Behandeling van het voorstel van Wet van het lid Rosenmöller tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek in verband met het recht van de werknemer de overeengekomen arbeidsduur te verminderen (bevordering deeltijdarbeid) (23216)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 407-425

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

23-12-1997

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 10, pagina 407-425

09-12-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 23216Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 9 december 1997)Pagina 466-468
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Organisatiewet sociale verzekeringen 1997 en enige andere wetten in verband met het integreren van het middelenbeheer van de sociale fondsen (geïntegreerd middelenbeheer) (25342)Pagina 435-438
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Algemene Zaken (III) voor het jaar 1998 (25600 III)Pagina 430-430
Behandeling van het wetsvoorstel Bepalingen verband houdende met de instelling van het Internationaal Tribunaal voor de vervolging van personen aansprakelijk voor genocide en andere ernstige schendingen van het internationale humanitaire recht, begaan op het grondgebied van Rwanda, en van Rwandese burgers aansprakelijk voor genocide en andere van dergelijke schendingen, begaan op het grondgebied van buurlanden, tussen 1 januari 1994 en 31 december 1994 (24818)Pagina 425-430
Behandeling van het wetsvoorstel Regels omtrent de bemanning van zeeschepen (Zeevaartbemanningswet) (25233)Pagina 407-407
Voortzetting van de behandeling van het voorstel van Wet van het lid Rosenmöller tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek in verband met het recht van de werknemer de overeengekomen arbeidsduur te verminderen (bevordering deeltijdarbeid) (23216)Pagina 438-465
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Instellingswet W.R.R. in verband met de inwerkingtreding van de Kaderwet adviescolleges (25248)Pagina 430-433
Behandeling van het voorstel van Wet van het lid Rosenmöller tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek in verband met het recht van de werknemer de overeengekomen arbeidsduur te verminderen (bevordering deeltijdarbeid) (23216)Pagina 407-425
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Politiewet 1993 en de LSOP-wet in verband met de invoering van de inspectiefunctie op rijksniveau en de invoering van een stelsel van kwaliteitszorg bij de politie, alsmede enkele aanpassingen van deze en andere wetten van technische aard (25298)Pagina 433-435
Presentie en opening (dinsdag 9 december 1997)Pagina 407-407
Lijst van besluiten (dinsdag 9 december 1997)Pagina 465-466

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 94 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het voorstel van Wet
van het lid Rosenmöller tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek in verband
met het recht van de werknemer de overeengekomen arbeidsduur te verminderen
(bevordering deeltijdarbeid) (23216).De voorzitter:Ik stel vast, dat ik de aanwezigheid van de minister van Sociale Zaken
node mis.De heer Wiegel (VVD):Die werkt in deeltijd!De voorzitter:Ik stel vast, dat we die deeltijd van de minister nu dan laten beginnen!De beraadslaging wordt geopend.De heer Hofstede (CDA):Voorzitter! De CDA-fractie is een groot voorstander van het combineren
van werk en zorg. In de praktijk van alledag wordt het steeds meer gemeengoed
dat ouders beroepsarbeid en zorgarbeid, betaald werk en opvoeding van hun
kinderen, combineren en steeds vaker ook samen delen en verdelen. De cultuuromslag
is dienaangaande in volle gang. In dat kader is deeltijdarbeid
een goed middel om die cultuuromslag mede gestalte te kunnen geven. Een modern
gezin heeft deeltijdarbeid vaak nodig.Vandaag is wat ons betreft niet de vraag aan de orde of deeltijdarbeid
als maatschappelijk verschijnsel nuttig en vaak ook noodzakelijk is. Wel is
aan de orde of daartoe wetgeving nodig is. Als deze vraag bevestigend beantwoord
zou worden, is vervolgens de vraag relevant of het nu voorliggende wetsvoorstel
daartoe het juiste c.q. een goed middel is.Ingaande op de eerste vraag inzake de noodzaak van wetgeving heeft de
CDA-fractie nog steeds gerede twijfel, zeker waar het hier gaat om een "ingrijpende
inbreuk in de contracteervrijheid van werkgevers en werknemers", om de Raad
van State te citeren.Dat laat onverlet dat de CDA-fractie volmondig heeft ingestemd met de
recente uitbreiding van het ouderschapsverlof alsmede met een wijziging van
het Burgerlijk Wetboek in verband met het verbod tot het maken van onderscheid
tussen werknemers naar arbeidsduur. In het eerste geval ging het erom de gezinssituatie
gedurende een kortere tijd een zekere preferentie te geven op de beroepsarbeid,
in het tweede geval om het absolute verbod op discriminatie tussen voltijders
en deeltijders.In het onderhavige wetsvoorstel gaat het echter om de vraag of de werknemer
gerechtigd is om eenzijdig zijn contract met de werknemers blijvend of voor
langere duur te wijzigen op een van de meest primaire arbeidsvoorwaarden,
namelijk de arbeidstijd. Dat is net zoiets als aan de werkgevers het recht
geven om de andere primaire arbeidsvoorwaarden, te weten de beloning, eenzijdig
met maximaal 20% te verminderen. Maar dat is terecht verboden in onze wetgeving.
Is hier geen sprake van onbalans in arbeidsverhoudingen, zo vraag ik aan de
indiener en ook aan de minister, die immers verantwoordelijk wordt voor de
uitvoering, als het wetsvoorstel eventueel wordt aanvaard.De vraag of wetgeving nodig is, is ook relevant omdat al sinds het akkoord
van Wassenaar in 1982 sociale partners bij uitstek degenen zijn die een primaat
hebben op het gebied van de arbeidsvoorwaarden. Sinds dat jaar zijn er heel
wat akkoorden totstandgekomen, resulterend in een voorzichtig en verantwoord
inkomensbeleid met veel aandacht voor de ontwikkeling van de werkgelegenheid.
Het rendement van die aanpak is inmiddels ver buiten ons land bekend. Zo'n
model staat of valt met de wijze waarop de regering daarmee omspringt. Als
de regering wetten maakt die ingrijpen in het CAO-domein zonder de instemming
van sociale partners, dan zullen er al snel grote gaten ontstaan in het overlegmodel
dat sinds 1982 is ontstaan, tegenwoordig veelal aangeduid als het poldermodel.Zo'n poldermodel kan naar de mening van de CDA-fractie alleen gedijen
als de wetgever op afstand blijft of als men het tripartiet eens kan zijn
over mogelijke wetgeving. Alles wat de wetgever op eigen houtje regelt, dus
zonder instemming van de centrale werkgevers- en werknemersorganisaties, verzwakt
dit op overleg en uitruil steunende model. De uiterste consequentie daarvan
is dat de lonen steeds centraler komen te staan in de onderhandelingen. Dat
zal al snel ten koste gaan van de werkgelegenheidsgroei. Werkloosheidsbestrijding
is alsdan het kind van de rekening. Daarom is hier grote voorzichtigheid geboden.
Terecht vraagt de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid advies aan
de Stichting van de arbeid alvorens wetgeving in te dienen die raakpunten
heeft met het brede terrein van het arbeidsvoor- waardenbeleid. Dat is bij
dit wetsvoorstel uiteraard niet gebeurd.De Stichting van de arbeid heeft op het gebied van deeltijdarbeid onmiskenbaar
voortgang geboekt. Het aantal CAO's met een deeltijdregeling groeit gestaag;
dat geldt ook voor het percentage van de beroepsbevolking. Enige cijfers mogen
dat adstrueren. In aantallen groeide deeltijd in de periode 1992-1996 van
circa 1,9 miljoen tot circa 2,25 miljoen werknemers; dat wil zeggen met 18%.
In percentages van de totale beroepsbevolking groeide deeltijd van 32,5 naar
36,7. De groei van deeltijdwerk betreft gelukkig ook het mannelijke deel van
de beroepsbevolking: in 1992 13,4% en in 1996 15,6% van de mannen in deeltijd.
Overigens is hier nog sprake van een flinke achterstand, als wij het percentage
vrouwen als uitgangspunt nemen. Bij deze groep ging het van 66% in 1992 naar
62% in 1996.Uit de cijfers van de Europese Unie blijkt dat het aandeel deeltijdarbeid
gemiddeld ligt op 16% in de EG en op 38% in Nederland. De cijfers voor mannen
geven een gemiddelde van 5,1% in de lidstaten, terwijl dat in Nederland 16,8%
is. Dat is nog hoger dan het totale gemiddelde in de EG.Bijna 70% van de bedrijven kent inmiddels een regeling voor werknemers
om hun arbeidstijd te verminderen. Dit aantal is spectaculair gegroeid. In
1990-1991 lag dat slechts op 23%. Tot zover wat cijfers, ontleend aan het
evaluatierapport van de Stichting van de arbeid.Deeltijd is dus inmiddels breed geworteld in ons land. In de komende jaren
zal op dat front zeker nog voortgang worden geboekt. Het stichtingsakkoord
inzake deeltijd en differentiatie van arbeidsduurpatronen voedt ons in deze
verwachting. Overigens geeft deze titulatuur al aan dat het bij sociale partners
gaat om meer dan deeltijd alleen. Het gaat om arbeidsduurpatronen waarbij
behalve vermindering van de arbeidstijd ook uitbreiding van deeltijd bespreekbaar
wordt gemaakt. Tevens kan het gaan om terugkeeropties en om meer tijdelijke
vormen van deeltijdarbeid. In de Stichting van de arbeid wordt dus gesproken
over maatwerk op alle terreinen van arbeid. Daarmee vergeleken is het nu voorliggende
wetsvoorstel veel meer de zo beruchte botte bijl. Een wet, die eenzijdig het
recht op deeltijd regelt, kan ook nogal wat consequenties hebben voor de banenmotor
bij uitstek, te weten het midden- en kleinbedrijf. Juist de MKB-bedrijven
staan al onder zware druk van recente wetgeving. Te denken valt daarbij aan
de WULBZ, de PEMBA, de verscherpte Werkloosheidswet en ook aan de Winkeltijdenwet.
Veel kleinere ondernemingen hebben het daardoor ook zonder een individueel
recht op deeltijd voor hun werknemers al erg moeilijk. Zij moeten maar weer
een oplossing vinden voor maximaal één dag per week, of bijvoorbeeld
voor één uur per dag en voor alle andere varianten die verder
denkbaar zijn.Wat te denken, bij wijze van voorbeeld, van de werknemer van de bakker,
die voldoet aan de voorwaarden die deze wet stelt en die onder een CAO valt
die niets heeft geregeld op dit vlak? Als hij aankondigt dat
hij in het vervolg niet meer op vrijdag wil werken, dan kan de bakker tegenwerpen
dat dit eigenlijk onmogelijk is, omdat er vrijdag moet worden gebakken voor
zaterdag en zondag. Als de werknemer antwoordt dat hij begrijpt dat dit moeilijk
is, maar dat hij desondanks over vier maanden op vrijdag thuisblijft, dan
kan de werkgever kiezen tussen het naar de rechter stappen, met als gevolg
wellicht verstoorde arbeidsverhoudingen, of hij zou kans moeten zien om voor
één dag een goede vervanger te vinden. Maar zeker op vrijdag
zal dat haast onmogelijk zijn. Wil de indiener op deze casus ingaan? Waarom
is er geen uitzondering mogelijk gemaakt voor de kleinere bedrijven, zoals
bijvoorbeeld ook in de Wet op de ondernemingsraden is gebeurd? Overigens,
wie moet er in voorkomende gevallen naar de rechter? Is dat de werknemer,
die geen toestemming krijgt van de werkgever, of is dat de werkgever?Vorige week ontvingen wij een brief van de Stichting van de arbeid over
deze wet, gedateerd 2 december 1997. De stichting wijst daarin op het feit
dat er over deeltijdarbeid akkoorden in de STAR zijn afgesloten en vraagt
ons dit gegeven vandaag bij de behandeling te betrekken. Voorts wordt er verwezen
naar het recente akkoord over de CAO-agenda voor de komende jaren. In die
agenda voor de komende jaren zijn belangrijke thema's opgenomen, zoals het
loonbeleid, de scholings- en loopbaanbegeleiding, de arbeidsduur, het combineren
van arbeids- en zorgtaken, het ouderenbeleid, de inschakeling van werkzoekenden
en de werkdruk. Dat geeft nog eens aan dat het in de STAR gaat om een totaalaanpak
in relatie tot het leveren van maatwerk, zowel per CAO, alsmede per bedrijf
en per werknemer.De brief van de stichting is in de volle breedte ondertekend door alle
werkgevers- en alle werknemersorganisaties. Dat maakt onverkort duidelijk
om welke belangen het vandaag gaat. Zo'n brief is een unicum. De zorgen in
de stichting moeten dus groot zijn. Met deze brief wil men ook wat bereiken,
namelijk dat wij als politici zorgvuldig omspringen met het zo geroemde poldermodel.
In gewoon Nederlands zegt de brief: blijf alstublieft van ons domein af. Als
de STAR zo'n brief schrijft, dan is er echt wat aan de hand. Dan zou het best
eens kunnen zijn, als dat niet gebeurt, dat de STAR stopt met het dossier
deeltijdarbeid, omdat de wet het dan maar moet klaren. Alsdan zou de nu voorliggende
wet pas echt contraproductief worden. Met het zogenaamde poldermodel is veel
bereikt, ook op het gebied van deeltijdarbeid. Daarmee spelen, is spelen met
vuur naar het mij voorkomt.Dat betekent natuurlijk niet dat alles nog niet wat beter zou kunnen.
Zo heb ik al gewezen op het punt dat hoewel de mannen in ons land ver vooroplopen
in de gemiddelde EG, ze in ons land nog op een flinke achterstand staan. Daar
moet nog het nodige aan gebeuren. Van de STAR mag zeker worden gevraagd daarop
veel nadruk te leggen in de komende jaren. Maar de cultuuromslag is er. Daarop
kan worden voortgeborduurd.Dit eerste deel van mijn betoog afsluitend, moet ik constateren dat de
CDA-fractie nog grote twijfel heeft aan het nut van een wet, die het eenzijdig
recht op deeltijdarbeid regelt. Het aanvaarden van een wet, die het risico
in zich heeft om contraproductief te zijn, is een hachelijke onderneming.
Dat hebben andere voorbeelden in het recente verleden ons ook kunnen leren.
Ik denk daarbij aan de Wet-BEAA voor de arbeidsinpassing van allochtonen,
die niet zo goed heeft gewerkt – ik druk het dan nog zachtjes uit –
en ook aan de bonus/malusregeling, die al snel werd ingehaald door de praktijk
van alledag. Ik kom bij het volgende punt van mijn betoog, te weten het thans
aan de orde zijnde wetsvoorstel. Ik moet constateren dat er nogal wat zwakke
plekken zijn. Het gaat immers louter om het wettelijke recht op deeltijd,
zonder dat er sprake kan zijn van maatwerk. De indiener stelt in de memorie
van toelichting dat men "geen overdreven verwachtingen van de aanbevelingen
van de STAR" moet hebben.Nu zijn overdreven verwachtingen altijd te veel van het goede, maar zo'n
opmerking noopt ertoe om aan de indiener de vraag te stellen welke verwachtingen
men wel van dit wetsvoorstel mag hebben. Zonder wet zal deeltijdarbeid omstreeks
het jaar 2000 voor zeker zo'n 40% van de beroepsbevolking mogelijk zijn, gezien
de extra versnelling die in de Stichting van de arbeid is overeengekomen.
Hoeveel procent zal het worden als deze wet wordt aangenomen? Hoeveel procent
is bereikbaar als de stichting onverhoopt op dit dossier zou afhaken?Ingaande op de naar ons oordeel wat zwakke punten van dit wetsvoorstel
wijst mijn fractie op het ontbreken van een terugkeeroptie. Zo'n optie kan
van eminent belang zijn, omdat de behoefte aan deeltijd nogal eens wordt ingegeven
door de actuele omstandigheden. Te denken valt daarbij aan de periode van
de opvoeding van jongere kinderen, versus het extra geld dat nodig is voor
de opvoeding en de studie van opgroeiende jongeren. Ook een echtscheiding
of het wegvallen van één van beide personen die samen een huishouding
vormen, bijvoorbeeld door overlijden, kunnen de situatie ingrijpend veranderen.
Duidelijk is dat hiermee in dit wetsvoorstel geen rekening wordt gehouden.
De met de wet in de hand afgedwongen deeltijd zou een sta-in-de-weg kunnen
zijn om bij dezelfde werkgever aan te dringen op terugkeer in voltijd.Een ander punt van aandacht is dat het in dit wetsvoorstel gaat om niet
doorbetaalde deeltijdarbeid. Op zichzelf zal dit geen problemen behoeven op
te leveren. Echter, juist voor oudere werknemers zou dat wel contraproductief
kunnen werken. In steeds meer collectieve arbeidsovereenkomsten is bepaald
dat oudere werknemers – afhankelijk van de leeftijd – één
of twee dagen per week korter kunnen werken, veelal met behoud van een belangrijk
deel van het salaris en met opbouw van volledige pensioenrechten. Met deze
wet in de hand zou de werkgever achterover kunnen leunen en zeggen: vraag
maar deeltijd, dan is het verder voor eigen rekening. Dat is vooral van belang
nu veel VUT-regelingen worden omgezet in vormen van prepensionering. Dit gebeurt
op dit moment in honderden CAO's.Een ander punt van aandacht is dat het hier en nu gaat om een voor driekwart
dwingende rechtelijke regeling. Op zichzelf is daar niets mis mee. Echter,
wie het CAO-gebied beschouwt, komt al snel tot de conclusie dat in die gevallen
waarin geen overeenkomst is bereikt, het veelal gaat om grotere en sterkere
bedrijven die het zich kunnen veroorloven om niet met de vakbonden in zee
te gaan. Dat betekent per definitie dat deze wet belangrijk
kan zijn voor de wat beter gesitueerden in onze maatschappij. Nog afgezien
van de vraag of deze groep anno 1997 niet voldoende geëmancipeerd is
om de eigen boontjes te kunnen doppen, stelt zich ook de kwestie of de tweedeling
tussen beter en veel minder betaalden niet veel groter dreigt te worden door
dit soort van wetgeving. Immers, de beter betaalden krijgen een extra privilege
waar armere werknemers geen gebruik van kunnen maken omdat zij het inkomen
niet kunnen missen. Overigens betreft het deel van de beroepsbevolking waarvoor
geen CAO geldt geen 25% zoals in de memorie van toelichting wordt gesteld.
In de memorie van antwoord wordt desgevraagd door de indiener het percentage
van 18 genoemd. Dat betekent weer niet dat die 18% in het geheel geen deeltijdregelingen
kent. Een deel van die ondernemingen is zeker bij VNO/NCW aangesloten en heeft
zich in dat kader daartoe verplicht.Een laatste punt in dit verband betreft de rol van de medezeggen- schapsorganen.
Deze rol is voor onze fractie nog steeds multi-interpretabel. De bepaling
terzake in het wetsvoorstel luidt dat de werkgever wordt vermoed zwaarwegende
bedrijfsorganisatorische belangen te hebben indien hij terzake overeenstemming
heeft bereikt met de OR, enz. Daarbij wordt verwezen naar het eerste lid.
Daarin is sprake van de arbeider die recht op deeltijdwerk heeft als hij aan
enkele voorwaarden voldoet, tenzij de werkgever aantoont zwaarwegende bedrijfsorganisa-
torische belangen te hebben die zich tegen een dergelijke vermindering verzetten.Desgevraagd geeft de indiener in de memorie van antwoord op vragen van
de CDA-fractie een reactie die op vele manieren kan worden uitgelegd. Dit
artikel zou naadloos aansluiten bij het wetsvoorstel tot wijziging van de
Wet op de ondernemingsraden, maar dat heeft de Tweede Kamer niet goedgekeurd.
Het zou ook naadloos aansluiten bij de desbetreffende regeling in de Arbeidstijdenwet,
maar in die wet gaat het om een regeling voor het betreffende bedrijf, dus
om een bedrijfsregeling en niet om een regeling voor één mens.
Verder acht hij de bemoeienis van de OR van belang om een eventueel beroep
op de rechter te voorkomen. Maar bij dat beroep zal het toch om individuele
gevallen gaan, mijnheer de indiener?Daarom heeft de CDA-fractie in het nader voorlopig verslag de vragen rondom
de inschakeling van het medezeggenschapsorgaan, nog wat scherper geformuleerd,
opnieuw ingediend. In de nadere memorie van antwoord geeft de indiener een
iets duidelijker antwoord. Het is volgens hem niet de bedoeling om de OR de
rol van scheidsrechter te geven. Vervolgens komt er, naar het ons voorkomt,
een niet relevante verwijzing naar de Duitse Betriebsrat. Of is deze wel relevant?
Dan zegt hij dat de weg naar de gewone rechter open staat als een werknemer
het niet eens is met de beslissing van de werkgever. Moet de werknemer dan
naar de rechter? Een andere interpretatie is dat de werkgever in dat geval
naar de rechter moet. Hoe zit dat precies?Vervolgens zegt de indiener dat de werkgever een extra mogelijkheid krijgt
om via overeenstemming met de OR nader invulling te geven aan het begrip "zwaarwegende
bedrijfsorganisatorische omstandigheden". Vervolgens zegt hij enkele regels
verder dat de OR op deze wijze vorm kan geven aan het bedrijfsbeleid terzake
deeltijdarbeid. Vervolgens komt er opnieuw een verwijzing naar de Arbeidstijdenwet
aan de orde, maar wat minder absoluut dan in de eerste memorie van antwoord.
Nu wordt, voorzover ik kan nagaan voor het eerst bij de behandeling van dit
voorstel, het begrip "rechtsvermoeden" ingevoerd. De indiener zegt letterlijk:
als werkgever en OR het samen eens zijn geworden over een bedrijfsregeling
deeltijdarbeid, dan behoeft de werkgever de redenen genoemd in de wet niet
meer aannemelijk te maken. Dan wordt er gesteld: maar dat rechtsvermoeden
kan uiteraard in bijzondere gevallen wijken voor tegenbewijs van de werknemer.
Wat is dat rechtsvermoeden? Kunnen daar voorbeelden van worden genoemd? Hoe
moeten wij dit interpreteren?Mijnheer de voorzitter! Mag ik concluderen dat ik er helemaal niets meer
van snap? De wet suggereert in artikel 1638pp dat de OR in verband wordt gebracht
met de individuele werknemer die het recht op deeltijd in praktijk wil brengen.
Dat wordt in de memorie van antwoord desgevraagd ook niet echt tegengesproken.
In de nadere memorie van antwoord zegt de indiener dat de OR geen scheidsrechtersrol
heeft in individuele gevallen, maar dat het erom gaat de werkgever iets extra's
te geven. In de memorie van antwoord wordt de Arbeidstijdenwet opgevoerd,
maar dat model wordt in de nadere memorie van antwoord weer wat afgezwakt
door het begrip "rechtsvermoeden" te berde te brengen. Of is dat ook geregeld
in de Arbeidstijdenwet? Verder wordt gezegd dat de OR op deze wijze mede vorm
kan geven aan het bedrijfsbeleid terzake deeltijdarbeid. Maar dat kan toch
al tot de taken van de OR worden gerekend. Ik verwijs naar artikel 23 waarin
het recht op initiatief tot nog toe is geregeld en naar artikel 27 van de
Wet op de ondernemingsraden waarin het instemmingsrecht wordt genoemd. Deeltijdarrangementen
zijn dus nu zeker al mogelijk, als de CAO niets of deeltijd niet afdoende
geregeld heeft, hetzij naar het oordeel van de werkgever dan wel naar het
oordeel van het medezeggenschapsorgaan. Wat voegt dit artikel dan werkelijk
toe, behoudens grote verwarring, in elk geval bij de CDA-fractie? Wat vindt
de minister hiervan, mede gehoord de recente besluitvorming in de Tweede Kamer
inzake het voorstel tot wijziging van de Wet OR die bij deze Kamer ligt voor
behandeling.Mijnheer de voorzitter! Deze wet is geen sterke wet. Dat mag ook blijken
uit de recente briefwisseling met terzake deskundigen. De balans in de arbeidsverhoudingen
is in het geding door eenzijdige rechtentoekenning. Maar daarop zal collega
Vrisekoop van D66 zeker ingaan.Rest mij om nog een slotvraag te stellen en kort te filosoferen over de
toekomst. De vraag betreft de Europese regelgeving. Kan de indiener aangeven
hoe het daarmee staat? Is het juist dat het bij de Europese aanpak gaat om
het verbod op discriminatie tussen voltijd en deeltijd, zoals in de Nederlandse
wetgeving inmiddels is geregeld, met als tweede punt de bevordering van deeltijd
door de lidstaten, zulks op vrijwillige basis? Op welke punten voldoen wij
nu niet aan de komende Europese richtlijn op dit gebied? Ik stel deze vraag
aan de indiener, maar ook aan de minister.Ten slotte. Onze maatschappij heeft te maken met snelle en belangrijke
veranderingen op het gebied van arbeid en zorg. Daar zal ook in de komende
jaren nog veel aandacht voor nodig zijn, wellicht ook van de
wetgever. In dat kader is de Wet op de loopbaanonderbreking ook belangrijk.
Gelukkig heeft daarin de Tweede Kamer, met volledige medewerking van de CDA-fractie,
terecht gekozen voor een wettelijke regeling zonder eenzijdige verplichtingen,
dus op vrijwillige basis.De Eerste Kamer maakt geen wetten, maar dat betekent niet dat er niet
over nagedacht mag worden. Misschien is het tijd voor een bredere kaderwet
op het gebied van zorg en arbeid, waarin een aantal huidige wetten is opgenomen.
Te denken valt daarbij aan zwangerschapsverlof, ouderschapsverlof, loopbaanonderbreking,
zorgverlof, aanbevelingen deeltijd volgens de Europese richtlijn, kinderopvangregelingen
enz. Zo'n wet zou in goed overleg met de Stichting van de arbeid tot stand
kunnen komen. De minister zou de mogelijkheid krijgen, via voorlichting en
eventueel ook via subsidietoekenning deeltijd nog extra te promoten, ook bij
de bedrijven die het daar nu moeilijk mee hebben, zonder rechtstreeks in te
grijpen in enerzijds het "poldergebeuren" en in anderzijds de contracten die
individuele werkgevers en individuele werknemers met elkaar hebben gesloten.
Ik vraag de minister, hierop te reageren.Mijnheer de voorzitter! Mijn fractie wacht de antwoorden zowel van de
indiener als van de minister vol belangstelling af.Mevrouw Vrisekoop (D66):Mijnheer de voorzitter! De bijdrage van D66 wil ik graag beginnen met
mijn waardering uit te spreken aan het adres van de heer Rosenmöller
voor het nemen van een initiatief op een belangrijk onderwerp. Hij heeft dit
gedaan in de vorm van een initiatiefwetsvoorstel. De fractie van D66 is een
groot voorstander van de combinatie van werk en zorg. Met de indiener ben
ik van mening dat het belang van deeltijdwerk onomstreden is. Ook is bekend
dat mijn fractie een groot voorstander is van het zoveel mogelijk bevorderen
van werken in deeltijd. Meningen over de manier waarop een en ander gestalte
moet krijgen, verschillen echter, zelfs binnen mijn fractie. Waren de Tweede-Kamerfractie
van D66 en een groot deel van de fractie in deze Kamer warm voorstander van
dit initiatiefwetsvoorstel, mijn persoonlijke benadering daarvan is bepaald
genuanceerd anders. Een partij zoals D66 geeft haar leden de mogelijkheid
om die genuanceerde meningen ook naar buiten te brengen. De benadering van
een Eerste-Kamerlid is per definitie anders dan die van een Tweede-Kamerlid.
Eerste-Kamerleden worden geacht, hier in deeltijd te werken en dan nog elders
met één been in de maatschappij te staan. Mede daardoor hebben
zij soms een andere visie op wetsvoorstellen. Van de visies van de Tweede
Kamer wordt nog wel eens gezegd – voor alle duidelijkheid, ik onderschrijf
dat niet – dat deze een hoog studeerkamergehalte hebben. Ook valt wel
eens de term "symboolwetgeving". De Eerste Kamer ziet er vooral op toe dat
een wet juridisch in orde is en maatschappelijk aanvaardbaar. Naar mijn mening
ontbreekt het hieraan op deze twee punten in dit initiatiefwetsvoorstel.Als basis voor het wetsvoorstel geeft de initiatiefnemer twee argumenten.
Het eerste argument is de werkgelegenheid en het tweede de gewenste combinatie
van arbeid en zorg.Wat het eerste argument betreft, kan men zeggen dat het misschien nog
op kon gaan voor het oorspronkelijke wetsvoorstel dat uitging van deeltijd
van 50%, maar nu in het huidige voorstel sprake is van een vermindering met
20% kan dat toch in redelijkheid niet meer volgehouden worden. In de praktijk
zal het zelden voorkomen dat de taken van iemand die een dag per week minder
gaat werken – in het geval iemand halve dagen werkt, een halve dag per
week minder gaat werken – voor die dag door een ander worden overgenomen.
Het zal erop neerkomen dat iemand die zijn taak terugbrengt van vijf naar
vier dagen, dezelfde taak van vijf in vier dagen zal moeten proppen, en daarnaast
een beroep zal doen op zijn collega's, omdat zij de extra drukte mede zullen
opvangen. Daarnaast zal zijn positie als werknemer ten opzichte van zijn werkgever
enigszins verslechteren. Hij heeft zijn wil opgelegd zonder de noodzaak een
zwaarwichtige reden te hoeven aangeven, tegen de wil van de werkgever, die
een zware bewijslast krijgt om dit tegen te gaan. Hij loopt de kans bij de
eerstvolgende promotie overgeslagen te worden.Als hij er niet in is geslaagd in goed overleg tot een taakvermindering
te komen, dan zal het met deze wet in de hand opgelegd verminderen van de
werktijd de relatie met de werkgever zeker niet ten goede komen. Voor vele
kleinere ondernemingen zal het een regelrechte ramp zijn, wanneer een of meer
werknemers aankondigen voortaan 20% minder te willen werken. De zwaarwegende
organisatorische omstandigheden, de enige reden waarom een werkgever zou kunnen
weigeren, zijn zo geclausuleerd in de mondelinge behandeling dat een gewone
werkgever er niet mee uit de voeten kan.In de Tweede Kamer is het voorbeeld genoemd van veiligheidsoverwegingen,
van een piloot die een minimumaantal vlieguren moet maken of het trachten
te voorkomen dat zeer kleine snipperbaantjes ontstaan. Het argument dat er
geen adequate vervanging mogelijk is of dat de productie op een substantiële
manier in de knel komt, is niet nader onderbouwd, maar waar leidt dat toe?In de praktijk heeft iemand de gelegenheid om vier maanden voordat de
deeltijd ingaat, de werkgever van zijn wens op de hoogte te stellen. De werkgever
gaat dan zoeken naar interne opvang of vervanging. Mocht hij er in die periode
van vier maanden niet in slagen om te vervangen of mocht de productie op een
substantiële manier in de knel komen, dan zou de werkgever bezwaar kunnen
maken. Maar dat is toch een buitengewoon onpraktische gang van zaken? Mag
de werknemer er dan wel of niet op vertrouwen dat hij vier maanden na de aankondiging
ook daadwerkelijk tot deeltijdarbeid kan overgaan?In de praktijk zal de werkgever de redelijkheid van zijn standpunt aan
de rechter voorleggen. De rechter zal de redelijkheid toetsen met inachtneming
van de belangen van beide partijen. Waarom dan niet zonder wettelijke regeling
een overleg introduceren om te komen tot werktijdvermindering en de kwestie
gezamenlijk aan de kantonrechter voorleggen, wanneer men er niet uitkomt?Een tweede argument dat wordt gehanteerd, is het combineren van werk en
zorg. Dat klinkt heel mooi en dat is ook een heel aardig ideaal om als uitgangspunt
voor deeltijd te hanteren. Helaas loopt het in de praktijk
lang niet zo'n vaart. De grootste groep die van deeltijdbanen gebruik wil
maken, zijn vrouwen. En waarom? Omdat in Nederland de kinderopvang onvoldoende
is geregeld.In alle ons omringende landen gelden volledig geaccepteerde systemen van
kinderopvang tegen een geringe betaling of zelfs gratis, zoals in Denemarken,
waarbij kinderen van 7.00 tot 19.00 uur worden opgevangen en men zeker weet
dat dit op de juiste manier gebeurt. In landen als België zijn er altijd
plaatsen in de kinderopvang, zoals er bij ons altijd plaatsen op school zijn.In Nederland is dat heel anders. Je mag al blij zijn als je een crècheplaats
krijgt. Meestal heb je daarnaast nog studenten, je moeder, de buren of andere
hulpvaardige lieden nodig om je kinderen op te vangen. Onder die druk kan
een vrouw moeilijk rustig aan haar carrière werken. Een werkende vrouw
met kleine kinderen komt al snel in de problemen, omdat zij zich terecht verantwoordelijk
voelt voor de chaotische wijze waarop kinderen in Nederland opgevangen moeten
worden.Bovendien is het een uiterst kostbare aangelegenheid. Een crècheplaats
van kinderen met twee werkende ouders kost vaak rond ƒ 1400 netto in
de maand. Vaak is het dan gewoon goedkoper als de vrouw minder gaat werken
en de zorg zelf ter hand neemt. Is dat een vrijwillige keuze? Dat waag ik
te betwijfelen.Wanneer wij de groep die onder deze omstandigheden tot deeltijd willen
overgaan, en daar reken ik ook mannen toe, zouden abstraheren van de groep
die deeltijd wenst, naar de indiener meent, krijgen wij een interessant gegeven.
Deze groep is in ieder geval veel kleiner dan de groep waarop dit wetsvoorstel
is gebaseerd. Dan moet je je afvragen of voor een dergelijke kleine groep
een ingrijpende wetswijziging als deze wel noodzakelijk is.Wanneer iemand in goed overleg met zijn werkgever wil komen tot werktijdvermindering,
past het in de kapstokbepaling van artikel 1638z BW dat de werkgever daar
positief op reageert, zeker wanneer hiermee wordt voortgeborduurd op een door
de Stichting van de arbeid uitgezette lijn. Arbeidsvoorwaarden, zoals werktijdvermindering,
vormen zonder meer een onderwerp dat behoort te worden uitonderhandeld door
sociale partners en de onderhandelaars over arbeidsvoorwaarden, die daarvoor
het meest geëigend zijn. Ik breng in herinnering dat over deeltijdarbeid
tussen werknemers- en werkgeversorganisaties reeds akkoorden zijn gesloten
in de Stichting van de arbeid. Ook van belang is het recente akkoord over
de CAO-agenda voor de komende jaren. Mijn voorganger heeft er al over gesproken.Mijnheer de voorzitter! De indiener stelt dat de jurisprudentie niet bemoedigend
is. Prof. Heerma van Voss, hoogleraar sociaal recht, schreef ons in een fax
van gisteren dat deze wet uitstekend aansluit bij de ontwikkelingen in de
rechtspraak van de afgelopen jaren. Nu is het van tweeën een: het vindt
reeds zijn weerslag in de huidige jurisprudentie en dan is er geen wettelijke
regeling nodig of dat is niet het geval en dan gaat deze wettelijke regeling
te ver en loopt Rosenmöller voor de muziek uit.Mijn belangrijkste juridische bezwaar is het dwingendrechtelijk karakter
van de wetswijziging. Weliswaar is die dwingendrechtelijke regel afgezwakt
tot drie kwart dwingend recht. Dat betekent dat partijen niet mogen afwijken
behalve bij CAO. Ik zou er veel meer voor voelen een minder dwingende regeling
te nemen, zoals een aansporing in een regel van semi-dwingend recht. Zo'n
regeling behelst feitelijk dat partijen kunnen afwijken als dit maar schriftelijk
gebeurt. In dat geval kunnen partijen overeenkomen om een proeftijd van bijvoorbeeld
een half jaar aan te gaan alvorens men een definitief besluit neemt.De vraag is echter of een regeling überhaupt nodig is. In de schriftelijke
voorbereiding heeft de indiener op vragen van D66 geantwoord dat een wettelijk
recht op reductie van de arbeidsduur werknemers die deeltijd in hun functie
als niet mogelijk zien eerder over de streep zal trekken om het verzoek daadwerkelijk
in te dienen. De beoogde groep die dat onder meer zal betreffen, zo blijkt
uit pagina 5 van de nadere memorie van antwoord, zijn mannen waar de behoefte
leeft om meer in deeltijd te gaan werken. Een behoefte die in veel gevallen
te maken heeft met de zorg voor jonge kinderen. Het lijkt te kort door de
bocht om een drie kwart dwingende wetsbepaling op te nemen om te bewerkstelligen
dat ook meer mannen een beroep zullen gaan doen op het recht op deeltijdarbeid.De vraag is namelijk of dit bewerkstelligd zal worden door zo'n dwingende
wetsbepaling. Een andere vraag is of de Wet op het ouderschapsverlof, en meer
in het bijzonder boek 7, 644 BW, al niet reeds in de behoefte voorziet. Zoals
de indiener zelf stelt, op pagina 8, is in veel gevallen in de zorg van jonge
kinderen voorzien. Ingevolge dit artikel heeft de werknemer die een kind heeft
die de leeftijd van 8 jaar nog niet heeft bereikt, als die werknemer minimaal
een jaar heeft gewerkt, recht op ouderschapsverlof, ook de vader. Dat recht
is voor de duur van de arbeidsduur per week gerekend over een periode van
13 weken op te nemen gedurende een aaneengesloten periode van ten hoogste
6 maanden. Het aantal uren verlof per week bedraagt ten hoogste de helft van
de arbeidsduur per week. Het verzoek om een langere periode dan 6 maanden
en meer uren per week dient te worden ingewilligd tenzij zwaarwichtige redenen
zich daartegen verzetten. Een dwingende regel zoals de indiener die voorstelt,
geeft geen garantie dat de ongelijke verdeling wordt opgeheven. Overigens
heeft, zoals de indiener zelf ook stelt op pagina 2, de aanbeveling van de
SER wel aangetoond effect te sorteren. In die zin zou het een idee zijn als
de SER wederom met een aanbeveling zou komen, waarbij rekening kan worden
gehouden met de tot op heden geconstateerde ongelijke verdeling alvorens direct
te komen tot een dwingend recht op deeltijdarbeid.In het kader van de voorbereiding op het plenaire debat heb ik kort gesproken
met collega Kuip te Rotterdam. Deze heeft vervolgens op eigen initiatief een
advies geschreven in een vorm van een brief aan mij, waarvan ook een kopie
is gezonden naar de woordvoerders en de indiener. De indiener en de minister
hebben daarop reeds schriftelijk gereageerd in een stuk dat ik gisteren ook
per fax heb ontvangen. Ik hecht eraan hier nogmaals te vermelden dat ik de
heer Kuip niet heb gevraagd om een nota op te stellen en dat ik ook niet zijn
argumenten heb gebruikt om andere Kamerleden te bewerken. Het initiatief
voor het schrijven van de brief is van hemzelf gekomen en ook op zijn eigen
initiatief zijn andere woordvoerders en de indiener van die brief op de hoogte
gesteld. Ik onderschrijf de door hem genoemde argumenten van de wetstechnische
onvolkomenheden. Het is toch te dol dat men naast de wetstekst een vuistdik
pak papier nodig heeft om de nadere precisering van de toepassingen van de
wet uit de Handelingen van de Tweede Kamer te kunnen halen? Ik onderschrijf
ook zijn stelling dat wij in ons rechtssysteem niet het recht op arbeid hebben
verankerd en dat het op zijn minst vreemd is dat nu ineens wel een recht op
deeltijdarbeid in deze wetswijziging wordt geïntroduceerd. Hij onderschrijft
ook mijn bezwaren, die ik hierna nog kort zal uiteenzetten.In de eerste plaats betreft het het juridische belangrijke gegeven dat
het recht op deeltijdarbeid indruist tegen het algemeen civielrechtelijk beginsel
dat men gebonden is aan een eenmaal gesloten overeenkomst en dat de wet een
aparte regeling kent in de artikelen 248 en 258 van boek 6 om aan onvoorziene
gewijzigde omstandigheden tegemoet te komen. In de tweede plaats betreft het
het feit, dat het recht op deeltijdarbeid de arbeidsverhoudingen in een onderneming
onder druk kan zetten.Wat het eerste punt betreft, meen ik anders dan de indiener dat er anno
1997 een balans is tussen werkgevers en werknemers in arbeidsovereenkomsten
en dat het zeker niet zo is, dat het feodale systeem dat de werkgever zijn
wil oplegt aan de werknemer thans nog opgeld zou doen. Daar waar de werkgever
wellicht hiërarchisch hoger geplaatst bepaalde instructies kan geven
en voorwaarden kan stellen wordt zijn handelen zeer beperkt door dwingendrechtelijke
regels. Ontslag zonder meer en willekeur zijn in ieder geval uitgesloten.
Om nu eenzijdig een zo belangrijk onderdeel van de arbeidsovereenkomst te
wijzigen als de arbeidsduur, acht ik in strijd met het eerstgenoemde beginsel.
Vergelijkingen met het ouderschapsverlof gaan niet op, omdat bij het ouderschapsverlof
slechts sprake is van een wijziging voor korte duur, waarbij de arbeidsovereenkomst
volledig in stand blijft. Bovendien is het een breed erkende goede reden om
ouderschapsverlof te nemen. Een vergelijking met de Wet op de ondernemingsraden
gaat niet op omdat er een nieuw evenwicht is aangebracht bij de verdergaande
ontslagbescherming voor ondernemingsraadsleden en het vrijaf kunnen krijgen
voor de taken, en dat ligt besloten in het goed functioneren van een ondernemingsraad.
Dat laatste is in het belang van werkgevers en werknemers.Het tweede punt dat het recht op deeltijdarbeid de arbeidsverhoudingen
in een onderneming onder druk zet is al eerder geadstrueerd. Daarbij komt
dat werknemers die pas in een later stadium een beroep willen gaan doen op
deze wettelijke regeling, stuiten op zwaarwegende bedrijfsorganisatorische
omstandigheden omdat collega's zijn voorgegaan hetgeen een nieuwe verkorting
van werktijd door andere werknemers onmogelijk maakt en daardoor discriminatoir
werkt.Door het 3/4 dwingendrechtelijk karakter kan deze wet opzij gezet worden
door een CAO. Dat geldt natuurlijk in het algemeen alleen voor grote ondernemingen.
Kleine ondernemers kunnen dus niet afwijken van de wet en nemen daardoor een
slechtere positie in dan grotere ondernemingen.En wat te denken van het internationale aspect? Buitenlandse ondernemingen
die zich in Nederland willen vestigen, verbazen zich wel eens over de ingewikkeldheid
van het Nederlandse arbeidsrecht en de vergaande bescherming van werknemers.
Nu is dat nog goed te verdedigen en uit te leggen, maar verdere eenzijdige
uitbreiding van de rechten van werknemers zal ertoe kunnen leiden, dat minder
buitenlandse ondernemers zich hier willen vestigen en personeelsleden willen
aannemen.Ten slotte nog een punt van de vrouwen die een beroep willen doen op deze
wettelijke regeling. Wanneer zij dat op grote schaal doen, dan kan het ertoe
leiden, dat de positie van vrouwen op de arbeidsmarkt in de toekomst juist
daardoor verslechtert. Vanaf 1 januari 1998 valt de medische keuring al weg
en een werkgever zal in voorkomende gevallen liever niet kiezen voor vrouwen
tussen de 30 en 40 jaar, wanneer zij ervan blijk hebben gegeven in het verleden
van een wet als deze op grote schaal gebruik te maken. Dan ontstaat een situatie
die een averechts effect sorteert.Hoewel ik geen concrete vragen heb gesteld, hoor ik graag de visie van
de indiener en de minister op mijn verhaal.De heer De Boer (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! Bij het formuleren van mijn bijdrage aan deze
discussie raakte ik gisteravond al snel in het voor de hand liggende dilemma,
dat ik al lang boven het zwerk had zien drijven. Als het belang van een wetsvoorstel
mijn fractie noodzaakt of uitdaagt tot een bijdrage aan de behandeling, ben
ik doorgaans gewend om de overzijde van deze zaal tegemoet te treden met een
kritisch tegen het licht houden van het voorgestelde – minister Melkert
knikt al bijna – soms aangevuld met pogingen om het voorstel in toelichtende
dan wel uitvoerende zin nog wat te verbeteren. Die gewoonte hoef ik natuurlijk
niet achterwege te laten, nu het gaat om een initiatiefvoorstel van een gewaardeerde
partijgenoot. Integendeel, ook dan past een kritische benadering mij beter
dan het hanteren van het wierookvat, een vaardigheid die mij in het milieu
waarin ik opgroeide niet is bijgebracht. Dat er kritisch tegenaan gaan wordt
echter wat lastig als anderen dat al volop en soms in mijn ogen op oneigenlijke
gronden doen. Daardoor begint het halen van het Staatsblad minder vanzelfsprekend
te worden als nut en noodzaak van dit voorstel in mijn ogen wel zouden verdienen.
In zo'n situatie komt het aan op behendig manoeuvreren en een overtuigende
verdediging, waarbij het mij contraproductief lijkt als ik de indiener voor
de voeten zou gaan lopen met nog eens een variant op zijn argumentatie. Hij
is ruimschoots en beter dan ik in staat, op dit punt de discussie aan te gaan
en hopelijk in zijn voordeel te beslechten. Ik zal volstaan met kort ons standpunt
neer te zetten en mij verder beperken tot luisteren naar de discussie en wellicht
een interruptie als ik het echt niet kan laten.Voorzitter! De indiener verdient waardering voor zijn vasthoudendheid.
Sinds de zomer van 1993 is hij al in de weer met dit voorstel. Eind 1997 bereikt
het eindelijk de finale afhandeling in deze Kamer. Intussen moest het op een
aantal punten aangepast worden aan de verlangens van de meerderheid
in de Tweede Kamer.Het uitgangspunt van het voorstel staat nog steeds overeind: wettelijk
regelen dat alle werknemers een individueel en beperkt recht krijgen op deeltijdarbeid
voorzover dat nog niet in een CAO is geregeld en mits zich daar geen zwaarwegende
bedrijfsbelangen tegen verzetten. Wat is daar nu mis aan en wie kan daar op
tegen zijn, vraagt de weldenkende burger zich af. Nou, voorzitter, die burger
had dan buiten de waard, de ondernemers, sommige kerkvaders en zelfs –
als de tekenen niet bedriegen – een zevende van de verlichte burgerij,
gerekend. Kennelijk valt er wat op het zojuist geformuleerde, toch tamelijk
heldere uitgangspunt af te dingen.Het meningsverschil zit niet in het nut en de wenselijkheid van deeltijdarbeid.
Nagenoeg iedereen erkent en onderkent dat het werken in deeltijd een positieve
bijdrage kan leveren aan het eerlijker verdelen van het beschikbare werk,
het eerlijker verdelen van zorgtaken, het mogelijk maken van participeren
in het bestuur van gemeente, provincie en tal van verenigingen en stichtingen,
het bijdragen aan een vermindering van stress en werkdruk. Doorgaans zijn
deeltijdwerkers actieve en productieve medewerkers in een organisatie. Vaak
zijn zij minder gestresst, staan zij frisser op de mat en is de honger naar
de bal opvallend aanwezig. Daar past direct wel de kanttekening bij, dat dit
vooral slaat op deeltijdwerk in functies die ook vaak in volle tijd worden
vervuld en in hun aard veel arbeidssatisfactie met zich mee kunnen brengen.
Aan de onderkant van het arbeidsgebouw zie je veel deeltijd- en flexarbeid
in kleine banen op laag niveau en met weinig rechtspositie, laat staan mogelijkheden
tot persoonlijke ontwikkeling en groei. Helaas worden die banen voor een onevenredig
deel door vrouwen ingevuld.Hoe dan ook, dat deeltijdarbeid in het algemeen positieve waardering verdient,
wordt ook in dit huis door alle fracties onderschreven. Maar op het moment
dat de indiener van dit wetsvoorstel dit positief te waarderen goed tot een
recht van iedereen wil maken, beginnen de hazen opeens anders te lopen. "Overbodig",
roept de een. "We doen het hier al zo goed", zegt de ander. "Dat moet je overlaten
aan de sociale partners", weet een derde. "Daarmee geef je de werknemer een
vrijbrief tot contractbreuk", bromt een vierde. "Mijn werkster kan nu eisen
dat ze in plaats van drie uur maar twee en een half uur hoeft te komen", zo
neuzelt een advocaat die als één van de weinige Nederlanders
kennelijk zijn boeltje laat schoon houden door een witte werkster met een
officieel arbeidscontract van drie uur. Overigens lijkt mij de brief van meester
Kuip door minister Melkert voldoende genuanceerd, door prof. Heerma van Voss
afdoende weersproken en door indiener Rosenmöller in zijn schriftelijke
reactie van 8 december tamelijk duidelijk weerlegd.Dat overbodig zijn en het al zo goed doen vragen overigens wel om een
wat specifiekere beschouwing. Gelukkig kan vastgesteld worden dat, in vergelijking
met vele buitenlanden, Nederland het niet slecht doet. Dat geldt voor méér
terreinen en vormt op zich geen reden om een gewenste maatschappelijke verworvenheid
niet verder uit te bouwen, en met die uitbouw valt het nogal tegen.Voorzitter! Ik zal nu enkele cijfers geven. Mij is opgevallen dat ze nogal
afwijken van de cijfers die de heer Hofstede heeft gegeven. Ik denk dat dat
komt omdat ik het heb over deeltijdbanen van meer dan 12 uur, terwijl de heer
Hofstede zich waarschijnlijk richt op het totale deeltijdbanencomplex. Je
zou je kunnen afvragen of deeltijdbaantjes van 6 uur in deze discussie nog
wel een rol moeten spelen, maar dat laat ik even ter zijde. Nogmaals, ik heb
het over deeltijdbanen van meer dan 12 uur.De heer Hofstede (CDA):Het zou dan interessant zijn als er in dat kader ook nadere cijfers van
de EG waren en niet alleen van de Stichting van de arbeid.De heer De Boer (GroenLinks):Die heb ik niet. Ik zal nu een paar cijfers ophoesten. Misschien kunnen
die in een volgende termijn nog met elkaar vergeleken worden. Ik spreek nu
over deeltijdbanen van meer dan twaalf uur.In 1992 werkte 25% van de beroepsbevolking in dat soort banen. In 1996
is dat gestegen tot 29%. Of dit is gebeurd dank zij of ondanks de aanbevelingen
van de Stichting van de arbeid is niet duidelijk en lijkt mij ook niet zo
relevant. Wel relevant is, dat er nauwelijks sprake is van toename van deeltijdbanen
in sectoren waar voornamelijk mannen werken, bijvoorbeeld de bouw, het transport
en de industrie.Deeltijdarbeid is en blijft voornamelijk nog steeds een vrouwenzaak. In
1996 werkte van de mannelijke beroepsbevolking 11% in deeltijd. In 1992 was
dat 9%, een toename dus van 2%. Die groei deed zich vooral voor bij mannen
tussen 15 en 24 jaar, in de laagste loonschalen. Om even te vergelijken: de
vrouwelijke beroepsbevolking die in deeltijd werkt nam toe van 53% in 1992
tot 58% in 1996; allemaal deeltijdbanen boven de twaalf uur.Op dit moment staat voorzover ik weet in 40% van de CAO's nog steeds geen
regeling voor deeltijdarbeid. Daarnaast is in 80% van de CAO's niet de aanbeveling
van de Stichting van de arbeid opgenomen om procedurele voorschriften op te
nemen over de indiening en afhandeling van een verzoek om vermindering van
de arbeidsduur. Er valt zowel binnen de CAO's als daarbuiten nog een hele
weg te gaan.Wat is er dan op tegen om een wettelijke basis te leggen om: a. met name mannen in bepaalde sectoren ruimte te geven voor het uiten van
hun wens tot vermindering van hun arbeidsduur;b. met name mannen
in hogere functies dezelfde ruimte te geven;c. rechtsgelijkheid te
realiseren voor werknemers die niet onder een CAO vallen;d. rechtsgelijkheid
te realiseren voor werknemers die onder een CAO vallen waar nog niets is geregeld;e. mee te voorkomen dat oudere werknemers voortijdig vertrekken;f. een stimulans te geven tot het beter regelen van CAO's en procedurele
regels daarin;g. een bijdrage te leveren aan het beter kunnen combineren
van arbeid en zorg.h. het mogelijk maken dat minder gestresste burgers
een rol vervullen in een meer onthaaste samenleving?Al weer, wat is daar mis mee? En vanwaar nu toch die weerstand?Laten wij vandaag gewoon eens eerlijk proberen te zijn. Dit recht op deeltijd
is belangrijk voor de 1,5 miljoen werkende Nederlanders die niet onder een
CAO vallen en voor nog eens een grote groep die een CAO hebben
zonder een goede deeltijdregeling.Als je dat recht onbelangrijk vindt en beslist niet wettelijk wilt regelen
kun je altijd wel een paar stokken vinden om het zeehondje dood te knuppelen.
Dat is geen kunst. Als je dat recht echter wel belangrijk vindt, moet je je
afvragen of het bezwaar dat wettelijk te regelen, het verlangen naar deregulering,
opweegt tegen het onthouden van dat recht aan een werknemer die dat graag
wil door een werkgever die weliswaar geen zwaarwegende bedrijfsomstandigheden
kan aanvoeren, maar er toch geen zin in heeft omdat hij het lastig vindt of
het in zijn bedrijfscultuur als modieuze onzin bestempelt. Een werknemer in
die situatie verdient steun van de wetgever.Sterker nog, ik denk dat het op de achtergrond aanwezig zijn van een wettelijk
recht veel werknemers de rust en zekerheid zal geven om in alle redelijkheid
een verzoek te durven doen, terwijl vele tot nu tot afhoudende werkgevers
bereid zullen zijn, gezien de aanwezigheid van dat wettelijke recht, de vraag
van hun medewerker wat serieuzer te bekijken, al was het maar om onrust en
demotivatie bij de overigens gewaardeerde medewerker te voorkomen. Nogmaals,
wat is daar mis mee en waarom zou je daar tegen zijn?Het merkwaardige is overigens dat de bezwaren die sommigen te berde brengen
ook aangevoerd zouden kunnen worden tegen bijvoorbeeld het recht op ouderschapsverlof.
Mij ontgaat eerlijk gezegd op grond van welke redenering je bij het wettelijk
regelen van het recht op deeltijdarbeid onheus zou binnentreden in de contractvrijheid
van werkgevers en werknemers en dat eerder geen probleem vond bij het recht
op zorgverlof.Voorzitter! Mijn conclusie is voorlopig dat de tot nu toe naar voren gebrachte
bezwaren niet nieuw zijn en eerlijk gezegd ook niet al te sterk. Nogmaals,
als je echt niet wilt, dan houdt alles op. Als je het wel belangrijk vindt
om mensen een recht te geven, dan geeft deze wettelijke regeling een mogelijkheid
zonder de positie van sociale partners en werkgevers aan te tasten. Zij die
in deze regeling wel een aantasting kunnen ontwaren, kijken naar mijn mening
met een gekleurde bril.De Stichting van de arbeid verzet zich niet tegen het wettelijk regelen.
Het vier jaar geleden nog eendrachtige front van de sociale partners tegen
de wet deeltijdarbeid bestaat niet meer. De werkgevers, met vanzelfsprekend
in hun kielzog de VVD, zijn nog steeds mordicus tegen. Maar bij de vakbeweging
realiseert men zich inmiddels dat een wettelijke regeling geen enkele bedreiging
vormt voor de CAO-vrijheid, terwijl ze wel degelijk een stimulans kan zijn
om het werken in deeltijd echt te bevorderen. De vrouwenbeweging in al haar
facetten roept ons op het initiatief te aanvaarden, de ouderenbonden van diverse
signatuur vragen ons, het voorstel te steunen, de Nederlandse bond van plattelandsvrouwen
dringt er met klein op aan, dit wettelijk recht te realiseren. Het wetenschappelijk
instituut van het CDA, de CDA-jongeren en het CDA-vrouwenberaad zijn het met
elkaar eens dat de bevordering van deeltijdwerk de strategische hoofdlijn
in het gezinsbeleid van het CDA moet zijn.En als dat allemaal nog niet overtuigend genoeg is, ook volgens het nieuwe
verkiezingsprogramma van het CDA is invoering van een wettelijk recht op deeltijdarbeid
noodzakelijk als uit de evaluatie van de Stichting van de arbeid zou blijken
dat het werken in deeltijd niet substantieel is toegenomen; zie "Samen leven
doe je niet alleen", paragraaf 1.1.7. Uit de evaluatie die nu op tafel ligt,
blijkt inderdaad dat die substantiële groei niet is gerealiseerd. CDA-prominenten
als mevrouw Lodders en de heer van Leeuwen hebben in hun blad CD/Actueel geschreven
dat de voorwaarde van substantiële groei niet is vervuld.De heer Van Leeuwen (CDA):Voorzitter! Er zijn in het CDA vele Van Leeuwens; als de heer De Boer
mij bedoelde, dan zou ik die tekst graag nog eens met hem nalezen, want hij
meent uit de woorden van een Van Leeuwen te kunnen opmaken dat die groei niet
substantieel zou zijn, maar ik heb daar geen enkele uitspraak over gedaan
in de verhalen die ik geschreven heb.De heer De Boer (GroenLinks):Ik dacht echt dat u even duidelijk was als mevrouw Lodders, maar dat is
blijkbaar helaas niet het geval.De heer Van Leeuwen (CDA):Op sommige momenten ben ik duidelijker dan mevrouw Lodders. Er zijn momenten
waarop zij duidelijker lijkt te zijn, maar u meende in dit verband naar mij
te kunnen verwijzen, wat ik nu gecorrigeerd heb.De heer De Boer (GroenLinks):Toch heeft u er iets over gezegd waaruit ik de conclusie heb getrokken
dat u in ieder geval de bedoeling had, te zeggen dat er nog het een en ander
met die evaluatie aan de hand was en dat die substantiële groei niet
zodanig was als de CDA-fractie wellicht gehoopt had. Klopt dit of heeft u
het met opzet in het vage gehouden?De heer Van Leeuwen (CDA):Voorzitter! De heer De Boer wijst waarschijnlijk op een artikel in CD/Actueel
van verleden week. Ik heb daarin aangegeven dat je over het begrip "substantieel"
van mening kunt verschillen. Dat is duidelijk, zo is dat met dit soort begrippen.
Ik heb in ons blad geen eigen uitgesproken mening gegeven, maar de tendens
van mijn verhaal is absoluut dat ik vind dat er op het gebied van de deeltijdarbeid
zeker vooruitgang is geboekt. Daar zou ik het in deze interruptie bij willen
laten.De heer De Boer (GroenLinks):Dit is iets te makkelijk; vindt u nu dat er een substantiële groei
is of niet?De heer Van Leeuwen (CDA):Ik vind dat er op een aantal punten duidelijk sprake is van een prima
vooruitgang, zoals ook de heer Hofstede heeft aangegeven. Er zijn nog tekortkomingen;
daar wordt ook in het evaluatierapport zelf op gewezen. Ik heb het gevoelen
dat mannen wat harder zouden kunnen lopen, maar het is de vraag of zij harder
zullen lopen als er een wet is dan wanneer deze kwestie in de CAO zou zijn
geregeld.De heer De Boer (GroenLinks):U laat het dus nog even in het midden. Mevrouw Lodders daarentegen, duidelijk
als altijd, trekt de enige logische conclusie: de wettelijke regeling van
deeltijdarbeid is het laatste noodzakelijke zetje in de rug. Ik denk dat het
CDA heel wat steekhoudende argumenten naar voren moet brengen
om tegen deze stroom in te kunnen roeien.De heer Veling (GPV):Mijnheer de voorzitter! Mede namens de fracties van de SGP en de RPF lever
ik de volgende bijdrage.Het is niet onbegrijpelijk dat bezwaren worden ingebracht tegen het wetsvoorstel
dat werknemers het recht biedt eenzijdig de omvang van hun baan tot 80% terug
te brengen. Weliswaar is dit recht niet ongeclausuleerd. CAO-afspraken gaan
vóór de bepalingen van de wet en het recht op werkvermindering
kan worden beperkt op grond van bedrijfsorganisatorische belangen. Maar het
blijft principieel een ingrijpende wet, die voor werknemers mogelijkheden
creëert om in afgesloten arbeidscontracten eenzijdig veranderingen af
te dwingen. Mogelijkheden voor werknemers en wellicht moeilijkheden voor werkgevers.
Is voldoende gegarandeerd dat vooral kleine werkgevers niet onevenredig gedupeerd
worden? Is het begrip "bedrijfsorganisatorische belangen" niet te beperkt
om bijvoorbeeld sociale belangen in geding te kunnen brengen? Wij zouden graag
van de indiener van het wetsvoorstel een reactie horen op deze kritische vragen,
die voor ons zwaar wegen.Hoe dat ook precies zit, voor ons staat buiten kijf dat er zwaarwegende
belangen moeten kunnen worden aangewezen om een dergelijk ingrijpend voorstel
tot wet te verheffen. Zijn zulke belangen aan de orde?Wie voor een antwoord op die vraag naar de memorie van toelichting uit
1993 kijkt, ziet als belangrijkste grond voor het initiatiefwetsvoorstel het
belang van herverdeling van betaald werk. De verwachting was destijds dat
de werkloosheid, die dramatisch hoog geworden was, nog verder zou stijgen.
De discussies gingen destijds dan ook vooral over de kans op herbezetting
van ingeleverde uren en over belemmeringen voor ondernemers die slecht zouden
uitpakken voor de werkgelegenheid.Het belang van de werkgelegenheid wordt in de recente discussies over
het wetsvoorstel ook nog wel genoemd maar een tweede ook destijds al aangevoerd
belang is gaandeweg zwaarder gaan wegen, namelijk de wenselijkheid om meer
ruimte te scheppen voor de combinatie van betaald werk en andere taken. Voor
ons is dit laatste punt van bijzonder gewicht. Tijdens de algemene beschouwingen
op 18 november j]. heb ik betoogd, dat betaald werk niet langer exclusief
als beleidsdoelstelling mag worden gezien. Dat is de laatste tijd te vaak
gebeurd. Betaald werk is zeker ook een beleidsopgave. In de loop van zo'n
vijftien jaar is dat besef volledig weggesleten: nog in 1980 schreef de commissie-Vonhoff
in de nota Kiezels of tegels, dat eenzijdige nadruk op betaald werk schadelijk
is voor de samenleving. Herwaardering van activiteiten buiten het terrein
van betaalde arbeid is van groot sociaal belang, schreef Vonhoff. In onze
tijd lijkt betaald werk zo ongeveer de bepalende maatstaf voor maatschappelijke
waarde te zijn. De mens wordt gezien, zo zei ik op 18 november, als een kleine
zelfstandige die maar moet zien hoe hij zijn arbeidspotentieel ontwikkelt
om employabel te blijven. De klant, degene die voor zijn arbeid betalen wil –
het liefst zonder teveel vaste verplichtingen – moet tevreden gesteld
worden.De maatschappij is jachtiger dan ooit. Dat is goed beschouwd toch merkwaardig.
Je zou denken dat betaalde arbeid in de laatste decennia een minder groot
beslag is gaan leggen op de tijd van mensen. Arbeidsduurverkorting en uitbreiding
van deeltijdarbeid is immers een voortdurende trend. Maar volgens het SCP
is het tegendeel waar. In 1975 besteedde de Nederlandse man gemiddeld 23,7
uur per week aan betaald werk. In 1985, toen de werkloosheid erg hoog was,
was het gemiddelde iets gezakt, tot 21,6 uren per week. In 1995 besteedden
alle Nederlandse mannen gemiddeld zeven kwartier meer aan betaald werk dan
twintig jaar geleden, namelijk 25,4 uur per week. Ik haal deze gegevens uit
het gezinsrapport van het SCP.Ik beperkte mij even tot mannen, omdat die stijging voor vrouwen natuurlijk
nog veel sterker is. En als we betaald en onbetaald werk bij elkaar optellen,
dan hebben we het drukker dan ooit. Maar deeltijdarbeid was toch de trend?
Besteden we meer tijd aan onze deeltijdbaan, bijvoorbeeld om employabel te
blijven? Of nemen we een tweede deeltijdbaan, omdat de huren en de huizenprijzen
zo sterk stijgen? Het CBS meldt dat het aantal tweede banen opzienbarend groeit,
van 272.000 personen in 1995 naar 301.000 een jaar later.Toen vorige week in de Tweede Kamer de begroting van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid werd behandeld, toonde de heer Van Hoof van de VVD-fractie
zich bijzonder ingenomen met het nieuwe arbeidsethos. Hij omschreef dat ongeveer
in dezelfde termen als ik hiervoor deed. De werknemer is geëmancipeerd,
zo zei hij, tot "werkondernemer" die onderhandelt met de "werkaanbieders"
over het product dat hij kan leveren. Wij moeten daarop beleidsmatig inspelen,
aldus de VVD-fractie in de Tweede Kamer. Toen de heer Van Hoof zijn terminologie
van werkondernemer en werkaanbieder later in het debat herhaalde, schoot minister
Melkert uit zijn slof. "Stuitende eufemismen" noemde hij deze termen; het
zijn "papieren concepten". Ik denk dat de minister zich terecht verontwaardigd
toonde. Als je werknemers al met ondernemers wilt vergelijken, dan zijn de
meesten van hen in de huidige omstandigheden op zijn best kleine zelfstandigen
die lange dagen maken om de wispelturige klant tevreden te stellen. De meeste
werknemers hebben niet zo vreselijk veel te kiezen.De discussie die vandaag wordt gevoerd over een wettelijk recht op deeltijdarbeid
staat in het kader van de jachtige consumptiemaatschappij, die het belang
van betaald werk schijnbaar boven elke twijfel verheven heeft. Nu zal het
wetsvoorstel-Rosenmöller deze maatschappelijke werkelijkheid natuurlijk
niet kunnen veranderen. Er moet veel meer gebeuren, ook op veel andere terreinen.
Een samenlevingscultuur waarin betaald werk een minder eenzijdig grote plaats
inneemt is een belangrijk beleidsperspectief. Betaald werk en de kwaliteit
van de samenleving versterken elkaar niet in alle opzichten vanzelfsprekend.
Daarom is de mogelijkheid om in deeltijd te gaan werken ook voor ons een waarde.Als er een waarde is die een inbreuk op de arbeidscontracten tussen werkgevers
en werknemers kan rechtvaardigen zoals Rosenmöller dat voorstelt, dan
is het de waarde van een maatschappij die minder wordt beheerst door geld
 verdienen, door produceren en door consumeren. Onze fracties
zullen vandaag die afweging moeten maken tussen de inbreuk op het contractrecht
en de waarde van een minder gestresste maatschappij.Voorzitter! Ik eindig met een aardig voorbeeld van wat ik heb betoogd
uit de Volkskrant van vandaag. In de rubriek NL stond een heel aardig stukje
van de 13-jarige Fleur van Wijck. Het was vrijdagavond, vertelt zij, het weekend
kon beginnen. Nou ja, eigenlijk moest zij nog hard werken. Voor maandag zag
zij in haar agenda biologie, aardrijkskunde, Latijn en wat nog meer. Maar
waarvoor dienden al die eindeloze dagen blokken? Juist, zij leiden naar de
kans om later een goede baan te hebben en natuurlijk veel geld te verdienen,
tegenwoordig het belangrijkste onderdeel van onze maatschappij, aldus Fleur.
Die verzuchting op vrijdagavond werd treffend geïllustreerd toen haar
moeder thuiskwam en riep: "Joehoe, Fleur, ik ben thuis hoor! Maar vanavond
ben je even alleen, want papa en ik gaan eten en daarna gezellig naar de opera,
papa werkt niet voor niets de hele week. Vind je dat niet leuk voor mij?"
Fleur besluit haar stukje als volgt: "Zuchtend loop ik de trap op, op weg
naar mijn kamer, op weg naar mijn bureau, op weg naar een toekomst met geld
en in het weekend een opera."De heer De Haze Winkelman (VVD):Voorzitter! Ook wij willen onze waardering uitspreken voor de inspanningen
van de initiatiefnemer. Het zal niet meevallen om als lid van een kleine fractie
met alle werkbelasting van dien ook dergelijke activiteiten nog te ontplooien.
Hij heeft een zeer flexibele opstelling getoond. Daardoor is het wetsvoorstel
in sterk gewijzigde vorm door de Tweede Kamer geloodst. Dat loodsen heeft
hij blijkbaar aan zijn Rotterdamse periode overgehouden. Maar na deze waardering
voor de persoonlijke inspanningen van de indiener houdt de waardering bij
ons wel op. Het voorliggende voorstel heeft naar onze mening veel meer negatieve
dan positieve effecten. Ik zal deze elementen langslopen.Ook wij zijn voorstander van deeltijdarbeid. De arbeidsmarkt is veel complexer
geworden dan 20, 30 jaar geleden. Door het toetreden van veel meer vrouwen
tot de arbeidsmarkt ontstaat behoefte aan maatwerk om werk en zorg te combineren.
Daarnaast is er veel tijdelijk werk en flexwerk, dat op deze wijze makkelijk
vervuld kan worden. Ook voor werkgevers bieden dergelijke werkverbanden voordelen:
meer flexibiliteit, gemotiveerd personeel, wellicht minder uitval bij ziekte
en arbeidsongeschiktheid en de mogelijkheid om gekwalificeerd personeel langer
vast te houden. Ik had het over maatwerk voor de gezinnen, maar dat maatwerk
bestaat ook voor de werkgevers. Deze kunnen van geval tot geval bezien of
het toestaan van andersoortige verbanden binnen de organisatie past en hoe
de touwtjes aan elkaar kunnen worden geknoopt. Voor- en nadelen kunnen ook
door de werkgever tegen elkaar worden afgewogen. Die nadelen kunnen er wel
degelijk zijn; reële en belangrijke nadelen. Ik noem er een aantal.Ik kom eerst op het probleem van de kostenverhoging. Werk zal eerder moeten
worden overgedragen, met als gevolg een grote kans op fouten, kosten in de
sfeer van de personeelsadministratie, reiskosten, meer werkplekken, meer gereedschap,
meer opleidingskosten. Maar er is ook sprake van tijdverlies, omdat in vrijwel
iedere dienstbetrekking bepaalde vaste elementen zitten, zoals contact met
collega's en het bijhouden van vakliteratuur. Ik noem dat de overheadtijd.Dan zijn er organisatorische problemen. Door meer werknemers met wisselende
arbeidstijden wordt het moeilijker om de organisatie daarop af te stemmen.
Het onderzoek in de metaalnijverheidsbranche was wat dat betreft verhelderend.
Deeltijders kunnen veelal niet voor bepaalde klussen worden ingezet om problemen
rond de werkoverdracht te voorkomen. Mensen kunnen vaak niet met elkaar meerijden.
Deeltijd voor leidinggevende functionarissen is al helemaal ondenkbaar. Er
bestaat voorts een complicatie voor werknemers die veelvuldig contacten met
klanten hebben. Het is vaak geen onwil van de directie dat men niet met dit
soort problemen kan omgaan. Veel uitgegroeide bedrijven die eerst klein waren,
hebben niet het management dat de modernste organisatietechnieken op de universiteit
heeft geleerd. Het zijn selfmademensen, die gewend zijn om hard te werken
en die zonder deeltijd al moeite genoeg hebben om de organisatie aan te passen
aan het uitgroeiend werknemersbestand. Bij kleinere bedrijven spelen de geschetste
problemen al helemaal.Uit dat onderzoek kwam ook stagnatie in de productie naar voren. Door
deeltijd ontstaat een capaciteitsprobleem dat niet altijd te ondervangen is
door extra mensen. Soms kan de organisatie niet groter worden. Soms is geschikt
personeel niet te krijgen. Soms wordt de weg van productiviteitsverhoging
ingeslagen voor het resterend personeel, zodat de personeelsleden die overblijven
wat harder moeten werken.Een ander gesignaleerd probleem is het zogenaamde doorlooptijd- en werkovernameprobleem.
Bij deeltijd duurt het langer, voordat een bepaald personeelslid een klus
heeft geklaard. Dat wordt veelal niet in de markt geaccepteerd. Daardoor moet
het werk bij deeltijdafwezigheid door een ander worden overgenomen. Dat kan
alleen als het standaard, routinematig werk betreft. Bij werk op locatie worden
deze problemen nog groter dan in eigen huis. Gebeurt de overdracht toch, dan
heeft dit vaak kwaliteitsverlies en fouten tot gevolg. Ook is het onduidelijk
wie er in het geval van fouten en klachten kan worden aangesproken.Bij dit alles moeten wij ook bedenken dat onze werknemers gelukkig relatief
veel vrije dagen hebben: 25 vakantie- en 13 ADV-dagen is zowat standaard.
Daar komt nog eens bij dat in CAO's de bepaling kan voorkomen dat overwerk
naar keuze van de werknemer in geld of in vrije tijd wordt uitbetaald. Dat
alles levert veel problemen op. Deeltijdarbeid kan die problemen nog vergroten.Met deze problemen heb ik willen schetsen dat er heel wezenlijke en terechte
bezwaren tegen deeltijdarbeid kunnen bestaan. Verzoeken om deeltijd in deze
gevallen toe te staan, zullen niet allemaal met een beroep op zwaarwegende
bedrijfsorganisatorische belangen kunnen worden geweigerd. Het maatwerk van
de werkgever is niet langer mogelijk. Slechts eenzijdig maatwerk voor de werknemer,
daar heeft dit wetsvoorstel oog voor.Wij hebben zeer fundamentele bezwaren tegen het doorbreken van de contractvrijheid,
die in dit land een groot goed is. Als het even kan, moeten
wij die respecteren. Natuurlijk zijn er veel bepalingen die beogen de positie
van de sociaal zwakke te beschermen. Of die doelstelling altijd is gehaald,
of dat zo'n maatregel soms ten koste is gegaan van de groep die men juist
wilde beschermen, laten wij in het midden. Dat geldt ook voor de vraag –
die houdt met de eerste verband – of er niet te veel van dit soort maatregelen
bestaat. De voorbeelden van ingrepen in de sfeer van het arbeidsrecht zijn
legio. De indiener noemt de Arbeidstijdenwet, de Wet gelijke behandeling en
de Wet op het minimumloon. Ook het ouderschapsverlof is genoemd. Het laatste
verlof kan ook problemen voor de werkgever met zich brengen, maar het is tijdelijk
en dus niet structureel. De kern van de arbeidsovereenkomst is de voor bepaalde
of onbepaalde tijd te verrichten arbeidsprestatie, zowel kwalitatief als kwantitatief,
alsmede het aantal uren en de prijs die daarvoor wordt betaald, uitgaand van
een zeker bestaansminimum. Dit wetsvoorstel maakt een fundamentele inbreuk
op een kernpunt van het recht inzake de arbeidsovereenkomst. Ik vind deze
inbreuk vergelijkbaar – hoewel men daar eigenlijk nog iets verder gaat –
met de plannen van de Franse regering om wettelijk te regelen dat de werkweek
van 39 naar 35 uur gaat, zonder dat het loon evenredig verlaagd mag worden.
Het schijnt dat daardoor de arbeidskosten met 12,5% stijgen. Terecht staat
het Franse bedrijfsleven op de achterste benen. Dit is weer zo'n maatregel
die de werknemers meer zal kosten dan zij oplevert als het gaat om werkgelegenheid.Voor de voorgestelde fundamentele inbreuk op ons contractenrecht moeten
wel zeer gegronde redenen bestaan. Laten wij eens kijken hoe het met de deeltijd
in Nederland gesteld is. Uit het recente rapport van de Stichting van de arbeid
blijkt dat het aantal deeltijdwerkers de afgelopen vier jaar groeide met 18%
tot 37% van de totale werkende bevolking. Met deze 37% staat Nederland op
eenzame hoogte, gelet op het Europese gemiddelde van 16%. Het percentage mannen
in deeltijd is driemaal zo hoog als het Europees gemiddelde en het percentage
vrouwen het dubbele. Uit een onderzoek van de arbeidsinspectie bleek dat in
70% van de bedrijven de mogelijkheid tot werken in deeltijd bestaat, terwijl
dit in 1991 nog 23% was. Uit een CNV-onderzoek blijkt dat 80% van de werknemers
onder een arbeidsvoorwaardenregeling met deeltijd valt.Uit datzelfde onderzoek blijkt bovendien dat in de gevallen waarin geen
recht op deeltijd in de CAO is opgenomen in 69% van de gevallen toch een verzoek
tot deeltijd wordt gehonoreerd. Voor werknemers die helemaal niet onder een
CAO vallen, is er geen reden om aan te nemen dat minder ruimhartig wordt omgegaan
met verzoeken om in deeltijd te werken. Ik zeg dit mede tegen de heer De Boer.
Al met al staat Nederland eenzaam aan de top. In vergelijking met andere landen
is er bepaald geen sprake van een misstand. Het maatschappelijk belang kan
deze zware ingreep dus niet rechtvaardigen, zeker niet gelet op de inspanningen
van sociale partners om het werken in deeltijd steeds verder te vergemakkelijken.
Over vijf jaar zal het volgende onderzoek uitwijzen dat de percentages weer
gestegen zijn. De sociale partners hebben zich daartoe gecommitteerd.Voor wie is deze wet dan eigenlijk bedoeld? Hoe groot is het deel van
de beroepsbevolking dat korter en in deeltijd wil werken? De indiener noemt
percentages van CPB en OSA. Deze lopen van 10%, via 13% op tot 35%. Het ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft een onderzoek gepubliceerd met
de veelzeggende titel "Tussen wens en realiteit". Het bleek dat zo'n 22% van
de mannelijke werknemers de wens koestert om in deeltijd te werken, maar daarvan
heeft 56% geen actie daartoe ondernomen. Een vijfde heeft wel actie ondernomen,
maar zonder succes en een kwart heeft succesvol actie ondernomen. Van de vrouwen
die zeggen in deeltijd te willen werken, heeft 33% geen actie ondernomen,
heeft 44% de wens gerealiseerd en is bij 23% de poging niet of nog niet geslaagd.
Het CNV-rapport komt op een deeltijdwens van 31% uit. Daarvan heeft echter
slechts 5% daadwerkelijk een verzoek gedaan om minder te mogen werken. Daarvan
is 4% – in totaal dus 80% – gehonoreerd.Voorzitter! Wij zijn de afgelopen tijd vaak benaderd door vrouwenorganisaties.
Voor vrouwen geldt dit alles in versterkte mate. Ik noemde al dat nu 66% van
de werkende vrouwen in deeltijd werkt tegen 61,5% in 1992. Gelet op de groei
van het aantal banen zijn de absolute aantallen nog indrukwekkender. Het aantal
voltijdbanen neemt af en het aantal deeltijdbanen stijgt explosief, zo'n 20%.
De meeste verzoeken om in deeltijd te mogen werken, worden gehonoreerd. Ook
voor vrouwen als groep is er geen urgente reden tot wetswijziging.In het CNV-onderzoek concludeert men – gezien de grote discrepantie
tussen het uiten van de deeltijdwens en het daadwerkelijk overgaan tot actie –
dat er een groot verschil is tussen willen en vragen. Ik kan mij wel voorstellen
wat de reactie van de indiener hierop zal zijn. Men durft niet. Men weet dat
het in de functie niet mogelijk is. Men weet dat het toch afgewezen wordt.
Zo zijn er nog wel meer redenen te bedenken. In een aantal gevallen zal dit
ook zeker zo zijn, maar wij zijn toch als wetgever uitsluitend bereid, dwingende
bepalingen op te leggen die zo indruisen tegen de contractvrijheid als er
een eind wordt gemaakt aan misstanden? Natuurlijk zijn er gevallen van individuen
die graag minder willen werken, om welke reden dan ook, en die dat niet gemakkelijk
bij de huidige of een andere werkgever gedaan krijgen. Maar daarvoor moeten
wij toch niet die contractvrijheid opzij zetten als grosso modo werken in
deeltijd in Nederland mogelijk is?Het zou wel eens zo kunnen zijn dat aanname van dit wetsvoorstel een terugslag
betekent bij de ontwikkeling van de groei van het deeltijdwerken. Als er eenmaal
een wettelijke norm bestaat, is de kans aanwezig dat het ook de norm wordt.
Verdergaande deeltijdvarianten zullen zich dan minder gemakkelijk ontwikkelen.
Wat voor sfeer zal er eigenlijk op de werkvloer ontstaan als deeltijd volgens
de werkgever en de meeste werknemers niet kan en op de rest van de werknemers
via een hogere werkdruk terugslaat, maar de desbetreffende werknemer met het
wetboek in zijn hand zijn recht afdwingt. Het is tenslotte zo dat iedere werknemer,
ongeacht de aard van zijn functie, in beginsel na een jaar dienstverband aan
zijn werkgever kan meedelen dat hij in de toekomst een dag per week minder
zal komen. Wat zal het voor de carrièrekansen betekenen als het recht
zo moet worden afgedwongen? Wie moeten wij eigenlijk tegen wat beschermen?
Moeten wij niet de vele werknemers die graag meer dan 20% korter willen werken
in bescherming nemen door deze wet af te stemmen? En de werknemer zelf, die
in gespannen verhoudingen met zijn collegae en werkgever door het leven moet.
Ik weet dat ik de zaak chargeer, maar dit soort gevallen zal zich zeker voordoen.En wat te denken van het vestigingsklimaat? Het is zeker niet dramatisch,
maar het zal een minpuntje zijn als grote buitenlandse investeerders de verschillende
landen naast elkaar zetten. Ik denk ook niet dat er in het buitenland begrip
voor zal bestaan. De eenzame koploper gaat om nog een beperkte verdere winst
te boeken de contactvrijheid overboord gooien. Nederland zweert toch zo bij
het poldermodel, waarin werkgevers en werknemers de maatschappelijke behoeften
goed aanvoelen en tot vertaling in de arbeidsvoorwaarden komen? Dat doen zij
op dit terrein nadrukkelijk en met succes. En de wetgever grijpt in. Wat kan
men de komende jaren dan nog meer van Nederland verwachten. Een consistente
en betrouwbare overheid is voor het internationale vestigingsklimaat van groot
belang. Dat in de waagschaal stellen zou ons wel eens duur kunnen komen te
staan.Dan ga ik over naar de inhoud van het wetsvoorstel. Iedere werknemer heeft
na een dienstverband van een jaar het recht de arbeidsduur met 20% van de
oorspronkelijk overeengekomen arbeidsduur te verminderen, tenzij zwaarwichtige
bedrijfseconomische belangen zich hiertegen verzetten. Hoe moet de oorspronkelijk
overeengekomen arbeidsduur gezien worden als na werktijdverkorting de werkweek
is verminderd? Hoe is de situatie als de werknemer na een indiensttreding
voor 40 uur later in deeltijd voor 20 uur is gaan werken? Hoe is de situatie
als de werknemer na een voltijddienstbaan naar een continue ploegendienst
is gegaan, waarbij de arbeidstijd vaak lager ligt? De indiener voelt ook wel
dat hier grote problemen opdoemen en stelt in de memorie van antwoord dat
dan maar moet worden uitgegaan van de feitelijke arbeidstijd. Maar dat staat
niet in de wetstekst en het is dus de vraag of dat niet grote problemen zal
opleveren.Vervolgens is niet duidelijk of de werknemer in één keer
of in fases de werkduur kan verminderen. De indiener is nu van oordeel dat
de fasegewijze vermindering niet langer nodig en wenselijk is. maar de wetstekst
geeft hier geen uitsluitsel over. In de brief van 8 december stelt de indiener
dat het woord "oorspronkelijk" erop zou toezien dat het verzoek slechts eenmaal
gedaan kan worden. Ik zie het verband tussen beide zaken niet en vraag de
indiener om uitleg.Er is geen minimaal aantal uren in de wet opgenomen. Een werknemer voor
een uur per week kan dus naar 48 minuten. Er wordt niet geregeld of en, zo
ja, hoe de overige arbeidsvoorwaarden moeten worden aangepast. De indiener
stelt dat het vanzelfsprekend is dat zulks gebeurt. Ik weet dat nog zo net
niet. Hoe zit het met de reiskostenvergoeding als er twee middagen minder
gewerkt wordt, of met een algemene onkostenvergoeding waar de vergoeding voor
reiskosten in zit. Hoe zit het met de jubileumgratificaties en de feestdagenregeling?
Wat gebeurt er met de auto van de zaak? Graag een uitleg van de indiener.Het is onduidelijk wat onder een zwaarwegend bedrijfsorganisatorisch belang
valt. De indiener stelt bij nader inzien deze term gelijk met bedrijfsbelangen.
In artikel 27, lid 4, van de Wet op de ondernemingsraden wordt behalve over
bedrijfsorganisatorische redenen ook gesproken over bedrijfseconomisch en
bedrijfssociale redenen voor een beslissing. Vallen deze begrippen ook onder
de term bedrijfsbelangen. Wat daar ook van zij, op al deze punten dreigt een
vergaande juridisering en is vele jaren onzekerheid troef. In het wetsvoorstel
is niets opgenomen over een terugkeeroptie. Het is op zichzelf terecht dat
ook de indiener van mening is dat een dergelijke wettelijke bepaling te ver
zou gaan. Maar het vormt wel het spiegelbeeld van het recht op deeltijdarbeid.
Er zijn CAO's waarin daarover iets is geregeld; een belangrijke zaak voor
de betrokken werknemers. Ook op dit punt dreigt verharding. Door de wettelijke
norm dreigt het terugkeerbeleid een ondergeschikte rol te krijgen en dreigt
er een impasse in het verder vormgeven van dat beleid.De werkgever kan met de ondernemingsraad overeenstemming bereiken over
het begrip "zwaarwegende bedrijfsorganisatorische belangen". Via overeenstemming
met de OR kan worden overeengekomen dat in bepaalde functies het aantal deeltijdwerkers
wordt gelimiteerd of dat een zekere fasering zal worden toegepast. Het is
zeer de vraag of dit soort afspraken geldig kunnen worden gemaakt. Gelijke
behandeling voor gelijke gevallen zal immers voor een rechter in beginsel
de doorslag moeten geven. Als dit het geval is, kan door een op zichzelf terechte
gelijke behandeling in strijd worden gehandeld met weer die zwaarwichtige
bedrijfsbelangen, die in de wettekst nu juist worden bedoeld, te bewaken.
Overigens valt niet in te zien hoe een deal over dit onderwerp met de ondernemingsraad
een wettelijk rechtsvermoeden kan opleveren. Dat lijkt mij uitsluitend het
geval indien deze deal geheel onderbouwd is op basis van het begrip "zwaarwegende
bedrijfsorganisatorische belangen". Maar als die onderbouwing heeft plaatsgehad,
is inschakeling van de OR geheel overbodig geworden. De werkgever zal dan
terecht geen behoefte hebben, hierover met de OR een afspraak te maken. Dat
kan vervolgens weer spanning opleveren tussen werkgever en OR. Deze laatste
is immers een kluif voorgehouden die wel eens een fopspeen kan zijn.Voorzitter! Wie het veld overziet, ziet een chaotische situatie ontstaan.
Van de wet kan bij CAO worden afgeweken, ongeacht of de CAO-regeling veel
verder dan de wettelijke norm gaat of juist minder ver. De OR krijgt een onduidelijk
taakje voorgespiegeld. Er is op tal van terreinen grote juridische onzekerheid.
Het voorstel kan de verhoudingen tussen werkgevers en werknemers en werknemers
onderling op scherp zetten. Er zal vele jaren geprocedeerd moeten worden om
enig licht in de duisternis te scheppen. Hoe krijg je het voor elkaar om in
zo weinig regels zoveel onduidelijkheid te creëren?Tot slot breng ik nog naar voren dat dit wetsvoorstel deeltijd heilig
verklaart. Als je nuchter naar de feiten kijkt, had dit voorstel deze Kamer
al niet behoren te halen. Er zijn zoveel nadelen ten opzichte van de voordelen,
dat de balans zonneklaar als een baksteen naar de negatieve kant dient door
te slaan. Deeltijd kan in tijden van grote werkloosheid een oplossing zijn
en is voor veel gezinnen, mannen en vrouwen een oplossing.
Als het in goed overleg binnen de onderneming kan worden ingepast, levert
het ook daarvoor per saldo voordelen op. Juist door die win/winsituatie heeft
deeltijd zo'n grote vlucht kunnen nemen. In plaats van win/win gaan wij nu
naar een eenzijdiger winsituatie. Hiermee wordt de benadering overboord gegooid
die de afgelopen vijftien jaar zo succesvol is geweest. Maar deeltijdarbeid
is niet de panacee tegen alle kwalen. uiteindelijk is het grote probleem in
Nederland de grote inactiviteit en het geringe aantal gewerkte uren per werknemer.
Ons nationaal product kan alleen behoorlijk stijgen als meer mensen aan de
slag komen en er ook per werkende meer uren gedraaid worden. Dat alles is
nodig om, samenvattend, de kwaliteit van onze samenleving en ons bestaan te
verhogen. Wij zien al om ons heen gebeuren dat de VUT-regeling langzaam wordt
verminderd en de grote druk om tot collectieve arbeidstijdverkorting te komen,
hebben wij ook wel achter de rug. Er zal misschien weer eens een tijd komen,
het lijkt nog ver weg, waarin een iets langere werkweek nodig is. Deeltijd
is niet de oplossing van het inactiviteitsvraagstuk. Het is in economisch
opzicht meer een herverdeling, die voor- en nadelen heeft. Als die herverdeling
waar het kan op vrijwillige basis tot stand komt en achterwege blijft waar
het niet kan, is er alles voor te zeggen. Maar juist die voorwaarde is essentieel.
Het wetsvoorstel staat haaks op die voorwaarde. Daarom zullen wij het niet
steunen.Mevrouw Linthorst (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Bij de algemene beschouwingen, drie weken geleden,
heeft onze fractie aandacht gevraagd voor het wankele evenwicht tussen de
taak van de publieke sector en de persoonlijke verantwoordelijkheid van burgers.
Wat de overheid moet doen en wat kan worden overgelaten aan het particulier
initiatief, zei onze fractievoorzitter, is geen statisch gegeven en moet telkens
opnieuw bekeken worden.Het voorliggende initiatiefwetsvoorstel is een mooi voorbeeld van zo'n
afweging. De bezwaren tegen het initiatiefwetsvoorstel, zowel in dit huis
als daarbuiten, betreffen niet alleen het doel van het wetsvoorstel, maar
vooral de vraag of dit doel wel door middel van wet- en regelgeving gerealiseerd
moet worden. Als ik het goed heb gehoord, is er geen enkele fractie die geen
sympathie heeft voor deeltijdarbeid, maar zelfs onder degenen die daar positief
tegenover staan, leven er twijfels of hier wel een taak voor de overheid ligt.
Mag de overheid ingrijpen in de onderhandelingsvrijheid van de sociale partners?
Moet de overheid zich mengen in de keuzevrijheid van partners? Met andere
woorden, is dit nu niet typisch een kwestie die aan de betrokkenen zelf kan
worden overgelaten?De afgelopen week is door het kantoor Nauta Dutilh betoogd dat deze kwestie
niet alleen aan de sociale partners kan worden overgelaten, maar ook moet
worden overgelaten. Om al te veel herhaling te voorkomen, zal ik nog op een
enkel punt ingaan. Het belangrijkste bezwaar dat wordt aangevoerd, is dat
het wetsvoorstel haaks staat op de maatschappelijke functie van het arbeidsrecht,
omdat met dit wetsvoorstel geen compensatie wordt geboden voor een ongelijke
positie van de werknemer ten opzichte van de werkgever, maar de werknemer
de mogelijkheid wordt geboden, de werkgever eenzijdig zijn wil op te leggen.Wij zien dit toch iets anders. Het terrein waar de werknemer de werkgever
zijn wil op zou kunnen leggen, betreft één onderdeel van de
arbeidsovereenkomst, namelijk de arbeidsduur. Juist op dit punt is zeer wel
staande te houden dat er sprake is van een ongelijke positie tussen de partners
bij een arbeidsovereenkomst. Het is immers de werkgever die een arbeidscontract
aanbiedt. Het is ook de werkgever die de omvang van het arbeidscontract bepaalt.
De werknemer gaat akkoord met een aangeboden aanstelling, maar heeft meestal
geen invloed op, laat staan zeggenschap over de omvang van het contract. Dat
is tot op zekere hoogte ook terecht. De werkgever weet hoeveel arbeidstijd
hij in zijn bedrijf nodig heeft. Als een werkgever slechts een functie te
vergeven heeft van twintig uur per week, dan kan een werknemer wel meer willen
werken, maar dan zal hij dat in de praktijk niet kunnen realiseren. Waar niet
is, verliest de keizer zijn recht.Dat geldt niet alleen voor vermeerdering van de arbeidsduur, maar ook
voor vermindering. Een werknemer die graag minder wil werken, terwijl de werkgever
absoluut geen mogelijkheid ziet de betrokken werknemer te vervangen, kan zijn
recht, ook als dit wetsvoorstel wordt aanvaard, niet effectueren. De werkgever
zal met succes een beroep kunnen doen op zwaarwegende bedrijfsorganisatorische
belangen.Het beeld dat bijvoorbeeld door de heer Hofstede wordt geschetst van de
werkelijkheid, als dit wetsvoorstel wordt aangenomen, is in de ogen van mijn
fractie dan ook een karikatuur van de werkelijkheid. Een werknemer met een
veertigurige baan die zou aankondigen dat hij over vier maanden alleen nog
maar op maandag tot en met donderdag zal verschijnen, zal zich in de werkelijkheid
niet voordoen. Niet alleen zou geen enkele werknemer die prijs stelt op behoud
van zijn baan, zomaar zoiets aankondigen, maar bovendien regelt dit wetsvoorstel
alleen maar dat een werknemer zijn arbeidsduur mag verminderen, niet dat hij
zelfstandig zijn arbeidstijden mag bepalen. Dat gebeurt altijd nog in goed
overleg tussen werkgever en werknemer.De heer Hofstede (CDA):Het is zeer belangrijk en interessant wat er nu wordt gezegd. Ik wil graag
de mening van de minister en de indiener of dit een correcte uitleg is van
deze wet. Volgens mij mag de werknemer met deze wet in de hand wel zelf bepalen
dat hij een dag of een uur korter gaat werken. Ik wil er niet op ingaan dat
dit een karikatuur wordt genoemd, maar ik wil er wel graag een duidelijk antwoord
op, omdat het van belang is voor deze wet.Mevrouw Linthorst (PvdA):Voorzitter! Ik heb niet gezegd dat het de werknemer niet vrijstaat om
zijn arbeidsduur eenzijdig te verminderen. Dat mag inderdaad een dag of een
uur in de week zijn. Het gaat erom dat geen enkele werknemer kan zeggen dat
hij bijvoorbeeld op vrijdag niet komt, als dit wetsvoorstel is aangenomen.
Dat staat niet in de wet en dat kan volgens mij ook met geen mogelijkheid
uit de wet gehaald worden. Dat is misschien iets om straks nader over te discussiëren.Er is veel aandacht besteed aan de eenzijdige inbreuk op de individuele
arbeidsovereenkomst. Wij willen erop wijzen dat dit geen nieuw fenomeen is.
De Wet op het ouderschapsverlof is al door anderen aangehaald. Die kent eveneens
het recht op een eenzijdige inbreuk en is overigens ook nog dwingendrechtelijker
dan het voorliggende wetsvoorstel. Bovendien staat of valt een eenzijdige
inbreuk op de arbeidsovereenkomst niet met het al of niet aannemen van deze
wet. Als het recht op deeltijd niet wettelijk wordt geregeld, maar in een
CAO wordt vastgelegd, blijft de situatie dat een individuele werknemer eenzijdig
zijn arbeidscontract kan wijzigingen. Alleen doet hij dan geen beroep meer
op de wet, maar op de CAO.De heer Hofstede (CDA):Een CAO is een overeenkomst tussen de werkgever en de werknemers. Dat
verschilt dus met een wet, die van bovenaf wordt opgelegd.Mevrouw Linthorst (PvdA):Er is in zoverre een verschil dat in de werkgevers- en werknemersorganisaties
de betrokkenen vertegenwoordigd zijn. Daar staat tegenover dat in de rol van
de wetgever, de burgers en dus ook de werkgevers en werknemers vertegenwoordigd
zijn. Bovendien vertegenwoordigt de wetgever ook nog diegenen die niet in
het CAO-overleg zijn vertegenwoordigd.De argumenten dat het wetsvoorstel in strijd zou zijn met de maatschappelijke
functie van het arbeidsrecht maken op ons dus niet zo'n sterke indruk. Ik
heb daar ruime aandacht aan besteed, omdat juridische argumenten in dit huis
een rol spelen en ook zouden moeten spelen. Wij denken echter dat er net zoveel
of misschien wel meer arbeidsrechtdeskundigen te vinden zijn die kunnen beargumenteren
dat het wetsvoorstel niet in strijd is met het arbeidsrecht dan arbeidsrechtdeskundigen
die betogen dat het wel zo is. Als het er werkelijk om gaat uit te maken of
het wetsvoorstel nu wel of niet in strijd is met het arbeidsrecht, moeten
wij dat niet laten afhangen van de opvatting van een of zelfs enkele arbeidsrechtdeskundigen.
Wij zouden daar misschien een brede commissie over moeten instellen. Het is
echter niet wenselijk als juridische argumenten de politieke keuze waar het
om gaat zou verdoezelen.De rest van mijn betoog gaat over de politieke keuze. Als de wetgever
al op een aantal punten ingrijpt in de individuele arbeidsovereenkomst is
de werkelijke vraag die vandaag aan de orde is of wij het wenselijk vinden
dat de wetgever ook op het terrein van de arbeidsduur kan ingrijpen.Zonder wettelijke regeling is de deeltijd de afgelopen jaren zeker toegenomen.
Ik zal de cijfers niet noemen. Dat is al door anderen gedaan. Ook wij vinden
dat dit mede te danken is aan de inzet van de sociale partners. Uit het rapport
van de Stichting van de arbeid, waar de behandeling in deze Kamer op heeft
gewacht, blijkt dat in een groot aantal CAO's iets is opgenomen over deeltijd.
Op het eerste gezicht lijken dus de aanhangers van de gedachte dat de overheid
zich vooral afzijdig moet houden en dat de tijd zijn werk vanzelf zal doen
het gelijk aan hun kant te hebben.Er zitten echter enige addertjes onder het gras. De Stichting van de arbeid
stelt in het rapport vast dat in veel CAO's concrete aanknopingspunten voor
het realiseren van een wijziging van de arbeidsduur ontbreken, waardoor het
vaak niet duidelijk is of een werknemer nu wel of niet een recht aan de regeling
kan ontlenen. In 15% van de CAO's is de afspraak beperkt tot het vermelden
van de mogelijkheid om een verzoek in te dienen. In 40% van de geanalyseerde
CAO's is geen enkele afspraak over deeltijdarbeid opgenomen. Ten slotte zijn
er de werknemers en werkneemsters die niet onder een CAO vallen.Natuurlijk houdt goed werkgeverschap ook zonder CAO in dat een werkgever
een verzoek om de arbeidsduur te verminderen serieus in behandeling neemt.
Veel werkgevers doen dat ook. Dat neemt niet weg dat er ook veel gevallen
zijn waarin een dergelijk verzoek niet serieus in behandeling wordt genomen.
Zoals altijd wanneer deze Kamer gevoelige onderwerpen behandelt, hebben wij
brieven gekregen. Uit tal van die brieven blijkt dat er veel situaties zijn
waarin de werkgever geen toestemming verleent aan de werknemer of de werkneemster
om zijn overeengekomen arbeidstijd te verminderen. Oók in situaties
waarin de betrokkene dat al een tijdlang op eigen kosten heeft gedaan, bijvoorbeeld
door vakantiedagen op te nemen.Die brieven staan niet op zichzelf. Ik ben uit eigen ervaring redelijk
op de hoogte van de koudwatervrees die er bij sommige werkgevers bestaat.
Ook bij de beldag van de FNV zijn dit soort gevallen gemeld. Het gevolg is
dat mensen zich gedwongen voelen om hetzij fulltime te werken hetzij ontslag
te nemen. Als mensen voor die keuze worden geplaatst, zijn het vaak de vrouwen
die ontslag nemen en de mannen die fulltime blijven werken.Dit betekent dat er in de ogen van mijn fractie twee problemen zijn. Ten
eerste wordt lang niet iedereen die minder zou willen werken daartoe in de
gelegenheid gesteld. Ten tweede blijkt dat als mensen wel de gelegenheid krijgen,
het vaak de vrouwen zijn die de keuze voor deeltijd maken. Met name wat het
laatste punt betreft, is het natuurlijk de vraag of de overheid hier een taak
heeft. De taakverdeling tussen mannen en vrouwen wordt immers niet bij wet
geregeld. De echte onderhandelingen vinden thuis plaats, aan de keukentafel
zogezegd. Daar kan de overheid toch moeilijk bij gaan zitten. Toch denkt mijn
fractie dat de overheid hier wel een taak heeft. Het is immers onmiskenbaar
dat in het algemeen de machtspositie van vrouwen aan die keukentafel kleiner
is dan die van mannen. Tegen een gelijkere verdeling van taken pleiten vaak
financiële overwegingen – de meeste vrouwen verdienen minder dan
hun mannelijke partner – en dan zijn er nog de culturele hobbels. Van
vrouwen wordt nu eenmaal gemakkelijker geaccepteerd dat zij een stap terug
doen dan van mannen, ook door mannen zelf. Het zou een aanzienlijke versterking
van de positie van vrouwen betekenen als het argument "op mijn werk kan het
niet" echt op zijn waarheidsgehalte bekeken zou kunnen worden.En daarmee zijn we op het eerste punt: lang niet iedereen die in deeltijd
zou willen werken heeft daar ook de gelegenheid voor. Zoals gezegd is de keuze
in de praktijk vaak om hetzij te stoppen met werken, hetzij fulltime te blijven
werken. Stoppen met betaald werk is riskant geworden. In haar beleid gaat
de overheid inmiddels nadrukkelijk uit van de eigen verantwoordelijkheid van
mensen om in hun inkomen te voorzien. Dat geldt ook voor mensen
met zorgtaken. Om een simpel voorbeeld te noemen: gescheiden vrouwen met kinderen
boven de vijf jaar worden geacht beschikbaar te zijn voor de arbeidsmarkt.
Mijn fractie vindt dit beroep op de eigen verantwoordelijkheid tot op grote
hoogte terecht, niet alleen uit het oogpunt van kostenbeheersing, maar ook
vanuit het perspectief van de betrokken vrouwen zelf. Zo'n lolletje is het
niet om op een bijstandsuitkering aangewezen te zijn. Maar dan moet de overheid
die vrouwen ook in staat stellen die verantwoordelijkheid waar te maken, bij
voorkeur door vrouwen van het begin af aan – als zij kinderen krijgen –
in staat te stellen een band met de arbeidsmarkt te houden. Dat kan eigenlijk
alleen als mannen ook in staat worden gesteld een stapje terug te doen.Mijn fractie erkent dat de overheid de laatste jaren veel inspanningen
heeft geleverd op het terrein van de kinderopvang. Hoe belangrijk wij dat
ook vinden, het is een illusie om te menen dat voorzieningen in de kinderopvang
vrouwen en mannen in staat zouden stellen om hun fulltime baan op een effectieve
wijze te combineren met zorgtaken.Bij de algemene beschouwingen is door een groot aantal fracties gewezen
op de druk die met name op gezinnen ligt. Daarnaast hebben meerdere fracties
gewezen op het belang van normen en waarden en de centrale rol van het gezin
bij de overdracht van die normen en waarden. Het blijkt moeilijk om dit soort
algemene noties te verbinden met concrete beleidsmaatregelen. De discussie
over de noodzaak van kinderopvang beperkt zich meestal tot kinderen in de
leeftijd van 0 tot 12 jaar. Voor kinderen boven de 12 jaar zijn er nauwelijks
voorzieningen. Dat is ook lastig. Veel jongeren van 13, 14 jaar willen niet
meer dat op hen gepast wordt. Daar voelen ze zich te groot voor en waarschijnlijk
zijn ze dat ook. Maar ze hebben wel begeleiding nodig, misschien wel gerichtere
begeleiding dan jongere kinderen. Een kind van een jaar of acht vertelt nog
wel aan willekeurig welke volwassene wat hij of zij die dag gedaan heeft,
welke leuke en vervelende dingen er zijn gebeurd. Voor jongeren die op een
leeftijd zijn dat zij op zoek zijn naar hun identiteit, ligt dat anders. Zij
vertellen niet zomaar wat er in hun hoofd omgaat. In de begeleiding van jongeren
spelen ouders een essentiële rol. Maar dan moeten ze daar wel de tijd
voor hebben. Wij zijn benieuwd hoe andere partijen tegen deze problematiek
aankijken.Hoewel de arbeidsparticipatie van vrouwen in vergelijking met de jaren
zestig aanzienlijk is gestegen, heeft dit niet geleid tot een andere organisatie
van het betaalde werk. Als je daarover nadenkt is dat vreemd. Want de vrouwen
die vroeger thuis zaten, zaten niet te niksen. Het feitelijke werk dat deze
vrouwen verrichtten, is waarschijnlijk nog wel te vervangen: de schoonmaak,
de boodschappen, het koken en de afwas. Maar die vrouwen deden meer dan dat.
Ze gaven geborgenheid in hun eigen gezin, maar ook daarbuiten. Ze sprongen
bijvoorbeeld bij als er buren of ouders ziek waren. Dat zijn, als we afgaan
op wat hier door verschillende fracties bij de algemene beschouwingen naar
voren is gebracht, taken die niet alleen nog steeds van belang worden gevonden
maar ook af en toe node gemist worden. Het feit dat vrouwen daar niet meer
alleen verantwoordelijk voor willen zijn, betekent niet dat we zonder die
functies kunnen. Wij moeten ons trouwens ook afvragen of wij zonder die functies
zouden willen. Ik zal de laatste (of in ieder geval één van
de laatsten) zijn om te bepleiten dat vrouwen hun betaalde werk op moeten
geven. Maar als we het belangrijk vinden dat vrouwen betaald buitenshuis werken
en als we ook waarde willen blijven hechten aan de kwaliteit van het bestaan,
dan heeft dat onvermijdelijk gevolgen voor de organisatie van het betaalde
werk.Wij beseffen, voorzitter, dat dit opnieuw een verantwoordelijkheid bij
de werkgevers legt. We hebben ook gemerkt dat de werkgeversorganisaties hier
niet om zitten te springen, al zegt dit niet alles over de opvattingen van
individuele werkgevers. We kunnen ons die weerzin ook wel voorstellen. Immers,
werkgevers zijn de laatste jaren voor wel erg veel zaken verantwoordelijk
gesteld: voor het ziekteverzuim van hun werknemers, voor een personeelsbestand
dat zo veel mogelijk een afspiegeling is van de beroepsbevolking, voor het
arbeidsongeschiktheidspercentage binnen de onderneming. En dan zou daar nu
nog een wettelijk recht op deeltijd bijkomen. Het is niet zo gek als dat door
sommigen wordt ervaren als de druppel die de emmer doet overlopen. Maar als
dat zo is, moet er ons inziens vooral eens naar de emmer gekeken worden. Van
alle wetten die de vrijheid van de werkgever beperken, is dit wetsvoorstel
immers nog het meest evenwichtig.Als dit wetsvoorstel wordt aanvaard, voorzitter, wordt van geen enkele
werkgever het onmogelijke gevraagd. Het blijft mogelijk om individuele aanvragen
te weigeren op grond van het bedrijfsbelang. De werkgever moet die weigering
alleen motiveren en die bezinning zou wel eens een groot verschil kunnen maken.
Voorzover werkgevers hun weigering nu motiveren, wordt vaak verwezen naar
de onmisbaarheid van werknemers, de noodzaak om altijd aanwezig of bereikbaar
te zijn. Dat is een gedachte die overigens niet alleen bij werkgevers leeft,
maar ook bij veel werknemers. Hoe onmisbaarder je bent, hoe belangrijker.
Dit zou óók wel eens kunnen doorwerken aan de keukentafel.Voorzitter! Bij deze onmisbaarheid vallen wel wat kanttekeningen te plaatsen.
Op de eerste plaats is onmisbaarheid een relatief begrip. Het is nog niet
zo lang geleden dat men van bijvoorbeeld huisartsen verwachtte dat zij altijd
beschikbaar waren. Inmiddels zijn groepspraktijken heel gewoon, waarmee ik
maar wil aangeven dat opvattingen veranderen. Bovendien zijn de onmisbare
werknemers ook in een fulltime werkweek lang niet altijd beschikbaar. Congressen,
opleidingen en nevenfuncties zijn met name in de hogere functies tamelijk
gebruikelijk. Het gaat dus niet zozeer om de onmisbaarheid als zodanig als
om de vraag welke activiteiten de betrokkene naast zijn reguliere werk uitoefent.
Zolang de werkgever hiervan voordelen verwacht voor het bedrijf, worden nevenactiviteiten
niet alleen toegestaan, maar zelfs toegejuicht.Tenslotte is voor een aantal werkzaamheden zoals vakbondswerk en politieke
activiteiten, wettelijk vastgelegd dat de werkgever daartoe gelegenheid moet
bieden. De achtergrond daarvan zal wel liggen in het maatschappelijk belang
dat aan die activiteiten wordt gehecht. Hoewel het maatschappelijk belang
van zorgtaken waarschijnlijk breed onderschreven wordt, ligt een wettelijke
regeling hiervan, zo merken wij ook bij de behandeling van
dit wetsvoorstel, veel moeilijker.Voorzitter! Bij de algemene beschouwingen is door verschillende fracties
de nadruk op betaald werk genuanceerd. De heer Veling heeft het zojuist opnieuw
gedaan. Er is in het leven méér dan alleen betaald werk; mensen
mogen niet alleen beoordeeld worden op het betaalde werk dat zij verrichten.
En toch is ook in dit opzicht de praktijk sterker dan de leer en maken wij
wel degelijk onderscheid naar soorten activiteiten. Het zou tamelijk bizar
zijn als dit initiatiefwetsvoorstel juist in deze Kamer verworpen zou worden.
Voorzover wij betaald werk hebben, moeten wij immers allemaal in de gelegenheid
gesteld worden, onze werktijd met 20% te reduceren. Met het primaat van de
politiek kan toch niet bedoeld worden dat een dergelijke vrijheid alleen aan
politici is voorbehouden?De heer Hendriks:Mijnheer de voorzitter! Ook met dit wetsvoorstel wordt de Kamer weer voor
een dilemma geplaatst. De principiële mogelijkheid tot deeltijdarbeid
is een groot goed; daarover zijn wij het hier en overigens ook in den lande,
eens. Het zou echter plezierig zijn als deeltijdarbeid door werknemers en
werkgevers onderling zou kunnen worden geregeld. Een regeling tussen de sociale
partners, bij CAO, dat zou de ideale toestand moeten zijn. Of we ons niet
beter op een wettelijke regeling zouden kunnen baseren, dat is de vraag die
velen, ook in deze Kamer, zich stellen.Kijken wij eerst eens hoe de proefperiode is verlopen. Een zojuist ontvangen
brief van de Stichting van de arbeid bevat het verzoek dit wetsvoorstel te
behandelen tegen de achtergrond van het feit dat over deeltijdarbeid akkoorden
in de STAR zijn afgesloten. Prima, maar hoe spoort dit met de conclusies van
het door diezelfde stichting uitgebrachte rapport? In het algemeen kan uit
dit rapport worden geconcludeerd, dat over de hele linie sprake is van groei
van het verschijnsel deeltijdarbeid en dat op dit gebied ons land vér
boven het Europese gemiddelde uitsteekt. Maar hoe tevreden kunnen wij zijn
met deze conclusies? Er is weliswaar sprake van groei van het deeltijdwerk,
maar als wij dan zien dat wij in vier jaar tijd nog niet verder zijn gekomen
dan de vaststelling dat slechts de helft van de CAO's enige bepaling bevat
over eventuele vermindering van de arbeidsduur, dan kunnen wij ons wat dit
betreft nog bepaald geen veren op de hoed steken. En dan blijkt ook nog dat
in slechts één op de acht CAO's een clausule is toegevoegd dat
dit geldt voor iedere functionaris, op ieder niveau en in iedere sector. Daar
komt dan nog bij dat in niet meer dan één op de vijf CAO's procedurele
regels zijn opgenomen die de werkgever, maar vooral de werknemer, een echt
houvast bieden bij het indienen en het behandelen van verzoeken om arbeidsvermindering.Niettemin, er is sprake van een groei van deeltijdmogelijkheden. Maar
is die groei inderdaad zo substantieel dat wij daaruit mogen concluderen dat
wij een verdere uitbouw van dit fenomeen wel kunnen overlaten aan de sociale
partners? Ik betwijfel dat. Bovendien, mijnheer de voorzitter, beperkt de
geconstateerde groei zich ook nog tot slechts een paar sectoren, bijvoorbeeld
het onderwijs en de zorg. Kijken wij naar andere sectoren als de overheid,
de bouw en het transport, dan is er zelfs sprake van een achteruitgang van
het deeltijdverschijnsel. Groei is vooral waarneembaar onder de vrouwelijke
werknemers. Het Sociaal en Cultureel Planbureau concludeert dan ook dat "deeltijdwerk
nog steeds grotendeels een vrouwenzaak is". Wettigt deze gang van zaken dan
toch het uitgangspunt dat wij de verdere ontwikkeling van deeltijdarbeid "dus"
wel kunnen overlaten aan de sociale partners, ergo aan "de markt"? Ik denk
het niet!Voorzitter! Als lid van een ouderenpartij als Senioren 2000 en als vertegenwoordiger
van de grijze garde, boeit het mij natuurlijk in het bijzonder hoe in dit
verband de ouderen er af komen. Het zou toch voor de hand moeten liggen dat
speciaal voor de senioren onder de werknemers een soepele deeltijdregeling
een algemeen voorkomend verschijnsel is. Enig speurwerk onder deze categorie
oudere werknemers wijst echter op het tegendeel! Slechts een zeer gering deel
van de bedrijven kent een seniorenregeling. En toch zouden natuurlijk veel
seniore werknemers graag wat minder uren gaan maken, maar het ongewisse van
"hoe de baas er tegenover zou staan" en de daarmee verband houdende vrees
voor demotie weerhoudt veel oudere werknemers ervan om een wens tot deeltijdarbeid
kenbaar te maken. Enige weken geleden stond een onderzoek betreffende scholing
van oudere werknemers in de schijnwerpers. Een opmerking van één
van de betrokken wetenschappers trof mij nogal, omdat ik meende deze in verband
te kunnen brengen met het wetsvoorstel dat wij nu behandelen. Er werd namelijk
gesteld dat geconstateerd was, dat werkgevers zich dikwijls weinig gelegen
laten liggen aan de CAO's; veelal weten zij nauwelijks in detail wat erin
geregeld is en als zij het al weten dan gaan zij er wel erg gemakkelijk mee
om. Omdat een dergelijke terloopse opmerking wel eens minder zwaar bedoeld
had kunnen zijn dan deze op mij overkwam, heb ik een, overigens erg interessant,
gesprek gearrangeerd met deze wetenschapper en daarbij bleek dit inderdaad
een van hun formele waarnemingen te zijn. Voorzitter! Als dit het geval is,
als werkgevers zó luchtig met hun CAO omspringen, kunnen wij dan de
groei van deeltijdarbeid wel aan de sociale partners overlaten? Ik heb daar
grote twijfels over.Voorzitter! Ik meen te mogen concluderen dat de verdere ontwikkeling van
deeltijdarbeid overlaten aan de markt, aan de sociale partners, weinig garantie
biedt voor substantiële groei van dit fenomeen. Daarbij komt dat deeltijd,
zelfs als de CAO terzake enige bepaling bevat, in de praktijk lang niet altijd
echt gemakkelijk te realiseren is. In bepaalde sectoren, zoals de bouw, het
transport en de overheid, alsmede onder het hogere personeel, stagneert de
groei van deeltijdwerk volkomen. Ook onder oudere werknemers is deeltijdwerk
een weinig voorkomend verschijnsel en het ziet er niet naar uit dat dit zo
maar zal veranderen. Hoewel ik de betekenis van goede CAO's zeker niet wil
onderschatten, acht ik een zo stevig mogelijke basis een absolute "must" voor
een verdergaande groei van deeltijdarbeid. Of dit voor mij zal inhouden te
kiezen voor een wettelijke onderbouwing daarvan, laat ik graag afhangen van
het verdere verloop van de beraadslaging.De heer De Wit (SP):Mijnheer de voorzitter! In een brief van 14 november laat
een vrouw die op een notariskantoor werkt, de Eerste Kamer weten dat op haar
verzoek om na de geboorte van haar dochter minder te mogen gaan werken, afwijzend
werd beslist. Ook haar man, die werkzaam is in de metaal en vervolgens eenzelfde
verzoek aan zijn werkgever deed, kreeg nul op het rekest. Deze vrouw eindigt
haar brief als volgt: "Deeltijdarbeid is geen gemeengoed." Volgens mij heeft
zij gelijk. Een rapport van de Industriebond FNV van maart van dit jaar wijst
uit dat werkgevers in de metaal overwegend negatief staan tegenover het werken
in deeltijd: "Het ziet er niet naar uit dat wij het via overleg met de werkgevers
op korte termijn voor elkaar kunnen krijgen dat iedereen die dat wil, ook
in deeltijd kan gaan werken."De Stichting van de arbeid stelt op basis van haar onderzoek vast dat
in 60% van de CAO's iets over werken in deeltijd is bepaald. De stichting
spreekt van een vooruitgang, maar zij constateert tegelijkertijd dat bepalingen
waaraan werknemers aanspraken zouden kunnen ontlenen, in nogal wat CAO's ontbreken.
Een van de aanbevelingen van de Stichting van de arbeid is dan ook dat CAO-partijen
en ondernemingen in de komende jaren aandacht blijven besteden aan verdere
differentiatie naar arbeidsduurpatronen op een wijze waarmee tegemoet wordt
gekomen aan de behoefte van zowel werknemers als werkgevers.De initiatiefnemer trekt in zijn nadere memorie van antwoord op grond
van dit evaluatierapport van de Stichting van de arbeid de conclusie dat deeltijdarbeid
sinds 1993 weliswaar gestaag is toegenomen, maar dat die groei nog niet zo
substantieel is als wenselijk is. Ik ben dat met hem eens. Ik ben het ook
met hem eens dat er volop aanleiding is, het recht op deeltijdarbeid op dit
moment in een wet vast te leggen.Nu zijn er tegen het wetsvoorstel een aantal bezwaren aangevoerd, in laatste
instantie in de correspondentie met een advocaat, de heer Kuip; hij is al
vaker genoemd. Zojuist hebben wij de warme versie van zijn "conclusie van
repliek" in handen gekregen. In ieder geval zijn die bezwaren voor een groot
deel al in een eerdere fase van de behandeling van dit wetsvoorstel aan de
orde geweest, maar op een aantal bezwaren wil ik nog nader ingaan.In zijn eerste brief wekt de heer Kuip de indruk alsof het vragen om deeltijdarbeid
zoiets als "baasje pesten" zou zijn. Het wetsvoorstel zou de deur openzetten
naar willekeur van de kant van de werknemer. Dat argument wekt de indruk dat
iedereen het zich zo maar zou kunnen permitteren om in deeltijd te gaan werken.
Dat is natuurlijk niet zo. In de eerste plaats krijg je natuurlijk minder
loon, als je in deeltijd gaat werken. Naar mijn idee wordt er pas na een zorgvuldige
afweging een verzoek gedaan om minder te mogen werken, waarbij het er met
name om gaat of men het zich financieel kan veroorloven. Als die afweging
inderdaad is gemaakt, is vervolgens de vraag aan de orde of betrokkene de
moed heeft om het aan zijn werkgever te vragen. Heeft hij die moed inderdaad,
dan is de vraag aan de orde hoe de werkgever reageert. Uit de praktijk blijkt
die reactie heel vaak negatief te zijn.Mevrouw Linthorst heeft er terecht op gewezen, dat er voor het werken
in deeltijd al een realiteit is. In CAO's – ook CAO's die algemeen verbindend
verklaard zijn – liggen al bepalingen vast omtrent het recht op werken
in deeltijd. Leidt de praktijk bij de toepassing van de CAO ook al tot de
conclusie, dat van willekeur sprake is, dat wil zeggen dat het recht op werken
in deeltijd te hooi en te gras wordt gebruikt? Ik heb er in ieder geval niets
over gehoord.In de derde plaats wordt niet ieder verzoek om werken in deeltijd blind
gehonoreerd, ook niet in het voorstel van de initiatiefnemer. Er is een clausule
opgenomen, dat de werkgever zijn bedrijfsorganisa- torische belangen mag laten
meewegen. Daarbij kan de OR een rol spelen, naar mijn oordeel niet bij individuele
belangenbehartiging maar om het beleid op dat punt uit te stippelen en om
in overeenstemming met de werkgever tot dat beleid te komen.Voorzitter! Het tweede bezwaar van Kuip betreft het recht op arbeid en
het recht op deeltijdarbeid. Naar mijn idee hebben die twee rechten niets
met elkaar te maken. De enige overeenstemming is, dat het over arbeid gaat
maar het recht op arbeid is in ons Nederlands bestel meestal aan de orde wanneer
het om iemand gaat die geen arbeid heeft en aanspraak maakt op een arbeidspositie
of – zoals ook al aan de orde is gekomen – wanneer iemand werk
heeft maar meer uren wenst te gaan werken. Bij het recht op deeltijdarbeid
is er – zie de tekst van het wetsvoorstel – een dienstbetrekking
en dus arbeid. Alleen wordt gevraagd om minder arbeid te mogen verrichten.
Dat is naar mijn idee een essentieel verschil, waardoor die vergelijking absoluut
niet opgaat.Het derde bezwaar van Kuip betreft de onverenigbaarheid van dit wetsvoorstel
met het wetsvoorstel over de ondernemingsraden. De formulering van beide wetsartikelen
is inderdaad niet gelijkluidend. Kuip wijst daar terecht op, maar materieel
komt het naar mijn idee op hetzelfde neer. In beide gevallen kan namelijk
een wijziging tot stand gebracht worden in de arbeidsvoorwaarden, maar daar
is een afweging noodzakelijk. Bovendien wordt een voorbehoud gemaakt in die
zin, dat in het ene geval gekeken wordt naar een zwaarwichtig belang van de
werkgever en in het geval van dit wetsvoorstel naar zwaarwegende bedrijfsorganisatorische
belangen. Naar mijn idee is het verschil daartussen niet zo heel erg groot,
want ik ga er ook van uit dat in het wetsvoorstel over de ondernemingsraad
met "zwaarwegende belangen" het belang van de werkgever gemoeid is, het bedrijfsbelang
en niet het weer, of iets anders onzinnigs. Ik zie het verschil tussen beide
belangen niet zo scherp. Wel is er natuurlijk een verschil in de formulering
van artikel 613 en artikel 658a. Dat verschil is naar mijn idee echter terecht,
omdat het in artikel 613 gaat over wijziging van in principe alle overeengekomen
arbeidsvoorwaarden, terwijl het in artikel 658a over de overeengekomen arbeidsduur
gaat. Terecht worden in artikel 613 daarom zwaardere eisen aan die wijziging
gesteld. Ook hier wil ik erop wijzen, dat reeds in vele CAO's bepalingen over
deeltijdarbeid zijn opgenomen en dat de werknemers, die onder deze CAO's vallen,
zonder meer aanspraak kunnen maken op deeltijdarbeid. Maar ook daar komt het
erop aan, dat de rechter zo nodig een rol moet spelen. Ook wanneer namelijk
in een CAO het recht op deeltijdarbeid is overeengekomen, wil dat nog niet
zeggen dat dit recht ook automatisch wordt verleend.Het vierde bezwaar betreft de inbreuk op de overeenkomst die tot stand
is gekomen; met andere woorden, de verplichting tot naleving van overeenkomsten.
In de loop van deze dag zijn er al de nodige voorbeelden van gegeven waar
in het Nederlandse recht rechtstreeks op contracten inbreuk wordt gemaakt
door rechten die elders in de wet zijn vastgelegd. Genoemd zijn de Arbeidstijdenwet
en het minimumloon.In de verhouding werkgever-werknemer is er naar mijn idee nog steeds sprake
van een fundamentele ongelijkheid. Toegespitst op deeltijdarbeid bevestigt
de praktijk die ongelijkheid bij voortduring. De werknemer moet durven om
wijziging van zijn arbeidsduur te vragen. De praktijk wijst uit dat hij veelvuldig
"nee" krijgt te horen. Ondanks jarenlange pogingen van de Stichting van de
arbeid om werkgevers te bewegen deeltijdarbeid mogelijk te maken, lukt ook
dat op dit moment nog niet voldoende. Als maatschappelijk gezien breed wordt
aanvaard dat deeltijdarbeid mogelijk moet zijn, veel meer dan thans het geval
is, is het vastleggen van het recht op deeltijdarbeid een middel om wat aan
die fundamentele ongelijkheid te doen. Werkgevers moeten echter niet overdrijven.
Ook nu reeds bestaat het recht op deeltijdarbeid, vastgelegd in CAO's.Ten slotte is er iets heel merkwaardigs aan de hand. Werkgevers hebben
voor in de mond liggen dat wij naar flexibele arbeidsverhoudingen toe moeten.
Werknemers moeten er volgens diezelfde verhalen op voorbereid zijn dat zij
snel en op alle mogelijke plaatsen inzetbaar moeten zijn. "Employability"
wordt dat tegenwoordig genoemd. Ik ben er zelf niet zo kapot van. Ik ben er
ook niet zo'n voorstander van om in die mate de werknemer als een soort joker
te gebruiken die overal inzetbaar is. Voor werkgevers die wel de mond vol
hebben over employability en over flexibele arbeidsverhoudingen moet het echter
een koud kunstje zijn om het gat dat valt door het toestaan van werk in deeltijdarbeid
op te vangen via hun flexibele organisatie. Op mij maakt dit argument in ieder
geval geen indruk, laat staan dat ik het eens zou zijn met Kuip, die spreekt
over een desastreuze uitwerking van de wet.Voorzitter! Wat mij betreft geldt nog steeds dat wij in dit land niet
leven om te werken, maar werken om te leven. Dat zou ook bij dit wetsvoorstel
een belangrijk uitgangspunt moeten zijn.De voorzitter:Ik schors de beraadslaging tot na de behandeling en eventueel de afhandeling
van de wijziging van de Organisatiewet sociale verzekeringen omstreeks 17.00
uur.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19971998-407-425.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl