een stapel donorformulieren
bij de kassa te leggen en om bij het overhandigen van een identiteitsbewijs
een donorformulier te overhandigen. Dat lijkt mij een zeer simpele handeling
die niet noemenswaardig veel geld kost; minder dan een postzegel op een mailing
die wij naar iedere ingezetene sturen.Minister Hoogervorst:Wij hebben al contact gehad met gemeenten die zeggen dat
dit langere rijen veroorzaakt en dat zij daar geld voor willen krijgen. Dat
is misschien allemaal onzin. Ik heb inmiddels genoeg onderhandelingen gehad
met gemeenten om te weten dat zij in het begin altijd overvragen. Misschien
is het niet de juiste manier om even een formulier mee te geven en moet het
op een intelligentere manier gebeuren. Dat formuliertje komt al bij iedereen
terecht, dus voor dit jaar zitten wij in ieder geval goed. Daarom houd ik
dit in een adem met het voorstel voor de mailing aan de Kamer voor. Wij gaan
nu alle Nederlanders bereiken. Als de Kamer mij de tijd geeft om te kijken
naar verschillende varianten om dit vorm te geven, zal ik dat met een zeer
warm hart doen. Ik denk dat het vaak ingewikkelder is dan je denkt om zomaar
een formuliertje te geven, of het is nutteloos.De heer Ormel (CDA):Met alle respect, het lijkt mij niet nutteloos en het lijkt mij uitermate
simpel. Laten wij vooral praktisch blijven. Als wij gewoon een donorformulier
geven met het identiteitsbewijs, en als wij dat wettelijk verankeren, helpen
wij de minister om dat aan de gemeenten op te leggen. Het is mooi dat wij
een actie met een tv-uitzending doen, maar dat is allemaal eenmalig. De geschiedenis
leert dat wij bij voortduring moeten blijven vragen.Minister Hoogervorst:U vindt het dus eigenlijk onnodig dat ik pilots doe, omdat wij al precies
weten hoe het moet?De heer Ormel (CDA):Ik denk dat er op zichzelf geen pilot voor nodig is om gewoon een formulier
te overhandigen.Minister Hoogervorst:Ik zeg de Kamer nogmaals dat iedereen dit jaar een formulier krijgt. De
Kamer weet dat ik ernaar streef om op een meer structurele manier mensen herhaaldelijk
te informeren over het systeem en formulieren te overhandigen. Dat wil ik
echt doen, maar ik vraag de gelegenheid om eerst eens goed te onderzoeken
hoe dat moet, voordat wij dat op een misschien al te simpele wijze wettelijk
vastleggen.De heer Ormel heeft gevraagd hoe 16- tot 18-jarigen worden voorgelicht
over orgaandonatie. Met het voorlichtingsprogramma over orgaandonatie voor
scholieren worden 15- tot 18-jarigen op bijna 350 van de 500 scholengemeenschappen
geïnformeerd. Het ontwikkelde lespakket bestaat uit een video met aansluitend
een discussie in de klas, waarin verschillende aspecten van het onderwerp
orgaandonatie en registratie worden belicht. De evaluatie heeft inmiddels
plaatsgevonden en laat zien dat het lespakket de beoogde effecten heeft. Er
zijn enkele duizenden mensen die jonger zijn dan 18 jaar en die zich inmiddels
hebben aangemeld voor orgaandonatie.Dat brengt mij op de vraag van de heer Ormel over de instemming bij minderjarigen
tussen 12 en 16 jaar die zich laten registreren. Hoe moet het nou als zijn
ouders daar bezwaar tegen hebben? Ouders hebben bij 12- tot 16-jarigen de
vrijheid om zijn toestemming te overrulen. Zij hebben dus eigenlijk een vetorecht.
Zodra men ouder is dan 16 jaar, vervalt dat vetorecht en beslist de jongere
dus zelf.De heer Van der Vlies heeft gevraagd naar de betekenis van artikel 22
en de handelingen die mogen worden verricht voor het intreden van de dood
als toestemming is verleend. Juist door de opsomming in artikel 22 is duidelijk
gemaakt wat voor het intreden van de dood wel en niet mag. Het is geen limitatieve
opsomming, zodat eventuele andere, nieuwe voorbereidende handelingen niet
onmogelijk worden gemaakt. Het is niet mogelijk om in een wet een limitatieve
opsomming op te nemen van allerlei medische termen waarmee de desbetreffende
handelingen worden aangeduid.De heer Van der Vlies heeft het gehad over de relatie met artikel 14,
dat gaat over het vaststellen van de hersendood. Daarbij is van belang dat
in artikel 22 gesproken wordt van "het intreden van de dood". In de procedure
van het vaststellen van de hersendood is dit het moment waarop door middel
van het klinisch onderzoek aan het bed de diagnose hersendood is gesteld.
Dit begrip, dat ook in de stukken is toegelicht, speelt in artikel 22 een
belangrijke rol.De heer Van der Vlies is bang dat de nieuwe formulering van het eerste
lid van artikel 20 zou kunnen leiden tot een steeds verder vervroegen van
het moment van raadplegen. Hij wil, net als mevrouw Kant, weten hoe het informeren
van de naasten plaatsvindt. Het eerste lid van artikel 20 maakt nu duidelijker
dat het register ook al voor het daadwerkelijke moment van overlijden mag
worden geraadpleegd. Op grond van de huidige wet mag dit ook al, maar ons
is gebleken dat men dit niet altijd zo begrijpt. Ook hier gaat het dus niet
om een verandering, maar vooral om een verduidelijking van de situatie. Ik
denk dat het raadplegen van het register op zich niet belastend is. Het is
een neutrale handeling. In hoeverre het op een gegeven moment prudent is om
het register te raadplegen, hangt vooral af van de wijze waarop de arts met
de informatie over het resultaat omgaat.De heer Ormel heeft gevraagd naar de donatiefunctionarissen. Klopt het
dat er 50 zijn? Het zijn er op dit moment ongeveer 70. Zij zijn verspreid
over ongeveer 65 ziekenhuizen. De 65 ziekenhuizen waar reeds donatiefunctionarissen
werken, zijn in principe de meest kansrijke. Uit het oogpunt van doelmatigheid
ben ik op dit moment van mening dat het niet veel zin heeft om in een ziekenhuis
met geen of weinig donatiepotentie een afzonderlijke donatiefunctionaris aan
te stellen, maar dat wil niet zeggen dat wij ziekenhuizen links laten liggen.
Per regio zijn regiofunctionarissen aangesteld die ook ten opzichte van ziekenhuizen
zonder eigen donatiefunctionarissen een stimulerende functie kunnen hebben
én hebben. Die regiofunctionarissen zijn verbonden aan de academische
ziekenhuizen. Verder kunnen de aan de perifere ziekenhuizen verbonden donatiefunctionarissen
bijvoorbeeld voorlichting geven aan de aanpalende ziekenhuizen die niet over
een eigen donatiefunctionaris beschikken. Ik heb de Nederlandse Transplantatiestichting
overigens gevraagd om de effecten van het ingezette donorwervingsbeleid in
de ziekenhuizen te evalueren. Begin volgend jaar verwacht ik daar de eerste
resultaten van. Dan moeten wij de zaak nog maar eens opnieuw op zijn merites
bekijken.Wij hebben de discussie net afgerond, maar mevrouw Kant heeft gevraagd
of er niet een nieuw moment kan komen waarop wij het hele systeem van orgaandonatie
weer aan de orde zouden kunnen stellen. Eind 2006 – dat is niet meer
zover van hier – komt er een nieuwe evaluatie van de wet. Op dat moment zullen in elk geval de effecten van de nu ingezette beleidsmaatregelen
worden geëvalueerd. Ik denk dat dat een heel goed moment is om te bekijken
of er sprake moet zijn van een nieuwe koerswijziging.Mevrouw Kant (SP):Er komt een campagne aan. Ik zou graag zien dat wij in de komende tijd
permanent de stand van zaken bijhouden. Ik snap dat de minister kijkt naar
een moment om wellicht de gehele zaak opnieuw te bezien. Dat wil niet zeggen
dat er geen meetmomenten kunnen zijn, bijvoorbeeld elk jaar of elk halfjaar,
om de stand van zaken bij het aantal aanmeldingen te peilen.Minister Hoogervorst:Elk half jaar de stand opnemen is wel erg veel. Ik kan mij voorstellen
dat ik de Kamer met een zekere regelmaat met een aantal eenvoudige kerngetallen
informeer hoeveel geregistreerden en toestemmers er zijn. Evalueren moet je
overigens niet al te vaak doen. In de wet staat dat er om de twee jaar wordt
geëvalueerd. Dat is een behoorlijke frequentie voor een wetsevaluatie.
Ik zal bezien of ik de Kamer via de begroting of anderszins regelmatig op
de hoogte kan stellen van de stand van zaken.Mevrouw Kant (SP):Het is interessant om in de periode na een verandering te meten wat er
veranderd is. Er komt een publiekscampagne. Ook wordt het donatieformulier
opnieuw rondgestuurd. Ik wil daarom eind van dit jaar weten wat de effecten
daarvan zijn.Minister Hoogervorst:Het lijkt mij aardig dat ik de Kamer drie maanden na de campagne ervan
op de hoogte stel wat het heeft opgeleverd. Misschien doe ik dat zelfs eerder.Mevrouw Lambrechts (D66):Het lijkt mij goed om eind 2006 te bekijken of de route die is ingeslagen
succesvol kan zijn. Wat is echter voor de minister het criterium om te spreken
van een geslaagde route?Minister Hoogervorst:Er ligt een Kameruitspraak die zegt dat er binnen vier jaar 20% erbij
moet. Ik heb gezegd dat het een hele toer wordt om er binnen vier jaar 10%
erbij te krijgen. Dat zijn dus de bakens.Mevrouw Lambrechts (D66):De minister heeft eerder laten weten dat die 10% niet bevredigend te noemen
is. Gaat het dan om 10% in een half jaar of om 3,5% voor het einde van 2006?
Dat vind ik niet succesvol. De minister ook niet, hoop ik.Minister Hoogervorst:Gezien de historie en de niet al te rooskleurige situatie in het buitenland
vind ik 10% erbij in vier jaar heel wat. Ik hoop dat wij als gevolg van de
vele publiciteit en de komende campagne in het eerste jaar wat ruimer scoren.Mevrouw Lambrechts (D66):Als wij over anderhalf jaar een moment de tijd nemen om de vraag te beantwoorden
of het systeem veranderd moet worden, moeten wij nu reeds weten wat de meetlat
is om te bepalen of het systeem succesvol is of niet. Gaat het dan om die
10% of moet op zijn minst zichtbaar zijn dat het binnen een paar jaar te halen
is? Wanneer wordt besloten om het op een andere manier te proberen?Minister Hoogervorst:Ik wil voor mijzelf de route van 10% in vier jaar aanhouden.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik vind dat ontzettend mager.Minister Hoogervorst:Ik zou het een geweldig succes vinden. Ik heb eerder een wet door de Kamer
gekregen waarvoor geen enkele opbrengst was ingeboekt, namelijk de Wet poortwachter.
Die heeft echter mede geleid tot vermindering van het aantal WAO'ers met 30%.
Soms worden je stoutste dromen overtroffen.De heer Van der Vlies stelt dat de procedure rond overlijden en orgaandonatie
helder moet zijn. Duidelijk moet zijn wat de taken van de arts en die van
de donatiefunctionaris moeten zijn. Dat ben ik met hem eens. Het is vrij simpel.
De arts is verantwoordelijk voor de medische behandeling, inclusief het vaststellen
van de dood. Artikel 20, lid 1, geeft dit heel duidelijk aan. Het voorstel
van de heer Van der Vlies om in het eerste lid toe te voegen dat het overlijden
een oordeel van de behandelende arts moet zijn is overbodig. Wellicht dat
deze uitspraak hier in de Kamer extra duidelijkheid kan verschaffen.De heer Ormel spreekt van de techniek van de "non-heartbeating"-donatie.
Hij vraagt hoe ik het tijdpad zie om deze techniek in ieder ziekenhuis in
Nederland beschikbaar te krijgen. Ik heb de NTS gevraagd een plan van aanpak
te maken. In alle regio's worden twee ziekenhuizen geselecteerd, die op basis
van grootte en patiëntenpopulatie een groot potentieel aan non-heart-beating
donatie hebben. Dat zullen met name perifere ziekenhuizen zijn, omdat in de
academische ziekenhuizen de aandacht voor non-heart-beating donatie al groter
is. Wij zijn beiden heel enthousiast geweest over deze nieuwe route in de
orgaandonatie, maar ik krijg wel steeds meer signalen dat de non-heart-beating
donatie voor een belangrijk deel de heart-beating donatie lijkt te verdringen.
Juist omdat de technieken voor het uitnemen van organen uit een lichaam met
hartstilstand zo sterk verbeterd zijn, lijkt men de moeilijke beslissing om
tot verwijdering over te gaan minder vaak te nemen bij hersendood, maar uit
te stellen tot het moment dat ook het hart stilstaat. Met de moderne technieken
is het dan redelijk goed mogelijk om de nieren te verwijderen, al vindt daar
ook een zeker kwaliteitsverlies plaats, maar als ik het goed heb begrepen
zijn hart, longen en lever dan niet meer te benutten. Als er een verschuiving
plaatsvindt van heart-beating donatie naar non-heart-beating donatie, dan
gaat het potentieel aan organen omlaag. Dat baart mij zorgen.De heer Ormel (CDA):Ik deel de zorg van de minister, maar is het niet eerder zo dat de toename
in non-heartbeating donatie versluiert dat er feitelijk sprake is van een
teruggang van de echte donatie? Dat is iets anders dan verdringen. In dat
geval zouden wij blij moeten zijn met het bestaan van de non-heartbeating
donatie. Overigens is het door nieuwe technieken ook mogelijk om de lever
te transplanteren na non-heartbeating donatie.Minister Hoogervorst:De technieken gaan steeds vooruit, maar ik vind het verdacht dat uit de
statistieken blijkt dat het aantal heartbeating donaties daalt en dat er een
corresponderende verhoging is van het aantal non-heartbeating donaties, zodat
het totaal ongeveer stabiel blijft.De heer Ormel (CDA):Ik constateer hetzelfde, maar ik vind het niet verdacht. Ik denk dat wij
minder heartbeating donaties hebben en dat dat, los daarvan, tot nu toe gelukkig
wordt opgevangen door non-heartbeating donaties. Wij moeten dus wel onverminderd
doorzetten met het stimuleren van non-heartbeating donatie.Minister Hoogervorst:Ik weet niet of ik moet hopen dat u gelijk hebt. Ik vind dat er genoeg
reden is om dit met zorg te volgen. Wij zullen het bezien.Er zijn nog wat vragen gesteld over voorlichting, maar ik denk dat wij
daarover voldoende hebben gedebatteerd.Mevrouw Van Heteren vroeg of het mogelijk is om het uitvoeren van transplantatie
uit te breiden tot andere dan de academische ziekenhuizen, om hun monopoliepositie
te doorbreken. Transplantatie is nu al niet voorbehouden aan academische centra.
Het hangt af van het te transplanteren orgaan of regulering op zijn plaats
is. Het gaat immers vooral om het aanwezig zijn van de juiste medisch-technische
infrastructuur en vaardigheden. Concentratie is natuurlijk heel belangrijk,
omdat vaardigheid bij een ingewikkelde operatie als transplantatie heel belangrijk
is. Degene die het doet, moet voldoende ervaring hebben. Als transplantatie
wordt gespreid over te veel centra, ook al hebben deze goede apparatuur, dan
is het concentreren van de vaardigheid nog steeds heel belangrijk. Concentratie
en planning blijven noodzakelijk voor hart, nier, pancreas, long, lever en
dunne darm, maar zijn niet meer belangrijk voor hoornvliezen, botten en huid.
Daarvoor geldt het planningsbesluit niet meer en die transplantaties kunnen
dus worden uitgevoerd waar men het wil aanbieden.Mevrouw Van Heteren (PvdA):Ik begrijp de argumentatie van de minister heel goed. Toch gebeurt het
op de eerste categorieën die hij noemt dat mensen naar België moeten
uitwijken of aan een andere kant de grens overgaan. Ik vraag hem niet om dit
nu hals over kop te veranderen, maar of hij in een korte brief wil aangeven
langs welke criteria dit planningsbesluit wordt genomen en wordt aangepast,
want de techniek schrijdt voort en er komen steeds meer mogelijkheden.Minister Hoogervorst:Dit is een mooi onderwerp om mee te nemen in de evaluatie eind 2006, want
dit is een lange termijn aangelegenheid. Is het over twee jaar of vier jaar
nog wel nodig dat je die ingewikkelde operaties zo concentreert als wij nu
doen. Ik zal dit onderwerp graag meenemen in die evaluatie.Mevrouw Tonkens heeft nogmaals aandacht gevraagd voor het principe van
wederkerigheid en de vraag in het donorformulier. Aan het begin van mijn termijn
hebben wij al gediscussieerd over de vraag van wederkerigheid in het algemeen.
Ik heb tijdens het algemeen overleg al toegezegd dat ik de lay-out van het
formulier nog eens op gebruiksvriendelijkheid zal beoordelen. Ik zal de suggestie
om de vraag te stellen, nog eens meenemen. Ik vind wel dat een vraag in zo'n
formulier een duidelijk doel moet hebben; zij mag mensen niet in verwarring
brengen. Ik was het eens met mevrouw Kant toen zij zei dat mensen die zich
buigen over dit formulier, al heel bewust met dit proces bezig zijn en dan
hoef je ze niet meer te overtuigen, tenzij zij nee invullen. Ik vind het toch
eigenlijk ook een beetje een valstrik, want je suggereert met die vraag dat
er een consequentie aan vastzit. Als betrokkene nee invult, maar vervolgens
de vraag: wilt u zelf wel een orgaan ontvangen met ja wil beantwoorden, kan
hij denken dat zijn eerdere nee consequenties kan hebben voor het eventueel
kunnen ontvangen van een orgaan. Dit spoort niet helemaal, naar mijn mening.
Ik ben niet vies van de gedachte quid pro quo, maar dan moet je open kaart
spelen. De eerste keer dat mevrouw Tonkens deze suggestie deed, vond ik het
een aardige vondst, maar nu denk ik toch dat het mensen op het verkeerde been
kan zetten. Nogmaals, als je een vraag stelt, moet zij ergens toe dienen.
Ik heb in het interruptiedebat met mevrouw Kant al gezegd dat het principe
van wederkerigheid mij bijzonder aanspreekt. Ik ben bereid om dit in de campagnes
verder te verwerken, los van de vraag quid pro quo.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Ik vind dat de minister toch wat vaag is. Hij zegt dat het hem niet zo
aanspreekt en dat het een duidelijke consequentie moet hebben. Mijn bedoeling
is dat er een appèl wordt gedaan. Wat is erop tegen om op die manier
zo'n appèl te doen?Minister Hoogervorst:Ik doe dit wel graag. Ik kijk met de NIGZ hoe wij in de toekomstige voorlichtingscampagnes
het principe van de wederkerigheid sterker kunnen aanzetten, maar dit zal
meer in de begeleidende brochure bij het formulier een plaats krijgen. Als
je eenmaal met het formulier – dat zo min mogelijk vragen moet bevatten,
want door de verschillende keuzes is het al vrij ingewikkeld – bezig
bent, moet er niet de vraag in staan of betrokkene zelf een orgaan wil ontvangen
als daar niet onmiddellijk bij staat dat een negatief antwoord hem wel eens
op achterstand zou kunnen zetten. Als je zo ver wilt gaan, moet je open kaart
spelen, maar je moet geen "leading questions" in een formulier verwerken die
eigenlijk nergens toe leiden.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):De minister regelt de voorlichting via een algemene maatregel van bestuur.
Wil hij toezeggen dat die algemene maatregel van bestuur nog langs de Kamer
komt?Minister Hoogervorst:De inhoud van brochures wordt niet in een algemene maatregel van bestuur
vastgelegd. Ik weet niet waar mevrouw Tonkens nu op doelt.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Er staat in de wet dat een en ander bij AMvB geregeld kan worden. Ik denk
aan donatieformulieren en voorlichting.Minister Hoogervorst:Het gaat meer om wie wat krijgt en om de vraag of je instemming kunt vragen
en dergelijke. Als het gaat om de portee van een campagne, kan ik zeggen dat
wij volledig vrij zijn om die in te richten zoals wij willen. Nogmaals, het
element van wederkerigheid zal daarin een plaats krijgen.De voorzitter:Hiermee zijn wij gekomen aan het einde van de eerste termijn. Ik zou mij
kunnen voorstellen dat, wanneer een aantal woordvoerders een of twee kleine
vragen heeft, er geen tweede termijn nodig is. Die vragen kunnen
nu gesteld worden.De heer Ormel (CDA):Voorzitter. In het vorige debat toverde de minister quid pro quo uit zijn
hoge hoed. Ik vroeg of dat een spontane eruptie was of een gerijpte gedachte.
De minister antwoordde dat het een spontane eruptie was. Ik concludeer nu
dat die gedachte nog onvoldoende gerijpt is. Ik heb de minister indertijd
gevraagd of hij, wanneer die gedachte voldoende gerijpt is, aan het papier
is toevertrouwd en in het kabinet besproken, daar dan mee naar de Kamer komt.
Ik hoop dat de minister ook deze volgorde aanhoudt. Tot die tijd zie ik quid
pro quo als een spontane eruptie. Voor mij is namelijk het wezen van de geneeskunde
dat wij degenen die hulp behoeven ook hulp verlenen, onafhankelijk van de
vraag of iemand op een lijst staat, punten heeft gehaald of geinige cadeautjes
heeft ontvangen.Ik heb goed geluisterd naar de motivatie van de minister terzake van mijn
amendement. Hij heeft gevraagd om hem de tijd te geven, omdat er omvangrijke
praktijkproeven gestart worden. Kan de minister dat wat nader preciseren?
Wanneer kunnen wij de uitslag van die proeven verwachten met de reactie van
de minister daarop? Indien die uitslag aangeeft wat mijn amendement beoogt,
is de minister dan bereid om hetzij bij wetswijziging, hetzij bij algemene
maatregel van bestuur de strekking van dat amendement uit te voeren?Minister Hoogervorst:Voorzitter. In 2005 gaan de pilots draaien, dus in 2005 moeten wij daarvan
de eerste resultaten kunnen zien. Zo snel mogelijk daarna zal ik, als dat
maar enigszins verantwoord is, daarover een beslissing nemen. Wij leven nu
in april 2005, dus moet het mogelijk zijn om aan het einde van dit jaar of
begin van het volgende jaar hierover een beslissing te nemen en dienovereenkomstig
te gaan draaien.De heer Ormel (CDA):De minister geeft hierop dus nog zijn reactie aan de Kamer.Minister Hoogervorst:Zeker.Wat quid pro quo betreft, ben ik ook van mening dat iedereen de behandeling
moet krijgen die hem of haar toekomt. De bittere waarheid is nu echter dat
dit niet kan. Onder andere door wachtlijsten zijn er hoge sterftepercentages,
vaak van tientallen procenten. Nu worden er ook allerlei urgentieafwegingen
gemaakt. Je weet dat mensen onderaan de wachtlijst komen te overlijden, omdat
er voor hen geen orgaan beschikbaar is. Op zich is het dan niet onethisch
om je af te vragen of mensen die in het verleden wel bereid waren om aan het
systeem mee te werken, een streepje voor kunnen krijgen. Dit lokt echter weer
een discussie uit. Ik ken nog niet alle praktische en ethische problemen die
hierbij kunnen opdoemen. Ik wil alles graag op een ordentelijke manier op
een rijtje zetten. Nadat een en ander in het kabinet is besproken, wordt dat
aan de Kamer voorgelegd.Mevrouw Van Heteren (PvdA):Voorzitter. Wat de minister zojuist zei, is de kern van het debat: er
sterven op dit moment mensen die op wachtlijsten staan, omdat van 6 miljoen.
Nederlanders nog niet bekend is wat zij met orgaandonatie willen. Op de een
of andere manier zijn wij niet in staat om voldoende druk op de ketel te houden.
Er is onlangs een wave, golf, geweest van enthousiast registreren. Hoe houden
wij dat in stand? Terwijl ik naar dit debat luister, denk ik aan de 600 brieven
die aan ons gericht zijn. Dit is ook gebeurd in de weken na de teleurstellende
uitkomst van het vorige debat. In die brieven vragen de schrijvers zich af
wat er nog aan te doen is. Die urgentie ebt nu al weg. Kijk maar naar de publieke
tribune. Ik meen dat de heer Beerkens er nog zit en verder niemand meer.De voorzitter:Dat is een flauwe opmerking, die zo vaak wordt gemaakt. Mensen kunnen
ook op een andere manier het debat volgen.Mevrouw Van Heteren (PvdA):Het feit dat wij hier aandacht aan besteden, geeft ook weer publieke aandacht.
Ik roep de minister op om iets eerder dan bij de evaluatie eind 2006 te bekijken,
namelijk eind van dit jaar, of wij er zicht op kunnen krijgen of het pakket
aan maatregelen dat nu dan wel wordt ingevoerd zoden aan de dijk zet of niet.
Misschien gebeurt dat dan niet in de vorm van een uitgebreide evaluatie. Voor
de mensen is de tijd niet gegeven.Minister Hoogervorst:Deze suggestie heb ik daarnet al beantwoord in het debatje met mevrouw
Kant.Mevrouw Kant (SP):Omdat wij geen tweede termijn hebben, wil ik de minister bij zijn suggestie
dat iemand die orgaandonor wil zijn voorrang krijgt op de wachtlijst toch
nog één praktisch dilemma meegeven. Het is namelijk niet een
gewone wachtlijst, in die zin dat de gever en de ontvanger ook nog in genetisch
opzicht enigszins moeten overeenkomen. Dat is een zeer complicerende factor
bij het voorstel van de minister. De discussie van vanavond wilden wij niet
laten gaan over een ander systeem. Bij mij blijft hangen dat wij van alles
gaan doen, waarvan wij straks weten of het wel of niet heeft geholpen. Wij
weten dan nog steeds niet of een ander systeem werkt. Zou de minister –
ik herhaal mijn vraag daarover – niet toch voelen voor een experiment,
bij voorbeeld in de vorm van een proefregio? Dan weten wij of dit een bijdrage
levert of niet.Minister Hoogervorst:Deze vraag heb ik ook in een vorig debat al vrij duidelijk beantwoord,
en met betere argumenten dan ik nu in de gauwigheid kan reproduceren. Zo'n
nieuw systeem vergt een hele bewustwordingscampagne, met media en dergelijke.
Het is onmogelijk om dat in een proeftuin ergens geïsoleerd in Nederland
uit te proberen.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor om volgende week dinsdag te stemmen.Daartoe wordt besloten.Sluiting 21.47 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20042005-4387-4404.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl