Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2002 (28000 XIII); - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Fonds economische structuurversterking voor het jaar 2002 (28000 D).
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 886-935

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

29-10-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 15, pagina 886-935

18-10-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28000-XIIIToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28000-DToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen over moties, ingediend tijdens het debat over het asielbeleid, te weten: - de motie-Halsema/De Wit over uitzetting van Turks-Koerdische dienstweigeraars (19637, nr. 610); de motie-Halsema/Rouvoet over een noodvoorziening voor Dublinclaimanten (19637, nr. 611); - de motie-Kamp/Wijn over één uniforme terugkeerfaciliteit (19637, nr. 612); - en 2 andere moties.Pagina 849-850
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2002 (28000 VII); - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het gemeentefonds voor het jaar 2002 (28000 B); - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het provinciefonds voor het jaar 2002 (28000 C).Pagina 876-886
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 18 oktober 2001)Pagina 935-936
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 11 oktober 2001 over het asielbeleidPagina 815-821
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen en enige andere wetten in verband met de invoering van een zelfstandigheidsverklaring en de uitsluiting van de Nationale ombudsman en de substituut-ombudsmannen van de verzekering voor de werknemersverzekeringen (27686), over: - de motie-Hindriks c.s. over een regeling voor kunstenaars en artiesten (27686, nr. 26).Pagina 850-851
Presentie en opening (dinsdag 18 oktober 2001)Pagina 815-815
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen en enige andere wetten in verband met de invoering van een zelfstandigheidsverklaring en de uitsluiting van de Nationale ombudsman en de substituut-ombudsmannen van de verzekering voor de werknemersverzekeringen (27686)Pagina 821-822
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 18 oktober 2001)Pagina 844-846
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2002 (28000 XIII); - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Fonds economische structuurversterking voor het jaar 2002 (28000 D).Pagina 886-935
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet luchtvaart inzake de inrichting en het gebruik van de luchthaven Schiphol (27603), over: - de motie-Van Gijzel over verbetering van kwaliteit van de leefomgeving (27603, nr. 33); - de motie-Rosenmöller over de Oostbaan (27603, nr. 34); - de motie-Rosenmöller over een TAEG-norm (27603, nr. 35); - de motie-Rosenmöller over vermindering van het aantal ernstig gehinderden (27603, nr. 36).Pagina 873-876
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2002 (28000 VII); - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het gemeentefonds voor het jaar 2002 (28000 B); - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het provinciefonds voor het jaar 2002 (28000 C).Pagina 851-873
BIJVOEGSEL (zie blz. 822), Schriftelijke antwoorden van de bewindslieden van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op vragen gesteld in de eerste termijn van de behandeling van de begroting van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voor het jaar 2002 (28 000-VII)Pagina 937-959
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2002 (28000 VII); - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het gemeentefonds voor het jaar 2002 (28000 B); - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het provinciefonds voor het jaar 2002 (28000 C).Pagina 822-844
Stemming in verband met het Voorstel van het presidium van de Tweede Kamer der Staten-Generaal tot wijziging van het Reglement van Orde (28042)Pagina 849-849
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Regels inzake de bevordering van integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur met betrekking tot beschikkingen of overheidsopdrachten (Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur) (26883), over: - de motie-Luchtenveld c.s. over het ontwikkelen van nadere initiatieven (26883, nr. 53); - de motie-Duijkers c.s. over het voortgezette Wallenproject (26883, nr. 54); - de motie-Scheltema-de Nie c.s. over het incidenteel verlenen van ontheffingen (26883, nr. 55).Pagina 846-849

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 226 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2002 (28000 XIII);het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting
van de uitgaven en de ontvangsten van het Fonds economische structuurversterking
voor het jaar 2002 (28000 D).(Zie vergadering van 17 oktober 2001.)De voorzitter:Door mij zijn schriftelijke antwoorden ontvangen van de bewindslieden
van Economische Zaken op vragen gesteld in de eerste termijn.Deze antwoorden zullen worden opgenomen in een bijvoegsel bij de Handelingen
van deze vergadering.(Het bijvoegsel is opgenomen aan het eind van deze editie.)2De algemene beraadslaging wordt hervat.Minister Jorritsma-Lebbink:Mevrouw de voorzitter. Ik ben blij dat wij vandaag toch nog aan de beurt
komen.Er is de afgelopen weken natuurlijk al heel veel gezegd over de aanslagen
in de Verenigde Staten, ook in deze Kamer, en terecht. Die aanslagen betekenen
een rechtstreekse aanval op de kern van onze maatschappij en daarmee ook van
ons economische systeem, en dat is vertrouwen. Ons economische systeem is
volstrekt op vertrouwen gebaseerd, vertrouwen in de rechtsstaat, vertrouwen
in veiligheid en dus ook op vertrouwen in de economie. Vertrouwen is natuurlijk
niet alleen een kwestie van normen en waarden. Een sterke overheid is buitengewoon
belangrijk, is essentieel voor het bewaken van het vertrouwen dat burgers
in elkaar hebben. Aanslagen benadrukken dus ook op een pijnlijke manier hoe
belangrijk een heel goede internationale rechtsorde is. Via de internationale
organisaties moeten wij dan ook blijven werken aan die internationale rechtsorde.
Naast de Verenigde Naties en de daaraan gelieerde instellingen zie ik in dat
verband een heel belangrijke rol voor de WTO weggelegd. De WTO is het instituut
dat we echt nodig hebben om de ordening van het internationale handelsverkeer
goed vorm te kunnen geven. Door te bouwen aan een internationale economische
rechtsorde kunnen wij ook adequaat en effectief de soms grote armoede, de
uitwassen en het misbruik van economische en politieke machtsposities bestrijden.
De staatssecretaris zal met de leden nader over de WTO komen te spreken.Globalisering is dus geen passief proces, niet iets wat ons overkomt.
Globalisering is een proces waaraan we actief meedoen en actief mee moeten
doen. Globalisering wordt namelijk mede vormgegeven door regeringen.
Zij leggen daarvoor verantwoording af. Publieke taken goed uitvoeren, de publieke
belangen dienen en effectief borgen en daarvoor een goede verantwoording afleggen,
is natuurlijk de essentie van goed openbaar bestuur. Juist die publieke taak
interesseert mij persoonlijk zeer. Ik heb een passie voor de publieke zaak;
ik werk er ook al heel lang voor. De belangrijkste reden waarom ik mijn ministerschap
met zoveel plezier uitoefen, is die publieke zaak. Daarbij ben ik mij er natuurlijk
zeer van bewust dat het goed dienen van publieke doelen uiteindelijk de lakmoesproef
is voor mijn optreden en ook de legitimatie is van het overheidsoptreden waarvoor
ik verantwoordelijk ben.We behandelen de eerste EZ-begroting in VBTB-vorm. VBTB is heel belangrijk.
Zij betekent een grote verandering in de werkwijze van de overheid en natuurlijk
ook in de relatie met het parlement. Zoals bekend is de EZ-begroting de kleinste
beleidsbegroting. Mijn beleid is vooral gefocust op meer welvaart voor de
burger. Dat doen we door het beter organiseren van publieke en private verantwoordelijkheden
en bevoegdheden oftewel met institutionele vernieuwing en marktwerking met
als oogmerk: welvaartscreatie, een betere dienstverlening aan de burgers,
een gezond en sterk ondernemerschap, het bevorderen van innovatie en doelmatiger
werken.In deze eerste termijn zal ik de Kamer graag haar vragen over de begroting
beantwoorden. Eerst zal ik ingaan op de actuele stand van de economie. Daarbij
komen de gevolgen van de ramp in de Verenigde Staten en de strijd tegen het
terrorisme aan de orde. Daarna spreek ik graag met de leden over de structurele
aspecten van de Nederlandse economie en de knelpunten die die structuur vertoont.
Vervolgens zal ik graag ingaan op mijn beleid waarmee de structurele knelpunten
worden aangepakt. Daarbij volg ik natuurlijk een indeling. Die is: Europa,
ondernemersklimaat, marktordening en het belang van een duurzame energievoorziening,
innovatie en vernieuwing. De staatssecretaris zal vervolgens spreken over
handelspolitiek, maatschappelijk verantwoord ondernemen, exportbeleid en ondernemersbeleid. Mevrouw de voorzitter. Op verzoek van het kabinet komt het CPB op 1 november
aanstaande met ramingen van de ontwikkeling van de Nederlandse economie. We
willen weten wat de economische effecten, het best geraamd en naar beste weten
opgesteld, van de aanslagen in de Verenigde Staten zijn. Ik wil nu niet vooruitlopen
op de presentatie van de cijfers door het CPB. Ik vind dat er al veel te veel
met cijfers wordt gegoocheld. Los van de humanitaire verliezen moeten wij
constateren dat er sprake is van een heel onaangenaam incident dat met de
grootst mogelijke waarschijnlijkheid ook behoorlijke economische implicaties
zal hebben. Ook de Europese Unie en de OESO komen binnenkort met nieuwe ramingen.Als wij de effecten op ons in laten werken, zien wij allereerst een impact
op het gedrag van consumenten en producenten, het zogenaamde vertrouwenseffect.
De heer Van Walsem wees er terecht op dat het vertrouwen en de psychologie
belangrijke factoren zijn in de economie. Een meting vlak na 11 september,
waarin natuurlijk ook het eerste schrikeffect zat, liet een daling zien. Op
24 oktober komen nieuwe cijfers uit. Verleden week gepubliceerde cijfers uit
de VS laten zien dat na de eerste klap het consumentenvertrouwen leek te herstellen.
Ik weet overigens niet wat de gevolgen van antrax zullen zijn. Dat moeten
wij afwachten. Dat soort cijfers zijn echter heel gemakkelijk te beïnvloeden.
De beurzen zijn overigens na de eerste verwarring wat bijgetrokken. Ook de
koers van de dollar blijft redelijk op pijl. De ontwikkeling van de koers
van de dollar is in elk geval van invloed op de Nederlandse concurrentiepositie.
Nederland heeft belangrijke economische banden met de Verenigde Staten. Zo'n
5% van onze export gaat erheen. Wij zijn er ook de derde investeerder. Talloze
Nederlandse bedrijven zijn er gevestigd. De Amerikanen investeren ook veel
in dit land. Van de 7000 buitenlandse bedrijven in Nederland zijn er 2000
van Amerikaanse origine. Bedrijven worden naast verandering in het gedrag
van consumenten en ontwikkelingen van de euro ten opzichte van de dollar,
met een aantal effecten geconfronteerd, zoals een verhoging van de verzekeringspremies,
verhoogde veiligheidseisen en in sommige gevallen een daling van de beurskoers.
In de Nederlandse economie is een aantal sectoren echt direct getroffen door
de aanslagen, zoals de luchtvaart, de reissector en de verzekeringsmaatschappijen.Voor 11 september wisten wij natuurlijk al dat er een groeivertraging
op zou treden, voor dit en een deel van volgend jaar 2%. Ook bleek eerder
dit jaar al dat de Europese economie veel meer afhankelijk is van de ontwikkelingen
in de Verenigde Staten dan op basis van de handelsstromen te verwachten was.
Door de tegenvallende groei van de wereldhandel en van de binnenlandse consumptie
was er sprake van groeivertraging. De consumenten hadden ook voor 11 september
al een minder uitbundig vertrouwen in de economie. Zij voelden zich minder
rijk door onder andere de stagnerende aandelenkoersen en gaven daarom dus
ook minder gemakkelijk geld uit. Een spoedig herstel van de Amerikaanse economie
is inmiddels wat minder waarschijnlijk geworden. Al zeg ik er meteen bij dat
wij de veerkracht en de vitaliteit van de Amerikanen niet moeten onderschatten.
Dat hebben wij eerder ook al gezien. Een vertraagd herstel in de Verenigde
Staten heeft gevolgen voor de rest van de wereld, want ook de Japanse en de
Europese economie kennen een groeivertraging. De vraag is of de Europese economie
nu als eerste uit het dal komt. Wij hebben vooralsnog geen indicatie dat de
Europese Unie als de motor van de wereldeconomie, de groei weer op gang brengt.
Mijn gut feelings zeggen dus ook dat de ramingen waarschijnlijk neerwaarts
zullen worden bijgesteld. Er blijft echter wel groei. Wij moeten de gevolgen
dan ook niet dramatiseren.Alvorens ik verder spreek over Europa en het noodzakelijke structurele
hervormingsbeleid, wil ik graag ingaan op de vraag wat het kabinet nu doet
in reactie op de gebeurtenissen in de Verenigde Staten. Burgers en bedrijfsleven
moeten kunnen bouwen op de overheid. In het economische verkeer creëert
de overheid zekerheid en dient zij met nadruk te voorkomen dat wij door ons
handelen extra onzekerheden introduceren. Het kabinet leunt dus niet achterover,
zeker niet relaxed. Moeten wij staatssteun geven? In zijn algemeenheid zeg
ik: nee. Ter geruststelling van de heer Vendrik kan ik echter zeggen
dat ik mij zeer inzet om onrechtmatige concurrentie te voorkomen en het level
playing field te handhaven. Ik doe dit door toe te zien op een gelijkwaardige
behandeling. Uitgangspunt daarbij zijn de Europese kaders. Verder wijs ik
op het feit dat bedrijven gebruikmaken van de mogelijkheid om arbeidstijdverkorting
aan te vragen. Er zijn ook andere instrumenten waar het bedrijfsleven gebruik
van kan maken, zoals de regeling bijzondere financiering en borgstellingskrediet
voor bedrijven die dankzij dit enkele feit plotseling een probleem hebben.Moeten wij nu overgaan tot extra lastenverlichting? Ik wil uitleggen waarom
onze begrotingssystematiek leidt tot meer stabiliteit en zekerheid en het
daarom ongewenst is de stabiliteit in het begrotingsbeleid op te offeren.
Er is sprake van scheiding van inkomsten en uitgaven. Als de inkomsten hoger
uitvallen, worden daar geen extra uitgaven van gedaan. Als de inkomsten lager
uitvallen, dan zijn er ook geen bezuinigingen nodig. Het systeem heeft zijn
nut bewezen in tijden waarin het goed ging. Toen is er een buffer gecreëerd
in termen van een overschot. Als het nu wat minder gaat dan voorzien, zullen
de gevolgen daarvan in principe terug te vinden zijn in de belastingopbrengsten
en de premieontvangsten. Dit kan betekenen dat het overschot lager uitvalt
dan de planning. Wij laten de automatische stabilisatoren hun werk doen. Dat
hoort bij een trendmatig begrotingsbeleid.Dit betekent uiteraard niet dat wij helemaal niets doen. Er is alle aanleiding
om niet aan de kant te gaan staan. Onze concurrentiepositie is onder druk
komen te staan omdat de loonkosten per eenheid product hier sterker stijgen
dan bij onze belangrijkste handelspartners, zoals mevrouw Voûte terecht
opmerkte. De afgelopen vijf jaar was die stijging gecumuleerd 10% hoger dan
gemiddeld in de eurolanden. De arbeidsinkomensquote, die aangeeft welk deel
van het BBP naar de factor arbeid gaat, nam de afgelopen drie jaar met drie
punten toe tot ruim 85 en daardoor neemt de winstgevendheid van bedrijven
af. Dit jaar en volgend jaar zal dit leiden tot een nagenoeg stilvallende
groei van de bedrijfsinvesteringen.De krapte op de arbeidsmarkt leidt inderdaad tot een opwaartse druk op
de lonen. Op zichzelf is daar niets mis mee, maar wij moeten ervoor uitkijken
dat de lonen niet doorschieten. Wij dienen te voorkomen dat wij in eenzelfde
situatie belanden als in het begin van de jaren negentig, toen een doorgeschoten
loonontwikkeling leidde tot een zeer snel oplopende werkloosheid. Het voorkomen
van dat scenario is mijn inzet in het najaarsoverleg.De heer Vendrik (GroenLinks):U zegt dat er te veel met cijfers wordt gegoocheld, dat de zaak niet gedramatiseerd
moet worden en dat het kabinet de komende groeivertraging niet relaxed benadert.
Wat betekent dit nu voor de notitie van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid?
Het lijkt erop dat de minister-president heeft ingegrepen. Is die notitie
namens het kabinet teruggetrokken? Wordt op de cijfers van het CPB gewacht?
Wat is de hoofdtoon van het kabinet aan het adres van de sociale partners?Minister Jorritsma-Lebbink:Voorzover ik weet, ging het niet om een notitie van de minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid, maar om een probeersel van ambtenaren van dat ministerie.
Daarvoor is verder terecht geen enkele ministeriële verantwoordelijkheid
genomen. Wij wachten de cijfers van het CPB rustig af. Zij zullen ruim voor
het najaarsoverleg, namelijk op 1 november, verschijnen. Deze cijfers moeten
zeker ten behoeve van dit overleg gebruikt worden. Er mag overigens geen misverstand
over bestaan dat het kabinet zijn verantwoordelijkheid heeft genomen bij de
bevordering van de loonmatiging. Dat onderwerp was al lang en breed voor 11
september aan de orde. Sterker nog, de begroting voor volgend jaar is voor
een deel opgezet ter ondersteuning van loonmatiging.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik moet constateren dat de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
na 11 september een sterk signaal aan de sociale partners heeft gegeven dat
zij voorzichtig moeten zijn met de loonkostenontwikkeling. Daar staat tegenover
dat het kabinet een aanpassing van de begroting verder doorschuift. Wij moeten
de zaak niet te zeer dramatiseren, maar de minister heeft zelf gezegd dat
het kabinet de zaak niet relaxed benadert. Waarom wel loonmatiging en geen
aanpassing van de begroting?Minister Jorritsma-Lebbink:Het trendmatig begrotingsbeleid houdt in dat de begroting niet bij iedere
tegenwind aangepast behoeft te worden. U weet dat bijna nog beter dan ik,
want u bent ook woordvoerder bij de behandeling van de begroting van Financiën.Wij zijn echter niet de enige speler in het veld. Ook de andere partijen
moeten hun verantwoordelijkheid nemen. Het is uitermate belangrijk dat werknemers,
maar ook werkgevers hierop aangesproken worden, want uiteindelijk zijn beide
partijen verantwoordelijk voor het uiteindelijke loonsaldo. Nu het risico
nog groter is dat de economisch groei lager uitvalt dan onze reeds neerwaarts
bijgestelde ramingen, dient hierover gezamenlijk gesproken te worden. Wij
leggen niks op, maar het is wel onze opdracht om ook verantwoordelijkheid
van anderen te vragen. Het heeft immers heel vervelende consequenties als
dat niet gebeurt. Dan kiest men voor winst op korte termijn en voor werkloosheid
op lange termijn. Dat hebben wij eerder gezien. Daarover moeten wij wel een
gesprek voeren. Dat scenario moeten wij voorkomen en precies dat is dan ook
een onderwerp van het najaarsoverleg. Soms zijn het rituele dansen; wij kennen
dat. Mijn inziens is er een majeur agendapunt en dat is het economische beeld.
Er liggen al een bijgestelde raming van het CPB en een cao voor de sector
Rijk. Ik heb hier overigens een briefje liggen van mijn ambtenaar waarin hij
zegt dat hij echt tevreden is. Het is lastig voor ambtenaren om nu te zeggen
dat dit niet zo zou moeten zijn.De heer Van Walsem (D66):Dan moet je oppassen!Minister Jorritsma-Lebbink:Ja. De vakbonden zullen daarover wel goed hebben onderhandeld. In mijn
schriftelijk antwoord ben ik daar al op ingegaan. Ik wil hier wel nog zeggen
dat het Rijk geen trendsetter is, maar een trendvolger. Je kunt er treurig
over zijn, maar je kunt niet zeggen dat het Rijk nu iets nieuws bedenkt, want
dat is niet het geval. Deze cao is het gevolg van de cao's in de markt. Als
ik dan gejuich hoor, ben ik verbaasd. Ik ben daar ook niet zo
blij mee.Het kabinet heeft allang besloten tot een forse lastenreductie. Voor 2001
betrof dat een bedrag van 7 mld gulden. Je zou verwachten dat dit enige loonmatiging
tot gevolg heeft. Voor het volgend jaar is dat 2,9 mld gulden oftewel 1,3
mld euro. Ik zie echt geen aanleiding om daarbovenop nog iets te doen, mijnheer
Ten Hoopen. Mijn collega Zalm heeft dat vorige week overigens ook al namens
het kabinet naar voren gebracht. Daarmee ondersteunt het kabinet zonder meer
een gematigde loonontwikkeling. De sociale partners zijn dus aan zet. Ik wijs
er verder op dat het overgrote deel van de nettolastenverlichting niet bij
de werkgevers, maar bij de werknemers terecht is gekomen. Ik heb begrepen
dat in de Kamer uitgebreid is gesproken over de Vpb en dat daarover geen twijfel
bestond. Het ging toch over de relatie winst en werk. De verlaging van de
vennootschapsbelasting is heel belangrijk voor het ondernemersklimaat in Nederland.
Let wel, als wij dat niet hadden gedaan, zou het lastendrukplaatje voor de
werkgevers per saldo negatief zijn geweest of rond de nul zijn uitgekomen.De heer Ten Hoopen (CDA):Sociale partners zijn daarvoor ook verantwoordelijk. Daarover ben ik het
met de minister eens. Op 1 november zijn de cijfers beschikbaar. Is het dan
de verantwoordelijkheid van het kabinet om te bezien hoe het de concurrentiepositie
kan versterken?Minister Jorritsma-Lebbink:Die verantwoordelijkheid heeft het kabinet al op dit moment en ik vind
dat het kabinet de concurrentiepositie met deze begroting meer dan voldoende
versterkt. Ik vind niet dat wij voor extra lastenverlichting moeten zorgen
omdat er onwillige honden aan de andere kant zitten, als dat al zo is. Daarvoor
moeten wij immers iets heel belangrijks weggooien, namelijk het voeren van
een gezond begrotingsbeleid. Dat is ook heel belangrijk voor de economie.
Als wij daar nu nog meer aan gaan doen, gooien wij de verworvenheid van de
automatische stabilisatoren weg. Die keuze wens ik niet te maken.De heer Ten Hoopen (CDA):Dat punt staat voor mij niet ter discussie. Stel dat de cijfers slechter
blijken te zijn dan wij verwachten, neemt het kabinet dan zijn verantwoordelijkheid?
In de begroting van Economische Zaken staat dat de concurrentiepositie van
het Nederlandse bedrijfsleven ten opzichte van Duitsland sterk is afgenomen.
Dan heeft het kabinet toch een eigen verantwoordelijkheid?Minister Jorritsma-Lebbink:Het is mijn verantwoordelijkheid om daarop te wijzen. Ik heb niet de lonen
in de hand. Of wilt u een loonmaatregel? Dat kan ik mij niet voorstellen.
Dat lijkt mij overigens niet de wijste weg. In de tijden waarin wel loonmaatregelen
werden genomen, stegen de loonkosten uiteindelijk het allermeest. Wij moeten
de werkgevers en werknemers, die daarin een eigen verantwoordelijkheid hebben,
daar wel op wijzen. Ik ben er dus niet stil over en dat wens ik ook niet te
zijn. Dat is wel mijn verantwoordelijkheid, maar ik kan het niet regelen.
Schiet de loonontwikkeling door, dan mag dat niet op het conto van het kabinet
worden geschreven.De heer Ten Hoopen (CDA):Naar mijn gevoel heeft de minister daar los van de partners een verantwoordelijkheid
voor. Ik wil de discussie met de heer Zalm niet overdoen, maar de overheid
stelt de premies vast. Daarvoor heeft de overheid de verantwoordelijkheid
en daarmee kan zij sturen.Minister Jorritsma-Lebbink:Ja. Het valt te overwegen om te schuiven. Wij kunnen de premie verlagen
en op ander punten de lasten verhogen. Dat is een keuze. Ik hoor graag welke
keuze u daarin zou maken. Je kiest dan automatisch voor verhoging van de lasten
van burgers om de premies voor werkgevers te verlagen. Die keuze zou je kunnen
maken. Ik weet niet of daarvoor veel enthousiasme in dit huis zal bestaan.
Ik geloof ook niet dat het werkt. Als het echt zou werken, had het dat in
eerdere gevallen ook gedaan. Dat is niet zo.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Ik heb de indruk, gelet op het debat dat wij vorige week gevoerd hebben,
dat wij verschillend denken over de noodzaak van verlaging van de vennootschapsbelasting.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat zou best kunnen.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Ziet de minister de risico's die aan verlaging van de vennootschapsbelasting
kleven?Minister Jorritsma-Lebbink:Ik heb nog eens goed nagelezen wat staatssecretaris Bos vorige week in
het debat daarover heeft gezegd. Beter kan ik het niet zeggen. Ik ben niet
van plan dat te herhalen. Ik geloof niet in die risico's, vooral gezien het
percentage waarom het deze keer gaat. Het is een buitengewoon bescheiden verlaging
die bewust bedoeld is als een heel klein antwoord op het gebrek aan investeringen.
Meer geld was er gewoon niet.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Als het geen substantieel antwoord is op een in de ogen van de minister
bestaand probleem, waarom is er dan toch voor gekozen? Waarom vermeldt zij
erbij dat zij het ziet als een bescheiden beginnetje? Op dat begin moet meer
volgen. Op die manier wordt het risico vergroot dat eraan kleeft. Je hoeft
niet meteen in grote woorden te vervallen als race to the bottom, maar die
risico's kunnen binnen de Europese context wel bestaan.Minister Jorritsma-Lebbink:Met een vennootschapsbelasting van 35% nu en 34,5% straks geloof ik niet
dat wij deelnemen aan de race to the bottom.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Dat zeg ik ook niet. Ik zeg alleen dat als u suggereert dat er meer moet
en zal volgen, andere landen daarop misschien zullen anticiperen, misschien
zelfs voordat wij aan de beurt zijn om nog een zet te doen.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik heb het verslag gelezen van alles wat de heer Bos daarover vorige week
heeft gezegd. Beter kan ik het niet zeggen. Ik herhaal het niet, want dan
zijn wij nog uren bezig. In dit debat worden wij het daarover niet eens.De heer Vendrik (GroenLinks):De minister van Economische Zaken lijkt teleurgesteld over de mate van
loonmatiging die de afgelopen jaren tot stand is gekomen en die in de looneisen
wordt betracht. Zij legt een relatie met de lastenverlichting
in 2001. Zij noemt een percentage van 7. Ik dacht zelfs dat het 8 is geworden.
Er was dus sprake van heel veel lastenverlichting en weinig loonmatiging.
Concludeert dit kabinet dan niet dat de formule "lastenverlichting is loonmatiging"
in een krappe arbeidsmarkt niet langer werkt?Minister Jorritsma-Lebbink:Om die reden hebben wij een flink deel van de lastenverlichting ingezet
voor de verruiming van het aanbod. De lastenverlichting voor komend jaar is
met name bedoeld om het werken voor mensen aantrekkelijker te maken. Ik noem
de herintrederspremie. Wij proberen ervoor te zorgen dat ouderen langer op
de arbeidsmarkt blijven. Niet voor niets worden in de cao voor rijksambtenaren
afspraken gemaakt over de mogelijkheid van arbeidstijdverlenging. Wij hebben
dat bij de politie al gezien. Ik ben daar trots op. Ik hoop dat dit in het
bedrijfsleven en de andere collectieve sectoren veel meer zal voorkomen. Dat
zijn de oplossingen op korte termijn om heel snel enige arbeidsplaatsverruiming
te creëren. Men kan dat ook doen met hoge lonen. Dat kan, maar dan kies
je wel weer voor werkloosheid. Die keuze zou ik liever niet maken.De heer Vendrik (GroenLinks):Moet ik dan concluderen dat u weinig ziet in de jongste voorstellen van
de VVD voor de komende kabinetsperiode? Een mega-lastenverlichting vormt de
hoofdmoot van die voorstellen.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat is een hele mooie lastenverlichting die ertoe leidt dat meer mensen
de arbeidsmarkt opgaan. Die lastenverlichting is vooral bedoeld in het kader
van de bestrijding van de armoedeval. Ik zeg dit niet namens het kabinet.
Ik sta hier als minister, maar ik ben zo enthousiast over de plannen dat ik
er wel iets over wil zeggen. Het is een heel mooie manier om in een klap het
grote probleem van armoedeval te bestrijden. Ik mag het in uw aandacht aanbevelen.Ik heb al iets over de vennootschapsbelasting gezegd. Ik zal niet herhalen
wat de heer Bos daarover allemaal heeft gezegd. Voor het vestigingsklimaat
in Nederland is die verlaging belangrijk. Tot grote tevredenheid van het kabinet
is Nederland volgens The Economist intelligence unit voor de komende vijf
jaar het topland qua aantrekkelijkheid voor buitenlandse investeerders. Iedereen
die dat rapport leest, weet dat dit niet ligt aan de hoogte van onze belastingtarieven.
Daarover zijn collega Bos en ik het eens. Het heeft ermee te maken dat wij
hard hebben gewerkt aan de structuur van onze economie.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Topscorer op het punt van de aantrekkelijkheid voor investeerders is natuurlijk
een prachtig resultaat, dat het kabinet mag beschouwen als een mooi compliment
voor het gevoerde beleid. Leidt dat er echter niet toe dat wij selectiever
moeten zijn ten aanzien van de bedrijven die wij als investeerders toelaten?
In het kader van "Nederland distributieland" komt bijvoorbeeld een goederenstroom
op gang waarvan de toegevoegde waarde betrekkelijk gering moet worden geacht.
De maatschappelijke lasten gaan dan zwaarder wegen dan de maatschappelijke
baten.Minister Jorritsma-Lebbink:Uit de analyses blijkt juist dat de buitenlandse investeringen hebben
geleid tot de hoogste R&D-uitgaven in dit land. Wij zijn dus al heel selectief.
De bedrijven die in Nederland investeren, zijn vooral bedrijven met een zeer
grote toegevoegde waarde en met hoge R&D-uitgaven.De heer Van Dijke (ChristenUnie):De minister begrijpt dat ik doel op wat in de MEV naar voren wordt gehaald.Minister Jorritsma-Lebbink:Over wederuitvoer.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Precies.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik zou graag willen dat u dat debat verder voert met de staatssecretaris,
die hier iets over zal zeggen.Door te werken aan een gezonde structuur van de economie hebben wij de
afgelopen jaren veel meer voordeel gehad van de mondiale economische opleving
dan andere, vergelijkbare landen. Dat moeten wij niet vergeten, want die tijd
hebben wij allemaal gekend. Duitsland, België en ook de Scandinavische
landen hebben het relatief minder goed gedaan dan Nederland, terwijl ook die
landen de conjunctuur mee hebben gehad. Daar mogen wij best trots op zijn.
Wij hebben nu overigens wel een paar problemen die, als wij niet oppassen,
het omgekeerde effect zouden kunnen hebben. De cijfers onderschrijven het
succes van het gevoerde economische beleid. Sinds 1994 is onze economie met
meer dan 26% gegroeid. Tegelijkertijd is het inkomen per hoofd van de bevolking
met ruim 20% toegenomen. De werkloosheid daalde van 8,7% in 1994 tot 3,5%
in 2001. De EMU-schuld is teruggebracht van 75,9% van het BBP in 1994 tot
51,8% nu. De rentebetalingen op de staatsleningen en het totale bedrag voor
uitkeringen zijn daardoor gedaald. Daarmee hebben wij natuurlijk ruimte gecreëerd
voor investeringen in de kwaliteit van de samenleving en zorgen wij er tegelijkertijd
voor dat wij met ons beleid geen onnodige wissel trekken op de toekomst. Dat
is precies wat wij hebben gedaan en wat wij ook in de toekomst zullen moeten
doen. Op de precieze invulling daarvan zal ik nu verder ingaan.Ik wijs er vooral op dat wij ons, tegen de achtergrond van deze resultaten,
niet van de wijs moeten laten brengen. Dat zou overigens precies zijn wat
terroristen beogen. De beste manier om de effecten van terroristische aanslagen
op de economie te neutraliseren, is dat burgers, overheid en ondernemers datgene
doen waartoe zij al voor de aanslagen hadden besloten: consumeer als je al
van plan was om te consumeren en investeer als je al van plan was om te investeren.
Nogmaals: er is op dit moment geen aanleiding voor dramatisering van de mogelijke
economische gevolgen.Op dit moment krijgt de conjunctuur veel aandacht. Men zal het mij als
minister van Economische Zaken niet kwalijk nemen dat ik mij vooral op de
structuur van de economie en het economisch groeivermogen blijf richten. Om
de economische en maatschappelijke uitdagingen en knelpunten in kaart te brengen,
heeft het kabinet verkenningen laten uitvoeren. Kijkend naar de onderliggende
structurele knelpunten, zien wij dat ons economisch groeivermogen in de gevarenzone
dreigt te komen. Ik vraag daar met klem aandacht voor. Dat groeivermogen is namelijk afhankelijk van twee factoren: de groei van het arbeidsaanbod
en de groei van de arbeidsproductiviteit. Bij de groei van het arbeidsaanbod
is de rek eruit. Dat wordt niet automatisch opgevangen door een versnelling
van de productiviteitsgroei. Op het punt van het arbeidsaanbod kunnen wij
gelukkig nog een heleboel doen. Er is de komende jaren nog een enorme uitdaging
om het aantal mensen dat betaald inactief langs de kant staat, terug te brengen.
Het gaat om bijna 2 miljoen mensen. Natuurlijk kunnen die niet allemaal aan
de slag, maar een heleboel wel. Wij moeten voortvarend aan de slag om de factoren
weg te nemen die deze mensen de toegang tot de arbeidsmarkt belemmeren. Het
gevoerde activeringsbeleid moet worden voortgezet, waarbij met name het probleem
van het grote aantal arbeidsongeschikten moet worden opgelost. Er is dus niet
zozeer een keuze tussen een productiviteit- of een participatiemodel. Beide
modellen zijn nodig, want alleen streven naar een grotere participatie is
echt niet voldoende. De aanstaande uitstroom op de arbeidsmarkt is zo groot
dat alleen verhoging van de participatie onvoldoende zal zijn om het groeivermogen
op peil te houden. Daarvoor is het dus ook nodig dat wij de arbeidsproductiviteitsgroei
versnellen.Ik heb dit onderwerp overigens vorig jaar al geagendeerd en daar ook in
deze begroting weer het nodige over gezegd. Ik constateer met tevredenheid
dat de gehele Kamer het op dit punt met mij eens is en dat hierover ook een
behoorlijke maatschappelijke discussie is ontstaan.De heer Van Walsem (D66):Deze woorden zijn mij uit het hart gegrepen. Ik kreeg de laatste tijd
enigszins de indruk – overigens niet zozeer door uw woorden –
dat maatschappelijk aanvaard werd dat voor het aanpakken van de problemen
door de vergrijzing zou worden gemikt op het arbeidsparticipatiemodel. Ik
maakte mij daar zorgen om, want als wij alleen op dat model zouden mikken,
zouden wij steeds opnieuw méér mensen nodig hebben, zodat wij
in een spiraal zouden terechtkomen. Dit leek mij een onbegaanbare weg waar
wij in de Nederlandse samenleving ook niet gelukkiger van zouden worden, en
daarom vond ik dat er in ieder geval meer aandacht zou moeten zijn voor arbeidsproductiviteitsverbetering.
Ik ben dan ook blij om van u te horen dat de aandacht uitgaat naar beide modellen.Minister Jorritsma-Lebbink:Inderdaad, het gaat om beide modellen. Als wij de arbeidsproductiviteit
weten te verbeteren, leidt dat tot een versnelling van de groei. Dat doet
overigens wel een beroep op ons vermogen om het werk beter te organiseren
en om slimmer te gaan werken. Wij zullen dus meer en beter gebruik moeten
gaan maken van nieuwe technieken om goederen en diensten te produceren met
een hogere kwaliteit tegen een lagere prijs. Daar gaat het immers om. De berekeningen
van het CPB laten zien dat een versnelling van de groei van de arbeidsproductiviteit
van 1,2 tot 2% nodig is als wij een potentiële economische groei van
3% willen, zoals in de afgelopen jaren bijna normaal is geworden. In een aantal
verkiezingsprogramma's wordt daar nogal gemakkelijk van uitgegaan, maar het
is nog niet gerealiseerd.De productiviteitsontwikkeling in Nederland blijft achter bij die in andere
landen. Dat kan niet volledig worden verklaard door de stijging van de arbeidsparticipatie
aan de onderkant van de arbeidsmarkt of, zoals anderen opperen, in de dienstensector.
Ook in de Verenigde Staten is immers nieuw laaggeschoold arbeidsaanbod in
belangrijke mate in de dienstensector terechtgekomen, maar daar is wél
een versnelling van de productiviteitsgroei gerealiseerd. Diverse studies
van het CPB bevestigen dat beeld. Een en ander suggereert eerder dat het verschil
in prestatie samenhangt met de aanwezigheid in Nederland van andere problemen
en knelpunten, zoals die in de verkenning economische structuur zijn besproken.
Ik ben het met de heer Bolhuis eens dat wij op dat punt, ook in analytische
zin, nog een verdere verdiepingsslag zullen moeten maken. Op mijn ministerie
wordt daar op dit moment hard aan gewerkt. Het is in onze economie nu dus
niet het moment om te nivelleren, maar juist om te excelleren en te accelereren.
Presteren moet renderen en er moet een push worden gegeven aan prestaties,
zowel voor ondernemers als voor werknemers.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Ik heb in eerste termijn aandacht gevraagd, net als collega Van Walsem,
voor de productiviteitsparadox waar Paul de Beer een proefschrift over geschreven
heeft. Daarin maakt hij kanttekeningen bij de manier waarop wij een en ander
in Nederland hebben ingericht en spreekt hij ook over de geweldige hoeveelheid
adviseurs en soortgelijke functionarissen in het hogere opleidingscircuit.
Wilt u daar eens op ingaan?Minister Jorritsma-Lebbink:Eén van de antwoorden hierop is wellicht, dat wij de overheidsrol
in de economie moeten ombuigen van aanbodgestuurd naar vraaggestuurd. Wij
zouden heel wat van dat soort rimram, als ik het zo mag noemen, kwijt kunnen
raken en daarmee ook een stuk productiviteitsgroei kunnen realiseren, als
wij niet meer uitgaan van dingen die wij zelf bedenken, maar uitgaan van mensen
die gewoon zelf denken, zelf met vragen komen en ook zelf beslissen bij wie
ze terecht willen.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Mensen die bijvoorbeeld een technische opleiding volgen, hebben wij maar
heel weinig. Dat gaat in toenemende mate botsen en wij zullen dan ook sterk
moeten sturen op mensen die een vakopleiding willen gaan volgen. Dat zijn
immers de handen die de centen gaan verdienen.Minister Jorritsma-Lebbink:In de begrotingen, met name die van OCW, is veel aandacht gegeven aan
het beroepsonderwijs, aan de relatie beroepsonderwijs-bedrijfsleven en aan
alle andere acties die wij op dit terrein ondernemen. Wij zijn hard bezig
met het bevorderen van technisch onderwijs en met het warm maken van kinderen
om dat onderwijs te volgen. Het is niet gemakkelijk, maar uiteindelijk zal
de markt het ook wel gaan regelen; uiteindelijk zullen mensen met een technische
opleiding zo goed in de markt zitten dat de opleidingen weer aantrekkelijk
worden. Inderdaad duurt dat te lang en moeten wij allerlei acties ondernemen
om ze aantrekkelijker te maken.De heer Bolhuis (PvdA):Voorzitter. In mijn eerste termijn heb ik ook vrij lang stilgestaan bij
verhoging van de productiviteit. Wil je dat bereiken in de marktsector, dan
is er wel meer mededinging, meer concurrentie nodig. Bovendien zullen wij
meer aan het beroepsonderwijs moeten doen. De minister zegt nu dat er op dat
punt van alles wordt gedaan en dat heb ik in mijn eerste termijn ook toegegeven,
maar dat zijn wel allemaal geïsoleerde initiatieven. Er is met andere
woorden behoefte aan een geïntegreerd plan en ook aan meer middelen.
In de schriftelijke beantwoording zegt de minister echter dat er haars inziens
voldoende middelen zijn en in haar antwoord tot nu toe hoor ik allerlei algemene
verhalen, maar ik zou graag concrete initiatieven willen horen om aan deze
problemen tegemoet te komen.Minister Jorritsma-Lebbink:Volgens mij staat de begroting daar bol van. Ik hoop overigens dat ik
de kans krijg mijn verhaal te houden, want op de samenhang der dingen kom
ik nog. Ook ik vind dat wij er juist voor moeten oppassen om elke keer te
geïsoleerd over een onderwerpje te spreken. Ik probeer juist een opbouw
in mijn verhaal aan te brengen: "waar hebben wij het macro gezien nu precies
over?" tot "wat moeten wij dan zoal gaan doen?". Ik kom dan langs de hele
trits, want inderdaad heeft bij Economische Zaken alles met alles te maken!Voorzitter. Ik ga ervan uit dat het CPB gelijk heeft en dat betekent dus
dat wij een versnelling van 1,2 tot 2% nodig hebben als wij een potentiële
economische groei van 3% willen, maar wij lopen achter. In de studies van
het CPB en in de Verkenning economische structuur wordt dan ook terecht aangegeven
dat wij daaraan iets moeten doen, zoals ook de heer Bolhuis al zei. Ik heb
gezegd dat wij ermee bezig zijn om die analyse verder te verdiepen. Dat is
ook nodig om er straks bij de uitwerking van de missiebrief nader op in te
kunnen gaan. De centrale uitdaging en ook de noodzaak op alle terreinen van
het economisch beleid is om ons groeivermogen duurzaam te versterken. Ik zeg
dit ook in de richting van de heer Ten Hoopen. Wij doen dat langs drie wegen.
In de eerste plaats het op een goede manier ordenen van markten, in de tweede
plaats het stimuleren van innovatie en in de derde plaats het verbeteren van
het ondernemingsklimaat. Van groot belang daarbij is de Europese, de zgn.
Lissabonagenda, waarin al die zaken bij elkaar komen. Op die pijlers van mijn
beleid ga ik nu graag verder in en ik begin bij Europa.Op de mogelijkheden van Europa om de wereldeconomie aan te zwengelen,
dus om de kar te trekken, ben ik op dit moment absoluut niet zo gerust. Wij
kunnen hier niet met vertrouwen achterover leunen en ik betreur dat ten zeerste.
Daarom span ik mij zeer in om ook in Europa de echte structurele hervormingen
van de grond te krijgen. Het onderscheid tussen de Nederlandse en de Europese
markt zal nog meer vervagen door de feitelijke introductie van de euro. Tegelijkertijd
zie je dat daardoor de Nederlandse concurrentiepositie nog afhankelijker wordt
van de kwaliteit van niet alleen het eigen arbeids-, investerings-, kennis-
en ondernemingsklimaat, maar ook van dat van de Europese Unie als geheel.
U begrijpt, dat naast de Ecofin het werk in de Interne Marktraad ook een steeds
belangrijker component wordt van ons sociaal-economisch beleid. Ik zit daar
bij wijze van spreken dan ook op de eerste rij. Mevrouw Ravestein, ook hier
is Economische Zaken heel actief, zelfs activistisch kan ik de heer Bolhuis
zeggen. Ik stel de steun van mevrouw Voûte om de Interne Marktraad te
verbreden tot een raad voor de concurrentiekracht dan ook zeer op prijs. Die
discussie is niet weg. Ik blijf het een gemiste kans vinden dat wij er nog
niet aan toe zijn gekomen, elke maand weer als wij weer een raad voorbereiden.Voor de concurrentiekracht van de Nederlandse economie in de Europese
context wordt de economische structuur dus steeds belangrijker. Het Europese
economische beleid zal zich dus ook in toenemende mate moeten richten op verbetering
van die structuur. De noodzakelijk verhoging van de productiviteitsgroei vereist
ook in de Europese Unie beleid gericht op de verbetering van marktwerking
en de bevordering van de vernieuwing. Het streven om de Europese Unie binnen
nu en 2010 tot de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de
wereld te maken, staat centraal sinds de Europese Top in Lissabon. Voortaan
wordt op elke voorjaarstop de voortgang in de Lissabonstrategie gemeten. Waar
nodig worden dan vervolgens nieuwe impulsen gegeven. Het kabinet onderschrijft
de noodzaak van deze Lissabonagenda. Ik zie buitengewoon graag dat tijdens
de voorjaarstop in Barcelona concrete resultaten worden bereikt. Ik denk dan
bijvoorbeeld aan de octrooiwetgeving. Ik probeer op die top het Nederlandse
welbegrepen eigenbelang stevig neer te zetten. Dat doen mijn collega's in
de Raad van ministers immers ook.Als ik hoor dat men de kolensector en scheepsbouw waarschijnlijk weer
gaat subsidiëren, zet ik daar wel de nodige vraagtekens bij. Dat is nu
juist niet het economische beleid waar burgers en ondernemers, de belastingbetalers,
op zitten te wachten. Ik denk zelfs dat niemand in Europa daarop zit te wachten.
Zeker in het licht van de vertragende wereldeconomie is het zaak dat men in
Barcelona de aandacht richt op de kern van de strategie, te weten structurele
economische hervormingen. Eerder gemaakte afspraken moeten binnen de gestelde
termijnen worden nagekomen. Zo loopt eind 2001 de deadline voor het gemeenschapsoctrooi
en de liberalisering van de postsector af. Ik weet niet of u van dat laatste
vrolijk wordt, ik in ieder geval niet. Overigens is er nog een kansje dat
de deadline voor het gemeenschapsoctrooi wordt gehaald.Nederland richt zich in het bijzonder op onderzoek en innovatie. Dat betekent
niet alleen dat starters vrij baan moeten krijgen, maar ook dat de EU-regelgeving
vereenvoudigd, de arbeidsmobiliteit verbeterd en de netwerksectoren geliberaliseerd
moeten worden. Wat ons betreft blijft de liberalisering van de energiemarkt
dan ook zeker op de agenda staan. Overigens besef ik heel goed dat een doorbraak
zo kort voor de Franse verkiezingen moeilijk zal zijn.De voorbereidingen op de Top van Barcelona zijn van start gegaan. Onder
leiding van de Centraal economische commissie van het ministerie van Economische
Zaken wordt dit najaar in kaart gebracht op welke punten bij de invoering
van de Lissabonstrategie op nationaal en Europees niveau voortgang is geboekt
en op welke punten nog resultaat moet worden geboekt. Op basis daarvan worden
conclusies getrokken. Tijdens de Top in Barcelona kan vervolgens
worden bezien op welke terreinen impulsen nodig zijn. Het kabinet zal de Kamer
daarover tijdig en uitgebreid informeren.De heer Ten Hoopen (CDA):In haar betoog gaat de minister niet in op de eigen verantwoordelijkheid
van de minister van Economische Zaken voor de Nederlandse economie. Hoe ziet
zij die verantwoordelijkheid? Hoe beoordeelt zij verder het faseverschil bij
de uitvoering van de afspraken over de energiemarkt?Minister Jorritsma-Lebbink:Ik kom nog uitgebreid te spreken over dat faseverschil.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Het zou een goede zaak zijn als de prioriteiten voor de voltooiing van
de interne markt duidelijk gesteld werden. Zo is het goed mogelijk om de arbeidsmobiliteit
te verbeteren door de harmonisatie van diploma's. Ook daar liggen echter nog
knelpunten. Is de minister bereid om de Commissie aan te sporen al haar aandacht
te besteden aan deze prioriteiten?Minister Jorritsma-Lebbink:Minister Hermans trekt met zijn collega's hard aan dit dossier. Binnen
Europa wordt hierover heel veel gesproken en men is zeker bereid om voor dit
probleem een oplossing te zoeken. Dat is niet eenvoudig, maar in Bologna heeft
men al flinke stappen in de goede richting gezet. In de aanloop naar Barcelona
zullen wij bezien of en, zo ja, welke resultaten zijn bereikt. Dit onderwerp
zal daarbij zeker aan de orde komen, want dit proces moet zeker worden versneld.
Een periode van tien jaar is namelijk niet erg ambitieus.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Ik aarzel om dit onderwerp aan de orde te stellen. Ik doe dat toch, omdat
ik denk dat de minister later in haar betoog niet terug zal komen op de Top
van Lissabon. Enige tijd geleden heeft de Kamer mijn motie aanvaard waarin
gevraagd wordt om de Europese ambities die in Lissabon op de agenda worden
gezet, van indicatoren te voorzien. Aan de hand van die indicatoren moet vervolgens
worden gecontroleerd of die ambities negatieve consequenties hebben voor de
armere, achterblijvende regio's in en buiten de EU. De minister heeft in antwoord
op mijn schriftelijke vragen geantwoord dat zij de Kamer eerstdaags informatie
zal verschaffen over dergelijke indicatoren voor het ICT-beleid. Het gaat
echter niet alleen om ICT, maar om de hele beleidsagenda van Lissabon. Deze
motie is door de Kamer aanvaard en ik had daarom graag gezien dat de minister
met deze opdracht aan het werk was gegaan en de Kamer had aangegeven welke
indicatoren ontwikkeld kunnen worden.Minister Jorritsma-Lebbink:U krijgt daarover een brief.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Dat staat inderdaad in de schriftelijke antwoorden, maar die brief handelt
sec over de ICT-sector terwijl de motie een veel bredere reikwijdte heeft.
Ook in uw eigen nota "Kenniseconomie in zicht" gaat het om een bredere scoop
dan alleen ICT.Minister Jorritsma-Lebbink:Die brief gaat niet alleen over ICT. Dat zeg ik u hierbij toe. Als die
suggestie uit de schriftelijke antwoorden naar voren is gekomen, is dat onjuist.Voorzitter. Ik heb aan het ondernemings- en vestigingsklimaat al enige
aandacht gegeven. De staatssecretaris gaat nader in op ondernemerschap, bedrijfsruimte
en toerisme. In antwoord op opmerkingen van de heer Ten Hoopen kan ik zeggen
dat ik er inderdaad ben, graag zelfs, voor groot en klein. Het MKB beschikt
overigens over een zeer grote flexibiliteit en slagvaardigheid. Men heeft,
gelet op de resultaten, ook alle reden om zeer zelfbewust te opereren. Ik
zou bijna zeggen: ik ben er eigenlijk meer voor klein dan voor groot. In de
meeste gevallen redden de groten zich wel.Ik heb voorts wel degelijk aandacht voor de schaaleffecten van beleidsmaatregelen.
Sterker nog, heel veel van de in de afgelopen drie jaar totstandgekomen maatregelen
zijn vaak geïnitieerd vanwege het MKB en hebben ook positieve effecten
gehad op dat MKB. Zo zijn in overleg met het MKB – vanzelfsprekend binnen
de randvoorwaarden van de Mededingingswet – richtsnoeren geformuleerd
voor de samenwerking tussen bedrijven binnen en buiten brancheorganisaties.
Dit betekent dat er op het gebied van samenwerking echt heel veel mag. Ook
de nieuwe Europese verordeningen voor horizontale en verticale samenwerking
geven ruimte voor meer samenwerking in het MKB, zeker nu de marktaandeeldrempels
zijn opgehoogd. Ik wil dan ook onderstrepen dat het MKB zich beter kan profileren
op zijn sterke kanten dan op vermeende benadeling ten opzichte van het grootbedrijf.
Daar heb ik al een reactie op gegeven en dat vind ik nog steeds zo.Ik hou net zoals velen hier van levendige winkelstraten. Gelukkig zijn
die in heel veel steden nog wél te vinden. Ik ben tenminste heel tevreden
over de stad waar ik mijn boodschappen doe.De voorzitter:De heer Ten Hoopen wil onmiddellijk weten waar dat is.Minister Jorritsma-Lebbink:Sneek.De heer Ten Hoopen (CDA):Voorzitter. Ik heb gesteld dat het er vooral om gaat dat de sectoren groot
en klein complementair zijn. Tegen die achtergrond gaat het niet aan om de
ene sector een bepaalde kwalificatie te geven. De minister is de minister
van het Nederlandse bedrijfsleven. Zo wil ik haar aanspreken en derhalve horen
er mijns inziens geen kwalificaties bij.Minister Jorritsma-Lebbink:Voorzitter. Ik heb er geen behoefte aan hierover weer verhalen te houden.
Als iemand iets tegen mij zegt, geef ik een reactie. Verder wil ik er niks
meer over zeggen.De heer Bolhuis (PvdA):Ik wil de minister hierover nog iets vragen, want dit gaat wel héél
vlug. In eerste termijn zijn concrete gevallen genoemd waaruit blijkt dat
het beleid van EZ voor het kleinbedrijf slecht uitwerkt. Ik noem in dit verband
de PSB-regeling. De Kamer heeft ervoor gepleit, iets te doen aan de exportbevordering
ten behoeve van kleine bedrijven. De minister zwaaide zojuist de verlaging
van de vennootschapsbelasting veel lof toe, maar ik vraag mij af: waarom wordt
er niet iets specifieks gedaan om belastingen voor zelfstandigen en kleinbedrijf
te verlagen?Minister Jorritsma-Lebbink:De verlaging van de vennootschapsbelasting is niet alleen voor het grootbedrijf
maar ook voor het middenbedrijf van belang. De heer Bos heeft
dat hier de vorige week eloquent gezegd. Daarnaast is er iets gedaan aan werkgeverspremieverlaging
en dat slaat wel degelijk ook bij het kleinbedrijf neer. Er zijn nu geen grote
bedragen voor lastenverlichting in het geding – dat klopt – maar
wij hebben wel veel andere maatregelen getroffen die van betekenis zijn. Ik
herinner ook aan de fiscale maatregelen. Er zijn geen bezuinigingen doorgevoerd
met betrekking tot de WBSO; deze maatregel is vooral van belang voor het MKB.
Dat geldt ook voor de extra uitbreiding van de hierbij behorende budgetten.De heer Bolhuis (PvdA):Zeker, voorzitter, maar doorgaand op het traject van de vennootschapsbelasting
wil ik de minister toch vragen of zij niet vindt dat een en ander ook moet
worden gericht op zelfstandigen en kleinbedrijf.Minister Jorritsma-Lebbink:Voor een deel wel, zeker, maar niet alléén. Ik vind dat
de vennootschapsbelasting een breder belang kent.De heer Van Walsem heeft al een tijd geleden een voorstel gedaan naar
aanleiding van het afnemende aandeel van MKB-bedrijven op A-lokaties. Principieel
vond en vind ik dit een private aangelegenheid. Inmiddels zijn wij het daarover
eens. Dat was het vorig jaar nog anders. Ik ben heel blij dat er een initiatief
is uit het bedrijfsleven zelf. Blijkbaar kan de helpdesk, een belangrijk onderdeel
van het initiatief, niet totstandkomen. Dat initiatief wordt verder gelukkig
privaat gefinancierd. Omdat er in de Kamer brede steun voor is, wil ik de
start van de helpdesk graag ondersteunen. Ik kon er niet eerder positief over
zijn, want ik wist er niets van.Wij moeten wel even nakijken of dit niet strijdig is met de Europese regelgeving,
een nadrukkelijke voorwaarde. Na de aanloopfase van vier jaar moet het initiatief
op eigen kracht verder. Ik zeg graag toe dat ik het verzoek om steun honoreer.
Ik verzoek de heer Van Walsem wel om het amendement van tafel te halen. Ik
zal ook aangeven waarom. Er zijn vooral technische redenen.De heer Van Walsem zei dat de bijdrage moet worden verdeeld over vier
jaren. Zoals het amendement nu is geformuleerd, is de ruimte voor uitgaven
er uitsluitend in 2002. Ik kan daarmee niet uit de voeten. De dekking is overigens
ook onzeker. Het is niet erg te verwachten dat de werkelijke ontvangsten boven
de huidige ramingen zullen liggen, zeker gezien de teruglopende conjunctuur
en het feit dat er dit jaar vanwege de MKZ enz. nogal veel gebruik is gemaakt
van de aangeduide post. Ik ben graag bereid om de Kamer te informeren hoe
wij wel ondersteuning zullen geven, zodanig dat dit structureel in vier jaar
kan.De heer Van Walsem (D66):Het gaat mij niet om de wijze waarop. Als de minister toezegt dat zij
de 3,2 mln gulden...Minister Jorritsma-Lebbink:1,4 mln euro!De heer Van Walsem (D66):Dat bedrag is bedoeld voor vier jaar en zou in één keer
kunnen worden betaald. Als het geld wordt uitgesmeerd over vier jaar, wordt
het 3,4 mln gulden. Daar zult u mij niet over horen. Als u toezegt dat u dat
uitvoert, heb ik er alle vertrouwen in. Dan hoeft het amendement niet.U maakt ook een opmerking over Brussel. Alles moet natuurlijk Brussel-proof
zijn, maar het is een generieke maatregel en geen individuele ondersteuning.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat ligt aan de vormgeving. Wij moeten daar even goed naar kijken. Wij
moeten bekijken of het kan op de manier die nu wordt voorgesteld. Wij willen
dat met MKB Nederland bekijken. Daar moeten wij gewoon uit kunnen komen.De heer Van Walsem (D66):Als u mij toezegt dat u dat uitwerkt, heb ik daar wel vertrouwen in. De
hele Kamer staat achter mij. Ik wil niet de nadruk leggen op een controverse
tussen het grootbedrijf en het kleinbedrijf, want zij moeten elkaar versterken.
Zij hebben elkaar hard nodig. Dezelfde ondernemer moet echter een steuntje
in de rug krijgen. Er moet blijken dat er aandacht is voor hem. Gemeenten
kunnen er door deze actie op geattendeerd worden dat zij ook heel goed actief
kunnen zijn om de zelfstandige ondernemer lokaal en regionaal te helpen. Het
kan voor ons allen een plusoperatie zijn.Minister Jorritsma-Lebbink:Het interessante is dat het debat dat wij hebben gevoerd ertoe heeft geleid
dat er een goed particulier initiatief is opgekomen. Dat is prima. Ik kon
er de vorige week niet positief over zijn omdat ik het niet kende. Dat was
een beetje lastig, maar dat probleem is inmiddels opgelost. De vorige week
is er overigens een gesprek geweest met mijn ambtenaren. Omdat het ons zo
laat is voorgelegd, moeten wij nog wel even kijken hoe wij het precies zullen
doen.Vrijwel alle woordvoerders hebben mij gevraagd om in te gaan op het marktordeningsbeleid.
Dat doe ik heel graag. Uit de bijdragen van de woordvoerders leid ik af, dat
wij nog lang niet klaar zijn met het marktordeningsbeleid. Dat wist ik al
lang. Dat is een andere conclusie dan in het publieke debat soms getrokken
wordt. Soms wordt gesuggereerd dat iets al helemaal af is. Ik zie marktordening
nog voor een groot aantal jaren als een van de belangrijkste pijlers van het
beleid van het kabinet. Marktordening is overigens een van de leukste en spannendste
onderdelen van het beleid. Uiteindelijk gaat het bij marktordening om de inrichting
van de economie. Het marktordeningsbeleid van het kabinet is heel succesvol
geweest en het dient dan ook te worden voortgezet, want het is nog lang niet
klaar. Dat is de inzet van het hele kabinet, waarmee ik meteen de positie
van het kabinet in het maatschappelijke debat over dit onderwerp aangeef.
Een van de doelen van dit beleid is het vergroten van de dynamiek, die natuurlijk
uiteindelijk de consument ten goede moet komen.Daarin zijn wij geslaagd. De Mededingingswet en de NMa hebben het Nederlandse
kartelparadijs veranderd in een moderne, dynamische economie. Er zijn inmiddels
350 kartels verboden en de positie van de NMa dwingt in mijn ogen respect
af. Ik bestrijd dan ook met kracht dat deze organisatie te passief zou zijn,
ik denk dat de heer Bolhuis dit gisteren ten onrechte suggereerde. De NMa
is wel degelijk actief; ik wijs op de tien onderzoeken waartoe zij zelf heeft
besloten, de acht na controles, de zes sanctiebesluiten en de drie verificatieonderzoeken
op verzoek van de Europese Commissie. Tegelijkertijd nam het aantal afgeronde
mededingingszaken met 28% toe en gelet op de enorme complexiteit van dit soort zaken vind ik het werkelijk niet gepast om de NMa van passiviteit
te beschuldigen. Ik ben het ook niet met de fractie van de PvdA eens dat de
NMa zich op de verkeerde zaken zou richten. Inderdaad, de NMa heeft een overtreding
geconstateerd in de kappersbranche, maar zij kijkt ook wel degelijk naar de
financiële sector. Neem nu bijvoorbeeld Interpay. MKB-Nederland heeft
een klacht ingediend over de rol van deze organisatie bij het certificeren
van betaalautomaten en de NMa heeft inmiddels Interpay verzocht om inlichtingen
om te kunnen bezien of het gedrag van deze organisatie aanknopingspunten biedt
voor toepassing van de Mededingingswet.Er moet bij dit alles natuurlijk wel een concrete aanleiding, een aantoonbare
overtreding van de Mededingingswet zijn. Het enkele feit dat een bedrijf een
economische machtspositie heeft, is in Nederland niet verboden, er moet sprake
zijn van een vermoeden van misbruik van een economische machtspositie. Maar
natuurlijk is de NMa extra alert als het gaat om bedrijven die zo'n machtspositie
hebben. Dit blijkt ook uit de reactie van de DG-NMa bij de besprekingen met
de Kamer over mijn bevindingen naar aanleiding van het jaarverslag van de
NMa op 21 juni jl. Zij heeft toen zelf kunnen merken dat de DG-NMa positief
reageerde op haar vraag om prioriteit te geven aan de financiële sector.
Kortom, de DG heeft mij verzekerd, zeer alert te zijn op mogelijke concurrentieverstoringen
in de financiële markt. Maar op de vraag of de NMa nog andere onderzoeken
in de financiële sfeer zal starten en zo ja, welke, kan ik natuurlijk
van tevoren geen mededelingen doen, omdat zulks het onderzoek bij voorbaat
zou ondermijnen. Bovendien moet men beseffen dat het helaas veelal lang duurt
voordat zo'n onderzoek resultaat oplevert. Er dient namelijk wel een bewijsvoering
geleverd te worden. Ik verzoek de Kamer dan ook, de NMa voor dit soort zaken
gewoon de tijd te gunnen.Op dit moment geeft de NMa de hoogste prioriteit aan het onderzoek van
de benzinemarkt. Het is haar ook een doorn in het oog dat dit nog niet afgerond
is. Juist omdat het hierbij om een zeer groot en ingewikkeld onderzoek gaat,
duurt het misschien wat langer dan de Kamer en ik, maar ook de NMa, hadden
gehoopt. Men wil de resultaten van het onderzoek eind november presenteren
en ik hoop dat dit zal lukken. Ik houd een slag om de arm omdat ik in elk
geval niet wil wat er in Italië is gebeurd: een mooie uitkomst, maar
bij de rechter alles weer weg.Maar goed, ik vind dus dat de NMa de juiste prioriteiten stelt. Er is
onlangs nog een inval gedaan bij de telecomoperators, toch ook geen kleine
jongens. En men doet op dit moment onderzoek naar de "terminating-tarieven",
het bellen van vast naar mobiel. Ook het fietsenonderzoek wordt binnenkort
afgerond en ik heb begrepen dat er binnenkort nog een paar andere belangrijke
onderzoeken naar mogelijke overtredingen van de Mededingingswet klaar zullen
zijn.De heer Bolhuis (PvdA):Voorzitter. Wij hebben dit soort zaken ook al bij de behandeling van het
jaarverslag van de NMa besproken, net als verleden jaar. Toen kregen wij eenzelfde
soort verhalen van de minister te horen: wacht maar, de NMa gaat onderzoek
doen en er komen resultaten. Maar het probleem is nu juist dat wij geen resultaten
te zien krijgen. En die 350 kartels die verdwenen zijn, blijken niet zozeer
kartels te zijn in de zin van bedrijven die misbruik maken van hun economische
machtspositie, als wel overeenkomsten van loodgieters, kappers etc. Wij hebben
een actievere aanpak van de grote bedrijven voorgesteld, een aanpak die ook
resultaat moet hebben. Wij weten wel dat dit allemaal tijd kost en daarom
hebben wij verleden jaar ook gezegd dat wij de resultaten afwachten. Maar
dat blijven wij natuurlijk niet zeggen. Vandaar dat ik denk dat de zelfgenoegzaamheid
van de minister in de trant van "wij zijn ermee bezig" niet terecht is.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik vind het alleen een rare opmerking van u. De NMa doet deze onderzoeken,
maar omdat zij niet afgerond zijn, bent u ontevreden. Dan moeten wij het even
niet over de NMa hebben, maar over de Mededingingswet. Bij de evaluatie van
de Mededingingswet zullen wij moeten bekijken of het instrumentarium voldoet
dat wij de NMa hebben gegeven om onderzoek rond te krijgen, bijvoorbeeld of
de leniency voldoende geregeld is, wat nu ook Europees op de agenda staat.
Hoe komt de NMa aan bewijzen? Wij zullen hiervoor waarschijnlijk een aantal
dingen moeten doen. Het is dan wel nodig dat de NMa een paar onderzoeken heeft
gedaan waarbij zij tegen dit soort problemen is opgelopen. Ik vermoed dat
er uit het benzineonderzoek iets te leren valt. Ik vermoed overigens ook dat
er uit het Interpayonderzoek iets te leren valt. Dit zijn onderzoeken die
gebeuren. U suggereert dat zij niet gebeuren, maar zij gebeuren wel.De heer Bolhuis (PvdA):Nee, ik heb niet gesuggereerd dat er niets gebeurt. Integendeel, ik heb
het zelf genoemd. Wij weten dat die onderzoeken lopen. Dat is ons beloofd
en er is gezegd dat er resultaten van komen. Het probleem is dat deze uitblijven.
Ik heb overigens zelf in mijn inbreng de noodzaak van een wetswijziging gesuggereerd,
juist met het oog op deze problemen. Ik ben blij te horen dat de minister
dit onderschrijft. Dit leidt wel tot de vraag of de evaluatie van de Mededingingswet
naar voren gehaald kan worden om te bezien of de problemen die de NMa ondervindt
bij het uitoefenen van haar taak, tot wetswijziging moeten leiden.Minister Jorritsma-Lebbink:Wij zijn net begonnen met de complete evaluatie van de Mededingingswet.
Ik denk dat je het in dat kader moet bekijken. Het is raar om daar een stukje
uit te halen. Het is wel belangrijk dat het gebeurt en het hoort er helemaal
bij. Het hoort immers bij het totale instrumentarium van de NMa. Ik zou graag
van u weten welke dingen ik niet hoor of die de NMa niet hoort, die volgens
u nodig onderzocht moeten worden. De NMa moet wel van een vermoeden van het
misbruiken van een machtspositie op de hoogte zijn. Zij doet op dit moment
de onderzoeken die daarop gebaseerd zijn. Naar mijn gevoel ligt er niets op
een onderzoek te wachten waarvan de NMa niet weet. Als u een vermoeden hebt,
moet u het zeggen. Misschien moet ik er dan wat wazig over zijn, want de NMa
doet meer dan ik weet.De heer Bolhuis (PvdA):Volgens de planning wordt die evaluatie in 2002 gedaan. Vervolgens wordt
er een advies aan de SER gevraagd en zal in 2003 worden bekeken of er wetswijziging
nodig is. Dan krijgen wij eind 2003 een wetsvoorstel in de Kamer.Minister Jorritsma-Lebbink:Op 1 mei 2002 is de evaluatie klaar. Die loopt en het gaat nu heel snel.De heer Bolhuis (PvdA):Voor deze concrete toezegging dank ik de minister graag.Verder denk ik dat de NMa wel degelijk enig zicht heeft op de economische
machtsposities. Het probleem is dat de capaciteit van de NMa sterk op het
kleinbedrijf gericht wordt doordat zij al die ontheffingsaanvragen moet behandelen.
Wij hebben verzocht om een verschuiving in prioriteiten, zodat er meer ruimte
komt voor het onderzoek naar het grootbedrijf.Minister Jorritsma-Lebbink:De NMa heeft in de afgelopen periode juist een verschuiving aangebracht.
Zij is eindelijk door de berg ontheffingsverzoeken heen. Deze moesten worden
gedaan vanwege de Mededingingswet, maar de berg was vele malen groter dan
wij hadden verwacht toen wij begonnen. Wij verwachten er 300, maar het waren
er heel veel meer. Daar heeft de NMa zich doorheen geworsteld. Daar moest
zij zich doorheen worstelen, want zij kon die niet vergeten. Inmiddels is
de NMa aan het verschuiven naar de onderzoeken. Ik weiger de opmerking te
accepteren dat de NMa passief is. Dat is zij niet.Overigens probeert de NMa op een zo transparant mogelijke manier haar
prioriteiten te stellen. In het jaarverslag 2000 heeft zij aangegeven dat
zij op dit moment een zodanige selectie maakt dat het effect van het handelen
van de NMa geoptimaliseerd wordt. Aspecten die de NMa bij de prioritering
betrekt, zijn: de economische importantie, het belang voor de consument, de
kans op vaststelling van een overtreding, de doelmatigheid en de ernst van
de vermoedelijke overtreding. Langs deze lijn stelt de NMa haar prioriteiten.
Ik heb daarover van de kant van de geachte afgevaardigde ook geen kritiek
gehoord. In het jaarverslag zullen wij kunnen zien of men werkelijk heeft
gedaan wat men zei te zullen doen. De NMa is bezig de wegingsfactoren verder
uit te werken. Immers, ook voor de NMa zelf is het heel belangrijk een heldere
prioriteitsstelling te hebben. Op basis van de eerste twee wegingsfactoren,
de economische importantie en het belang van de consument, is naar mijn mening
de NMa heel goed in staat om het grote bedrijfsleven prioriteit te geven.Over het feit dat de geachte afgevaardigde een opmerking maakt over de
vaste prijs voor de schoolboeken ben ik helemaal verbaasd. NMa heeft daar
onderzoek naar gedaan en erop gewezen dat de wet deze uitzondering toelaat.
Op grond van de wet is er tot 2005 een uitzondering op de concurrentie binnen
de boekensector. Ik wil graag met de Kamer over een ontheffing praten. Dat
zal niet verbazen. Overigens, er is inmiddels een onderzoek verricht en zeer
binnenkort krijgt de Kamer van de twee staatssecretarissen van OCW en mijzelf
bericht over de manier waarop wij in dit verband denken te handelen. Overigens
is ook schriftelijk antwoord op de vragen hierover gegeven. Ik vind het echter
jammer dat nu een opmerking aan het adres van de NMa wordt gemaakt. Let wel:
zij hebben een onderzoek gedaan en aanbevelingen gegeven. Alleen, de wet verhindert
dat er ingegrepen wordt.Hoewel ik de bezorgdheid over mededingovertredingen door het grote bedrijfsleven
op zichzelf deel, moet de Kamer goed beseffen dat een gedegen onderzoek door
de NMa naar mogelijke overtredingen altijd de nodige tijd én zorgvuldigheid
vraagt. Men kan de NMa die tijd dan ook alleen maar willen geven.Verder wijs ik erop dat men niet kan spreken van een overtreding van de
Mededingingswet vanwege een onderbuikgevoel of omdat er in een bepaalde bedrijfssector
iets mis is. In alle gevallen zal men met harde bewijzen moeten komen. Ik
juich het toe dat men in dezen zorgvuldig handelt en dat men niet zomaar en
ongefundeerd bedrijven aan de schandpaal nagelt. Zo zit de rechtsstaat Nederland
gelukkig niet in elkaar. Ons uitgangspunt is nog altijd dat je onschuldig
bent totdat je schuld is bewezen.De heer Bolhuis (PvdA):Voorzitter. Dat ben ik natuurlijk helemaal met de minister eens, maar
betekent dit ook dat we voortaan geen persberichten meer zien als er bij kappers
wordt binnengevallen?Minister Jorritsma-Lebbink:Die persberichten worden uitgegeven nadat men de inval heeft gedaan. Dat
is ook terecht. Als men dat van tevoren doet, hoeft men de inval niet meer
te doen. Het is verstandig zo te handelen. Ik vind dat elke inval bekend moet
worden gemaakt, of het nu om een inval bij een kapper of bij een ander bedrijf
gaat. Dat is transparantie.De heer Bolhuis (PvdA):Voorzitter. Dat is toch het aan het kruis nagelen van een sector voordat
er maar iets is gebeurd. Er wordt binnengevallen, er wordt door de NMa al
een persbericht uitgegeven en daarbij wordt de suggestie gewekt dat die sector
iets fout heeft gedaan. De minister zei nu net zelf: je moet niet op vermoedens
afgaan. We moeten de rechtsstaat handhaven etc. Dat ben ik helemaal met haar
eens, maar dan moeten we ook dienovereenkomstig handelen als het om het publiciteitsbeleid
voor kleine ondernemers gaat.Minister Jorritsma-Lebbink:Mijn ervaring is dat vaak die organisaties zelf het nieuws al naar buiten
hebben gebracht voordat de NMa dat doet. Blijkbaar is men daar niet zo bang
voor transparantie, maar dan moet duidelijk zijn dat een inval niet een veroordeling
betekent en dat er met bekendmakingen niet wordt gediscrimineerd. Geheim houden
leidt waarschijnlijk tot slechtere communicatie over het onderwerp dan wanneer
men overgaat tot bekendmaking en de redenen voor de inval daarbij aangeeft.Voorzitter. De Mededingingswet en de NMa hebben mijns inziens het aanzien
van de Nederlandse economie behoorlijk gewijzigd. Daar hebben we het echter
niet bij gelaten. Onterechte machtsbolwerken van beroepsgroepen zijn en worden
systematisch en op een zeer zorgvuldige manier ontmanteld. Denk in dit verband
aan de advocatuur en de notarissen. Advocaten, makelaars en notarissen kunnen
zich nu onderscheiden op basis van prijs en variëteit in de dienstverlening.
Zij worden vanwege de marktwerking gedwongen hun kostenstructuur in de gaten
te houden. We hebben ervoor gezorgd dat de kwaliteit van de dienstverlening
op peil blijft. De consumenten beginnen hiervan de vruchten te plukken of
gaan dat op korte termijn doen. Ik ben altijd heel verbaasd als men roept:
o, o, de notaristarieven zijn nog niet naar beneden gegaan.
Nee, er is nog geen notaris bijgekomen. Dat duurt ook even. Verder probeert
de sector de markt enigszins dicht te houden. Welnu, in dat verband heeft
de Consumentenbond goede suggesties gedaan en ik hoop dat die snel worden
uitgevoerd.Bij de makelaars nemen we hetzelfde waar. Ik noem ook de taxi's. In de
taxiwereld is sprake van een beginnende markt en misschien moet er met de
regulering nog iets gedaan worden om ervoor te zorgen dat wat wij beogen werkelijk
gaat gebeuren. We moeten echter niet proberen de vruchten van liberalisatie
te plukken op de dag voordat wij geliberaliseerd hebben. Het duurt even voordat
nieuwe ondernemers een markt vinden. Ik ben ervan overtuigd dat een aantal
taxichauffeurs zich zullen verenigen in een nieuw bedrijf met een nieuw product.
Zij weten immers heel precies welke producten waarschijnlijk op de markt aftrek
zullen vinden. Een aantal sectoren hebben wij dus al opengebroken en consumenten
leren ze te gebruiken.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Zo hoort het te werken. Wij zien alleen dat het in sommige sectoren niet
zo werkt. Daarom is het zo noodzakelijk dat als je zo'n proces ingaat, je
onmiddellijk een toezichthouder aanstelt, die in de gaten houdt of die concurrentie
werkelijk ontstaat. Als die niet ontstaat, krijg je namelijk op dat niveau
ook weer kartelvorming. Ik denk hierbij aan de taxi's die op het maximumniveau
gaan zitten en aan de notarissen. Waarom komt er geen notaris bij? Wat is
daar de oorzaak van?Minister Jorritsma-Lebbink:Dat zijn goede punten. Daar zitten wij overigens ook bovenop. Bij de taxi's
is het wat gecompliceerd, omdat niet alles onder de competentie van het Rijk
valt. Voor een deel zal het beleid door gemeenten moeten worden uitgevoerd.
Als het gaat om de visgraatopstelling, waar gisteren over is gesproken, zullen
gemeenten voorzieningen moeten treffen. Daar zijn overigens door de minister
van Verkeer en Waterstaat wel afspraken over gemaakt met gemeenten. U weet
echter ook dat het soms heel lastig is om die vervolgens uit te voeren, aangezien
het bedrijfsleven zich niet geheel stil houdt bij de uitvoering van dat type
beleid. Hier geldt gewoon wat in al die sectoren geldt waar mensen een tijdlang
een machtspositie hebben bekleed, namelijk dat men probeert die machtspositie
zo lang mogelijk in stand te houden. Ik ben het echter met u eens dat daar
strikt op toegezien moet worden. Wij leren bij elke operatie weer meer hoe
je dat moet organiseren.Wij hebben zojuist over de evaluatie van de Notariswet gesproken. Ik proefde
in de discussie met u wel dat u er wat anders tegenaan kijkt dan uw collega's
van justitie, maar zo werkt het blijkbaar, ook in deze Kamer. Toch zijn wij
het over een aantal dingen eens, namelijk dat een aantal suggesties overgenomen
moet worden en er meer concurrentie moet komen.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Het gaat er bij dit soort processen om dat de uitvoering goed wordt gevolgd.
Anders wordt, als het niet goed gaat, meteen gezegd: zie je wel, het proces
werkt niet.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik kom daar nog op terug.Wij hebben overigens ook een aantal afgeschermde netwerksectoren open
gebroken of staan op het punt ze open te breken. Ook hier is nog lang niet
alles klaar. Wij hebben natuurlijk eerst de telecomsector gehad. Sinds de
privatisering en liberalisering van de telecomsector heeft die sector een
enorme ontwikkeling doorgemaakt. Ik had op dat moment niet durven bevroeden
dat het zo zou gaan als het is gegaan. Het is fantastisch. De prijzen van
telecomdiensten zijn sinds 1998 met gemiddeld 11% gedaald, terwijl de verscheidenheid
en de kwaliteit van dienstverlening enorm zijn toegenomen. Het is ondenkbaar
dat dezelfde ontwikkeling zou hebben plaatsgevonden onder het oude staatsbedrijf
der posterijen. De dynamiek van de markt is groot, maar dat geldt ook voor
de vitaliteit. Dat wekt vertrouwen in het vermogen van de markt om de huidige
malaise het hoofd te bieden.Recent zijn wij druk bezig geweest met de liberalisering van de energiemarkt.
Een belangrijke mijlpaal is in mijn ogen het openen van de markt voor groene
energie. In januari waren er 150.000 groene consumenten en op dit moment zijn
het er 600.000. Dat succes laat goed zien dat consumenten veel sneller handelen
dan wij als overheid voor mogelijk hielden. Vraagsturing stimuleert dus ook
bedrijven om aan de behoefte te voldoen. Kortom, er is heel veel gedaan en
er is ook heel veel geleerd. Daar wil ik nu iets over zeggen. Daarbij ga ik
eerst in op de lessen die wij hebben geleerd over de inrichting van markten.
Daarna zal ik ingaan op de lessen die wij trekken uit de organisatie van het
liberaliseringsproces.Het ordenen van markten is niet makkelijk. Ik heb regelmatig met u over
het marktordeningsbeleid gesproken. Die overleggen zijn, naast de ervaringen
die wij inmiddels in de praktijk hebben opgedaan, heel nuttig voor het op
een goede manier vorm geven van het beleid. Het is heel belangrijk om op een
goede en heldere manier het publieke belang te definiëren. Alleen dan
kunnen wij dat publieke belang ook dienen. Dat is waar de overheid voor staat
en ook voor moet kunnen staan. Dat is ook precies wat wij als kabinet en Kamer
hebben gedaan. Ik zeg overigens wel dat over de vraag wat het publieke belang
is, soms verschillen van politieke opvatting bestaan. Dat moeten wij ons goed
realiseren. Als wij niet weten wat het publieke belang is, kunnen wij het
ook niet borgen. Dat komt de publieke zaak dan niet ten goede en dat komt
ook de efficiëntie en de dynamiek van een sector niet ten goede. Met
het beoogde PvdA-Kamerlid – dat heb ik althans begrepen – Walter
Etty zeg ik dat een privaat monopolie met goed toezicht is te prefereren boven
een publiek monopolie zonder toezicht. Het goede toezicht is dan wel een strikte
voorwaarde.De heer Bolhuis (PvdA):Ik dacht dat onze kandidatenlijst pas over een week of twee bekend werd
gemaakt.Mevrouw Jorritsma-Lebbink:Ik geef toe dat het een gerucht is.De heer Bolhuis (PvdA):Evenals de minister heb ik met groot genoegen naar de inbreng van Walter
Etty geluisterd. Hij legde daarbij de nadruk op het borgen van het publieke
belang. Hij wees erop dat er in het verleden op dat punt nogal wat fout is
gegaan. Het wetsvoorstel Markt en overheid dat ons gisteren bereikte, bevat
geen passages over het borgen van het publieke belang. Ik nodig
de minister uit, daar iets meer over te zeggen. Hoe wil zij bij toekomstige
privatiseringen het publieke belang waarborgen?Minister Jorritsma-Lebbink:Ik ben met niets anders bezig. Ik noem de discussies over de Elektriciteitswet
en over de Gaswet. Ik wijs ook op het wetsvoorstel over het omzetten van de
beleidsregels rond privatisering van distributiebedrijven dat morgen naar
de Raad van State gaat. Het enige waarmee de overheid zich op dit terrein
bemoeit, is het borgen van het publieke belang.De heer Bolhuis (PvdA):De Kamer heeft ettelijke overleggen nodig gehad om die beleidsregels af
te dwingen en nu zegt de minister dat dit haar verdienste is.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik heb voorstellen gedaan. Ik heb zojuist gezegd dat het van groot belang
is dat wij hierover met elkaar in debat gaan. Je kunt van opvatting verschillen
over de inhoud van het publieke belang. In die debatten, die ik zeer tot mijn
genoegen heb gevoerd, zijn wij het eens geworden over oplossingen. Zo hoort
het ook te gaan. Als dat niet het geval was geweest, hadden wij een conflict
gehad.Overigens gaat het wetsvoorstel Markt en overheid alleen maar over het
borgen van het publieke belang. Als de overheid dingen doet die ook aan de
markt overgelaten kunnen worden, moet zij en publiek motiveren – in
de gemeenteraad, in provinciale staten of in de Kamer – waarom zij dat
zelf doet. Het wetsvoorstel handelt over een strikte scheiding van publieke
en private verantwoordelijkheden. Wij willen zo min mogelijk verwarring over
publieke en private aangelegenheden.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Er kan zeker gezegd worden dat het publieke belang een kwestie is van
een politieke keuze. Bij de discussies over de Mijnbouwwet, de Gaswet en de
Elektriciteitswet is echter op initiatief van de Kamer beter en helderder
vastgelegd wat het publieke belang moet inhouden. Ik geef de minister toe
dat wij er na vele, lange debatten uiteindelijk wel uitkomen.De voorzitter:Ik begrijp dat dit uw tweede termijn is. Had u ook een vraag aan de minister?Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Die stel ik wel in tweede termijn.Minister Jorritsma-Lebbink:Blijkbaar stelt mevrouw Witteveen het debat niet op prijs. Zij ziet kennelijk
liever dat een minister of het kabinet alles bedenkt. Het kabinet heeft beleidsregels
voor privatisering opgesteld. Een meerderheid van de Kamer zag graag een nadere
precisering daarvan. Overigens waren er ook Kamerleden die het met het kabinet
eens waren. In het debat luister ik naar de Kamer. Op bepaalde onderdelen
worden wij het dan vervolgens met elkaar eens. Zo horen wij ook te werken.
Het is vreemd dan de minister te verwijten, naar de Kamer geluisterd te hebben.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):De discussie over een goede formulering van het publieke belang is niet
door het kabinet gestart. De Kamer heeft daartoe het initiatief genomen.Minister Jorritsma-Lebbink:Alle voorstellen zijn door het kabinet gedaan. Vervolgens zijn deze in
een debat daarover aangescherpt omdat de Kamer dat wilde en ik het daarover
met de Kamer eens kon worden. Wij gaan toch geen spelletje spelen en roepen
"het initiatief kwam uit de Kamer"? Wij hebben veel initiatieven genomen en
de Kamer heeft veel initiatieven genomen en wij hebben samen voor een oplossing
gekozen. Dat is toch prachtig? Wat is daar mis mee?De heer Van Walsem (D66):Het debat over de privatisering van de energiebedrijven...Minister Jorritsma-Lebbink:Ik weet dat u daar niet helemaal blij mee was.De heer Van Walsem (D66):Ik was er niet helemaal blij mee omdat de inbreng van een van de partners
ineens anders was dan ik tevoren had bedacht. Ik vond dat debat een voorbeeld
van dualisme. De minister en de Kamer zijn in dit debat uiteindelijk tot een
goede oplossing gekomen. Om die reden, het dualisme, vond ik dat een heel
goed debat met een goede uitkomst.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik heb daar zeer warme herinneringen aan. Ik vind dat het prima is gegaan.
Daarom zal ik morgen het wetsvoorstel terzake graag in het kabinet verdedigen.
Daar is niks mis mee. Het is gewoon de een-op-een-vertaling van onze afspraak.
Prima, zo hoort het te gaan.De heer Ten Hoopen (CDA):Is er nu iets nieuws ontstaan? De minister heeft hier een gloedvol betoog
gehouden over het publieke belang. Ik kan ook een aantal voorbeelden geven
waaruit blijkt dat het niet zo geweldig was. De minister heeft maanden gesproken
over de vierde pijler van MDW-P. Ik begrijp dat zij dit in de toekomst beter
gaat borgen. Er is nieuw beleid.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik durf te beweren dat ik nog nooit met iets anders ben bezig geweest
dan met het publiek belang. Als het niet over het publiek belang gaat, hoef
ik er namelijk niet over te praten, want dan doet de markt dat zelf. Wij zorgen
er alleen voor dat zaken die van publiek belang zijn geregeld worden.Ik zal de laatste zijn om te zeggen dat wij niks hebben te leren. In mijn
hele betoog komt naar voren dat marktordeningsprocessen hartstikke moeilijk
zijn. Vaak zijn er geen voorbeelden van, zeker niet naar Nederlands recht.
Soms zie je elders een voorbeeld waar je nog iets van kunt leren, maar er
zijn ook dingen waarbij wij het wiel zelf moeten uitvinden omdat onze structuur
anders is of omdat wij bepaalde opvattingen hebben. Dan is het een doorlopend
proces waarbij je naar bepaalde zaken moet blijven kijken. Ik kom zo meteen
nog over de energie te spreken. Ook op dat gebied zijn wij nog lang niet klaar.
Overigens werkt de markt nog niet echt, want de consument heeft nog geen keuze.
Wij zijn hebben nog maar stapjes gezet in het liberaliseringsproces. Wij hebben
heel veel gedaan en heel veel geleerd.Daar wil ik best een aantal dingen over zeggen, maar ik moet ook iets
zeggen over de inrichting van markten en de lessen die wij moeten trekken
uit de organisatie van het liberaliseringsproces. Ik heb al gezegd dat het
niet makkelijk is. In de eerste plaats is het heel belangrijk om eerst het
publieke belang op een heldere en goede manier te definiëren.
Dat hebben wij in de notitie over netwerksectoren uiteengezet. In het verleden
hebben wij het publieke belang niet altijd van tevoren gedefinieerd. Dat gebeurde
dan tijdens de behandeling, maar dat is niet goed. Dat moeten wij aan het
begin doen. Alleen dan kunnen wij het publieke belang goed dienen. Natuurlijk
staat de overheid daarvoor en daarvoor moet zij ook staan. Dat is ook precies
wat de Kamer het kabinet de afgelopen periode hebben gedaan. Als wij niet
weten wat het publieke belang is, kunnen wij het niet borgen en dat komt de
publieke zaak niet ten goede.In de tweede plaats moeten wij het publieke belang vertalen in heel goede
regels. Die regels moeten via een goed en onafhankelijk toezicht worden gehandhaafd.
Meer aandacht voor toezicht en handhaving is een prioriteit, nu en in de toekomst.
De heer Van Walsem heeft daarop gewezen en daar ben ik het zeer mee eens.
In Nederland heeft trouwens bij de institutionele inrichting echt een omslag
plaatsgevonden. Tien jaar geleden was dat geen onderwerp, maar nu wel. Ik
ben het daarmee zeer eens. Acht jaar geleden ontbeerden de meeste economische
sectoren een onafhankelijk toezicht. Nu vindt een inhaalslag plaats, maar
ook hier zijn wij er nog lang niet.In de derde plaats hebben wij geleerd dat wij bij liberalisering bijzondere
aandacht moeten besteden aan de overgangsfase van sectoren. In deze fase zit
de overheid nog dik in de uitvoering, terwijl de sector een overgang doormaakt
naar een fase waarin de overheid zich toelegt op de borging van publieke belangen.
Bij de liberalisering van de energiemarkt spannen wij ons tot mijn grote tevredenheid
voortdurend in om het proces zo ordelijk mogelijk te laten verlopen. Deze
conclusies komen overigens overeen met de voorstellen van mevrouw Witteveen.
De afwegingen in de notitie Publieke belangen in de markt, van de Partij van
de Arbeid, heb ik met heel veel belangstelling gelezen. Net als het kabinet
in de notitie Publieke belangen en marktordening, stelt de Partij van de Arbeid
het borgen van publieke belangen centraal. Dat geldt ook voor de stappen die
vervolgens gezet worden: eerst de definitie van publieke belangen, dan de
gestelde basisvoorwaarden voor introductie van marktwerking en vervolgens
aandacht voor toezicht en investeringen. Mij spreekt dat aan. Het is overigens
onzin dat ik alleen maar oog zou hebben voor liberalisering en privatisering.
In MDW-verband heb ik onderzoek laten doen naar nieuwe, creatieve instrumenten
zoals concessies en aanbestedingen, persoonsgebonden budgetten, vouchers en
verhandelbare rechten. Ik wil daarbij verwijzen naar de kabinetsreactie op
het WRR-rapport Borgen van publiek belang.Voor iedereen moet dus duidelijk zijn dat privatisering voor dit kabinet
geen heilig doel is. Het gaat om dynamiek in combinatie met een goede borging
van het publieke belang. Soms kunnen wij dat het beste bereiken door te privatiseren,
soms moeten wij de activiteiten dichter bij de overheid laten. Dat hangt ervan
af op welke manier wij het publieke belang het beste kunnen borgen, gegeven
de specifieke situatie in een bepaalde markt. Vandaar dat de liberalisering
in de vervoerssector anders wordt georganiseerd dan in de telefoon- of energiesector.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik heb al een tijd naar de minister geluisterd en ik probeer greep te
krijgen op wat oud en wat nieuw is aan haar verhaal. Kennelijk zingt de term
publiek belang erg rond. Dat was een paar jaar geleden wel anders. Volgens
de minister is in het verleden nogal eens vergeten, het publieke belang te
definiëren. De heer Korthals zegt dat ook in NRC Handelsblad. Het instrument
marktwerking holt vooruit en ineens blijkt er ook nog een doel te zijn dat
men vergeten heeft, te formuleren. Begrijp ik de minister zo goed?Bij het definiëren van het publieke belang in relatie tot marktwerking
moet de conclusie zijn dat in een aantal gevallen het instrument van de marktwerking
niet het doel dient dat geborgd moet worden. Bedoelt de minister daarmee dat
onze houding jegens ordeningsvraagstukken veel opener moet zijn? Marktwerking
kan daarvan een onderdeel zijn, maar soms ook niet. Privatisering kan daarbij
aan de orde zijn, maar soms ook niet. Liberalisering kan daarbij aan de orde
zijn, maar soms ook niet. Is dat de verandering van toon die de minister vandaag
inzet?Minister Jorritsma-Lebbink:Ik zet geen verandering van toon in. Ik probeer op een rij te zetten wat
het kabinet de afgelopen periode heeft gedaan en dat verschilt van wat ik
soms mensen hoor beweren. Het debat dat de heer Korthals aanzwengelde gaat
meer over marktordening dan over marktwerking. Ik heb de dure opdracht, ervoor
te zorgen dat met het geld van belastingbetalers zo efficiënt mogelijk
wordt omgegaan. Dat is de dure opdracht van de overheid.Ik constateer dat je in sommige gevallen kiest voor privatisering. Wij
zijn daarbij mijns inziens nog lang niet aan het einde. In sommige gevallen
kies je voor andere vormen van marktwerking. De verkenningen staan er bol
van. Het hele MDW-proces gaat over marktordening. Dat blijft zo. Als iedereen
in zijn verkiezingsprogramma zet dat wij af moeten van aanbodsturing en over
moeten gaan op vraagsturen, dan is dat toch een kwestie van marktordening?
Als je concurrentie kunt organiseren, doe je dat ook. Dat is het doel. In
sommige gevallen zal dat op een private manier kunnen. In andere gevallen
gaat het over gevestigde monopolies en moet je iets anders bedenken. Soms
kan dat privatiseren zijn.Ik vind het eerlijk gezegd onzin, overheidsgeld in iets te laten zitten
als het toezicht goed geregeld is. Dan kun je dat overheidsgeld beter op een
andere manier besteden. Per onderwerp verschilt dat, zoals ook de uitkomst
verschillend kan zijn.De heer Bolhuis (PvdA):Ik hoor de minister nu weer zeggen dat het onzin is, ergens overheidsgeld
in te laten zitten als het toezicht goed geregeld is.Minister Jorritsma-Lebbink:Als het publieke belang goed geregeld is in de wet en als het toezicht
goed geregeld is, dan moet je je naar mijn mening afvragen of je overheidsvermogen
in zo'n sector moet laten zitten.De heer Bolhuis (PvdA):U zegt nu iets meer dan zo-even. Mijn vraag betreft het publieke belang.
Over dat publieke belang zijn wij het eens. De drie punten die u noemt, komen
goed overeen met hetgeen wij gisteren gezegd hebben. Wel moeten wij het publieke
belang beter definiëren, voordat wij beginnen aan dat soort
operaties. U schakelt dan snel om en zegt dat de overheid het niet zelf hoeft
te doen. Ik zou u willen vragen, iets meer te zeggen over dat publieke belang.
Wij hebben gisteren een aantal criteria aangereikt. Daaronder vallen zekerheid...Minister Jorritsma-Lebbink:...veiligheid...De heer Bolhuis (PvdA):...het moet de mensen ten goede komen...Minister Jorritsma-Lebbink:...volksgezondheid, consumentenbelang...De heer Bolhuis (PvdA):...veiligheid, volksgezondheid en milieu. Dat soort elementen moeten in
die afweging een rol spelen. Is de minister het daarmee eens? In sommige situaties
kan dit voorkomen dat er geprivatiseerd wordt. Die discussie speelt ook rond
Schiphol. Er moet eerst goed naar de publieke belangen gekeken worden. Je
moet je dan afvragen of je alleen met toezicht die belangen kunt waarborgen.Minister Jorritsma-Lebbink:Over Schiphol heeft het kabinet een besluit genomen op basis van het feit
dat wij de publieke belangen hebben gedefinieerd. Het kabinet vindt dat de
publieke belangen fantastisch zijn geregeld in allerlei wetten. Daartoe behoort
het wetsvoorstel waarover de Kamer vandaag gestemd heeft, maar er zijn veel
meer wetten. De milieuregelgeving zit natuurlijk ook op andere plekken van
dit terrein. Als dat allemaal goed geregeld is en als ook het met name in
de Luchtvaartwet geregelde toezicht goed is – ik vind dat dat het geval
is – zou ik niet weten waarom je dan nog heel lang veel overheidsgeld
moet laten zitten in een bedrijf dat via het toezicht en de regelgeving voldoende
onder toezicht staat. Dat is mijn afweging. Ik vind dat het overheidsgeld
dan beter in iets anders kan worden gestoken, want het is wel geld van de
belastingbetalers.De heer Vendrik (GroenLinks):Het gaat dus vooral om het publieke belang, maar hoe pakt dat in de concrete
praktijk uit? De minister van Justitie zei in het NRC-interview dat het mogelijk
moet zijn om bepaalde privatiseringen terug te draaien. Ik neem aan dat deze
minister het daarmee eens is.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat klopt; ik ga nu ook een privatisering terugdraaien, namelijk de privatisering
van de NOVEM. De NOVEM was ooit opgestart als een NV, omdat men dacht dat
dat bedrijf ook op de markt zou kunnen opereren. Wij zijn tot de conclusie
gekomen dat het echt een overheidsbedrijf is, ook omdat wij de kennis niet
willen versnipperen of kwijtraken. Dan maak je die keuze; dat is dus inderdaad
mogelijk.De heer Vendrik (GroenLinks):Het gaat bij de NOVEM dus niet om het terugdraaien van een privatisering
van een overheidsbedrijf, maar om een NV.Minister Jorritsma-Lebbink:Het is een NV en het wordt een agentschap. Dat is inderdaad iets anders.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat is dus een bescheiden voorbeeld, maar de minister van Justitie noemde
bijvoorbeeld ook KPN.Minister Jorritsma-Lebbink:U moet hem echt zelf vragen hoe dat precies zit. Volgens mij is het iets
subtieler dan daar staat, maar dat moet hij zelf maar uitleggen. Ik zie nog
niet zo gauw een renationalisatie van dat bedrijf plaatsvinden. Bovendien:
waarom zouden wij dan weer KPN moeten kopen? Ik zou dan zeggen: waarom nemen
wij geen ander bedrijf? Er zijn immers inmiddels meer telecombedrijven op
de markt.De heer Vendrik (GroenLinks):U wilt naast KPN dus ook nog andere bedrijven opkopen.Minister Jorritsma-Lebbink:Van mij hoeft dat niet. Volgens mij is het publieke belang hier heel keurig
geregeld. Het gaat veel meer over de financiële positie van KPN en de
waarde die wij er nog in hebben zitten.De heer Van Walsem (D66):U zegt dat je KPN zou kunnen kopen, maar misschien juist een ander telecombedrijf.
Hoe rijmt u dat met uw uitspraak "koop Nederlandse waar"?Minister Jorritsma-Lebbink:Het is altijd interessant hoe een uitspraak verkeerd kan worden begrepen.
Er werd mij gevraagd of ik vind dat wij zo'n actie moeten houden; toen heb
ik gezegd: nee, ik ben helemaal niet voor een actie "koop Nederlandse waar".
Ik heb overigens af en toe wel de pest aan Nederlanders die het eigenlijk
mooier vinden om iets buitenlands te kopen dan iets Nederlanders. Dat mag
je in Nederland volgens mij niet eens meer zeggen, want zelfs dat is een patriottische
uitspraak. Ik schaam mij er niet voor als ik af en toe iets Nederlands koop.
Dat mag toch? In dat verband heb ik gezegd dat wij wel eens heel weinig chauvinistisch
zijn. Nou heb ik dat eens kunnen zeggen; dat was ik helemaal niet van plan.Naast de inhoudelijke ervaring op het terrein van marktordening hebben
wij inmiddels natuurlijk ook heel veel ervaring opgedaan met de daarbij horende
processen. Ik denk dat het hele MDW-proces daarbij van grote betekenis is
geweest. Het door sommige woordvoerders geschetste beeld dat MDW te veel zou
blijven hangen in mooie rapporten, is niet juist. Ik zal een paar voorbeelden
noemen. Op het punt van de taxi's heb ik daar "van de wieg tot het graf" bij
gezeten; dat heeft veel tijd gekost en daarna is natuurlijk heel veel aandacht
gegeven aan de uitwerking. De taxioorlog in Amsterdam is gewonnen en de gemeenten
zijn inmiddels over de streep getrokken. Dat betekent niet dat alles klaar
is, maar het wordt wel al in praktijk gebracht. Het MDW-rapport over kinderopvang
lag er al in 1998. Wij hebben in het regeerakkoord eerst een oplossing gezocht
voor het budgettaire knelpunt, een paar honderd miljoen voor 70.000 plaatsen.
Nu wordt een heel nieuw stelsel op basis van vraagfinanciering en keuzevrijheid
voorbereid, zodat dit werkelijk feit kan zijn op het moment dat dat mogelijk
is. Het rapport van de commissie-Etty uit de zomer van 2000 over de AWBZ is
heel vooruitstrevend, maar het kost wel tijd om daar invulling aan te geven.
Met name het AO tussen staatssecretaris Vliegenthart en de vaste commissie
van VWS heeft de voortgang gelukkig een nieuwe impuls gegeven. Ik weet dat
de staatssecretaris voor de behandeling van de begroting van VWS bekend zal
maken welke vorm van vraag financiering in de zorg wordt gekozen:
het PGB of vouchers.Ook ik word soms ongeduldig als processen heel lang duren. In de loop
van de tijd hebben wij veel meer inzicht gekregen in de hobbels en de obstakels
die wij tijdens implementatieprocessen tegen kunnen komen. Wij leren daarvan
en denken na over de vraag hoe het MDW-proces in de toekomst nog beter kan
verlopen. Vrijwel alle woordvoerders zijn op 11 oktober bij het congres over
MDW geweest en daar zijn dat soort vragen uitvoerig aan de orde gekomen. Ik
was bijzonder blij met de hoge opkomst van Kamerleden, wetenschappers, afgevaardigden
van gemeenten en van belangengroepen, Consumentenbond, MKB Nederland, Horeca
Nederland enz. De discussie op dat congres verliep prima.De heer Blok (VVD):Ik heb het voorbeeld van het MDW-project AWBZ gebruikt, omdat dit nog
in een heel vroeg stadium verkeert. Mijn vraag was: wat is nu de rol van het
ministerie van Economische Zaken in de verdere ontwikkeling van dat MDW-traject?Minister Jorritsma-Lebbink:Bij MDW-projecten is het niet het ministerie van Economische Zaken dat
stukken naar de Kamer stuurt, maar dat neemt niet weg dat wij bij al dit soort
projecten nauw betrokken zijn. In de groep die zich bezighoudt met de voorbereiding
van deze projecten, is ook een vertegenwoordiger van Economische Zaken aanwezig.
Wij helpen mee en hebben onze inbreng, juist vanuit onze specifieke ervaring
en kennis op dit terrein. Voor heel veel processen geldt dat, alleen kan ik
dat niet altijd aan de Kamer schrijven.Een aantal conclusies die op het congres aan de orde zijn geweest en die
uit de discussies naar voren komen, onderschrijf ik zeer. MDW is als proces
uniek en onmisbaar voor de vernieuwing van de Nederlandse economie. Wij hebben
een ambtelijke commissie en een ministeriële commissie MDW waar de continuïteit
goed in bewaakt wordt. Ook de implementatiefase wordt daar bewaakt.Meer aandacht voor het publieke belang zouden wij in de naam tot uitdrukking
moeten brengen. Uit naam van premier Kok heb ik dan ook gepleit voor voortzetting
van MDW in de volgende kabinetsperiode als MPDW, waarin de P staat voor "publiek
belang". Dat sluit aan bij de beleidsopties uit de verkenningen en uit de
Economie van de 21ste eeuw. Deze stukken geven ook aan dat de overheid een
andere aansturing en organisatie vereist: van aanbodsturing en aanbodfinanciering
naar vraagsturing en vraagfinanciering, dat wil zeggen meer sturing door de
gebruiker en dus door de consument. De heer Blok heeft het al gezegd: het
gaat dan om meer keuzevrijheid voor consumenten. Echter, dit in de richting
van de PvdA-fractie: er zijn ook andere publieke belangen in het geding die
wij natuurlijk nadrukkelijk meewegen.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Als de minister zegt dat bij MDW het publieke belang zeer belangrijk is,
vraag ik mij af waarom de letter P tussengevoegd moet worden.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik wil het wel wat explicieter in de naam tot uitdrukking laten komen,
want elk woord roept blijkbaar zijn eigen tegenzin op. Zo noemt iedereen alles
privatisering, terwijl het meeste helemaal geen privatisering is. Meestal
bedoelt men dan liberalisering. Dat is al heel lastig. De term "marktwerking"
heeft soms een notie alsof het alleen maar over "de markt" zou gaan. Daarom
vind ik het wel mooi om door de letter P tot uitdrukking te brengen dat het
ook gaat om het publieke belang.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Ik begrijp de minister wel, maar dit geldt ook voor de andere aspecten
van MDW. Wetgevingskwaliteit en deregulering zijn ook in het publieke belang.Minister Jorritsma-Lebbink:Zeker, maar daarom vind ik het wel mooi om het wat explicieter in de naam
terug te vinden.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Ik koppel hier nog een vraag aan, juist met het oog op het publieke belang.
Ik heb begrepen dat er ongeveer 1,5 mld gulden is bespaard, maar moeten er
niet hogere kosten worden gemaakt – zo'n 2,5 mld gulden – om te
doen wat in het MDW-traject aan nieuwigheden is ontwikkeld?Minister Jorritsma-Lebbink:Niet in dat traject. Er is ongetwijfeld heel veel beleid bij gekomen en
daarvoor moet u maar kijken naar de wetten die hier de weken door worden behandeld.
Er is inderdaad dus veel regelgeving bij gekomen die ook weer nieuwe zaken
opwerpt. Daarom ben ik er ook van overtuigd dat MDW een eeuwigdurend proces
zal zijn.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Als wij nu al een miljard achterlopen in baten, raken wij als ik het goed
begrijp steeds verder van huis! Die MDW-operatie levert minder op dat het
nieuwe wetgevingstraject aan lasten met zich brengt.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat zegt u, maar ik niet!De heer Van Dijke (ChristenUnie):Ik heb gevraagd om nu eens in beeld te brengen wat het oplevert!Minister Jorritsma-Lebbink:Daarover is net een brief naar de Kamer gegaan en de volgende maand krijgt
u de volgende rapportage. Ik meen overigens dat ik dat ook in de schriftelijke
antwoorden had gemeld. Daarin wordt de kosten-batenanalyse uitgewerkt en wij
zitten nu middenin dat proces.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Uit de schriftelijke antwoorden maak ik niet op dat er een goede kosten-batenanalyse
aan de Kamer wordt voorgelegd.Minister Jorritsma-Lebbink:Die krijgt u. Wij hebben daarover een uitgebreid AO gehad, maar misschien
was u daar niet bij. Toen hebben wij daarover de nodige afspraken gemaakt.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. Deze discussie heeft voor mij in ieder geval een hoog semantisch
gehalte. Na de toelichting van de minister heb ik de indruk dat het toevoegen
van die P eigenlijk vooral een vorm van betere communicatie is.Minister Jorritsma-Lebbink:Inderdaad.De heer Vendrik (GroenLinks):En beleidsmatig eigenlijk dus niets wijzigt!Minister Jorritsma-Lebbink:Ik vind het aardig om die P wat explicieter toe te voegen omdat ik denk
dat wij dankzij de lessen die wij in de loop van al deze processen hebben
geleerd zelf ook explicieter zijn geworden. Ik vond het daarom ook wel een
aardige vondst. Eerlijk gezegd was ik wel een beetje jaloers dat de minister-president
dat zou uitspreken, maar toen werd hij ziek en vond ik het wel heel prettig
dat ik het zelf mocht uitspreken.Voorzitter. Ik denk overigens dat de implementatie van de MDW-projecten
nog verder versterkt zou kunnen worden, bijvoorbeeld door het instellen van
interdepartementale implementatieteams. Het implementatieplan zou dan als
contract met het kabinet moeten gaan gelden. De heer Bolhuis stelde de instelling
van MDW-implementatiewerkgroepen voor. Ik wil die suggestie graag onderzoeken,
maar ook het transitieproces zou nadrukkelijker gevolgd kunnen worden. De
regie houdt natuurlijk niet op na publicatie in de Staatsblad. Liberalisering
van markten kost tijd, meer dan aanvankelijk werd gedacht en werd gehoopt.
Door monitorcommissies kunnen wij het proces volgen en waar nodig ook bijsturen.
Het lijkt mij heel goed om in een volgend regeerakkoord die punten nog eens
mee te nemen voor een wat strakkere implementatie van MDW.De heer Blok stelde voor de MDW-operatie ook wat meer te richten op het
vergroten van de keuzevrijheid van consumenten. Ik ben het daar zeer mee eens;
uiteindelijk moet de consument voordeel genieten, dan wel financieel, dan
wel in kwaliteit, bij de uitkomsten van een project. Bij de bepaling van de
onderwerpen moet die doelstelling ook scherp tot uitdrukking komen. Wellicht
kunnen wij hiervoor bijvoorbeeld consumentenpanels instellen. In het Verenigd
Koninkrijk en Denemarken zijn daarmee heel goede ervaringen opgedaan.De heer Ten Hoopen vroeg meer aandacht voor grote projecten die in het
MDW-proces worden aangepakt. Die gedachte sluit aan bij het idee om in de
toekomst in MDW-verband meer thematisch en veelomvattende onderwerpen op te
pakken. Op dit moment kan ik nog geen concrete toezeggingen doen, maar dat
moet zeker worden meegenomen bij de voortzetting van het MDW-proces in een
volgend kabinet. Als u een suggestie heeft, hoor ik die graag!Ik kan overigens niet wachten op het volgende kabinet. Ook voor het komende
jaar staat ons nog een groot aantal zaken te doen. Wij gaan de Mededingingswet
evalueren en waar nodig versterken. Ik zou daarbij graag het aantal toezichthouders
op de mededinging zoveel mogelijk willen beperken. Ik ben voorstander van
één sterke toezichthouder die zich vanuit een algemeen kader
op de specifieke markten specialiseert. Verder wil ik de NMa omzetten in een
ZBO, het desbetreffende wetsvoorstel ligt overigens al bij de Kamer. Het werk
van de NMa mag immers niet geleid worden door de politieke waan van de dag
op individuele dossiers. Ik ben dan ook van mening dat bij een toezichthouder
op marktverhoudingen een onafhankelijke positie hoort. Met de ZBO-status wordt
de onafhankelijkheid van de NMa verzekerd.De heer Bolhuis (PvdA):De discussie over het bundelen van de toezichthouders tot één
algemene toezichthouder richt zich vooral op de relatie tussen de OPTA en
de NMa. Het probleem is dat de OPTA een voorschrijvende organisatie en de
NMa een achteraf controlerende organisatie is. Voorziet de minister problemen
als deze organisaties worden samengevoegd?Minister Jorritsma-Lebbink:Ik geloof niet dat dat een probleem hoeft te zijn. Specifiek toezicht
is heel vaak ex ante, denk bijvoorbeeld aan de DTe. Ik wil dat het specifieke
toezicht en het algemene mededingingstoezicht in één club worden
ondergebracht. Er ontstaan namelijk in toenemende mate grijze gebieden tussen
het specifieke toezicht en het mededingingstoezicht. De verschillende toezichthouders
onderhouden dan ook intensief contact. Ik ben daarom heel blij dat de DTe
en de NMa bij elkaar zitten, want dan is de communicatie optimaal. De OPTA
staat nog los van deze organisaties, omdat de OPTA voor de NMa is opgericht
en vanaf dag één een ZBO was. De NMa moet nog een ZBO worden.
Ik vind overigens wel dat voorkomen moet worden dat organisaties voortdurend
aan verandering onderhevig zijn. Het zou echter wel mijn grote wens zijn geweest
dat het zo vroeg mogelijk één club was geworden, want hoe langer
deze situatie voortduurt, hoe moeilijker het wordt om ze samen te voegen.
In de evaluatie van de OPTA is echter al wel aangeven dat er op termijn één
kamer moet komen voor het toezicht op de telecomsector die onder de NMa valt.
De OPTA blijft in die constructie wel verantwoordelijk voor het specifieke
toezicht. In de nieuwe richtlijnen is overigens wel een verschuiving naar
minder specifiek toezicht te zien.De heer Bolhuis (PvdA):Om dat laatste punt draait natuurlijk de hele discussie. Tegenstanders
van samenvoeging zeggen namelijk dat specifiek toezicht nodig blijft en dat
het gevaar bestaat dat het specifiek toezicht verdwijnt als het wordt ondergebracht
bij een algemene toezichthouder.Minister Jorritsma-Lebbink:Die angst is onterecht. Als er geen specifiek toezicht meer nodig is,
hoef je het immers ook niet onder te brengen bij de NMa. Je kunt dat toezicht
dan gewoon afschaffen, want er blijft dan alleen nog maar mededingingstoezicht
over. De DTe doet alleen maar specifiek toezicht. Het toezicht dat plaatsvindt
op basis van de Mededingingswet, wordt door de NMa uitgevoerd. Dat geldt ook
voor de elektriciteitssector.De heer Bolhuis (PvdA):De minister zegt dus dat specifiek toezicht op dit soort netwerksectoren
op de langere termijn nodig blijft?Minister Jorritsma-Lebbink:Voor sommige sectoren blijft dat nodig. Bij hele grote delen van de telecomsector
kan op termijn worden afgezien van specifiek toezicht. In de nieuwe telecommunicatierichtlijn
wordt daar al op vooruitgelopen. Er zullen echter altijd monopoloïde
sectoren bestaan en op die sectoren zal toezicht gehouden moeten worden.De heer Vendrik (GroenLinks):Er wordt nu gediscussieerd over de vraag of de NMa de moeder aller toezichthouders
moet worden. Die discussie roept bij mij echter de vraag op waarom in dit
verband nooit wordt gesproken over de financiële sector. Welke consequenties
heeft die centrale positie van de NMa voor het toezicht op de financiële
markten?Minister Jorritsma-Lebbink:De NMa voert het mededingingstoezicht uit op de financiële markten.
Voor deze markt bestaat echter ook een specifieke toezichthouder en misschien
moet je erover nadenken om die bij de NMa onder te brengen. Ik kan nu niet
zeggen of dat op korte of langere termijn moet gebeuren. Dergelijke discussies
zijn waarschijnlijk ook gevoerd over de spoorwegen en bij de behandeling van
de Luchtvaartwet. Ik kan mij voorstellen dat er is nagedacht om een vervoerskamer
in het leven te roepen die onder de NMa valt. Dat zou dan worden gedaan om
specifiek toezicht mogelijk te maken dat gebaseerd is op specifieke wetten.De heer Vendrik (GroenLinks):Wat is dan de meerwaarde van deze organisatorische discussie?Minister Jorritsma-Lebbink:Men kan ontzettend veel kennis uitwisselen. Er zijn immers altijd overlappende
terreinen, ook bij het ex ante en het ex post onderzoek. De NMa is niet opgesplitst
in sectoren, omdat de kennis die voor al deze sectoren nodig is, elkaar voor
een deel overlapt. Dat geldt ook voor specifiek toezicht. Ik kan mij voorstellen
dat er synergie zou kunnen zijn tussen DTe en OPTA. Ik heb het vermoeden dat
zoiets als Tennet niet zo verschrikkelijk veel verschilt van het net van de
PTT, qua vormen van toezicht. Je zou misschien meer kunnen doen dan nu gebeurt.
Dat is mijn belangrijkste overweging. Nogmaals, ik vind dat het nu zo voorlopig
moet blijven – dat is ook afgesproken – maar er kan natuurlijk
veel meer aan kennismanagement worden gedaan wanneer een en ander in één
organisatie is ondergebracht, terwijl men ook efficiënter met mensen
kan omgaan.De heer Vendrik (GroenLinks):Maar goed, als de NMa de leidende partij wordt...Minister Jorritsma-Lebbink:Dat is niet het geval. De NMa is niet de leidende partij. De NMa blijft
verantwoordelijk voor het algemene mededingingstoezicht en de clubs die daar
aan hangen hebben eigen bevoegdheden op bepaalde terreinen. Bepaalde zaken
zal men gezamenlijk moeten doen. Het is niet zo dat de NMa alles in haar eentje
gaat doen. Dan zou je die andere clubs moeten opheffen.Voorzitter: CornieljeMevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):De heer Vendrik sprak zojuist over de financiële sector. Ik wijs
erop dat al lang en breed wordt gesproken over het belang van internationaal
toezicht op die sector. Is dit niet ook een punt om te betrekken bij het hele
toezichtsvraagstuk?Minister Jorritsma-Lebbink:Alles is internationaal. Op Europees niveau was men met het mededingingstoezicht
eerder klaar dan wij in Nederland. Er is buitengewoon veel internationaal
toezicht. Overigens, op de energiemarkt is het level playing field nog lang
niet ideaal. De discussie daarover moet in Europa worden gevoerd. Ik ga daar
nu het een en ander over zeggen. Ik had nog heel wat tekst over nieuwe projecten,
waaronder het veilen, maar ik ben zo blij met de woorden van de heer Vendrik
van gisteren... De afgelopen jaren is er niet alleen in Nederland maar ook
in veel andere landen behoorlijk wat ervaring met veilen opgedaan. Dat geldt
ook voor andere allocatiemechanismen. Ik vind het prettig om die er ook bij
te betrekken, gelet op mijn ervaringen, zoals de beautycontest. Het is zaak
om op basis van dergelijke ervaringen een soort afwegingskader te ontwikkelen,
zoals wij dat ook voor de netwerksectoren hebben gedaan. Op die manier kan
men tot keuzen met betrekking tot het verdelingsmechanisme komen.De heer Vendrik (GroenLinks):Dit doet mij enorm deugd. Ik begrijp nu dat de P in dit MDWP-project vooral
op de Partij van de Arbeid slaat. Ik denk hierbij aan het veilen van radiofrequenties...Minister Jorritsma-Lebbink:Ik zou zeggen: in dit geval was het MDWV, met de V van Vendrik.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat is te veel eer.Voorzitter. Het debat over die radiofrequentieveilingen is een jaar opgeschoven.
Komt nu dit MDW-project voor die tijd tot een bepaald resultaat? Kunnen wij
een en ander in het voorjaar verwachten? Dat zou interessant zijn als casus,
voor de wijze waarop een volgend kabinet die frequenties moet gaan verdelen.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik had niet de indruk dat het debat hierover een jaar zou zijn verschoven.
Ik dacht toch dat het kabinet hierover een besluit had genomen. De Kamer moet
dat besluit nog bespreken. Zó is het volgens mij geregeld: het kabinet
neemt besluiten en de Kamer controleert die besluiten. Overigens hebben wij
niet de bedoeling om met dit MDW-project weer iets nieuws uit te vinden. Neen,
wij kunnen van dit proces heel veel leren.De heer Vendrik (GroenLinks):Laten wij het erop houden dat het besluit van het kabinet tot op heden
niet door een meerderheid van de Kamer wordt onderschreven. Hoe dat uitpakt,
is vers twee. Echter, het kan welkom zijn dat de exercitie die afgelopen zomer
door OCW en Verkeer en Waterstaat op verzoek van mevrouw Wagenaar van de PvdA
is uitgevoerd in de richting van de beautycontest, wat breder wordt gedaan,
dat die studie snel beschikbaar komt en dat op die manier het debat wordt
vlotgetrokken.Minister Jorritsma-Lebbink:Mijn indruk is dat wij dan tot precies dezelfde conclusies komen, gelet
op alles wat daarvoor al is gebeurd. In elk geval hebben wij nu ons werk uitgebreid
genoeg gedaan. De Kamer is nu aan zet. Overigens denk ik dat wij het niet
oneens zijn.De heer Vendrik (GroenLinks):Als het bij MDW dan tóch over communicatie gaat en om het overtuigen
van mensen, dan...Minister Jorritsma-Lebbink:Soms kan je als kabinet ontzettend goed communiceren terwijl het allemaal
toch tot niks leidt. Die ervaring hebben wij ook wel gehad. Ik ben nog steeds
hoopvol dat de staatssecretarissen de Kamer kunnen overtuigen van de wijsheid
van ons besluit. Het debat hier moet nog komen.Het komend jaar gaan wij verder met de liberalisering van de energiemarkt.
Ik zie regelmatig berichten in de pers dat middelgrote afnemers inmiddels
anticiperen op de vrijmaking van de markt per 1 januari aanstaande, bijvoorbeeld
de woningbouwcorporaties. Dat is interessant, want die hebben
30% lagere prijzen gemeld. Ik hoor overigens ook kritiek dat Economische Zaken
te weinig doet om het midden- en kleinbedrijf, dat nu vrij wordt, te informeren
om te profiteren van de voordelen van de marktwerking.De Kamer wordt op haar wenken bediend, want natuurlijk gaan wij een actie
voeren. Over een paar weken starten wij een zeer uitgebreide publiciteitscampagne,
die zal doorlopen tot in het volgende jaar. In een aantal grote dagbladen
wordt een katern toegevoegd met informatie over de liberalisering van de markt
en de betekenis daarvan voor de afnemer.Verder hoor ik nogal wat kritiek over de elektriciteitsprijzen. De WKK-exploitanten
klagen dat de prijzen te laag zijn om rendabel te kunnen exploiteren. Grote
industriële bedrijven vinden de prijzen te hoog. Dat lijkt een beetje
met elkaar in tegenspraak. De Kamer moet daar eens over nadenken.Ik neem alle geluiden overigens wel serieus. Wij hebben voor WKK een pakket
maatregelen genomen waardoor WKK marginaal rendabel kan blijven doordraaien.
Met stimulering van 1,25 cent per kWh verdisconteer ik het milieurendement
van WKK tot het maximaal toelaatbare. Wij hebben nog geen Brusselse goedkeuring,
maar ik heb goede hoop dat die binnenkort afkomt. De vorige week heeft Brussel
zijn laatste vragen gesteld. Die zijn per kerende post beantwoord. De Kamer
heeft de vorige week een brief van mij hierover ontvangen.Grote bedrijven worden geconfronteerd met hoge prijzen. Ik moet dat direct
relativeren. Als WKK niet tegen die prijzen kan produceren, valt het nog wel
mee met die prijzen. De prijzen zijn hier wel onmiskenbaar hoger dan in Duitsland.
Het gaat mij te snel om dat aan gebrekkige liberalisering te wijten. Een belangrijke
verklaring lijkt overigens de ontwikkeling van de brandstofprijzen te zijn.
Ik ben samen met DGE aan het uitzoeken of de brandstofprijzen de gehele verklaring
vormen voor het prijsverschil. Dan zou het alleen met de gasprijs te maken
hebben. Mijns inziens kunnen er ook andere verklaringen zijn, zoals minder
concurrentiedruk of minder efficiency in Nederland. Het resultaat is wel dat
relatief schone elektriciteitsopwekking in Nederland wordt verdrongen door
andere energieopwekking in omringende landen. Daar ben ik natuurlijk niet
gelukkig mee.Gelet op het milieueffect is kolenenergie te goedkoop, op dit moment zeker,
ten opzichte van gas. Dat heeft iets met de markt te maken, maar ook met iets
anders. Het is des te wranger dat de kolenproductie hier en daar nog steeds
wordt gesubsidieerd. In de Kamer en nog harder in Europa of waar dan ook,
blijf ik mij daar luid en duidelijk tegen verzetten. Ik heb overigens laatst
collega Pronk ook gevraagd om dat te doen in de Milieuraad. Daar moet het
natuurlijk ook gebeuren.Voor het probleem van de uiteenlopende milieubelasting van kolen en die
van gas moet in Europees verband een oplossing worden bedacht. Milieukosten
zouden in de prijzen tot uitdrukking moeten worden gebracht. Wij noemen dat
het internaliseren van externe effecten. Daar wordt in Europees verband over
nagedacht. Het is ook om andere redenen wenselijk, bijvoorbeeld in Duitsland.
Het effect van onze import van elektriciteit is dat wij relatief eenvoudig
aan onze CO2-doelstelling kunnen voldoen. De uitstoot van CO2telt immers niet mee, maar komt op het conto van het exporterende land,
dus Duitsland. Feit is dat grootverbruikers van energie worden geconfronteerd
met hoge elektriciteitsprijzen. Dat komt overigens ook gewoon door de stijging
van de brandstofprijzen. Als wij afzien van de verhoging van de ecotaks zien
wij voor kleinverbruikers wel degelijk een daling. Wij moeten die ecotaks
even neutraliseren, want die hebben de mensen via de inkomstenbelasting teruggekregen.
In de marktsegmenten was de koppeling met de aardgasprijzen veel minder sterk,
waardoor er ruimte was voor efficiencyverbetering. Daar zien wij nu de eerste
resultaten van.Ik ben nu bezig met een onderzoek hoe wij de markt beter kunnen laten
werken. Ik zeg er wel bij dat de problemen niet veroorzaakt zijn door liberalisering.
De prijzen zijn naar beneden gegaan. Als de markt niet was geliberaliseerd,
zouden de prijzen nog hoger zijn.Welke maatregelen zouden wij kunnen nemen? In elk geval kunnen wij de
importcapaciteit vergroten, opdat er meer goedkope stroom geïmporteerd
kan worden. De grote bedrijven vragen hier ook om.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Voorzitter. De minister is er wel op ingegaan dat energie uit bruinkool
en steenkool beslist te goedkoop is, maar hierbij zou toch zeker ook stroomopwekking
door middel van kernenergie betrokken moeten worden. Is het toeval dat de
minister dit niet noemt of komt zij hier nog op?Minister Jorritsma-Lebbink:Voor kernenergie geldt hetzelfde, maar die vorm van stroomopwekking geeft
in elk geval geen extra CO2-probleem.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Daar zijn de meningen toch sterk over verdeeld. Als je de keten van begin
tot eind goed bestudeert, merk je dat het nog maar de vraag is hoe de CO2-balans zal uitvallen. Daarover kan ik nog wel een paar studies laten
zien.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik had kernstroom zo kunnen noemen. Ik ben het ermee eens dat in principe
alle externe kosten van elke brandstofsoort in de kostprijs verwerkt zouden
moeten worden. Het geldt dus ook voor kernstroom, laat daarover geen misverstand
bestaan. Wij houden er in Europa ook een pleidooi voor dat er voor een goede
vergelijking van de echte prijzen van alle energiesoorten van wordt uitgegaan
dat alle kosten in de prijs verwerkt worden. Maar voorlopig ben ik te zeer
verwikkeld in discussies om af te komen van subsidies op het gebruik van kolen
dan dat het verwerken van alle kosten bespreekbaar zou zijn.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik vind dit zeer belangrijk, want wij hebben in een motie vastgesteld
dat de eventuele invoering van versnelde liberalisering afhankelijk zal zijn
van de vraag hoe het level playing field in Europa gestalte krijgt, want het
een hangt wel met het ander samen.Minister Jorritsma-Lebbink:Als u de consument nog langer keuzemogelijkheden wilt onthouden, behalve
dan voor groene stroom, waarvoor de mensen gelukkig in groten getale kiezen,
alleen omdat de liberalisering nog niet helemaal verloopt zoals dat zou moeten,
dan verbaast mij dat. Ik neem aan dat wij hierover later nog
wel verder in debat zullen komen, maar ik ga nu even na wat wij moeten doen,
want ik ben het met u eens dat de markt nog niet goed werkt. Dat is gewoon
zo.Goed. De importcapaciteit moet vergroot worden, want dat leidt niet alleen
tot de import van meer goedkope stroom, maar ook tot meer concurrentie, waardoor
nog afgezien van het effect van een grotere import de prijzen wel eens omlaag
zouden kunnen gaan. Zodra er meer geïmporteerd kan worden, wordt het
immers ook interessant om in Nederland efficiënter te werken. Daar wordt
volop aan gewerkt en in de loop van volgend jaar zal het zo ver zijn.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter. Ik ben het met de minister eens dat het belangrijk is om de
milieukosten in de stroomprijs te verdisconteren. Zij heeft ook gezegd dat
er een level playing field moet komen op het punt van de milieurandvoorwaarden.
In hoeverre koppelt zij dit aan het vergroten van de importcapaciteit? Het
lijkt mij van belang om daaraan voorafgaand in Europa verder te komen op het
punt van die randvoorwaarden, omdat er anders nog meer vuile stroom het land
binnenkomt.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat is zeer de vraag, ik heb zojuist gezegd dat naarmate de importcapaciteit
groter wordt, de concurrentie groter zal worden. Het ligt niet alleen aan
de brandstofprijs, ik ben ervan overtuigd dat er op dit moment ook dingen
gebeuren die ermee te maken hebben dat men de Nederlandse markt makkelijk
af kan sluiten. Dit betekent dat vergroting van de importcapaciteit de concurrentie
in Nederland vergroot. Het is dan ook best mogelijk dat dit helemaal niet
automatisch betekent dat er meer stroom uit steenkool geïmporteerd wordt,
maar wel dat de prijzen in Nederland omlaag gaan.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter. Toch kan ik de minister niet volgen, want het gevolg van de
import van stroom is tot nu toe geweest dat er vooral meer kernstroom en bruinkoolstroom
Nederland binnenkwamen.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat is niet waar.Mevrouw Vos (GroenLinks):Dat zou ik dan heel graag met cijfers onderbouwd zien, want de cijfers
die ik heb gezien, kan ik niet anders interpreteren. In ieder geval komt er
stroom ons land binnen van oudere centrales, omdat die in veel gevallen toch
goedkoper is. In zulke gevallen kan het toch alleen maar relatief vuilere
stroom zijn die Nederland binnenkomt, omdat er sprake is van prijsconcurrentie.
Het milieu is er uiteindelijk de dupe van, zo constateer ik.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik zal even het rijtje afmaken, want er is nog veel meer aan de hand.
U gooit het nu alleen op de koppeling met vergroting van de importcapaciteit.
Ik kan die overigens helemaal niet stilzetten, want die capaciteit wordt gewoon
vergroot. Ik ben er ook een groot voorstander van, want ik denk dat dit er
wel eens toe zou kunnen leiden dat er per saldo minder stroom en zeker minder
vuile stroom geïmporteerd wordt, omdat de concurrentie in Nederland vergroot
wordt. Men kan dan niet meer manipuleren. Ik kom hier trouwens nog even op
terug.Overigens is ook versterking van de marktwerking in Nederland een mogelijkheid.
Ik denk hierbij in eerste instantie aan vergroting van de transparantie. De
productiecapaciteit van de centrales moet zichtbaar gemaakt worden. Het voorgenomen
onderhoud moet gepubliceerd worden. Dit lijkt mij heel belangrijk. Verder
moet er een betere balanceringsmarkt komen. Dit is allemaal gericht op het
beter voorspelbaar maken van markten. Het zal overigens wetgeving vereisen.
Ik ben er nu mee bezig om uit te zoeken of dit de goede weg is. Ik denk dat
het goede weg is.Betere marktwerking en een level playing field in Europa is de derde mogelijkheid.
Ook daar moet aan worden gewerkt. Bijvoorbeeld in Duitsland zijn door gebrekkige
bundeling en een onderhandelde toegang tot de netten de transporttarieven
hoger dan in Nederland. Het is best mogelijk dat winst van de netten gebruikt
wordt voor kruissubsidiëring van de productie. Ik sluit dit helemaal
niet uit. Daarom steun ik van harte de Europese voorstellen in de nieuwe richtlijn
voor verdere bundeling en voor een ecotaks op Europees niveau. Ik zal mij
hiervoor sterk maken in Brussel. Mevrouw Voûte stelde het al voor, maar
ook anderen zijn er groot voorstander van.De heer Ten Hoopen heeft gepleit voor een overbruggingsregeling totdat
het level playing field is gerealiseerd. Dit is op zich een sympathieke gedachte.
Ik moet meteen erbij zeggen dat ik gebonden ben aan het Brusselse steunkader.
Ingrijpen in de gas- en elektriciteitsprijzen is dus niet mogelijk. VNO-NCW
heeft er brief over aan mij en aan de Tweede Kamer gestuurd. Ik zal met het
bedrijfsleven bezien of er andere mogelijkheden zijn. Ik denk dat deze er
zijn, maar zekerheid heb ik er niet over. Wij moeten elke keer bekijken wat
mag en wat niet mag, ook in verband met Europa.Etikettering van stroom hoort ook bij de grotere transparantie die ik
nastreef. Ik kom binnen twee maanden met een brief bij de Kamer waarin alle
mogelijkheden uiteengezet worden, mede in reactie op het voorstel van mevrouw
Vos. De vraag is of wij het kunnen doen vooruitlopend op het bekend worden
van de Europese maatregelen. Wij zijn hierover in overleg met grote stroomverbruikers
en recentelijk ook met VNO-NCW. Wij zijn er nog op aan het studeren, maar
het is best ingewikkeld en het moet wel goed gebeuren. Als je etiketteert,
moeten de mensen immers wel op het etiket kunnen vertrouwen.Ik vind het lastig en riskant om direct te reageren op de opmerkingen
over de hoge prijzen en de vermeende manipulatie van de markt. Als het waar
is, is het echt een schande en moet er hard tegen worden opgetreden. Het is
typisch een onderwerp voor de NMa en de DTe. Zij zijn met een studie over
dit onderwerp bezig. Uitkomsten hiervan zijn nog niet bekend en ik kan daar
niet op vooruitlopen. Zodra ik er uitkomsten van heb, hoort de Kamer van mij.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Een aantal van de maatregelen die u nu meldt, komt terug in het Energierapport
2002. In de beantwoording gaf u aan dat dit in maart 2002 verschijnt, maar
het verdient de voorkeur om het ietsje naar voren te halen, opdat wij over
een aantal zaken nog kunnen debatteren voor de verkiezingen. Mijn eerste vraag
is of het mogelijk is, het in februari uit te brengen.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik denk het niet, helaas.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Dat is jammer. Voor de verdere voortgang hebben wij meer duidelijkheid
nodig.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik weet niet of een debat in februari veel helpt. Als wij naar aanleiding
van het energierapport dingen willen opnemen, zal het na de verkiezingen moeten
worden geregeld in een regeerakkoord. Ik wil het rapport wel ruim voor de
verkiezingen hebben, zodat wij er helderheid over hebben. Het moet ook een
goed energierapport zijn. Hiervoor moet een aantal dingen goed onderbouwd
zijn. Ook de AER moet een rol spelen. Ik denk niet dat ik het eerder klaar
kan hebben dan in maart. Ik vervroeg het al een jaar.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Er moet op 1 juli volgend jaar 1000 MW bij komen. Er zijn geluiden dat
de producenten die grensoverschrijdende capaciteit aanbieden, degenen zijn
die al in Nederland actief zijn en zo de prijzen hoog houden.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik noem dit vermeende manipulatie. Het moet wel bewezen worden. De NMa
en de DTe bekijken of er inderdaad sprake van is. In elk geval is het minder
goed mogelijk als de capaciteit groter is. Als er werkelijk gemanipuleerd
wordt en wij de producenten erop kunnen betrappen, moeten zij hard aangepakt
worden. Dat kan echt niet. Het zou betekenen dat men aan beide kanten van
de grens iets doet wat niet mag.De heer Ten Hoopen (CDA):Voorzitter. Ik waardeer de inspanning van de minister: internaliseren
en transparantie. Met het oog op de gevolgen voor het milieu, komt dan ook
de reciprociteit in Europa aan de orde. De minister kent echter de cijfers:
met onder andere WKK is ten opzichte van 1999 een reductie van 26% bereikt.
Ik zie de minister het hoofd schudden. Is dat niet juist?Minister Jorritsma-Lebbink:Ik heb op de vragen over WKK schriftelijk geantwoord. Er is over dat onderwerp
ook nog een brief naar de Kamer gegaan. Het gaat hierbij overigens om een
boeiende kwestie, maar ik wijs erop dat niet alles waar kan zijn. We zijn
tot de conclusie gekomen dat wel heel veel WKK-bedrijven met buitengewoon
veel vreemd vermogen zijn gefinancierd. Als er een failliet gaat, zeg ik:
jammer. Overigens, daarmee is de installatie niet weg. Die zal gesaneerd worden
en daarna wordt zij weer wel opgestart, alleen zal er dan een andere financiële
verhouding gelden. Zoiets kan gebeuren. Wat ik interessant vind is dat nadat
we het pakket bekend hebben gemaakt er grote investeringen plaatsvinden. Nu
worden weer WKK-installaties van ongeveer 260 mln gulden gebouwd. Er is ook
schriftelijk antwoord gegeven op een vraag over Cogen. Daarbij heb ik geprobeerd
op dit punt helderheid te scheppen. Nogmaals, niet alles kan waar zijn. Het
kan niet juist zijn dat men klaagt over te hoge prijzen en dat tegelijk WKK-installaties
niet kunnen draaien doordat de prijzen te laag zijn.De heer Ten Hoopen (CDA):Dat kan zo zijn, maar het faseverschil blijft.Minister Jorritsma-Lebbink:Ja, u hebt gelijk.De heer Ten Hoopen (CDA):Daarom vraag ik u nog een keer dringend dat terug te brengen. Dit raakt
namelijk het hele bedrijfsleven, juist in een periode waarin de concurrentiepositie
erg is teruggelopen. Daarom vraag ik u nogmaals met klem hieraan op korte
termijn iets te doen.Minister Jorritsma-Lebbink:Voorzitter. Ik ben graag bereid mee te denken, alleen, ik mag niet zo
veel. Een van de onderdelen van het plan betrof in feite het geven van subsidies
op gas, zeg maar: het geven van REB-kortingen op gas. Die zouden heel interessant
zijn, maar het mag niet. Het past niet bij het steunkader. Dat geldt niet
voor dit soort zaken. Wij moeten dus alle maatregelen die ik heb genoemd,
nemen. We moeten dus ook praten over een Europese ecotaks. Dan mag wel wat
wij willen, tenminste, als men in aanmerking neemt: een CO2-component,
een vervuilingscomponent of het internaliseren van een kostencomponent. Ik
ben daar zeer voor, maar zeg wel: dat is niet iets wat op korte termijn wordt
geregeld, alleen al niet vanwege het feit dat er nog één soort
is die wel gesubsidieerd wordt. Dat is niet het schone gas. Overigens gaat
het daarbij om het subsidiëren tot de wereldmarktprijs. Wat dat betreft
is het ook nog een lastige discussie. Ik ben echter tegen die subsidiëring.
Ik vind die niet goed. Daarmee zouden wij op zijn minst moeten ophouden. Vervolgens
moeten we internaliseren. Ik meen dat zal blijken dat dat nodig is. Ik verwacht
dat de discussie daarover in Europa zal beginnen.Wat het faseverschil betreft: inderdaad we moeten zo snel mogelijk tot
een oplossing van de kwesties zien te komen. Ik kan beginnen met iets te doen
ten behoeve van de transparantie, importcapaciteit enz. Daarmee creëer
je ook een beter level playing field. Nogmaals, we kijken wat wel kan.De heer Ten Hoopen (CDA):Internaliseren: natuurlijk, maar dat is een proces van uitermate lange
termijn.Minister Jorritsma-Lebbink:Daarom zeg ik: we kunnen andere dingen eerst doen.De heer Ten Hoopen (CDA):Maar we hebben het over de concurrentiepositie nu en over de vervuiling.
Ik onderstreep daarom wat ik zojuist zei.Minister Jorritsma-Lebbink:Nogmaals, ik probeer het nodige te doen en verder voeren wij overleg met
het bedrijfsleven hoe wij het beste kunnen handelen. Ik zeg er wel bij: veel
valt onmiddellijk onder het steunkader. Dus wat ik kan doen, doe ik. Dat zal
vooral zijn het zo snel mogelijk bevorderen van de concurrentiepositie; ervoor
zorgen dat het level playing field beter wordt. Verder moeten we in Europa
ons werk snel doen, maar voorlopig gaat de discussie over de Europese richtlijn.
Een aantal mensen vindt een bundeling niet erg prettig. Bij ontbundeling kunnen
wij echter veel tegenhouden. In Nederland kennen wij die situatie overigens
al. Verder gaat de discussie over de vraag of je nog 15% van je nationale
energievoorziening mag subsidiëren. Dat klinkt wel interessant, want
dan zouden wij ons gas ook voor een deel kunnen subsidiëren. Per saldo
zou het weer wel betekenen dat de kolen- en kernenergie gesubsidieerd
blijven en dat moeten wij niet willen.De voorzitter:Ik zie dat mevrouw Vos wil interrumperen. Alvorens haar het woord te geven,
wil ik de leden verzoeken terughoudend te zijn met het plegen van interrupties.
De minister zou tegen elf uur haar termijn kunnen beëindigen. Dan moet
de staatssecretaris nog aan het woord komen. Daarna komt er een tweede termijn.
Daarom zou ik het op prijs stellen als de leden met het plegen van interrupties
terughoudend zijn.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter. De minister heeft gezegd over de energie-etikettering binnen
twee maanden een brief naar de Kamer te zullen sturen. Daar dank ik haar voor.
Acht zij het van belang om in ieder geval te proberen dat wij voordat hier
de kleinverbruiker vrij is, dat systeem van etikettering hebben.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik vind dat wij die poging moeten doen. Of dat helemaal zal lukken, moeten
wij bekijken, maar wij moeten een poging doen om het zo snel mogelijk gerealiseerd
te hebben. Het is wel van belang dat wij weten wat in die richtlijn de eindvorm
van etikettering zal zijn. Uiteindelijk zijn wij hierbij afhankelijk van de
kennis uit het buitenland. Als wij het voorschrijven, maar er is onvoldoende
geregeld in het buitenland, is het een waardeloos etiket, want dan zal het
nauwelijks te controleren zijn. Ik ben dan ook blij dat er op dit terrein
een voorstel van de Europese Unie ligt.De heer Van Walsem (D66):Ik ben het spoor een beetje bijster als het gaat om de reciprociteit.
Ik ben er altijd van uitgegaan dat als in andere landen de markt dicht is,
wij niet uit dat land importeren, omdat wij daar ook niet naar kunnen exporteren.
Nu hoor ik steeds spreken over Franse stroom opgewekt uit kerncentrales, die
hier binnenkomt. Volgens mij is de Franse markt echter dicht.Minister Jorritsma-Lebbink:De grootste gebruikers zijn in Frankrijk ook vrij en dan mag er ook geïmporteerd
worden. Als het om kleinere leveringen gaat, mag het niet.Wat zijn er nu nog voor uitdagingen op dit terrein? Er is nog heel veel
te doen. Mijn handen jeuken dan ook. Ik voorzie in de energiemarkt grote ontwikkelingen.
Wij willen enerzijds de dynamiek van de markt vergroten en anderzijds de leveringszekerheid
garanderen. Dat betekent dat ik serieus kijk of de situatie die zich in Californië
heeft voorgedaan op de langere termijn ook op de Nederlandse markt zou kunnen
gaan spelen. Ik voel mij er natuurlijk verantwoordelijk voor dat lichten blijven
branden als de klant daarom vraagt. Daar ben ik op aanspreekbaar. Als dat
betekent dat wij op een aantal onderdelen additionele maatregelen moeten treffen,
zal ik niet aarzelen om dat voor te stellen. Het zou dan bijvoorbeeld kunnen
gaan om het goed en tijdig kunnen ontsluiten van informatie over inzet, onderhoud
van productiecentrales en investeringsplannen aan de aanbodzijde. Ik moet
dan ook nadrukkelijk kijken wat tot de exclusieve verantwoordelijkheid van
Nederland behoort en wat in internationaal verband moet worden opgepakt, bijvoorbeeld
in het kader van de discussie over het groenboek voorzieningszekerheid. Ik
zal de Kamer begin volgend jaar voorzien van een uitgebreide analyse rond
dat onderwerp.Wij hebben samen met de Kamer de beleidsregels privatisering opgesteld.
Die regels worden in wetgeving omgezet. Dat geldt ook voor de criteria voor
meerderheidsprivatisering. Dit om zoveel mogelijk rechtszekerheid te bieden
aan partijen in de markt ten aanzien van de investeringen die zij gaan doen
en de eisen waaraan ze moeten voldoen om in 2004 ook het resterende deel van
het bedrijf te mogen kopen. Daarnaast wordt in het wetsvoorstel onder meer
een procedure uitgewerkt voor het aanwijzen van een andere netbeheerder. Dat
moest nog worden uitgewerkt. Daardoor is het ons gelukt om op een goede manier
de uiteenlopende publieke belangen te borgen. Ik ben daar trots op en daar
mag u als Kamer ook best trots op zijn.De komende jaren ligt er nog een groot vraagstuk op het terrein van de
overige netwerksectoren, zoals het openbaar vervoer, post, kabel, telecom,
breedband en natuurlijk ook in semi-publieke sectoren als onderwijs, onderzoek
en zorg. Ik zal daar later nog over spreken. Bij netwerksectoren als kabel
en openbaar vervoer gaat het er steeds om dat je zowel het falen van de markt
als het falen van de overheid probeert te voorkomen. Eerst vanuit Verkeer
en Waterstaat en nu vanuit Economische Zaken zie ik dat verschillende departementen
enorm met vraagstukken vechten. De netwerknotitie van februari verleden jaar
was de eerste poging van het volledige kabinet om tot gezamenlijke ordeningsprincipes
te komen. De voorzet kwam van mijn ministerie en is heel goed ontvangen. EZ
is natuurlijk bij uitstek geschikt om dit soort voorzetten te doen. Er is
bij ons heel veel kennis over marktordeningsvraagstukken aanwezig, maar ook
eigen ervaring als het gaat om elektriciteit en gas. Daar komt nog bij de
kennis over ICT, want de marktordening wordt steeds meer een proces waar veel
ICT bij gebruikt wordt. ICT maakt ook nieuwe concepten mogelijk. Ik denk aan
het op afstand lezen van energiemeters. Dat is natuurlijk zeer interessant.
Een starre marktordening kan ook technologische doorbraken belemmeren. Verder
mogen onze regels internet via het elektriciteitsnetwerk niet in de weg staan.
De coördinerende rol van Economische Zaken wordt steeds belangrijker.
Ik merk dat in de Kamer waar om meer regie gevraagd wordt. Ik merk dat ook
in het kabinet waar gevraagd wordt, mee te denken over sectoren buiten mijn
ministerie. Ik wil die rol graag vervullen. EZ heeft kennis en ervaring. Het
ministerie is een kenniscentrum. Ik ben mij ervan bewust dat de Kamer een
aantal aandachtspunten heeft genoemd. De coördinatie tussen de ministeries
kan strakker, met name in de uitvoering. De rechte lijnen dwars door de dossiers
kunnen explicieter worden aangegeven. Ik noem in dit verband de verschillende
publieke belangen. Mevrouw Voûte spreekt zelfs van een soort kennis-
en ervaringstoets waarbij andere ministeries verplicht EZ moeten raadplegen.
Ik vind dit een waardevolle suggestie, die ik graag nader zal bestuderen.
Ik moet mij natuurlijk voorzichtig uitdrukken, want hierbij zijn ook andere
ministeries betrokken.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik wil een verbinding leggen met de implementatieteams waar de heer Bolhuis
in eerste termijn over heeft gesproken. Bundeling van die teams met deze toets
leidt tot een waardevol proces. Bij de toets vooraf staat de borging van het
publieke belang centraal. In een dergelijk proces kunnen alle
waardevolle elementen goed naar voren komen.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik wil graag bezien of dit tot de mogelijkheden behoort. Ik zal mijn collega's
hierover moeten consulteren.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):U heeft de PvdA-nota over publieke belangen en de markt namens het kabinet
min of meer omarmd. Ik ga er dan ook van uit dat dit voor alle departementen
geldt. Het lijkt mij heel goed dat EZ een en ander coördineert.Minister Jorritsma-Lebbink:Wij hadden het over EZ als kenniscentrum en over een verplichte toets
vooraf. Het gaat erom dat EZ hierin altijd een rol moet spelen.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Daar gaat die nota ook over.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik had de indruk dat de nota niet zozeer over EZ ging als wel over het
publieke belang.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Inderdaad, maar ook over de wijze waarop EZ de borging van het publieke
belang toetst. Dit kader geldt voor alle departementen.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik geloof dat er sprake is van een misverstand, maar ik meen dat ik er
genoeg over gezegd heb.Het innovatievermogen van de Nederlandse economie is niet goed genoeg
en dat weten wij. Uit publicaties van de Europese Commissie blijkt dat het
beeld niet verbetert. Het baart ons zorgen dat de groei van het Nederlandse
innovatievermogen achterloopt bij die van andere lidstaten. Voorbeelden van
een succesvolle toepassing van een systeembenadering zijn er ook, namelijk
het ICT-beleid, het actieplan Life sciences en het strategische plan Genomics.Wij stimuleren de wisselwerking in het innovatiesysteem. Wij trachten
de kwaliteit van het human capital te verbeteren. ICT helpt natuurlijk ook.
Ik ben van mening dat onderzoeksresultaten sneller moeten doorstromen naar
de markt. Onderzoekers moeten ook worden geïnspireerd door contacten
met de praktijk, zoals mevrouw Voûte terecht heeft opgemerkt. Ik ben
hierop ingegaan in mijn speech in Utrecht ter gelegenheid van de opening van
het academisch jaar. Ik heb erop gewezen dat het van groot belang is dat kennisinstellingen
en bedrijven meer moeten samenwerken. Daarmee bedoel ik niet dat het bedrijfsleven
bepaalt wat de onderzoeker moet doen, maar wel dat de onderzoeker goed luistert
naar het bedrijfsleven. Dit is overigens ook de analyse van de verkenning
inzake onderwijs en onderzoek. Op die manier neemt het rendement van het wetenschappelijk
onderzoek bij publieke kennisinstellingen toe en dat is ook nodig gezien het
belang daarvan voor het Nederlandse innovatievermogen. Publieke kennisinstellingen
hebben een eigen verantwoordelijkheid, maar ook die betreft een publieke taak.
Het gaat er niet om, de onafhankelijkheid of de objectiviteit van het wetenschappelijk
onderzoek aan te tasten. Die onafhankelijkheid en objectiviteit zijn een publiek
belang en dat moet geborgd worden, zoals de heer Bolhuis terecht heeft opgemerkt.
Het gaat erom de maatschappelijke en economische oriëntaties van het
onderzoek te verbeteren. Dat willen wij stimuleren. Daarin staan wij overigens
niet alleen; ik las het ook in het verkiezingsprogramma van de Partij van
de Arbeid. Daar was ik blij mee.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Daar staan ook nog andere dingen in. Erkent de minister dat universitair
onderzoek ook op basis van vrijheid moet plaatsvinden? Blijft zij dat waardevol
vinden? Het bedrijfsleven moet niet de inhoud van het fundamenteel onderzoek
bepalen omdat er aan het een of ander behoefte is. Je moet een onderscheid
maken tussen fundamenteel onderzoek en marktgericht onderzoek.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik vind dat fundamenteel onderzoek vrij moet zijn, maar de inspiratie
tot fundamenteel onderzoek moet uit de maatschappij komen. Ik ken te veel
onderzoekers die nog nooit met mensen uit het bedrijfsleven hebben gesproken.
Dat waren overigens ook degenen die kritiek hadden op mijn opmerking. Ik ken
ook veel onderzoekers die wel vaak contact hebben met het bedrijfsleven en
vrij onderzoek doen dat zij zelf bedenken. Je moet wel in de maatschappij
nagaan op welk gebied fundamentele vragen worden gesteld. Vervolgens bepaalt
men zelf wat men doet. Die keuze hoort men in volledige vrijheid te maken,
maar niet buiten de maatschappij om.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Mij lijkt dat het belangrijk is dat niet alleen naar de behoefte van de
maatschappij wordt gekeken.De voorzitter:Dat is uw opvatting en die moet u bewaren voor de tweede termijn. Als
u een vraag heeft, kunt u die nu stellen.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Wij verschillen van mening en ik denk dat dit zo blijft.Minister Jorritsma-Lebbink:Dan verschillen de heer Bolhuis en mevrouw Witteveen waarschijnlijk ook
van mening, want ik heb goed naar de heer Bolhuis geluisterd en hij zegt precies
hetzelfde als ik in Utrecht heb gezegd, namelijk dat er wel degelijk een wisselwerking
behoort te zijn tussen onderzoekers en het bedrijfsleven. Wij zeggen niet
dat het bedrijfsleven moet bepalen wat onderzocht moet worden. Onderzoekers
moeten in vrijheid beslissen. Een aantal van hen zal vervolgens iets heel
anders onderzoeken. Dat moet vooral kunnen, maar het is uitermate onverstandig
als onderzoekers niet praten met mensen uit het bedrijfsleven. Het is overigens
heel verstandig als zij ook praten met mensen uit de wereld van de cultuur
en met mensen uit andere sectoren. Dan treedt een gezonde wisselwerking op.
Ik ben er heel blij mee dat zoveel beweging is ontstaan. Blijkbaar voelt men
zich toch een beetje betrapt. Overigens zijn samenwerking en kwaliteit wel
degelijk voorwaarden voor financiering. Als men nergens naar luistert, levert
dat een tekort aan kwaliteit op. Dat kan niet anders.Overigens is er al een aantal instrumenten om de samenwerking te bevorderen.
De heer Blok vroeg naar de instrumenten die daarvoor beschikbaar zijn. Een
heel belangrijk instrument is natuurlijk ICES-KIS. De afgelopen jaren hebben
wij zo'n 465 mln gulden geïnvesteerd in een betere relatie tussen kennisinstellingen
en bedrijven. Daarnaast zijn er de IOP's en STW. Op deelterreinen wordt de
samenwerking op een andere manier vorm gegeven, zoals bij Genomics
en in de commissie-LePère rond ICT. Een ander voorbeeld van het versterken
van de wisselwerking tussen bedrijven en publieke kennisinstellingen zijn
de vier technologische topinstituten (TTI's). Op de vraag van mevrouw Voûte
kan ik antwoorden dat de geplande tussenevaluatie van de TTI's inmiddels is
afgerond. In november ontvangt de Kamer de evaluatie en de beleidsimplicaties.
Ik kan al zeggen dat de TTI's goed op weg zijn om hun doelstelling, internationale
excellentie, te realiseren.De heer Blok stelde voor om een benchmarkonderzoek uit te voeren naar
de faciliteiten die universiteiten bieden aan onderzoekers om een eigen bedrijf
te beginnen. Hij wilde daarbij de buitenlandse ervaringen betrekken. Ik neem
dat idee graag over. Een dergelijke benchmark zal een goede input opleveren
voor de meting van het effect van de aangekondigde technostartersregeling.De heer Ten Hoopen wees op het belang van kennisdiffusie. Dat belang onderschrijf
ik. Kennisdiffusie is voor het innovatievermogen belangrijk, vooral voor het
midden- en kleinbedrijf. Daarom heb ik recentelijk het kennisdiffusie-instrumentarium
gestroomlijnd. De heer Ten Hoopen wil ook een kenniscentrum kennisdiffusie.
Daar ben ik wat voorzichtiger mee. Wij beschikken immers al over een aantal
instituten zoals Syntens. De rol van dergelijke intermediaire organisaties
heeft wel mijn aandacht. Voor een goede werking van het innovatiesysteem spelen
zij natuurlijk een centrale rol. Ik ben bereid, de suggestie van de heer Ten
Hoopen te betrekken bij het IBO-technologiebeleid. Dat moet overigens niet
worden verward met het net afgeronde IBO over energiesubsidies. Wij houden
op dit moment een IBO-technologie dat het hele terrein bestrijkt. Zijn suggestie
zal ik daar graag bij betrekken.Wat is de uitdaging? Met de systeembenadering en de nieuwe organisatie
van het innovatiebeleid is een grote stap in de goede richting gezet, maar
wij zijn er nog lang niet. Dat blijkt uit de conclusies van de Verkenning
onderwijs en onderzoek. Bij de aansturing en financiering van het wetenschappelijk
onderzoek moet de samenwerking met het bedrijfsleven echt meer aandacht krijgen.
Universiteiten en kennisinstellingen zouden daarop naar mijn mening best mogen
worden afgerekend. Daarnaast moeten kennisinstellingen meer op prestaties
worden afgerekend. De geldstroom naar universiteiten zouden wij veel meer
prestatiegericht en competitief moeten inzetten. Dat kan zowel via de eerste
geldstroom direct naar de universiteiten gaan, als via de tweede geldstroom
en NWO. Daardoor wordt de doelmatigheid versterkt.Voor het einde van de kabinetsperiode zal ik met collega Hermans de verschillende
opties uit de Verkenning nader uitwerken, zodat een volgend kabinet kan beslissen
over een optimale beleidsmix, waarbij voldoende fundamenteel onderzoek vrij
en onafhankelijk kan gebeuren, maar er ook voldoende contact en samenwerking
met het bedrijfsleven is.Net als de heer Bolhuis en mevrouw Voûte zie ik hierin echt een
belangrijke rol voor de minister van Economische Zaken als aanjager van het
nationale innovatiesysteem. Daarom ben ik graag bereid, bouwstenen te maken
voor een innovatienota waarmee een volgend kabinet een vliegende start kan
maken. Het IBO-technologiebeleid komt eind april beschikbaar. De Verkenning
onderwijs en onderzoek hoort daarbij, want verbetering van het innovatievermogen
mag natuurlijk niet vertraagd worden.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik begrijp dat de minister inderdaad een soort actieplan voor de innovatie
zal opstellen. Het is goed dat er zoveel initiatieven zijn. NWO heeft op dit
moment zo'n acht maatschappelijke thema's, waarvoor 50% van het budget wordt
ingezet. Zullen die onderwerpen ook betrokken worden bij de innovatie? Pas
dan ontstaat er synergie.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat lijkt mij wel. Ik zal dat graag doen.Het beleid van het ministerie van Economische Zaken op het gebied van
de arbeidsmarkt, scholing en onderwijs heeft een sterke onderlinge samenhang
en is goed afgestemd op dat van de collega-departementen. Dat moet natuurlijk
ook. Vertrekpunt voor mijn ministerie is het belang van human capital voor
het innovatievermogen en de productiviteitsontwikkeling. Ik zou dat beleid
dan ook geenszins fragmentarisch willen noemen, zoals de heer Bolhuis deed.
Het moet sociale partners stimuleren om te investeren in bijvoorbeeld de employability
van werknemers. Belangrijke instrumenten zijn daarvoor het keurmerk investors
in people, maar ook het kenniscentrum elders verworven competenties. Gezien
het belang van een goed opgeleide beroepsbevolking ben ik heel actief in het
verbeteren van het onderwijssysteem. De heer Bolhuis vroeg mij daarnaar. Ik
wijs hem op onze prominente rol in de Verkenning onderwijs en onderzoek. Ik
wijs hem ook op de MDW-scholingsmarkt. Daarover heeft de Kamer de vorige week
het kabinetsstandpunt mogen ontvangen. Verder ben ik bezig met de ontwikkeling
van de persoonlijke ontwikkelingsrekening. Samen met het ministerie van OCW
en de sociale partners is dat idee uitgewerkt. Wij zullen proberen daarover
tijdens het komende najaarsoverleg nadere afspraken te maken.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik dank de minister voor haar aandacht, juist voor het beroepsonderwijs.
Vakmanschap en beroepsonderwijs zijn buitengewoon belangrijk. Ik las in de
antwoorden op de vragen over het beroepsonderwijs dat men dat zelf moet trekken.
De minister doet zichzelf op die manier onrecht, omdat het kabinet juist 500
mln gulden heeft gegeven aan onder andere dat beroepsonderwijs. Het lijk mij
goed daar nog eens de nadruk op te leggen.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik begrijp de vraag niet goed. Wie moet wat zelf trekken?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik las in de antwoorden dat de minister van OCW het idee heeft dat het
beroepsonderwijs door de private sector getrokken moet worden. Dat is gedeeltelijk
waar. Het kabinet heeft er zelf echter ook heel veel geld bijgelegd.Minister Jorritsma-Lebbink:Op welk antwoord en welke pagina duidt u?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Het gaat om de pagina's 38 en 39. Dat antwoord verbaasde mij, juist omdat het kabinet zoveel aandacht besteedt aan het beroepsonderwijs.De heer Van Walsem (D66):Er staat gewoon dat het onderwijs met de middelen die het nu heeft, inclusief
de overheidssubsidies, zelf efficiënter en beter kan werken en de eigen
broek moet ophouden.Minister Jorritsma-Lebbink:Natuurlijk. Wij gaan niet vernieuwen. Ik zou niet weten hoe wij het beroepsonderwijs
kunnen vernieuwen. Het beroepsonderwijs zal zichzelf moeten vernieuwen en
zal dus moeten voorstellen hoe dat moet; het moet ook op prestaties worden
afgerekend. Het kan niet zo zijn dat op het ministerie van OCW of op het ministerie
van EZ wordt bedacht hoe het beroepsonderwijs zich moet vernieuwen. Dat moet
de sector zelf doen, maar niet alleen met nieuw geld. Vernieuwing behoort
te komen uit het totale budget. Wij hebben inmiddels overigens behoorlijk
wat extra middelen beschikbaar gesteld.De heer Bolhuis (PvdA):Ik ben blij dat mijn collega's het belang van het beroepsonderwijs onderschrijven.
Ik heb dat gisteren uitgebreid naar voren gebracht en ik heb de minister gecomplimenteerd
voor het initiatief van het ministerie, maar ik heb ook gezegd dat het fragmentarisch
is. De minister ontkent dat, maar deze antwoorden onderschrijven in feite
wat ik gisteren heb gezegd: het beroepsonderwijs wordt weer weggeschoven en
moet het zelf doen. Ik vraag de minister om toch eens te kijken naar de materiële
noden van het beroepsonderwijs. Het kabinet heeft daar inderdaad iets extra's
voor gedaan, maar de eigen cijfers van het kabinet, ook in de zojuist door
de minister genoemde verkenning, geven aan dat het beroepsonderwijs een groot
financieel tekort heeft. Dat moet prioriteit hebben bij de versterking van
het onderwijs.De voorzitter:U houdt nu een betoog; wat is uw vraag?De heer Bolhuis (PvdA):Erkent de minister alsnog dat er meer ICES-middelen naar het beroepsonderwijs
moeten gaan?Minister Jorritsma-Lebbink:Dat kan dus niet. Er kunnen via ICES/KIS geen middelen naar het beroepsonderwijs.
Althans: er kunnen middelen naar het beroepsonderwijs als daar projecten voor
zijn ingediend. Op het terrein van ICES/KIS zijn een aantal projecten ingediend
en die zullen in de tender een rol spelen als zij kwalitatief goed zijn en
volgens het CPB voldoende rendement opleveren, want wij hebben afgesproken
dat alleen de projecten gehonoreerd zullen worden die voldoende rendement
opleveren. Daar is een procedure voor afgesproken waarvan de Kamer op de hoogte
is gesteld en die de Kamer volgens mij ook onderschreven heeft. Uiteindelijk
zal het volgende kabinet beslissen wat er precies gaat gebeuren.De heer Bolhuis (PvdA):Zeker, maar de vraag was of de claim die OCW heeft neergelegd voor het
beroepsonderwijs, door EZ wordt onderschreven.Minister Jorritsma-Lebbink:Er is geen claim voor meer middelen op ICES/KIS gelegd. Er zijn middelen
gevraagd en er is een tenderprocedure, waarbij scholen en clusters van scholen
projecten hebben ingediend voor ICES/KIS. Zo zijn uiteindelijk ooit de TTI's
ontstaan. Dat is de ICES/KIS-operatie; daar is een volstrekt transparante
procedure voor en daar komen uiteindelijk projecten uit rollen. Er zijn natuurlijk
claims voor het beroepsonderwijs. Ongetwijfeld zal daar, net als dit jaar,
bij het regeerakkoord in 2002 weer extra geld voor zijn, want niet alle wensen
zijn al vervuld. Tegelijkertijd is het verstandig om te bekijken of de bestaande
middelen op een efficiëntere en betere manier kunnen worden ingezet;
dat doen wij in feite ook bij de verkenningen op het punt van onderwijs en
onderzoek. Vernieuwing heeft dus ook te maken met bestaande middelen en niet
alleen met het gebruik van nieuwe middelen.De heer Bolhuis (PvdA):Ik had gevraagd of EZ samen met OCW een soort taskforce of commissie kan
instellen om tot een samenhangende aanpak van het beroepsonderwijs en het
bedrijfsleven te komen. Daar heb ik nog geen antwoord op gekregen.Minister Jorritsma-Lebbink:Dan ga ik even door met waar wij mee bezig zijn, want wij doen eigenlijk
alles samen. Op het punt van het beroepsonderwijs werken de heer Hermans en
ik buitengewoon nauw samen. De heer Bolhuis vroeg naar mijn mening over een
actieprogramma inzake een scholingsimpuls voor de bouw. De scholingsimpuls
is een generiek instrument, gericht op alle branches. De bouw kan daarin participeren
en ik wil deze sector daar graag bij uitnodigen. Wij doen overigens voor de
bouw al het een en ander. Er is net een arbeidsradar uitgevoerd en de knelpunten
in de sector en de mogelijke oplossingsrichtingen zijn dus in kaart gebracht.
De bouwsector is op dit moment bezig met de uitwerking van de follow up.Economische Zaken is vertegenwoordigd in de stuurgroep beroepsonderwijs
en scholing en heeft aangezet tot de recente SER-adviesaanvraag over levenslang
leren. Die brede commissie houdt zich bezig met een impuls voor het beroepsonderwijs
en Economische Zaken is daar, zoals gezegd, in vertegenwoordigd. Verbetering
van de onderwijsmarkt en van de kwaliteit van de beroepsbevolking heeft een
prominente plaats in mijn economisch beleid, want op het vlak van scholing
en employability zijn wij er natuurlijk nog niet. Verdere institutionele vernieuwing
van onderwijs en scholingstelsel is echt hard nodig om onze maatschappij klaar
te maken voor de kenniseconomie. Ontwikkeling van een onderwijsmarkt zie ik
daarvoor als een vereiste. In de verkenning onderwijs en onderzoek en de MDW
scholing is dat ook uitgebreid aan de orde gekomen. Duidelijk is dat wij de
afnemer van het onderwijs meer invloed moeten geven, dus minder aanbodsturing
en meer vraagsturing. Ik ben dan ook blij dat de heer Bolhuis een voorstander
is van vouchers in het onderwijs. Onderwijsinstellingen moeten ook meer ruimte
krijgen om zich te profileren en hun aanbod af te stemmen op de behoefte van
onderwijsafnemers en de behoefte van de arbeidsmarkt. Voor het einde van de
kabinetsperiode werken collega Hermans en ik een aantal van dat soort opties
ook echt uit, zodat een volgend kabinet daar direct concreet mee aan de slag
kan.Voor scholing en training van werkenden kan ook gedacht worden aan de
persoonlijke ontwikkelingsrekening. Dat zou een enorme impuls voor
de dynamiek van de arbeidsmarkt kunnen betekenen.Er is mij gevraagd hoe ik de integratie en synergie op de volgende terreinen
bevorder: ICT, onderwijs, innovatie, infrastructuur en de rol van de overheid.
De bouwstenennotitie die de Kamer al heeft ontvangen, dan wel een dezer dagen
ontvangt, geeft een helder beeld en een verdere verdieping. Een duidelijk
en concreet resultaat van mijn ICT-beleid is natuurlijk het Gigaportproject.
In het kader van Gigaport is medio dit jaar het Surfnetwerk 5 in gebruik genomen.
Dit netwerk is één van de meest geavanceerde communicatienetwerken
ter wereld. Het Gigaportproject heeft de aantrekkelijkheid van Nederland als
vestigingslocatie bepaald versterkt. Ik kan mevrouw Voûte zeggen dat
inmiddels wordt gewerkt aan Gigaport 2, teneinde de ambitie te realiseren
die in het actieplan e-Europe is vastgesteld: een pan-Europees onderzoeksnetwerk
met een snelheid van tenminste 100 gigabit per seconde.Mevrouw Voûte heeft terecht gesteld dat e-government een zeer belangrijke
aanjager zou kunnen zijn voor het bevorderen van de vraag naar breedbandtoepassingen.
Op dit terrein gebeurt er nu al veel. Ik wijs op Kennisnet en de elektronische
overheid. Daarnaast zal het kabinet rond de jaarwisseling de Kamer informeren
over zijn voornemens ten aanzien van de ontwikkeling van breedbandtoepassingen.
Met het actieplan Concurreren met ICT-competenties hebben wij ook een sterke
impuls gegeven aan het ICT-onderzoek in Nederland. Er is 250 mln gulden gegeven
aan een aantal projecten die de Kamer kent. Met het plan van aanpak ICT en
MKB wil ik bedrijven stimuleren om elektronisch zaken te doen. Ik trek daarvoor
binnen mijn begroting 50 mln euro uit over een periode van vier jaar.Mij is gevraagd wat ik doe om de ICT-infrastructuur te versterken, en
dan vooral de bevordering van breedbandtechnologie, in het bijzonder de last
mile-problematiek. Ook is gevraagd hoe ik aankijk tegen de roep om een grotere
rol van de overheid als gevolg van de huidige malaise in de telecomsector.
De huidige marktsituatie in de telecomsector maakt investeringen in nieuwe
infrastructuur zoals glasvezel een stuk moeilijker. De benodigde investeringen
zijn fors en de marktverwachtingen zijn onzeker, omdat de grootschalige toepassing
nog in de kinderschoenen staat. De business case is dan ook nog moeilijk rond
te krijgen. Ik denk echter dat de malaise in de telecomsector tijdelijk zal
zijn. De onderliggende tendens dat bedrijven en consumenten steeds meer telecommunicatie
nodig hebben, blijft bestaan. Een teken daarvan is ook het enorm snel groeiende
aantal breedbandaansluitingen – ADSL en kabel – voor consumenten.
Ik schat dat er op dit moment in Nederland al ruim 600.000 zijn. Daaruit blijkt
dat de markt het moet, maar ook kan oppakken.In de tweede plaats denk ik dat de breedbandhuisaansluitingen nog in een
experimenteerfase zitten, zowel technisch als economisch. Zulke experimenten
moeten wij vooral stimuleren en het kabinet legt dan ook de nadruk op onderwijs,
onderzoek en experimenten. In de voortgangsrapportage Digitale delta hebben
wij de start van een aantal breedbandpilots aangekondigd, waarbij vooral de
economische experimenten centraal staan. In lokale initiatieven kunnen nieuwe
businessmodellen worden uitgewerkt. De opgedane ervaringen komen zo ook breder
beschikbaar. Oplossingsrichtingen zouden kunnen liggen in nieuwe vormen van
samenwerking tussen ook niet traditionele partijen, waaronder de gebruikers
zelf, het bundelen van voldoende interessante vraag, het ontwikkelen van breedbandapplicaties,
enz. Kortom, begin 2002 gaan wij van start met enkele initiatieven om de aanleg
van breedbandinternet ook goed te stimuleren.Voorzitter. Ik sluit af. Hoe wil ik nu terugkijken op de afgelopen ruim
drie jaar? Ik zou mij dan graag willen typeren – zo sta ik overigens
al jaren bekend – als een doener, maar dan een op het terrein van de
marktordening en van de economische vernieuwing. De liberalisering van de
energiesector is volledig in de steigers gezet en wij hebben grote vorderingen
met de uitvoering gemaakt. Dat deden wij gericht aan de hand van de bekende
liberalisering in de netwerksectoren. De grote markt voor groene elektriciteit
vind ik een prachtig voorbeeld. Er is een deugdelijke economische toezichtstructuur
neergezet, waarin verschillende sectoren – vervoer, spoor, energie en
op termijn ook telecom – binnen de NMa worden geïntegreerd. Met
de Digitale delta hebben wij het ICT-beleid van een behoorlijk elan voorzien
en is innovatie hoog op de politieke agenda gekomen. Er is ook geïnvesteerd
in kennisinfrastructuur. Ik ben heel tevreden over de besluitvorming over
het near shore wind park en last but not least stemmen de vele concrete resultaten
van MDW-projecten en straks misschien MPDW-projecten mij tot vreugd.Nu sta ik bekend als een doener, maar ik houd ook van strategie. Ik heb
het onderwerp arbeidsproductiviteitsgroei goed op de agenda gezet en, zoals
u weet, is Economische Zaken zeer nauw betrokken geweest bij allerlei kabinetsbrede
verkenningen op het terrein van onderzoek, onderwijs, zorg, sociale infra,
enz. Wat is nu de hoofdlijn van het kabinet? Het zal u opgevallen zijn dat
geld uitgeven niet meer als panacee voor alle problemen in dit land wordt
gezien, zeker niet voor het realiseren van publieke doelen. Marktordening
en institutionele hervormingen staan centraal in alle verkenningen die wij
gepleegd hebben. De verkenningen gaan dus ook volledig uit van het gedachtegoed
van mijn ministerie. U zult zich kunnen voorstellen dat mij dat zeer pleziert
en dat ik mij daarom ook zeer verheug op de komende vier jaar!De heer Van Dijke (ChristenUnie):Voorzitter. Het geven van schriftelijke antwoorden kan de gang van zaken
vlotter laten verlopen, maar aan de andere kant ook beletten dat je erover
kunt discussiëren. Wij hebben schriftelijke antwoorden gekregen op vragen
die ik gesteld heb over de ECD en daarin wordt onder andere geschetst hoe
de prioriteitstelling totstandkomt. Maar dat was mijn vraag niet.De voorzitter:Ik stel voor om dat in uw tweede termijn mee te nemen!De heer Van Dijke (ChristenUnie):Dat had ik graag gedaan, ware het niet dat ik geen tijd meer over heb.De voorzitter:Dan gaat het af van uw tijd die u voor de nog resterende begrotingen heeft.
Ik vind niet dat u in een interruptie vragen kunt stellen die niet aan de
orde zijn.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Ze zijn wel aan de orde, want die vragen en ook de antwoorden daarop maken
onderdeel uit van de wijze waarop wij met elkaar debatteren. Ik had dan ook
graag van de minister een antwoord op mijn vraag gehad, maar zij schiet er
in de schriftelijke beantwoording langs en daarom wil ik de vraag nu herhalen.
Als zij die in haar termijn had beantwoord, had ik daarop kunnen reageren.
Ik zal de vraag dan ook kort stellen.De voorzitter:Neen, u krijgt in uw tweede termijn de gelegenheid om dat te doen. De
vraag is schriftelijk beantwoord en niet in het mondelinge betoog van de minister.Staatssecretaris Ybema:Mijnheer de voorzitter. Net als de minister wil ik beginnen met de recente
gebeurtenissen in de Verenigde Staten die mij net als u allen diep hebben
geraakt. Toevallig was ik op het moment van de aanslagen in Washington. Op
het moment van de aanslag op Capitol Hill hield ik een toespraak over het
maatschappelijk verantwoord ondernemen, een onderwerp dat ook in de Verenigde
Staten buitengewoon serieus wordt genomen. Een belangrijk doel van mijn bezoek
aan de Verenigde Staten was om met vertegenwoordigers van de Amerikaanse regering
en de overheid te praten over de voorbereiding van de WTO-conferentie in Doha
in november. De noodzaak van het welslagen van deze ministeriële conferentie
is na 11 september jongstleden alleen maar toegenomen. De Europese Unie en
ook de Verenigde Staten zullen moeten laten zien dat het hen ernst is, te
komen tot wereldwijde versterking van de internationale economische rechtsorde.Net als voor Seattle is een belangrijk aandachtspunt voor Nederland en
de Europese Commissie dat tegemoetgekomen moet worden aan de gerechtvaardigde
verlangens van de ontwikkelingslanden. Wij moeten echt ernst maken met het
openstellen van onze markten voor ontwikkelingslanden. Het belang hiervan
was al groot en is na 11 september alleen maar groter geworden. Diverse sprekers
hebben daar terecht op gewezen. Het "everything but arms"-voorstel voor vrije toegang van de producten
van de minst ontwikkelde landen tot de Europese markt is door de Europese
gemeenschap aanvaard. Dat is een belangrijke eerste stap. Ik ben dan ook trots
dat dit voorstel van oorsprong een Nederlands voorstel is, waarvoor door het
kabinet hard is gevochten. Ook de WTO-rechtswinkel, waarvan ik de opening
in Genève met enkelen van u luister heb mogen bijzetten, is een belangrijk
Nederlands/Colombiaans initiatief.Wij moeten echter meer doen om een daadwerkelijke integratie van de ontwikkelingslanden
in het wereldhandelsstelsel te bevorderen. Bezien moet worden op welke punten
wij tegemoet kunnen komen aan de serieuze problemen van ontwikkelingslanden
met de implementatie van de bestaande WTO-akkoorden en met name de afspraken
die in de Uruguayronde zijn gemaakt. Wij moeten oppassen dat wij geen eisen
formuleren die voor ontwikkelingslanden de facto protectionistisch zijn.Verder zullen er compromissen moeten worden gevonden voor het binnen Europa
altijd moeilijke punt van de landbouw. Ik hoop dat de Europese Unie bij dit
dossier boven haar eigen belang zal weten uit te stijgen. Lidstaten hebben
hier als geheel te veel de neiging, zich protectionistisch op te stellen.
Dit is een heel gevoelig punt, want wij moeten voorkomen dat binnen de Europese
Unie zodanige tegenstellingen ontstaan dat het optreden van de Europese Unie
in het WTO-proces verslapt. Zonder de drijvende kracht van de Europese Unie
zullen de inspanning verslappen die moeten worden geleverd voor een nieuwe
ronde.Ondanks het voorgaande ben ik optimistisch. De voorbereiding van de ministeriële
WTO-conferentie in Doha zijn duidelijk verder gevorderd dan in de aanloop
naar de vorige bijeenkomst in Seattle. De steun voor de lancering van deze
ronde is op dit moment breder dan destijds. Mocht het niet lukken om van Katar
een succes te maken, dan zal dat leiden tot een zware politieke en economische
terugslag. Het zou een economische terugslag zijn, omdat in deze onzekere
tijden het vertrouwen van de markten verder zou dalen en een politieke, omdat
het gezag van de WTO zou worden aangetast en de economische rechtsorde zou
worden verzwakt. De neiging ontstaat dan om de nodige maatregelen en regelingen
buiten de WTO om te treffen. Het zwaartepunt van onze afspraken zou verschuiven
naar bilateraal overleg. Dit zal zeker ten nadele zijn van de kleinere handelslanden
in met name Afrika, Azië en Latijns-Amerika.Het moge duidelijk zijn dat ik de kritiek van de zogenaamde antiglobalisten
op organisaties als de WTO niet deel. De bezwaren van de antiglobalisten tegen
de scheve verhoudingen in de wereld zijn op zichzelf gerechtvaardigd. Deze
verhoudingen kunnen echter alleen worden rechtgetrokken door een grotere economische
groei in de ontwikkelingslanden. Deze groei kan alleen door meer globalisering
worden bereikt en zeker niet door minder. Dit is de zogenaamde paradox van
het antiglobalisme die zo treffend door de Belgische premier Guy Verhofstadt
is verwoord.De heer Van Dijke vroeg mij wat ik vind van ethische globalisering, een
begrip van Guy Verhofstadt. Het moge duidelijk zijn dat ik de noties achter
dit begrip, dat door Guy Verhofstadt in een open brief is gebruikt, grotendeels
ondersteun. Ik ben alleen wat minder content met de kreet "ethische globalisering".
Dit wekt op z'n minst de suggestie dat de globalisering voorheen onethisch
was. Het gaat mij niet om de vraag of wij voort moeten gaan op het pad van
de globalisering maar om de vraag hoe iedereen, vooral de armen, kan profiteren
van de voordelen van de globalisering zonder er de nadelen van te ondervinden.
Dat is de uitdaging waarvoor wij staan. Ik ben er absoluut van overtuigd dat
de ruim een miljard arme mensen in de wereld zullen profiteren van een groeiende
wereldhandel. Het staat voor mij recht overeind dat handel leidt tot economische
groei en dat op zich economische groei goed is voor de arme mensen in de wereld.
Waar in de jaren negentig de groei het hoogst was, kon ook de armoede het
snelst dalen. Derhalve hebben wij niet minder, maar méér globalisering
nodig. Tegelijkertijd moeten ontwikkelingslanden een beleid voeren dat is
gericht op armoedebestrijding en bevordering van de private sector en zal
ik het Nederlandse bedrijfsleven blijven stimuleren en aanjagen om juist in ontwikkelingslanden en opkomende markten economische activiteiten
te ontplooien.Wij hebben bij het proces van globalisering de bestaande internationale
instituties hard nodig, instituties die verder verbeterd kunnen worden door
meer transparantie, efficiëntere besluitvorming en een meer politieke
agenda. Die instituties dienen voldoende oog te hebben voor het wereldwijd
bevorderen van milieu- en sociale normen, zonder hiermee nieuwe handelsbarrières
op te werpen. Natuurlijk is kritiek op de bestaande internationale instellingen
zeer wel mogelijk, maar dit vraagt eerder om een versterking van die instellingen
dan om de door sommigen voorgestane afschaffing daarvan. Tegelijkertijd zijn
een open en constructieve dialoog en samenwerking met zowel maatschappelijke
organisaties als bedrijfsleven van cruciaal belang. Zo heb ik de volgende
week een bijeenkomst met diverse NGO's ter voorbereiding van de conferentie
in Qatar en heb ik op 1 november nog een algemeen overleg met de Kamer over
de inzet van het kabinet in Qatar.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik geloof niet dat dit nu hét tijdstip is om een fundamenteel debat
over globalisering te hebben, zij het dat de woorden van de staatssecretaris
daartoe wel uitdagen. Ik stel twee vragen. Is het met het oog op het AO van
2 november niet aardig dat de staatssecretaris zijn bevindingen op grond van
het gesprek met de NGO's aan de Kamer doet toekomen? Ik heb hem al gevraagd
om een reactie op het rapport van Oxfam. De staatssecretaris zegt daarover:
als u vragen heeft, kunt u mij op 1 november weer spreken. Voorzitter. Iets
meer "stuff" van de kant van de regering zou een goed debat bevorderen.In de tweede plaats vraag ik of straks het succes van Qatar niet is af
te meten aan de mate waarin werkelijk een opening wordt geboden naar alle
critici van het huidige economische model waarbij zoveel ontwikkelingslanden
zijn betrokken terwijl zij er maar zo weinig van profiteren.Staatssecretaris Ybema:Voorzitter. In reactie op zijn eerste vraag zeg ik de heer Vendrik toe
dat ik de Kamer nog vóór het AO de resultaten van het overleg
met de NGO's zal voorleggen. Mijn reactie op zijn vraag over Oxfam is ingegeven
door het feit dat ik het wat al te gemakkelijk vind dat Kamerleden een opvatting
van een organisatie, zeer gerespecteerd, integraal aan de regering voorleggen
met het verzoek: mogen wij daar even uw opvatting over horen? Ik vind dat
het de verantwoordelijkheid van de Kamerleden is om te zeggen wat zij ervan
vinden en wat voor hen de specifieke punten zijn. Anders is het een kwestie
van doorgeven van de post van een organisatie. Als er bepaalde punten zijn
ten aanzien waarvan men graag een reactie van de regering verkrijgt, kan men
die zeker van mij krijgen, maar dan wel aan de hand van een vraag van de zijde
van het Kamerlid.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. Dit is een begrotingsdebat. Er is maar weinig tijd beschikbaar
en ik maak deel uit van een kleine fractie. Bovendien gaat het om een dik
rapport en niet om enkele velletjes met een paar aandachtspunten die ik snel
kan reproduceren. Het gaat om een breed rapport dat door een zeer gerespecteerde
internationale organisatie wordt gedragen. Het komt wel vaker voor dat wij
het kabinet vragen om met een reactie op dergelijke stukken te komen. Ik kan
hierover vragenderwijs een heel debat met de staatssecretaris beginnen, maar
dat lijkt mij verspilling van tijd.Staatssecretaris Ybema:Ik zal mijn best doen om voor het algemeen overleg met de Kamer nog enkele
reacties te geven op een paar hoofdpunten van het rapport. Dan kunnen wij
in het AO de gedachtewisseling voortzetten.Ik ben het eens met de heer Vendrik dat het succes van de vierde ministeriële
conferentie wat het kabinet en ook mij persoonlijk betreft heel erg zal worden
bepaald door de vraag wat er uit komt voor de ontwikkelingslanden. Het kabinet
heeft altijd als een prioriteit gekozen dat in deze ronde de positie van de
ontwikkelingslanden centraal moet staan. Al voor Doha, maar ook zeker tijdens
Doha, moet een voor de ontwikkelingslanden belangrijk pakket implementatievoorstellen
uit de bus komen. De ontwikkelingslanden stellen terecht vragen die alles
te maken hebben met de feitelijke onmogelijkheid voor hen om eerdere afspraken
te implementeren. Wij moeten ze daarin tegemoetkomen. Als wij dat op een genereuze
manier doen, zal dat zeker bijdrage aan het verminderen van het vaak terechte
wantrouwen van de ontwikkelingslanden.Binnenkort hebben wij ook een algemeen overleg over maatschappelijk verantwoord
ondernemen. Ik zie dat als een van mijn belangrijkste beleidsdoelen. Ik probeer
dat onderwerp nationaal en internationaal te stimuleren. Ik durf te zeggen
dat de resultaten na drie jaar zichtbaar worden. Het bedrijfsleven zet zich
steeds meer in voor maatschappelijke doeleinden en legt hierover steeds meer
publieke verantwoording af. Volgens mij is dat een onomkeerbare trend. Het
is het antwoord van het bedrijfsleven op structurele veranderingen in de samenleving
en in de internationale gemeenschap. Bedrijven, burgers, maatschappelijke
organisaties en overheden worden zich steeds meer bewust van de mogelijkheden
die samenwerking biedt. De rol van de overheid in dezen is vooral een faciliterende
en een stimulerende.Ik ben ervan overtuigd dat bedrijven zelf in staat zijn vorm te geven
aan maatschappelijk verantwoord ondernemen. De cijfers op dat punt zijn bemoedigend.
Zo is het percentage ondernemers dat zegt vanwege het maatschappelijk ondernemen
beter te presteren toegenomen. Een toenemend aantal bedrijven stelt een gedragscode
op of rapporteert over maatschappelijke activiteiten. Vooral uit contact dat
ik heb met grote en kleine ondernemingen blijkt dat er aan de kant van het
bedrijfsleven enorm veel beweging en enthousiasme is rond het thema maatschappelijk
ondernemen. Ondernemers vinden het ook steeds vanzelfsprekender om milieu
en sociale aspecten in hun bedrijfsvoering te betrekken.Toch is voor veel ondernemers, vooral in de MKB-sfeer, nog niet duidelijk
hoe zij in deze beweging vanuit hun ondernemerschap een eigen rol kunnen spelen.
Daarom wil ik vanuit de verantwoordelijkheid van de overheid helpen en stimuleren.
Uitgangspunt van het kabinet is in elk geval dat voor verslaglegging op het
gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen een wettelijk kader thans
niet de aangewezen weg is. De heren Van Walsem en Vendrik hebben
daarnaar gevraagd, met verschillende opvattingen op dat punt.De heer Bolhuis (PvdA):Vindt de staatssecretaris een doelstelling van 2% meer jaarverslagen over
MVO echt de gewenste stimulering? Bepleit de overheid niet iets dat zij vervolgens
volstrekt laat liggen?Staatssecretaris Ybema:Jaarlijks 2% meer rapportages van bedrijven over maatschappelijk verantwoord
ondernemen lijkt misschien weinig ambitieus, maar wij moeten de aantallen
wel voor ogen houden. Wij spreken enkele honderdduizenden bedrijven aan op
hun verantwoordelijkheid. 2% daarvan betekent al duizenden bedrijven extra
per jaar die gaan rapporteren. Ik vind dat wij op dit punt een realistische
doelstelling moeten kiezen, die toch voldoende ambitie vergt. Als het ons
op basis van die taakstelling van 2% zou lukken om per jaar zo'n vijf- tot
tienduizend bedrijven extra zo ver te krijgen dat ze rapporteren over hun
beleid op het terrein van maatschappelijk verantwoord ondernemen, dan is dat
een heel goede prestatie, denk ik.De heer Bolhuis (PvdA):Voorzitter. De staatssecretaris relateert het nu aan het totale aantal
ondernemingen in dit land, inclusief alle kleine zelfstandigen. Ik denk dat
het vooral moet gaan om de middelgrote en grote bedrijven, want die hebben
jaarverslagen die voor buitenstaanders toegankelijk zijn en daarin willen
wij de rapportage hierover terugzien. Wat de staatssecretaris zegt, vertekent
het beeld een beetje, dus ik vraag hem om zich vooral te richten op de grotere
bedrijven, de bedrijven met meer dan 500 werknemers, en dan voor die groep
op een hoger percentage dan 2 te mikken.Staatssecretaris Ybema:Voorzitter. Met die 2% doelde ik op het totaal van de bedrijven. Met name
de grote bedrijven zijn hier al vijf jaar mee bezig en ik ga er zonder meer
van uit dat deze bedrijven er in de komende jaren voor een groot deel toe
over zullen gaan, te rapporteren over hun beleid op het gebied van maatschappelijk
verantwoord ondernemen. Ik ben het er wel mee eens dat het gemakkelijker zal
zijn om de grotere bedrijven, die er veelal wat verder mee zijn, aan te spreken
op hun verantwoordelijkheid om erover te rapporteren.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. Ik heb ook over dit lage percentage gesproken. Dit is echt
een uitnodiging aan de Kamer om een initiatiefwetsvoorstel in te dienen. Op
basis van 2% is het Nederlandse bedrijfsleven pas over veertig, vijftig jaar
MVO-bestendig. Dit is echt te gek voor woorden. En als die doelstelling eerder
gehaald wordt, moeten wij nu al constateren dat ze niet ambitieus is. Dus
óf het kabinet kiest voor de weg om op de markt te duwen, te stimuleren
en te activeren, met een duidelijke doelstelling waarop wij deze staatssecretaris
kunnen afrekenen, óf wij doen het zelf. Maar dit is natuurlijk niks.Staatssecretaris Ybema:Ik weet dat wij van opvatting verschillen over de verslaglegging over
MVO-beleid. U heeft al een wetsvoorstel gemaakt, dus u vindt dat wij nu al
tot wetgeving moeten overgaan. Daarover zijn wij het principieel oneens. Ik
ben er gelet op de ervaring in de afgelopen drie jaar echt van overtuigd dat
het bedrijfsleven maatschappelijk verantwoord ondernemen zo goed oppakt dat
wij het alle kans moeten geven, dit verder te ontwikkelen. Mocht onverhoopt
over een aantal jaren blijken dat dit niet leidt tot voldoende rapportage,
dan zou er een moment kunnen aanbreken waarop wij tot de slotsom komen dat
wij een stap verder moeten gaan. Ik verwacht echter een versnelling.De heer Vendrik (GroenLinks):Als die versnelling er komt, zien wij dat terug in een doelstelling, maar
dat zal niet gebeuren. Nu heeft u zojuist zelf een OESO-richtlijn over de
grote multinationale ondernemingen ondertekend. Die gaat toch wel ergens over?
Je mag toch verwachten dat binnen vier, vijf jaar het hele in Nederland actieve
bedrijfsleven dat onder die richtlijn valt, ervan uitgaat dat die vrijwilligheid
er een keer af zal zijn? Het houdt toch een keer op, daar heb je toch doelstellingen
voor?Staatssecretaris Ybema:Mijn opstelling is doorgaan met het beleid van positief stimuleren van
maatschappelijk verantwoord ondernemen. Daar behoort wat mij betreft bij dat
daarover gerapporteerd wordt. Ik vind dat wij hier in de afgelopen drie jaar
heel goed mee bezig zijn geweest en dat wij heel veel met dit beleid hebben
bereikt. Het zal er op een gegeven moment in moeten uitmonden dat heel veel
bedrijven maatschappelijk verantwoord ondernemen en erover rapporteren. En
het is voor mij een logische, natuurlijke afsluiting om die praktijk in wetgeving
om te zetten.De heer Van Walsem (D66):Wij hebben eerder over maatschappelijk verantwoord ondernemen gediscussieerd
met de heer Vendrik. Ik begrijp de toonhoogte niet waarop hij de staatssecretaris
altijd aanvalt op de gebrekkige inzet van het kabinet voor maatschappelijk
verantwoord ondernemen. Er is in de afgelopen jaren meer aan maatschappelijk
verantwoord ondernemen gedaan dan in de honderd jaar daarvoor. Er is weliswaar
geen sprake van stringente regelgeving, maar wel van publieke discussies,
het uitoefenen van drang, praten in nationale en internationale gremia. Ook
lokaal en regionaal is er ontzettend veel in ontwikkeling gekomen.De voorzitter:En uw vraag is?De heer Van Walsem (D66):Is inderdaad 50% van de internationale bedrijven ermee bezig? Stringente
regelgeving zal er wel komen, maar die is nu nog niet nodig. Laten wij eerst
goed formuleren wat de beste manier is om het vast te leggen.Staatssecretaris Ybema:Deze opmerking is mij uiteraard uit het hart gegrepen. Ik kan mij er helemaal
bij aansluiten.De voorzitter:Omdat er nog een algemeen overleg over komt, lijkt het mij niet nodig
om dit onderwerp op dit late tijdstip helemaal uit te discussiëren. Ik
hoop dat de staatssecretaris rond middernacht zijn betoog kan afronden.De heer Blok (VVD):Ik ben het met u eens, voorzitter. Daarom ben ik vanavond terughoudend
geweest met interrupties.De staatssecretaris noemde een voor mij nieuw gegeven, namelijk dat hij
ervan uitgaat dat er over een aantal jaren wetgeving komt op het gebied van
verslaglegging over maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Een van de problemen waarop wij stuiten, is dat het zich niet goed leent voor
wetgeving omdat het begrip onduidelijk is. Dit heb ik ook de staatssecretaris
vaak horen zeggen. Is hij het er met mij over eens dat, als het begrip over
een paar jaren nog steeds onduidelijk is, er nog steeds geen grond voor wetgeving
is?Staatssecretaris Ybema:Natuurlijk moet er helderheid komen over het begrip. Door de ontwikkeling
van de praktijk zal het in de komende jaren steeds duidelijker worden. Er
zijn ook andere initiatieven om er meer helderheid over te krijgen. Ik zal
daar straks iets over zeggen. De wetgeving waarover ik sprak, gaat vooral
om het accommoderen van de praktijk. Die is bedoeld om een zekere harmonisatie
te krijgen, maar niet om iets af te dwingen. Wetgeving waarmee wordt geprobeerd
iets af te dwingen, is meestal niet de succesvolste. Ik geef de voorkeur aan
wetgeving waarin een gegroeide praktijk wordt vastgelegd, zodat wij allemaal
weten waaraan wij ons te houden hebben.De voorzitter:Ik stel voor dat de staatssecretaris zijn betoog vervolgt.Staatssecretaris Ybema:De inzet van het kabinet om maatschappelijk verantwoord ondernemen zich
van onderop te laten ontwikkelen, werpt nu vruchten af. Dit is te danken aan
de inzet van de NGO's, de milieuorganisaties, de maatschappelijke organisaties,
de ondernemers zelf, de klanten, de overheden. Er is een breed scala van partijen
bij betrokken. Ik ben ervan overtuigd, en velen met mij, dat maatschappelijk
verantwoord ondernemen een blijver is, en geen hype. De olievlekwerking is
nu heel goed zichtbaar. Koplopers in het Nederlandse bedrijfsleven trekken
achterblijvers mee. Juist onder druk is het voor een bedrijf belangrijk om
zich te onderscheiden van andere bedrijven en zijn gezicht te tonen aan de
maatschappij. In contacten met bedrijven merk ik dat ondanks de onzekerheid
maatschappelijk verantwoord ondernemen op de agenda blijft staan. Het gaat
steeds meer behoren tot de kernactiviteiten van het bedrijf. Dit is logisch,
want maatschappelijk verantwoord ondernemen gaat uiteindelijk om het scheppen
van een meerwaarde zowel voor het bedrijf als voor de maatschappij.Ik vind dat maatschappelijk verantwoord ondernemen verder moet worden
geïntegreerd bij de bedrijven door MVO-doelstellingen te laten doordringen
in de haarvaten van de organisatie, waarbij het middenmanagement een sleutelrol
vervult. Ook dit proces is nu aan de gang. Verder moet het extern, naar de
maatschappij, worden gericht door meer transparantie, vergelijkbaarheid en
aansluiting bij internationale normen.Ik weet dat op beide terreinen interessante projecten worden uitgevoerd.
Het Nationaal Initiatief Duurzame Ontwikkeling, het NIDO, is met een interessant
project bezig. Ook Ahold is samen met de Rijksuniversiteit Groningen bezig
met een interessant traject om te komen tot een soort standaardisering. Met
dit project is vier jaar gemoeid. Voor een deel gaat het hierbij om de verantwoordelijkheid
van bedrijven, maar voor een deel ook om die van de overheid.Voor het bundelen van deze initiatieven zie ik ook een rol weggelegd voor
het begin komend jaar op te richten kenniscentrum. De Kamer weet dat ik daarvoor
een eerste verkenning heb laten uitvoeren. Daaruit bleek dat het aanbod aan
informatie bij dit onderwerp enorm is en dat er heel veel vraag is naar informatie
over de diverse aspecten van MVO. De grote uitdaging is nu om kleine en middelgrote
bedrijven wegwijs te maken in die zogenaamde tripel p-wereld, people, planet,
profit.Vorige week heb ik de opzet van het kenniscentrum maatschappelijk verantwoord
ondernemen besproken met een aantal belanghebbenden en betrokkenen. De komende
maand zal ik de nadere uitwerking met betrekking tot de doelgroep, het product,
de diensten en de organisatorische context van het centrum de Kamer toesturen.Terugkomende op de vraag van de heer Vendrik zeg ik: ja, het kenniscentrum
MVO zal gericht zijn op zowel de nationale als de internationale dimensie
van het maatschappelijk verantwoord ondernemen.De voorzitter:Ik zie dat de heer Vendrik wil interrumperen, maar ik vraag mij af waarom,
want de staatssecretaris heeft zijn vraag bevestigend beantwoord.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. Ik wil graag blijk geven van mijn juichstemming, maar daar
ook een vraag aan toevoegen. Als het kenniscentrum zich heel nadrukkelijk
op internationale aspecten van MVO zal richten en wanneer daarvoor ruimte
bij de activiteiten komt, zou kritisch kunnen worden nagegaan wat Nederlandse
multinationals of in Nederland werkzame multinationals er in het buitenland
van maken. Wij zijn namelijk ook op zoek naar bewijslast voor beweringen.
Uit de website van een Nederlandse multinational in Brazilië blijkt namelijk
dat de helft van de gedragscode niet wordt vermeld. Daar kennen ze überhaupt
het beleid dat in Europa wordt gevoerd niet. Als het dus gaat om het internaliseren
van MVO wereldwijd als leidend beginsel bij de activiteiten van multinationale
ondernemingen, zou dit een heel belangrijk onderdeel van de werkzaamheden
van het kenniscentrum moeten zijn.Staatssecretaris Ybema:Dit zou kunnen, voorzitter, maar wat de heer Vendrik nu wil, is iets wat
meer ligt op het terrein van het Nationaal contactpunt. Dat houdt zich bezig
met de uitvoering van de OESO-richtlijnen die met name gaan over het internationaal
ondernemerschap. Het Nationaal contactpunt heeft niet alleen tot taak klachten
te registreren, maar ook om actiever, zelfs proactief, op te treden als het
gaat om het beoordelen of men de OESO-richtlijnen en de codes die zijn afgesproken
nakomt. Ik meen dat er in die sfeer zeker mogelijkheden zijn voor datgene
waarvoor de heer Vendrik nu aandacht vraagt.Voorzitter. In mei van dit jaar heb ik mijn plannen voor het incorporeren
van MVO-aspecten in het financieel buitenlandinstrumentarium de Kamer bij
brief laten weten. Nog voor het einde van dit jaar zal ik de Kamer schriftelijk
op de hoogte stellen van de wijze waarop deze beleidsvoornemens nader zijn
uitgewerkt in al die verschillende subsidieregelingen die wij kennen en die
moeten worden gehanteerd. Uitgangspunt hierbij zal zijn: uniformiteit waar
mogelijk en differentiatie waar noodzakelijk.Hiermee kom ik toe aan mijn opmerkingen over het Nationaal contactpunt
voor multinationale ondernemingen. Dat NCP is er primair om
bekendheid te geven aan de OESO-richtlijn. Daarnaast behandelt het Nationaal
contactpunt ook vragen over de naleving van de OESO-richtlijnen. Tot op heden
zijn bij het NCP twee klachten aangemeld. Beide zaken zijn na een eerste hoorzitting
met de klagers door het Nationaal contactpunt ontvankelijk verklaard. Daarnaast
worden de consultaties met sociale partners voortgezet. Zij vormen een belangrijke
input voor het Nationale contactpunt en dienen ter voorbereiding van de OESO-vergaderingen
in Parijs. Voorts komt er een leidraad voor de maatschappelijke aspecten van
internationale inkopen en aanbestedingen door de overheid. Daarover zal ik
de Kamer ook begin november schriftelijk informeren.Ten slotte: ook in Europa bestaat veel belangstelling voor het Nederlandse
beleid. Dat blijkt uit de discussie over het maatschappelijk verantwoord ondernemen
en het MVO-groenboek dat door de Europese Commissie is gepresenteerd. Dat
groenboek is heel analytisch, maar nog weinig concreet. Ik vind dat er op
het terrein van verslaglegging, audits en keurmerken een meerwaarde is voor
initiatieven op Europees niveau. Ik zal dan ook zeker een actieve rol spelen
om dat voor elkaar te krijgen. De ontwikkelingen in Nederland geven daar alle
aanleiding voor.Vanuit mijn verantwoordelijkheid voor de buitenlandse handel wil ik nog
stil staan bij het exportbeleid en het belang van de export voor de Nederlandse
economie. Ik heb hierover een maand geleden de eerste exportbrief naar de
Tweede Kamer gestuurd. Enkele van de woordvoerders hebben daar in hun bijdrage
vragen over gesteld. Het belang van de export voor de Nederlandse economie
kan nauwelijks worden overschat. Nederland staat wereldwijd op de 15de plaats
als het gaat om de economie, de 8ste als het gaat om het exporteren van goederen,
de 3de als het gaat om het exporteren van landbouwproducten en de 4de als
het gaat om de grootte van buitenlandse investeringen. De totale export van
goederen en diensten bedroeg in 1995 zo'n 380 mld gulden. In 2000 hebben wij
een niveau bereikt van bijna 600 mld gulden. Dat is een stijging van meer
dan 50% ten opzichte van 1995. Volgens mij is dat een gigantische prestatie.
De export heeft de afgelopen jaren naar schatting voor een derde tot de helft
bijgedragen aan onze economische groei.Deze sterke positie van Nederland als handelsnatie staat echter onder
druk. Het internationale economische klimaat verslechtert en wij zien wereldwijd
een lagere economische groei en een daling van het consumentenvertrouwen.
Dit zal onherroepelijk leiden tot een daling van de groei van de export. De
eerste cijfers wijzen dat ook al uit. Wij zien een teruglopende groei van
de consumentenbestedingen, hetgeen betekent dat de export relatief nog meer
dan voorheen als trekker van de economische groei zal moeten functioneren.
Dit maakt het eens temeer van het allergrootste belang om te zorgen voor een
goed nationaal en internationaal ondernemingsklimaat. Zoals de minister vanavond
reeds heeft aangegeven, zijn de relatief sterke stijging van de loonkosten
en een achterblijvende arbeidsproductiviteitsgroei slecht voor de Nederlands
concurrentie en de Nederlandse exportpositie. In deze periode van terugvallende
economische groei moeten wij er bovendien voor waken dat tendensen van hernieuwd
protectionisme en grootscheepse subsidiëring van eigen industrieën
weer de kop opsteekt. Juist nu moeten wij in internationaal kader, de Europese
Unie, OESO en de WTO, voortdurend aandacht blijven besteden aan de versterking
van de internationale marktwerking. Over het belang van de WTO heb ik reeds
het een en ander gezegd.Naast de kaderscheppende rol van de overheid, kan een effectief samenspel
tussen overheid en bedrijfsleven substantieel bijdragen aan het succes van
het Nederlandse bedrijfsleven op buitenlandse markten. Dit samenspel is divers,
financieel en ook non-financieel. Wij richten ons op het ondersteunen van
het bedrijfsleven bij het slechten van barrières op buitenlandse markten,
die zij om verschillende redenen niet op commerciële termen kunnen aanpakken.
De exportbrief geeft een overzicht van hoe wij dat in de praktijk doen.De heer Bolhuis merkte op dat exportbevordering in dit tijdsgewricht van
globalisering minder prioriteit kan krijgen. Zoals echter ook uit mijn exportbrief
blijkt, is de export een van de belangrijkste kurken waarop de Nederlandse
economie drijft. Mevrouw Voûte heeft terecht gewezen op de bijdrage
vanuit de sector export van 67% van het BBP. Juist nu de internationale conjunctuur
wat terugvalt, is het van het allergrootste belang dat wij de internationale
activiteiten van het Nederlandse bedrijfsleven, waar nodig, blijven ondersteunen.
Het economische belang van een goede relatie met opkomende markten en bijmarkten
heeft hierbij vooral onze aandacht. Binnen mijn beleid zal ik dan ook prioritaire
aandacht blijven schenken aan het verder benutten van een exportpotentieel
van het midden- en kleinbedrijf.Er zijn vragen gesteld over de PSB-regeling en de vermeende korting op
het budget. Het programma starters op buitenlandse markten wordt momenteel
geëvalueerd. Ik ben trots op de ontwikkeling die dit programma de afgelopen
jaren heeft doorgemaakt. De normale begrotingsprocedure is dat eerst de resultaten
van de evaluatie bekend moeten zijn voordat een budget structureel kan worden
verhoogd. Tot dat moment blijft het PSB-budget op het oude structurele niveau.
Dit niveau is incidenteel verhoogd. Het op de begroting voor de PSB-regeling
opgenomen bedrag is volgens mij toereikend. Ik verwacht dat de evaluatie positief
zal uitpakken en daarna zal het structurele budget worden verhoogd tot het
niveau van minimaal het afgelopen jaar. Er is geen sprake van een beleidskeuze
om het PSB-budget te verlagen. Wij hebben alleen te maken met de systematiek
van eerst de beleidsevaluatie en daarna de herziening van het structurele
budget.De heer Ten Hoopen (CDA):Deze technische uitleg kunnen wij misschien nog wel volgen, maar de betrokken
zeker ondernemers niet. Waarom wordt het budget gehalveerd? Waarom wordt niet
het niveau van vorig jaar gehandhaafd?Staatssecretaris Ybema:Vorig jaar is het budget incidenteel verhoogd. Deze regeling is zo succesvol
dat er steeds meer geld voor nodig was dan wij structureel hadden geraamd.
De oplossing is dan een incidentele verhoging bij begrotingswijziging. Daarmee
wordt echter geen structurele oplossing geboden. De eerstvolgende mogelijkheid
daarvoor is na de evaluatie. Ik verwacht ook dat dit zal gebeuren.De heer Ten Hoopen (CDA):Wanneer is de evaluatie afgerond en wanneer wordt het budget verhoogd?Staatssecretaris Ybema:De evaluatie loopt nu en wordt nog dit jaar afgerond. In het kader van
de voorjaarsnota zal het budget waarschijnlijk structureel worden verhoogd.De heer Bolhuis (PvdA):Ik dank u voor de toezegging, het PSB-budget voor het komend jaar te verhogen.
Dat betreft echter slechts een beperkt onderdeel van het totale instrumentarium
voor de exportbevordering. Kunt u toelichten dat dit instrumentarium van groot
belang is voor onze exportpositie? Het een hoeft niets met het ander te maken
te hebben.Staatssecretaris Ybema:Voor een exportbevorderingsbeleid heb je uiteraard instrumenten nodig.
Wij hebben een divers pakket. Ik noem het PSO-beleid als het gaat om het stimuleren
van de economie in Midden- en Oost-Europa. Ik noem ook het SENO-beleid voor
het verlenen van faciliteiten in de sfeer exportkredietverzekering. Ik kan
eigenlijk niet op een zo algemene vraag reageren. Kunt u instrumenten noemen
die beter afgeschaft kunnen worden?De heer Bolhuis (PvdA):Als bedrijven knelpunten ondervinden bij de export moeten zij die intern
oplossen, bijvoorbeeld via verhoging van de productiviteit of verbetering
van de producten. Ik vraag mij af of de door u genoemde instrumenten bijdragen
aan verhoging van de export. Dit is ook een VBTB-vraag, want in de begroting
is dit niet terug te vinden.Staatssecretaris Ybema:De instrumenten hebben twee doelstellingen. Zij dragen bij aan de exportbevordering,
omdat de mogelijkheden om goederen aan derde landen te leveren worden verruimd.
De instrumenten dragen ook bij aan de ontwikkeling van opkomende markten.
Dit geldt zeker voor GOM en SENO. Deze beide doelstellingen worden breed door
de Kamer gesteund. Ik vind het niet verantwoord om de budgetten voor dat soort
instrumenten terug te nemen. Volgens mij zijn die instrumenten heel erg belangrijk.De heer Ten Hoopen (CDA):Kan bij de volgende begroting het VBTB-gehalte worden vergroot door bij
de instrumenten de concrete doelstellingen aan te geven?Staatssecretaris Ybema:Bij het begrotingsonderzoek hebben wij daar uitvoerig over gesproken.
Mij lijkt dat de begroting van Economische Zaken de toets der kritiek op dat
punt glansrijk heeft doorstaan. De minister heeft er bij het begrotingsonderzoek
ook nog iets over gezegd. Uiteraard bevindt de VBTB-systematiek zich nog steeds
in een ontwikkelingsfase. Ieder jaar zullen wij proberen een en ander nog
verder te kwantificeren, zodat het niet alleen voor de Kamer, maar ook voor
ons mogelijk is om het eigen beleid te beoordelen op de resultaten.De handelsmissies van Economische Zaken horen ook bij het beleid van exportbevordering.
Ik ben blij te kunnen zeggen dat de missies die wij de afgelopen drie jaar
hebben gevoerd, zonder enige uitzondering als buitengewoon succesvol kunnen
worden gekwalificeerd. Ik zal zeker doorgaan met de missies. Dat geldt ook
voor de minister. Wij doen dat met mannen én vrouwen; uiteraard heb
ik het dan over ondernemers. Wij richten ons daarbij op de nabije en de opkomende
markten. Nog in deze kabinetsperiode zal ik met beginnende exporteurs missies
ondernemen naar Beieren, Wallonië en Milaan. Deze zogenaamde MKB-missies
zijn de afgelopen jaren zeer succesvol gebleken. Uiteraard ga ik daar mee
door. Daarna staan nog bezoeken met het bedrijfsleven op de agenda naar onder
meer Slowakije, Tsjechië, Turkije, Indonesië, Zuid-Afrika en Brazilië.
De minister gaat dit jaar nog naar China. Er is dus nog een heel pakket aan
missies dat wij nog deze kabinetsperiode willen uitvoeren.Een aantal leden heeft opmerkingen gemaakt over de exportbrief. De exportbrief
is heel nadrukkelijk bedoeld als een startdocument, als een basisdocument.
Hij heeft dan ook een inventariserend karakter. Een dergelijk beleidsstuk
is de afgelopen tien jaar door Economische Zaken nog niet gepresenteerd. Ik
vond het echt nodig om dat nu wel te doen en dat bij de Kamer neer te leggen.
Met dit basisdocument kan jaarlijks aan de Kamer worden gerapporteerd over
de veranderingen en de voortgang in het exportbeleid. In het vervolg op die
exportbrief zal Economische Zaken samen met vertegenwoordigers van het bedrijfsleven
een nadere verkenning en analyse van toekomstige beleidsontwikkelingen inzake
de Nederlandse exportpositie ter hand nemen. De heer Ten Hoopen en mevrouw
Voûte hebben daar opmerkingen over gemaakt. Zo'n nadere verkenning van
mogelijke beleidsontwikkelingen moet onder meer een vergelijkende analyse
van de Nederlandse prestaties met relevante concurrenten bevatten en wel in
de sectoren die worden gekenmerkt door een grote mate van internationale concurrentie
en marktimperfecties door overheidsinterventies. De recepten uit de exportbrief
zijn hoofdzakelijk generiek van aard, terwijl de concurrentieverstoring in
sommige sectoren, zoals de kapitaalgoederenindustrie en de internationale
aannemerswereld, zich sterker lijken te manifesteren dan in andere sectoren.
De recente analyse van het Centraal planbureau, opgenomen in de macro-economische
verkenningen van 2002 over de Nederlandse exportontwikkelingen, zal daarbij
worden betrokken.In de eerste termijn hebben mevrouw Voûte en de heer Van Dijke vragen
gesteld over de wederuitvoer. In het schriftelijk antwoord zijn wij daarop
ingegaan. Ook dit punt zal worden betrokken bij de verkenning die wij het
komende halfjaar nader zullen uitwerken.De heer Ten Hoopen (CDA):Ik vroeg om een benchmark van de instrumenten. Wanneer kunnen wij die
tegemoetzien?De voorzitter:Hoeveel tijd denkt de staatssecretaris nog nodig te hebben voor de afronding
van zijn termijn?Staatssecretaris Ybema:Zonder interrupties ongeveer een kwartier.In de richting van de heer Ten Hoopen: wij zijn nu, samen met het bedrijfsleven,
al bezig met dat traject; daarbij komt inderdaad het door hem genoemde punt
aan de orde. Wij hebben afgesproken dat wij dat in deze kabinetsperiode afronden; uiterlijk in april krijgt de Kamer daar dus de resultaten van.Het afgelopen jaar is heel veel actie ondernomen op het punt van het in
brede zin stimuleren van ondernemerschap. Ondernemerschap is dan ook een van
de speerpunten in mijn beleid en het kabinetsbeleid. Het is een belangrijke
factor om de gewenste hogere productiviteitsgroei te realiseren. De productiviteit
wordt immers bepaald door het innovatievermogen van de economie. Het innovatievermogen
drijft, bijvoorbeeld volgens OESO-studies, in belangrijke mate op vernieuwend,
innovatief ondernemerschap. Ondernemerschap draagt daarnaast bij aan emancipatie
en integratie van vrouwen en minderheden en het zorgt voor banencreatie, flexibiliteit,
vernieuwing en individuele ontplooiing.Mevrouw Ravestein en de heer Ten Hoopen hebben vragen gesteld over de
integratie van allochtonen door ondernemerschap. Ik ben hen erkentelijk voor
die vragen, want ook ik vind dat een heel belangrijk onderwerp. Wel moet onderscheid
worden gemaakt tussen het beleid dat wij vanuit EZ op het terrein van etnisch
ondernemerschap voeren en het door de heer Ten Hoopen genoemde MKB-convenant.
Het laatstgenoemde initiatief, dat inderdaad zeer mooie resultaten kent, ligt
op het terrein van mijn collega's van SZW en GSI. De vraag of dit initiatief
moet worden verbreed naar andere sectoren, moet dus in de eerste plaats door
hen worden beantwoord. Ik ben het eens met de stelling dat etnisch ondernemerschap
naast zijn bijdrage aan de economische groei ook belangrijk is voor de integratie
van en tussen etnische groepen. Op dit terrein wordt goede vooruitgang geboekt.
Uit het recente onderzoek van het ITS, een aan de universiteit van Nijmegen
verbonden instituut voor wetenschap en beleid, komt een aantal zeer fraaie
resultaten naar voren: het aantal etnische ondernemers in Nederland is fors
gegroeid; het aantal vrouwen in die groep neemt toe; ook de branchespreiding
en de overlevingskans van allochtone starters nemen toe. Dit onderzoek wordt
de Kamer een dezer dagen toegestuurd en is een initiatief geweest van minister
Van Boxtel en mijzelf.De heer Ten Hoopen (CDA):Prima. U schrijft dat aan de sector toe, maar u zou vanuit EZ ook kunnen
zeggen: kijk eens naar dat soort initiatieven.Staatssecretaris Ybema:Zeker. Uiteraard proberen wij er ook zelf lessen uit te trekken. Het is
belangrijk om deze ontwikkelingen te volgen en er onderzoek naar te laten
doen. Zeker als de resultaten zo positief zijn, willen wij daar uiteraard
ook in ons eigen beleid consequenties aan verbinden.Dan kom ik bij mijn beleidsnota uit 1999 De ondernemende samenleving.
Die nota bevat een scala aan maatregelen en initiatieven op het punt van wet-
en regelgeving, fiscaliteit, onderwijs en lokaal en regionaal beleid. Volgens
de internationaal befaamde Canadese prof. Louise Stevenson, die de afgelopen
week op EZ de resultaten presenteerde van haar zeer breed opgezette onderzoek
naar het ondernemerschapsbeleid in verschillende landen, is het Nederlandse
beleid internationaal gezien het beste in het stimuleren van ondernemerschap.
Over de voortgang van dit beleid zal de Kamer eind dit jaar een rapportage
van mij ontvangen. Daarop vooruitlopend zal ik enkele resultaten noemen in
aanvulling op wat de minister reeds heeft gezegd over het beleid met betrekking
tot technostarters.1. Met stimulering van ondernemerschap vanuit onderwijs is het afgelopen
jaar samen met de collega van OCW een begin gemaakt via de Commissie onderwijs
en ondernemerschap. Die commissie wordt eind dit jaar geëvalueerd. De
dit jaar tot wasdom gekomen tenderregeling Ondernemerschap en onderwijs is
absoluut een succes. In twee tenders is voor 10 mln gulden toegekend aan ongeveer
80 projecten.2. De aanpassing van de Faillissementswet is opgepakt in het kader van
een MDW-project. In mei 2001 is in Noordwijk een grote, samen met de Europese
Commissie georganiseerde internationale conferentie over dit onderwerp georganiseerd,
waar de minister het woord heeft gevoerd.3. Sinds september kunnen ondernemers van middelgrote en kleine bedrijven
met de zgn. MK-balans on line hun bedrijfsvoering testen en de waarde van
hun kennis, met name de immateriële activa, het zgn. verborgen kapitaal
bepalen. Dat is van belang om financiers op dat punt te interesseren. Tot
op dit moment hebben daar al zo'n 800 bedrijven gebruik van gemaakt.4. Snelgroeiende ondernemingen kunnen oplopen tegen zgn. glazen plafonds.
Om hen te helpen daar doorheen te breken, wordt volgend jaar gestart met masterclasses
en zo mogelijk met een gestructureerd aanbod van coaching. Om deze bedrijven
te bereiken, zal door Growth Plus Nederland, een organisatie van met name
snelgroeiende ondernemingen, eind dit jaar een database zijn ontwikkeld met
potentieel snelgroeiende bedrijven in Nederland.5. Het volgend jaar wordt de borgstellingsregeling voor het midden- en
kleinbedrijf nog gunstiger voor starters, waardoor de banken starters nog
beter zullen kunnen financieren. De periode waarin een ondernemer als starter
wordt aangemerkt, wordt verlengd tot vijf jaar. Bovendien mag er een extra
borgstellingsfaciliteit, ook bij de BV's met een startende directeur-grootaandeelhouder,
worden toegepast.Mijnheer de voorzitter. Het beleid werpt zijn vruchten af. Kijk maar naar
de ontwikkeling van het aantal starters, waarover ook mevrouw Voûte
sprak. Ten opzichte van het begin van de jaren negentig is het aantal starters
aanzienlijk toegenomen. In 1998, toen wij aantraden, waren er ruim 39.000
starters per jaar. In 2000 waren dat er ruim 54.000! Het aantal bedrijven
groeide daardoor tot ruim driekwart miljoen eind 2000. In de ondernemerschapsmonitor,
de meest recente hebt u de afgelopen week ontvangen, wordt een duidelijk beeld
gegeven van de stand van zaken. Deze monitor geeft een internationale benchmark
van ons ondernemingsklimaat en dat ziet er dus goed uit!Ik wil bijna ten slotte nog even stilstaan bij het regionaal economisch
beleid en de specifieke problematiek van de bedrijventerreinen. Het programma
voor de structuurfondsen voor de periode 2000 tot 2006 is definitief vastgesteld
en goedgekeurd door de Europese Commissie. Ik heb u hierover al eerder bericht.
Dit betekent een forse impuls voor de regionale economische ontwikkeling in
Nederland. De heer Bolhuis vroeg of het mogelijk is dat de structuurfondsen
zich meer richten op doelstellingen voor intensivering en duurzaam gebruik
van bedrijventerreinen. De EFRO-middelen voor doelstelling 2 gebieden mogen
slechts in zeer beperkte mate worden ingezet voor infrastructurele werken,
waaronder ook worden verstaan bedrijventerreinen. Voor nieuwe terreinen is
een extra accent op intensivering en duurzaam vanuit die kant daarom niet
goed mogelijk. Wel worden momenteel middelen ingezet voor revitalisering van
bestaande terreinen. Hiervoor zijn met de provincies prestatie-indicatoren
afgesproken. Ook is er een indicator voor gerenoveerde bedrijfs- en kantooroppervlakten.
De Tweede Kamer zal voortaan jaarlijks een rapportage ontvangen met daarin
informatie over alle doelstellingen en communautaire initiatieven met betrekking
tot de structuurfondsen.Over de problematiek van de bedrijventerreinen hebben wij zeer onlangs
nog een AO gehad. De Kamer weet dat het gaat om een totale problematiek van
10.000 hectares. In deze kabinetsperiode hebben wij een fors beleidspakket
neergelegd om zgn. herstructurering mogelijk te maken. Naast herstructurering
zal echter ook nieuwe ruimte voor bedrijvigheid nodig zijn om te voldoen aan
de actuele vraag en uiteraard om ook ruimte te bieden aan bedrijven die op
oudere bedrijventerreinen moeten worden uitgeplaatst.In antwoord op de vraag van de heer Bolhuis en een opmerking van de heer
Van Dijke over de kwantificering van de doelstelling van de herstructurering
van bedrijventerreinen merk ik nog op dat ik, zoals de Kamer ook bekend is,
in maart volgend jaar zal komen met een actieagenda voor de aanpak van verouderde
bedrijventerreinen. Daarin zullen concrete acties staan die ik samen met de
medeverantwoordelijke overheden en private partijen zal ondernemen om de problematiek
van de 10.000 hectares verouderde bedrijventerrein ook structureel aan te
pakken. Tevens zal daarin worden ingegaan op enkele thema's die gerelateerd
zijn aan het herstructureringsvraagstuk in die zin dat ze mede bepalend zijn
voor het succes van het te voeren herstructureringsbeleid. U moet dan denken
aan onderhoud, parkmanagement enz. Mijn doel is tweeledig. Ten eerste moet
het ministerie van Economische Zaken samen met de lagere overheden en andere
belanghebbenden in 2010 de nationale herstructureringsoperatie hebben afgerond.
Ten tweede zal een nieuwe omvangrijke herstructureringsoperatie in de toekomst
moeten worden voorkomen.Het beleidspakket bevat een financiële en een minstens zo belangrijke
kenniscomponent. Het actieplan waaraan op dit moment wordt gewerkt, is een
logische vervolg op hetgeen ik tot nu toe heb gedaan. De financiële bijdrage
van het Rijk aan herstructurering is de afgelopen jaren verdrievoudigd. In
de periode 2000 tot en met 2003 gaat het in totaal om een bedrag van 325 mln
gulden. Voorts zal in de komende periode een ICES-claim van netto 1,2 mld
gulden worden ingediend om ook in de toekomst over de benodigde financiële
middelen te kunnen beschikken.De TIPP-regeling biedt een financiële stimulans voor de ontwikkeling
van bedrijventerreinen en de herstructurering. In antwoord op een vraag van
de heer Van Dijke kan ik zeggen dat de TIPP is bedoeld om regionale knelpunten
bij bedrijventerreinen weg te werken. De TIPP is gericht op ontwikkeling,
maar tegelijkertijd ook op herstructurering. Deze twee ontwikkelingen kunnen
dan ook niet los van elkaar worden gezien, denk aan de uitplaatsing van bedrijven
op terreinen die worden geherstructureerd. In de praktijk blijkt overigens
dat ruim twee derde van het TIPP-geld wordt besteed aan herstructurering.Zoals gezegd is er een minstens zo belangrijke kenniscomponent. Diverse
kennisstructuren bieden de mogelijkheid van het overdragen van kennis die
nodig is voor het voorkomen van herstructurering. Ik doel dan meer in het
bijzonder op intensief ruimtegebruik en parkmanagement. Sinds mijn aantreden
zijn de kwaliteit en de duurzaamheid van bedrijventerreinen een van mijn prioriteiten.
De heer Bolhuis en ik staan hier dus zij aan zij. Ik heb drie acties in gang
gezet om die kwaliteitsslag inhoud te geven.Ten eerste ben ik gestart met het project Architectuur en bedrijventerreinen,
een van de tien projecten uit de Architectuurnota. Ten tweede werk ik samen
met het ministerie van VROM aan de ruimtelijke kwaliteit van werklokaties.
Wij doen dit langs twee sporen, te weten de intensivering van het ruimtegebruik
en de verhoging van de stedenbouwkundige kwaliteit. Ten derde is er een MDW-project
intensief ruimtegebruik op bedrijventerreinen.Een belangrijk onderdeel van mijn beleid is de duurzame ontwikkeling op
nieuwe en bestaande bedrijventerreinen. Eind augustus 2001 is een aangepast
stimuleringsprogramma voor duurzame bedrijventerreinen in werking gezet. Hierover
is onlangs nog met de Kamer gesproken. Dit programma is bedoeld voor de ondersteuning
van het samenwerkingsproces bij de duurzame ontwikkeling van bedrijventerreinen.
Het budget is inmiddels verhoogd van 30 naar 40 mln gulden. De belangstelling
voor dit programma is enorm. Ik heb veel subsidieaanvragen ontvangen en veel
projecten bevinden zich intussen in de uitvoeringsfase. Het is van groot belang
dat wij nu aan de slag gaan met de eerste echte investeringen en samenwerkingsprojecten.Voorzitter. Ten slotte kom ik terug op hetgeen namens diverse fracties
is gezegd over toerisme en Holland-promotie.De heer Bolhuis (PvdA):De staatssecretaris gaat in zijn antwoorden op de vragen over de bedrijventerreinen
niet in op de rechtmatigheid van de EU-uitgaven. Bij het begrotingsonderzoek
heb ik gevraagd om meer informatie. Die vraag heb ik gisteren herhaald. Tot
nu toe heb ik echter alleen maar een onduidelijk antwoord gekregen op een
schriftelijke vraag. Kan hij nu klip en klaar zeggen wanneer de rechtmatigheid
van de EU-uitgaven uit de afgelopen periode wordt vastgesteld? Dat is belangrijk,
want nu blijkt dat er in Gelderland het een en ander mis is gegaan. Verder
zou ik het op prijs stellen als de staatssecretaris in zijn antwoord de brief
van de minister betrekt waarin aangekondigd wordt dat hiernaar onderzoek zal
worden verricht.Staatssecretaris Ybema:Het spijt mij dat het schriftelijke antwoord niet duidelijk is. Ik dacht
zelf dat het een helder antwoord was.Wij hebben al een aantal keren aangegeven dat bij het oordeel van de Algemene
Rekenkamer over de besteding van EFRO-gelden, waarvoor Economische Zaken verantwoordelijk is, de rechtmatigheid niet aan de orde is. Zij heeft
er nooit enige twijfel over uitgesproken of deze uitgaven wel rechtmatig waren.
Er is een discussie met de Rekenkamer over de verdeling van verantwoordelijkheden
in deze zaak geweest. Ik zal het nog even herhalen. De opvatting van EZ was
dat de provinciale overheden primair verantwoordelijk zijn voor de besteding
van EFRO-gelden. De Algemene Rekenkamer vond dat de primaire verantwoordelijkheid
toch bij de rijksoverheid zou moeten liggen. In het debat hierover zijn wij
ingegaan op suggesties van de Rekenkamer en wij hebben nadere afspraken over
deze verantwoordelijkheidsverdeling gemaakt. Zij vond dat de zaak goed geregeld
was en zij was er content mee. De rechtmatigheid is echter nooit aan de orde
geweest.De heer Bolhuis (PvdA):Voorzitter. In het rapport dat de Kamer hierover gekregen heeft, wordt
heel duidelijk geconstateerd dat het ministerie hierbij wel degelijk een verantwoordelijkheid
heeft.Staatssecretaris Ybema:Dat ontken ik toch ook niet?De heer Bolhuis (PvdA):Ten tweede staat erin dat de rechtmatigheid van de betrokken uitgaven
nog niet is vastgesteld, dus ik blijf bij mijn vraag wanneer dit dan wel zal
gebeuren. Dit wordt ook niet duidelijk in de antwoorden op de schriftelijke
vragen.Staatssecretaris Ybema:Het blijft een herhaling van zetten. De rechtmatigheid is niet aan de
orde, maar misschien doelt u op de afrekening. Er zijn projecten uit de periode
1994-1999 die nog niet helemaal zijn afgesloten omdat er nog geen finale beschikking
van de Europese Commissie voor is ontvangen. Maar dat hebben wij niet in de
hand, dat is een zaak van de Commissie.Voorzitter. Het laatste onderwerp is toerisme en Holland-promotie. De
MKZ-crisis in de eerste helft van dit jaar heeft een negatief effect gehad
op het imago van Holland; wij hebben dit verleden week ook in een algemeen
overleg besproken. Daarnaast leiden de aanslagen in de VS tot een zeer scherpe
daling van het aantal vliegreizen, en niet alleen vanuit de VS, maar wereldwijd.
Het toerisme vanuit de Verenigde Staten, dat sterk in opkomst was, is dan
ook dramatisch teruggevallen. En het is uiteraard onzeker of deze daling structureel
zal zijn. Vandaag behandelen wij de begroting voor 2002, maar de aard van
de problemen maakt het noodzakelijk, op zeer korte termijn iets te doen. Ik
heb dit verleden week ook gezegd. Ik wil dan ook een extra promotionele impuls
mogelijk maken, gericht op de landen om ons heen, met name op een belangrijk
land als Duitsland. Daarnaast wil ik aan de stichting Toerisme en recreatie
Nederland (TRM) een bijdrage geven ten behoeve van een reorganisatie, noodzakelijk
voor het adequaat vervullen van taken die voortvloeien uit de nieuwe meerjarenafspraken
die ik onlangs met deze stichting heb gemaakt. Hoewel er nog geen volledig
uitgewerkt plan is – daar wordt wel hard aan gewerkt – wil ik
nu al zeggen dat ik nog voor dit jaar, dus 2001, voldoende middelen vrij zal
maken binnen de begroting van Economische Zaken, opdat de stichting haar promotieactiviteiten
adequaat ter hand kan nemen. Uiteraard zal dit moeten doorlopen in 2002, het
gaat nu even om de mogelijkheden die de begroting voor 2001 nog biedt.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Dank hiervoor, want het is heel belangrijk om hier op korte termijn iets
aan te doen, omdat de export dramatisch is teruggelopen, onder andere door
de MKZ-crisis. Ik ben er verheugd over dat u een substantiële promotie
wilt inzetten, maar kunt u aangeven hoeveel dat zal zijn? Ik denk dat het
erg belangrijk is om duidelijk te maken dat Nederland een veilig en modern
land is dat veel kwaliteit te bieden heeft.Staatssecretaris Ybema:Dat is nog wat moeilijk aan te geven, want daarvoor moeten wij nog naar
de begroting kijken. Maar voor de komende maanden denk ik zelf aan een bedrag
van 5 tot 7 mln gulden.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Daar zijn wij heel tevreden mee.Staatssecretaris Ybema:Voorzitter. Deze uitspraak van mevrouw Voûte lijkt mij een goede
afsluiting van mijn bijdrage.De voorzitter:Dat begrijp ik.De heer Ten Hoopen (CDA):Mijnheer de voorzitter. Ik dank de minister en de staatssecretaris voor
de beantwoording van de vragen die wij hebben gesteld. Ik heb nog een paar
punten op dit uur van de nacht.De minister deed uitermate lovend over datgene wat er allemaal is bereikt.
In de pauze heb ik in NRC Handelsblad gelezen dat volgens het World Economic
Forum Nederland in potentiële concurrentiekracht is gezakt van de derde
plaats naar de achtste plaats. Wat dit betreft verdienen de woorden van de
minister dus enige nuancering. Er staat in de krant ook iets over een onderzoeksrapport
dat blijkbaar bij EZ bestaat, maar dat wij nog niet hebben. Misschien kan
de minister er straks wat over zeggen.Er is gezegd dat het ministerie een goed coördinerend ministerie
is. Misschien is dit wel zo, maar het onderwijsplan Aan de bak heeft de minister
blijkbaar nog niet ontvangen van minister Hermans. Dit is jammer, want het
heeft een directe relatie met de productiviteit waarover wij hebben gesproken,
en met het bieden van perspectief aan grote groepen die onvoldoende geschoold
zijn. Wij zullen de minister dit plan zo snel mogelijk doen toekomen.Voor Nederlandse waarden, in het bijzonder Nederlandse cultuurwaarden,
wensen wij een uitzonderingspositie in de Europese besluitvorming. Wij kiezen
voor Europa en wij kiezen voor de wijze van besluitvorming waartoe is besloten,
maar wij willen een uitzondering voor de waarden die wij in Nederland belangrijk
vinden. Ik dien hierover de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat met het oog op de voltooiing van de Europese interne markt
het uitgangspunt van besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid nodig
is om de EU slagvaardig te houden;Ten Hoopenvoorts overwegende dat de markt, en dus ook de interne markt,
echter bepaalde ethische grenzen kent;constaterende dat de verwikkelingen rond de Europese Richtlijn 98/44/EG
betreffende rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen, waarbij
het octrooieren van planten en dieren als zodanig mogelijk wordt gemaakt tegen
de zin van de meerderheid in het Nederlandse parlement, in de toekomst voorkomen
dienen te worden;van oordeel dat de kracht van Europa wordt ingegeven door zijn verscheidenheid
en dat de nationale culturen gerespecteerd moeten worden, met name daar waar
het ethische zaken betreft, zodat Nederland en de overige EU-landen in staat
blijven eigen afwegingen te maken inzake ethische kwesties;verzoekt de regering, zich binnen EU-verband ofwel door middel van verdragswijziging
ofwel via een herenakkoord actief in te zetten om besluitvorming inzake internemarktonderwerpen
met een sterke ethische component in de toekomst bij unanimiteit te laten
plaatsvinden en dus uitzonderingen van besluitvorming bij gekwalificeerde
meerderheid (exception éthique),en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Ten Hoopen en Van Dijke. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 6(28000 XIII).De heer Ten Hoopen (CDA):Voorzitter. Bevordering van de concurrentiekracht is aan de orde nu de
concurrentiekracht terugloopt. In dit kader gaat het ook om herverzekering.
De minister heeft gezegd, hierover te gaan overleggen met het bedrijfsleven.
Dit lijkt mij prima, maar ik dien graag de volgende motie in om de minister
te ondersteunen in het proces en de snelheid erin te houden.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat een exportland als Nederland gebaat is bij een zo efficiënt
mogelijk exportkredietverzekeringsinstrumentarium;voorts overwegende dat het bedrijfsleven in het algemeen gebaat is bij
de eenloketgedachte met het oog op transparantie en efficiënt tijdsgebruik;constaterende dat op dit moment wat de politieke herverzekering betreft
sprake is van een drietrapsraketsysteem (NCM, DNB en het ministerie van Financiën);voorts constaterende dat het concept-Baselakkoord de NCM als particulier
bedrijf aanmerkt waardoor banken de volledige 8%-solvabiliteitsvoorziening
moeten aanhouden, terwijl dit bij een overheidsdebiteur niet hoeft en dit
met zich meebrengt dat Nederland minder competitief wordt ten opzichte van
het buitenland;verzoekt de regering, een beleidsnotitie op te stellen met daarin de inventarisatie
van de mogelijkheden om één agentschap in te stellen dat zich
bezighoudt met de politieke herverzekering alsmede met de vraag onder welk
ministerie een dergelijk agentschap zou moeten ressorteren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Ten Hoopen. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 7(28000 XIII).De heer Ten Hoopen (CDA):Mijnheer de voorzitter. Voor een kennisland is kennisconcurrentie van
belang, nu en in de toekomst. De minister heeft toegezegd het kenniscentrum
daadwerkelijk bij EZ gestalte te willen geven. Letterlijk zei zij: EZ, bij
zijn en kenniscentrum. Dat lijkt mij prima en om die reden dal ik op dit punt
dan ook geen motie indienen. Ik vertrouw er dan wel op, mevrouw de minister,
dat het nu niet zal gaan als vorig jaar. Toen zei u toe een expertisecentrum
voor private, lagere overheden te zullen oprichten. Dat is er niet gekomen.
Nu ga ik ervan uit dat u een harde toezegging hebt gedaan en dat het kenniscentrum
er daadwerkelijk zal komen.Voorzitter. Ik kom toe aan mijn afsluitende opmerkingen. We zijn in een
hard en competitief Europa terechtgekomen. Daarom is nu actie geboden vanwege
de oneerlijke concurrentie die zich in de elektriciteitssector met buitenlandse
bedrijven voordoet. Ik meen dat wij moeten corrigeren. Er zijn namelijk twee
verliezers: de economie en het milieu. Dat moeten wij niet willen. Daarom
dien ik ook op dit punt een motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat op dit moment het Nederlandse bedrijfsleven geconfronteerd
wordt met elektriciteitsprijzen die tot 40% hoger liggen dan in het ons omringende
buitenland en dat hierdoor de concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven
wordt aangetast;voorts overwegende dat dit op termijn zal leiden tot verhoogde import
van o.a. elektriciteit die wordt opgewekt in zeer vervuilende bruinkoolgestookte
centrales in Duitsland ten koste van milieuvriendelijke en energie-efficiënte
vormen van elektriciteitsopwekking in Nederland, zoals warmtekracht (WKK)-centrales
die nu door de hoge aardgasprijs in (grote) problemen verkeren en waarvoor
zelfs sluiting dreigt;constaterende dat dit haaks staat op de verwezenlijking van de doelstelling
van een milieuhygiënisch verantwoorde energievoorziening zoals opgenomen
in de Elektriciteitswet;van oordeel dat de regering zo spoedig mogelijk initiatieven dient te
ontplooien om binnen de Europese Unie tot afspraken te komen omtrent een geharmoniseerd
Europees milieubeleid waarbij duurzaam en energie-efficiënt opgewekte
elektriciteit minimaal in een gelijkwaardige concurrentiepositie komt te verkeren
ten opzichte van niet-duurzaam en niet-efficiënt opgewekte elektriciteit;Ten Hoopenverzoekt de regering, als overbruggingsmaatregel te komen met
een pakket maatregelen om duurzame en energie-efficiënte vormen van elektriciteitopwekking
in Nederland concurrerend te houden, en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Ten Hoopen en Van den Akker. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 8(28000 XIII).Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter. Misschien kan de heer Ten Hoopen aangeven aan welk pakket
maatregelen hij denkt. Het eerste deel van zijn motie betrof de constatering
dat de milieuvriendelijke stroom voor het bedrijfsleven te duur zou zijn.
Vindt de heer Ten Hoopen dat het bedrijfsleven voor de meer milieuvriendelijke
stroom wat meer mag betalen? Denkt de heer Ten Hoopen bij zijn pakket aan
maatregelen ook aan een bijdrage van het bedrijfsleven?De heer Ten Hoopen (CDA):Het bedrijfsleven levert al een bijdrage met de energieheffing.Mevrouw Vos (GroenLinks):Helaas betalen ze die niet.De heer Ten Hoopen (CDA):Met deze motie wil ik twee aspecten met elkaar verenigen. Het gaat mij
er niet om of het bedrijfsleven wel of niet betaalt. Het gaat erom dat er
sprake is van eerlijke concurrentieverhoudingen. De heffingstructuur moet
dan ook in overeenstemming zijn met de Europese regelgeving.Mevrouw Vos (GroenLinks):Wat bedoelt u dan met het pakket maatregelen?De heer Ten Hoopen (CDA):Ik heb twee lijnen genoemd. Of je doet het langs de lijn van reciprociteit
en reguleert niet-duurzaam geproduceerde energie in Nederland, of je doet
het langs de fiscale lijn.Mevrouw Vos (GroenLinks):U vindt dat niet-duurzaam geproduceerde stroom niet meer binnen mag komen
in Nederland? Is dat de bedoeling?De heer Ten Hoopen (CDA):Je zult in ieder geval maatregelen moeten nemen om dat level playing field,
dat er nu dus niet is, te herstellen. Ik wil niet dat door faseverschil WKK
en goed geproduceerde energie hier van de markt wordt gedrukt en dat vervolgens
gebruik wordt gemaakt van in Duitsland geproduceerde vervuilende energie.Mevrouw Vos (GroenLinks):De redenering is niet consistent. Daarom vraag ik erop door. U bepleit
aan de ene kant dat het bedrijfsleven die goedkope stroom mag kopen, aan de
andere kant wilt u dat de milieuvriendelijke stroom meer kans krijgt. Het
is mij dan ook onduidelijk welke richting het CDA uit wil en wat er in het
pakket maatregelen moet zitten.De heer Ten Hoopen (CDA):Er is nu verlies aan beide zijden, zowel voor de economie als voor het
milieu. Daarom moeten beide dingen gebeuren. Ik heb in eerste termijn twee
lijnen aangegeven, waarlangs het zou kunnen: het niet toelaten van dat soort
energie en het compenseren via de fiscaliteit. De minister heeft aangegeven
dat er een compensatie kan worden gegeven van 1,25 cent, terwijl uit de berekeningen
blijkt dat 3,5 cent nodig is om een gelijk level playing field te hebben.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik ben nieuwsgierig naar het antwoord op de vraag waarom in de motie niet
wordt ingegaan op met kernenergie opgewekte elektriciteit. Op dat punt is
om dezelfde redenen ook sprake van een behoorlijke import. Wat zijn verder
de kosten van de overbruggingsmaatregelen die u voorstelt?De heer Ten Hoopen (CDA):Ik dien geen amendement in, maar een motie. Ik nodig de regering uit om
een pakket samen te stellen. Ik kan dan ook niet zeggen hoe het zou moeten.
Ik wil een level playing field.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Het lijkt mij wel van belang om te weten ten koste van welke andere zaken
de uitvoering van de motie zal gaan.De heer Ten Hoopen (CDA):Dat kan zo zijn, maar ik nodig de regering uit om dat pakket samen te
stellen en te zoeken naar de wijze waarop dat kan worden uitgevoerd.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):U heeft zelf dus nog geen standpunt.De heer Ten Hoopen (CDA):Ik heb wel een standpunt, maar als dat had willen aangeven, had ik wel
een amendement ingediend.Voorzitter. Ik dank ook de staatssecretaris voor zijn beantwoording en
voor zijn toezegging omtrent het programma starten op buitenlandse markten.
Indicatief ziet de evaluatie er goed uit. Mag ik dat zo verstaan dat wij in
het voorjaar een ophoging van dit bedrag tegemoet kunnen zien?Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Mijnheer de voorzitter. Wij hebben met genoegen kennis genomen van de
mededeling dat het kabinet de PvdA-nota Publieke belangen in de markt en de
door mij gisteren neergezette visie omarmt. Dat biedt een mooi toekomstperspectief
en moedigt mijn Europese collega en mij aan tot verdere uitwerking over te
gaan en het maatschappelijk debat daarover te mobiliseren. Overigens heb ik
in de schriftelijke beantwoording goede nota genomen van de mogelijkheden
voor de publieke vennootschap.Het go/no go-artikel in de Gaswet bevat diverse toetspunten, onder andere
of de totstandkoming voldoende wordt gerealiseerd als het gaat om Europese
regelgeving met betrekking tot mededinging. De schriftelijke en mondelinge
informatie terzake stelt ons volstrekt niet gerust. Daarom dien ik mede namens
de fracties van D66, ChristenUnie, het CDA en GroenLinks de volgende motie
in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening dat in noordwest-Europa de energiemarkten (elektriciteit, aardgas
en autobrandstoffen) steeds meer een kartelkarakter krijgen;van mening dat hierdoor werkelijke concurrentie en toegang voor nieuwkomers
tot die markten bemoeilijkt worden;Witteveen-Hevingavan mening dat op nationaal en Europees niveau de mededingingspolitiek
meer moet worden uitgewerkt;verzoekt de regering, over het hierboven gestelde de Kamer
voor 15 december aanstaande een analyse te sturen en daarop beleidsmatig te
reageren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Witteveen-Hevinga, Bolhuis, Van
Walsem, Van Dijke, Ten Hoopen en M.B. Vos.Zij krijgt nr. 9(28000 XIII).Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Het is wellicht overbodig, maar ik krijg nog graag de toezegging van de
minister dat de motie-Crone over de verplichte afname van duurzame energie
daadwerkelijk wordt uitgevoerd.De heer Bolhuis (PvdA):Voorzitter. Ik dank de bewindspersonen voor de uitgebreide beantwoording.
Ik dank de ambtenaren voor de zeer complete schriftelijke beantwoording. Gisteren
heb ik gezegd dat wij op een aantal punten zouden toetsen in hoeverre de begroting
voldeed aan onze wens van een actievere economische agenda. Mijn collega is
al ingegaan op de waarborging van het publieke belang en het duurzame energieverbruik.Ik ga nog op drie punten in. Het eerste betreft het belang van kennis
en dan met name van het beroepsonderwijs. Ik heb gevraagd of er concreet iets
gedaan kan worden op het niveau van de sector van de bouw. De minister heeft
toegezegd dat er gerichte acties ontplooid zullen worden. Ik ben haar daarvoor
bijzonder erkentelijk. Voor het gehele beroepsonderwijs worden echter geen
extra middelen uitgetrokken. Mede namens mevrouw Voûte dien ik op dat
punt een motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat het tekort aan voldoende gekwalificeerd personeel een
belangrijk knelpunt voor economische groei vormt;overwegende dat de samenwerking tussen het bedrijfsleven en het beroepsonderwijs
verbetering behoeft;verzoekt de minister, tezamen met haar ambtgenoot van OCW initiatieven
te ontplooien ter verbetering van de genoemde samenwerking en in dat kader
een taskforce een plan van aanpak te laten opstellen;verzoekt de minister voorts, te bezien, op welke wijze de kwaliteit en
de organisatie van het beroepsonderwijs kunnen worden verbeterd en deze voorstellen
tevens financieel te onderbouwen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Bolhuis en Voûte-Droste.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 10(28000 XIII).De heer Bolhuis (PvdA):Voorzitter. Wij hadden een interessant debat over de marktordening. De
minister en ik appreciëren van de werkzaamheden van de NMa verschillend.
Ik dien daarover de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening dat de voordelen van mededinging en marktwerking vooral ten
goede moeten komen aan de consument;van mening dat in de uitvoering van de Mededingingswet de NMa tot nu toe
tekortschiet om een dergelijke gewenste marktwerking af te dwingen;van mening dat een actiever optreden met betrekking tot onderzoek naar
mogelijk misbruik van economische machtsposities gewenst is in sectoren waar
maar een beperkt aantal bedrijven actief is;verzoekt de regering, te bewerkstelligen dat de NMa een actiever beleid
voert met betrekking tot onderzoek naar misbruik van economische machtsposities
en het opsporen van kartels,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Bolhuis en Ten Hoopen. Naar mij
blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 11(28000 XIII).De heer Bolhuis (PvdA):Ten slotte hebben wij om meer actie op het gebied van bedrijfsterreinen
gevraagd. De staatssecretaris heeft ons dat toegezegd. Wij komen daar in maart
op terug en ik dank hem daarvoor.Alleen het punt van de structuurfondsen blijft open. Gelet op de tijd
en gelet op het toegezegde brede onderzoek naar de besteding door de verschillende
ministeries, wil ik het hierbij laten.De heer Van Walsem (D66):U wekt de indruk dat de rechtmatigheid in het geding is geweest. Ik stel
vast dat dit niet het geval was. Ik vind het niet erg sportief van u om dit
in het midden te laten.De heer Bolhuis (PvdA):De staatssecretaris heeft twee verdedigingslinies. Hij zegt allereerst
dat de primaire verantwoordelijkheid bij de provincie ligt. Die verdedigingslinie
is volstrekt achterhaald. Wij hebben daar uitgebreid over gediscussieerd en
geconstateerd dat de eindverantwoordelijkheid voor de rechtmatigheid en de
doelmatigheid van de middelen bij de minister en de staatssecretaris ligt.Verder is het antwoord op de vraag of een en ander is vastgesteld voor
de afgelopen periode voor het Europees regionaal fonds "nee". Dat staat in
het rapport over de structuurfondsen van de Europese rekenkamer. De staatssecretaris
zegt dat hij daarop niet kan ingaan omdat de periode nog niet is afgesloten.
Ik vind dat geen goed betoog, want bij het ESF en de andere fondsen kan wel
degelijk onderzoek plaatsvinden en vastgesteld worden of bepaalde projecten
rechtmatig zijn of niet.De heer Van Walsem (D66):Dat is niet waar. Zolang de afrekening nog niet binnen is, kun je niet
vaststellen of alles rechtmatig is geweest. Daaruit mag echter niet worden
geconcludeerd dat het niet rechtmatig is geweest, want dan wordt de indruk
gewekt dat het is zoals bij het ESF en dat is tot nog toe niet het geval.De heer Bolhuis (PvdA):De heer VanBolhuis Walsem concludeert nu al iets wat nog
niet is vastgesteld. De rekenkamer heeft aangegeven dat de rechtmatigheid
van de uitgaven uit het Europees regionaal fonds niet voldoende stellig kan
worden vastgesteld. Zo'n soort formulering staat in het rapport. Om het precies
te citeren, moet ik het er even bij pakken. Voorlopig is dat de enige conclusie
die op basis van een feitenonderzoek getrokken kan worden.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. Ik dank beide bewindslieden voor de beantwoording. Mijn tweede
termijn moet heel erg kort zijn. Mij werd gevraagd of ik nog enige bijdrage
kon leveren aan de levendigheid van dit debat. Ik heb de NRC er even bij gepakt.
Op de voorpagina staat een berichtje. Binnen EZ schijnt een rapport te circuleren
over het Nederlands vestigingsklimaat. De NRC schrijft: bronnen binnen EZ
melden dat er grote onenigheid is ontstaan in de ambtelijke top over het onderzoek.
Dat klinkt dreigend. Ik weet niet hoe het precies zit, maar dat kan de minister
ons vast uitleggen.Het publieke belang schijnt bij MDW centraal te staan. Of het was een
woordenspel, en dan is het niet erg, of het was een beleidswijziging, en dan
is het des te beter. Wie het weet, mag het zeggen.De schriftelijke antwoorden over de KLM roepen toch nog een paar vragen
op. Afgelopen weekend is in de Transportraad besloten dat op zeer beperkte
schaal steunverlening aan nationale luchtvaartmaatschappijen mogelijk is.
De Commissie en de Raad lijken het op dat punt niet helemaal met elkaar eens
te zijn. Past de 500 mln gulden voorfinanciering aan de KLM binnen de uitleg
van de Commissie of binnen de uitleg van de Raad? Met andere woorden: heeft
dit betrekking op het verlies in de eerste vier dagen of gaat het daaroverheen?
Wij weten niet precies waar we aan toe zijn.Ik zal twee moties indienen die voor de staatssecretaris bestemd zijn.
De minister zal door mevrouw Vos worden aangesproken. De moties hebben uiteraard
betrekking op het maatschappelijk verantwoord ondernemen. De staatssecretaris
had het al van mij verwacht.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat het ministerie van EZ een streefwaarde heeft gesteld
om het aantal jaarverslagen met rapportage over MVO jaarlijks met 2% (in absolute
getallen 8000) te laten stijgen;voorts constaterende dat nu slechts 8% van de bedrijven via jaarverslagen
bekendheid geeft aan hun activiteiten op het gebied van MVO;overwegende dat MVO zich niet mag beperken tot een kleine voorhoede van
het bedrijfsleven;van mening dat een ambitieuzere doelstelling nodig is, in het bijzonder
gericht op het grote bedrijfsleven;nodigt de regering uit, daartoe aanvullende voorstellen te doen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Vendrik en Bolhuis. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 12(28000 XIII).De heer Vendrik (GroenLinks):Mijn tweede motie gaat over het mandaat en de taakstelling van het kenniscentrum
MVO. Uit de interrupties werd mij niet helemaal duidelijk hoe dit er precies
uitziet. De staatssecretaris zei dat de casus die ik formuleerde, nu juist
een klus is voor het nationaal contactpunt, maar dat klopt niet, want het
gaat niet alleen om het naleven van de OESO-richtlijn op het gebied van multinationale
ondernemingen. Het betreft immers juist bedrijven die eigen gedragscodes hebben,
al dan niet geïnspireerd door de OESO-richtlijn. Ook dan zou je denken
dat het kenniscentrum op dat punt een heel belangrijke taak heeft. Om dat
punt helder te krijgen, dien ik de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging, overwegende dat MVO zowel binnen als buiten de Nederlandse grenzen vorm
kan krijgen;overwegende dat voor de binnenlandse context reeds diverse initiatieven
bestaan op het gebied van MVO kennis- en informatieverzameling en -verspreiding;van mening dat het nieuwe kennis- en informatiecentrum MVO zich met name
moet richten op die gebieden waarop een lacune bestaat in de kennis- en informatieverzameling
en -verspreiding;verzoekt de regering daarom, in de taakstelling voor het nationaal kennis-
en informatiecentrum MVO op te nemen dat het zwaartepunt van zijn werkzaamheden
ook moet liggen bij de internationale context en ketens waarbinnen Nederlandse
ondernemingen opereren en de problemen die zich daarbij kunnen voordoen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Vendrik. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 13(28000 XIII).Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter. Ik dien twee moties in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de motie van het lid Crone c.s. (26603, nr. 5) over een
in de tijd oplopend verplicht percentage duurzame energie is aanvaard;overwegende dat de Kamer wacht op voorstellen voor concrete uitwerking
van deze motie door de regering;verzoekt de regering, in de Europese Unie een verplicht aandeel duurzame
energie te agenderen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is Vosvoorgesteld door de leden M.B. Vos en Van
Walsem. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 14(28000 XIII).Mevrouw Vos (GroenLinks):De tweede motie luidt als volgt.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat alle duurzame-energieopties moeten worden ingezet;overwegende dat de minister van Economische Zaken in de nota "Duurzame
energie in uitvoering" (mei 1999) terecht heeft opgemerkt dat het voor het
welslagen van het pv-stimuleringsbeleid cruciaal is dat er een goede balans
is tussen de aandacht voor enerzijds onderzoek en ontwikkeling en anderzijds
demonstratie en marktintroductie, omdat immers de prijs snel zal gaan zakken
als er sprake is van een versnelde marktintroductie;verzoekt de regering, de huidige specifieke programma's en convenanten
op het gebied van zon-pv, zonneboilers en warmtepompen voort te zetten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid M.B. Vos. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 15(28000 XIII).Mevrouw Vos (GroenLinks):Er zijn nog vele onderwerpen, onder meer op het punt van duurzame energie,
waarop wij later zullen terugkomen.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor hun uitgebreide beantwoording
en de goede gedachtewisseling. Ik dank hen ook voor de uitgebreide schriftelijke
beantwoording, die zeer doelmatig, nauwkeurig en informatief was.Op het punt van de marktwerking, waarover wij uitgebreid hebben gedebatteerd,
wil ik een punt dat ik gisteren heel kort heb aangestipt, aan de orde stellen.
Om te kunnen anticiperen op de invoering van de kilometerheffing, gaat er
eigenlijk een soort mobiliteitsmarkt ontstaan. Dat maakt het mogelijk dat
er uiteindelijk een soort vraag en aanbod totstandkomt voor de weginfrastructuur.
Daarop vernemen wij te zijner tijd graag de visie van de minister, omdat de
exploitatie van die zaken natuurlijk heel interessant is in de marktordening.Ik dank de minister voor haar toezegging inzake het actieplan innovatie.
Ik overwoog om op dat punt een motie in te dienen, maar ik ben zeer tevreden
met die toezegging. Ik wil graag weten of dat actieplan er vroeg in het voorjaar
zou kunnen komen.Een interne markt die zo snel mogelijk doelmatig is, vergt ook dat de
terugdringing van de administratieve lasten snel totstandkomt. De SLIM-operatie –
simple legislation internal market – gaat op dit moment bijvoorbeeld
over pesticiden en cosmetica, maar daar win je de oorlog niet mee. Daarom
dien ik de volgende motie in, omdat de Actal in Nederland daaraan een succesvolle
bijdrage levert. De motie is medeondertekend door mevrouw Ravestein van D66
en de heer Bolhuis van de PvdA.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de terugdringing van de administratieve lasten ontstaan
door Europese regelgeving, dringend noodzakelijk is;overwegende dat de Actal in Nederland de administratieve lasten die in
de Nederlandse regelgeving dreigen te ontstaan, dient terug te dringen;constaterende dat een dergelijke organisatie in Europa ten behoeve van
de interne markt ontbreekt;verzoekt de regering, de oprichting van een Europese Actal te bevorderen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Voûte-Droste, Ravestein
en Bolhuis. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 16(28000 XIII).Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Voorzitter. In het kader van marktordening, liberalisering en privatisering
en het MDW-proces wil ik nog opmerken dat het kenniscentrum dat wij ons voorstellen
een heel doelmatig kenniscentrum moet zijn en niet zwaar moet zijn opgetuigd,
dus wat ons betreft geen aparte stichting. Ik dien hierover de volgende motie
in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat liberaliserings- en privatiseringsprocessen alsmede
de Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit (MDW) operaties leiden
tot verbetering van de positie van de consument, tot uiting komend in meer
keuzevrijheid en een goede prijs-kwaliteitsverhouding waarbij de publieke
belangen zijn gewaarborgd;constaterende dat in de operationele doelstelling 1.2.3 van beleidsartikel
1 het aspect "keuzemogelijkheden van de consument" ontbreekt;overwegende dat de overheid lessen moet leren van de succes- en de faalfactoren
van de liberaliserings-, privatiserings- en MDW-operaties in de afgelopen
jaren en de ervaringen van deze lessen moet toepassen;overwegende dat de regering de economische dynamiek en de keuzemogelijkheden
van de consument moet versterken door de positie van de consument nadrukkelijk
te betrekken bij die liberaliserings-, privatiserings- en MDW-operaties;verzoekt de regering, bovengenoemde operationele doelstelling te wijzigen
in "het versterken van de economische dynamiek en de keuzemogelijkheden van
de consument";Voûte-Drosteverzoekt de regering tevens, een kenniscentrum liberalisering,
privatisering en MDW op te richten en tevens een kennistoets op te stellen
opdat deze processen adequaat zullen verlopen teneinde de consument
meer keuzevrijheid te bieden en tegelijkertijd het publieke belang te waarborgen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Voûte-Droste, Blok, Ravestein
en Ten Hoopen. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 17(28000 XIII).De heer Van Walsem (D66):Voorzitter. Voorzover ik weet geldt er een maximale lengte voor een motie!Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Dit was inderdaad substantieel, maar ik hoop dat het kenniscentrum veel
doelmatiger wordt. In ieder geval is de waarborging van het publieke belang
er wel driemaal in genoemd!De heer Vendrik (GroenLinks):Ook wij maakten ons even zorgen over de administratieve lastendruk die
daaruit voortvloeit, maar nu dan de politieke hamvraag. Wat ontbrak er nu
in het antwoord van de minister dat u ertoe brengt om toch deze motie in te
dienen?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik heb heel goed geluisterd. De minister zei zoiets als dat zij het zou
proberen, maar wij zien graag dat het gebeurt en wel zodanig dat het hele
proces gewaarborgd wordt, dus vanaf de waarborg van het publieke belang tot
de toezichthouder en wat ons betreft het liefst ook nog met implementatieteams.
Bovendien willen wij dat men bij elk proces dat in andere departementen wordt
gestart een verplichte kennistoets moet halen. Ik denk dan bijvoorbeeld aan
Actal waar men een Actaltoets haalt. Wij beluisterden dat niet helemaal in
de woorden van de minister en omdat wij dat toch graag zo gerealiseerd zien,
hebben wij deze motie ingediend.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Als je zoiets doet, zou dat uiteindelijk ook kunnen leiden tot uitholling
en dus ook tot demotivatie van het ambtelijke apparaat. Waarom hoort het niet
bij het gewone werk van het ambtelijke apparaat van een ministerie?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik zie het ook heel dicht bij het ministerie.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Wat is het verschil dan?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Het verschil is dat het een kenniscentrum is. Wellicht kent u het kenniscentrum
PPS bij Financiën. Dat werkt uitstekend en zeer doelmatig en wordt bij
elk proces op het gebied van PPS betrokken. Men haalt daar de PPS-toets en
daar kunnen zelfs lagere overheden gebruik van maken. Dat is het idee, het
moet in ieder geval heel doelmatig zijn.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Het zal volgens mij vooral leiden tot meer bureaucratie. Het PPS-kenniscentrum
is niet zo'n goed voorbeeld, want de resultaten bij het PPS-project zijn zeker
niet geweldig.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):De resultaten blijven misschien achter, maar dat ligt zeker niet aan het
PPS-kenniscentrum. De oorzaak daarvan is vooral de politieke onwil van sommige
partijen.De heer Blok (VVD):Voorzitter. Ik bedank de bewindslieden voor hun beantwoording. Ik ben
goed bediend en in het bijzonder doet mij de toezegging deugd dat er een monitor
zal worden opgezet voor startersfaciliteiten in het hoger onderwijs.Kortheidshalve ga ik alleen in op het antwoord op mijn vraag over de arbeidsmarkt
voor laaggeschoolde arbeid. In de schriftelijke beantwoording is uitgebreid
op deze vraag ingegaan. Men kijkt in deze antwoorden echter vooral terug.
Zo constateerde men dat wij er in de afgelopen jaren in geslaagd zijn –
gelukkig maar – om het aantal werkenden aan de onderkant van de arbeidsmarkt
fors te doen toenemen. Mijn vraag werd echter ingegeven door twee rapporten
waarin vooruitgekeken wordt, het SER- en het WRR-rapport.In beide rapporten wordt aangeven dat het risico reëel is dat het
aanbod aan laaggeschoolden in de toekomst, ook bij voortgaande economische
groei, de vraag zal overtreffen. Ik wil niet mechanisch op die rapporten reageren,
maar als twee gezaghebbende instellingen een dergelijk geluid laten horen,
wordt ik nieuwsgierig en in dit geval ook ongerust. Dat is de reden dat ik
verzoek om het ministerie van Economische Zaken eens goed te laten kijken
naar die prognoses en te laten onderzoeken welke extra maatregelen er mogelijk
nodig zijn om te voorkomen dat de grote overschotten aan de onderkant van
de arbeidsmarkt blijven bestaan of groeien. Met dat doel dien ik de volgende
motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat prognoses, waaronder het WRR-rapport "doorgroei van
de arbeidsparticipatie" en het SER-advies "bevordering arbeidsdeelname etnische
minderheden", aangeven dat er een reëel risico is dat, ook bij voortgaande
economische groei, sprake zal blijven van een omvangrijke groep werklozen
met een lage opleiding;tevens constaterende dat bovengenoemde onderzoeken erop wijzen dat er
grenzen zijn aan de inzet van het instrument scholing;overwegende dat het wenselijk is dat ook mensen met een lage opleiding
volledig kunnen participeren op de arbeidsmarkt;verzoekt de regering, te onderzoeken hoe vraag en aanbod naar laaggeschoold
werk zich de komende jaren zullen ontwikkelen en welke maatregelen genomen
kunnen worden om ervoor te zorgen dat vraag en aanbod op dit gebied in evenwicht
zullen blijven,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Blok. Naar mij blijkt, wordt zij
voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 18(28000 XIII).De heer Bolhuis (PvdA):Ik vind de strekking van de motie sympathiek. Ik vraag mij alleen af of
u er goed aan doet om zich met deze motie tot de minister van Economische
te richten. Ligt het niet meer voor deBlokhand om deze motie bij de minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid neer te leggen?De heer Blok (VVD):Wij moeten oppassen dat wij niet te veel in hokjes gaan denken. In de
motie wordt de regering uitgenodigd om... In mijn motie wordt gesproken over
vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Over de vraagkant, de kant die de bedrijven
raakt, gaat nu eenmaal het ministerie van Economische Zaken. Verder baart
mij in de prognoses vooral zorg dat die vraag wel eens achter zou kunnen blijven.Mevrouw Ravestein (D66):Voorzitter. Ook ik dank de bewindlieden voor hun uitgebreide antwoorden,
zowel mondeling als schriftelijk. Toch zijn zij erin geslaagd, een paar van
mijn vragen niet en enkele niet bevredigend te beantwoorden.Ik had schriftelijk gevraagd of het Adviescollege toetsing administratieve
lasten (Actal) niet ook naar de subsidies zou kunnen kijken. Het antwoord
komt erop neer dat je subsidie vrijwillig aanvraagt, zodat je dat vele werk
gewoon over je afroept. Maar is de minister het niet met mij eens dat je grote
bedrijven, die voldoende menskracht hebben, zo veel meer kansen biedt om subsidies
binnen te halen dan de kleinere bedrijven, waarvoor dat heel ingewikkeld is?Ik heb ook geen reactie gehad op het praktijkvoorbeeld dat ik gaf, het
voorbeeld van de individuele ondernemer die allerlei regels en voorschriften
aan zijn broek krijgt als hij wil gaan bouwen. Hij heeft te maken met de bouwregelgeving,
met de brandweer, met de milieu-inspectie en met Arbo-regels. Die adviezen
zijn vaak met elkaar in strijd en daardoor ziet de ondernemer door de bomen
het bos niet meer. Zou dit niet op de een of andere manier gestroomlijnd kunnen
worden en ziet EZ hierin een taak voor zichzelf?Ik vond de schriftelijke antwoorden over het grondbeleid heel interessant,
want die gaven mij een kijkje in de keuken van het kabinet als het gaat om
discussies over grondbeleid. Als je dezelfde vraag aan de minister van VROM
stelde, zou je waarschijnlijk een heel ander antwoord krijgen. Ik denk dat
wij het er niet over eens zullen worden. Mijn vraag sloeg ook al helemaal
niet op de openruimteheffing, want ze had vooral betrekking op de verevening
tussen gemeenten die er onderling uit willen komen waar bedrijventerreinen
het beste gepland zouden kunnen worden. De gemeente die wat inlevert, zou
dan op de een of andere manier tegemoet moeten worden gekomen.Over het kenniscentrum voor MVO worden de staatssecretaris en ik het niet
eens, want ik ben er nog steeds zeer van overtuigd dat dit centrum best kan
worden ondergebracht bij het kenniscentrum voor het grotestedenbeleid, dat
al draait. En de economische pijler van dit beleid heeft eigenlijk eenzelfde
soort doelstelling. Er zal in ieder geval een intensieve samenwerking moeten
ontstaan, maar ik geloof er nog steeds in dat het mogelijk zal zijn om het
een bij het ander aan te haken.Ik heb ook geen reactie gekregen op mijn opmerking dat grote bedrijven
geregeld hun betalingen aan toeleveranciers opschorten. Hiervan wordt vooral
het MKB de dupe; vandaag werden er in de Volkskrant opnieuw voorbeelden van
genoemd. Vandaar dat ik mij vrij voel om hierover een motie in te dienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat grote bedrijven in toenemende mate betalingen opschorten
en leveringscontracten openbreken;voorts constaterende dat vooral het midden- en kleinbedrijf daarvan de
nadelen ondervindt;verzoekt de regering, te onderzoeken in welke sectoren van het MKB deze
problematiek zich voordoet, wat de financiële gevolgen ervan zijn en
in hoeverre ze leidt tot juridische procedures;verzoekt de regering voorts, op basis hiervan aan te geven of en, zo ja,
hoe maatregelen op dit terrein getroffen kunnen worden,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Ravestein, Voûte-Droste
en Bolhuis. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 19(28000 XIII).Mevrouw Ravestein (D66):Voorzitter. Ook mijn vraag over het diversiteitsbeleid op het departement
heeft de minister niet beantwoord. Ik heb bij dit debat allemaal witte mannen
zien zitten, dus ik hoop niet dat dit representatief is voor het personeelsbestand
van EZ. Ik zou dan ook toch graag antwoord op mijn vraag krijgen, eventueel
schriftelijk. Het maakt mij wel nieuwsgierig dat deze vraag niet beantwoord
is, want ik neem aan dat deze gegevens gewoon voorhanden zijn.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor hun antwoorden, zowel schriftelijk
als mondeling.Ik hoor van de ECD berichten die bij mij de gedachte doen postvatten dat
de oriëntatie bij deze dienst sinds de organisatorische samenwerking
met de FIOD een feit is, aan het verschuiven is van criminaliteitsbestrijding
naar de bestrijding van financiële fraude. Als het gaat om de bereidheid
van het personeel om hierover openhartig te zijn, zie ik eenzelfde reflex
als bij mijn onderzoek bij de douane. Dit is niet goed. Al met al zie ik reden
om dit goed in de gaten te houden. Daarom vraag ik de minister, de Kamer te
rapporteren over het functioneren van de ECD in het licht van deze zorg.Over een ander punt wil ik nog een motie indienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat er op landelijk niveau financiële middelen zijn
uitgetrokken voor de herstructurering van oude bedrijventerreinen,Van Dijkeconstaterende dat aan deze middelen geen landelijke streefdoelstelling
is verbonden;overwegende dat een kwantitatieve streefdoelstelling voor herstructure ring, uitgedrukt in hectaren, de effectiviteit van het beleid inzichtelijker
maakt;verzoekt de regering, zo snel mogelijk een streefdoelstelling voor 2010
voor te leggen aan de Kamer,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Dijke. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 20(28000 XIII).Minister Jorritsma-Lebbink:Voorzitter. Ik dank de Kamer voor haar opmerkingen in tweede termijn,
die overigens voor het flinkste deel beperkt is gebleven tot de indiening
van moties. De langste tijd zal ik moeten besteden aan het reageren op de
moties, maar er zijn ook een paar andere opmerkingen gemaakt.Het eerste punt betreft het artikel waaruit blijkt dat Nederland in potentiële
groeiverwachting van de derde naar de achtste plaats is geduikeld. Ik heb
gezegd dat ik van mening ben, en overigens het CPB met mij, dat wij een probleem
hebben als wij er niet in slagen, ons beleid aan te passen en bedrijven verder
te krijgen in productiviteitsgroei. Ik meen dat wij het de hele avond hierover
hebben gehad. Door onze arbeidsmarktsituatie hadden wij een aantal jaren geleden
geweldig veel mogelijkheden om de productiviteit niet zozeer per mens, maar
wel in totaliteit te vergroten. Dit middel is opgedroogd doordat inmiddels
ongeveer alle vrouwen werken en wij helaas nog te jong met pensioen gaan.
Er is dus geen grote vergroting van het aanbod meer. Wij moeten het dus echt
hebben van slimmer en beter werken. Daar moet het beleid op gericht zijn;
wat mij betreft wordt het dat ook. Wij moeten er echt hard aan trekken. Ik
heb de hele avond alle instrumenten en alle ideeën hierover op tafel
gelegd. Aan ons is de taak om de komende tijd ervoor te zorgen dat het allemaal
werkelijk gebeurt.Ja, dat geheimzinnige rapport! Ik weet niet welke kletskousen binnen mijn
ministerie aan de gang zijn geweest; ik zal nog wel eens proberen, dit te
achterhalen. Het gaat om een openbaar rapport, dat al tijden bestaat en waaraan
gerefereerd wordt in een stuk dat de Kamer gekregen heeft, namelijk het stuk
van het CBIN over innovatie en inkomende investeringen. Op blz. 15 hiervan
wordt al verwezen naar het rapport. Het is dus in het geheel geen geheim rapport,
maar een openbaar rapport. Wij willen het een keer apart aan de Tweede Kamer
aanbieden, maar er is blijkbaar een discussie gaande tussen een paar ambtenaren
op mijn ministerie over de inhoud van de begeleidende brief. Voorzover ik
kan achterhalen, is dit het grote geheim. Ik raad de journalist van het artikel
op de voorpagina van NRC Handelsblad aan, morgen eens een telefoontje te plegen
naar twee van mijn ambtenaren. Ongetwijfeld zijn er nog meer te vinden die
met elkaar in discussie zijn over een brief aan de Kamer. Zo werkt dat gebruikelijk.De heer Vendrik (GroenLinks):Het lijkt toch wat ernstiger. Ik dacht dat het om een nog vertrouwelijk
onderzoek van het NEI gaat. Het schijnt dat sommige ambtenaren op het departement
van de minister weigeren hun kop in het zand te steken voor de resultaten
van het onderzoek. Andere ambtenaren vinden dat het niet zomaar kan en spreken
hun veto erover uit. Wat is er nu aan de hand op uw departement?Minister Jorritsma-Lebbink:Het is geen geheim rapport. Het is openbaar en bestaat al een tijdje.
Het is overigens niet gemaakt in opdracht van de Tweede Kamer, maar in opdracht
van de provincies en het ministerie. Het gaat namelijk over de provinciale
vestigingsfactoren. De provincies hebben het rapport ook. Wij hebben er zelfs
al een keer naar verwezen, maar wij wilden het niet zomaar over de schutting
gooien bij de Tweede Kamer. Er moet dus een keurige brief bij met wat opvattingen.
Ik vermoed dat het debat, zoals het in de krant genoemd wordt, wordt gevoerd
omdat een stroming op het ministerie het wel zo over de schutting wilde gooien.
Dat zou kunnen. Ik veronderstel dat de discussie daarover ging. Maar het is
eigenlijk niks, een non-discussie.Voorzitter. De heer Ten Hoopen wil een harde toezegging met betrekking
tot het kenniscentrum voor private, lagere overheden. Ik denk thans aan een
dergelijk centrum, maar dan in breder verband. Het zou namelijk een expertisecentrum
voor marktwerking moeten zijn. In dat bredere centrum zouden dan meerdere
marktwerkingsinstrumenten kunnen worden onderzocht en de kennis daarover aan
de lagere overheden ter beschikking kunnen worden gesteld, maar ook aan het
Rijk. Ergens in het voorjaar zal ik zeggen hoe ik hierbij precies wil handelen.De heer Ten Hoopen heeft drie moties ingediend. De eerste twee zullen
door de heer Ybema worden behandeld en de derde zal ik zelf graag voor mijn
rekening nemen. De heer Ten Hoopen vraagt in een van zijn moties om een pakket
aan maatregelen om duurzame energieopwekking in Nederland concurrerend te
houden. Ik meen een serie voorbeelden gegeven te hebben van manieren waarop
ik de transparantie wil bevorderen. Wat mij betreft zijn die manieren onderdelen
van een pakket. Ik vind de motie dus overbodig. Ik wijs er nog op dat ik overleg
voer met het bedrijfsleven over de vraag hoe wij verder kunnen handelen. Ik
moet wel aangegeven dat er grenzen zijn aan de mogelijkheden, ook vanwege
de elementen die op staatssteun kunnen wijzen. Ik ben dus bezig met de analyse
op welke manier wij snel tot een verbetering kunnen komen. Nogmaals, in mijn
ogen is de motie volstrekt overbodig. Ik heb namelijk niet gezegd dat ik niets
doe. Als dat zo was, zou er op dit punt vooral een motie moeten worden ingediend.
Wij zijn echter hard bezig en gaan daarbij na hoe wij zo snel mogelijk het
level playing field in Europees verband goed op orde kunnen krijgen. Verder
gaan we na wat we nationaal aan transparantiebevordering kunnen doen. We zijn
ook bezig met de uitbreiding van de importcapaciteit en gaan na welke maatregelen
wij kunnen nemen, zodat het ontstaan van een level playing field wordt bevorderd.
In maart krijgt de Kamer het energierapport. Daarin zal ook het een en ander
worden vermeld. Zodra ik de acties echt heb geconcretiseerd, krijgt de Kamer
daarover van mij mededelingen. Daarover zal ik graag eerst met het bedrijfsleven
spreken.De voorzitter:Handhaaft de heer Ten Hoopen zijn motie?De heer Ten Hoopen (CDA):Ja.Minister Jorritsma-Lebbink:Voorzitter. Mevrouw Witteveen heeft een motie ingediend die naar mijn
gevoel voorkomt uit een misverstand. Ik krijg de indruk dat mevrouw Witteveen
denkt dat wij de liberalisering van de groep midden- en kleinbedrijf per 1
januari zouden kunnen beïnvloeden. Dat kan niet meer. Dat ligt in de
wet vast.Mevrouw Witteveen vraagt of ik op de Europese markt de mededinging kan
versterken. Ik wil graag samen met de NMa en de DTe een analyse maken. Die
is echter te ingewikkeld om daarover op 15 december al iets te kunnen zeggen.
Er moet een goede analyse komen, maar het zal wel heel moeilijk worden die
te maken. De bedoeling van het energierapport is nu juist, dergelijke problemen
te tackelen en daarvoor oplossingen aan te geven. Wat dat betreft heb ik geen
probleem met de motie als de datum die van het energierapport in maart kan
zijn. De reden waarom ik het energierapport eerder uitbreng dan anders, heeft
hier juist mee te maken.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Voorzitter. Het probleem is dat wij al lang om die analyse vragen, want
die willen wij graag hebben. Wij hebben geconstateerd dat het uitbrengen van
die analyse weer is uitgesteld tot maart, als het energierapport wordt uitgebracht.
Mevrouw Voûte heeft nog gevraagd of het uitbrengen van het rapport niet
in de tijd naar voren kan worden gehaald. Wij vinden dit toch dermate belangrijk
dat wij eraan hechten de informatie zo snel mogelijk te hebben en niet pas
in maart bij het energierapport.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik wijs erop dat het energierapport normaal gesproken helemaal niet in
maart zou verschijnen. Het zou pas een jaar later komen. Ik heb het een jaar
vervroegd, omdat er nog zo veel te doen is. Dat rapport moet echter wel zijn
gebaseerd op een goede analyse en het moet goed worden afgestemd met degenen
die daarover gaan. Er zal dus ook gekeken moeten worden naar de Europese kant.
Wij zullen dat met de NMa moeten doen en met de DTe. Het is dan ook zeer gecompliceerd.
Ik kan u in december wel een flutverhaal sturen, maar daar heeft u niets aan.
Ik wil graag het hele verhaal in een keer naar de Kamer sturen. Het energierapport
is er namelijk juist voor bedoeld om dit soort vragen te tackelen. Ik kan
het gewoon niet eerder doen.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):De minister heeft zelf al laten doorschemeren dat het nog maar de vraag
is of het energierapport nog een rol kan spelen in deze regeerperiode. Als
wij goed om willen gaan met de bevordering van liberaliseringprocessen, is
het van belang dat wij die informatie krijgen. De minister zegt dat wij dan
een flutverhaal krijgen. Daar is natuurlijk niemand mee gediend, maar aan
de andere kant kunnen wij dan snel meedenken en kan de discussie worden gestart.
Wij zijn er niet pas vandaag over begonnen.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik hoop niet dat als er iets in maart komt, er geen woord meer over kan
worden gewisseld. De Kamer vergadert dan toch nog? Als u met mij een AO wilt
voeren over dat onderwerp, kan dat toch nog gewoon gebeuren? Er zal toch geen
sprake van zijn dat er tussen maart en september, wanneer er een kabinet zal
zijn, niets meer gebeurt? Als een minister een energierapport uitbrengt, betekent
dat dat die minister daarna gewoon aan de slag gaat, tenzij de Kamer zegt
dat dat niet mag. Het is niet zo dat op het moment dat de verkiezingen in
aantocht zijn er niets meer kan gebeuren. Ik ben niet van plan om een halfvoldragen
kind naar de Kamer te sturen. Dat moet echt niet gebeuren. Het energierapport
is een belangrijk document en u moet ervan op aan kunnen dat het beleid dat
daarin wordt geformuleerd, voldragen beleid is. Ik kan het energierapport
niet vervroegen. Als u wilt dat het verlaat wordt, moet u mij nu vragen om
eerst in december een stukje te schrijven dat niet goed kan zijn. Ik vind
het zo slordig als ik zo moet gaan werken. Ik moet dan bij stukjes en beetjes
het energierapport, dat het complete verhaal is, waar alles in staat, aan
u geven. Dat doe ik liever niet. Ik heb geen moeite met de motie, want die
analyse moet er komen, maar dan wel graag in het energierapport en niet op
een andere plek.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik zou er nog begrip voor kunnen hebben, als wij daar nu pas over zouden
zijn begonnen. Die discussie loopt echter zeker al vanaf voorjaar 2000. Is
er dan zoveel tijd nodig om over dat, op zichzelf inderdaad best ingewikkelde
thema informatie te geven? Wij willen er graag op een tijdstip over praten,
dat er nog wat mee kan worden gedaan.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik zie niet zo goed het verschil tussen 15 december en maart. Wij praten
er inderdaad al lang over. Dat is de reden waarom ik het energierapport een
jaar vervroegd heb. Ik had ook tegen u kunnen zeggen dat u maar moest wachten
tot het energierapport komt. Normaal gesproken zou dat rapport in 2003 verschijnen.
Wij hebben het vervroegd, omdat wij het willen gebruiken in het kader van
de eindbesluitvorming over de liberalisering. Dat is de belangrijkste reden
om het energierapport te maken.Voorzitter. Mevrouw Witteveen heeft nog gevraagd hoe het staat met de
uitvoering van de motie-Crone. De debatten gaan voortdurend door. Ik wil een
paar redenen opnoemen waarom het nu invoeren van een verplicht aandeel mijns
inziens leidt tot marktimperfecties. Ik ben ervan overtuigd dat de markt zal
inzakken, want waarom zouden bedrijven nog hun best doen om klanten te werven
voor groen? Men heeft immers een verplicht aandeel en dat kan men op de gewone
manier verkopen. Klanten werven heeft dan ook geen nut meer. Consumenten hoeven
overigens ook niet meer hun best te doen, want waarom zouden zij nog een keuze
maken als er een verplicht aandeel in de normale mix zit? Dat is dan namelijk
het gevolg. Bij een verplicht aanbod op een krappe aanbodmarkt zal de prijs
van groene energie ontzettend stijgen. Iedereen zal dan meer betalen en tevens
zal de import sterk toenemen om toch aan de verplichting te kunnen voldoen.
Tot nu toe geldt dat de vraag de markt en de investeringen aanjaagt. De hoeveelheid
duurzame energie wordt op die manier groter dan bij een systeem met een verplicht
percentage. Dan wordt niemand uitgedaagd om meer te doen dat het leveren van
het verplichte aandeel. Ik zal ook niet zeggen dat er nooit tot een verplichting
moet worden overgegaan. U krijgt overigens nog een uitgebreide schriftelijke
reactie. Op het moment dat het aanbod de vraag overtreft, valt er met mij
zeker over verplichtin gen te praten. Daarvoor moeten dan scenario's
worden uitgeschreven. Er is geen sprake van dat ik niet aan de doelstellingen
wil vasthouden, maar als wij te werk gaan op de manier die in de motie-Crone
wordt aangegeven, zal het aanbod van duurzame energie eerder verminderen dan
toenemen. Zoals gezegd, kom ik hier nog schriftelijk op terug. Ik had er echter
behoefte aan, mijn opinie hierover duidelijk te maken, gezien de vele publicaties
die hierover zijn verschenen.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Wanneer er zicht is op het wegnemen van de knelpunten, komt dus het moment
om de motie uit te voeren.Minister Jorritsma-Lebbink:Zo gauw het aanbod de vraag overtreft. Het belangrijkste doel is het vergroten
van het aanbod duurzame energie. Dat moet ook, want het gaat niet goed. Morgen
wordt in het kabinet de PKB-Waddenzee behandeld. De Kamer heeft de PKB-offshore
behandeld. Er zijn afspraken gemaakt in het kader van BLOW. Ik hoop dat dit
alles vandaag of morgen leidt tot realisatie van een flink aantal windmolens.
Als dat niet lukt, zal de doelstelling bijgesteld moeten worden. Zonne-energie
kan voorlopig slechts een kleine bijdrage leveren. Biomassa en wind zijn de
belangrijke bronnen. De winst moet vooral komen van de bouw van nieuwe windmolens.
Als men op de markt de energie van alle bijgebouwde windmolens in Nederland
niet meer kwijt kan, ben ik de eerste die aan een verplichting denkt. Het
is demotiverend om nu daartoe over te gaan.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik stel vast dat de motie uitgevoerd wordt op het moment dat er zicht
is op oplossing van de knelpunten.Mevrouw Vos (GroenLinks):Het grootste knelpunt is dat de minister achterloopt op haar doelstelling.
Gezien de trend zal het zeer moeilijk zijn om de doelstelling tijdig te realiseren.
Het aanbod moet versneld vergroot worden en daarin kan dit middel een rol
spelen.Minister Jorritsma-Lebbink:De vraag is groter dan het aanbod. Vergroting van het aanbod kan alleen
maar door het bouwen van windmolens en door biomassacentrales te realiseren.
Er liggen talloze projecten voor windmolens op de plank. Er zijn initiatiefnemers
zat. Boeren, bedrijven en energiebedrijven willen hier graag in investeren.
Vervolgens komt het probleem van het bepalen van de plaats van die molens.
Tegen elke plek die wordt aangewezen, blijkt een bezwaar aangevoerd te kunnen
worden. Dat is de praktijk. Ik heb in collega Pronk overigens een goede kompaan.
Ook hij ziet graag dat er meer windenergie wordt gerealiseerd. Het is dus
wel allemaal vastgelegd in mooie voornemens, maar de molens staan er nog niet.
Als er voldoende molens staan en het aanbod kan worden gerealiseerd, maar
er te weinig vraag is naar de energie van die molens, mag mevrouw Vos onmiddellijk
bij mij terugkomen.Mevrouw Vos (GroenLinks):Er zit toch iets vreemds in de redenering van de minister. Zij zet bijvoorbeeld
zonne-energie opzij. Blijkbaar doet die niet mee. Volgens mij kan het verplicht
stellen van het aanbod er juist toe leiden dat de drang om te zoeken naar
allerlei mogelijke locaties en de bereidheid om daar misschien iets meer voor
te betalen groter worden. De molens worden dan misschien eerder gebouwd. Mij
lijkt dat dit wel degelijke een forse impuls voor de markt is.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik denk dat mevrouw Vos er nog van uitgaat dat er niks gebeurt, maar wij
doen ontzettend veel voor duurzame energie. Het belangrijkste is de vrijstelling
van de REB. Deze vrijstelling heeft een geweldig effect op duurzaam. Ik ben
er niet voor om de duurste vormen van duurzame energie het eerst te realiseren.
Dat is heel onverstandig. Dat is inefficiënt omgaan met overheidsmiddelen.
De prijs daarvoor moet door de burger worden betaald.Bij zonne-energie is er iets heel anders aan de hand. Ik ben zeer voor
het zoveel mogelijk toepassen van zonne-energie in de gebouwde omgeving. De
staatssecretaris van VROM heeft daar een groot aantal afspraken over gemaakt.
Verder wordt bekeken of het probleem van de projectontwikkelaar in het kader
van energiesubsidies kan worden opgelost. Daar willen wij best bij helpen,
maar ons moet niet gevraagd worden om het kostenverschil tussen zonne-energie
en gewone energie of andere duurzame energie weg te subsidiëren over
de rug van de belastingbetaler. Dat vind ik een heel inefficiënte manier
van omgaan met duurzame energie. Met dat geld bevorder ik liever het realiseren
van betaalbare duurzame energie of investeer ik liever in research en development,
opdat de prijs van zonne-energie op termijn werkelijk in de buurt komt van
de prijs van normale energie. Dat is de grote beleidswijziging die ik heb
doorgevoerd.Hiermee heb ik meteen iets gezegd over de motie van mevrouw Vos. Het aannemen
van deze motie moet ik dan ook dringend ontraden.Mevrouw Vos (GroenLinks):Welke motie bedoelt de minister?Minister Jorritsma-Lebbink:Mevrouw Vos heeft een motie ingediend waarin zij aandringt op het uitvoeren
van de motie-Crone.De voorzitter:Mevrouw Vos heeft de moties op stukken nrs. 14 en 15 ingediend.Ik maak van de gelegenheid gebruik om iedereen erop te wijzen dat wij
moeten proberen om voor 2.00 uur klaar te zijn. Ik verzoek de leden daarom
terughoudend te zijn met interrupties. Ik verzoek de minister daarop kort
te reageren.Minister Jorritsma-Lebbink:In feite heb ik al een antwoord gegeven op de stelling van mevrouw Vos.
Natuurlijk wordt nog een nader antwoord gegeven op de motie-Crone.De richtlijn duurzame energie is er. In de Europese Unie heeft een debat
plaatsgevonden over een verplicht aandeel, maar daar is absoluut geen draagvlak
voor. Dat heeft met deze redenen te maken. Ik snap heel goed dat daarvoor
geen draagvlak is. In de Europese Unie hebben wij overigens wel afgesproken
dat wij allemaal een aantal doelstellingen zullen nastreven. Zo is tentatief
voor Nederland aangegeven dat wij in 2010 rond de 9% duurzame elektriciteit
gerealiseerd hebben. Daar ben ik het mee eens en dat zal ook gebeuren. Wij
zijn hard op weg. Als het zo doorgaat en wij komen daadwerkelijk aan realisatie
toe, sluit ik helemaal niet uit dat de vraag wel eens veel groter
kan zijn dan die 9%. Prima toch, dan komt er meer. Daar heb ik geen problemen
mee. Ik ben er bang voor dat nu verplichten niet leidt tot meer aanbod, maar
tot het statischer worden van het aanbod.Het aannemen van de motie op stuk nr. 15 wil ik de Kamer dringend ontraden.
Overigens is in dit geval niet alleen een motie, maar ook een amendement nodig.
In de begroting heb ik aangegeven waarom ik heb gekozen voor een beleidswijziging
rond het instrumentarium voor duurzame energie. Ik begrijp dat mevrouw Vos
het met die beleidswijziging niet eens is. Ik vind echt dat wij inefficiënt
omgaan met de voor duurzame energie beschikbare middelen als wij het blijven
doen zoals wij toen vonden dat het moest gebeuren. Wij hebben een heroverweging
gedaan. In 1999 hadden wij inderdaad nog de gedachte dat dit de juiste weg
was; vandaag hebben wij een analyse gemaakt en zijn wij tot de conclusie gekomen
dat wij toen niet de juiste weg hebben gekozen. Dan heroverweeg je; zo werkt
dat nu eenmaal. Ik vind dus dat ik wel de juiste manier heb gekozen. Ik moet
aanneming van deze motie dus gewoon ontraden.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik blijf het zeer opmerkelijk vinden dat u in 1999 nog zei dat versnelde
marktintroductie, onder meer via de genoemde zaken, zinvol en van belang is
en dat u nu tot een beleidswijziging komt. Daarvoor staat weinig motivatie
in de begroting. Het is overigens moeilijk terug te vinden in de cijfers in
de begroting. Ik zal dus inderdaad nog eens kijken naar een amendement. Het
blijft echter merkwaardig dat u in zo'n korte tijd tot zo'n enorme beleidswijziging
komt.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik vind dat helemaal niet merkwaardig, want het denken houdt nooit op.
Wij hebben een heel goede analyse gemaakt van ons instrumentarium, ook vanwege
het feit dat er inmiddels een vrije markt is; er is natuurlijk wel iets veranderd.
Ook u had overigens niet verwacht dat er nu al 600.000 klanten voor groene
energie zouden zijn. Dat is hartstikke mooi, maar dan moet je ook bereid zijn
om na te denken over de consequenties van de keuzes die je destijds gemaakt
heb. Ik ben tot de conclusie gekomen dat ik eigenlijk te veel goed geld uitgaf
aan dingen die niet efficiënt waren; dan moet je je herbezinnen. U krijgt
overigens ook nog een reactie op het IBO dat recent heeft plaatsgevonden.
Ook daaruit zullen wel weer een paar beleidswijzigingen voortkomen, misschien
wel ten aanzien van instrumenten die wij pas heel kort geleden hebben bedacht.
Zo werkt dat; je moet regelmatig bekijken of je instrumentarium effectief
is.Mevrouw Vos (GroenLinks):De minister heeft twee jaar geleden gepleit voor het belang van versnelde
marktintroductie. Nu stapt zij daarvan af en gelooft zij daar niet meer in.
Ik vind eerlijk gezegd dat dat weinig en mager gemotiveerd wordt in de begroting.
Ik wil op dat punt dus op z'n minst een uitgebreidere onderbouwing door de
minister. Verder vind ik de redenering erg inconsequent. Juist doordat er
zoveel klanten zijn, is er een goede kans om versnelde marktintroductie een
extra impuls te geven. Dit instrument zou in deze markt nu juist extra kansen
kunnen krijgen.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik wil graag in een brief uitgebreider uitleggen waarom wij deze keuzes
hebben gemaakt. Als dat naar uw mening te kort is geformuleerd, zullen wij
proberen of wij dat heel consequent en goed kunnen uitschrijven; een begroting
is natuurlijk altijd maar een klein onderdeel.De heer Bolhuis heeft een motie ingediend over initiatieven ter verbetering
van de samenwerking tussen het bedrijfsleven en het beroepsonderwijs. Er is
al een taskforce. Ik beschouw die motie daarom maar als een ondersteuning
van het beleid en van die taskforce.De heer Bolhuis heeft ook een motie ingediend over de NMa. Ik vind die
motie echt overbodig. Volgens mij is er geen probleem. Ik heb de NMa voorzien
van middelen en de NMa wil juist de door de heer Bolhuis genoemde sectoren
aanpakken; zij is dus al aan de slag gegaan. Ik heb al aangegeven dat de NMa,
wat mij betreft, haar prioriteiten goed stelt. Ik beschouw de motie dus als
ondersteuning van mijn beleid, omdat ik de NMa in staat stel om die prioriteiten
te kiezen, en als ondersteuning van het beleid van de NMa, die niets liever
doet dan het aanpakken van misbruik van economische machtsposities. Wat ik
zou kunnen doen, is deze motie bij de heer Kist op het bureau droppen. Ik
kan in elk geval niet op basis van dit type moties plotseling aanwijzingen
voor de NMa maken. Het is dus een enigszins bizarre motie; daarom zit ik daar
een beetje mee.Ik kom nu bij de heer Vendrik en de steun voor de KLM. Ik neem aan dat
er nog wel een communicatie van de minister van Verkeer en Waterstaat over
zal komen, maar voorzover ik het uit mijn hoofd weet – wij hebben daar
immers na de Transportraad nog over gesproken – zijn in die Transportraad
inderdaad besluiten genomen die precies binnen de Europese steunkaders vallen.
Dat betekent dat slechts directe steun mag worden gegeven voor de eerste vier
dagen vanwege directe gevolgen van de ramp in Amerika en dat er voor het overige
nog enkele maatregelen zijn genomen die ervoor zorgen dat men niet al te grote
problemen krijgt, bijvoorbeeld dat slots niet direct verloren zijn als er
een slotsysteem is en meer van dat soort type maatregelen. Overigens hebben
wij daarover volgens mij nog verleden week een brief naar de Kamer gestuurd.
Het is in ieder geval geheel binnen het Europese steunkader gebleven. De kwestie-Sabena
ligt anders; die heeft gewoon noodsteun gekregen. Dat mag als dat maar blijft
binnen de staatssteuncriteria van DG4 en voorzover ik heb begrepen, is dat
ook het geval.De voorzitter:De minister gaf aan dat er nog een brief komt van de minister van Verkeer
en Waterstaat over dit onderwerp en het lijkt mij beter om die te behandelen
op een wellicht wat christelijker tijdstip.Minister Jorritsma-Lebbink:De heer Vendrik vroeg of dat publieke belang nu een communicatie, een
strategie of een beleidswijziging was. MDW is altijd gericht geweest op het
waarborgen van publieke belangen. De P zou wat mij betreft er in de toekomst
aan moeten worden toegevoegd om een grote aandacht voor kwaliteit van de publieke
dienstverlening aan te geven. Waarschijnlijk zullen wij het de komende jaren
met name over dit soort onderwerpen hebben, zoals zorg en onderwijs. Dan gaat
het dus inderdaad om publieke dienstverlening. Gelet daarop vind ik het wel interessant om dat wat meer expliciet in de naam op te nemen door
de P eraan toe te voegen. Wij hebben overigens al één project,
namelijk de benchmark gemeentelijke dienstverlening.Mevrouw Voûte heeft namens een grote meerderheid van de Kamer gevraagd
om een Europese Actal te bepleiten en dat wil ik graag doen.Zij heeft voorts een heel lange motie over het kenniscentrum ingediend.
Ik heb ooit deelgenomen aan een debat in deze Kamer waarin is afgesproken
dat moties niet langer mogen zijn dan 250 woorden, maar in datzelfde debat
werd er vervolgens een motie ingediend die bijna driemaal zo lang was. Op
zich heb ik geen problemen met deze motie. Ik wil er wel bij zeggen dat ik
eigenlijk al het kenniscentrum binnen mijn muren heb. Het directoraat-generaal
M&E is voor dat terrein het kenniscentrum. Wij hebben niet voor niets
de reorganisatie gehad waardoor deze hele club bij elkaar zit. Als ik het
goed begrijp, zeggen de indieners dat er eigenlijk geen liberaliserings- of
marktwerkingsproject bij de rijksoverheid van start mag gaan zonder dat men
bij dat kenniscentrum is geweest en gebruik heeft gemaakt van de kennis die
aldaar aanwezig is. Als ik het zo goed begrijp, zal ik graag proberen om daar
een voorstel voor te maken.De heer Blok heeft een motie ingediend over de arbeidsmarkt voor laaggeschoolden.
Het kabinet heeft op dit moment al veel aandacht voor dit vraagstuk. Het activerend
arbeidsmarktbeleid, activiteiten rond Leven lang leren, de nota In goede banen,
enz. zijn met name daarop gericht. Op zich ondersteunt deze motie dan ook
de huidige aandacht van het kabinet. Ik wil overigens best nog eens met mijn
collega's van Sociale Zaken en van Onderwijs bezien of het gevraagde onderzoek
nog aanvullend kan zijn op de bestaande inzichten.Mevrouw Ravestein wees mij erop dat ik niet gereageerd heb op haar voorbeeld.
Haar voorbeeld raakt bijvoorbeeld aan het MDW-project voor openbare inrichting,
waarover u onlangs een kabinetsstandpunt heeft ontvangen. Verder heeft het
MDW-project voor een servicegerichte overheid hierop betrekking. Dat laatste
rapport komt binnenkort naar de Kamer. Alleen het kabinetsstandpunt moet nog
worden geformuleerd. Als alles verloopt zoals voorzien, wordt u dit jaar dus
ruim bediend met MDW-rapporten waarin suggesties zijn opgenomen voor een mogelijke
oplossing voor dat probleem. Mijn excuses dat ik uw vraag in eerste termijn
niet heb beantwoord.Mevrouw Ravestein heeft op stuk nr. 19 een motie ingediend waarin gevraagd
wordt om een onderzoek naar de financiële problemen in het MKB die ontstaan
door wanbetaling. Het moet mij van het hart dat ik dit een vreemde motie vind.
Ik vraag mij zelfs af of hetgeen in deze motie wordt gevraagd, wel een overheidstaak
is. Kleine en grote bedrijven kunnen zich bij wanbetaling richten tot een
deurwaarder of eventueel de rechter. Ik zie niet in wat deze motie kan toevoegen
aan het beleid van de rijksoverheid. Dat is ook de reden dat ik u vraag, deze
motie in te trekken.Mevrouw Ravestein (D66):In de motie wordt u gevraagd om het probleem in kaart te brengen. Er zijn
signalen dat dit probleem hand over hand toeneemt.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat heeft alles te maken met de economische situatie.Mevrouw Ravestein (D66):Dat begrijp ik ook wel. Ik vraag u verder te onderzoeken of het mogelijk
is om iets aan dit probleem te doen. Ik kan mij voorstellen dat u dat in ieder
geval doet.Minister Jorritsma-Lebbink:Het probleem neemt toe, omdat het slechter gaat met de economie. Die analyse
kan ik u nu al wel geven. Als het morgen weer beter gaat, zullen de problemen
met de betalingen vanzelf minder worden. De beste oplossing is ervoor te zorgen
dat de economische groei herstelt. Ik wijs u er toch nog maar een keer op
dat er een heel instrumentarium is voor het probleem dat er debiteuren kunnen
zijn die niet betalen. Wij gaan toch niet nadenken over nieuw instrumentarium,
omdat het economisch wat slechter gaat? Ik waarschuw daar ook voor, omdat
wij dan verwachtingen wekken die wij vervolgens niet waar kunnen maken.De heer Bolhuis (PvdA):Het feit dat het economisch slechter gaat, is natuurlijk een oorzaak.
Het is tegelijkertijd ook een structureel probleem dat er grote bedrijven
zijn die hun leveranciers op deze manier onder druk kunnen zetten. Daar moeten
wij iets aan doen en daarom vragen wij u dit probleem in kaart te brengen.
Het gaat hier om bedrijven die misbruik maken van hun machtspositie.Minister Jorritsma-Lebbink:Als er een concrete klacht is, kan men zich tot de NMa wenden. De NMa
beschikt over instrumenten om op te treden tegen machtsmisbruik. De branche
die last heeft van dit soort praktijken, moet zich onmiddellijk tot de NMa
wenden. De Mededingingswet verbiedt dat men misbruik maakt van een machtspositie.
Ik heb echter de indruk dat de problemen die in de kranten worden genoemd,
alles te maken hebben met de economische situatie. Ik ken geen voorbeelden
van dergelijk machtsmisbruik, maar ik kan niet uitsluiten dat dit in bepaalde
branches voorkomt. Ik wil mevrouw Ravestein nogmaals in overweging geven om
deze motie in te trekken. Ik geloof niet dat het een verstandige motie is.Er is gevraagd naar het diversiteitsbeleid op het departement. Er is volgens
mij een brief naar de Kamer gestuurd over het emancipatiebeleid op het ministerie
van Economische Zaken. Ik kijk even naar de heren ambtenaren! Ik kan de Kamer
melden dat wij daar ontzettend veel aan doen, maar dat het niet zo verschrikkelijk
makkelijk is. Wij maken overigens wel steeds meer vorderingen. Ik heb in deze
kabinetsperiode twee vrouwelijke directeuren kunnen benoemen, maar ik zal
niet ontkennen dat ik op dit vlak best een groot probleem heb. Wij geven overigens
keurig aan wat wij hier allemaal aan doen, maar ik heb een probleem dat zo
ongeveer elk bedrijf heeft. Er zijn heel veel deskundige vrouwelijke economen
op het departement die allemaal in de sfeer van het beleid maken aan de slag
zijn. Uit een recente analyse is ook gebleken dat de doorstroming bij vrouwen
sneller verloopt dan bij mannen. Hierover is iets te vinden in de laatste
interne publicaties van het personeelsblad van mijn ministerie. Het grote
probleem is alleen dat wij heel vaak moeite hebben om vrouwen zo ver te krijgen
om bepaalde functies te aanvaarden. Er zijn blijkbaar belemmeringen, maar
wij doen er alles aan om de situatie te verbeteren. Wij voeren ook beleid
om zoveel mogelijk vrouwen te benoemen en ik ben heel blij met
die twee vrouwelijke directeuren. Het gaat langzaam maar zeker vooruit, zoals
het helaas bij de hele overheid niet zo snel vooruit gaat. Maar bij het bedrijfsleven
gaat het nog minder hard vooruit.Mevrouw Ravestein (D66):Het ging niet alleen om vrouwen, maar ook om allochtonen. Kunt u ons een
overzicht van de situatie op het ministerie toesturen.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik meen dat dit toch in het jaarlijkse overzicht vermeld is. Als het niet
zo is, krijgt u de gegevens nog apart.Voorzitter. De heer Van Dijke heeft nog gevraagd naar de ECD. Ik zal zijn
zorg in mijn volgende gesprek met de minister van Financiën of met de
ECD zelf nog eens aan de orde stellen. Ik begrijp dat hij geluiden heeft gehoord
dat de dienst zich meer op de bestrijding van financiële fraude en minder
op criminaliteitsbestrijding zou zijn gaan richten. Ik moet zeggen dat het
altijd al voor een groot deel om de bestrijding van financiële fraude
ging, want dat was de belangrijkste reden voor het samenvoegen van de clubs.
Ik zal het nog eens natrekken, maar volgens mij zijn de prioriteiten niet
veranderd. Het vervelende is dat ik zo weinig kan doen op basis van horen
zeggen. Ik zal het nagaan en als er sprake van is, krijgt de Kamer er onmiddellijk
bericht van.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Het lijkt mij sowieso goed om de Kamer te berichten over hoe de vlag erbij
hangt.Minister Jorritsma-Lebbink:Als er geen sprake is van een beleidswijziging, dan hoef ik dat niet te
melden. Maar als uw ongerustheid terecht is, kom ik er graag op terug.Staatssecretaris Ybema:Voorzitter. De heer Ten Hoopen heeft een motie ingediend over de exception
éthique, gebaseerd op de verwikkelingen rondom de Europese richtlijn
over de bescherming van biotechnologische uitvindingen. Het belangrijkste
daarbij is dat deze uitzondering, voorgesteld door de CDA-fractie, in het
Europese recht niet voorkomt. Je kunt zeggen dat je daar dan maar eens een
discussie over moet beginnen, maar als ik dat toezeg, suggereer ik meer dan
ik kan waarmaken. Een discussie in dit verband over beslissen bij gekwalificeerde
meerderheid of in unanimiteit behoort typisch thuis in de hele discussie over
de uitbreiding van de Europese Unie. Het gaat erom hoe de EU voldoende slagvaardig
kan blijven, zeker als die straks vergroot zal zijn. Wij zetten dan uiteraard
ook in op zoveel mogelijk besluiten via gekwalificeerde meerderheden. Ik zie
dus absoluut geen mogelijkheden om dit aan de orde te stellen. Uiteraard ben
ik ertoe bereid om op Europees niveau het omgaan met ethische kwesties aan
de orde te stellen om te zien hoe in andere landen hierover wordt gedacht.Ik heb de indruk dat er bij de motie op stuk nummer 7 sprake is van een
misverstand. Wij hebben een hele discussie gehad over de eenloketbenadering
voor het bedrijfsleven. Deze heeft onder andere geleid tot één
loket voor exportkrediet, namelijk de NCM. Dat ene agentschap hebben wij dus
en het heet NCM. De Nederlandsche bank, die de heer Ten Hoopen ook een paar
keer heeft genoemd, heeft een adviserende rol. Er is echter één
instantie die erover gaat, de NCM. Een beleidsnotitie hierover lijkt mij dus
niet nodig.De heer Ten Hoopen (CDA):U zei dat u in overleg bent met het bedrijfsleven. Ik probeer met deze
motie u in dit overleg te ondersteunen om belemmeringen weg te nemen.Staatssecretaris Ybema:Deze kwestie is opgelost; daarover bestaat nu helderheid. Ik dacht dat
u op andere zaken doelde, die wij zullen betrekken bij de verkenningen waarover
wij hebben gesproken. In april volgend jaar zult u de resultaten ervan zien.
Deze verkenningen gaan onder andere over instrumenten die misschien voor verbetering
vatbaar zijn.De heer Ten Hoopen (CDA):Dat zijn de instrumenten waarvoor ik om een benchmarking heeft gevraagd.
Nu gaat het sec over de NCM. Wij constateren met elkaar dat het veel te traag
verloopt en dat de bank ertussen zit. Het gaat erom dat het instrument effectiever
wordt.Staatssecretaris Ybema:Op dit punt is er niet echt een probleem. Wij hebben te maken met de NCM
als het ene loket. Bij de rijksoverheid is Financiën het departement
dat hiervoor een directe verantwoordelijkheid heeft. De Nederlandsche bank
heeft een adviserende rol. Dit zijn zaken die niet te scheiden of te veranderen
zijn. Met uw suggestie voor één instantie die alles doet, doet
u geen recht aan de verantwoordelijkheid van de rijksoverheid. Het gaat immers
om het afdekken van politieke risico's. Er zit dus een kant aan waarvoor de
verantwoordelijkheid bij het kabinet ligt. Daarom zal het departement van
Financiën altijd een rol erin moeten spelen.Mag de Kamer in het voorjaar van 2002 een verhoging van het budget voor
het programma starters op buitenlandse markten tegemoet zien? Formeel moet
ik zeggen dat wij de evaluatie moeten afwachten, maar materieel kan ik zeggen
dat ik verwacht dat dit het geval zal zijn.De heer Bolhuis kwam terug op de rechtmatigheid. Deze wordt in eerste
instantie gecontroleerd door de projectaccountant bij de afsluiting van ieder
project. Dit geschiedt doorlopend bij de uitvoering van het hele programma.
De projectaccountant wordt gecontroleerd door de provinciale accountant, die
op zijn of haar beurt wordt gecontroleerd door de accountant van mijn departement.
Dat is de controletoren. De heer Van Walsem kan de heer Bolhuis er alles over
vertellen. De definitieve vaststelling van de rechtmatigheid vindt plaats
bij de afsluiting van het programma; pas dan kan die beoordeeld worden. De
programmabestedingen uit de vorige periode, van 1994 tot en met 1999, lopen
door en worden pas afgesloten op 31 december van dit jaar. Het is van belang
dit vast te stellen, omdat de rechtmatigheid ook geldt voor de periode waarbinnen
de bestedingen plaatsvinden. Je kunt wel zeggen: het geld is er en het project
is bekend; maar het geld moet ook nog worden besteed.Vervolgens worden de eindafrekeningen ingediend. Het zal duidelijk zijn
dat ik die nog niet van de projecten heb. De eerste indicatie ontvang ik volgend
voorjaar. Uiteraard zal ik de Kamer dan een overzicht toesturen. Tijdens het
begrotingsonderzoek heb ik dat al toegezegd. De definitieve afsluiting komt
er echter pas na goedkeuring door de Europese Commissie. Het verleden
leert dat die goedkeuring heel lang op zich kan laten wachten. Hiermee heb
ik het traject aangegeven. Af en toe suggereert de geachte afgevaardigde,
misschien onbedoeld, dat er twijfels bestaan omtrent de rechtmatigheid bij
de besteding van de EFRO-middelen. Voor die twijfel is, voorzover mij bekend,
geen enkele aanwijzing.De heer Bolhuis (PvdA):Voorzitter. Ik heb verwezen naar het rapport van de Algemene Rekenkamer
over de structuurfondsen. Daarin worden voorbeelden gegeven van niet-rechtmatige
bestedingen in de provincies van de Europese regionale fondsen. Waarom neemt
de staatssecretaris niet kennis van dit document? In een AO hebben we deze
structuur ook al uitvoerig besproken. Het probleem speelt op precies dezelfde
wijze bij andere fondsen.Staatssecretaris Ybema:Nee, dat is niet waar.De heer Bolhuis (PvdA):We laten hiernaar onderzoek doen en bij dat onderzoek gaan wij na of de
projecten rechtmatig zijn. Mijn oproep aan de staatssecretaris is om dat ook
in de provincies te doen en om te onderzoeken in hoeverre met de controlepiramide
de rechtmatigheid van de projecten kan worden gewaarborgd.De voorzitter:Ik heb de indruk dat u elkaar niet overtuigt. De staatssecretaris heeft
al verschillende keren antwoord op de vraag van de heer Bolhuis gegeven. Misschien
kan de heer Bolhuis hierop op een ander moment terugkomen.Staatssecretaris Ybema:Ik wil er toch nog graag een opmerking over maken, voorzitter. In de opmerking
schuilt namelijk een verdachtmaking die ik kwalijk vind. Er wordt gesuggereerd
dat er in de EFRO-sfeer misschien hetzelfde aan de hand is als in de ESF-sfeer.
Als men dat wil beweren, moet men harde met verhalen komen. Er is geen enkele
aanwijzing voor deze stelling en ik werp ze dan ook verre van mij.De heer Bolhuis (PvdA):Ik heb het rapport van de Algemene Rekenkamer voor me.Staatssecretaris Ybema:Geeft u de bladzijden dan eens aan. Ik hoor graag waar dit staat.De voorzitter:Ik stel voor dat de heer Bolhuis op een nader te bepalen dag hierop terugkomt.Staatssecretaris Ybema:De heer Bolhuis verwart echt appels met peren.Voorzitter. Ik kom toe aan een reactie op de motie-Vendrik/Bolhuis op
stuk nr. 12. Die motie gaat over maatschappelijk verantwoord ondernemen. Er
wordt daarin gesproken over de streefwaarde van EZ om het aantal jaarverslagen
met rapportage over MVO jaarlijks met 2% te laten stijgen. Ik ben het met
de indieners van de motie eens dat de rapportage over het maatschappelijk
verantwoord ondernemen zich uiteraard niet mag beperken tot de kleine voorhoede
van grote bedrijven, zeker niet. Het gaat mij ook juist om rapportering over
de hele breedte. Daar richt ik mijn inspanningen op. Dat zal ik ook aangeven
in de nadere voorstellen die de Kamer nog van mij krijgt. Die voorstellen
zullen uiteraard gebaseerd zijn op het advies van de Raad voor de jaarverslaglegging.
In de schriftelijke antwoorden heb ik de Kamer al meegedeeld dat het mijn
ambitie is om de bedrijven een kader aan te reiken – om dat kader heb
ik de Raad voor de jaarverslaglegging gevraagd – en ze aan de hand van
dat kader te stimuleren om te rapporteren. Voor dat rapporteren heb je namelijk
een kader nodig en voor het opstellen van dat kader moeten we dus het advies
voor de Raad voor de jaarverslaglegging afwachten. Ik verwacht dat als dat
kader er is, heel veel bedrijven zullen overgaan tot verslaglegging over maatschappelijk
verantwoord ondernemen. We zullen moeten afwachten hoe het proces verloopt.
De motie vind ik niet nodig. Ik vind haar prematuur. Ik meen dat het logisch
zou zijn deze discussie te hervatten als wij het advies van de Raad voor de
jaarverslaglegging krijgen. Ik verwacht dat dit eind van dit jaar verschijnt;
misschien komt het begin volgend jaar, maar in ieder geval zo snel mogelijk.De heer Vendrik (GroenLinks):Dit is natuurlijk een procedureel antwoord. In wezen gaat het hier om
een politiek debat, een debat echt in de lijn van VBTB. De vraag is eerst:
welke doelstelling heb je; vervolgens kun je spreken over de instrumenten.
De staatssecretaris kiest een doelstelling maar de heer Bolhuis en ik hebben
uitgesproken dat wij die te weinig ambitieus vinden. In de motie zit heel
veel ruimte. Op basis van de motie zou je kunnen nagaan welke doelstelling
je wel zou willen realiseren. Je kan daarbij ook nog een onderscheid maken
tussen groot bedrijfsleven, midden en klein bedrijfsleven. Die ruimte geven
wij de staatssecretaris, maar 2%... Als je dat vertaalt in tijd, is de staatssecretaris
veertig jaar bezig. Dat willen we allen toch niet meemaken. Het moet gewoon
veel sneller. U moet echt een doelstelling bepalen en aan de hand daarvan
de instrumenten inzetten en niet de instrumenten laten bepalen welke doelstelling
u kiest.Staatssecretaris Ybema:Ik heb mijn doelstellingen bepaald en die heb ik ook neergelegd in de
adviesaanvraag aan de Raad voor de jaarverslaglegging. Ik zeg u dat wij beter
eerst af kunnen wachten met welk advies die raad komt en daarna de discussie
hervatten. Dan hebben wij aan de hand van hun voorstellen veel gerichter discussiërenDe motie van de heer Vendrik op stuk nr. 13 gaat over het kennisinformatiecentrum.
Er wordt gevraagd het zwaartepunt van haar werkzaamheden te leggen bij werkzaamheden
in de internationale context. Dat punt wordt al betrokken bij de opzet van
het kenniscentrum. Ook daarover krijgt u begin volgende maand informatie.
Wij hebben nu bijna het enorme traject van de opzet van het kennis- en informatiecentrum
afgesloten. Er liggen dikke rapporten en er is met Jan en alleman over gesproken.
Daarbij komen al dit soort elementen aan de orde. Het kenniscentrum zal zich
dus ook op aspecten van het internationaal ondernemen richten. Wacht dus even
af tot ik daarover begin november rapporteer. Dan kunt u aan de hand van die
rapportage beoordelen of hetgeen u vraagt ook is gebeurt. Ik zeg dat het erin
zal zitten, maar u moet mij wel de kans geven om dat ook te bewijzen aan de
hand van die rapportage.De heer Vendrik (GroenLinks):Als de staatssecretaris belooft dat deze motie wordt uitgevoerd nog voordat zij aangenomen is, wil ik haar wel aanhouden.De voorzitter:Op verzoek van de heer Vendrik stel ik voor, zijn motie (28000-XIII, nr.
13) van de agenda af te voeren.Daartoe wordt besloten.Staatssecretaris Ybema:Voorzitter. Mevrouw Ravestein heeft een vraag gesteld over het grondbeleid
en de verevening tussen de gemeenten. Ik ben een voorstander van verevening
tussen gemeenten door middel van grondbeleid op vrijwillige basis. Dat probeer
ik ook aan te moedigen, onder andere via een convenant met VNG en IPO dat
regelmatig vernieuw. Verevening tussen gemeenten op vrijwillige basis is ook
een onderdeel van de TIP-criteria. Mevrouw Ravestein wil een stap verder gaan
en daar een wettelijke regeling van maken. Ik heb nogal wat reserves op dat
punt, omdat ik denk dat je dan treedt in een grondmarkt die sowieso al een
moeilijke markt is en die heel snel is verstoord. Ik zou daar op voorhand
dus niet voor zijn. Er lopen nog een aantal onderzoeken. Dus ook dat komt
nog terug.Mevrouw Ravestein heeft verder een vraag gesteld over het kenniscentrum
en voorgesteld het maatschappelijk verantwoord ondernemen onder te brengen
bij het kenniscentrum grotestedenbeleid. Dat is zeker niet mijn bedoeling.
Het maatschappelijk verantwoord ondernemen wordt zeker niet gedekt door zoiets
als het grotestedenbeleid. Dat zijn verschillende zaken. Het is natuurlijk
wel mijn bedoeling, maar dat weet mevrouw Ravestein ook, dat bij de vormgeving
van het kenniscentrum goed wordt gekeken naar de mogelijkheden om aan te sluiten
bij bestaande kenniscentra. Er is intensief contact over dit punt tussen EZ
en GSI. Er is een voortgaand contact met de directeur van het kenniscentrum
grotestedenbeleid om te kijken hoe wij doublures kunnen voorkomen en hoe wij
gebruik kunnen maken van de kennis die al via het kenniscentrum grotestedenbeleid
beschikbaar is. Waar mogelijk zal die link dus zeker worden gelegd.De heer Van Dijke verzoekt in zijn motie op stuk nr. 20 de regering, de
Kamer zo snel mogelijk een kwantitatieve streefdoelstelling voor herstructurering
van bedrijventerreinen voor te leggen. Ik kan hem zeggen dat wij dit al hebben
gedaan. Die streefdoelstelling is namelijk het oplossen van het probleem van
10.000 hectare verouderd bedrijventerrein voor 2010. Dit staat op pagina 73
van de begroting. Als de heer Van Dijke iets anders met zijn motie beoogt,
verzoek ik hem de actieagenda van volgend jaar maart af te wachten. Daarin
wordt een verdere invulling van de aanpak van het genoemde probleem gegeven.De heer Bolhuis (PvdA):De staatssecretaris sprak van een verdachtmaking die hij vervelend vond.
Ik verwijs hem naar de pagina's 18 en 19 van het rapport van de Rekenkamer
(Kamerstuk nr. 27546). Daar staat hetgeen ik zojuist aanhaalde.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Na het reces zal over de moties en de begroting gestemd worden.Ik dank de medewerkers voor hun ondersteuning, zeker op dit late uur.
Ik dank de bewindslieden voor de antwoorden en ik wens de leden een goed reces.Sluiting 2.20 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20012002-886-935.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl