Behandeling van het wetsvoorstel Intrekking van de Wet op de studiefinanciering en vervanging door de Wet studiefinanciering 2000 (Wet studiefinanciering 2000) (26873)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 4084-4107

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-03-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 58, pagina 4084-4107

21-03-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26873Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Vragen lid Van Bommel aan de Minister van OCenW over de vervangingsproblematiek in het basisonderwijs in Amsterdam (-Zuidoost); mondelinge vragenuurPagina 4051-4054
Hoofdlijnendebat over de brief van de minister en de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid ten geleide van het kabinetsstandpunt toekomstige structuur uitvoering werk en inkomen (SUWI) (26448, nr. 7)Pagina 4061-4084
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 21 maart 2000)Pagina 4058-4060
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek en de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de modernisering van de universitaire opleiding tot eerstegraads leraar voortgezet onderwijs (26692)Pagina 4060-4060
Presentie en opening (21 maart 2000)Pagina 4051-4051
Behandeling van het wetsvoorstel Intrekking van de Wet op de studiefinanciering en vervanging door de Wet studiefinanciering 2000 (Wet studiefinanciering 2000) (26873)Pagina 4084-4107
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 21 maaart 2000)Pagina 4107-4108
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet milieubeheer (meldingenstelsel) (26552)Pagina 4060-4060
Vragen van het lid Kant aan de minister-president, over zijn pleidooi voor bijna gratis internet (Teletekst, 16 maart jl.).Pagina 4054-4058
Stemmingen in verband met: - wetsvoorstel Vaststelling van een Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen en daarmee verband houdende wijzigingen van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en de Wet op de jeugdhulpverlening alsmede enige andere wetten (Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen) (26016); - motie-Duijkers over civielrechtelijk geplaatsten en strafrechtelijk geplaatsten (26016, nr. 13); - motie-Eurlings/Niederer over het Glenn Mills College (26016, nr. 14)Pagina 4060-4060

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 114 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Intrekking
van de Wet op de studiefinanciering en vervanging door de Wet studiefinanciering
2000 (Wet studiefinanciering 2000) (26873).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Eurlings (CDA):Voorzitter! Minister Hermans verdient lof als het gaat om de studiefinanciering.
Die verdient hij vooral als voorzitter van de commissie-Hermans. Want wat
riep die commissie over de prestatielening, die door Paars 1 werd ingevoerd:
de keizer heeft geen kleren aan. Het rapport bevatte een reeks concrete opties
om de negatieve effecten van de prestatielening waar mogelijk weg te nemen.
De prestatienorm was aldus door de wet van minister Ritzen binnen één
jaar al niet gehaald. Politiek is het soms wel terecht dat het krediet niet
in een gift wordt omgezet. Nu behandelen wij de WSF van minister Hermans.
De vraag is of deze keizer wel kleren draagt.De CDA-fractie is voorstander van daadwerkelijke flexibiliteit voor mensen
die willen studeren. Het idee dat jongeren op hun 17de of 18de jaar aan een
hogere opleiding beginnen om deze vervolgens in één keer af
te maken en pas daarna ervaring op de arbeidsmarkt op te doen, wordt steeds
minder de standaard. Veel jongeren kiezen ervoor om binnen of naast hun studie
werkervaring op te doen om hun studie gaandeweg het traject eigen richting
te geven. Het is van groot belang dat het onderwijssysteem hierin meegaat.
De nieuwe manier van leren biedt veel voordelen. Praktijkervaring en eigen
keuzes over de vervolgrichting van de studie maken de leerervaring veel intenser
en bewuster. Maar ook oudere mensen zouden van een flexibeler onderwijssysteem
kunnen profiteren. Zij zouden in zo'n systeem gemakkelijker
werk en scholing of bijscholing kunnen combineren. In het kader van het grote
tekort aan hogeropgeleiden en de grote uitdaging die hiervan uitgaat voor
het vlottrekken van een leven lang leren, is dit een vereiste.Daarom dient het studiefinancieringssysteem volgens ons de volgende hoofddoelen: - het bieden van daadwerkelijke flexibiliteit voor studerenden, dus het
centraal stellen van maatwerk;- het tegengaan van het tekort aan
hogeropgeleiden door het stimuleren van een leven lang leren;- het
bieden van rechts- en inkomenszekerheid aan studenten.Deze drie doelen zijn volgens ons het beste te bereiken met een systeem
van leerrechten zonder leeftijdsgrenzen. In zo'n systeem bestaat een recht
op studiebeurs van vier of vijf jaar, ongeacht het moment van opnemen van
deze jaren. Zo'n systeem zit er op dit moment niet in, al was het maar vanwege
de knel die het vorige kabinet met het prestatieleningsysteem heeft aangebracht.
De uitdaging van een echt flexibel en vraaggestuurd onderwijs is zo groot,
dat wij toch nu al moeten proberen dichter bij het ideale systeem te komen.
Met collega Hamer heb ik een uitspraak hierover aan de Kamer voorgelegd. Wij
blijven hiernaar streven.Het eerste hoofddoel van een betere studiefinanciering is het bieden van
flexibiliteit voor maatwerk aan de studenten. Wanneer wij vanuit dit doel
kijken naar het voorstel, dan is het zeker een eerste stap. Het rapport-Hermans
klinkt door. Een van de winstpunten is de verruimde diplomatermijn van tien
jaar. Die vergroot voor de studenten de mogelijkheid om zich in te schrijven,
vervolgens een paar jaar uit te schrijven om daarna alsnog de studie af te
maken. Het blijft echter de vraag wat er uiteindelijk van deze flexibiliteit
terechtkomt, wanneer instellingen alleen de bepalingen rond de betaling van
collegegeld mogen opstellen en ook contractueel bindende studieafspraken met
instromende studenten sluiten. Het was tot nu toe toch juist de rompslomp
rond in- en uitschrijven die flexibel studeren zo moeilijk maakte? Het is
dan ook de vraag waarom de minister de mogelijkheden van het stellen van contractuele
studievoorwaarden niet zo invult, dat deze het tussentijds in- en uitschrijven
niet tegengaan. Waarom wordt er niet voor gezorgd dat regelingen rond de betaling
van collegegeld niet zo worden vormgegeven, dat ze flexibel studeren faciliëren
in plaats van afremmen. Zoals gezegd, ben ik van mening dat de prestatiesystematiek
van de studiebeurs echte flexibilisering in de weg staat. De CDA-fractie is
altijd fervent voorstander geweest van de gekozen systematiek. De laatste
jaren hebben zich de vele negatieve effecten duidelijk geopenbaard. Denk eens
aan een versterkt mijdgedrag van met name die opleidingen die als zwaar te
boek staan. Denk ook eens aan de ingrepen van minister Ritzen waardoor de
druk op studenten steeds meer werd opgevoerd toen het zichtbaar misging, zoals
de MBO-HBO-ingreep, de 70%-norm etc. In de toekomst zullen de gebreken van
de prestatiebeurs alleen nog maar groter worden. Zo noodzaakt volgens ons
het invoeren van een bachelor-mastersysteem ook tot het invoeren van formele
tussenmomenten waarbij, bij voldoende studieresultaat, de lening wordt omgezet
in een gift. Is het niet zo dat het invoeren van een formeel tussenmoment
de facto het openbreken van het prestatiesysteem betekent? Het prestatieleningsysteem
zal dan ook niet houdbaar blijken. De CDA-fractie constateert dit met vreugde.
Zij stemde immers tweemaal tegen, omdat zij het advies van de Raad van State
toen al serieus nam.Het is in het belang van de studenten en van een flexibel onderwijs om
niet te wachten tot wij door de ontwikkelingen om ons heen worden ingehaald.
Het CDA wil de weg naar de toekomst inslaan. Om die reden heb ik samen met
collega Rabbae bij de afgelopen begrotingsbehandeling een motie ingediend
om de gelden die overblijven bij de indexering van beurs en wettelijk collegegeld,
in te zetten voor het verder afbouwen van het prestatieregime van de aanvullende
beurs. Het is ronduit teleurstellend dat de minister tot nu toe heeft geweigerd
om uitvoering te geven aan deze motie. Wij dagen de minister nogmaals hiertoe
uit. De Kamer zou gedurende dit debat in staat moeten zijn om de maatregel
van minister Ritzen die juist de minst draagkrachtige studenten met een extra
schuld opzadelt, weg te snijden uit dit systeem.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! De minister heeft al eerder gezegd – hij zal dat nu
ongetwijfeld weer zeggen – dat hij niets over heeft en dat hij het geld
waar de heer Eurlings het over heeft, gebruikt om de financiering rond te
krijgen. Is de heer Eurlings bereid om naar een andere mogelijkheid te zoeken
om alsnog te bewerkstelligen wat hij graag wil, namelijk de prestatiebeurs
afschaffen?De heer Eurlings (CDA):Voorzitter! Collega Lambrechts zet een paar stappen tegelijk. Zij zegt
dat de minister de gelden die overblijven door de indexering, aan andere doeleinden
besteedt. Dat doet hij inderdaad: hij vult daarmee de gaatjes in zijn begroting.
Het is echter de vraag of wij zo blij moeten zijn met die constatering. Ik
herinner mijn collega aan de discussie over de indexering van het collegegeld
en de beurs. Toen is gesteld dat het een budgettair-neutrale operatie moest
zijn. Ik vind het niet meer dan redelijk dat de gelden die door die operatie
bij de studenten wegvloeien, direct weer worden geïnvesteerd in belangen
van de studenten. En die discussie wil ik eerst aangaan. Daarom wacht ik met
spanning op de antwoorden die de minister ons op dit vlak zal geven.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik begrijp dat u dat redelijk vindt. De vraag is echter nogmaals of u,
als die weg niet lukt, bereid bent om dan te zoeken naar een andere mogelijkheid
om toch te realiseren wat u graag wilt.De heer Eurlings (CDA):Voorzitter! Zoals gezegd, is het CDA altijd een tegenstander van de prestatiesystematiek
geweest. Wij proberen om hier samen met de rest van de Kamer een realiseerbare
weg te vinden voor het verder afbouwen van die systematiek. Ik heb niet voor
niets samen met collega Rabbae die motie ingediend. Ik denk dat dat een heel
goede weg zou zijn. Daar wil ik op dit moment primair op inzetten. Daarom
wil ik ook eerst afwachten wat de reactie van de minister daarop is.Het tweede doel van een betere studiefinanciering is voor de CDA-fractie
het tegengaan van het tekort aan hogeropgeleiden. Vanuit deze
doelstelling is het positief dat de leeftijdsgrens in het voorliggende voorstel
wordt opgetrokken van 27 naar 30 jaar. Wij vragen ons echter af waarom hier
is gekozen voor een harde grens van 30 jaar. Dat is een harde grens, in die
zin dat bij de leeftijd van 30 jaar een student alleen nog maar kan lenen
alsof de minister een soort bank is. Het voordeel dat de nieuwe regel voor
de mensen tussen 26 en 30 jaar biedt, is zo wel heel beperkt. De CDA-fractie
had graag gezien dat er gekozen zou zijn voor een zachte leeftijdsgrens van
30 jaar. Mensen die voor hun 30ste beginnen te studeren, zouden in zo'n systeem
de volledige studiefinanciering ontvangen, op te nemen binnen een maximale
diplomatermijn van tien jaar. Zo biedt je eenieder tussen de 26 en de 30 een
volwaardige mogelijkheid om alsnog te gaan studeren. Dit past geheel in onze
visie van een startsysteem van leerrechten zonder leeftijdsgrens. Dit is in
het kader van het tegengaan van het tekort aan hogeropgeleiden een wenselijke
verandering. Wij hebben dit bij het notaoverleg van vorig jaar dan ook bepleit.
De minister heeft de Kamer toegezegd voor mei met een gezamenlijke aanpak
met Sociale Zaken, Economische Zaken en grotesteden- en integratiebeleid te
komen met het oog op het bestrijden van het tekort aan hogeropgeleiden. Ik
ga er dan ook van uit dat de minister daarbij zorgt voor de dekking van juist
dit element van een leven lang leren en het omscholen van werkenden.Het valt op dat er in het voorliggende voorstel ook maatregelen zijn opgenomen
die het tegengaan van het tekort aan hogeropgeleiden in de weg staan. Ik denk
hierbij met name aan het feit dat studenten die in de opleiding tot verpleegkundige
het duale traject doorlopen, veel minder aanspraak kunnen maken op studiefinanciering
dan elke andere duale student. Geen wonder dat dit voor veel jongeren een
drempel vormt om voor deze HBO-V-opleiding te kiezen. Dat is een zeer ongewenste
situatie, zeker als je bedenkt hoe groot het tekort aan professionals in de
zorg nu al is. Vandaar dat de CDA-fractie per amendement heeft voorgesteld
om de HBO-studenten verpleegkunde in het duale traject dezelfde rechten te
verlenen op studiefinanciering als alle andere studenten. Dit past geheel
binnen het uitgangspunt van het bevorderen van een combinatie van werken en
leren. Het kan volgens ons een groot struikelblok wegnemen voor het tekort
aan hogeropgeleiden in de moeilijke zorgsector en wij worden in deze visie
gesteund door onder andere de werkgevers in de ziekenhuiswereld – VSZ
en NVZ – de werknemers verenigd in NU'91, de studentenorganisaties en
de opleidingen verenigd in de HBO-raad.Wij waren verbaasd, maar ook wat bezorgd, toen wij het tegenargument van
de minister vernamen. Hij meende namelijk dat de salarissen die de duaal werkenden
krijgen, gaan dalen zodra men recht krijgt op studiefinanciering. De minister
wil toch niet zeggen dat zijn collega Borst van plan is te korten op de zorg,
waar nu al zo'n tekort aan instromers is? Geeft hij soms signalen in deze
richting? Zo ja, welke signalen zijn dat dan? Zo nee, vindt de minister dan
niet, met ons, dat het de hoogste tijd is dat hij zich actief gaat inspannen
voor het tegengaan van het tekort aan hogeropgeleiden in zo'n maatschappelijk
cruciale sector als de zorg en wil hij daarom het voorliggende amendement
omarmen?Het derde hoofddoel van een betere studiefinanciering is het verduidelijken
van de inkomens- en rechtspositie van studenten. Het CDA is voor grotere autonomie
van instellingen. Deze verplicht wel dat de student een volwaardig deelnemer
is in het hoger onderwijs. Alleen zo kunnen het maatwerk voor de student en
de positie van de student evenwichtig tot stand worden gebracht. Ik doe daarom
een reeks van concrete verbeteringsvoorstellen voor het voorliggende voorstel.
De zaak komt zo beter in balans.Eerst ga ik in op de rechtspositie. De twee voorliggende amendementen
hebben betrekking op de afstudeersteun. Vorig jaar hebben wij gekozen voor
een vereenvoudiging van de wettelijke voorschriften van minister Ritzen. Er
is gekozen voor een wettelijke minimumbasis voor toe te kennen afstudeersteun.
Het is wel zaak dat op basis van dit minimum op instellingsniveau afstudeerreglementen
worden uitgewerkt. Het interactief proces op instellingsniveau wordt hierdoor
bevorderd en de positie van studenten verbeterd.Als wij dan kijken naar de inkomenspositie van studenten, zijn er ook
een aantal concrete verbeteringsvoorstellen te doen. Het eerste heeft betrekking
op het maximale bedrag dat studenten mogen bijverdienen. Ons voorstel koppelt
het maximumbedrag dat de student zelf kan bijverdienen, de vrije voet, aan
de kosten voor het levensonderhoud waarmee een objectief criterium wordt gegeven.
Het leidt tot een verhoging van de huidige norm van ƒ 15.000 tot 8168
euro oftewel ƒ 18.133. Het grootste voordeel is dat 12 maal het maandbudget
een veel objectiever criterium is en dat de indexering daarvan ook automatisch
is ingebouwd.Een ander punt betreft de normgeldigheid bij een tussentijdse start. Het
gaat hier om de zogenoemde 14-puntennorm. Ons voorstel op dit punt betreft
de situatie waarin een student zich pas na 31 januari heeft ingeschreven.
De norm van 14 punten die dan geldt, kan slechts tot een terugbetaling van
het resterende deel van dat studiejaar leiden en dus niet voor het gehele
daaropvolgende jaar van 12 maanden. Ons voorstel vermindert zo een te detaillistische
werking van de wet, maar zeker zo belangrijk, het voorkomt een ingebouwde
ontmoediging om na een mislukt halfjaar een andere stap te zetten. Zo'n ontmoediging
is uit een oogpunt van intelligente selectie en verwijzing van het studiesysteem
onaantrekkelijk en onwenselijk.Een ander punt is het terugbetalen van de reisvoorziening bij niet voldoende
studievoortgang. Het nu door de student terug te betalen bedrag van ƒ
300 per maand is niet reëel. Van de rest van de beurslening hoeft immers
maar gewoon het te veel gekregen bedrag te worden terugbetaald. Zonder bijkomende
boete dus. De minister heeft zelf duidelijk aangegeven dat de waarde van de
OV-kaart maar ƒ 123,35 per maand bedraagt. Uit het oogpunt van redelijkheid
van wetgeving zou bij het niet halen van de norm dan ook alleen maar dit maandbedrag
voor de OV-kaart van studenten mogen worden teruggevorderd.Een laatste concreet voorstel behelst de start van een rentebetaling op
schuld als studenten te veel hebben bijverdiend. De IB-groep – wij komen
daar volgende week nog over te spreken – loopt vaak behoorlijk
achter met de melding dat een student te veel heeft bijverdiend en dus een
bedrag moet terugbetalen. Door deze vertragingen kan zich de situatie voordoen
dat een student die gedurende een studiejaar een gering bedrag te veel heeft
verdiend, dit pas behoorlijk veel later van de IB-groep te horen krijgt. Het
geringe bedrag kan dan vanwege de rente sterk zijn toegenomen, terwijl de
student er niet eens van op de hoogte is dat er sprake is van een schuld.
Ons voorstel maakt een einde aan deze situatie doordat de rente op schuld
pas wordt toegepast vanaf het moment dat de student ervan op de hoogte is
dat er sprake is van een terug te betalen bedrag.Voorzitter! De nieuwe Wet studiefinanciering moet werken. Zij moet instrumenteel
effectief zijn voor de drie doelen waar het hoger onderwijs voor staat: flexibiliteit,
het tegengaan van het tekort aan hogeropgeleiden en een evenwichtige verhouding
tussen instelling en student. De WSF 2000 moet dus maatwerk mogelijk maken.
Om dit dichterbij te brengen, heb ik voor elk van die drie doelen concrete
verbeteringsvoorstellen gedaan. Het half lege glas kan dus voller worden.
Kijken wij naar de gehele totstandkoming van de Wet studiefinanciering 2000,
dan kun je zeggen dat minister Hermans met het rapport-Hermans de propedeusenorm
heeft gehaald. Hij staat nu als wetgever voor een forse praktijkopdracht waarmee
hij de prestatienorm moet halen. Het perspectief reikt nog veel verder. Het
stelsel van studiefinanciering zal moeten gaan voldoen aan het Europa van
Bologna, aan vraaggestuurd maatwerk en aan een leven lang leren. Hoe erg ik
ook pleit voor meer flexibiliteit, voor deze afstudeeropdracht van de minister
geldt de diplomatermijn van tien jaar niet.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Toen de voorganger van deze minister, minister Ritzen, in
1994 aantrad, sprak hij profetische woorden. Hij beschouwde het onderwijs
als een drenkeling, die hij zou naspringen. En dat heeft hij ook gedaan. Later
bevond hij zich op een zinkend schip: de conclusie van het rapport van de
commissie-Hermans. Die commissie vond in feite dat het systeem failliet was.Nu hebben wij te maken met de voorzitter van de commissie van toen, de
huidige minister. Hij probeert natuurlijk te redden wat er te redden valt
en wil een reddingsoperatie uitvoeren door de dekstoelen van plaats te veranderen,
in de hoop dat zijn schip in een veilige haven terechtkomt. Als wij de operatie
van de minister doorlichten, blijkt dat dat nog maar de vraag is.Ik constateer het volgende. De minister probeert de tegendraadse beweging
van de regering van toen te corrigeren. Immers, wij moesten het aantal studenten
in het hoger onderwijs beperken. De universiteit werd massaal bezocht door
studenten. Dat is eigenlijk een merkwaardige conclusie voor een land dat het
juist moet hebben van opleiding en scholing. Een massale toegang van studenten
kon echter financieel niet meer gedragen worden en daarom zou de zaak gesaneerd
worden. En dat in een tijd dat zowel de economie als de samenleving om steeds
meer studenten vroeg. Deze minister kwam op tijd en probeerde de klok gelijk
te laten lopen met de trend van deze tijd. Zo is zijn voorstel bij ons overgekomen.
Hij verlengt de studieperiode tot tien jaar om de studenten de gelegenheid
te geven zonder al te veel druk hun studie af te ronden. Hij rekt het elastiekje
van de tijd en het grote voordeel voor de studenten is dat zij wat langer
kunnen werken. Voor de rest is alles bij het oude gebleven. Ik overdrijf nu
enigszins, maar dat is wel de hoofdlijn. Studenten mogen meer werken om te
voorzien in hun levensbehoefte als zij noodgedwongen wat langer over hun studie
doen dan volgens de regels mogelijk is. De minister nodigt de studenten als
het ware uit om te gaan werken, maar houdt het merkwaardig genoeg wat betreft
de bijverdienregeling min of meer bij het oude. De grens ligt nog steeds bij ƒ
15.000. Alleen al met het oog op de inflatie zou dat hoger moeten zijn. Is
dit geen discrepantie in zijn beleid en is hij bereid de grens te leggen bij ƒ
20.000?Voorzitter! De minister zoekt naar mogelijkheden en ik wil hem attenderen
op de stapelmogelijkheid. Ik heb het schrappen ervan altijd beschouwd als
een inbreuk op de emancipatorische weg die deze categorie studenten moet gaan.
Het zou de minister sieren als hij zou willen toezeggen hiernaar te kijken
en deze mogelijkheid te gunnen aan studenten die het nodig hebben. In dit
verband wil ik de minister vragen of hij al bezig is met de uitwerking van
het vouchersysteem.Voorzitter! Ik zei al dat het systeem ten principale weinig is veranderd.
Ik refereer in dit verband aan de nog steeds heersende aversie van studenten
tegen lenen. In 1995 is in Tilburg een onderzoek gedaan waaruit bleek dat
slechts 7% van de WO-studenten en 8% van de HO-studenten bereid zijn om te
lenen. In 1991 waren deze percentages respectievelijk 20 en 21. Er is dus
sprake van een duidelijke teruggang, terwijl sinds 1995 de financiële
lasten nog verder zijn gestegen. Is de minister bereid om na de behandeling
van dit wetsvoorstel te bezien of studenten bereid zijn te lenen, als later
de aflossing van hun studieschuld wordt gerelateerd aan het inkomen dat zij
na afronding van hun studie genieten? Het lijkt mij dat dit een goede operatie
zou kunnen zijn en ik meen dat deze gedachte min of meer overeenkomt met die
van de commissie-Hermans. Graag hoor ik hierop het commentaar van de minister.Voorzitter! U weet dat mijn fractie tegen de prestatiebeurs heeft gestemd.
Zij blijft van mening dat het prestatieregime niet bevorderlijk is voor de
toegang tot het hoger onderwijs voor studenten. Gesteund door de fracties
van het CDA en de PvdA hebben wij de minister per motie gevraagd om de besparingen,
die worden geboekt door de indexering van de beurs voor thuiswonenden, te
gebruiken om geleidelijkaan de aanvullende beurs uit het prestatieregime te
halen. Dat heeft hij echter zeer fanatiek geweigerd. Wij hebben hierover in
drie debatten gebakkeleid. In het laatste debat heb ik gezegd dat ik hierop
terug zou komen bij de behandeling van de studiefinanciering. Mijn fractie
is van mening dat nu het moment is gekomen om het in de wet te "pluggen".
In overleg met mijn collega's van de CDA- en de PvdA-fractie – ik hoop
dat anderen zich alsnog bij ons zullen aansluiten – bezien wij of het
in dit debat kan worden geregeld. Ik nodig de minister van harte uit om hierop
te reageren.Ik heb, enigszins verrast, geconstateerd dat de D66-fractie in onze richting
meedenkt, omdat zij dit de afgelopen tijd niet heeft gedaan.
Wie weet, is het nu zelfs mogelijk om Kamerbreed een amendement in te dienen.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat kan geen verrassing zijn. De heer Rabbae heeft gelijk als hij zegt
dat wij zijn motie bij het debat over de onderwijsbegroting niet hebben gesteund.
Wij hebben dat gedaan, omdat wij hechten aan een deugdelijke dekking. Hij
heeft echter ongelijk als hij zegt dat de D66-fractie de afgelopen jaren niet
aan dit onderwerp heeft gerefereerd. In 1998 hebben wij het in een eigen nota
over de studiefinanciering aan de orde gesteld. Verder was onze inbreng bij
de onderhandelingen over het regeerakkoord erop gericht om een en ander in
ieder geval voor het eerste jaar te realiseren. Verder hebben wij in de nota
die voorafging aan deze wetgeving, ingebracht dat de prestatiebeurs niet op
de sympathie van de D66-fractie kon rekenen. Wij hebben daarbij echter aangetekend
dat wij op dat moment geen mogelijkheid zagen om het anders te regelen.De heer Rabbae (GroenLinks):Het verbaast mij wel, omdat de D66-fractie buiten beeld was in het debat
waar ik zojuist naar verwees. De fractie van mevrouw Lambrechts heeft zich
niet tegen aanneming van de motie verzet, maar er wel tegen gestemd. Ik vind
het jammer dat zij onze pogingen toen niet heeft gesteund. Gelukkig stond
een meerderheid van de Kamer achter onze motie. De opstelling van de D66-fractie
was dan ook niet schadelijk.Mevrouw Lambrechts (D66):Het is waar dat wij tegen hebben gestemd. Het is echter ook waar dat aan
deze motie een deugdelijke dekking ontbrak.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat is absoluut onjuist. De fracties van PvdA, CDA en GroenLinks hebben
toen namelijk voorgesteld om de besparing die het gevolg is van de indexering
van de beurs voor thuiswonenden, geleidelijkaan te gebruiken voor het weghalen
van de aanvullende beurs uit het prestatieregime. Mooier kan het niet. Wij
hebben dus wel degelijk gezocht naar een dekking. De minister heeft toen echter
aangegeven dat zelfs al zouden deze middelen vrijkomen, hij ze niet zou gebruiken
voor dit doel. De minister nam een geheel andere positie in dan wij, maar
daaruit mag mevrouw Lambrechts niet afleiden dat wij met een soort carte blanche
naar de minister zijn gegaan.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik zal hierop terugkomen in mijn eigen termijn. Ik wil nu echter wel benadrukken
dat wij de minister toen hebben gesteund, omdat de dekking die werd gegeven
en het perspectief op een verdere dekking niet van dien aard waren dat erop
kon worden vertrouwd dat het binnen een redelijke termijn zou leiden tot het
afschaffen van de prestatiebeurs.De heer Rabbae (GroenLinks):Hier geldt voor de D66-fractie het spreekwoord: beter ten halve gekeerd
dan ten hele gedwaald. Wie weet, kunnen onze fracties elkaar in de loop van
dit debat nog wel vinden.Voorzitter! Uit een onderzoek uit 1997 is gebleken dat ongeveer 80% van
de ouders weigert voldoende bij te dragen aan de kosten van hun studerende
kinderen. In het rapport van de commissie-Hermans wordt gesteld dat tweederde
van de ouders onvoldoende bijdraagt en in de nota naar aanleiding van het
verslag staat dat hierdoor elk jaar ongeveer 10.000 studenten in de problemen
komen. De fractie van GroenLinks is van mening dat de ouderlijke bijdrage
via de fiscale weg aan de student ter beschikking moet worden gesteld, als
deze zelf aangeeft die bijdrage liever via een andere weg dan via de ouders
te ontvangen. Ik denk dat ons voorstel verschillende voordelen biedt. Allereerst
komt het overeen met de gedachte die de minister ook zelf heeft: de student
moet het aangeven. Echter, ons voorstel voorziet in een minder bureaucratische
opzet die minder penibel voor de student is. Hij behoeft geen verklaringen
te overleggen van de huisarts, de psychiater, de rechter enz. Als een kind
eenmaal zover komt dat het een en ander niet via de ouders wil laten verlopen,
is dat al voldoende. Een ander voordeel is dat weigerachtige ouders via de
fiscus worden gedwongen om een bijdrage te leveren. Hun nalatigheid wordt
niet afgewenteld op de overheid. Voorzitter! Ik vraag mij af wat deze VVD-minister
belet om dit voorstel te volgen.Er zijn studenten die in de loop van hun studie te maken krijgen met een
chronische ziekte of een handicap. Hij of zij volgt die studie met volle inzet
en overtuiging, maar de ziekte of de handicap leidt ertoe dat hij of zij niet
meer in staat is om het beroep uit te oefenen waarop hij of zij zich heeft
gericht. Men moet noodgedwongen uitzien naar een passende andere studierichting.
Dit komt gelukkig niet zo vaak voor, maar mijn fractie vindt het zeer rechtvaardig
en goed verdedigbaar dat een dergelijke student op dat moment opnieuw met
studiefinanciering de mogelijkheid krijgt om een nieuwe weg te volgen opdat
hij of zij een goede positie in de samenleving krijgt en niet aan zijn of
haar lot wordt overgelaten, in de zin van: pech gehad, maar wij geven geen
studiefinanciering voor de tweede keer; zoek het maar uit. Ik hoop dat de
minister de door ons aangegeven lijn zal willen volgen, zodat de bedoelde
studenten hun rol in de samenleving kunnen spelen.Voorzitter! Wat betreft de afstudeerregeling zal ik de opmerkingen van
collega Eurlings niet herhalen. Wél valt mij op dat, terwijl de studenten
en de instellingen om een landelijke, wettelijke regeling vragen, de minister
wat eigenhandig blijft vasthouden aan de opstelling die inhoudt dat elke instelling
het maar zelf moet uitzoeken. Het gevolg hiervan is dat rechtsongelijkheid
aan de orde is en dat studenten niet weten waar zij aan toe zijn. Is de minister
bereid om met de instellingen te komen tot een landelijke regeling zodat in
het gehele land duidelijkheid ontstaat omtrent de afstudeerregeling in gelijke
gevallen?De heer Eurlings (CDA):Bedoelt u met één centrale landelijke regeling dat men in
feite teruggaat naar de centrale regeling van minister Ritzen? Zo ja, is het
dan niet beter om op basis van een landelijk minimum bij de instellingen de
verplichting neer te leggen om er samen met hun studenten uit te komen en
een op de studie toegesneden regeling op te stellen, inclusief klachtenregeling
enz.?De heer Rabbae (GroenLinks):Over de inhoud kunnen wij alsnog met elkaar van gedachten wisselen. Mij
gaat het in elk geval om de gelijkheid van de mogelijkheden voor studenten
bij verschillende instellin gen. Voorkomen moet worden dat
bij de ene instelling ruime mogelijkheden bestaan terwijl die mogelijkheden
bij een andere instelling veel krapper zijn. In onze gesprekken met de studentenorganisaties
en de Landelijke vereniging van Nederlandse universiteiten is gebleken dat
beide instellingen streven naar een landelijke regeling. Als de minister tot
een regeling komt, krijgen wij de inhoud daarvan nog wel. Voelt hij voor een
landelijke regeling voor alle studenten en alle instellingen?Ik ben de minister dankbaar dat hij onze motie van destijds heeft verwerkt
in zijn voorstel voor de leeftijdskwestie voor de categorie vluchtelingen.
Zij kunnen nu tot hun 34ste studeren, weliswaar met voornamelijk de component
lening tussen 30 jaar en 34 jaar. Dat is in ieder geval winst. Vluchtelingen-studenten
komen vaak op wat oudere leeftijd het land in, vergeleken met de normale patronen
in de samenleving. De minister heeft wel oog voor dat probleem. Hij creëert
ruimte voor een begin tussen 28 jaar en 32 jaar. Het kan voorkomen dat iemand
pas op 29- of 30-jarige leeftijd binnenkomt. Soms heeft hij al een studie
achter de rug, maar is harmonisatie met een Nederlands diploma of een Nederlandse
studie niet mogelijk. Ik heb zelf een paar keer mogen interveniëren bij
ziekenhuizen of bij het ministerie van VWS, bijvoorbeeld voor artsen. Is het
mogelijk om via de SUS-regeling in de richting van het UAF mogelijkheden te
creëren?De heer Eurlings (CDA):De heer Rabbae stelt het probleem van de 30-jarige studenten heel terecht
aan de orde. Het is goed dat wij in elk geval de mogelijkheid om tot 34 jaar
te lenen in het notaoverleg van het vorig jaar hebben binnengehaald. Is de
heer Rabbae niet met mij van mening dat het in het kader van een leven lang
leren en het tegengaan van het tekort aan hogeropgeleiden veruit te prefereren
zou zijn van de harde grens van 30 jaar een zachte grens te maken? Je kunt
mensen tussen 26 jaar en 30 jaar dan echt wat bieden als zij alsnog besluiten
met een studie te beginnen.De heer Rabbae (GroenLinks):Met het principe ben ik het eens. Ik hoop dat bij de uitwerking van het
vouchersysteem zoiets mogelijk wordt. Wanneer je eerder niet de gelegenheid
hebt gehad om een universitaire studie te volgen en af te ronden, zou je pas
later, met 37 of met 40 jaar, je rechten alsnog moeten kunnen verzilveren.
Ik ben daar voor. Ik hoop dat als de minister straks terugkomt met zijn uitwerkingen,
wij deze mogelijkheid kunnen scheppen.De heer Eurlings (CDA):Dat is heel goed, maar dat is de wat langere termijn. Ik heb gezegd dat
er ook volgens ons een leerrechtsysteem zonder grenzen zou moeten zijn. Ik
wil echter ook kijken naar de korte termijn en naar het voorstel. Wij kunnen
voor mensen die pas op hun 27ste of 28ste beginnen, heel wat meer binnenhalen
als wij niet alleen in staat zijn na het 30ste jaar nog een lening te verstrekken,
maar ook een volledige studiebeurs kunnen verstrekken, om die uit te smeren
over de tien jaren die daarop volgen.De heer Rabbae (GroenLinks):Wij kunnen afspreken dat elke baby bij de geboorte een aantal leerrechten
krijgt, vanaf de kinderopvang tot en met de universiteit. Gaandeweg zou men
moeten kunnen flexibiliseren of zijn of haar rechten moeten kunnen inzetten.
Als ik mij niet vergis, zitten wij dan op dezelfde lijn, maar zoals u zegt,
geldt dit voor de langere termijn.Stel echter dat iemand bij een bedrijf werkt, redelijk heeft gespaard
en op een gegeven moment wil gaan studeren. Zo iemand moet via zijn bedrijf
de mogelijkheid kunnen krijgen van een desnoods gedeelde financiering. Waar
leg je op een gegeven moment de grens als wij het leerrechtsysteem nog niet
hebben ingevoerd?De heer Poppe (SP):Denkt u dat er veel werkgevers zullen zijn die hun werknemer voor vier
of vijf jaar – wat ons betreft vijf jaar – laten gaan, zijn studiefinanciering
betalen en zijn arbeidsplaats bewaren?Waarom moet eigenlijk een leeftijdsgrens worden gesteld? Waarom zou je
niet je leven lang recht hebben op vier jaar – wat ons betreft vijf
jaar – studiefinanciering? Als je op rijpere leeftijd in een bepaalde
studie geïnteresseerd bent, krijg je zeer gemotiveerde studenten die
zeer belangrijk zijn voor de kennissamenlevingDe heer Rabbae (GroenLinks):Ik heb gezegd dat ik daar niet tegen ben. Wij moeten dit echter verwerken
in een algemeen systeem. Iedere burger van Nederland moet op een gegeven moment,
onder bepaalde voorwaarden, het recht krijgen om vanaf het begin tot en met
de universiteit of hogeschool een traject af te leggen. De heer Poppe spreekt
echter over mensen die later alsnog willen gaan studeren. Ik ben daar voor,
maar ik ben er bang voor dat zich een dilemma in verband met de financiering
zal voordoen. Moet iedereen – ongeachte de leeftijd – die op een
gegeven moment wil gaan studeren daartoe in staat worden gesteld? Het komt
voor dat mensen op 70-jarige leeftijd naar de universiteit terug willen. Waar
moet echter de grens worden gelegd? Nogmaals, ik ben voor een dergelijk systeem,
maar ik kan de consequenties van de uitspraak dat het vanaf heden voor iedereen
in Nederland mogelijk is om terug te keren naar de universiteit of de hogeschool
niet overzien.De voorzitter:Ik meen dat er inmiddels vrij uitvoerig over dit punt van gedachten is
gewisseld. Ik zou zeggen: mijnheer Poppe, de laatste keer.De heer Poppe (SP):Dit is de tweede keer.De voorzitter:Voor u de tweede interruptie, maar daarvoor is er al een aantal keren
een opmerking over gemaakt.De heer Poppe (SP):In principe gaat het voor hetzelfde geld, maar ik zal dit straks nader
toelichten. Men gaat in dit geval niet op zijn 24ste naar de universiteit.
Sommigen worden op hun 36ste staatssecretaris, maar anderen menen dat zij
iets gemist hebben en willen nadere kennis opdoen. Deze mensen moeten in de
gelegenheid worden gesteld te gaan studeren. Volgens mij kan dit voor hetzelfde
geld. De financiële consequenties zijn dus zeer beperkt.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik houd dit punt vast totdat wij terugkomen op het systeem van vouchers
en leerrechten en ik hoop dat wij in de toekomst een oplossing voor eerder
genoemd punt kunnen vinden. Het is bekend dat wij op een gegeven moment voor
vier jaar extra opteerden, hetgeen gelukkig gerealiseerd is,
maar de financiële gevolgen van dit voorstel kan ik niet overzien.Voorzitter! De minister heeft ons zowel tijdens de begrotingsbehandeling
als in het kader van het HOOP beloofd om de positie van de student binnen
het hoger onderwijs te definiëren. Omdat er meer autonomie en ruimte
is voor de instellingen, is het goed om een evenwicht te vinden tussen beide
actoren, namelijk de studenten enerzijds en de instellingen anderzijds. Wij
hebben daar tot nu toe nog niets over vernomen. Ik verwijt de minister op
dit moment niets, want ik heb oog voor de drukte en voor de snelheid waarmee
een aantal zaken opgebouwd moet worden. Het zou echter goed zijn als de minister
ons vanavond of morgen laat weten wanneer wij van hem zo'n definiëring
kunnen verwachten.De heer Van der Staaij (SGP):Mijnheer de voorzitter! Vanwege andere verplichtingen van onze onderwijswoordvoerder
Van der Vlies voer ik vanavond het woord namens de fractie van de SGP.Al heel wat keren is in de afgelopen jaren vanaf deze plaats over het
onderwerp studiefinanciering gesproken. Gedurende de laatste decennia is de
Wet op de studiefinanciering meermalen grondig onder de loep genomen en was
er sprake van stelselwijziging. Op dit moment is echter geen wijziging van
het stelsel van studiefinanciering als zodanig aan de orde. Het doel van de
huidige wetswijziging is om ruimte te scheppen voor maatschappelijke ontwikkelingen
ten aanzien van scholing. Er ontstaat immers steeds meer behoefte om studie
en werk te kunnen afwisselen. De nieuwe Wet studiefinanciering 2000 komt aan
deze behoefte tegemoet. Mijn fractie kan in principe met de voorgestelde flexibilisering
instemmen. Niettemin wil de SGP-fractie bij een aantal onderdelen van het
wetsvoorstel kritische kanttekeningen plaatsen en de regering op sommige punten
om verduidelijking vragen.Het stelsel van studiefinanciering is bedoeld om de toegankelijkheid van
het onderwijs voor jongeren en jongvolwassenen veilig te stellen. Mijn fractie
heeft zich steeds van harte achter deze doelstelling geschaard en zij wil
zich blijvend inzetten voor de realisering daarvan. Naast toegankelijkheid
moet het stelsel van studiefinanciering echter ook voldoen aan het criterium
van doelmatigheid. De middelen zijn immers altijd beperkt en dienen daarom
zo goed mogelijk te worden ingezet. Gegeven een doelmatig stelsel moeten de
middelen echter wel toereikend zijn om de toegankelijkheid van het onderwijs
voor de doelgroep van de studiefinanciering te waarborgen.Deze keer gaat het doorvoeren van inhoudelijke wijzigingen gepaard met
een volledige herschrijving van de Wet op de studiefinanciering. Hierdoor
treedt een duidelijke vereenvoudiging op. Dat was na alle wijzigingen van
de wet in de afgelopen jaren bepaald geen overbodige luxe. Integendeel, het
was hard nodig. Daarom wil ik mijn erkentelijkheid uitspreken voor het vele
werk dat hiervoor door de diverse betrokkenen is verricht.Voorzitter! De verruiming van de diplomatermijn naar tien jaar biedt voor
studenten beduidend meer mogelijkheden om flexibel te studeren. Deze flexibiliteit
houdt echter geen gelijke tred met de mogelijkheden die de instellingen bieden.
De betaling van het collegegeld speelt hierbij een belangrijke rol. De instellingen
innen het collegegeld immers per jaar. En dat is echt te grofmazig om werkelijk
ruimte te scheppen voor flexibel studeren. Dat betekent voor mijn fractie
echter niet dat de flexibiliteit van de instellingen volledig moet aansluiten
bij de flexibiliteit van de studiefinanciering, zoals die in de nieuwe wet
wordt vastgelegd. Volgens de SGP-fractie is het niet noodzakelijk dat studenten
per maand hun studie kunnen onderbreken en weer oppakken. Naar mijn inschatting
is het voldoende als de betaling van het collegegeld aansluit op het aanbod
van het onderwijs. Het onderbreken van de studie gedurende bijvoorbeeld een
collegecyclus is immers niet wenselijk en zou bovendien erg veel extra inspanning
van de instellingen kunnen vergen. Concreet betekent het voorstel van mijn
fractie dus dat betaling van het collegegeld voortaan per semester, trimester
of blok kan plaatsvinden. Naar ik begreep, zal dit punt worden verwerkt in
een wetsvoorstel ter uitwerking van het HOOP 2000. Om die reden heb ik op
dit punt geen amendement ingediend. Mijn fractie dringt er bij de minister
wel op aan om bij gelegenheid van het in het vooruitzicht gestelde wetvoorstel
te regelen dat de instellingen de betaling van het collegegeld zullen koppelen
aan de cyclus van het vakkenaanbod, zodat de flexibilisering van de studiefinanciering
voor de studenten ook feitelijk substantiële betekenis zal kunnen krijgen.Door het voortdurend wisselen van de studieprogramma's aan instellingen
voor hoger onderwijs kunnen studenten ten gevolge van hun flexibel studiegedrag
extra te maken krijgen met het verloop van de houdbaarheid van behaalde vakken
en met overgangsregelingen. Het is goed mogelijk dat zij hierdoor extra inspanningen
moeten leveren om hun studie af te ronden. Hoewel hieraan natuurlijk redelijke
grenzen moeten zijn, zien wij deze gevolgen van het flexibel studeren in eerste
instantie als verantwoordelijkheid van de student. Het onderbreken van een
studie heeft nu eenmaal als consequentie dat je bij voortzetting meer kans
hebt om geconfronteerd te worden met overgangsregelingen. Studenten moeten
dit bij hun afweging betrekken.Voorzitter! Maatschappelijk gezien behoren studenten tot de minima. Hoewel
studenten in tegenstelling tot andere minima doorgaans het vooruitzicht hebben
op een betere financiële situatie, mag daar best aandacht voor zijn.
In de nota naar aanleiding van het verslag geeft de minister aan dat het voornemen
van de Zalmsnip voor studenten is gewaarborgd door deze expliciet voor uitwonende
studenten beschikbaar te stellen. Het blijkt echter dat veel studenten hiervan
door onwetendheid geen gebruik maken. Wat vindt de minister van het idee om
de Zalmsnip voor studenten af te schaffen en deze aan de basisbeurs van de
desbetreffende groep toe te voegen?De verhoging van het normbudget met ƒ 100 is een erkenning van
de noodzakelijk hogere uitgaven voor levensonderhoud. Gezien de categorie
levensonderhoud ligt het voor de hand om dit bedrag toe te voegen aan de aanvullende
beurs. Dit gebeurt echter niet. De ƒ 100 wordt volledig aan het leendeel
toegevoegd. Budgettair gezien is dat wel begrijpelijk, maar ik wil er desondanks
op wijzen dat hier naar onze inschatting toch sprake is van
een inconsequentie. De component levensonderhoud hoort immers in beginsel
in de aanvullende beurs thuis.Bij gelegenheid van de begrotingsbehandeling is vorig jaar een motie aangenomen
die vraagt om de aanvullende beurs onder het prestatieregime vandaan te halen.
De motivatie hiervan is dat studenten van relatief arme ouders in vergelijking
met anderen bij het mislukken van hun studie met een grotere studieschuld
worden opgezadeld. Mijn fractie kan zich in deze redenering herkennen. Deze
ingreep zou de toegankelijkheid van het hoger onderwijs ten goede komen. Wel
vraagt deze ingreep een hoge prijs. De minister heeft ons voorgerekend dat
er 950 mln. mee gemoeid is. Daar was het afgelopen najaar geen geld voor.
Terecht wordt er betoogd dat er nu meer te verdelen is. Hiervan zal zeker
een deel aan het onderwijs ten goede moeten komen. Mijn fractie wil echter
ruimte houden voor andere prioriteiten, zoals het lerarentekort en de vernieuwingen
in het voortgezet onderwijs. Bovendien is er in het wetsvoorstel duidelijk
sprake van een verzachting van het prestatieregime voor studenten met een
aanvullende beurs. Het risico dat zij hun studie niet halen, is door het verlengen
van de diplomatermijn tot tien jaar immers duidelijk afgenomen.In het licht van de toegankelijkheid van het hoger onderwijs is de afstudeersteun
een belangrijk onderwerp. Deze fungeert immers als vangnet voor bijzondere
omstandigheden. Het ontbreken van een hardheidsclausule tast mijns inziens
echter de ultieme vangnetfunctie van de afstudeersteun aan. Het tegenargument
dat er in de praktijk nauwelijks gebruik van wordt gemaakt, vind ik niet overtuigend.
Met een hardheidsclausule wordt de noodzakelijke gelegenheid geboden om maatwerk
te bieden. Daarom heeft mijn fractiegenoot Van der Vlies samen met de heer
Stellingwerf op dit punt een amendement ingediend. Mijn fractie steunt tevens
het amendement van de heer Rehwinkel en mevrouw Hamer over het opnemen van
onvoldoende studeerbaarheid als omstandigheid waarvoor afstudeersteun kan
worden ontvangen. Wat dit betreft kan natuurlijk volstaan worden met de hardheidsclausule,
maar het lijkt ons goed om dit belangrijke criterium expliciet in de wet op
te nemen. Bovendien kan van een dergelijke regeling een preventieve werking
uitgaan.Een van de gronden voor afstudeersteun is het bestuurslidmaatschap van
een maatschappelijke organisatie. Op landelijk niveau wordt dit gespecificeerd
in organisatie met een politieke, onderwijskundige of maatschappelijke doelstelling.
Mijn fractie vraagt zich af hoe deze grond voor afstudeersteun in de praktijk
functioneert. Ik heb namelijk geconstateerd dat een landelijke studentenorganisatie
die aan alle voorwaarden lijkt te voldoen, geen afstudeersteun ontvangt. Wil
de minister hierop ingaan?Een van de voorwaarden om op grond van het bestuurslidmaatschap van een
landelijk werkende maatschappelijke organisatie afstudeersteun te ontvangen,
is dat deze organisatie ten minste 250 leden moet tellen. Is de minister het
er met mij over eens dat dit wat aan de hoge kant is? Het is mijn fractie
niet duidelijk waarom bestuursleden van kleinere landelijke verenigingen van
afstudeersteun worden uitgesloten, zeker gezien de bestuursinspanningen die
daar soms voor gepleegd worden. Ligt het niet voor de hand de steun te geven
naar rato van de inspanning die de bestuursactiviteiten vragen, zodat ook
kleinere organisaties in aanmerking komen?Op plaatselijk niveau wordt de afstudeersteun door de instellingen geregeld.
Het blijkt dat de criteria die de instellingen hierbij aanleggen, sterk van
elkaar verschillen. Dat is, in het bijzonder voor verenigingen met afdelingen
op meer plaatsen in het land, een onwenselijke situatie. Is de minister ertoe
bereid zich in te zetten voor verbetering hiervan?Bij de regeling van de leenvoorziening in het wetsvoorstel vervalt de
zogenaamde telkinderensystematiek. Hierdoor kan het zijn dat de aanvullende
beurs van een studerende broer of zus lager uitvalt. De minister motiveert
dit door ervan uit te gaan dat studerende kinderen in de leenfase niet meer
meetellen bij de berekening van de ouderlijke bijdrage. In de praktijk leveren
ouders echter niet zelden wel een bijdrage. Door het vervallen van de telkinderensystematiek
in deze regeling worden vooral grote gezinnen gedupeerd, die niet zelden van
een relatief laag inkomen moeten rondkomen. Mijn fractie vindt dit een aanzienlijke
verslechtering van de voorgestelde vereenvoudiging van de leenvoorziening
en heeft daarom op dit punt samen met de fracties van de RPF en het GPV een
amendement ingediend.De vraag waarom de bijverdiengrens niet wordt geïndexeerd, is naar
mijn oordeel niet overtuigend beantwoord. Voor mijn fractie is een verband
tussen de hoogte van de bijverdiengrens en de hoogte van de normbedragen juist
wel voor de hand liggend. De behoefte aan bijverdiensten hangt immers samen
met het benodigde normbedrag. Hierbij komt dat ƒ 15.000 slechts voor
een korte tijd een heldere en herkenbare grens zal zijn. Bij de invoering
van de euro zal de bijverdiengrens immers worden afgerond op 6806 euro. De
minister zal toch niet willen beweren dat dit een eenvoudig te herkennen grens
is. Gezien het voorgaande steunen wij het amendement van de heer Eurlings
inzake deze kwestie.Nu het herontwerptraject van de IB-groep opnieuw is vertraagd, doet de
vraag zich voor of de wet wel op 1 september van dit jaar in werking kan treden.
Hierover bereiken mij tegengestelde berichten. Enerzijds geeft de minister
in zijn brief van 10 maart over dit onderwerp aan dat de huidige beleidsagenda's
rond de WSF en de WTS ongehinderd doorgang zullen vinden. Anderzijds staat
in het bijgaande persbericht dat voorzetting van het herontwerptraject van
de IB-groep van belang is om een flexibel systeem van studiefinanciering te
kunnen realiseren. Mijn vraag blijft dus of de IB-groep in staat is om de
wet per 1 september a.s. uit te voeren. Graag een duidelijke reactie.Mevrouw Hamer (PvdA):Voorzitter! Misschien is het goed als ik eerst even uitleg waarom niet
u, maar ik hier sta. Dat zal bij de collega's enige vraagtekens hebben opgeroepen.
De heer Rehwinkel doet dit debat niet, omdat hij de komende dagen wegens verplichtingen
elders is. Maar ik beloof dat u ons niet kunt betrappen op enige discontinuïteit.Het wetsvoorstel studiefinanciering is een voortvloeisel van de vorig
jaar april behandelde nota Flexibele studiefinanciering. Tijdens die
behandeling heeft de PvdA-fractie al uitgesproken dat veranderingen die in
het verleden hebben plaatsgevonden in het stelsel van studiefinanciering niet
altijd ten goede zijn gekomen aan de duidelijkheid, de overzichtelijkheid
en de flexibiliteit van het stelsel. Daarom vindt de PvdA-fractie het heel
goed dat wij dat stelsel nu opnieuw bezien en dat wij nu wel aan die drie
criteria gaan voldoen. Wij hebben aangegeven dat wij achter het streven staan
naar het uitgangspunt in deze nieuwe verandering: meer flexibiliteit in de
studiefinanciering. Wij hopen dat de duidelijkheid en de overzichtelijkheid,
misschien met een aantal aanvullende amendementen in dit debat, worden gerealiseerd.
Een belangrijk criterium voor ons is dat dit nieuwe studiefinancieringsstelsel
zal voldoen om een leven lang leren aan te kunnen. Dat is toch langzamerhand
het kader in alle debatten over het hoger onderwijs.Vandaag gaan wij de wet definitief behandelen. Wij menen dat het goed
is om de WSF eens langs de volgende meetlat te leggen, waarbij ik inga op
vijf punten waarlangs mijn fractie de nieuwe wet wil beoordelen. De wet zou
meer kansen voor meer mensen moeten bieden; dat betekent vergroting van de
toegankelijkheid. De flexibiliteit moet daadwerkelijk vergroot worden en er
is meer maatwerk. De student krijgt een zelfstandigere positie en zijn rechtspositie
wordt verbeterd. En ten slotte moet er voldoende samenhang met het arbeidsmarktbeleid
van de overheid zijn.De uitbreiding van de leeftijdsgrens is een belangrijk punt: meer kansen
voor meer mensen. De leeftijdsgrens is verruimd tot 30 jaar. In het vorige
debat heeft collega Rehwinkel daarover gesproken. Ook bij ons blijft toch
de vraag die al bij de CDA-fractie naar voren kwam: hoe hard of hoe zacht
is die grens nu precies? Wij zijn het eens met het uitgangspunt van die 30
jaar, maar ik hoor toch graag van de minister wat wij doen met de schrijnende
gevallen van mensen die op hun 29ste beginnen. Hoe gaan wij daarmee om? Misschien
is het goed als de minister nog daarop ingaat.In ieder geval wil ik op een klein punt wijzen. Er is een cohort van studenten
van 1996 tot 1999 die op 31 augustus 2000 de leeftijd van 27 jaar en ouder
bereiken, maar die dan al hun aanspraak op de prestatiebeurs hebben verbruikt
en dus slechts kunnen lenen tot hun 30ste en niet tot hun 34ste. Wij kunnen
dat lezen op pagina 8 van de nota naar aanleiding van het verslag. Voor deze
studenten is het iets anders. Heeft de minister een oplossing voor dat cohort?Het volgende punt is vergroting van de flexibiliteit. In samenhang met
de verruiming van de leeftijdsgrens is de diplomatermijn verlengd tot tien
jaar. Voorgesteld wordt om studenten over een periode van tien jaar de tijd
te geven voor een overigens vierjarige studie. Het blijft een vierjarige studie
met 48 maanden studiefinanciering. Er wordt wel eens gedacht dat studenten
tien jaar studiefinanciering kunnen krijgen, maar dat is dus niet zo. De PvdA-fractie
vindt dat een goed voorstel, maar plaatst er wel een kanttekening bij. Aan
die flexibiliteit, het vele in- en uitschrijven van studenten in die tien
jaar, zit wel een zeker risico. Dat heeft te maken met de mate waarin programma's
blijven bestaan. Wij horen van veel studenten dat weliswaar de studenten steeds
meer toegerust zijn om flexibel te studeren, maar dat dat nog niet altijd
geldt voor de inhoud van de studieprogramma's. Moeten wij toch niet toe naar
een soort houdbaarheidsdatum voor een bepaald curriculum? Als studenten verder
studeren na een periode waarin zij uitgeschreven zijn geweest, moeten zij
verder kunnen op basis van het programma dat zij eerder hebben doorlopen.
Dat mag niet verouderd zijn.Wij zijn erover verheugd dat de minister bereid is geweest de regel te
schrappen dat de student in het eerste jaar een minimum van 10 studiepunten
moet behalen om uiteindelijk toch de prestatiebeurs na tien jaar omgezet te
krijgen in een gift. Die regel leek ons al overbodig. Wij zijn de minister
erkentelijk voor deze verandering.Een ander knelpunt bij het flexibel in- en uitschrijven is wél
blijven bestaan. De minister geeft aan dat de instellingen zelf de mogelijkheid
krijgen om te bepalen over welke periode zij collegegeld willen innen. Instellingen
zijn daarin vrij gelaten. Als een instelling toch besluit om het aan het begin
van het jaar te doen, heeft het flexibel in- en uitschrijven geen zin. Ik
vraag de minister of er voor de instellingen geen verplichting zou moeten
zijn om in ieder geval een flexibele regeling op te stellen. De mogelijkheid
van over verschillende periodes collegegeld innen is dan in ieder geval geregeld.Uiteindelijk is vooral een inhoudelijk doel gediend met deze verdergaande
flexibilisering. Bij de discussie over het HOOP 2000 hebben wij afgesproken
te starten met een experiment van vouchers. Waarom zijn wij daar zo'n voorstander
van? Omdat wij daarmee hopen studenten meer keuzevrijheid in het studiepakket
te geven. Ook de wijze van bekostiging van de instellingen met tussenmomenten
is hierop gericht. Uiteraard wordt ook met het bachelor-mastersysteem toegewerkt
naar de flexibiliteit. Het is goed om de flexibiliteit aan de kant van de
studiefinanciering ook in de toekomst te blijven vergroten. Wij gaan het nu
regelen met een diploma-eis over tien jaar. Misschien is het in het kader
van het experimenteren met vouchers ook denkbaar om uiteindelijk te komen
tot een systeem waarin je niet afrekent op de diploma-eis na vier jaar, maar
op deelcertificaten. Daar zitten natuurlijk ook nadelen aan. Het zou het risico
kunnen hebben dat mensen niet meer afstuderen. Ik doe de minister dan ook
nu geen voorstel, maar ik vraag hem wel nadrukkelijk om een onderzoek van
de voor- en nadelen.De heer Eurlings (CDA):Ik onderschrijf deze vraag van mijn PvdA-collega. In eerste termijn heb
ik gezegd dat wij met het bachelor-mastersysteem hoe dan ook tot een soort
tussenmoment moeten komen, gelet op de andere invulling van het onderwijssysteem.
Ik begrijp dat dit ook de voorkeur heeft van collega Hamer. Beseft zij echter
dat zij daarmee van binnenuit het prestatieregime openbreekt? Onderschrijft
zij de wenselijkheid van het openbreken daarvan?Mevrouw Hamer (PvdA):Volgens mij hoeft dat niet per se. Je kunt ook eisen stellen aan de momenten
waarop je deelcertificaten moet halen. Ik vraag nadrukkelijk om een onderzoek,
omdat ik besef dat er haken en ogen aan het systeem kunnen zitten. De gedachte
erachter, het werken met deelcertificaten, vind ik echter heel aantrekkelijk.
Het past ook heel erg bij het werken met vouchers.De heer Eurlings (CDA):Het past inderdaad helemaal bij het vouchersysteem. Bij tussencertificaten
ga je dus halverwege de studie leningen omzetten in giften. Daarmee neem je
toch afstand van de basisuitgangspunten van de prestatiebeurs, waarin pas
helemaal aan het eind van het traject uitgaven worden gedaan?Mevrouw Hamer (PvdA):U probeert mij uit te lokken om het systeem uit te werken. Dat wil en
kan ik niet. Ik vraag om een onderzoek naar de voor- en nadelen van het systeem.Ik kom op het versterken van de zelfstandige positie van de student. De
minister kiest ervoor om de voorlichting van ouders via studenten te laten
verlopen. Wij weten echter inmiddels dat de studenten die de meeste behoefte
hebben aan verbetering van de voorlichting, juist degenen zijn die geen optimale
relatie met hun ouders hebben. Van hen wordt nu verwacht dat zij die communicatie
wel hebben. Ik vraag de minister om een oplossing te zoeken voor dat probleem
en in dat kader te onderzoeken welke fiscale mogelijkheden er zijn om de ouderbijdrage
te innen. Dan behoeven communicatie en voorlichting namelijk niet via de student
te verlopen.Ik kom op een specifiek punt dat met die ouderbijdrage samenhangt. Wanneer
iemand een halfwezenpensioen ontvangt, wordt dat door de IBG gezien als inkomen.
Dat lijkt mij niet geheel gerechtvaardigd, omdat de ouder die er niet meer
is, ook geen ouderbijdrage meer kan leveren. Toch zit dat kind dan vaak extra
snel aan de bijverdiengrens. Daarom stel ik voor om voor wezen c.q. halfwezen
een fictief bedrag aan ouderbijdragen in te stellen dat afgetrokken wordt
van hun inkomen.Voorzitter! Voor veel studenten valt de zelfstandigheid van hun positie
samen met de zelfstandigheid van hun woning. Wij weten dat in veel steden
de beschikbaarheid van kamers of andere woonvoorzieningen voor studenten een
groot probleem is. Binnenkort worden de gegevens van de GBA aan die van de
IBG gekoppeld. Dan kan direct gecheckt worden of een uitwonende inderdaad
uitwonend is. Mijn fractie maakt zich hier enige zorgen over, omdat uit onderzoek
blijkt dat hierdoor nogal wat studenten in de problemen komen. Immers, door
de woning- en kamernood wonen veel studenten zwart. Zij doen dat echter niet
uit vrije wil. Deze groep zal straks dus niet meer in aanmerking komen voor
een uitwonendenbeurs, terwijl zij daar, gezien hun woonsituatie, feitelijk
wel recht op hebben. Hoe denkt de minister dit probleem op te lossen?Het volgende punt is volgens mij nogal prangend. Tijdens eerdere debatten
is uitvoerig gesproken over de mogelijkheid om de aanvullende beurs onder
de prestatiebeurs vandaan te halen. Collega Rabbae sprak al over de motie
die bij de begrotingsbehandeling is ingediend. Wij hebben die motie toen gesteund.
En nu staan wij nog steeds achter de intentie van die motie om dat proces
stapsgewijs en geleidelijk in te gaan. De minister heeft in de nota naar aanleiding
van het verslag aangegeven dat de 63 mln. die wij daarvoor als dekking zagen,
inmiddels aan andere zaken is besteed. Daar gaat mijn eerste vraag over. Ik
heb bij de begrotingsbehandeling al aangegeven dat gelden die overblijven
bij de studiefinanciering, volgens mij weer terug moeten vloeien naar studiefinancieringsdoeleinden.
Als ik de nota naar aanleiding van het verslag goed heb gelezen, gebeurt dat
niet. Ik krijg hier graag helderheid over. Verder wil ik de minister iets
dringender dan de heer Rabbae vragen – natuurlijk studeren wij zelf
ook – om met ideeën te komen voor de invulling van die geleidelijke
en stapsgewijze benadering. Bij stapsgewijs kan aan verschillende jaren gedacht
worden. Bovendien behoeft het niet alle jaren gedaan te worden. Verder zou
ook nog over verschillende cohorten nagedacht kunnen worden. Ik hoor graag
waar de minister op dat punt eventueel ruimte ziet.Over de bijverdienregeling is ook al gesproken door mijn collega's. De
bijverdiengrens van ƒ 15.000 is de afgelopen jaren niet geïndexeerd.
Ik pleit ervoor om dat maximum vanaf nu wel te indexeren. Ik pleit er ook
voor om die grens nu op te hogen bij wijze van indexering over de afgelopen
jaren en dan vanaf dit moment ook in de toekomst te indexeren. Verder moet
iemand die meer dan ƒ 15.000 verdient, een boete van ƒ 300 betalen.
Bij die boete wordt uitgegaan van het feit dat onrechtmatig gebruik is gemaakt
van de OV-kaart. Mijn collega van het CDA heeft hier al op gewezen. Ook ik
heb uitgerekend dat een OV-kaart per maand maar ƒ 123,35 kost. Dat
is aanzienlijk minder dan die ƒ 300. Eerlijk gezegd, vind ik het niet
redelijk dat je een boete moet betalen over iets wat je buiten je schuld hebt
gedaan. Als je je belastingformulier tijdig invult, krijg je ook geen boete
omdat je toevallig te veel hebt verdiend. Dus ik zou eigenlijk naar een systeem
willen waarin boetes pas betaald worden op het moment dat je iets hebt overschreden.
Als je te veel hebt bijverdiend of te veel geld voor een OV-kaart hebt ontvangen,
betaal je dat gewoon terug en wordt dat op het jaarlijkse afrekenmoment verrekend.
Ik zou graag van de minister vernemen of dat niet beter op die manier geregeld
kan worden.Voorzitter! In de wet staat dat bij de berekening van het toetsingsinkomen
het inkomen buiten beschouwing blijft waarvan de student kan aantonen dat
hij dit verworven heeft in een periode waarin hij ononderbroken niet studerend
was. Dit is echter beperkt tot een periode die begint aan het begin van een
kalenderjaar of eindigt aan het eind van een kalenderjaar. Graag zou ik de
mening van de minister horen over het voorstel van de HBO-raad om de vrijstellingsperiode
voor het bijverdienen niet langer te beperken tot het begin of het einde van
het kalenderjaar, maar te kijken naar een aaneengesloten periode.Het stemt mij tevreden dat de nota van wijziging aangepast is in de zin
dat de studenten die hun OV-kaart weigeren en te veel bijverdienen niet langer ƒ
300 boete hoeven betalen. Maar nogmaals, ik zou dat dus graag voor de hele
groep zien.Vervolgens heb ik een opmerking met betrekking tot het beschikbare inkomen
van studenten en meer specifiek over het instellingstarief voor studenten
ouder dan 30 jaar. De minister geeft in de nota naar aanleiding van het verslag
aan dat wij hier de komende jaren geen wolven op ons pad hoeven te zien. Maar
in de Folia van deze week staat een interview met de minister waarin hij zegt
dat hij het voor de toekomst logisch zou vinden dat bij toenemende flexibilisering
de vaste prijzen losgelaten worden, oftewel dat ook de hoogte van het collegegeld vrijgegeven wordt. Dat zou betekenen dat wij niet alleen wolven
op ons pad kunnen vrezen voor het instellingstarief, maar ook nog eens voor
het collegegeld. Ik ga ervan uit – maar ik zou dat graag nog eens door
de minister bevestigd zien – dat het ministerie de tarieven goed in
de gaten houdt en dat, als de instellingstarieven wel de pan uit rijzen, wij
hier bijtijds op terugkomen. Tevens verwacht ik dat nog steeds de afspraken
gelden die bij het HOOP zijn gemaakt over de variatie in hoogte van het collegegeld.Graag vraag ik ook de aandacht voor de inkomenspositie van enkele specifieke
groepen. De vluchtelingen zijn al genoemd. In de nota van wijziging is een
aantal aanpassingen aangebracht, maar wij maken ons toch nog een beetje zorgen
omtrent de zogenaamde SUS-regeling. De minister geeft aan dat die regeling
zodanig wordt aangepast, dat vluchtelingen-studenten die voor hun 28ste met
een studie beginnen, een tegemoetkoming voor levensonderhoud en studiekosten
ontvangen tot hun 32ste jaar. Wij vragen ons af of hiermee nu gemengde studiefinanciering
bedoeld wordt en waarom de minister de leeftijdsgrens zo verschuift. Waarom
houdt hij niet vast aan de motie die destijds door de heer Rabbae is ingediend?
Daarnaast is de PvdA van mening dat de SUS-regeling in die zin zou moeten
worden aangepast, dat vluchtelingen-studenten die voor hun 30ste aanvangen
met een studie, recht hebben op studiefinanciering gedurende de volledige
cursusduur plus drie jaar leenrecht. Daarmee hebben zij immers, wanneer wij
hun afwijkend leeftijdsprofiel in ogenschouw nemen – zij beginnen meestal
namelijk rond hun 27ste en 28ste levensjaar – dezelfde rechten als hun
Nederlandse medestudenten. Dat zou weer kunnen bevorderen dat de vluchtelingen
die over capaciteiten beschikken, niet belemmerd worden door de regelgeving,
maar een passende plaats in onze samenleving kunnen innemen.Voorzitter! Een tweede groep waar ik graag de aandacht voor wil vragen,
is de groep gehandicapten. Studenten die op enig moment ten gevolge van een
tijdens de studie verworven handicap of chronische ziekte een gekozen opleiding
door de aard van de handicap niet meer kunnen volgen, zouden volgens ons alsnog
een andere opleiding moeten kunnen volgen die zij wel met die handicap kunnen
voltooien. Daarom pleiten wij voor een vangnetconstructie. De minister heeft
gesteld dat de verzekering die de studenten hebben, voldoende financiële
compensatie biedt, maar het is mij niet helemaal helder welke verzekering
de minister daarmee bedoelt. Daarnaast zou volgens de minister een dergelijke
omstandigheid moeten kunnen leiden tot afstudeersteun of tot het gebruik van
een hardheidsclausule. Ik zou liever zien dat er voor deze studenten een laagdrempelige
behandeling geldt en ik zie graag een voorstel van de minister op dit punt
tegemoet.Voorzitter! Al eerder heeft de PvdA aandacht gevraagd voor het feit dat
studenten straks rente op hun studieschuld niet meer kunnen aftrekken van
de belastingen. Hiervoor in de plaats heeft de minister het rentepercentage
verlaagd als gedeeltelijke vergoeding. Mijn fractie is van mening dat studenten
niet de dupe mogen worden van deze wijziging in het belastingstelsel. Hoe
hoog zou het rentepercentage volgens de minister moeten zijn, willen de studenten
daadwerkelijk geen nadeel ondervinden van deze wijziging? Is de minister bereid
dat percentage zo laag te laten zijn? Of zijn er andere mogelijkheden om dit
nadeel te compenseren? Ook komen vele studenten in een nadelige positie omdat
bij het vaststellen van de manier van verzekeren slechts naar één
peildatum wordt gekeken, namelijk die van 1 januari. Wanneer studenten slechts
tijdelijk ziekenfondsverzekerd zijn, kunnen zij hiervan aanzienlijk nadeel
ondervinden. De PvdA vindt dat de studenten de mogelijkheid zouden moeten
krijgen om maandelijks hun veranderde verzekeringssituatie aan de IBG door
te geven.Op dit onderdeel – de inkomenspositie van de student – wil
ik tot slot aandacht vragen voor het volgende. Een Nederlander die een studie
in het buitenland volgt, kan geen studiefinanciering of WTS ontvangen. Alleen
in enkele gevallen – bij het grenslandenbeleid – kunnen studenten
studiefinanciering ontvangen. Ik pleit graag voor een toenemende internationalisering
en voor het weghalen van overbodige drempels voor mensen die een deel van
een opleiding of een gehele opleiding in het buitenland willen volgen. Ik
kan mij best voorstellen dat je dat onder bepaalde condities of voor bepaalde
studies wel of niet doet. Daarom vraag ik de minister een onderzoek in te
stellen waardoor aangegeven kan worden onder welke condities wij wel of niet
voor studiefinanciering in het buitenland kunnen zijn.Dan kom ik op het versterken van de rechtspositie van de student. Het
systeem van studiefinanciering hangt uiteraard ook samen met de rechten en
de plichten van een student. In het kader van de discussie over kwaliteit
en studeerbaarheid hebben wij daarom veel aandacht besteed aan de wijze waarop
de afstudeersteun voor studenten is geregeld. Daaronder vallen verschillende
aandachtspunten.Het eerste punt betreft de mogelijkheid voor studenten om zich tijdens
hun studie te richten op maatschappelijke activiteiten of activiteiten die
zijn gericht op de medezeggenschap bij de instelling of de opleiding. Het
bestuurslidmaatschap van maatschappelijke organisaties wordt nu een van de
activiteiten waarvoor landelijke afstudeersteun aan te vragen is. Lokale maatschappelijke
organisaties tellen echter niet mee. Dat vind ik onterecht. Ik zou graag zien
dat die ook gewaardeerd worden door middel van afstudeersteun. Uiteraard geldt
dat ook voor de activiteiten op medezeggenschapsgebied voor de instelling.Wij spraken al eerder over de problemen die ontstaan omdat verschillende
instellingen verschillende regelingen kennen. Er zijn grote verschillen tussen
hoogte en duur van de afstudeersteun. Het lijkt mij dat op het punt van de
duur van de afstudeersteun voor mensen in medezeggenschapsorganen in ieder
geval afspraken kunnen worden gemaakt. In onze ogen houdt dit in dat er een
standaardminimum komt voor mensen die bijvoorbeeld in een opleidingscommissie,
een medezeggenschapsraad of een universiteitsraad zitten. Ook over de hoogte
kunnen afspraken worden gemaakt. Momenteel is niet vastgelegd wat het moment
van uitbetalen van die afstudeersteun is. Dit zou in overleg tussen de instelling
en de student vastgesteld moeten worden. Ik ben echter van mening dat de student
zelf het beste kan bepalen wanneer hij of zij de steun nodig heeft. Vanzelfsprekend
is een overlegsitua tie het meest wenselijk, maar ik wil ervoor
pleiten dat in geval van onenigheid de student het laatste woord krijgt over
dat tijdstip.De minister geeft aan dat een gesloten systeem van bijzondere omstandigheden
de hardheidsclausule overbodig maakt. Volgens hem zal de afwezigheid van de
hardheidsclausule leiden tot een verbeterd gebruik van de regeling afstudeersteun.
Deze logica begrijp ik niet helemaal. Kan de minister overtuigender aangeven
waarom de hardheidsclausule niet meer nodig is? Vooralsnog hecht mijn fractie
er in ieder geval aan deze te laten bestaan.Tijdens de behandeling van het HOOP hebben mijn collega Rehwinkel en ik
een amendement ingediend dat ertoe dient studenten die door een slechte studeerbaarheid
van opleiding, en dus buiten hun schuld, vertraging oplopen, toch in aanmerking
te laten komen voor afstudeersteun. De minister reageert op dit amendement
met de opmerking dat het een open systeem is en dat de IBG onvoldoende studeerbaarheid
kan interpreteren als een bijzondere omstandigheid volgens artikel 5.17. Wij
zijn het daar niet mee eens. Wij vinden echt dat de studeerbaarheid een principieel
punt is waar de instelling voor verantwoordelijk is. Dit zou als een apart
punt opgenomen moeten worden. Wij handhaven dus ons amendement.Voorzitter! Ten slotte stellen wij bij dit punt voor om uitkeringen van
instellingen die wegens vertraging door bijzondere omstandigheden feitelijk
in plaats van de studiefinanciering komen ook als zodanig te behandelen en
dus niet te belasten. Dat geldt al voor de landelijke afstudeersteun, maar
wij zouden dat ook willen laten gelden voor de lokale afstudeersteun.Voorzitter! Mijn eerste punt was gericht op de samenhang met het gewenste
maatwerk voor de student en mijn laatste punt richt zich op de samenhang met
het arbeidsmarktbeleid. Wij kampen met een groot tekort aan hogeropgeleiden
en dat tekort dreigt almaar groter te worden. Er is de overheid dus veel aan
gelegen om jongeren maar ook in toenemende mate zij-instromers op te leiden.
De studiefinanciering zou daarop afgestemd moeten zijn. Voor sommige sectoren –
het onderwijs en de zorg – luidt zelfs de noodklok. De minister is gevraagd
hier specifiek beleid op te zetten. In zijn algemeenheid spraken wij daarover
al bij de begroting en de behandeling van het HOOP. Ik heb de minister al
diverse malen gevraagd of er mogelijkheden zijn om via de studiefinanciering
bepaalde opleidingen aantrekkelijker te maken. Ik heb begrepen dat de minister
daar inmiddels een onderzoek naar doet en ik ben nieuwsgierig naar de resultaten
ervan. Het is echter zeer schrijnend dat de zorgopleidingen door de studiefinanciering
nu juist minder aantrekkelijk worden gemaakt omdat duale studenten in het
HBO-V minder studiefinanciering krijgen dan alle andere duale studenten. Het
lijkt mij dat de minister dit niet kan volhouden. Wij vinden zijn antwoorden
op onze vragen dan ook zeer onbevredigend. In de praktijk blijkt namelijk
dat de studenten echt minder verdienen dan de minister ons wil doen geloven.
Het amendement waarin ons standpunt doorklinkt en dat ertoe strekt om artikel
2.11 te laten vervallen, zullen wij graag steunen.De heer Eurlings (CDA):U doelt op ons amendement van die strekking?Mevrouw Hamer (PvdA):Ja, daar verwijs ik naar.Voorzitter! In het kader van de tekorten op de arbeidsmarkt maar ook in
verband met het feit dat kwalificaties van werknemers steeds sneller verouderen,
wordt een beleid gevoerd dat is gericht op een leven lang leren. In dat kader
past mijns inziens het voorstel van de minister om studenten die bij het afstuderen
nog enkele maanden studiefinanciering bezitten, dit later voor een vervolgstudie
als beurs te laten opnemen. Dat vinden wij een goed voorstel, maar het valt
mij op dat het nergens expliciet beschreven wordt en ik vermoed dan ook dat
het niet alom bekend is bij studenten. Daarom stel ik voor dat dit expliciet
wordt neergelegd in de wet. Daarnaast zou het niet meer dan billijk zijn als
de resterende rechten niet alleen voor een initiële studie, maar ook
voor een postinitiële studie kunnen worden opgenomen. Is de minister
dat met mij eens?Voorzitter! Over het studeren met behoud van uitkering hebben wij al eerder
gesproken en de minister heeft gezegd dat dat aan strenge voorwaarden is gebonden,
maar dat het ministerie van SZW bezig is daarin verbetering te brengen. Ik
maak van de gelegenheid gebruik de minister te vragen hoe het daarmee staat
en of de voorwaarden al zijn versoepeld.Voorzitter! Wij praten vandaag over de studenten van nu en hun toekomst.
Vanmiddag kreeg ik echter een brief van iemand die gestudeerd heeft tussen
1956 en 1960. Het gaat om een vader van 62 jaar, die thans de universitaire
studie van zijn zoon bekostigt. Hij is echter zelf ook nog bezig zijn eigen
studieschuld af te lossen, van 40 jaar geleden dus. Is er een kwijtscheldingsregeling
voor studenten die vóór 1987 studeerden? Ik heb begrepen dat
er toen een regeling is ingesteld. Vindt de minister het ook niet billijk
om de studieschuld van mensen die zo lang geleden hebben gestudeerd, nu toch
maar kwijt te schelden? Dat lijkt mij een mooi gebaar op het moment dat wij
besluiten over de nieuwe studiefinanciering.De heer Brood (VVD):Mijnheer de voorzitter! Er is al heel veel gezegd en ik zal dan ook de
reactie van de minister afwachten op de opmerkingen die door andere sprekers
zijn gemaakt en die door mij worden gedeeld. Aan de hand van zijn antwoorden
wil ik vervolgens het debat met hem aangaan. Dit betekent overigens niet dat
ik klaar ben met het voorliggende wetsvoorstel.Ik denk dat de heren Van der Staaij en Eurlings het uit ervaring met mij
eens zullen zijn dat de Wet op de studiefinanciering door studenten niet altijd
werd ervaren als een veilig bezit. Ik heb inmiddels begrepen dat dit ook geldt
voor de wetgever. De oorspronkelijke wet is immers zo vaak gewijzigd dat het
de hoogste tijd is om schoon schip te maken. Op zichzelf is dat goed, want
dat leidt tot doorzichtige en hanteerbare wetgeving en daar is de VVD altijd
voor.Het is goed dat bij dit wetsvoorstel aansluiting wordt gezocht bij de
lijn die in het HOOP is uitgezet. Er wordt immers ingezet op vergroting van
de flexibilisering. Hierbij moet wel de autonomie die wij aan de instellingen
willen toekennen, in het oog worden gehouden. Onze uitgangspunt is dan ook
flexibilisering van het aanbod onder de voorwaarde dat instellingen
zelf vorm kunnen geven aan de manier waarop zij met hun studenten willen omgaan.
Verder blijft het voor ons een belangrijk punt dat het uitgangspunt bij die
flexibilisering is dat mensen worden gestimuleerd om een diploma te halen.
Bij de flexibilisering staan echter nog vele mogelijkheden open en wij willen
de discussie daarover niet blokkeren.De VVD-fractie is gelukkig met de verlenging van de diplomatermijn naar
tien jaar. Dat past binnen onze algemene benadering. In de stukken van de
LSVB kwamen wij echter een opmerking tegen die wat ons betreft wel degelijk
hout snijdt. Ik hoop dan ook dat de minister wil ingaan op het probleem dat
omdat aan de ene kant zekerheid moet worden geboden voor de rechtspositie
van studenten en aan de andere kant de autonomie van de instellingen moet
worden vergroot, de houdbaarheid van het curriculum moeten worden verzekerd.
Een zekere mate van rechtszekerheid is gewenst, aangezien mensen het curriculum
kunnen verlaten en er later weer in kunnen terugkeren. Wij willen het gesprek
met de minister hierover graag voortzetten, omdat wij zijn inzicht op dit
punt nader willen toetsen.De VVD-fractie heeft geworsteld met de leeftijdsgrens. In principe is
mijn fractie niet zo gecharmeerd van leeftijdsgrenzen, omdat die altijd de
indruk wekken willekeurig te zijn en omdat zij het risico van discriminatie
in zich dragen. Niets voor niets is bij de wijziging van de Grondwet nadrukkelijk
bij de leeftijd als onderscheidend criterium stilgestaan. Deze worsteling
heeft ons echter niets opgeleverd, omdat ook wij hebben geprobeerd om objectievere
harde en hanteerbare criteria te formuleren voor de ontwikkeling van een financieringssysteem
dat voorziet in initiële opleidingen voor mensen in een bepaalde fase
van hun ontwikkeling en leven. Wij hebben ons dan ook contre coeur neergelegd
bij de grens van 30 jaar. Die worsteling blijft echter en ik heb de afgelopen
dagen gemerkt dat die worsteling niet exclusief aan de VVD is.De heer Eurlings (CDA):De heer Brood gaat contre coeur akkoord met die grens van 30 jaar. Ziet
hij in een leven lang leren niet een uitdaging om mensen die tussen de 26
en 30 jaar oud zijn en met een initiële opleiding starten, werkelijk
iets extra's te bieden? Ziet hij echt geen mogelijkheden om die harde grens
van 30 jaar te verzachten? Mijn collega van de PvdA en ik hebben erop gewezen
dat wij naar die mogelijkheden moeten zoeken.De heer Brood (VVD):Wij hebben geworsteld met dit probleem en zijn tot de conclusie gekomen
dat het niet mogelijk is om andere harde criteria te formuleren voor een financieringssysteem
voor mensen die aan het begin staan van een bepaalde ontwikkelingsfase en
met een initiële opleiding willen beginnen. Wij zijn er niet uitgekomen,
hetgeen niet wegneemt dat ik graag concrete voorstellen zou zien die wel een
oplossing bieden. Vooralsnog heb ik die niet gezien.De heer Eurlings (CDA):De heer Brood zegt dat hij er op dit moment nog niet uitkomt. Is het dan
niet zinnig om de minister te vragen wat het zou kosten om mensen die op hun
27ste of 28ste beginnen toch een studiebeurs voor vier jaar te geven met de
mogelijkheid die over tien jaar uit te smeren? Op die manier kun je die mensen
wat extra's bieden. De minister zou kunnen laten onderzoeken wat het kost
en wat het oplevert. Hij zou een en ander mee kunnen nemen in het plan van
aanpak voor een leven lang leren, dat hij, volgens de aangenomen motie, binnen
een maand samen met andere departementen moet presenteren.De heer Brood (VVD):De heer Eurlings hanteert het begrip "leeftijd" nog steeds als een criterium.
Wij vroegen ons echter af of het mogelijk is een criterium te ontwikkelen,
zonder het begrip leeftijd, dat hard genoeg is om te bereiken wat met die
regelingen wordt beoogd. Zolang een dergelijk criterium er niet is, kunnen
wij aan het huidige criterium niets veranderen. Als de minister echter een
ander criterium zou voorstellen, zouden wij ons daar heel snel mee kunnen
verenigen.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik heb al aangegeven dat wij dezelfde worsteling doormaken. U zegt nu
dat dit systeem er niet is, maar ik vraag u of u het met mij eens bent dat
dit systeem er wél zou zijn, wanneer wij tot een complete invoering
van vouchers zouden overgaan. Daarmee gaan wij nu op kleine schaal experimenteren.
Bent u niet met mij van mening dat die vouchers een goede weg zouden kunnen
zijn om uiteindelijk af te komen van de leeftijdsgrens?De heer Brood (VVD):Dat is niet zonder meer gezegd. Immers, als je dat doet, is het nog steeds
de vraag of je financiert voor een initiële opleiding. Voor deze wet
wordt als uitgangspunt gekozen dat het om een initiële opleiding moet
gaan, ergens in het begintraject van de ontwikkeling na het onderwijsveld.
Wij blijven tegen dat criterium aanlopen. Nogmaals, wanneer aan de hand van
het vouchersysteem duidelijk blijkt dat wij het op een andere manier goed
kunnen regelen, willen wij dat graag op dat moment bezien.Voorzitter! Niet alleen de LSVB zegt zinnige dingen over het wetsvoorstel
zoals het nu voor ons ligt. Wij hebben ook van de HBO-raad en de VSNU te horen
gekregen dat zij teleurgesteld zijn over de stelling van sommigen dat de studeerbaarheid
als bijzondere omstandigheid voor het toekennen van afstudeersteun alsnog
zou moeten worden opgevoerd. Wij kunnen ons in die kritiek vinden en wij zullen
dus niet al te veel voorstellen in deze richting steunen.Waar het gaat om de functiebeperking verwijs ik naar datgene wat onze
woordvoerder daarover eerder heeft opgemerkt. Ook in dit kader is er weer
een woordvoerderswisseling geweest. Aanvankelijk was dat mevrouw De Vries;
nu is het ondergetekende. Wij bepleiten dat wordt nagegaan of aan de hand
van de hardheidsclausule iets duidelijks kan worden gecreëerd, een beetje
in de lijn van wat de fractie van de PvdA stelt: als het maar hanteerbaar
is. Dat kan eenvoudig of laagdrempelig zijn. Als het maar duidelijk is, vinden
wij dat al belangrijk genoeg. Ook wij vragen de minister om hierop nader in
te gaan. Wij vragen ons af hoe hij ten aanzien hiervan duidelijkheid en eenduidigheid
kan creëren, zodat er geen sprake is van een onduidelijke positie voor
mensen die met verzekeraars en anderen in de slag moeten. Aangegeven moet
worden hoe dit wordt verrekend, zodat er een toegankelijke beleidslijn ontstaat. Voorzitter! De fractie van de VVD vindt het bijverdienen naast de studie
een zinnige aangelegenheid. Wij kunnen uit eigen ervaring zeggen dat het werken
in een hamburgerzaak zowel fysiek als op andere wijzen toegevoegde waarde
heeft gehad voor sommige Kamerleden. Het bedrag van de bijverdiensten is in
de afgelopen jaren nauwelijks bijgesteld. De heer Van der Staaij heeft hierover
duidelijke opmerkingen gemaakt die wij kunnen onderschrijven. Wat betreft
de motivering voor het bedrag dat nu is vermeld – ik denk hierbij aan
de herkenbare grens – meen ik dat studenten over het algemeen goed in
staat zijn om te herkennen waar hun rechten liggen. Zodra bedragen in guldens
worden omgezet in euro's, vervalt die herkenbaarheid. Wij vinden dat het niveau
van ƒ 15.000 best mag worden geactualiseerd, waarna er voor de komende
jaren een indexering dient plaats te vinden. Daarmee blijft de mogelijkheid
voor studenten om bij te verdienen open tot een reëel bedrag, zodat ze
niet alleen maar hamburgers behoeven te gaan bakken maar ook werk kunnen doen
dat een zekere relatie kent met hun opleidingen. Het is heel zinnig dat studenten
daarbij andere mensen ontmoeten. De fractie van de VVD wil het bijverdienen
dan ook stimuleren.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik heb de minister gevraagd de grens hiervoor te leggen op ƒ 20.000.
U komt uit op het niveau ƒ 19.500. Ik ben nieuwsgierig naar de onderbouwing
van dat bedrag. Het verschil is wellicht voor ons miniem, maar voor studenten
is het groot.De heer Brood (VVD):Het genoemde bedrag is het geïndexeerde niveau van het bedrag dat
het destijds was. Door middel van doorberekening is nagegaan wat het bedrag
vandaag zou zijn geweest wanneer er steeds op grond van het niveau van ƒ
15.000 zou zijn geïndexeerd.De heer Rabbae (GroenLinks):Richt u zich daarbij op een indexering aan de hand van de inflatie of
hanteert u een andere maatstaf?De heer Brood (VVD):Er is een relatie tussen het normbedrag van destijds en het voor vandaag
genoemde bedrag.Voorzitter! Over de IB-groep gaan wij nog uitgebreid met elkaar van gedachten
wisselen, maar één ervaring wil ik u toch niet onthouden omdat
die van belang is voor de invoering van de wet. Toen ik op 8 maart de IB-groep
bezocht, werd mij verteld dat bij het invoeren van wetgeving door de IB-groep
met name bij het schrijven van regels code, dus bij het maken van programma's,
het nog wel eens voorkomt dat de wetstekst niet helemaal voldoet aan de logica
die het systeem vereist. De IB-groep vult dan zelf bepaalde delen van de wet
nader in. Dat is een wat ruime interpretatie van artikel 82 van de Grondwet,
namelijk dat wij samen met de regering de wet maken. Blijkbaar doet de IB-groep
dat voor een deel. Wij zouden het op prijs stellen om op de hoogte te worden
gesteld van de gaten die de IB-groep meent te zien als dergelijke problemen
bij de invoering van deze wet aan de orde komen. Wij willen dan weten hoe
zij die gaten invult. Zoals ik het nu begrijp, wordt in zo'n geval binnen
de IB-groep overleg gevoerd, onder andere aan de hand van jurisprudentie,
om vast te stellen welke betekenis ongeveer ergens aan moet worden gegeven.
Dat is zinnige wetgevende arbeid, maar daar wil ik graag zicht op houden.
Voordat de wet echt in werking treedt, zouden wij daarvan op de hoogte gesteld
willen worden, zodat als er eventueel problemen ontstaan, iemand kan zeggen
dat het niet helemaal de interpretatie is die wij samen zochten.De heer Stellingwerf (RPF):De heer Brood vraagt om duidelijkheid, maar is dit niet een fundamenteel
probleem?De heer Brood (VVD):Het probleem zou best wat fundamenteler kunnen zijn. Er wordt in elk geval
een beetje wet gegeven door iemand die niet daarvoor aangezocht is.De heer Stellingwerf (RPF):Ik ben heel benieuwd naar de reactie van de minister...De voorzitter:Die zal hij straks ook geven. De heer Brood heeft een aantal vragen gesteld.
Ik zou niet willen dat u zich nu tot de minister richtte.De heer Stellingwerf (RPF):Ik vond de heer Brood een beetje laconiek. Ik dacht dat de schrik wel
bij hem ingeslagen zou zijn toen hij dat op 8 maart hoorde.De heer Brood (VVD):De schrik is wel bij mij ingeslagen, maar ik probeer mijn werk toch met
enige beheersing te doen. Ik heb zoiets van: laten wij eerst even kijken wat
de minister hiervan vindt. Wat zijn in zijn visie de feiten rond dit onderwerp?
Natuurlijk, als onze grondwettelijke positie wordt aangetast, en dus de functie
van onze democratie en van verkiezingen daarmee wordt ondermijnd, is er iets
heel ernstigs aan de hand. Ik wil het echter tot de werkelijke proporties
terugbrengen. Wat gebeurt er nu echt? Wat vinden wij daar dan van? Wellicht
moeten wij elkaar daarna samen eens afvragen wat dat zegt over de kwaliteit
van onze wetgeving. Wij moeten even kijken wat het in de praktijk inhoudt,
voordat wij er een groots, meeslepend staatkundig debat over gaan voeren.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Ik zal proberen net als de heer Brood hier en daar te verwijzen
naar wat voorgaande woordvoerders hebben ingebracht.Het wetsvoorstel is het sluitstuk van een lang traject, dat wij het vorig
jaar hebben ingezet met de nota Flexibele studiefinanciering, een stelsel
dat past. Tijdens het notaoverleg hebben wij aangegeven te kunnen instemmen
met de hoofdlijn van de flexibilisering en met de vereenvoudiging. Dat geldt
eveneens voor de hoofdlijn van het wetsvoorstel. De noodzaak van de wet behoeft
wat ons betreft weinig discussie. Eenieder was en is het erover eens dat de
studiefinanciering te star was geworden, niet in staat in te spelen op individuele
wensen van de student, versnipperd en ondoorzichtig. De wet bevatte te veel
uitzonderingen en te veel regels. Het wetsvoorstel dat nu aan de orde is,
is in onze ogen in alle opzichten een verbetering. Het past beter in de huidige
tijdgeest. Waar in de oude wet uniformiteit en rigiditeit kernwoorden waren,
zijn dat in dit wetsvoorstel individualisering en flexibilisering. Daar zijn
overigens nog wel een aantal kanttekeningen bij te maken. Een groot aantal voorstellen in het wetsvoorstel vloeit voort uit het
regeerakkoord, zoals de wens tot vereenvoudiging en flexibilisering van het
stelsel, het behoud van de OV-jaarkaart, het uitzonderen van de aanvullende
beurs van het eerste jaar van de prestatiesystematiek en het oprekken van
de leeftijdsgrens. Daar is bij gekomen het verlengen van de diplomatermijn.
Dat zijn allemaal goede dingen, waar deze minister ook voortvarend mee aan
de slag is gegaan, en die nu herkenbaar in deze Wet studiefinanciering 2000
zijn terug te vinden. Wij zijn daar blij mee en bedanken de minister daarvoor.Natuurlijk zijn daarmee niet al onze wensen ten aanzien van de studiefinanciering
vervuld. D66 heeft nog een verlanglijstje dat wij graag aan de minister voorleggen.
Ik noem als eerste punt de prestatiebeurssystematiek. In dit wetsvoorstel
wordt in het eerste jaar de aanvullende beurs daarvan uitgezonderd. Het was
destijds niet eenvoudig in het regeerakkoord middelen en overeenstemming te
vinden voor een aantal aanpassingen in het stelsel van studiefinanciering,
zoals behoud van de OV-jaarkaart en verlaging van de leendrempel aan het begin
van de studie. Dat is gelukt en daar zijn we op zich nog steeds blij mee.
Meer zat er toen ook echt niet in. Inmiddels is het financiële perspectief
zodanig gewijzigd dat het wel degelijk tot de mogelijkheden behoort om ook
voor de latere jaren de aanvullende beurs onder de prestatiebeurssystematiek
uit te halen en er een gift van te maken. Nu weet ik heel goed dat die discussie
over de besteding van de meevallers onderdeel zal zijn van de discussie over
de Voorjaarsnota. En zo hoort het vanzelfsprekend ook. Het zou alleen buitengewoon
merkwaardig zijn als we thans, nu toevallig net voor de behandeling van de
Voorjaarsnota de wijzigingen in de studiefinanciering aan de orde zijn, daarbij
niet uitdrukkelijk aangeven – en als het aan D66 ligt ook vastleggen –
dat wij dit graag geregeld willen zien. Dit geldt temeer omdat wij dit voorstel
publiekelijk hebben gedaan, schriftelijk hebben vastgelegd en het hebben gepresenteerd
in onze eigen D66-notitie Een nieuwe agenda, een bewuste keuze. Het kan dan
bijna niet anders dan dat wij dit proberen in dit debat te bekrachtigen via
een amendement.Mevrouw Hamer (PvdA):Had mevrouw Lambrechts er bij de begrotingsbehandeling nog geen zicht
op dat het komende jaar meevallers zouden optreden? Dat zou verklaren waarom
zij toen niet de motie steunde over een geleidelijke afbouw. Blijkbaar had
zij toen een ander beeld van de financiële mogelijkheden. Wat zijn de
financiële wensen van mevrouw Lambrechts? Eerdere berekeningen van de
minister spreken over een bedrag van 950 mln. Wij hebben om een stapsgewijze
aanpak gevraagd. Volgt mevrouw Lambrechts deze benadering of wil zij alles
in een keer regelen?Mevrouw Lambrechts (D66):Wij hadden bij de begrotingsbehandeling zeker geen zicht op meevallers.
Bij de begroting waren wij bezuinigingsvoorstellen aan het wegwerken. In het
voorjaar dachten wij nog dat er nieuwe bezuinigingen doorgevoerd moesten worden.
De ontwikkelingen zijn vervolgens zeer snel gegaan en wij hebben pas twee
maanden echt zicht op de zilvervloot. Nu kunnen wij, met een aan zekerheid
grenzende waarschijnlijkheid zeggen dat er perspectief bestaat om iets aan
de prestatiebeurs te doen.Mevrouw Hamer vroeg verder wat onze financiële wensen zijn. Ik wees
al op onze nota. Wij willen graag een verdeling over cohorten van drie jaar
in porties van 300 mln. Het gaat dus om driemaal 300 mln. Ik teken hierbij
aan dat, als het nu niet kan, het waarschijnlijk nooit kan omdat het huidige
financiële perspectief zich niet snel zal herhalen.Mevrouw Hamer (PvdA):U reserveert een bedrag van 900 mln. Blijkbaar hebt u die 50 mln. niet
nodig. Bij de Voorjaarsnota worden de nodige prioriteiten behandeld, maar
dit is dan uw belangrijkste prioriteit.Mevrouw Lambrechts (D66):Nee, dat zeg ik niet. Ik zou het ook buitengewoon jammer vinden als dit
het enige was wat te realiseren zou zijn. Wat ons betreft is het niet een
kwestie van of-of, maar van en-en. Ik ga ervan uit dat er meer te verdelen
en te vergeven zal zijn, ook voor het onderwijs, dan de 900 of 950 mln. waar
wij het nu over hebben. Ik hoop dat de PvdA dat met mij doet, want ik heb
de heer Melkert zelfs over 5 mld. horen spreken.De heer Brood (VVD):Mevrouw Lambrechts zei heel treffend dat zij de zilvervloot nog niet in
zicht had, maar dat zij toch meende zicht te hebben op hetgeen er straks eventueel
te verdelen is. Voor mijn begrip is het belangrijk dat ik duidelijkheid krijg
over het volgende. Zelfs als wij 5 mld. krijgen, dat in kringen van de Partij
van de Arbeid op tafel wordt gelegd, kunnen wij waarschijnlijk niet alles
financieren wat wij in onderwijsland met elkaar willen doen. Als er dan keuzen
moeten worden gemaakt, legt D66 zich dan vast op de 900 mln.? Zegt D66 dan
in feite dat inkomen boven kwalitatieve investeringen in het onderwijs gaat?
Kortom, gegeven een bedrag van 5 mld. en de wensen die wij hebben, is D66
bereid om inkomen belangrijker te achten dan kwalitatieve investeringen in
het onderwijs?Mevrouw Lambrechts (D66):Het antwoord hierop is heel eenvoudig: nee. Als dit het enige bedrag zou
zijn dat wij te besteden hebben, is het maar zeer de vraag of dit onze allereerste
keuze is. Het is wel onderdeel van een vrij bescheiden investeringsagenda.
Het is wel zo belangrijk dat het een van de prioriteiten is die wij bij de
meevallers van de Voorjaarsnota hoog op ons wensenlijstje hebben staan. De
heer Brood goed gehoord hebbende – wat ik met de onderwijsbegroting
niet gedaan heb, maar wat veel fracties hier wel gedaan hebben – had
ik eigenlijk verwacht dat het ook heel hoog op het investerings- en wensenlijstje
van veel hier aanwezige partijen zou staan.De heer Brood (VVD):Het investerings- en wensenlijstje van onze partij wordt pas openbaar
als wij weten waar wij het over hebben, dus als wij weten wat het beschikbare
bedrag is. Stel dat wij 5 mld. krijgen en dat er voor 5 mld. behoefte is aan
kwalitatieve investeringen, dan gaat het ten koste van de kwalitatieve investeringen
als mevrouw Lambrechts iets van de 900 mln. gefinancierd wil zien. De 900
mln. gaat in feite over inkomen en niet over de kwaliteit van het onderwijs.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat zegt de heer Brood heel goed: dit gaat niet over de kwaliteit van
het onderwijs. Dit gaat puur over toegankelijkheid, over inkomen
en niet over kwaliteit van het onderwijs als zodanig. Dat inzicht delen wij.
Wij hebben het daarover al eens gehad. Het gaat niet over de kwaliteit van
het onderwijs, maar over de positie van de student, over toegankelijkheid,
over het verlagen van drempels en dat soort zaken.De heer Brood (VVD):Wat ons betreft zal die keuze waarschijnlijk fundamenteel anders uitvallen.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat is uw goed recht.De heer Eurlings (CDA):Voorzitter! Ik stel een inhoudelijke vraag en een financiële. Ik
begin met de inhoudelijke vraag. Ik hoor nu met genoegen aan dat mijn collega
van D66 zegt dat het prestatiesysteem bij de aanvullende beurs slecht is voor
de toegankelijkheid. Zij moet mij echter nog iets uitleggen. Los van het financiële
verhaal – collega Hamer zei dat het nu schijnbaar een andere financiële
setting is – vraag ik hoe het kan zijn dat mevrouw Lambrechts bij de
begroting eerst inhoudelijk tegen een motie stemt die ons geen cent kost omdat
wij het bij de indexering wilden weghalen, en dat zij er nu zo force majeure
voor gaat. Betekent die inhoudelijke omslag dat zij nu verder met ons wil
optrekken in het verder afbreken van het prestatiesysteem?Dan de financiële vraag. Door sommigen wordt terecht gezegd dat wij
nog niet weten hoe groot de zilvervloot zal zijn. Op welke cijfers baseert
mevrouw Lambrechts zich op dit moment? Welke andere dingen laat zij ervoor?
Ik zeg dit vanwege mijn zorg, want als wij hier besluiten tot het verder afbouwen
van het prestatiesysteem met de aanvullende beurs, moeten wij het zo doen
dat wij het in de realiteit echt waarmaken. De zaak is er te belangrijk voor
om dat niet te doen.Mevrouw Lambrechts (D66):Het laatste deel ik met de heer Eurlings. Vandaar ook dat wij de keuze
gemaakt hebben om te zeggen: als wij hieraan beginnen, willen wij het ook
afmaken. Let wel, dat was geen gemakkelijke keuze. Er is geen beter moment
dan nu om eraan te beginnen, met het perspectief dat wij het kunnen afmaken.
Die keuze heeft mijn fractie uitdrukkelijk gemaakt. Als wij nu beginnen, willen
wij het kunnen afmaken. Vandaar in drie jaar de 300 mln. Als de heer Eurlings
vraagt wat ik ervoor laat, zeg ik opnieuw dat het er nu gelukkig niet om gaat
wat wij ervoor moeten laten. Gelukkig verkeren wij in de fortuinlijke omstandigheid
dat wij het hebben over extra middelen. Het wetsvoorstel ligt nu voor en over
twee weken is de Voorjaarsnota aan de orde. Je zou het andersom kunnen doen,
maar dan moet je met een wetswijziging komen. De vraag is of dat wel een handige
positie is. Het gegeven ligt er nu eenmaal. De omstandigheid is dat je ervan
kunt uitgaan dat er voldoende middelen te verdelen zijn om dit op een goede
manier waar te maken. Als u vraagt of ik met u wil optrekken, zeg ik: ik hoop
dat u ook met mij optrekt en dat wij er gezamenlijk inderdaad iets van kunnen
maken, waardoor wij er niet alleen aan kunnen beginnen met 60 mln., maar het
hele traject van 950 mln. kunnen afmaken. Dan heb je iets meer nodig dan het
bedrag van 62 mln. waarover wij indertijd spraken en dat overigens al voor
andere zaken was ingezet.De heer Eurlings (CDA):Ik dank u voor de reactie, maar mijn vraag is hiermee niet beantwoord.
Ik prijs de inhoudelijke omslag, maar de vraag is waar die ineens vandaan
komt sinds de begrotingsbehandeling, toen een niets kostende motie niet werd
gesteund door D66. Betekent dit dat u verder met ons optrekt in het afbouwen
van het prestatiesysteem? Ook heb ik gevraagd op welk totaalbedrag u die 900
mln. baseert. Nogmaals, ik vraag dit uit zorg. Stel dat u op basis van een
bedrag X een schatting van 900 mln. maakt, maar dat het twee weken later bedrag
Y blijkt te zijn, dat een stuk lager is. Ik zou het zeer spijtig vinden als
dan uw inzet op dit punt in de knel komt.Mevrouw Lambrechts (D66):De laatste vraag onthoud ik altijd het beste, dus die beantwoord ik maar
eerst. Hoe komen wij aan die 900 mln.? Kennelijk hebben wij ons nog 50 mln.
verrekend. Dat is de berekening van de minister zelf. Dat noemde hij in het
antwoord op de moties, waarin hij onderbouwd aan de Kamer heeft meegedeeld
wat er uiteindelijk nodig is om van de prestatiebeurssystematiek af te gaan.Waar komt de inhoudelijke omslag vandaan? Er is geen sprake van een inhoudelijke
omslag. Wij hebben dit al in 1998 in een eigen studiefinancieringsplan neergelegd.
Verder hebben wij het in 1998 in de onderhandelingen over het regeerakkoord
van harte ingebracht en eraan meegewerkt om het in elk geval voor het eerste
jaar te realiseren. Meer zat er toen niet in. Een jaar geleden, toen het ging
om de basisnota voor deze wetgeving, hebben wij nog eens ingebracht dat wij
op zichzelf niet dol zijn op de prestatiebeurs als zodanig. Op dat moment
was er echter geen andere mogelijkheid op grond van de toenmalige financiële
perspectieven.De heer Stellingwerf (RPF):U begon uw bijdrage met een verlanglijstje. Later sprak u van de zilvervloot
die kwam binnenvaren. Geeft dit niet exact aan dat u op een verkeerde golflengte
zit met het binnenhalen van geld voor een op zichzelf misschien goed doel?
Bent u niet te veel bezig met het loslaten van een losse flodder, terwijl
u misschien wel weet dat die niet haalbaar is? Moeten wij niet meer vanuit
de samenhang met elkaar discussiëren? Moeten wij niet alle opties, zowel
op onderwijsgebied als op andere beleidsvelden, op een rij zetten? Dan kunnen
wij bekijken wat er beschikbaar is en vervolgens tot een verdeling komen.
Dit is voortijdig, zou ik zeggen.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik weet niet of het voortijdig is. Het is maar hoe je het bekijkt. Wij
hebben nu deze Wet studiefinanciering aan de orde. Als je op dit terrein iets
wilt doen, is dit een aangelegen moment om het in de wet op te nemen. Dit
inzicht deel ik met de heer Rabbae. Het was voor de orde der dingen misschien
prettiger geweest als deze behandeling twee weken na de Voorjaarsnota was
gehouden in plaats van twee weken ervoor. Het is echter niet anders; het wetsvoorstel
is nu aan de orde. U zegt dat wij een keuze moeten maken. Daarover ben ik
het helemaal met u eens. Uit de discussie tot nu toe en de inbreng van de
woordvoerders vandaag is het duidelijk dat dit niet de eerste keer is dat
erover wordt gesproken en nagedacht. Het is een keus die elke fractie voor
zichzelf maakt of zij dit voldoende de moeite waard vindt om er niet alleen
aan de beginnen, maar het ook af te maken.De heer Stellingwerf (RPF):Als u het beperkt tot de onderwijsspecialisten, hebt u gelijk. Dan is
er hier waarschijnlijk een grote mate van instemming met het idee. Wij moeten
echter wat breder kijken in deze Kamer en ons niet beperken tot het onderwijsveld.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat deel ik wel, maar het denken begint niet nadat de Voorjaarsnota is
gepresenteerd. Dat denken hebben wij al tijden geleden aangevat. Daar hebben
wij een keuze in gemaakt. Voor mij speelt hierbij een rol dat wij al uitdrukkelijk
schriftelijk hebben neergelegd en naar buiten hebben gebracht dat dit een
van onze onderwijsprioriteiten is. Ik zeg weer niet dat het een onderwijsinhoudelijke
prioriteit is, maar het is wel iets wat uit de onderwijsbegroting komt, waarmee
het dus een onderwijsprioriteit is.De heer Rabbae (GroenLinks):Kennelijk ben ik niet de enige die verrast is door de opstelling van D66.
Maar goed, deze discussie hebben wij al gevoerd in mijn termijn. Ik heb twee
vragen aan u.Op de vraag of dit de enige en belangrijkste prioriteit is voor D66 wat
het onderwijs betreft, zegt u: nee, ik heb meer potjes op het vuur. Kunt u
aangeven welk bedrag D66 uittrekt voor investeringen in het onderwijs? Dat
mag bij benadering; het hoeft niet expliciet.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat is een beetje lastig. Ik heb het hier wel liggen. Wij trekken bijna
1 mld. uit voor bijvoorbeeld de arbeidsmarktpositie van de leraar en misschien
een verruiming van de lumpsum voor de scholen. Wij willen hiervoor 900 mln.
uittrekken. Wij trekken nog wat uit voor het onderwijsachterstandenbeleid;
die discussie zullen wij morgen voeren. Ik zou het moeten optellen, maar ik
denk dat het bij elkaar op ruim 2 mld. uitkomt.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik hoop dat u de poot stijf houdt. Dan zien wij elkaar nog in de toekomst.Stel dat uw amendement het niet haalt, al hoop ik van wel. Bent u dan
bereid om mijn amendement te steunen? Dat gaat uit van een afbouw van de prestatiebeurs.Mevrouw Lambrechts (D66):Zeker. Ik dacht eigenlijk dat het min of meer identiek was. U zegt nu
dat er kennelijk een wezenlijk verschil is. Wij moeten er nog eens naar kijken.
Ik kijk nu even naar de collega's die voorheen uw motie hebben gesteund bij
de begroting. Ik hoop dat wij er nog iets moois mee kunnen doen. Het debat
is nog niet ten einde. Wij beginnen pas en zullen overmorgen zien hoe het
eindigt op dit onderdeel.De heer Rabbae (GroenLinks):Het is óf uw amendement óf niks?Mevrouw Lambrechts (D66):Dat zeg ik juist niet. Er zijn veel gradaties om in dit huis stapsgewijs
binnen te halen wat je wilt. Dit is onze inzet en onze prioriteit. Ik wacht
af hoe het zit met de steun voor de voorstellen van ons, van u en wellicht
van anderen op dat terrein.Voorzitter! Ik kom bij de ouderlijke bijdrage en de verwarring over het
begrip "vrijwillige ouderbijdrage". Over de studiefinanciering zegt de minister
terecht dat het een zaak is van drie partijen: de ouders, de overheid en de
student. De studiefinanciering is ook uit die componenten opgebouwd. Ik vind
het gevaarlijk dat ouders een financiële bijdrage daaraan leveren; laat
daarover geen misverstand zijn. Uit onderzoek blijkt dat heel veel ouders
bereid zijn die bijdrage te leveren en dat gelukkig ook doen. Desalniettemin
is deze component toch altijd de onzekerste. Veel ouders doen het wel, maar
hier en daar hebben wij problemen op dit punt. Het begrip "vrijwillige ouderbijdrage"
dat de minister diverse malen hanteert, wekt de verkeerde suggestie. Als hun
kind gaat studeren, zijn ouders 13 à 14 jaar lang opgevoed met het
begrip "vrijwillige ouderbijdrage" dat in het basisonderwijs en het voorgezet
onderwijs wordt gehanteerd. Daar komt die ouderbijdrage in principe bovenop
100% bekostiging door de overheid en is het een echt vrijwillige ouderbijdrage.
Sterker nog, het is politiek zelfs correcter om een lage dan een hoge vrijwillige
ouderbijdrage te betalen in het basisonderwijs of voortgezet onderwijs.Het kind gaat studeren en de ouders krijgen wederom een brief over de
vrijwillige ouderbijdrage, die natuurlijk geen enkele, maar dan ook geen enkele
overeenkomst heeft met de vrijwillige ouderbijdrage in het basisonderwijs
en het voortgezet onderwijs. Zonder deze ouderbijdrage is de financiering
niet rond. In dit geval zou de nadruk dan ook niet moeten worden gelegd op
de vrijwilligheid, maar op de onontbeerlijkheid. Zelfs al is de bijdrage niet
wettelijk verplicht, dan nog is die wel noodzakelijk. Ik hoop dat de minister
zich daarbij iets kan voorstellen. Ik vraag mij bij debatten wel eens af waar
het beeld vandaan komt dat de vrijwillige ouderbijdrage niet noodzakelijk
is. Ik denk dat het ermee te maken heeft dat men is opgevoed in een traditie,
al 14 jaar lang, van een ander soort vrijwilligheid in het basisonderwijs
en het voortgezet onderwijs. Ik vraag de minister dan ook om een andere term
te bezigen en in de communicatie met de ouders volstrekt duidelijk te zijn
over de aard van de bijdrage die van hen wordt verwacht. In de nota naar aanleiding
van het verslag verwijst de minister naar een communicatieplan om de informatie
aan de ouders te optimaliseren. Uit die verwijzing kunnen wij niet opmaken
wat het precies gaat betekenen. Ik vraag de minister om in de communicatie
met de ouders de term "vrijwillige ouderbijdrage" te vervangen door een andere
term. Misschien moet het woord "vrijwillige" worden weggelaten of misschien
moet gesproken worden van een "onontbeerlijke ouderbijdrage". De huidige term
roept verwarring op.Mevrouw Hamer (PvdA):Stelt mevrouw Lambrechts nu voor om het een verplichte ouderbijdrage te
laten zijn? Als ik haar verhaal zo beluister, zou ik niet weten welke andere
term de minister nog zou kunnen gebruiken.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik weet niet of dat waar is. Iets wat onontbeerlijk of noodzakelijk is,
is nog niet altijd bij wet verplicht. Er zitten veel elementen in de relatie
van ouders tot hun kinderen die noodzakelijk, maar niet bij wet verplicht
zijn. Ik heb een heel sympathiek amendement van de fractie van GroenLinks
zien liggen. Misschien moet dat het wel worden. Vooralsnog wacht ik echter
de beantwoording van de minister af. De huidige terminologie vind ik zeer
verwarrend en onvoldoende.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik begrijp het niet goed. Iets is vrijwillig of niet vrijwillig. Iets
is verplicht of niet verplicht. Mevrouw Lambrechts lijkt naar
iets te zoeken wat daartussen ligt. Ik zou niet weten wat het is.Mevrouw Lambrechts (D66):Een term als "vrijwillige ouderbijdrage" werkt verwarrend omdat de inhoud
ervan totaal anders is dan de inhoud van de term bij het basisonderwijs of
voortgezet onderwijs.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik ben het met u eens dat de term verwarrend is. Ik heb zelf ook een ander
voorstel gedaan.Mevrouw Lambrechts (D66):Welk voorstel hebt u gedaan?Mevrouw Hamer (PvdA):Wij hebben voorgesteld om de ouderbijdrage te fiscaliseren. Dat zou heel
veel problemen wegnemen.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat is een mogelijkheid. Ik heb al gewezen op het amendement van de fractie
van GroenLinks, dat mij aansprak. Het is niet alleen vrijwilligheid; er zit
een verplichting aan. Van eventuele onwillige ouders kan het geld worden teruggevorderd.
Het spreekt mij aan dat ouders op hun verantwoordelijkheid worden aangesproken,
maar het beeld van deze vrijwillige ouderbijdrage is verwarrend.Hoe flexibel hebben wij het nu eigenlijk werkelijk ingericht? Met de studiefinanciering
wordt de mogelijkheid gecreëerd dat studenten tussentijds in- en uitschrijven.
Rendementsbekostiging aan universiteiten en hogescholen stimuleert dit echter
niet. Wij zouden zelfs kunnen zeggen dat sprake is van een vrij groot verschil
tussen de filosofie die ten grondslag ligt aan de rendementsbekostiging en
de filosofie die achter de flexibilisering van de studiefinanciering zit.De minister zegt, vrij vertaald, dat daar geen sprake van is. Flexibiliteit
is helemaal niet het doel van de studiefinanciering, maar slechts een mogelijkheid.
Ik vind dat een waardeloze redenering. Je kunt niet de hort opgaan met de
boodschap dat het systeem veel flexibeler is geworden, maar dat het niet de
bedoeling is dat er ook echt gebruik van die flexibiliteit wordt gemaakt.
De bewuste keuze om flexibel in- en uitschrijven mogelijk te maken moet in
de praktijk betekenen dat het ook reëel mogelijk is om dat te doen.Het verdient de voorkeur dat dit doorwerking heeft in het collegegeld
en de inrichting van het studieprogramma. Ik snap de minister heel goed als
hij zegt dat de werkwijze van de instellingen in de eerste plaats aan de instellingen
zelf is, dat hij daar niet in wil treden. Daar zitten ook heel veel haken
en ogen aan voor de instellingen. Het is echter wel goed om vast te stellen
dat er geen sprake is van echte flexibiliteit op het moment dat studiefinanciering
en de inrichting van de werkwijze van de instellingen niet op dezelfde leest
zijn geschoeid. Zolang deze benaderingen elkaar niet versterken maar tegenwerken,
is het systeem dus nog lang niet echt flexibel en dus nog lang niet af.Wat voor de bekostiging geldt, geldt natuurlijk ook voor de inrichting
van de studieprogramma's. De flexibilisering van de studiefinanciering mag
natuurlijk niet stuklopen op het feit dat de studieprogramma's nog niet zijn
ingericht op het mogelijk maken van flexibilisering. Ik voorzie echter dat
het onderwijs in de toekomst veel meer modulair bekostigd en ingericht gaat
worden. Het collegegeld zal daaraan gekoppeld worden. Verder passen daar deelcertificaten
bij. Dit is een beetje analoog aan de wijze waarop nu bijvoorbeeld aan de
Open universiteit gewerkt wordt met modules. In de toekomst zal de bekostiging
waarschijnlijk ook veel meer aan de student gerelateerd zijn, of het nu via
vouchers of via een rugzak is. Als wij dit kunnen regelen, dan zal er in de
toekomst sprake zijn van echte flexibiliteit. Ik heb al gezegd dat wij kunnen
billijken dat dit nu niet allemaal via de studiefinanciering geregeld kan
worden voor de instellingen. Dat zou ook wat al te merkwaardig zijn. Wanneer
de minister een en ander echter terugverwijst naar de instellingen, zijn er
absoluut geen waarborgen meer dat de student op instellingsniveau een stem
heeft in die discussie, laat staan de uitkomst van die discussie kan beïnvloeden.De heer Eurlings (CDA):Ik heb met interesse dit deel van het betoog van mijn D66-collega aangehoord.
Heeft zij er nu ook voorkeur voor dat in de toekomst een systeem van leerrechten
zonder leeftijdsgrens ontstaat? Is dat waar zij aan denkt, als zij de Open
universiteit noemt? Ik denk hierbij aan een vraaggestuurd leerrechtensysteem
waarin mensen zelf kunnen kiezen wanneer zij hun rechten willen inzetten.Mevrouw Lambrechts (D66):In een echt flexibel systeem zijn er ook geen leeftijdsgrenzen meer. Als
je vouchers wilt introduceren, hangt het succes daarvan natuurlijk af van
de voorwaarden die je daaraan koppelt. Bij een echt flexibel systeem is de
bekostiging van de instelling en het onderwijs gekoppeld aan het in- en uitschrijven
voor een bepaalde module, wat voor tijd daar ook aan verbonden is.De heer Eurlings (CDA):Ik ben hier zeer tevreden mee, want dat sluit ook geheel aan bij het verhaal
dat wij hebben gehouden. U hebt evenwel zelf gezegd dat wij het ideale systeem
niet zullen bereiken in dit debat. Ziet u wel mogelijkheden om met het voorstel
inzake de grens van 30 jaar iets extra's te doen in het kader van een leven
lang leren? De collega van de PvdA en ik hebben dat hier bepleit.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik ben om te beginnen blij dat ik u in elk geval op dit punt gelukkig
heb gemaakt. Ik heb er zelf natuurlijk ook over nagedacht hoe wij het systeem
flexibeler kunnen maken en hoe wij de student daar een stem in kunnen geven.
Wij hebben het in dit licht allemaal in een andere richting gezocht. Er loopt
een onderzoek in het kader van het HOOP – de heer Rabbae heeft hiernaar
gevraagd – maar ik weet niet zeker of dit punt daarin meegenomen wordt.
Dat onderzoek kan namelijk nog niet gaan over de consequenties van dit voorstel
voor de studiefinanciering. Dat is immers nog niet in de praktijk toegepast.
Mocht dit punt nog geen onderdeel uitmaken van de uitvoering van de motie
die de Kamer bij het HOOP-debat heeft aangenomen, dan wil ik graag dat het
er nog aan toegevoegd wordt. Elementen als afstudeersteun, flexibele in- en
uitschrijving, de positie van de opleidingscommissie en de eventuele doorloop
van het curriculum als een student er even uit is geweest, moeten ook deel
uitmaken van het onderzoek dat momenteel wordt gedaan naar de versteviging
van de positie van de student in met name de medezeggenschapsraad.De heer Eurlings (CDA):Mijn vraag is in dit lange antwoord niet echt beantwoord. Het is waar
dat ik samen met mevrouw Hamer een motie door de Kamer heb geloodst om dat
experiment met vouchers te verbreden. Ik neem aan dat de minister daar voortvarend
mee bezig is. De vraag is nu evenwel of wij voorafgaand aan de conclusies
die wij uit dat experiment kunnen trekken, in dit systeem al tot een verruiming
kunnen komen. Ik heb het dan met name over de overgang van een harde leeftijdsgrens
van 30 jaar naar een zachte, zodat mensen die op hun 27ste of 28ste beginnen,
ook gedurende vier of vijf jaar recht hebben op een studiebeurs. Bent u bereid
om, anticiperend op het systeem dat wij uiteindelijk wensen, die stap met
ons te zetten?Mevrouw Lambrechts (D66):Als er één partij voor het vouchersysteem is, dan is het
D66 wel. Wij hebben dat ook steeds bepleit, ook in het HOOP-debat. De minister
geeft de invloed op het onderwijs, op de bekostiging van het collegegeld en
op de inrichting van het onderwijs terug aan de instellingen om het daarmee
onderdeel te maken van de democratie van de instelling. Dat kan niet anders
betekenen dan dat het aan de medezeggenschapsraad wordt voorgelegd. Ik zal
uw voorstel nog even goed bekijken, want ik heb niet helemaal helder op mijn
netvlies wat precies uw motie of amendement behelst.Voorzitter! Er is al veel gezegd over de afstudeersteun. D66 hecht ook
een buitengewoon groot belang aan afstudeerregelingen en afstudeersteun. Het
blijft essentieel dat alle studenten recht hebben op die steun als zij buiten
hun schuld door overmacht vertraging oplopen. Gelukkig is de minister diezelfde
mening toegedaan. Toch maak ik hier nog een aantal opmerkingen over. In de
eerste plaats hecht ik eraan om te zeggen dat wij het amendement van de PvdA
om ontoereikende onderwijsprogrammering en studeerbaarheid weer terug te laten
keren als bijzondere omstandigheden, zeer ondersteunen. Ten tweede is er door
verschillende woordvoerders gesproken over de vangnetconstructie bij functiebeperkingen.
Wij vinden het buitengewoon belangrijk dat dit helder en eenduidig geregeld
wordt. Ik vond dat mevrouw Hamer daar een goede term aan toevoegde toen zij
sprak over laagdrempeligheid. Juist als men een ongeluk heeft gehad of er
sprake is van een handicap, moet men niet meer bij vier of vijf deuren hoeven
aankloppen om steun te krijgen. Of het nu in de afstudeersteun wordt ondergebracht
of in de hardheidsclausule, het zal helder en eenduidig geregeld moeten worden
opdat men weet waar men moet zijn.Inzake de afstudeersteun wordt er tevens onderscheid gemaakt tussen universiteiten
en hogescholen als het gaat om het lidmaatschap van een bestuur van een stichting
die de exploitatie van studentenvoorzieningen tot doel heeft. Bij hogescholen
wordt dit lidmaatschap niet genoemd en wij vinden dat dit onderscheid zou
moeten komen te vervallen. Wij willen dat een dergelijk lidmaatschap ook bij
hogescholen wordt aangemerkt als bijzondere omstandigheid en wij hebben daar
dan ook een amendement over ingediend. Ook bij het HBO bestaat behoefte aan
ondersteuning van studenten die actief zijn in een organisatie die zich bezighoudt
met de exploitatie van studentenvoorzieningen. Dit is overigens in mindere
mate het geval, maar wij zouden het wel willen bevorderen en dat kan door
het hierin op te nemen.Voorzitter! Dan kom ik bij het bedrag dat niet-EU-studenten aan collegegeld
ontvangen. Dat is niet gelijk aan dat van EU-studenten. De heer Bakker, die
gewoonlijk over dit onderwerp spreekt, heeft dit punt al verschillende keren
aan de orde gesteld. Ik vraag mij af of er in het kader van de internationalisering
maatregelen genomen kunnen worden waardoor dat verschil in collegegeld kan
worden weggenomen. Mijns inziens is hier sprake van een ongelijke behandeling
van niet-EU-studenten. Ik verzoek de minister om ook voor de niet-EU-studenten
te regelen dat zij hetzelfde bedrag aan collegegeld krijgen als EU-studenten.Met betrekking tot de duale studenten en de uitzonderingspositie van het
HBO-V heb ik schriftelijk al een dialoog met de minister opgestart. Die uitzonderingspositie
heeft de minister, zo vond ik aanvankelijk, met een vrij valide verhaal verdedigd.
Hij zei dat dit betekent dat aankomende verpleegkundigen in wezen minder in
het handje krijgen dan wanneer zij studiefinanciering krijgen. Vandaag hebben
wij een brief van de MVZ gekregen, waarin ervoor wordt gepleit om de studiefinanciering
ook voor deze studenten gelijk te trekken. In tegenstelling tot wat de minister
aangeeft betalen ziekenhuizen niet voor de periode waarin de student op school
zit en dus geen werkzaamheden in het ziekenhuis verricht, waardoor zij wel
degelijk in een nadelige positie verkeren als zij niet op gelijke studiefinanciering
aanspraak kunnen maken. Ik meen dat er op dit punt een amendement van het
CDA ligt dat ons buitengewoon aanspreekt.Wat de indexering van de bijverdienregeling betreft is mij opgevallen
dat door de coalitiegenoten VVD en PvdA een prachtig amendement is ingediend.
Daar zullen wij zeker onze steun niet aan onthouden. Wij hadden daar zelf
een amendement voor in gedachten. Overigens lag er ook een amendement van
het CDA. Nu moeten wij kiezen, maar hoe dan ook, wij zouden het goed vinden
als het wordt opgehoogd en geïndexeerd.Dan kom ik op het bedrag dat moet worden betaald voor het niet tijdig
inleveren van de OV-studentenkaart. Ik ondersteun de inbrengen van de PvdA
en het CDA. Het bedrag dat wordt teruggevraagd, moet in elk geval niet hoger
zijn dan de werke- lijke kosten van de overheid, zijnde ƒ 123,35 per
maand.Ik sluit mij aan bij de vragen die door mevrouw Hamer zijn gesteld over
de gemeentelijke basisadministratie en de huisvesting. Hieraan wil ik een
vraag toevoegen. Als de koppeling aan de gemeentelijke basisadministratie
ertoe leidt dat minder huisvestingsvoorzieningen voor studenten beschikbaar
komen, moeten wij op z'n minst in overleg treden met de staatssecretaris van
VROM om te bezien of er op dit punt geen aanvullende studentenhuisvestingsvoorzieningen
gecreëerd moeten worden. Anders ontstaat een verdere krapte op die markt
en die willen wij niet. Wij zetten immers tegelijkertijd in op een groei van
het aantal studenten bij het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderwijs.Het studeren met behoud van een uitkering is ook een belangrijk punt.
D66 pleit al heel erg lang voor de mogelijkheid om met behoud van uitkering
een opleiding aan het HBO of WO te starten. Men is al met experimenten
begonnen. Daarvoor alsnog dank. Ik zie wel dat de voorwaarde die de minister
daaraan verbindt – twee jaar – ontzettend beperkt. Dat geldt ook
voor de voorwaarde om een en ander in te kaderen in een specifiek op werklozen
gericht project. Waarom worden deze sterk beperkende voorwaarden gesteld?
Gelet op de arbeidsmarkt zal dat toch steeds minder een hoofdroute worden
en zullen wij ons voor moeten bereiden op projecten die niet op werklozen
ingesteld zijn. Misschien moet op deze manier ook wel langer dan twee jaar
gefinancierd worden. Vindt daarover op dit moment overleg plaats met de minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid? Hoever staat het eigenlijk met de verruiming?De heer Brood sprak al over de uitvoering en de uitvoerbaarheid van de
wet in relatie tot de herontwerpen van de IB-groep. Als wij op 1 september
willen starten en vertrouwen in de uitvoering willen hebben, moet ons gegarandeerd
kunnen worden dat dit haalbaar is. De minister zegt dat de IB-groep het garandeert.
Ik moet heel eerlijk zeggen dat mij dat zo langzamerhand niet meer alles zegt.
Ik hecht er daarom aan als ook de minister ons dit garandeert.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Ik spreek mede namens de fractie van het GPV.Het voorliggende wetsvoorstel is de wettelijke vertaling van de nota Flexibele
studiefinanciering, die wij vorig jaar besproken hebben. Tijdens dat notaoverleg
is reeds gebleken dat de beleidswijzigingen op een breed draagvlak kunnen
rekenen. "Flexibilisering" is het kernbegrip van de nota en van dit wetsvoorstel.
De student wordt een soort manager van zijn eigen studie. Vele in het afgelopen
decennium door bezuinigingen ontstane beperkingen en verstarringen worden
met dit wetsvoorstel eigenlijk weer ongedaan gemaakt. De voorstellen spreken
ons over het algemeen aan omdat de individuele verantwoordelijkheid van de
student daarmee wordt benadrukt. Toch moeten wij ons vandaag de vraag stellen
hoe duurzaam de nu door te voeren wijzigingen zullen zijn.Tijdens het notaoverleg heb ik de vinger gelegd bij het feit dat wij op
dit moment in een hoogconjunctuur leven. In die situatie sta je er minder
nadrukkelijk bij stil dat tweederde van de studiekosten wordt opgebracht door
ouders en studenten. Als zich een forse economische terugslag voordoet, zullen
indringender vragen op ons af komen. Wij weten dat nog van een jaar of tien,
vijftien geleden. Ouders, zeker ouders met veel kinderen, kunnen de studiekosten
dan niet meer opbrengen en jongeren kunnen nog moeilijk een bijbaantje vinden
zodat ook die inkomstenbron opdroogt. Natuurlijk, wij leven in een hoogconjunctuur,
dus wij hoeven op dit moment niet zo heel erg bezorgd te zijn, maar die kant
van de medaille mogen wij niet uit het oog verliezen. Ook in de huidige situatie
is het niet vanzelfsprekend dat iedereen even gemakkelijk gebruik kan maken
van de mogelijkheden, bijvoorbeeld omdat bepaalde studenten gewoon alle tijd
nodig hebben om de studie te doen en zich eigenlijk geen bijbaan kunnen permitteren.Het is goed dat thans het huidige wetsvoorstel voorligt, want het biedt
de mogelijkheid om de studie meer naar eigen inzicht vorm te geven en binnen
financieel verantwoorde kaders af te ronden. Uiteraard blijven er onderdelen
over waarover verder gediscussieerd moet worden of die voor verbetering vatbaar
zijn. In dit verband noem ik allereerst het normbudget. De minister erkent
dat verhoging van dit budget nodig is met het oog op noodzakelijke hogere
uitgaven voor het levensonderhoud. Die noodzaak is onder andere aangetoond
door onderzoek. Nu de regering dat erkent, is mij niet geheel duidelijk waarom
de verhoging van ƒ 100 in het leendeel wordt verwerkt en niet in het
basisbeursdeel. Een verwijzing naar het regeerakkoord vind ik nogal magertjes.
Hoe je het ook wendt of keert, voor de studenten die het niet redden binnen
de gestelde termijnen betekent het een grotere kans op meer studieschuld.
Welk bedrag is ermee gemoeid als deze ƒ 100 wél buiten het leendeel
wordt gehouden? Het is in ieder geval niet de 900 mln., het bedrag dat nodig
zou zijn om de hele aanvullende beurs om te zetten in een gift. Ik vind die
laatste gedachte wel sympathiek, maar meen dat mevrouw Lambrechts in haar
amendement wel erg kort door de bocht gaat. Wordt dit amendement niet vooral
ingegeven door de bijna dagelijks binnenkomende meldingen van miljardenmeevallers?
Na het interruptiedebat van zo-even kan deze vraag bevestigend worden beantwoord.
Het lijkt ons echter nuttiger die meevallers eerst in een ordentelijke discussie
te bespreken. Ook, of misschien wel juist op het terrein van het onderwijs
spelen vele kostbare wensen. Welke wensen zijn dat? Hoe wegen wij al die wensen
en welk bedrag is daarvoor beschikbaar? Dat zijn relevante vragen waarop in
ieder geval een begin van een antwoord moet worden gegeven alvorens je zulke
grote sommen gaat toedelen. De merkwaardige situatie doet zich voor dat dit
amendement mogelijk wordt gemaakt door de huidige hoogconjunctuur, terwijl
in tijden van recessie – als het het hardst nodig is – niemand
waarschijnlijk met een dergelijk kostbaar amendement zou komen. Ik ben kortom
van oordeel dat dit amendement ontijdig is. Ik voeg hieraan toe dat een begrotingswijziging
in deze Kamer bij hamerslag kan worden aangenomen. Als dat zo snel mogelijk
na behandeling van de Voorjaarsnota gebeurt, heeft de Eerste Kamer ook nog
tijd om er normaal over te spreken.Voorzitter! In de huidige situatie wordt het collegegeld voor het gehele
studiejaar geïnd. Het is interessant dat wordt nagegaan of de inning
van het collegegeld geflexibiliseerd kan worden. Misschien zou het per kwartaal –
of een andere periode – kunnen plaatsvinden. Ik begrijp dat hier problemen
aan vastzitten. Het werken met een standaardopzet – semesters, trimesters
of blokken – zal moeten worden afgestemd op de betalingstermijnen. De
minister heeft in het HOOP 2000 aangegeven dat hogescholen en universiteiten
zelf de mogelijkheid krijgen te bepalen over welke periode in het schooljaar
collegegeld wordt betaald. Er zou overleg gaande zijn tussen de VSNU, de HBO-raad
en studentenorganisaties om te komen tot voorstellen tot wijziging van de
WHW. Hoe is de stand van zaken van dit overleg? Wanneer denkt de minister
de gespreide betaling – als het al zover komt – in te kunnen voeren?Voorzitter! De studiefinanciering stopt bij de grens van 30 jaar. Als
gevolg van het aannemen van de motie-Rabbae is de grens in dit wetsvoorstel
voor een aantal gevallen opgerekt tot 34 jaar. Wij zijn blij met die aanpassing
en zijn het ook eens met de minister, dat een studiefinancieringstelsel ten
principale jonge mensen in staat moet stellen een initiële opleiding
te voltooien. Boven de 30 jaar is er sprake van een meer individuele verantwoordelijkheid
en meer verantwoordelijkheid voor de instellingen en/of de werkgever. Hier
is echter wel de vraag relevant of het bijvoorbeeld voor herintreders van
boven de 30 jaar of voor vrouwen die in een eenoudergezin ook de zorgtaak
vervullen, mogelijk is om verantwoord te studeren. Heeft de minister voldoende
inzicht in de knelpunten op dit vlak? Wij wachten – waarschijnlijk met
hem – de uitwerking af die de minister van SZW geeft aan de motie-Bussemaker.
Overigens blijft het mij onduidelijk waarom studenten die ouder dan 30 maar
jonger dan 34 jaar zijn en die recht hebben op studiefinanciering, geen recht
hebben op een OV-studentenkaart. Waarom is het recht van studenten tot 30
jaar hierop niet doorgetrokken tot studenten tot 34 jaar? De nu gemaakte keus
heeft voor ons gevoel te veel het karakter van een verkeerd compromis.Van een aantal studentenorganisaties heb ik begrepen dat er geen landelijke
afspraken zijn gemaakt over duur en hoogte van de afstudeersteun. Er schijnen
grote verschillen te bestaan tussen de instellingen. Is dat waar? Het lijkt
mij gewenst dat afspraken worden gemaakt over de duur van de afstudeersteun.
Ik denk daarbij aan het beschikbaar stellen van een vast aantal maanden afstudeersteun
aan mensen die in een medezeggenschapsorgaan of een universiteitsraad zitten.De hardheidsclausule voor de afstudeersteun wordt ingetrokken. Dat wil
zeggen dat het instellingsbestuur afstudeersteun kan toekennen op grond van
de bijzondere omstandigheden die in het uitvoeringsbesluit zijn genoemd. Studenten
kunnen op dit moment een beroep doen op artikel 5.17. Waarom is gekozen voor
deze route en waarom heeft men niet vastgehouden aan de hardheidsclausule?
Spelen de genoemde nadelen soms niet bij de nieuwe regeling? De minister stelt
dat een limitatieve opsomming van omstandigheden de duidelijkheid vergroot,
de bewijslast van instellingen vermindert en bijdraagt aan een betere uitvoerbaarheid.
Naar ons inzicht leidt het laten vervallen van de hardheidsclausule echter
tot discussies over allerlei grensgevallen. Ik kan mij verder niet overtuigd
voelen door het argument dat de bewijslast bij de huidige hardheidsclausule
te zwaar zou zijn. Ik heb uit de stukken namelijk begrepen dat het aantal
beroepen op de hardheidsclausule heel erg is meegevallen. Ik zie dan ook niet
de noodzaak om hier iets te veranderen.Ontoereikende onderwijsprogrammering keert niet terug als bijzondere omstandigheid
die kan leiden tot afstudeersteun. De PvdA-fractie wil dat wel en heeft op
dat punt een amendement ingediend. Dat amendement verdient onze steun, omdat
er een groep studenten is die met succes een beroep doet op het criterium
"onvoldoende studeerbaarheid". Het gaat daarbij om studenten geneeskunde bij
wie de co-schappen niet op elkaar aansluiten. De minister geeft niet aan hoe
deze groep studenten dan wel kan worden geholpen. Hij heeft in de nota naar
aanleiding van het verslag aangegeven dat in gemeen overleg met de Kamer de
vraag zou moeten worden beantwoord of het voor de hand ligt om door middel
van een wettelijke grondslag in de WHW een oplossing te bieden voor uitvoeringsproblemen.Het schrappen van de studeerbaarheidseis druist in tegen eerder gemaakte
afspraken. Die afspraken zijn al weer even geleden gemaakt, maar toch. Bij
de verhoging van het collegegeld in 1994-1995 met ƒ 500 heeft de Kamer
als bindende voorwaarde gesteld dat de instelling verplicht is tot afstudeersteun
als de student studievertraging oploopt die aan de instelling kan worden verweten.
Nu heeft het er de schijn van dat onder het mom van een bepaalde redenering
geld is binnengehaald. Tegenover de verhoging stond namelijk eerst een tegenprestatie,
namelijk afstudeersteun, maar na verloop van een aantal jaren wordt de tegenprestatie
afgeschaft zonder dat dit vergezeld gaat van een verlaging van het collegegeld.
Zou bij een erkend gebrek aan studeerbaarheid die ƒ 500 niet moeten
worden terugbetaald door de betreffende instelling of onder gelijktijdige
korting van die instelling?Van een aantal kleinere studentenorganisaties uit onze kring hebben wij
begrepen dat het schort aan afstudeersteun voor studenten die lid zijn van
het landelijke bestuur van een studentenorganisatie. De minister gaat er in
de nota naar aanleiding van het verslag van uit dat alles goed werkt, maar,
getuige de door ons ontvangen geluiden, gaat dat niet op voor alle studentenorganisaties.
Ons is een aanvraag bekend die is afgewezen, maar die naar ons inzicht voldeed
aan de criteria. Wij vragen ons dan ook af hoe wordt omgegaan met de toepassing
van het uitvoeringsbesluit WHW. Hierin zijn de voorwaarden voor de landelijke
afstudeersteun opgenomen. Is het mogelijk om tegen een afwijzing in beroep
te gaan? Op deze manier zou meer helderheid kunnen worden verkregen over dit
soort verschillen van inzicht.Op historische gronden wordt in de Wet studiefinanciering voor de afstudeersteun
een verschil gemaakt tussen HBO en WO. In het WO is het bestuurslidmaatschap
van een organisatie die zich bezighoudt met de exploitatie van studentenvoorzieningen,
wel een grond voor steun, maar in het HBO is dat niet het geval. Dat lijkt
ons niet erg logisch. Wij hebben dan ook sympathie voor het amendement dat
op dit punt is ingediend.Voorzitter! De regering poogt op allerlei manieren het imago van de gezondheidszorg
aantrekkelijker te maken om het personeelstekort te bestrijden. Bij de schriftelijke
voorbereiding hebben ook wij op de noodzaak daarvan gewezen. Vanaf het tweede
jaar zijn de duale studenten HBO-V echter uitgezonderd van het recht van studiefinanciering.
Het onderwijs van de laatste drie jaren is opgebouwd uit 50% praktijk en 50%
theorie en de studenten lopen dan gedurende zes maanden per jaar stage in
het ziekenhuis. In tegenstelling tot wat vermeld staat in de nota naar aanleiding
van het verslag, hebben wij begrepen dat een ziekenhuis niet betaalt voor
de periode waarin de student geen werkzaamheden in het ziekenhuis verricht
maar op school zit. Dat lijkt mij logisch, maar zonder studiefinanciering
heeft een duale HBO-V-student hierdoor de helft van het jaar geen inkomen.
Dit betekent dat HBO-V'ers naast hun studie en stage een bijbaan
moeten gaan zoeken om het resterende halfjaar in hun levensonderhoud te voorzien.
Dit werkt, zacht gezegd, drempelverhogend om in de gezondheidszorg te gaan
werken.De financiering hiervan kan het probleem niet zijn. Deze reparatie zou
namelijk slechts 12 mln. kosten. Wanneer nu al wordt gedacht over een reparatie
die 900 mln. kost, moet dit toch mogelijk zijn. Ik heb begrepen dat in die
12 mln. ook nog eens de kosten van de studiefinanciering van de eerstejaarsstudenten
zitten. Die kosten maakt het ministerie nu óók. Volgens de Vereniging
van ziekenhuizen zouden de kosten slechts tussen 7 en 8 mln. belopen. Is dit
laatste bedrag juist? In elk geval mogen hier financiële problemen niet
het struikelblok vormen. Het imago van de opleidingen in de zorgsector verdient
onzes inziens beter. Het amendement-Eurlings dat ertoe strekt om dit probleem
op te lossen, verdient onze steun.Voorzitter! In het kader van de leenvoorziening snijdt op het punt van
de telkinderen de kritiek van het Landelijk beraad van de studentendecanen
onzes inziens hout. Het betreft immers juist de studenten uit de lagere-inkomensklassen
en de grotere gezinnen; de verschillen kunnen oplopen tot enkele honderden
guldens. De aanvullende beurs van de beursontvangende broer of zus kan hierdoor
lager uitvallen. Ook het leendeel, het terug te betalen bedrag, kan oplopen
wanneer de student niet binnen de daarvoor gestelde termijnen afstudeert.
Het probleem van de aanvullende beurs zal juist bij de kwetsbaardere gezinnen
hard aankomen. Bovendien komt deze zaak in een ander daglicht te staan wanneer
de aanvullende beurs volledig in een gift wordt omgezet, dat wil zeggen: wanneer
het desbetreffende amendement wordt aangenomen.Wij vinden het vreemd dat de bijverdienregeling nooit is geïndexeerd.
De minister is van oordeel dat de hier in het geding zijnde grens geen relatie
kent met het normbudget, maar ik vind dit argument wat vreemd omdat er al
wel degelijk een verband is tussen de bijverdiengrens en het normbudget. De
koopkracht van de maximale bijverdienste gaat immers achteruit wanneer de
grens niet wordt geïndexeerd. Intussen staat de belastingvrije voet al
zes jaar op ƒ 15.000. Ik kan mij de kritiek van de studentenorganisaties
goed voorstellen waar het gaat om de heffing van de boete van ƒ 300
per maand bij overschrijding van de bijverdiengrens. Met name de kritiek op
het heffen van boetes over maanden waarin er geen studiefinanciering wordt
genoten, spreekt ons aan. Met deze maatregel werkt het ministerie zijn eigen
doelstelling inzake de flexibilisering van de studiefinanciering tegen. Als
er al boetes moeten worden geheven, mag dat alleen over de maanden waarin
daadwerkelijk studiefinanciering is genoten. Het is voorts bijzonder onbevredigend
dat deze boete pas na jaren wordt opgelegd. Is aan dit bezwaar niet tegemoet
te komen met een aanpassing van de regels, zodat de studenten veel eerder
weten wat zij mogen verwachten?De heer Poppe (SP):Voorzitter! Ik ben niet de vaste woordvoerder van mijn fractie voor onderwijs.
Dat is mijn collega Van Bommel, maar hij moet op het moment dringend andere
dingen doen.Dit wetsvoorstel vormt een verbetering ten opzichte van het oude stelsel.
Laat ik daarom maar positief beginnen. Ik moet daaraan echter toevoegen dat
het wél een bijzonder magere verbetering is. Dat is jammer want juist
nu lijkt de tijd rijp om een inhaalslag te maken. Gaan wij na wat er de afgelopen
tien jaar op dit terrein is gebeurd, dan zien wij dat de basisbeurs voor uitwonenden
in 1990 ƒ 620,15 was, terwijl het nu om ƒ 440,25 gaat. Dat is
dus ruim ƒ 156 minder. In de afgelopen tien jaar zijn de huisvestingskosten
opgelopen. Bovendien dreigt er een omzetting in een lening als je je bul niet
haalt. In de afgelopen tien jaar is er voor de student een enorme verslechtering
geweest. Kijken wij wat Nederland aan onderwijs uitgeeft en vergelijken wij
dat met de andere OESO-landen, dan bungelen wij ergens in de onderste helft.
Wij lopen bepaald niet voorop, terwijl wij met onze economie wel vooroplopen.
De tijd is dus rijp om een fikse investering te doen in de toekomst van de
samenleving. Investeren in onderwijs is investeren in de toekomst van de samenleving.
Het is jammer dat het allemaal zo mager is. Eigenlijk is het zelfs om boos
van te worden. In mijn zeer naaste omgeving – ik zal niet zeggen hoe
het precies zit – zie ik dat het voor studenten tobben geblazen is om
de huisbaas te kunnen betalen. Om die huisbaas te kunnen betalen, moet er
meer geleend worden. De schuld loopt op tot ƒ 50.000 of ƒ 60.000.
Ik kan de minister wel zeggen dat dit behoorlijk frustrerend is. Het zou goed
zijn als meer mensen beseften welke zware druk dat oplevert voor studerende
jonge mensen.Met het wetsvoorstel worden hier en daar wat regels flexibeler gemaakt,
maar dat draagt maar erg weinig bij aan het principe van een leven lang leren
en aan een grotere deelname aan het onderwijs. Wij zien in OCW in kerncijfers
2000 dat de deelname van 25-jarigen aan het hoger onderwijs al jarenlang rond
de 10% ligt. Een leven lang leren is toch een principe waar de minister zoveel
waarde aan hecht? Dat heb ik altijd begrepen. Waarom beperkt "een leven lang"
zich dan tot 30 jaar? De levensverwachting is in Nederland gelukkig aanzienlijk
hoger. De heer Brood noemde het zelfs leeftijdsdiscriminatie.De heer Brood (VVD):Nou...De heer Poppe (SP):Niet helemaal, maar het ging in die richting. Ik vond dat wel een goeie.
Zeg nou "ja"!De heer Brood (VVD):Nee!De heer Poppe (SP):Als de minister de mogelijkheden om te studeren echt wilde verbeteren,
zou hij echt wat steviger maatregelen moeten nemen, juist nu het kan. Nu kunnen
wij investeren in de toekomst van de samenleving, door mensen de gelegenheid
te geven op latere leeftijd, na meer levenservaring opgedaan te hebben, zich
te verdiepen in iets dat hen echt interesseert. Dan krijgen wij ook meer studenten
die "ervoor gaan". Nu kan dat niet, want na 30 jaar is het over.Bij werkelijk stevige maatregelen denken wij aan afschaffing van het collegegeld,
het afschaffen van de diplomatermijn en dus van de studieleeftijdsgrens die
ik net noemde. De studieleeftijdsgrens is nu wel verhoogd van 27 jaar naar
30 jaar, al is dat een verbetering, het is toch een arbitraire leeftijdsgrens. Waarom 30 jaar? De studieleeftijdsgrens helemaal loslaten past,
zoals de minister begrijpt, veel beter bij in ieder geval ons idee van een
leven lang leren. Daarmee wordt bedoeld dat iedereen ook op latere leeftijd
de mogelijkheid moet hebben om te beginnen aan de studie waaraan hij door
omstandigheden eerder niet is toegekomen.De minister vindt echter dat er boven de 30 jaar sprake is van een individuele
verantwoordelijkheid en van verantwoordelijkheid van de instelling of van
de werkgever. Dat begrijp ik niet. Je moet maar het geluk hebben bij een meedenkende
werkgever te werken. Als het geld kost, zijn die er verrekt weinig. Waarom
zou het trouwens een verantwoordelijkheid zijn van een individuele werkgever
of van een individuele werknemer? Ook voor mensen die in het verleden een
achterstand hebben opgelopen, moet het te allen tijde mogelijk zijn om hoger
onderwijs te studeren. Mevrouw Lambrechts had daar ook ideeën over, met
een rugzakje of bonnetjes. Het CDA is van mening dat de harde grens van 30
jaar verzacht moet worden. Pappen en nathouden? Waarom niet gewoon de ferme
uitspraak dat die grens in feite nergens op is gebaseerd. Het is arbitrair.
Ook op latere leeftijd moet men, zeker in een maatschappij waarvoor kennis
steeds belangrijker wordt, de gelegenheid krijgen om die kennis tot zich te
kunnen nemen. Men moet daartoe dezelfde rechten krijgen als die men op jongere
leeftijd heeft. Of de studiefinanciering is een jeugdstelsel, of het principe
van een leven lang leren is en blijft op deze manier een lege huls.Voor de diplomatermijn geldt hetzelfde als voor de studieleeftijdsgrens.
Het is een kleine verbetering dat deze termijn verlengd is tot tien jaar,
maar eigenlijk dient helemaal geen diplomatermijn gesteld te worden. Iedereen
krijgt vier jaar recht op studiefinanciering en wat de SP betreft, wordt dat
vijf jaar. Deze termijn mag zonder leeftijdsgrens worden gebruikt.De leeftijdgrens en de diplomatermijn zijn feitelijk onnodige beperkingen
van het recht van ieder mens om in zijn eigen tempo, ook op latere leeftijd,
een volwaardige studie te kunnen volgen of af te ronden. Dit geeft mensen
de kans om tussen of voor de studie werk te verrichten, de wereld te verkennen
en ervaring op te doen, waardoor de studie wordt verdiept. Het wordt op universiteiten
alleen maar gezelliger als daar ook mensen met wat meer levenservaring rondlopen.
Dit kan ook geen kwaad voor de kwaliteit van het onderwijs. In feite kan dit
allemaal voor hetzelfde geld gerealiseerd worden. Op deze wijze kunnen meer
mensen een studie gaan volgen waarvoor zij echt gekozen hebben. Als de behoefte
aan studie ook nog voortkomt uit en aansluit op opgedane ervaringen, kan dit
alleen maar meer betrokkenheid bij de studie opleveren. De beperkende maatregelen
en voorwaarden leiden ertoe dat de studerende mens wordt opgejaagd en niet
toekomt aan datgene waarvoor hij zich wil inzetten. Wij zien dan ook dat mensen
in hun latere beroepspraktijk iets heel anders gaan doen dan waarvoor ze gestudeerd
hebben. Op zichzelf is daar niets mis mee, maar het is beter als een studie
zoveel mogelijk aansluit bij de werkelijke interesse in en behoefte aan onderzoek
en studie. Als het er alleen maar om gaat om drs. voor je naam te krijgen,
schiet het niet op. Ons standpunt is dus dat studeren niet op dit soort beperkende
regels moet worden vastgelegd.Ook de prestatiebeurs is een middel om een student ertoe te brengen zijn
studie zo snel mogelijk af te ronden. Heeft de minister zich wel eens afgevraagd
waar dit alles toe leidt? Ik heb deze vraag overigens ook aan zijn voorganger
voorgelegd. Waar is het idee op gebaseerd dat een studie binnen een gestelde
termijn moet worden afgerond? Wat voor studenten creëer je als je ze,
wat de tijd betreft, zwaar onder druk zet? Worden de resultaten daar beter
door? Gaan studenten om die reden over tot diepgravend onderzoek of zijn ze
gedwongen om ideeën te versimpelen om te voldoen aan de gestelde termijnen?
De SP meent dat de prestatiebeurs moet worden afgeschaft. Deze regeling brengt
de kwaliteit van het studeren en de afgestudeerde mogelijk ernstige schade
toe. Deze tekst staat ook op die pakjes!De druk om af te studeren is groot en om die reden kunnen studenten risicomijdend
gedrag gaan vertonen. Ze kiezen niet de studie die zij het liefst zouden willen
en die aanzet tot een intellectuele uitdaging, neen, ze kiezen een studie
die het gemakkelijkst haalbaar is. Wat dat betreft is ook de student niets
menselijks vreemd. Elke student moet een betrouwbare basis hebben waarop hij
zijn studie kan volbrengen. Studenten zouden eigenlijk ook vijf jaar, in plaats
van vier jaar, recht moeten hebben op een basisbeurs. De prestatiebeurs is
nog steeds een stressbeurs en dat is nergens voor nodig. Het hoeft niets meer
te kosten om die af te schaffen.De aanvullende beurs wordt in het huidige voorstel alleen in het eerste
jaar een gift. Waarom wordt die in latere studiejaren ook geen gift? Ik sprak
al over de achteruitgang van de afgelopen tien jaar. Vele studenten kunnen
dit niet meer behappen. Het is onrechtvaardig dat kinderen van ouders die
minder verdienen, meer schulden opbouwen. Dit past ook niet in een land dat
barst van het geld en dit past ook niet in een land waarin de gelijkheid tussen
mensen, officieel, hoog in het vaandel staat. De economie draait als een tierelier,
dus het is niet onterecht als de mensen met de laagste inkomens hiervan kunnen
meeprofiteren. Het profiteren moet tussen aanhalingstekens staan, want het
zijn voor een belangrijk gedeelte dezelfde mensen die aan het surplus van
de samenleving meewerken. Het is dus niet profiteren, maar produceren van
het surplus in de samenleving. Wij vonden allang dat de aanvullende beurs
een gift moest zijn. Gelukkig vindt ook D66 dat nu. Mevrouw Lambrechts zal
begrijpen dat wij haar motie op dit punt van harte zullen steunen.Er is nog één punt en dat betreft de studenten van rijke
ouders. Ik heb wel eens verhalen gehoord dat rijke ouders vaak rijk zijn omdat
het van die krenten zijn. Die rijke ouders zijn echt goede spaarders. Zeker
als er wat spanningen zijn, willen zij hun kinderen liever niet steunen voor
de studie. Daarom denk ik nog na over een amendement om de ouderbijdrage te
fiscaliseren, teneinde ook de student met rijke ouders het recht te geven
op een fatsoenlijke bijdrage aan de studie. De student hoeft dan niet te proberen
bij de zuinige pa of ma iets uit de sok te krijgen.In het wetsvoorstel staat dat duale studenten dezelfde rechten krijgen
als voltijdstudenten. Dat is een goede maatregel. De studenten die een HBO-V
opleiding doen, vormen er echter een uitzondering op. Voor hen geldt de maatregel niet. De studenten die de HBO-V doen, krijgen
maar één jaar studiefinanciering, omdat de zorginstellingen
waar zij werken, geen loon zouden uitbetalen als zij ook nog studiefinanciering
ontvangen. Dat denkt althans de minister. In de nota naar aanleiding van het
verslag schrijft hij: "De hoogste salarisaanspraken vloeien uiteraard voort
uit de CAO voor het ziekenhuiswezen. Opvallend aan die CAO is er dat ervan
wordt uitgegaan dat, aangezien er in het eerste jaar studiefinanciering beschikbaar
is, er in dat jaar geen salaris beschikbaar is. Daarom lijkt er grond te zijn
voor de aanname dat een uitbreiding van het studiefinancieringsrecht zal leiden
tot afname van de beschikbare salarissen voor deze studenten." Als dat zo
is, moet de minister zijn collega Borst maar eens gaan steunen, die een campagne
begonnen is om meer mensen in de zorg aan het werk te krijgen. Dat is heel
belangrijk, vanwege het opheffen van de wachtlijsten. Ook de kwaliteit in
de zorg moet omhoog. Ik weet daarom niet of de minister dit voorstel heeft
besproken met zijn collega Borst. Zijn collega kan er naar mijn mening nooit
gelukkig mee zijn. Er bestaat een groot tekort aan goed opgeleide werknemers
in de zorg. Het zou dus in de lijn van de verwachting liggen dat ervoor wordt
gezorgd dat zich meer mensen opgeven voor deze studie. Het lijkt er nu op
dat de minister zijn uiterste best doet om de mensen zoveel mogelijk weg te
houden van deze studie. Het is zoals de heer Stellingwerf al zei: een zorginstelling
betaalt voor de uren die je werkt, en als je niet werkt en als je dan geen
studiefinanciering hebt, moet je het maar zien te bolwerken. Dan is het erg
moeilijk om erbij te werken, aangezien je al werk in het ziekenhuis hebt.
Hier klopt dus iets niet. Het amendement dat de heer Eurlings hierover heeft
ingediend, zullen wij daarom van harte steunen.Voorzitter! Tot slot.De voorzitter:Graag, want u hebt al anderhalf keer zoveel spreektijd gebruikt als u
had opgegeven. Ik wil de opgegeven spreektijd toch als richtsnoer gebruiken.De heer Poppe (SP):Ze hebben erg weinig opgegeven voor mij.De voorzitter:Daar gaat u zelf over!De heer Poppe (SP):Voorzitter! Het lijkt mij niet geheel onredelijk als ik stel dat wij ons
bevinden in een periode waarin meer geld voor onderwijs tot de mogelijkheden
behoort. Er zijn ook heel goede argumenten om er meer geld voor uit te trekken.Ten eerste wijs ik de minister op de website www.meevaller.nl. Daarop
kan iedereen aangeven hoe hij of zij graag ziet dat de belastingmeevallers,
die wij allemaal horen rondgaan, worden gebruikt onder andere ten bate van
het onderwijs. Het aantal reacties is groot. Onderzoek heeft aangetoond dat
vier op de vijf Nederlanders de verbetering van het onderwijs belangrijker
vinden dan een belastingverlaging.Het tweede argument is ook allang bekend. Ik heb het al genoemd: het OESO-gemiddelde.
Dat ligt in Europa rond 6%, terwijl bij ons de uitgaven voor OCW op 5,2% van
het BNP liggen. Dat begrijp ik niet. Hoe kan een welvarend land als het onze –
het ziet ernaar uit dat het alleen maar welvarender wordt – onder dat
gemiddelde blijven? Kan de minister het uitleggen?Het derde argument is dat op de student jarenlang structureel is bezuinigd
door de basisbeurs te verlagen en het collegegeld te verhogen. Zijn beurs
ligt nu nog altijd ruim onder de ƒ 500, waarmee die vaak niet meer
is dan een huurvergoeding, zoals ik net al zei. Hierdoor is de student ertoe
gedwongen een bijbaan te nemen. De tijd daarvoor gaat af van de studiekwaliteit.
De minister reageert hierop door de Wet studiefinanciering flexibeler te maken.Het lijkt een kat-en-muisspel geworden, zonder dat er structurele maatregelen
worden genomen. Het is dus te mager. Iedereen die echt wil studeren, zou hiertoe
de gelegenheid moeten krijgen, ongeacht de leeftijd en ongeacht de economische
positie. Dat is een leven lang de kans om te leren en een studiestelsel dat
past in een tijd waarin kennis steeds belangrijker wordt, ook voor de mensen
die tot nu toe niet aan studeren waren toegekomen. Naar de mening van de fractie
van de SP zouden zij er in de toekomst wel aan moeten kunnen toekomen, omdat
dit voor onze hele samenleving van het grootste belang is.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De regering zal morgenmiddag antwoorden.Sluiting 22.14 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19992000-4084-4107.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl