Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Rijksoctrooiwet, de Rijksoctrooiwet 1995 en de Zaaizaad- en Plantgoedwet ten behoeve van de rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen (26568, R1638)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 1672-1685

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

22-06-2004

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 31, pagina 1672-1685

08-06-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26568Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Reconstructiewet concentratiegebieden (opdragen van de rechtsbescherming bij de lijst der geldelijke regelingen aan de burgerlijke rechter) (28688)Pagina 1670-1672
Lijst van besluiten (dinsdag 8 juni 2004)Pagina 1685-1685
Presentie en opening (dinsdag 8 juni 2004)Pagina 1659-1659
Stemmingen over moties, ingediend bij het beleidsdebat naar aanleiding van de begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken voor het jaar 2004 (29200 V), te weten de motie-Meulenbelt c.s. inzake noodhulp aan de UNRWA, de vluchtelingenorganisatie voor de Palestijnse gebieden (29200 V, C), de motie-Rabbinge c.s. inzake de bevordering van de agrarische productie en voedselzekerheid (29200 V, D) en de motie-Van Gennip c.s. inzake het vasthouden aan het beleid over Afrika (29200 V, E)Pagina 1659-1659
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Rijksoctrooiwet, de Rijksoctrooiwet 1995 en de Zaaizaad- en Plantgoedwet ten behoeve van de rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen (26568, R1638)Pagina 1660-1670
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 8 juni 2004)Pagina 1685-1687
Heropening van het beleidsdebat naar aanleiding van de begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken voor het jaar 2004 (29200 V)Pagina 1659-1660
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Rijksoctrooiwet, de Rijksoctrooiwet 1995 en de Zaaizaad- en Plantgoedwet ten behoeve van de rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen (26568, R1638)Pagina 1672-1685
Behandeling van de wetsvoorstellen Wijziging van de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur, de Handelsregisterwet 1996, de Woningwet en de Wet politieregisters (Aanpassingswet Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur) (29243), Wijziging van de Wet op het primair onderwijs en de Wet op de expertisecentra in verband met de decentralisatie van arbeidsvoorwaarden (29256) en Wijziging van de Wet Fonds economische structuurversterking (29405)Pagina 1660-1660

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 83 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging van de Rijksoctrooiwet, de Rijksoctrooiwet 1995
en de Zaaizaad- en Plantgoedwet ten behoeve van de rechtsbescherming van biotechnologische
uitvindingen (26568, R1638).De beraadslaging wordt hervat.Staatssecretaris Van Gennip:Voorzitter. Allereerst dank ik de woordvoerders voor hun inbreng. Het
is erg goed dat wij hier een discussie voeren waarbij met name de maatschappelijke,
morele en ethische aspecten naar voren komen. Het moet inderdaad niet alleen
een discussie zijn over wetsteksten en economische impact. Ook die zijn overigens
uitermate belangrijk. Het is reeds lang geleden dat er voor het eerst over
werd gesproken in Europa. Het is een maatschappelijk onderwerp dat voor veel
discussie heeft gezorgd. Ik zal overigens de Commissie vragen om beter toe
te lichten wat de bedoelingen en de doelstellingen zijn. Helderheid en duidelijkheid
daarover haalt vaak veel maatschappelijke discussie weg.Nu is de Eerste Kamer aan zet bij de behandeling van het wetsvoorstel
over de implementatie van de Europese octrooirichtlijn voor de rechtsbescherming
van biotechnologische uitvindingen. Het woord uitvinding is hierbij van groot
belang. Richtlijn en wetsvoorstel kennen een lange en bewogen geschiedenis
die tien jaar geleden is begonnen in Europees verband. Sinds 1999 reeds is
er nationale aandacht voor de omzetting van de richtlijn in wetgeving. Kern
van de richtlijn is het wegnemen van belemmeringen voor de interne markt,
het bevorderen van R&D-investeringen in de biotechnologie en het wegnemen
van verschillen tussen lidstaten bij intellectuele eigendomsbescherming van
biotechnologische uitvindingen. Op die manier willen wij investeringen op
het gebied van de veelbelovende life sciences bevorderen. Octrooirecht is
ook van groot belang voor startende ondernemingen, vanwege het aantrekken
van risicokapitaal, en is daarnaast belangrijk voor volwassen ondernemingen
bij een goede octrooiportefeuille. Dankzij octrooibescherming krijgen bedrijven
de kans om hun vaak kostbare en langdurige investeringen terug te verdienen.Een voortvarende afwikkeling van het wetsvoorstel zou leiden tot het wegwerken
van een flinke implementatieachterstand, waarvoor de Europese Commissie ons
inmiddels op de vingers heeft getikt. Zoals de Kamer weet loopt er sinds 19 september
vorig jaar een rechtszaak bij het Hof van Justitie omdat Nederland te laat
is met implementatie van de octrooirichtlijn. Een verdere vlotte afwikkeling
van het zo lang slepende wetsvoorstel is dan ook een belangrijk signaal voor
Europa, met het aankomend voorzitterschap in het achterhoofd, en voor investeerders
die steeds kritischer kijken naar het Nederlandse wetgevingsklimaat op het
gebied van biotechnologie. Ik kom hier aan het einde van mijn betoog op terug.De maatschappelijke onrust en commotie op nationaal en internationaal
vlak kent enkele oorzaken. Er is zowel nationaal als internationaal veel aandacht
voor biotechnologische uitvindingen. Dat blijkt uit de veelvuldige discussies
op het gebied van de genetica van de mens, van genetisch gemodificeerd voedsel,
gevolgen voor het milieu, gevolgen voor gezondheid en veiligheid van de mens
en de betekenis van de moderne biotechnologie en genetica voor de positie
van ontwikkelingslanden. Inderdaad is een deel van het octrooirecht ontwikkeld
op een moment dat wij nog nauwelijks weet hadden van wat de biotechnologische
ontwikkelingen op dit moment zouden zijn. Een van de woordvoerders zei dat
het toen nog in de kinderschoenen stond. Voordat een kind in kinderschoenen
staat, gaat er echter nog een hele periode voorbij. Het is dus erg lang geleden
dat wij daarover spraken.De oorzaken voor de maatschappelijke discussie zijn drievoudig. Het gaat
om bezorgdheid voor risico's met het oog op leven, veiligheid en gezondheid
van mens, dier en milieu. Het gaat ook om morele bedenkingen bij steeds nieuwe
mogelijkheden. Mag alles wat ook kan? Ook gaat het om misverstanden over de
concrete betekenis en de beperkte mogelijkheden van het intellectuele eigendomsrecht.Aan elke nieuwe technologie kleven risico's en die proberen wij tot een
minimum terug te brengen door passende en zo nodig strenge regelgeving. De
heer Dees zei terecht dat wij op dit moment al strenge regelgeving hebben,
met name op het gebied van biotechnologie. Wij hebben daarover het nodige
opgemerkt in het onlangs gelanceerde actieplan life sciences. Het streven
moet zijn om met adequate regelgeving stimulansen te bieden voor life sciences
zonder afbreuk te doen aan de te hanteren zorgvuldigheidsnormen, met name
wat betreft ethiek, gezondheid, veiligheid van mens en dier en risico's voor
het milieu.Mijns inziens zijn er terecht zorgen over de toepassing van allerlei nieuwe
mogelijkheden die in het verschiet liggen. Niet alles wat technisch mogelijk
is, is ook ethisch toelaatbaar. Niet voor niets staat ook in artikel 6 van
de richtlijn dat uitvindingen waarvan de commerciële toepassing strijdig
zou zijn met de openbare orde of de goede zeden van octrooieerbaarheid moeten
worden uitgesloten. Dat geldt met name voor werkwijzen voor het kloneren van
mensen, werkwijzen voor wijziging van de menselijke kiembaan en het gebruik
van menselijke embryo's voor industriële of commerciële doeleinden.
Bij de bespreking van het amendement op stuk nr. 11 kom ik terug op de opmerkingen
van de heer Van de Beeten over openbare orde en goede zeden.Zonder de zorgvuldigheid en de morele uitgangspunten te veronachtzamen,
moeten wij wel oog blijven houden voor de positieve kanten van de life sciences
die van groot belang zijn. Ik wil u drie voorbeelden geven, zoals
verbetering van de gezondheidszorg door effectievere bestrijding en preventie
van ziektes en betere diagnostiek van erfelijke aandoeningen. Gezonder, veiliger
en beter houdbaar voedsel door gewasverbetering die kan helpen bij de voedselvoorziening
in landen met extreme omstandigheden, zoals hoge temperatuur, droogte en slechte
bodemsamenstelling. Een schoner milieu dankzij duurzame productiemethoden
in energiebesparende procesindustrie. Terecht moeten wij voortdurend vragen
blijven stellen over de morele aanvaardbaarheid van al die nieuwe mogelijkheden
die life sciences gaan bieden, maar er zijn in ieder geval duidelijke voordelen.Ethiek speelt ook een rol in het octrooirecht, hetgeen ook blijkt uit
artikel 6 van de richtlijn en uit jurisprudentie. Zoals bekend heeft het Hof
van Justitie van Europa het Nederlands verzoek om vernietiging van de richtlijn
in 2001 afgewezen. Het is daarbij uitgebreid ingegaan op de door Nederland
ingebrachte morele bedenkingen tegen de richtlijn. Nederland heeft toen aangevoerd
dat de richtlijn de menselijke waardigheid zou aantasten, omdat zij bijvoorbeeld
octrooi mogelijk maakt op uitvindingen met betrekking tot geïsoleerde
delen van het menselijk lichaam. Het Hof heeft in zijn uitspraak duidelijk
gemaakt dat de richtlijn voldoende beschermende werking heeft omdat het menselijk
lichaam als zodanig in de verschillende stadia van vorming en ontwikkeling
helemaal geen octrooieerbare uitvinding kan zijn. Het heeft toen ook aangegeven
dat in de richtlijn is bepaald dat alle werkwijzen waarvan de toepassing strijdig
is met de menselijke waardigheid van octrooiring is uitgesloten. Kortom, alleen
menswaardige toepassingen, dat wil zeggen moreel en ethisch toelaatbaar geachte
uitvindingen – het woord "uitvindingen" is hier van belang – zijn
vatbaar voor octrooi. Het heeft eveneens benadrukt dat het octrooirecht andere
wetgeving niet kan vervangen als het gaat om eerbiediging van bepaalde ethische
normen. De heer Dees verwees daarnaar. Andere wetgeving dan octrooiwetgeving
zal dus altijd nodig zijn om ongewenste activiteiten te verbieden of te beperken,
zoals ongewenst onderzoek voordat überhaupt een octrooi wordt aangevraagd,
en ongewenste commerciële toepassingen nadat een octrooi is aangevraagd.
Daar is andere wetgeving dan octrooirecht voor nodig.Octrooirecht vernietigen zal op morele gronden slechts in beperkte gevallen
mogelijk zijn. Dat is expliciet vermeld in artikel 6 van de richtlijn. Het
verbieden van een toepassing van een uitvinding is vaak wel mogelijk en zo
niet beter uit een oogpunt van de eerbiediging van bepaalde ethische normen.
Over de relatie tussen octrooirecht en ethiek met betrekking tot de biotechnologische
uitvindingen is een notitie aan de Tweede Kamer toegezegd door minister Van
der Hoeven, mijn collega VWS en mijzelf naar aanleiding van het verzoek van
de Tweede Kamer over de verrichte studies naar de effecten van gen-octrooien
op innovatie, gezondheidszorg en wetenschappelijk onderzoek. Het streven is
die notitie nog voor het eind van het jaar aan te bieden.De heer Dees vroeg naar de discussie over de octrooiering van gensequenties
en stamcellen. De Europese Commissie heeft in het jaarverslag van 2002 over
de ontwikkeling en de implementatie van het octrooirecht op het gebied van
de bio- en gentechnologie aangekondigd dat de octrooiering van gensequenties
en stamcellen nadere bestudering behoeft. De verwachting is dat in het jaarverslag
van 2003 relevante adviezen van de Europese groep Ethiek van de exacte wetenschappen
en de nieuwe technologieën aan de orde zullen komen, evenals eventuele
recente jurisprudentie. Het jaarverslag verschijnt naar ik aanneem in de loop
van 2004, oftewel binnenkort. De Europese Commissie heeft er dus over nagedacht
en zal er in het jaarverslag over 2003 op terugkomen.Binnen dit onderwerp valt ook de vraag van de heer Van den Berg of het
leven mag worden gepatenteerd. Het gaat in de richtlijn niet om het patenteren
van het leven, maar om het patenteren van uitvindingen. Die kunnen uiteraard
ook levende materie en levende organismen betreffen. Het octrooirecht maakt
geen onderscheid met dode materie. Wel sluit de richtlijn een aantal uitvindingen
van octrooieerbaarheid uit, zoals genoemd in artikel 6. Dat geldt in dat geval
omdat commerciële exploitatie in strijd wordt geacht met de openbare
orde en de goede zeden. Met andere woorden, het gaat dan om de zogenaamde
moreel verwerpelijke zaken. In artikel 6 is sprake van een niet-limitatieve
opsomming, die nog kan worden uitgebreid indien de ontwikkelingen daartoe
aanleiding geven. Zoals uit onze eerdere discussies vandaag blijkt, kunnen
de ontwikkelingen in biotech snel gaan. Afhankelijk daarvan kan de lijst dus
worden aangevuld.Voorzitter: SchuyerDe heer Rabbinge (PvdA):Mevrouw de voorzitter... O, het is nu mijnheer de voorzitter! Het kan
veranderen.De voorzitter:De emancipatie geeft mij het recht dat u mij met "mijnheer de voorzitter"
aanspreekt.De heer Rabbinge (PvdA):Het zou goed zijn als de staatssecretaris duidelijker zou zijn. Zij zegt
dat een uitvinding ook het gevolg kan zijn van het combineren van nieuwe inzichten.
Ik noem het voorbeeld van golden rice. Dat is alom bekend. Daarbij wordt een
gen afkomstig uit een vlinder met een bacterie overgeplant in een rijstplant.
Op die manier bewerkstellig je dat in die rijstplant vitamine A wordt aangemaakt.
Is dat een uitvinding en kan het worden gepatenteerd, of is het een ontdekking?Staatssecretaris Van Gennip:Ik ga niet in op het exacte voorbeeld, want daarvoor zou ik mij iets meer
moeten verdiepen in de biotechnologie. Ik maak de Kamer duidelijk dat het
gaat om de drie-eenheid, die al eerder is genoemd: de combinatie van het geïsoleerde
gen, de uitvinding en de functie is octrooieerbaar. Als geen sprake is van
die combinatie, is het idee niet octrooieerbaar. Het gaat dus om gen, functionaliteit
en industriële toepassing.Voorzitter. Het derde onderdeel van de maatschappelijke discussie is de
concrete betekenis van het octrooirecht en het verschil met het eigendomsrecht.
Soms leeft de gedachte dat een octrooi een door de overheid gegund alleenrecht
is voor de octrooiaanvrager om daarmee commerciële handelingen met geoctrooieerde
uitvindingen te kunnen verrichten. Een octrooi is echter geen vergunning.
Het is een verbodsrecht waarmee de octrooihouder aan anderen
kan verbieden zijn uitvinding toe te passen. Dat weet de Kamer ongetwijfeld.
Indien wettelijk is geregeld dat bepaalde onwenselijke uitvindingen geen octrooi
krijgen, betekent dat niet dat de uitvindingen niet worden gedaan. Alleen
de octrooibescherming blijft dan achterwege, maar dat is niet voldoende om
het handelen te verbieden. De kans is dus groot dat dergelijke uitvindingen
geheim blijven. Als ze toch breed bekend worden, kan iedereen ze commercieel
toepassen, tenzij je via andere wetgeving maatregelen neemt om dat te verbieden
of te beperken. Octrooirecht alleen is dus nooit het juiste middel om ongewenste
ontwikkelingen tegen te gaan. In tegenstelling tot gewoon eigendomsrecht,
levert een octrooirecht nooit eigendomsrecht op stoffelijke zaken op, en dus
evenmin een eigendomsrecht op het menselijk lichaam of delen daarvan. Als
iemand een geoctrooieerd product namaakt uit eigen basismateriaal, wordt de
namaker eigenaar van de nagemaakte producten, al pleegt hij wel octrooi-inbreuk.
De octrooihouder wordt dus geen eigenaar van de producten die zonder toestemming
van de octrooihouder door anderen zijn gemaakt.Ik maak even deze zijstap, omdat de heer Dees heeft geïnformeerd
naar de nadere initiatieven van het gemeenschapsoctrooi in het kader van het
EU-voorzitterschap. Dit speelt daar ook. Nederland zal in elk geval tijdens
dat voorzitterschap bij de andere Europese lidstaten peilen of er openingen
zijn om toch weer enige voortgang te boeken in de totstandkoming van het gemeenschapsoctrooi.
Dit is een lastig dossier, maar wij doen ons best en wij blijven ons best
doen.De heer Rabbinge informeerde naar het kwekersrecht. Dit is een specifiek
systeem voor de bescherming van kweekarbeid, dat wil zeggen het ontwikkelen
van nieuwe plantenrassen. Ik vertel hier niets nieuws mee, zo neem ik aan.
Het systeem bestaat naast het meer algemene systeem van octrooibeschermingen
voor die uitvindingen. Dit betekent dat bedrijven zelf kunnen kiezen of zij
een octrooi willen aanvragen voor een uitvinding of een kwekersrecht bij het
ontwikkelen van een nieuw plantenras. Het is dus niet aan ons als overheid
om voor te schrijven of het ene of het andere aangevraagd moet worden. Er
is dus een keuzevrijheid voor de ontwikkelaar: octrooi of kwekersrecht.Overigens komt het mij voor dat er geen reden voor ongerustheid is, als
het om de keuze van het kwekersrecht gaat. Jaarlijks worden er namelijk 600
tot 700 aanvragen gedaan. Dat zijn alleen nog maar de nationale aanvragen
voor kwekersrecht.Ik stap even over naar de timing. Door alle maatschappelijke commotie –
ik heb de drie onderdelen al genoemd – begint het uit de tijd te lopen.
Het is betreurenswaardig, als wij kijken naar het geheel van één
Europese Unie die wij nastreven, dat de biotechnologierichtlijn en overigens
een aantal andere richtlijnen niet op tijd zijn omgezet. Deze richtlijn had
uiterlijk juli 2000 geïmplementeerd moeten zijn. Dit betekent dat wij
1 juli 2004 vier jaar te laat zijn. Dit betekent ook dat wij 19 september
2004 al een jaar een infractieprocedure tegenover ons hebben.De richtlijn heeft meer dan tien jaar discussie in het Europese parlement
gevergd. Eerlijk gezegd, vind ik het begrijpelijk dat die discussie is gevoerd:
het gaat om een maatschappelijk belangrijk onderwerp. Uiteindelijk is het
wetsvoorstel in het voorjaar van 1999 bij de Tweede Kamer ingediend en nu
zijn wij bezig met de laatste stap.Er is mij gevraagd om een aantal oorzaken te noemen. Nadrukkelijk wil
ik opmerken dat ik hiermee allerminst kritiek wil uiten. De vertraging heeft
een aantal verschillende oorzaken. Ik zei al dat wij in 1998 om vernietiging
van de richtlijn hebben verzocht. Dat verzoek is in 2001 afgewezen. Daar wij
in 2000 al in tijdnood kwamen, hebben wij toen aan het Hof van Justitie om
schorsing gevraagd. Dat verzoek is vrij snel daarna, en wel in juli 2000,
ook afgewezen.De Tweede Kamer heeft daarop diverse amendementen ingediend. De toelaatbaarheid
van een deel daarvan is door mijn voorgangers betwist. Vervolgens is er advies
gevraagd aan de Raad van State over de volgende amendementen: - het amendement op stuk nr. 11 over geen octrooi op plant of dier;- het amendement op stuk nr. 13 (later stuk nr. 38) over de specificatie genfunctie
en eiwitfunctie;- het amendement op stuk nr. 14 over menselijke embryo's;- het amendement op stuk nr. 16 (later stuk nr. 37) over geen octrooi
voor schadelijke uitvindingen;- het amendement op stuk nr. 23 over
geen octrooi voor uitvindingen die biopiraterij in de hand werken.De Raad van State heeft vervolgens over deze amendementen geadviseerd.
Deze waren volgens de Raad van State in strijd met de richtlijn of pasten
niet in het stelsel van de richtlijn. Ik ben daar uitgebreid op ingegaan in
mijn antwoord.Na dat advies van de Raad van State is er overleg geweest met de juridische
dienst van de Europese Commissie over die amendementen. Naar aanleiding daarvan
maak ik enkele algemene opmerkingen over de beoordeling van de zes aangenomen
en in het wetsvoorstel overgenomen amendementen. Allereerst zijn drie amendementen
door de regering toelaatbaar verklaard, eventueel na wijziging van een eerder
amendement. Op die manier kunnen die meer in overeenstemming worden gebracht
met de richtlijn. Ik doel op het amendement op stuk nr. 12 over de uitbreiding
van de lijst van niet voor octrooi vatbare uitvindingen, het amendement op
stuk nr. 16 (later stuk nr. 37) over niet voor octrooi vatbare schadelijke
uitvindingen en het amendement op stuk nr. 13 (later stuk nr. 38) over de
functieomschrijving van de gensequentie. Deze drie hebben wij toelaatbaar
verklaard. Ik zal niet ingaan op de argumenten, want daarnaar hebt u niet
gevraagd.De amendementen op de stukken nrs. 11, 14 en 23 zijn ontoelaatbaar verklaard.
Zoals u weet, is het amendement op stuk nr. 11 vervolgens niet-toelaatbaar
verklaard. Niet-toelaatbaar betekent: hoeft niet in strijd te zijn met de
richtlijn, maar kan wel in strijd zijn met de richtlijn. Dat geldt alleen
voor het amendement op stuk nr. 11. Het amendement op stuk nr. 11 bepaalt
namelijk dat planten en dieren niet voor octrooi vatbaar zijn omdat het gaat
om uitvindingen waarvan de commerciële exploitatie in strijd zou zijn
met de openbare orde of goede zeden. De Raad van State heeft gezegd dat alleen
het amendement op stuk nr. 11 onverenigbaar en in strijd is met de richtlijn.
Om die reden vindt het kabinet dit een ontoelaatbaar amendement.
Eigenlijk is dus alleen het amendement op stuk nr. 11 problematisch omdat
het in strijd is met de richtlijn. De andere amendementen passen wellicht
niet in de richtlijn, maar kunnen wij wel overwegen omdat zij niet in strijd
met de richtlijn zijn. Wat dat betreft, ben ik het ook eens met degenen onder
u die zeiden dat wij onze aandacht maar moesten richten op het amendement
op stuk nr. 11.Wat staat er in het amendement op stuk nr. 11? Nu staat het volgende erin:
"Onder uitvindingen waarvan de commerciële exploitatie in strijd zou
zijn met de openbare orde of goede zeden, worden in ieder geval verstaan planten
of dieren." Deze bepaling is om meerdere redenen discutabel. Met name de toelichting
bij dat amendement roept vragen op. Volgens de indieners van het betrokken
amendement is de commerciële exploitatie van uitvindingen ten aanzien
van planten en dieren altijd in strijd met de openbare orde of goede zeden.
Dat staat in de toelichting. De Raad van State heeft over dit amendement gezegd
dat een zinvolle interpretatie van de richtlijn meebrengt dat een in artikel
4, tweede lid, van de richtlijn toegekend recht – dan gaat het dus over
de uitvindingen met betrekking tot planten en dieren die octrooieerbaar zijn –
niet van zijn inhoud mag worden beroofd door middel van een beroep op de uitzonderingsbepaling
van artikel 6, eerste lid, van de richtlijn. De Raad van State zegt dus met
andere woorden dat uitvindingen op grond van artikel 6, eerste lid, in algemene
zin niet in strijd met de openbare orde of de goede zeden kunnen worden verklaard
en dus niet niet-octrooieerbaar kunnen zijn indien, zoals hiervoor opgemerkt,
uitvindingen die betrekking hebben op planten en dieren in algemene zin expliciet
octrooieerbaar worden geacht op grond van artikel 4, tweede lid. De Raad van
State concludeerde dus dat de richtlijn niet toestaat dat – en dan gaat
het om het amendement op stuk nr. 11 – de octrooieerbaarheid van planten
en dieren categorisch wordt uitgesloten. De Raad van State geeft daar de argumentatie
voor dat, aangenomen dat ook dieren en planten een uitvinding kunnen zijn,
moeilijk kan worden gesteld dat de commerciële exploitatie ervan in strijd
is met ethische en morele beginselen, nu commerciële exploitatie van
planten en dieren een algemeen aanvaard beginsel is. De heer Van de Beeten
vroeg naar de mogelijkheden die de richtlijn biedt op het gebied van openbare
orde en goede zeden en van het gewenste onderscheid tussen planten en dieren.De heer Van de Beeten (CDA):Voorzitter. Ik wijs erop dat artikel 4, lid 2, als volgt luidt: een uitvinding
die betrekking heeft op planten en dieren is octrooieerbaar als uitvoerbaarheid
van die uitvinding zich, technisch gezien, niet beperkt tot een bepaald planten-
of dierenras. Ik versta dit als een uitvinding die een werkwijze meebrengt
die nieuw is, industrieel toepasbaar is en betrekking heeft op de biotechnologische
toepassingswijze van die techniek. Dit heeft dan betrekking op planten en
dieren. Dat is echter wat anders dan de stelling dat wij geen stofoctrooi
willen hebben met betrekking tot plant of dier, zoals het amendement zegt.
Ik geef toe dat de toelichting voor verwarring zorgt, maar daarin staat wel
dat werkwijzen met betrekking tot planten of dieren kunnen worden geoctrooieerd.
Dat willen de indieners dus bepaald niet uitsluiten. Ik begrijp dat het een
zeer fijne nuance is; het is wel een juridisch relevante nuance.Staatssecretaris Van Gennip:Ook hier is het van belang om ons te realiseren dat wij het steeds weer
over die drie-eenheid hebben. Het moet te maken hebben met een functie en
een werkwijze. Alleen dan is het octrooieerbaar.De heer Rabbinge (PvdA):De staatssecretaris moet de zaak niet verwarrend maken. Werkwijzen kun
je gewoon octrooieren. Een methodiek of scheidingstechniek waarmee je gemakkelijker
een gen kunt identificeren en kunt vrijmaken, zodat je het ergens anders kunt
implanteren, is octrooieerbaar. Een ander kan dan weer met een nieuwe methode
komen. Dat is octrooieerbaar. Dat moet ook octrooieerbaar zijn, want daarmee
kun je geld verdienen. Als het gaat om het gen op zich, heb ik echter mijn
grote bedenkingen. Als dat octrooieerbaar zou zijn, zou je een verbod aan
anderen opleggen om vernieuwende technieken te ontwikkelen omdat het gaat
om dat gen. Dat mag nooit het geval zijn.Staatssecretaris Van Gennip:Het gaat altijd om de combinatie van gen, werkwijze (uitvinding) en functie.
Dat betekent dat het gen op zich niet octrooieerbaar is.De heer Van de Beeten (CDA):Zo bezien, geeft de staatssecretaris mij in belangrijke mate gelijk. Dat
wil ik dan wel graag incasseren. Het gaat inderdaad altijd om de noodzakelijke
combinatie van gen, genfunctie en industriële toepasbaarheid. Het is
overigens mogelijk dat de industriële toepassing niet nieuw is, maar
dat het nieuwe is gelegen in de combinatie van gen, genfunctie en die bestaande
maar op een ander terrein toegepaste industriële toepassing. Daardoor
kan iets nieuws ontstaan dat wel octrooieerbaar is. Daarmee hebben wij geen
problemen. Ik denk dat de gehele Kamer het erover eens is, dat dit mogelijk
moet zijn.Het probleem zit in het stofoctrooi. De vraag is in hoeverre dat door
het amendement wordt uitgesloten. Wij zeggen dat dit inderdaad met het amendement
wordt bedoeld, zoals ook blijkt als je de toelichting goed leest. Een stofoctrooi
bestaat eigenlijk alleen als je het gen en de genfunctie in de stoffelijke
vorm beheerst. Als men meent dat het echt in de drie-eenheid zit, betekent
dit laatste dat men het octrooi juist losmaakt van de industriële toepassing.
Dan zou octrooieerbaarheid niet mogelijk moeten zijn. Wij zijn het dan niet
oneens met de indieners van het amendement op stuk nr. 11.Staatssecretaris Van Gennip:Het lastige is dat de tekst van het amendement dat niet zegt. In het amendement
staat dat het octrooieren van planten en dieren in het algemeen kan worden
uitgesloten op basis van de openbare orde, terwijl in dat andere artikel juist
expliciet wordt gesteld dat het wel octrooieerbaar is. Wij moeten vasthouden
aan de drie-eenheid: gen, functie en werkwijze. Daar gaat het om. In de toelichting
op het amendement op stuk nr. 11 staat wat anders dan exact in de tekst ervan
terecht is gekomen. Dat is het lastige ervan.De heer Van de Beeten (CDA):Dat ben ik met de staatssecretaris eens. Ik wijs er echter nogmaals op,
dat artikel 4, lid 2, het niet heeft over het octrooieren van planten en dieren dat wordt toegestaan mits het niet is beperkt tot plantenras of
dierenras. Nee, men heeft het daar over uitvindingen die betrekking hebben
op planten of dieren. Dat ligt toch een niet onbelangrijke nuance anders.Staatssecretaris Van Gennip:Wij kunnen er in tweede termijn verder op ingaan. U spreekt echter van
een uitvinding en dat is een onderdeel van de drie-eenheid. Het gaat altijd
weer om die combinatie.De heer Van de Beeten vroeg ook naar de nationale ruimte om het octrooi
op bepaalde uitvindingen in strijd te verklaren met de openbare orde en goede
zeden: staat er "een lidstaat" of staat er een Europees begrip in de oorspronkelijke
tekst? Het zal altijd moeten worden gerelateerd aan de grenzen die in de richtlijn
communautair worden gesteld. Met andere woorden: begrippen als openbare orde
en goede zeden mag je niet zodanig invullen, dat de kernbegrippen van de richtlijn
van hun materiële werking worden beroofd. Er is dus wel enige vrijheid,
maar geen absolute vrijheid. In dat verband gaat het dan ook niet aan om in
het kader van artikel 6, lid 2, octrooien met betrekking tot uitvindingen
in strijd te verklaren met openbare orde en goede zeden, terwijl artikel 4,
lid 2, een uitvinding met betrekking tot planten en dieren octrooieerbaar
verklaart. Wat wij ons wel moeten realiseren, is dat naar gelang het organisme
dat betrokken is bij de uitvinding van een hogere orde is, er meer uitzonderingen
zijn van de octrooieerbaarheid. Er zullen meer uitzonderingen zijn bij dieren
dan bij planten en meer bij mensen dan bij dieren. Die uitzonderingen zijn
uiteraard gebaseerd op gedegen morele keuzes. Daarom is bijvoorbeeld de mens
in het geheel niet octrooieerbaar en geldt dat bij wijziging van de genetische
identiteit van dieren alleen sprake is van octrooieerbaarheid indien het betrokken
dier niet lijdt, tenzij er sprake is van een aanzienlijk medisch nut voor
mensen of dieren. En dan komen wij inderdaad in de ethische discussie over
dierenwelzijn. Wij kunnen hier in tweede termijn nog op terugkomen, maar naar
mijn oordeel blijft het deel van het wetsvoorstel dat het gevolg is van het
amendement op stuk nr. 11, in strijd met de richtlijn. Ik ben het met sprekers
eens dat Nederland geen andere keuze heeft dan die invloed van het amendement
op stuk nr. 11 ongedaan te maken door middel van een novelle of reparatiewetgeving.
Over de manier waarop dat zal gebeuren, zullen wij straks verder spreken.Ik kom op de subsidiariteit van de richtlijn. In de beantwoording van
vragen over de richtlijn heb ik betoogd waarom het subsidiariteitsbeginsel
hier niet opgaat. Ik wil die discussie liever niet overdoen. Het is een gegeven
dat wij deze richtlijn hier nu hebben. Uit het feit dat de richtlijn er ligt,
blijkt dat de Europese wetgever zelf al tot de conclusie is gekomen dat harmonisatie
van de rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen noodzakelijk is.
Het vraagstuk van de subsidiariteit is opnieuw aan de orde geweest in 1998
met ons verzoek tot vernietiging van de richtlijn.De heer Kox (SP):De staatssecretaris zegt dat de richtlijn nu eenmaal Europees is vastgesteld,
maar zij moet toch met mij en anderen zien dat een meerderheid van de Europese
parlementen nog steeds grote problemen heeft met het implementeren ervan.
Het is dus de vraag of je wel kunt zeggen dat Europa dat vindt. Een bepaald
segment van onze Europese constructie heeft ons dat voorgeschreven en duwt
het ons nu door de strot, terwijl diverse parlementen daar blijkbaar problemen
mee hebben. Het is nogal wat dat de staatssecretaris zegt dat, als het wetsvoorstel
vandaag aangenomen wordt, er dan nog een onderdeel van de wet gewijzigd zal
moeten worden. Ik denk dat het in andere landen ook zo gaat. Dus, hoezo moet
het van Europa? Welk Europa schrijft ons dat voor?Staatssecretaris Van Gennip:Allereerst is dat een Europa van ons allen. Dat is een Europa dat wij
allemaal willen, een Europa waar eensluidende regelgeving is, een Europa waarin
de landen op elkaar kunnen rekenen.De heer Kox (SP):Maar deze regeling willen wij niet met ons allen.Staatssecretaris Van Gennip:Het Europees Parlement en de Raad van ministers hebben daar uiteindelijk
wel mee ingestemd.De heer Kox (SP):Maar zeven landen, die gezamenlijk de meerderheid van de Europese bevolking
vertegenwoordigen, althans van de oude Vijftien, hebben daar nog steeds niet
mee ingestemd. Zij hebben er zichtbaar moeite mee om dat te doen, maar worden
nu gedreigd met een grote boete. Bovendien zal de wet, als wij die nu aannemen,
toch weer middels een novelle of reparatiewetgeving aangepast worden.Staatssecretaris Van Gennip:Wij passen aan wat op dit moment strijdig is met de richtlijn. De richtlijn
zelf kunnen wij niet aanpassen.De heer Kox (SP):Het is toch geen detail dat de Tweede Kamer – dat is politiek gezien
het hoogste deel van onze volksvertegenwoordiging – dat wel zo wil hebben.
Zij heeft dat niet per abuis gedaan en heeft daar goed over nagedacht.Staatssecretaris Van Gennip:De Tweede Kamer heeft de amendementen ingediend op een moment dat er bijvoorbeeld
nog geen verduidelijking van de Europese Commissie was. Die is er ondertussen
wel. Volgens mij was het ook noodzakelijk dat de Europese Commissie aangaf
wat zij hier precies mee bedoelde. Zij zou dat trouwens best nog een keer
mogen doen. Het kan niet zo zijn dat, als er in zo veel landen discussie is –
daar geef ik de heer Kox gelijk in – de Europese Commissie dan niet
verduidelijkt wat zij bedoeld heeft.Op dit moment zitten wij wel in een democratisch proces. Dat democratische
proces is begonnen bij het Europees Parlement en de Europese Raad en wij zijn
nu bezig met het slotstuk daarvan. Zweden heeft de richtlijn onlangs geïmplementeerd
en al die andere landen zijn daar ook mee bezig. Op het moment dat wij welke
richtlijn dan ook uit Europa niet implementeren of een voorstel ter zake zo
amenderen dat de strekking ervan heel anders wordt dan wat met de richtlijn
is bedoeld, dan zagen wij aan de poten van de Europese Unie. Wij hebben met
elkaar afgesproken dat wij in Europa een bepaald democratisch proces kennen.
Uiteindelijk vloeit dat nationaal uit in de Tweede Kamer en daarna in de Eerste
Kamer. Wij willen ook dat de andere landen zich houden aan
de richtlijnen voor bijvoorbeeld consumentenbescherming of staatssteun voor
de staal. Dat betekent dat wij ook gehouden zijn aan het implementeren van
Europese richtlijnen. Dat is de manier waarop Europa kan werken.De heer Kox (SP):Dat weet ik en dat is nu juist de fout in de constructie van dat Europa.
Eigenlijk zegt de staatssecretaris hier dat als het wetsvoorstel vandaag wordt
aangenomen, zij vervolgens teruggaat naar de Tweede Kamer met een wijziging
met daarbij de opmerking: wat jullie ook doen, jullie moeten het nu aannemen
omdat er anders een probleem ontstaat met Brussel. Maar wat als de Tweede
Kamer aangeeft bij haar standpunt te zullen blijven? Waar staan wij dan?Staatssecretaris Van Gennip:Dan kom ik weer bij u terug met de opmerking dat de Tweede Kamer bij haar
standpunt blijft. Volgens de afspraken in Europa zijn wij als Nederland nu
eenmaal gehouden om een Europese richtlijn te implementeren. Wij kunnen dat
op verschillende manieren doen, bijvoorbeeld via amendering of via het aanbrengen
van nationale accenten, maar wij kunnen de richtlijn niet zodanig veranderen
dat die heel anders wordt. Wij moeten dus tijdig implementeren. In dat kader
loopt er al een infractieprocedure tegen ons. Daarnaast moeten wij de richtlijn
correct implementeren. Op het moment dat wij beginnen met de implementatie
van de richtlijn zoals die nu voorligt, start de infractieprocedure voor het
onjuist implementeren maar wordt de infractieprocedure voor het te laat implementeren
op datzelfde moment gestopt.De heer Kox (SP):Ik constateer dat zowel de Tweede Kamer als de Eerste Kamer feitelijk
geen keuze heeft omdat in uw opvatting het amendement op stuk nr. 11 hoe dan
ook van tafel moet. Als wij vandaag ja zeggen tegen dit wetsvoorstel zeggen
wij in feite ja tegen een wet waarin iets staat waar wij eigenlijk nee tegen
hadden moeten zeggen.Staatssecretaris Van Gennip:Ik weet niet of ik uw logica van ja en nee helemaal kan volgen. Wat ik
van deze Kamer vraag, is om het wetsvoorstel vandaag goed te keuren onder
mijn toezegging dat er reparatiewetgeving komt die wij dan zo snel mogelijk
door de Tweede Kamer behandeld moeten zien te krijgen, teneinde ervoor te
zorgen dat wij aan de vooravond van ons voorzitterschap met een schone lei
kunnen beginnen. Er dient uiteraard ook scherp in het oog te worden gehouden
wat vanuit Brussel geregeld kan worden en wat nationaal geregeld kan worden.
Dat is echter een andere discussie dan die welke wij vandaag voeren.De heer Kox (SP):U adviseert ons om het voorliggende wetsvoorstel aan te nemen om te voorkomen
dat wij als Nederland nog meer trammelant krijgen. Er staat onder andere het
amendement op stuk nr. 11 in. U zegt: neemt u het maar aan want ik zeg toe
dat ik het op een andere manier ga oplossen. Welnu, u moet nog wel steun krijgen
in de Tweede Kamer om dat amendement er uit te krijgen. In feite is dat een
gek proces. U vraagt dus iets van ons wat wij als chambre de réflexion
eigenlijk niet zouden mogen.De heer Van den Berg (SGP):Gaandeweg deze discussie vraag ik mij af wat de zin is van een grondige
behandeling van een Europese richtlijn in het Nederlands parlement.Staatssecretaris Van Gennip:Ik ben expliciet begonnen met te zeggen dat ik deze discussie op prijs
stel, juist vanwege de grote maatschappelijke belangen die er met deze richtlijn
gemoeid zijn en gelet op de vele discussies die de afgelopen 10 jaar rond
dit onderwerp gevoerd zijn. Ik vind niet dat een richtlijn zoals deze zonder
die maatschappelijke discussies ingevoerd kan worden. Dat kunnen discussies
zijn op Europees niveau maar dat moeten zeker ook discussies zijn op nationaal
niveau. Daarom ben ik blij dat wij vandaag deze discussie voeren. Ik meen
ook dat de discussie in de Tweede Kamer en in andere nationale parlementen
ervoor heeft gezorgd dat de Europese Commissie zich duidelijker uitgesproken
heeft over wat zij bedoeld heeft met deze richtlijnen, hetgeen uiteindelijk
de implementatie en harmonisatie ten goede komt. Het gaat dus niet alleen
om economische en juridische overwegingen maar vooral om de morele overwegingen.
Dus wat mij betreft heeft het wel degelijk zin om deze discussie te voeren.
Ik sprak zo-even al over de procedure tot nu toe. Ik noem de zes amendementen.
Ook de Raad van State heeft zich uitgesproken over het wetsvoorstel. Het is
bovendien twee keer controversieel verklaard door deze Kamer. Dat betekent
dat het een moeilijk onderwerp is. Het houdt ook in dat het kabinet zich beraadt
over wat er nu voorligt. Naar aanleiding van de maatschappelijke discussie
acht dit kabinet een amendement zoals dat op stuk nr. 38 toelaatbaar. Dat
is ook het resultaat van de maatschappelijke discussie. Daarom is zij zo belangrijk.
Het amendement op stuk nr. 38 is een voorbeeld van wat er nationaal binnen
de kaders van de richtlijn geregeld kan worden. Het amendement op stuk nr.
11 is strijdig met de richtlijn en draagt dus niet bij tot Europese harmonisatie.De Tweede Kamer heeft in 2002 het geamendeerde wetsvoorstel goedgekeurd.
De behandeling in deze Kamer is tweemaal vertraagd door de val van een kabinet.
Wij staan nu aan de vooravond van het Nederlands voorzitterschap. Daarop gelet,
is het van belang dat Nederland probeert om zoveel mogelijk met een schone
lei te beginnen wat de implementatie van richtlijnen betreft.Het dilemma was of het wetsvoorstel ingetrokken moest worden. Als het
niet zou worden ingetrokken, was de vraag of reparatiewetgeving moest worden
ontwikkeld of dat er een novelle moest worden uitgebracht. Mijn voorganger,
de heer Ybema, heeft om drie redenen besloten, het geamendeerde wetsvoorstel
niet in te trekken, overigens na rijp beraad en met instemming van het toenmalige
kabinet. In de eerste plaats zou verdere aanhouding van de implementatie grote
onzekerheid met zich brengen. In de tweede plaats zou een nieuw wetsvoorstel
opnieuw tot amendering leiden met alle vertraging van dien. In de derde plaats
zou de confrontatie met het Hof van Justitie kunnen uitmonden in een veroordeling.Door het wetsvoorstel niet in te trekken, laten wij tevens zien dat wij
onze verdragsrechtelijke verplichtingen serieus nemen. Wij zijn helaas wel
aan de late kant. Spoedige implementatie kan nog leiden tot stopzetting van
de procedure vanwege overschrijding van de termijnen, die op
19 september van het vorig jaar is begonnen. In Zweden is deze richtlijn
onlangs geïmplementeerd. Tegen België, Duitsland, Frankrijk, Italië,
Luxemburg en Oostenrijk lopen procedures, maar ook in deze landen is men,
evenals in Nederland, bezig met de laatste stappen van de implementatie. Men
beziet op welke manier de richtlijn alsnog geïmplementeerd kan worden
opdat de veroordeling van het Hof afgewend kan worden.De heer Kox (SP):U zegt dat wij de laatste stappen zetten. Als het echter gaat zoals u
wilt, neemt de Kamer een wet aan die niet aanvaardbaar is voor de Europese
Commissie. De wet zal vermoedelijk door het Hof van Justitie vernietigd worden
en daarna moeten wij weer opnieuw beginnen. Ik kan dat moeilijk als een laatste
stap zien.Ik vind het een loffelijk streven om met een schone lei het voorzitterschap
te aanvaarden, maar het lijkt mij niet verstandig om met het oog daarop dit
soort principiële meningsverschillen tussen de Europese Commissie en
de Nederlandse volksvertegenwoordiging onder tafel te vegen.Staatssecretaris Van Gennip:Als de wet vandaag wordt aanvaard, stopt de procedure voor te late implementatie
en wordt de procedure inzake onjuiste implementatie in gang gezet. De wet
wordt niet meteen vernietigd. Er is dus nog tijd om de wet zo aan te passen
dat de procedure wegens onjuiste implementatie stopgezet kan worden. Ook die
procedure zal tijd vergen.De heer Dees (VVD):Nogmaals: u kiest een pragmatische benadering en geen principiële.
Ik heb nog geen antwoord gekregen op mijn kernvraag hoe een regering van de
Eerste Kamer kan vergen dat zij voor een wetsvoorstel stemt waarvan de regering
zelf zegt dat het in strijd is met de Europese richtlijn. Dat is toch ongehoord?Staatssecretaris Van Gennip:Ik heb niet alleen pragmatische argumenten. Ik blijf er echter wel op
wijzen dat een veroordeling zal leiden tot een kostenpost van 1 à 2
mln per week. De kosten kunnen nog hoger worden als het Hof de indruk heeft
dat wij er weinig aan doen. Dat is een pragmatisch, maar zeer kostbaar argument.
Het argument dat wij aan de vooravond van het voorzitterschap staan, is wel
degelijk principieel. Dit geldt ook voor het argument van de wederkerigheid
van de implementatie. Als wij een aantal richtlijnen niet implementeren, kunnen
wij moeilijk van nieuwe lidstaten – ik noemde al consumentenbescherming
en de staalindustrie – of andere lidstaten vragen om zich daar wel aan
te houden. Europa werkt alleen als wij wederkerig zijn in de implementatie.
Dat is voor mij een principieel punt.De heer Dees (VVD):Een novelle op dit punt kunt u toch in een uur schrijven en indienen?
Met uw argumentatie inzake spoedige implementatie kunt u toch de Tweede Kamer
overtuigen dat dit de beste weg is?Staatssecretaris Van Gennip:Onze inschatting van wat spoedig kan en wellicht van wat spoedig is, verschilt
misschien. Ik ga nog in op de aarzeling van een aantal leden over aanvaarding
van het wetsvoorstel, waarbij ik een amendement strijdig acht met de Europese
richtlijn. Mijn voorganger, de heer Ybema, heeft al op die strijdigheid gewezen.
Het gaat overigens over één, niet onbelangrijke bepaling die
problematisch is in het licht van de richtlijn. Het overgrote deel van het
wetsvoorstel is wel in orde. Als een meerderheid van de Kamer tegen het wetsvoorstel
blijkt te zijn, is de consequentie dat Nederland nog langer dan vier jaar
in gebreke blijft.De heer Dees heeft voorgesteld om het amendement op stuk nr. 11 via een
novelle ongedaan te maken. Dat kost naar verwachting ten minste een halfjaar.
Dit is zorgvuldig nagegaan, maar met advisering van de Raad van State en behandeling
in de Tweede en de Eerste Kamer is een halfjaar gemoeid. Waarschijnlijk zal
het Hof van Justitie Nederland veroordelen vanwege het niet implementeren
van de richtlijn. Voor de eerste keer wordt Nederland – terwijl het
voorzitter is – daarvoor veroordeeld. Daarnaast kan een dwangsom volgen,
als het wetsvoorstel in strijd is met de Europese richtlijnen.Ik realiseer mij dat ik deze Kamer een moeilijke keuze voorleg. De Europese
wederkerigheid en het Europees voorzitterschap vind ik echter zeer belangrijke
argumenten.De voorzitter:Voor de laatste keer geef ik het woord aan de heer Dees, want ik heb de
indruk dat de argumenten wel gewisseld zijn.De heer Dees (VVD):Ik ben altijd heel bescheiden met interrupties.Wij wisten toch allang dat Nederland voorzitter van de Europese Unie zou
worden? Bij zijn aantreden had dit kabinet een politieke oplossing kunnen
zoeken voor het voorliggende wetsvoorstel, dat twee keer controversieel is
verklaard. Niets heeft de staatssecretaris belemmerd om op haar eerste werkdag
op het idee te komen om hangende het wetsvoorstel, de novelle al bij de Tweede
Kamer in te dienen.De voorzitter:Mijn opmerking was niet aan u gericht, maar ik refereerde eraan dat alle
sprekers op hetzelfde punt tamboereren. Daarvan dacht ik dat de argumenten
wel gewisseld waren.Staatssecretaris Van Gennip:Niet op mijn eerste werkdag, maar wel een week of vier na mijn aantreden
heb ik de Kamer dit toegestuurd.De heer Dees (VVD):Ook als een wetsvoorstel hier in behandeling is, kunt u een novelle indienen.
Als u zegt dat u vanwege de tijd niet kiest voor een novelle, terwijl u wel
de Kamer onder druk zet, vraag ik waarom u niet aan het begin van uw ambtsperiode
zelf het initiatief hebt genomen om met een novelle te beginnen, zodat er
geen tijdnood ontstaat.Staatssecretaris Van Gennip:Daarmee was ik vooruitgelopen op de discussie in deze Kamer en de schriftelijke
uitwisseling van onze standpunten in de memorie van antwoord. Ik weet niet
of u het leuk zou hebben gevonden als ik onmiddellijk een novelle zou hebben
voorgesteld.De heer Dees (VVD):Wij hebben onze schriftelijke inbreng in oktober geleverd. Toen was al
duidelijk dat er grote problemen waren, vooral ten aanzien van het ene amendement.
Er zijn precedenten, bijvoorbeeld bij het initiatiefwetsvoorstel dat deze
week in de Kamer wordt behandeld, waarbij hangende de behandeling in de Eerste
Kamer, de initiatiefnemers uit de Tweede Kamer ook met een novelle
komen. Die weg had ook hier bewandeld kunnen worden.Wat mij tegenstaat, is dat wij als het ware onder druk worden gezet vanwege
de te late implementatie, terwijl de Eerste Kamer daar part noch deel aan
heeft gehad. Wij hebben onze inbreng in oktober geleverd. Daar is pas vijf
maanden later, overigens zeer goed, op gereageerd. Ik vind het oneigenlijk
om die tijdsdruk in onze richting te gebruiken en ons te verzoeken, een wetsvoorstel
te aanvaarden dat de staatssecretaris zelf in strijd met de richtlijn acht.De voorzitter:Dit is duidelijk gewisseld.Staatssecretaris Van Gennip:Ik begrijp dat ik iets moeilijks vraag. Ik geef nogmaals in overweging
het komend voorzitterschap van de Europese Unie, de wederkerigheid van de
implementatieverplichtingen en het pragmatische argument van 1 tot 2 mln per
week.Wat betreft de tijdsduur wijs ik erop dat dit wetsvoorstel al twee jaar
bij deze Kamer ligt. In die tijd zijn er twee kabinetten gevallen en dat heeft
geleid tot controversieelverklaring van dit onderwerp. En terecht. Dat het
niet in de kabinetsformatie is geregeld, daar worden wij nu ook achteraf mee
geconfronteerd. Wat dat betreft zitten wij samen met de Tweede Kamer in een
soort Catch-22. Dat is het lastige van dit dossier. Er zijn veel discussies
over geweest. Er is geamendeerd. Wij staan nu op het punt om knopen door te
hakken. Wat dat betreft zitten wij met z'n drieën in hetzelfde schuitje:
de Eerste Kamer, de Tweede Kamer en ik. Ik zit er een beetje tussenin.De heer Dees (VVD):Ik denk dat de novelle in een paar dagen kan worden gemaakt. Het kabinet
moet heel snel kunnen gaan. De Raad van State moet heel snel kunnen gaan.
Het moet de staatssecretaris ook lukken om de regeringsfracties in de Tweede
Kamer te overtuigen met de argumenten inzake ons Europees optreden. Ik heb
uitgerekend dat het dan begin september behandeld kan worden. Dat is de Europese
Commissie heel goed uit te leggen, omdat je dan goed implementeert.Staatssecretaris Van Gennip:De suggestie om het de Europese Commissie uit te leggen is lastig. Zolang
wij niet hebben geïmplementeerd, is het gesprek met de Europese Commissie
heel erg moeilijk. En terecht. Op het moment dat de Europese Commissie ons
toestaat om over deze of een andere richtlijn langer te doen, zullen zij dat
aan 25 landen op 100 onderwerpen moeten toestaan. Dan gaat de wederkerigheid
van de implementatie te gronde. Wat de discussie met de Europese Commissie
moeilijk maakt, ook als ik om verheldering vraag, is dat wij achterblijven
met de implementatie. Wij kunnen de Commissie niet vragen om ons nog een paar
maanden te geven, want dan zullen andere landen dat ook op dit onderwerp of
bij andere onderwerpen vragen.Resumerend. Het is uiteindelijk aan de Eerste Kamer welke beslissing zij
neemt; of zij kiest voor een novelle of voor reparatiewetgeving. Ik geef in
overweging dat reparatiewetgeving aan de vooravond van het voorzitterschap,
met een eerste veroordeling en wederkerigheid van de implementatie van de
richtlijn, een heleboel zou schelen. Ik heb er begrip voor als de Kamer voor
een novelle kiest.De voorzitter:Een novelle komt van de regering en niet van deze Kamer.Staatssecretaris Van Gennip:Dan vraagt de Kamer er toch om?De voorzitter:Nee, u dient deze in.Staatssecretaris Van Gennip:Als de Kamer niet akkoord gaat met reparatiewetgeving en het wetsvoorstel
niet wil aanvaarden, kom ik met een novelle. Is dat de juiste verwoording?
Oké.Of het een novelle of reparatiewetgeving is, in beide gevallen zal ik
mijn uiterste best doen om het zo snel mogelijk door de Tweede Kamer te laten
gaan. Verder merk ik op dat de novelle of de reparatiewetgeving alleen over
het amendement op stuk nr. 11 gaan, om de discussie zo smal mogelijk te maken.
Welke weg wij ook kiezen, het zal alleen gaan om het corrigeren van de tegenstrijdigheid
met de Europese richtlijn die in het amendement op stuk nr. 11 zit.De heer Rabbinge (PvdA):Voorzitter. Ik ben de staatssecretaris erkentelijk voor haar antwoord.
Zij heeft gepoogd, zo uitgebreid mogelijk in te gaan op een aantal punten.
Een aantal zaken is blijven liggen. Ik zal daar snel op ingaan.Volgens de staatssecretaris zijn er drie redenen voor de maatschappelijke
commotie, te weten de risico's, de morele bedenkingen en de misverstanden.
Op de morele bedenkingen is zij uitgebreid ingegaan. Ik heb daar begrip voor.
Het is waarschijnlijk de geëigende argumentatie. Over de misverstanden
heb ik niets meer gehoord. Misschien doet zij dat nog in tweede termijn.Het lijkt mij goed ten opzichte van de risico's wat nuances aan te brengen,
vooral omdat het bij biotechnologie om een heel breed veld gaat. 80% van hetgeen
op het gebied van biotechnologie gebeurt, is volstrekt geaccepteerd. Of het
nu gaat om tissue culture of andere zaken, het is volstrekt geaccepteerd dat
er octrooien en patenten zijn die zo goed mogelijk worden vastgelegd. Slechts
20% is niet geaccepteerd en dan betreft het de zes MO's en de risico's die
de staatssecretaris zo-even noemde. Van die 20% is echter 80% weer volledig
geaccepteerd. Zo is het toepassen van genetisch gemodificeerde organismen
(GGO's) voor het ontwikkelen van medicijnen geaccepteerd. Dat geldt ook voor
genetisch gemodificeerde organismen voor industriële toepassingen. Ik
draag een wit overhemd en dat is zo wit, omdat het gewassen is met een wasmiddel
waar enzymen in zitten die met GGO's zijn voortgebracht. Dat is volledig geaccepteerd.
De staatssecretaris heeft een dienstauto. Het is wellicht een BMW waarvan
de bumper voor een deel is geconstrueerd met GGO's. Ook dat is volledig geaccepteerd.
Wat niet is geaccepteerd, is het gebruik van een gen tegen borstkanker of
van genetisch gemodificeerd voedsel. Het is goed te nuanceren en te relativeren
en aan te geven op welke gebieden risico's bestaan en op welke niet. Dat maakt
het debat beter en netter.De staatssecretaris heeft een nota toegezegd op het gebied van octrooirecht
en ethiek. Nota's worden doorgaans niet behandeld in de Eerste Kamer. Ik zou
het in dit geval op prijs stellen als deze nota naar de Eerste Kamer wordt
gezonden, zodat wij in staat zijn onze opvatting daarover te geven, omdat
zoals de staatssecretaris heeft kunnen vaststellen, er voor
dit onderwerp veel belangstelling bestaat. Als uit de nota wetgeving voortvloeit,
is het belangrijk dat daarover tijdig met de Eerste Kamer van gedachten wordt
gewisseld.De staatssecretaris heeft voorts gesproken over uitvindingen en ontdekkingen.
Tussen beide bestaat een groot gradueel verschil. Het is belangrijk daar wat
duidelijker over te zijn. Wij hebben bij interruptie gepoogd die duidelijkheid
te krijgen, maar de staatssecretaris dient aan te geven waar het breekpunt
ligt en waar het onderscheid wordt gemaakt. Hoe het precies zit, is niet duidelijk.
Het verschilt van geval tot geval en vergt dus een zeer duidelijke interpretatie.
Je kunt dat van tevoren niet regelen. De drie-eenheid die de staatssecretaris
steeds opvoert, creëert een schijnzekerheid. Duidelijk moet worden gemaakt
om welke toepassingen het gaat. De afweging gaat altijd tussen nut en noodzaak.De staatssecretaris heeft geantwoord dat men volledig vrij is te kiezen
tussen octrooirecht en kwekersrecht. Dat lijkt mij niet erg verstandig, omdat
er dan twee systemen naast elkaar bestaan. Er dient eenduidigheid te zijn.
Als de Nederlandse overheid bij het ontwikkelen van nieuwe plantenrassen opteert
voor de dynamiek van het stimuleren van het ontwikkelen van nieuwe rassen,
dan moet zij niet opteren voor octrooien, maar voor kwekersrecht. De ontwikkeling
stagneert dan niet, maar de overheid stimuleert dan de ontwikkeling, want
eenieder die een ras ontwikkeld heeft, krijgt de revenuen omdat iemand die
rassen uitzaait, maar legt geen belemmeringen op aan de ontwikkeling van een
nieuw ras op basis van het oude ras. Dat bevordert de dynamiek. Bij octrooien
doet men dat wel. Daar mag het niet. Om die reden vraag ik om een duidelijke
keuze van de staatssecretaris. Zij moet ook kenbaar maken dat zij daarvoor
opteert.Een volgend punt betreft planten en dieren, in welk verband de staatssecretaris
spreekt van een uitvinding. Dat is nieuw voor mij. Ik ben bioloog. Wij kunnen
nieuwe constructen maken. Wij kunnen echter geen nieuwe soorten maken. Dat
is maar goed ook. Ik hoop ook dat het niet gaat gebeuren. Het is van belang
om hierover preciezer, helderder en duidelijker te zijn. Een laatste punt is de novelle of de reparatiewet. Ik ben voorstander
van een novelle. De staatssecretaris zegt zich daarbij te zullen beperken
tot het amendement op stuk nr. 11. Ik raad haar aan om een aantal van de net
toegelichte aspecten mee te nemen in de nadere uiteenzetting. Dat kan uitmonden
in een novelle op het amendement op stuk nr. 11. Het is van belang de andere
punten helder en duidelijk mee te nemen. Er ontstaan immers veel misverstanden.
Dat zijn misverstanden die de staatssecretaris graag uit de weg wil ruimen.Ik zou het op prijs stellen als wij ons niet tot Europa beperken, maar
het mondiale aspect meenemen. Dat aspect wordt in de memorie van toelichting
gemakkelijk onder het tapijt geschoven. Wij bewegen ons op dit gebied in een
mondiale context. De nieuwe ontwikkelingen doen zich in India, China en een
aantal zich snel ontwikkelende en industrialiserende landen voor. Het is niet
verstandig om ons alleen te richten op de voorlopers in Europa en de Verenigde
Staten. Wij moeten ook de belangen van anderen erbij betrekken.De heer Van de Beeten (CDA):Voorzitter. Ik krijg geen gelijk van de regering. Die ervaring heb ik
al vaker opgedaan in de Kamer. Ik geef de staatssecretaris echter gelijk als
zij stelt dat het wenselijk is om vandaag het wetsvoorstel af te handelen
en de discussie over het amendement op stuk nr. 11 voort te zetten. Tegen
de heer Dees zeg ik dat, zoals ook de heer Rabbinge heeft gezegd, de zaak
bij het amendement op stuk nr. 11 niet klip en klaar is. In eerste termijn
heb ik aan de heer Dees gevraagd of hij het amendement op stuk nr. 11 "tout
court" ongedaan gemaakt wil zien. Wat betreft planten steun ik hem. Ik zie
daar geen probleem. Met betrekking tot dieren wilde de heer Dees daarop niet
nadrukkelijk ingaan. In het interruptiedebat met de staatssecretaris zei hij
dat de novelle in een uur geschreven kan worden. Mede op grond van de argumenten
van de heer Rabbinge heb ik de indruk dat dit niet het geval is. Wij moeten
de tijd nemen om daar goed naar te kijken. Dat advies wil ik ook aan de staatssecretaris
geven. Zij heeft mij weliswaar geen gelijk gegeven, ik ben zo onbescheiden
om te denken dat ik in belangrijke mate gelijk kan hebben. Wij kunnen daarover
nog eens goed spreken bij behandeling van de reparatiewet.De heren Dees en Kox spreken over de rol van de Eerste Kamer bij dit soort
zaken. Ik moet zeggen dat ik de argumenten van de staatssecretaris over het
voorzitterschap en de financiële consequenties, hoe zwaarwegend ook in
deze tijd, minder overtuigend vind. De andere argumenten die zij noemt, leggen
gewicht in de schaal. Nederland heeft een verdragsverplichting met betrekking
tot de implementatie. In het wetsvoorstel worden veertien van de vijftien
materiële artikelen uit de richtlijn zonder meer correct geïmplementeerd.
Wij voeren een discussie over één element. Sinds november vorig
jaar loopt er een procedure tegen Nederland bij het Europese Hof. Dat is ook
niet onbelangrijk. Wij kunnen constateren dat de lidstaten in toenemende mate
tekortschieten in hun verplichtingen. Het gezag van het Europees recht wordt
aangetast. Ook dat moeten wij meewegen. Als de wet wordt aanvaard, moet wat
niet in overeenstemming is met de richtlijn gerepareerd worden met een reparatiewet.
Dan hebben wij een "terme de grúce". Dan wordt de aanhangige procedure
ingetrokken. Er kan weer overleg met de Commissie opgestart worden. De Commissie
zal ons dan een termijn opgeven om te repareren wat in de opvatting van de
Europese Commissie niet deugt. Juridisch gesproken is dat een volstrekt andere
positie. Het past bij de taakopvatting van de Eerste Kamer, in het hier in
overgrote meerderheid gehuldigde staatsrechtelijke gezichtspunt, om een dergelijke
afweging te maken. Het is niet simpelweg zo dat van de Eerste Kamer niet gevraagd
kan worden om een niet-deugdelijke wet te aanvaarden. Zo simpel ligt het naar
mijn idee niet. Ik doe dan ook een beroep op de collega's van de VVD en de
SP om dit mee te nemen.De heer Dees (VVD):Voorzitter. In mijn tweede termijn wil ik mij beperken tot de vraag of
er een novelle moet komen of een wetswijziging. Wij hechten sterk aan een
novelle. Ik wil een vergelijking trekken met de parabel van de koopman en
de dominee. Normaal krijgt de VVD het etiket van de koopman
en het CDA dat van de dominee. Nu zegt het CDA dat het wetsvoorstel maar moet
worden geïmplementeerd omdat het ons anders centen kost en zegt de VVD
als dominee dat wij dit wetsvoorstel niet kunnen aannemen omdat het strijdig
is met de Europese richtlijn. Naar mijn mening mag er in de Eerste Kamer geen
verschil zijn tussen de koopman en de dominee als het gaat om wetgeving die
niet klopt. Beiden horen te zeggen dat wetgeving die niet klopt, ook volgens
de regering niet, omdat die in strijd is met de Europese richtlijn niet hoort
te worden aangenomen. Wij zijn hier toch juist om wetgeving te toetsen aan
allerlei kwalitatieve aspecten? Eén daarvan is de Europese richtlijn.
Dat is toch onze grondhouding.De heer Van de Beeten (CDA):Ik weet niet welke CDA'er de heer Dees heeft horen spreken, maar ik heb
gezegd dat ik het argument van de financiën dat de staatssecretaris hanteerde
niet erg overtuigend vind.De heer Dees (VVD):Ik heb toch goed begrepen dat de staatssecretaris tot uw politieke groepering
behoort?De heer Van de Beeten (CDA):Ja, maar wij hanteren hier toch het dualisme!De heer Dees (VVD):Zeg dan maar het imaginaire CDA!De heer Van de Beeten (CDA):Ik weet niet wat ik mij daarbij moet voorstellen, maar akkoord!Er is ook nog het staatsrechtelijke argument van een verdragsverplichting
om te implementeren. Natuurlijk moeten wij dan wel deugdelijk implementeren,
maar als wij de keuze hebben om, terwijl er op dit moment een procedure aanhangig
is, 14 artikelen wel te implementeren en 1 later te repareren of 15 artikelen
omgeïmplementeerd te laten, kiest u dan nog steeds voor het laatste?De heer Dees (VVD):De kern van mijn verhaal is dat ik nu verkeerd implementeren erger vind
dan in september goed implementeren. Naar mijn mening is het heel wel mogelijk
om dat in september goed te doen.De heer Rabbinge (PvdA):Ik denk dat de heer Dees gelijk heeft met zijn voorkeur voor de novelle.
Als wij deze wet op dit moment zouden accepteren, zal die aan het Europese
Hof worden voorgelegd die zal uitspreken dat het strijdig is met de richtlijn.
Daartegen is geen beroep mogelijk. Bij een novelle kunnen wij wel corrigeren
en zodanig dat de wet ook kans van slagen heeft bij het Europese Hof. Dat
is bij een reparatiewet, waarvan je je moet afvragen of die weg via de Tweede
Kamer wel mogelijk is, een veel riskantere route.De heer Dees (VVD):Dat ben ik met u eens en ik ben dan ook blij dat u voor de novelle kiest.U zei dat de staatssecretaris op een aantal punten eigenlijk wat dieper
zou moeten ingaan, maar dat dit ook wel kan in de novelle. Op praktische gronden
zou ik dat liever als twee aparte trajecten willen beschouwen. Anders wordt
de novelle met zoveel andere onderwerpen belast dat het wel heel lang kan
gaan duren voordat zij er is. Beperk de novelle tot de reparatie van het ene
amendement. De gewichtige aspecten waarop de heer Rabbinge graag een wat diepere
reactie van de staatssecretaris zou willen, zouden dan via een andere weg
kunnen worden behandeld.De heer Kox (SP):Voorzitter. Naarmate het debat vordert, wordt het er voor mij echt niet
helderder op. De heer Dees zegt dat de novelle de koninklijke en de snelste
weg is, maar wat maakt hem er zo zeker van dat daar aan de overkant een ruime
meerderheid voor te vinden zal zijn? De Tweede Kamer heeft toch bij volle
bewustzijn voor dit amendement gekozen, terwijl de regering heel duidelijk
heeft gezegd wat zij daarvan vond? Toch heeft de Tweede Kamer voet bij stuk
gehouden. Welke fractie gaat vloeibaar worden onder druk van deze regering
en deze argumenten? De uwe was het al, maar welke andere fractie zal dan nog
vloeibaar worden?De heer Dees (VVD):Ik heb er alle vertrouwen in dat de opstelling die de CDA-fractie hier
heeft gekozen en ook de opstelling van de staatssecretaris veel gewicht in
de schaal kan leggen om in de Tweede Kamer een meerderheid voor die novelle
te krijgen. Zeker nu ook de PvdA-fractie van de Eerste Kamer zich daarbij
heeft aangesloten, hoop ik dat onze geestverwanten aan de overkant dit als
extra argument zullen ervaren om snel akkoord te gaan met een dergelijke novelle.
De Tweede Kamer moet toch ook gevoelig zijn voor het argument dat het laat
en zeker verkeerd implementeren enorme problemen geeft.Ik hoop dus dat de staatssecretaris, gehoord de Kamer, voor de weg van
een novelle kiest. Wij zullen ons ervoor inspannen en eraan commiteren om
daar snel aan mee te werken.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter. Wij voeren een stevig debat met de staatssecretaris. Wij hebben
een aantal keren over ethiek gesproken en wat daaronder wordt verstaan. Uiteraard
heeft de implementatieplicht, waar de staatssecretaris heel sterk aan hecht,
ook een ethisch gehalte.Heel nadrukkelijk hebben de fracties waarvoor ik het woord voer om een
ethisch toetsingskader gevraagd. Is dat er? De staatssecretaris heeft geantwoord
dat er een nota komt. Wordt dat het toetsingskader? Op dit moment hebben wij
daar niets aan. Een andere mogelijkheid is dat de staatssecretaris zegt dat
het ethisch toetsingskader van het kabinet is: gen, functie en industriële
toepassing. Dit punt is voor mij nog niet helder. Ik wil dan ook graag dat
de staatssecretaris hierop ingaat.Ik heb heel nadrukkelijk een vraag gesteld over patentering van levende
organismen. Daarbij moet rekening worden gehouden met de wetten van het leven.
Doe je dat niet, dan gaat dat ten koste van de biodiversiteit. Hoe is dit
punt meegewogen? Ik heb de staatssecretaris hier niets over horen zeggen.
Ook is de staatssecretaris niet ingegaan op mijn vraag of het biodiversiteitsverdrag
hier naast is gelegd. Ik wil graag dat zij hierop alsnog antwoordt.De discussie heeft zich toegespitst op de vraag of er een novelle moet
komen of een reparatiewetgeving. Als het een novelle wordt, waarin de staatssecretaris
zich beperkt tot het amendement op stuk nr. 11, is dat voor de fracties waarvoor
ik het woord voer niet voldoende.De heer Kox (SP):Voorzitter. Ik verstond de laatste woorden van de heer Van den Berg niet
goed. Gaan de fracties van de ChristenUnie en de SGP voor het wetsvoorstel
stemmen?De heer Van den Berg (SGP):Ik heb gezegd dat, wanneer de novelle alleen op het amendement op stuk
nr. 11 wordt toegespitst, dit niet voldoende is voor de fracties waarvoor
ik het woord heb gevoerd. Dat zijn de fracties van de SGP en de ChristenUnie.De heer Kox (SP):Dit betekent dat u vandaag voor het voorstel stelt?De heer Van den Berg (SGP):Nee, ik heb gezegd dat ik de novelle eerst wil zien. Daarbij wil ik nagaan
of daarin meer is geregeld. Daartoe heb ik een aantal principiële vragen
gesteld. Ik hoop dan ook dat de staatssecretaris daarop antwoordt.De heer Kox (SP):Dit geeft aan dat het nu knap ingewikkeld aan het worden is. De staatssecretaris
heeft ook terecht gezegd dat het een moeilijk dossier is dat al lang loopt.
Er is ook sprake van een Catch-22-situatie. Je zult maar tussen de Tweede
Kamer en de Eerste Kamer in zitten. Ik kan mij ook plezieriger omstandigheden
voorstellen. Maar ach, het salaris van de staatssecretaris en dat van ons
is hierop ook gebaseerd. Stel je voor dat wij alleen maar makkelijke zaken
zouden behandelen!De vraag is toch wat deze Kamer nu moet beslissen. Moeten wij, alles afwegend,
toch maar "nee" zeggen tegen dit wetsvoorstel? Een andere mogelijkheid is
dat de staatssecretaris het wetsvoorstel mee terugneemt en een novelle gaat
maken. Of moeten wij "ja" zeggen, omdat er tenslotte toch in staat wat de
Tweede Kamer wil en wat een deel van deze Kamer wil? Wij moeten de beslissing
om ons terug te fluiten maar aan de Europese Commissie en aan het Europees
Hof van Justitie overlaten. Het betoog van de staatssecretaris is zeer pro-Europees.
Dat siert haar. Zij zegt dat wij de volgende voorzitter van de Europese Unie
zijn en dat wij niet van anderen iets kunnen vragen als wij het zelf niet
doen. Zij zegt ook dat het geen gezicht is als wij ons op dit punt slecht
gedragen. Dat wil ik allemaal van haar aannemen, maar ik vind haar verhaal
te veel Europees en te weinig Nederlands. Ik begrijp dat zij liever niet bezoedeld
aan het voorzitterschap begint en dat zij niet anderen de maat wil nemen,
terwijl Nederland niet het goede voorbeeld geeft. Ik weet dat zij zich afvraagt
wat andere landen wel niet zullen zeggen. Ook weet ik dat het klauwen met
geld kost, wel zo'n 1 à 2 mln per week. Dit is nog een conservatieve
schatting. Het tikt in ieder geval aardig aan, dat klopt. De regering had
echter ook de kant van het parlement kunnen kiezen. Zij had kunnen zeggen
dat het parlement dit nou eenmaal had besloten. Zij had achter de wil van
het parlement kunnen staan en zien waar het schip strandde. Zo had de regering
zich ook kunnen opstellen.De staatssecretaris wijst erop dat wij nu eenmaal in het Europees project
zitten en dat de Europese samenwerking nu eenmaal vereist dat je op het ene
terrein iets geeft en op het andere terrein iets neemt. Ik vind echter dat
Brussel wel erg bazig is. Brussel schrijft ons iets voor. Met "ons" bedoel
ik een heleboel landen die deze regelgeving eigenlijk niet willen, zeker niet
op het meest cruciale punt dat wij hebben besproken.Alles afwegende, neigt mijn fractie ernaar om voor dit voorstel te stemmen.
Dan zal de strijd nog verder moeten worden gestreden met de Europese Commissie
en met het Hof van Justitie. Ik moet zeggen dat het betoog van collega Dees
gloedvol is, maar als hij het over dominees en koopmannen heeft, moet ik denken
aan het gezegde dat als de vos de passie preekt, de boer op zijn kippen moet
passen. De heer Dees denkt natuurlijk dat hij via een novelle alsnog zijn
zin krijgt. Hij heeft zijn zin in de Tweede Kamer namelijk niet gekregen.
Ik roep de fractie van de PvdA om daarover na te denken alvorens de steun
aan de liberalen te geven. Haar fractie in de Tweede Kamer heeft dat ook niet
gedaan.De heer Rabbinge (PvdA):Dit is wel zeer goedkoop. Het gaat er natuurlijk om dat wij signaleren
dat dit wetsvoorstel wordt voorgelegd aan het Europese Hof van Justitie, zodra
het wordt aanvaard. U weet ook dat het Hof het dan strijdig verklaart met
de richtlijn en dat het wetsvoorstel ongedaan wordt gemaakt, terwijl de Eerste
en de Tweede Kamer het breed dragen na daarin door middel van amendementen
het een en ander te hebben veranderd. Er is geen beroep mogelijk. Dan gebeurt
precies wat u als groot probleem signaleert, namelijk dat wij van Europa te
horen krijgen hoe wij ons dienen te gedragen. Dat wilt u niet, vandaar dat
het verstandig is om te kijken of wij via een novelle de zaak zodanig kunnen
aanpassen en regelen dat de strijdigheid ongedaan wordt gemaakt zonder dat
de belangen en de doeleinden in het gedrang komen. De VVD-fractie in deze
Kamer heeft op een aantal punten duidelijk een ander standpunt dan de VVD-fractie
in de Tweede Kamer. Dat is juist opvallend!De heer Kox (SP):Dat geldt ook voor uw fractie in de Tweede Kamer. Zij is het zo maar eens
met wat u hier doet.De heer Rabbinge (PvdA):Vanzelfsprekend! Wij hebben daar rechtstreeks contact over.De heer Kox (SP):U zegt dus dat wij nu maar beter kunnen buigen omdat wij anders klappen
krijgen van de Europese Commissie en van het Europese Hof van Justitie?De heer Rabbinge (PvdA):Wij zijn niet aan het buigen. Wij zijn aan het verhelderen, aan het verduidelijken
en aan het verbeteren.De heer Kox (SP):De fracties van uw en mijn partij hebben in de Tweede Kamer voor het amendement
op stuk nr. 11 gestemd.De heer Rabbinge (PvdA):Zeker!De voorzitter:U moet elkaar laten uitpraten.De heer Kox (SP):Nu haalt u uw eigen besluitvorming via een omweg onderuit.De heer Rabbinge (PvdA):Nee, u hebt gezien in de inhoud van het amendement en de toelichting daarop
dat zodra je het verbijzondert en explicieter maakt, het meer overtuigingskracht
heeft en het veel beter past bij de manier waarop de richtlijn wordt gehanteerd.De heer Kox (SP):Als wij het verhelderen op de wijze waarop uw en mijn fractie willen,
zegt men in Brussel: "Nou weten wij precies wat u bedoelt.
Dat was niet de bedoeling." Dat is volgens mij de uitkomst daarvan. U wijst
terecht op het dilemma dat ontstaat als deze wet hier wordt goedgekeurd maar
hogerop op problemen stuit. Ik wil de fractie van de PvdA het volgende in
overweging geven. Haar weg levert geen gegarandeerd succes op. Ik weet namelijk
niet wat de Tweede Kamer gaat doen. Het is toch mogelijk dat wij ons verstaan
met andere landen in Europa die precies dezelfde problemen hebben als wij?
Waarom moeten wij er op voorhand van uitgaan dat het moet gebeuren nu de Europese
Commissie dat beslist heeft en dat daar niet meer aan te tornen valt? In dat
Europa, waar Brussel ondanks alle goede argumenten en verzet van de lidstaten
toch beslist, wil ik niet leven. Dan is Europa niet "best belangrijk", maar
"best bazig". Dat wil ik liever niet hebben. Daarom zullen wij in deze omstandigheden
voor dit gemankeerde wetsvoorstel stemmen.De voorzitter:In tweede termijn en voor de interruptiemicrofoon is bij voortduring over
de drie-eenheid gesproken. Dat is per definitie een moeilijk onderwerp. Maar
misschien kan de staatssecretaris wel gelijk antwoorden.Staatssecretaris Van Gennip:Ik ga eerst op een aantal inhoudelijke vragen in en vervolgens kom ik
op de vraag "hoe nu verder".De heer Rabbinge vroeg naar een aantal misverstanden, maar misschien kan
ik het beter verhelderingen noemen. Met de discussie over de drie-eenheid
hebben wij bijvoorbeeld een van die verhelderingen aangepakt. Dat is de belangrijkste
verheldering. Het woord "misverstand" vat het niet helemaal, want dat suggereert
dat bij de ontvanger iets mis zit. Ik denk echter dat er door de zender zo
nu en dan ook wat onduidelijk gezonden is. Dan doel ik op de Europese Commissie.
Ik ben blij dat wij vandaag duidelijk hebben kunnen maken, dat het om de drie-eenheid
gaat.De heer Van de Beeten sprak over artikel 4, lid 2. Als hij in deze discussie
gelijk heeft en ik niet, een kans die zeker aanwezig is, dan kunnen wij gewoon
het wetsvoorstel aannemen. Dan hoeven wij verder niet moeilijk te dopen. Het
Europese Hof van Justitie zal het dan ook goedkeuren. Dan krijgen wij geen
infractieprocedure vanwege onjuiste implementatie aan onze broek. De Raad
van State heeft gezegd dat het in strijd is met de richtlijn, maar de heer
Van de Beeten vond het niet in strijd met de richtlijn. Ik kies op dit moment
voor de Raad van State, al is het maar omdat daarin meer mensen vertegenwoordigd
zijn dan de heer Van de Beeten, die alleen is. Het zou voor mij heel prettig
zijn als de Eerste Kamer zijn oordeel deelt, want dan wordt het wetsvoorstel
vandaag aangenomen. Ik geloof echter dat zijn oordeel niet door de Eerste
Kamer wordt gedeeld. Ik kom straks nog op het pleidooi van de heer Van de
Beeten voor reparatiewetgeving.De heer Rabbinge sprak over het octrooirecht en het kwekersrecht en zei
dat hij een duidelijke voorkeur heeft voor het kwekersrecht. De TRIPS-overeenkomst
gaat uit van een keuzemogelijkheid. Kwekersrecht kun je beschouwen als een
zogeheten "sui generis"-bescherming, dus een bescherming van de gehele eigen
soort. Wij willen bedrijven geen keuze opleggen. Zij moeten zelf kunnen bepalen
wat in hun specifieke omstandigheden de meeste voordelen biedt. Dat is de
ene keer een kwekersrecht en de andere keer een octrooi. Het opleggen van
die keuze past niet in het kabinetsbeleid en ook niet in de internationale
relaties of de internationale verdragen daarover.De heer Rabbinge (PvdA):Nu komt de staatssecretaris met totaal iets nieuws. Zou het kwekersrecht
niet passen?Staatssecretaris Van Gennip:Nee, ik zei dat de keuze aan het bedrijf moet zijn of het voor kwekersrecht
of octrooirecht kiest. U vroeg mij om uit te leggen waarom het kwekersrecht
niet boven het octrooirecht gaat en waarom wij het kwekersrecht niet opleggen
aan bedrijven.De heer Rabbinge (PvdA):Nee, dat vroeg ik niet. U zei dat men mag kiezen. Het kwekersrecht geldt
met name bij de plantenveredeling. Op allerlei andere terreinen geldt het
niet. De Amerikaanse benadering is erop gericht om dat kwekersrecht een kopje
kleiner te maken en volledig op octrooi in te zetten, opdat grote firma's,
zoals Monsento en Novartis, in staat zijn een claim te leggen op de kleine
zaaizaadindustrie. Die wordt dan niet alleen in Europa, maar ook in de ontwikkelingslanden
vermoord. U en ik willen niet dat dat plaatsvindt. Daarom zeg ik: opteer voor
het kwekersrecht en zeg niet naïef dat ze het zelf wel oplossen. Zo zal
het immers niet lukken.Staatssecretaris Van Gennip:De heer Rabbinge kan van mij aannemen dat mijn collega Veerman het kwekersrecht
een warm hart toedraagt en er zeker op zal toezien dat dit niet overschaduwd
wordt door het octrooirecht.De heer Rabbinge heeft ook gevraagd naar het grijze gebied tussen de uitvinding
en de ontdekking. Octrooiverlenende instanties voeren octrooiwetten uit die
wij vaststellen. Zij toetsen de voor octrooi aangemelde uitvindingen op de
houdbaarheid in octrooirechtelijke zin. Ik neem aan dat ik de juristen niets
nieuws vertel. Het moet dan wel gaan om iets nieuws, iets inventiefs en iets
industrieel toepasbaars. Bij ontdekking is sprake van iets wat al bestond
voordat de ontdekker het in de gaten had. Ontdekkingen komen dus sowieso nooit
voor octrooi in aanmerking. Dat is de basis van ons octrooirecht. Een ontdekking
kan wel de basis vormen voor een uitvinding. Als die ontdekking gecombineerd
wordt met een praktische toepassing die de oplossing vormt voor een technisch
probleem, heb je een uitvinding. Alleen indien daarvan sprake is, heb je een
voor octrooi vatbare uitvinding. Er moet dus een nieuwe toepassing of werkwijze
ontdekt worden. Het grijze gebied tussen ontdekking en uitvinding wordt dus
praktisch ingevuld door de octrooiverlenende instanties, maar ook door partijen
die bezwaar aantekenen of in beroep gaan omdat zij vinden dat er te veel of
te weinig octrooirecht is verleend. Wat dat betreft, ontstaat het dus ook
in de verleningspraktijk en de invulling die de octrooiverlenende instanties
daaraan geven. Het is ook niet aan mij om vandaag iets over vlinders te zeggen,
want ik ben geen octrooiverlenende instantie.De heer Van den Berg heeft gevraagd naar het verlies van biodiversiteit.
Mijn excuses, ik ben inderdaad vergeten om die vraag in eerste
termijn te beantwoorden. Met moderne genetische technieken kun je allerlei
nieuwe organismen creëren, zoals micro-organismen, planten en dieren,
bij voorkeur met nuttige eigenschappen. Die kunnen dus de biodiversiteit vergroten.
Dat neemt niet weg dat op het moment dat je het introduceert in het milieu,
je van tevoren heel goed moet nagaan of het verantwoord is vanuit de optiek
van milieubescherming, veiligheid en gezondheid van mens en dier. Daarbij
spelen ethische en morele aspecten een rol. Het vorig jaar is er op verzoek
van de Tweede Kamer een beleidsnota uitgebracht die is getiteld "Verantwoord
en zorgvuldig toetsen, een integraal toetsingskader voor biotechnologische
ontwikkelingen". Die gaat met name in op de wettelijke regelingen voor R&D
en de toepassing van onderzoeksresultaten. Het octrooirecht kan een recht
geven om aan iemand anders iets te verbieden, maar er is andere wetgeving
nodig om R&D en toepassingen van onderzoeksresultaten aan banden te leggen
wanneer wij dat nodig vinden. Met of zonder octrooi kun je de uitvinding toch
toepassen in het geheim, tenzij er sprake is van specifieke wetgeving aan
het begin of aan het eind van het traject. Wat dat betreft moet het dus ook
gezien worden in combinatie met andere wetten. De gezamenlijke notitie die
beloofd is aan de Tweede Kamer kan ik uiteraard ook doen toekomen aan deze
Kamer. In november 2003 hebben wij in het kader van het standpunt over de
studies de Kamer bericht over de effecten van genoctrooien op innovatie, gezondheidszorg
en wetenschappelijk onderzoek. Daarin hebben wij een aantal aanzetten gedaan
voor deze discussie en hebben wij ook beloofd dat wij met een aparte notitie
komen over de ethische aspecten van octrooien op biotechnologische uitvindingen.Vervolgens ga ik in op de vraag wat nu verder te doen inzake de te volgen
procedure rond dit wetsvoorstel. Ik ben ingenieur, dus ik kan ook goed tellen.
Dus u kunt zich voorstellen waar mijn conclusie naartoe gaat. Ik had het niet
beter kunnen verwoorden dan de heer Van de Beeten, dat wij onderdeel zijn
van de Europese Unie en wij daarmee een aantal verantwoordelijkheden op ons
hebben genomen. Een heel duidelijke verantwoordelijkheid en steunpilaar van
de samenwerking in Europa is de wederkerigheid van het implementeren van richtlijnen.
Op het moment dat wij een richtlijn niet implementeren kan ik in mijn gesprekken
met andere landen, met name met nieuwe lidstaten, nauwelijks van hen eisen
dat zij zich houden aan de regels voor staatssteun en dat ze aan consumentenbescherming
doen. De wederkerigheid van de rechtspraak is het principe waarop Europa is
gebaseerd. Op het moment dat wij niet meegaan met het democratische proces
zoals dat in Europa plaatsvindt, zagen wij aan de poten van wat Europa is.
Het is een zeer principieel punt dat je zegt dat de wederkerigheid van de
implementatie hierbij een rol behoort te spelen.Als de heer Kox zegt dat ik te veel Europees ben en te weinig Nederlands,
dan beschouw ik dat als een compliment.De heer Kox (SP):Ik niet.Staatssecretaris Van Gennip:Dat weet ik, maar voor is het dat wel. Ook Europa is een democratisch
proces, waarvan het Europees Parlement en de Europese Raad deel uitmaken.
Wij zijn een onderdeel van Europa. Wat er in Brussel gebeurt, is de kern van
wat er hier dagelijks met ons gebeurt.De heer Rabbinge gaat uit van de veronderstelling dat wanneer dit wetsvoorstel
vandaag of op een ander moment door de Eerste Kamer wordt aanvaard, het wetsvoorstel
aan het Europese Hof wordt voorgelegd. Ik kan hem zeggen dat dit niet het
geval is. Op het moment dat de Eerste Kamer akkoord gaat, wordt de lopende
procedure vanwege te late implementatie bij het Hof gestaakt en wordt een
nieuwe procedure bij het Hof gestart vanwege onjuiste implementatie. Het wordt
dus niet sowieso aan het Hof voorgelegd. De Commissie moet die procedure starten.
Als wij reparatiewetgeving starten, kan dit voor de Commissie aanleiding zijn
om te wachten met de procedure vanwege het onjuist implementeren. Wij hopen
dan tijd in te halen. Die procedure duurt namelijk twee jaar. Als wij de reparatie
heel snel kunnen uitvoeren, zoals de heer Dees denkt, dan halen wij de Europese
Commissie in.De heer Rabbinge (PvdA):Dat is dan in feite hetzelfde als het uitbrengen van een novelle. Een
novelle is niet veel anders dan een reparatie. Het enige verschil is dat in
het andere geval de wet nu wordt geaccepteerd onder de uitdrukkelijke toezegging
dat een reparatiewet volgt met de omslachtige procedure die daaraan verbonden
is. Een novelle richt zich op het desbetreffende onderdeel en dat lijkt mij
de beste weg.Staatssecretaris Van Gennip:Ik begrijp dat de meerderheid van de Kamer deze mening is toegedaan. Tot
de tijd dat de novelle in deze Kamer is afgehandeld, blijft Nederland in gebreke.
Tot dat moment kan ik moeilijk gesprekken aangaan met de Europese Commissie
over verheldering of over implementatie van richtlijnen in andere landen.
Zolang Nederland in gebreke is, kan ik niet hard optreden en moet ik mij bescheiden
opstellen.De heer Van de Beeten (CDA):Ik wijs de heer Rabbinge erop dat het beëindigen van de procedure
bij het Europese Hof juridisch en staatsrechtelijk belangrijk is. Als wij
het wetsvoorstel aanvaarden, is die procedure van de baan. Dat lijkt mij een
wezenlijk punt van afweging, ook voor de PvdA-fractie. De Commissie geeft
ons echt nog wel even tijd om tot reparatie te komen.De voorzitter:De meningen zijn helder op dit punt.Staatssecretaris Van Gennip:De heer Dees heeft toegezegd, mee te zullen werken aan een snelle afhandeling
van de novelle. De heer Rabbinge is ervan overtuigd dat zijn fractie in de
Tweede Kamer daar eveneens aan mee zal werken. Daarop gelet, ben ik bereid
om het wetsvoorstel aan te houden. Ik beloof dat ik zo spoedig mogelijk een
novelle zal uitbrengen. Ik kan nu al zeggen dat die novelle zich richten op
het amendement op stuk nr. 11. Als zij de discussie daartoe kunnen beperken,
komt dat de snelheid van behandeling ten goede.De heer Rabbinge (PvdA):Dit betekent dat alle andere amendementen geaccepteerd worden. De novelle
handelt over het punt dat door de heer Dees aanhangig is gemaakt. Als wij
de zogenaamde drie-eenheid hanteren, moeten wij daar uit kunnen
komen.Staatssecretaris Van Gennip:De andere amendementen zijn ofwel niet strijdig of gewoon toelaatbaar.
Inhoudelijk gaat het inderdaad om de zogenaamde drie-eenheid waar de heer
Dees als eerste aan refereerde. Overigens denk ik dat wij het inhoudelijk
eens zijn.De heer Kox (SP):Mevrouw de staatssecretaris, u zei dat u niet voor niets een opleiding
tot ingenieur heeft gevolgd, want daardoor u kunt tellen. Ik tel echter alleen
de fracties van PvdA en de VVD en dat is geen meerderheid.De voorzitter:U hebt zelf naar het stemgedrag van de heer Van den Berg gevraagd.De heer Kox (SP):Ik heb begrepen dat hij eerst nog het antwoord wilde afwachten, maar blijkbaar
stemt hij in met een novelle.Staatssecretaris Van Gennip:Mijnheer Van den Berg, het ligt aan u!De heer Van den Berg (SGP):Te zijner tijd zal duidelijk worden of ik instem met een novelle, maar
ik zal tegen het wetsvoorstel stemmen zoals het nu voorligt.De heer Dees (VVD):Namens de fractie van D66 mag ik met groot genoegen verklaren dat zij
de lijn van de novelle graag ondersteunt.Staatssecretaris Van Gennip:Ik houd daarmee vast aan wat ik heb gezegd. Ik beloof de Kamer, zo spoedig
mogelijk met een novelle te komen en houd, gehoord de beraadslagingen, het
wetsvoorstel aan.Ik heb het bijzonder op prijs gesteld om deze discussie te voeren, niet
alleen vanwege de grondrechtelijke discussie over de implementatieverplichtingen
in Europees verband en ons naderend voorzitterschap, maar vooral omdat dit
onderwerp een brede maatschappelijke discussie verdient. Mijnheer Van den
Berg, u hebt helemaal gelijk dat u mij daar even aan herinnerde. Dit onderwerp
kan niet zonder een grondige, brede maatschappelijke discussie. Ik ben blij
dat wij die vanmiddag gevoerd hebben.De voorzitter:Ik constateer dat de staatssecretaris met een novelle zal komen en dat
dus de verdere behandeling van dit wetsvoorstel wordt geschorst.De beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 17.28 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20032004-1672-1685.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl