De behandeling van het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot wijziging van artikel 5 van de Grondwet in verband met de invoering van een opdracht aan de wetgever om regels te stellen omtrent de behandeling van verzoekschriften (25455).
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 3308-3317

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

20-01-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 41, pagina 3308-3317

14-01-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25455Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (woensdag 14 januari 1998)Pagina 3291-3295
De interpellatie-Stellingwerf, gericht tot de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over het kloneren van mensen.Pagina 3295-3308
De behandeling van het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot wijziging van artikel 5 van de Grondwet in verband met de invoering van een opdracht aan de wetgever om regels te stellen omtrent de behandeling van verzoekschriften (25455).Pagina 3308-3317
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 14 januari 1998)Pagina 3359-3360
Presentie en opening (woensdag 14 januari 1998)Pagina 3291-3291
De behandeling van het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet van de bepalingen over het binnentreden in woningen (25442).Pagina 3317-3334
Noot 1 (bij blz. 3295) met interpellatievragen van het lid Stellingwerf (RPF) aan de minister van WVC over het kloneren van mensenPagina 3361-3361
De behandeling van het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet van de bepalingen inzake de onschendbaarheid van het brief-, telefoon- en telegraafgeheim (25443).Pagina 3334-3359

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 66 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Verklaring
dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot wijziging van
artikel 5 van de Grondwet in verband met de invoering van een opdracht aan
de wetgever om regels te stellen omtrent de behandeling van verzoekschriften
(25455).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Koekkoek (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ik sluit mij graag bij uw wens aan en zal graag
aan de vervulling ervan meewerken. De wijze waarop wij hier overleggen, draagt
ertoe bij dat wij het over een aantal zaken eens kunnen worden.Aan de orde is nu de wijziging van artikel 5 van de Grondwet, het voorstel
om een bepaling in de Grondwet op te nemen om regels te stellen over de behandeling
van verzoekschriften. Het recht van petitie behoort tot de oudste grondrechten.
Het verschaft toegang tot het bevoegd gezag. Het is een absoluut recht; het
mag door de wetgever niet beperkt worden. Om het recht van petitie effectiever
te maken, wil de regering artikel 5 van de Grondwet aanvullen met de bepaling:
"De wet stelt regels omtrent de behandeling van verzoekschriften." De bepaling
bevat een waarborg dat de behandeling van verzoekschriften wettelijk geregeld
wordt, maar de bepaling bevat geen verplichting dat voor de behandeling van
alle verzoekschriften een wettelijke regeling tot stand komt.Het is de vraag of een regelingsopdracht aan de wetgever nodig is. De
opdracht zal vooral uitgevoerd worden door het opnemen van regels in de Algemene
wet bestuursrecht. De Grondwet bevat al de opdracht algemene regels van bestuursrecht
vast te stellen. Regels voor de behandeling van verzoekschriften vallen daar
ook onder. Bovendien krijgt het werk van de Nationale ombudsman een duidelijkere
basis in de Grondwet. De fractie van het CDA onderschrijft het belang van
een regeling van de behandeling van verzoekschriften, maar de vraag is of
het belang zo zwaar is dat de Grondwet het moet verwoorden.De fractie van het CDA is er blij om dat de regering het recht van petitie
ruim opvat. Dit is wel eens anders geweest. In het verleden heeft de regering
herhaaldelijk de opvatting verdedigd dat verzoekschriften waarvoor een aparte
wettelijke regeling geldt, niet meer onder de bescherming van artikel 5 van
de Grondwet vallen. Gelukkig heeft de regering deze opvatting thans verlaten.
Deze kwestie speelt een rol bij de heffing van leges bij de indiening van
verzoekschriften. Het is nu duidelijk dat leges niet mogen worden geheven
voor de indiening, maar wel voor de behandeling van verzoekschriften. Het
is duidelijk dat bij dergelijke heffingen grote terughoudendheid geboden is.
Zij zijn alleen aanvaardbaar als inwilliging van het verzoek financiële
voordelen voor de verzoeker meebrengt.De voorgestelde opdracht aan de wetgever heeft gevolgen voor de behandeling
van verzoekschriften door de Staten-Generaal. De regering stelt dat de reglementen
van orde van de Kamers en de verenigde vergadering geen algemeen verbindende
voorschriften zijn. Dat hangt er maar vanaf. Het reglement van de commissie
voor de Verzoekschriften is voor een verzoeker even bindend als de Wet Nationale
ombudsman. De opdracht aan de wetgever om regels te stellen, strekt zich dan
ook uit tot de behandeling van verzoekschriften door de Staten-Generaal. Dat
is een niet beoogd gevolg, dat ook doet twijfelen of zo'n regelingsopdracht
verstandig is.Al met al, voorzitter, aarzelt de CDA-fractie sterk of zij steun aan dit
wetsvoorstel zal moeten geven.De heer Te Veldhuis (VVD):Voorzitter! Mede op uw wens zal ik het zo kort mogelijk houden.Op mijn vraag in het verslag of er wel echt behoefte is aan een bepaling
als waarover wij vandaag discussiëren, mede gelet op de dagelijkse praktijk
en de bemoeienis van de ombudsman, antwoordt de regering dat er (inderdaad)
"niet zozeer sprake is van een dringende noodzaak, maar meer van de wens om
ook in de Grondwet het belang van de petitie als informele verbindingsschakel
tussen burgers en overheid zo goed mogelijk te verzekeren". Het is dus geen
ramp, voorzitter, als het niet in de Grondwet komt te staan, maar het is ook
geen ramp, zo lees ik het, indien het er wel in komt.De regering perkt de uitwerking van het nieuwe tweede lid van artikel
5 van de Grondwet, mede door de opmerkingen vanuit de Kamer in het verslag,
als volgt in: het gaat om codificatie in hoofdstuk 2 van de Algemene wet bestuursrecht
van de belangrijkste, mede door de Nationale ombudsman ontwikkelde, bruikbare
normen omtrent termijnen, behandelingsberichten, tussenberichten, ontvangstbevestigingen
en dergelijke. Aldus ontstaat uniformiteit; dus geen plicht tot codificatie
van de manier waarop schriftelijk een verzoek telkens moet worden ingediend
en ook niet van de manier waarop het exact moet worden afgedaan; dat is casuïstiek.
Er komt ook geen omvangrijk wetgevingsprogramma voor dit onderdeel, omdat
er te veel casusposities zijn en te veel gedetailleerde voorschriften nodig
zouden zijn om dat allemaal te kunnen regelen. Het gaat enkel om minimale
procedurele eisen en aan querulanten of mensen die herhaalde verzoeken doen
over dezelfde onderwerpen, behoeft ook niet altijd aandacht meer te worden
gegeven, al moet dit wel van geval tot geval worden bezien.Alles afwegende, voorzitter, stemt de VVD-fractie in met het wetsvoorstel.
Tegenover het punt van deregulering en soberheid van de Grondwet staat het
feit dat dit soort vormen van staatsrechtelijke vernieuwing nu ook weer niet
de ergste zijn, terwijl we eveneens op deze manier aan dejuridisering doen,
hetgeen wil zeggen dat in plaats van dat derden, zoals de Nationale ombudsman,
de normen bepalen, de wetgever dit nu zelf gaat doen.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Voorzitter! Ook ik zal trachten mij aan uw wens te houden, maar bij ieder
grondrecht heeft ieder wel eens een eigen invalshoek en die
heb ik nu ook bij dit grondrecht.Het petitierecht is bij uitstek – de heer Koekkoek zei het al –
een klassiek grondrecht, een oud klassiek grondrecht. Laatst kwam mij een
proefschrift onder ogen van de heer Kees Riezenbos uit 1992 waarin dat nog
eens prachtig uiteen werd gezet. Petitierechten bestaan allang, sinds het
eind van de Middeleeuwen in Engeland, Frankrijk, Duitsland en de Nederlandse
gewesten. Het was toen vooral een middel van de standen om op te komen tegen
de almacht van de vorsten. Langs deze weg werden gunsten afgedwongen tegen
betaling van belastingen. Geleidelijk vond er een verschuiving in de richting
van de parlementen plaats.Petities, zeker massapetities, speelden en spelen nog steeds een belangrijke
rol bij het verzet tegen heersende machthebbers. Het is dan ook niet verbazingwekkend
dat juist het recht van petitie na een opstand of revolutie werd gecodificeerd,
bijvoorbeeld in de Magna Charta, de Bill of Rights, in het eerste amendement
van de constitutie van de Verenigde Staten en in de Franse grondwetten van
na de revolutie. Soms echter ontstond er ook een beweging tot beperking, zoals
de bijna-strafbaarstelling van politieke petities in Nederland na de Brusselse
opstand in 1830 en, omstreeks diezelfde tijd, de beperking van massapetities
richting Duitse bondsdag.Na de Tweede Wereldoorlog kwam het recht van petitie hernieuwd in de belangstelling.
Monsteradressen kunnen een "gereede uitlaatklep zijn van volkshartstochten",
aldus het rapport Staatkundige hervormingen dat in 1946 het licht zag.Dat waren en zijn zij soms ook. Evenals een referendum kan een volkspetitionnement
immers leiden tot correctie van de democratie. Het verschil is wel dat een
referendum bindend is en een genomen besluit corrigeert. Een petitionnement
heeft die kracht niet, het is veel onbepaalder en richt zich vaak op voornemens
of op het ontbreken daarvan. Ik denk daarbij aan het kiesrechtpetitionnement
uit 1910 en het petitionnement tegen de Vlootwet van 1922. Recenter zijn de
petitionnementen "Stop de neutronenbom" uit 1977 met ruim 1 miljoen handtekeningen
en de antikruisrakkettenpetitie uit 1985 met ruim 3,7 miljoen handtekeningen.Al deze petities vinden hun basis in het grondwettelijk recht van petitie.
Het heeft mij enigszins verbaasd dat met geen woord over dit soort massapetities
wordt gerept bij de nu voorgestelde aanscherping van het grondrecht. Toch
lijkt mij dat wel relevant. Want is niet bij uitstek de relatie tussen burger
en overheid in het geding als een volksbeweging zich mobiliseert en zich uit
via een massapetitie? Dan ligt die relatie echt onder vuur en is een adequate
reactie a fortiori gewenst. Zal nu ook voor dit soort massapetities een procedureregeling
worden getroffen? Hoe moet ik mij een dergelijke regeling voorstellen?Het petitierecht is als het ware de poort tussen het politieke systeem
en zijn omgeving en heeft uit dien hoofde alles met democratie te maken.Nederland heeft een ruimhartig petitierecht. Eenieder van waar ook, ingezetene
of niet en in welke functie ook, heeft het recht een verzoek te richten tot
het bevoegd gezag. Met "bevoegd gezag" wordt dan gedoeld op overheidsinstanties
geheel of ten dele met gezag bekleed. Dat petitierecht is ruimer dan bijvoorbeeld
in Duitsland, waar beperkingen gelden voor bijvoorbeeld ambtenaren of militairen.
"Durchnormierung" heeft ertoe geleid dat in wet- en regelgeving aan jurisprudentie
grenzen worden gesteld.D66 vindt het uitermate belangrijk dat het petitierecht in zijn volle
omvang, in al zijn ruimte, wordt gehandhaafd. Het mag alleen worden versterkt,
maar er mag niet aan worden geknabbeld.Hoe nu te voorkomen dat zich hier als gevolg van een grondwettelijke opdracht
tot regeling ontwikkelingen gaan voordoen zoals in Duitsland? Het is niet
de bedoeling van de regering, zoals blijkt uit de nota naar aanleiding van
het verslag in antwoord op vragen van de PvdA. Maar welke waarborg is er dat
de nevenschikking van het eerste en het tweede lid niet tot een dergelijke
"Durchnormierung" leidt? Het is een vreselijk woord, maar het geeft wel aan
wat ik bedoel.Het voorstel tot wijziging van de Grondwet introduceert de mogelijkheid
van wettelijke regels omtrent de behandeling van verzoekschriften. Wij hebben
ons met de Raad van State indringend afgevraagd of het wel nodig was een dergelijke
basis in de Grondwet te creëren. Ook zonder zo'n basis worden immers
in de Algemene wet bestuursrecht regels gesteld en er kunnen er nog meer worden
gesteld.Toch ben ik wel gevoelig voor de reactie van de regering in de nota naar
aanleiding van het verslag waarin de waarborgfunctie van het wijzigingsvoorstel
wordt benadrukt. Bedoeling is de materiële betekenis van het petitierecht
te versterken. Dat spreekt mijn fractie aan. Daarbij hebben wij tevens overwogen
dat ook bij andere grondrechten wettelijke regels een grondwettelijke basis
hebben gekregen. Duidelijk moet wel zijn dat het begrip "verzoekschriften"
in het tweede lid niet méér beoogt te zeggen dan dat het gaat
om schriftelijke verzoeken als bedoeld in het eerste lid. Het zou naar de
mening van de fractie van D66 niet goed zijn als daaraan belemmerende formele
eisen zouden worden gesteld. Ik zeg dit met name in relatie tot de massapetities.Het grondwettelijk recht van petitie is een belangrijk recht. Het houdt
niet alleen in dat de verzoeker niet vervolgd mag worden vanwege zijn verzoek,
maar ook dat de verzoeker moet kunnen rekenen op een redelijke behandeling
van zijn verzoek én op een antwoord. Een grondwettelijke basis voor
wettelijke regels betreffende behandeling kan dit nog eens extra onderstrepen.
Maar als dat zo is, dan zou niet alleen de behandeling maar ook de beantwoording
een plaats in de Grondwet moeten krijgen. Vrijwel overal in de toelichting
en in de nota naar aanleiding van het verslag wordt over behandeling en beantwoording
in nevenschikking gesproken. Ik wijs op de nota naar aanleiding van het verslag,
pagina 2 onderaan, pagina 3 bovenaan en pagina 3 in het midden, waar wordt
verwezen naar de jurisprudentie Nationale ombudsman. Kortom, ik kan overal
op wijzen. Steeds wordt de nevenschikking behandeling en beantwoording aangeduid.
De argumentatie waarom de behandeling wel maar de beantwoording niet zou moeten
worden vastgelegd in de Grondwet, heeft mij niet overtuigd. In het verkeer
tussen burger en overheid is de beantwoording minstens zo belangrijk. Dat
ligt niet onlosmakelijk besloten in het begrip behandeling. Ik durf mijn handen
niet in het vuur te steken voor de keren dat behandeling van een verzoek niet
tot een antwoord blijkt te leiden. Dat is de reden waarom
ik een amendement, een wijzigingsvoorstel, heb ingediend.De regering stelt dat het geen absoluut recht moet worden. Er komt als
het aan de regering ligt noch een absoluut recht op behandeling en beantwoording
noch een alomvattend recht. Op grond van de praktijk is dat een realistische
stelling. Er zijn nu eenmaal onbegrijpelijke verzoeken, voortdurende repeterende
verzoeken gebaseerd op waandenkbeelden etc. Daarmee moet praktisch worden
omgegaan, zowel bij de behandeling als bij de beantwoording. Ook achten wij
het redelijk dat de behandeling van petities gericht aan het parlement wordt
overgelaten aan de reglementen van orde van beide Kamers. Daarin wordt immers
de werkwijze van de Kamers geregeld.De vraag rijst wel of een wettelijke normering van de behandeling niet
tevens de introductie van iets als een beroepsrecht zou moeten inhouden. In
Duitsland bestaat een dergelijk recht wel voor gevallen waarin een verzoek
niet conform de regels wordt behandeld. En dat lijkt redelijk. Als er regels
worden gesteld, moet daar ook naar worden geleefd en moet naleving ook kunnen
worden afgedwongen. Wordt dat in het systeem dat de minister voor ogen staat
mogelijk? Of blijft het bij de altijd mogelijke inschakeling van de gewone
rechter?Voorzitter! Ik kom tot een conclusie. De fractie van D66 heeft zich laten
overtuigen van de extra waarborg die voor de burger gelegen kan zijn in de
grondwettelijke verankering van regels ten aanzien van de behandeling van
verzoekschriften, mits daarvan geen beperkende werking uitgaat. Wij vinden
wel dat dan ook de beantwoording een eigen plaats in de Grondwet verdient.
Bezien moet worden of wettelijke regels voor behandeling niet ook een wettelijk
recht van beroep of bezwaar mogelijk maken. En de effecten van de wijzigingsvoorstellen
voor massapetities moeten nader in kaart worden gebracht. Dat zijn de kanttekeningen
die ik hierbij wil maken.De heer Rehwinkel (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Het huidige artikel 5 van de Grondwet bepaalt
dat iedereen het recht heeft om verzoeken bij het bevoegd gezag in te dienen.
Formeel beperkt dit recht zich tot het indienen. Het artikel spreekt niet
over de behandeling of de beantwoording van verzoekschriften. De regering
erkent echter dat de overheid wel een dergelijke plicht heeft. Ik citeer uit
de nota naar aanleiding van het verslag: een burger mag van de overheid verwachten
dat er iets met zijn verzoek gebeurt en dat hij op enigerlei wijze een reactie
op zijn verzoek krijgt. Het stemt mijn fractie tevreden dat de regering dit
erkent.Volgens de nota naar aanleiding van het verslag schrijven de beginselen
van behoorlijk bestuur de behandeling en de beantwoording van verzoeken voor.
Er bestaat dus ongeschreven recht dat moet worden gezien als aanvulling op
artikel 5. Dat ongeschreven recht bepaalt dat verzoekschriften van burgers
door het bestuur dienen te worden behandeld en beantwoord. Mijn fractie zou
er niet bij voorbaat tegenstander van zijn om die ongeschreven regel te codificeren.
Dat is echter niet wat met het voorstel dat vandaag voorligt, wordt beoogd.
In de bestuurspraktijk is volgens de minister, mede onder invloed van uitspraken
van de Nationale ombudsman, over de behandeling en de beantwoording van verzoekschriften
heldere jurisprudentie ontstaan, welke zich goed leent voor codificatie. De
minister schrijft in de nota naar aanleiding van het verslag dat codificatie
onmogelijk is zonder grondwetswijziging. Ik citeer uit die nota naar aanleiding
van het verslag: "De opdracht aan de wetgever strekt ertoe om de wetgever
de bevoegdheid te geven het stelsel van de in de praktijk ontwikkelde procedurele
eisen voor de behandeling van verzoekschriften verder te codificeren." Dit
staat op bladzijde 4. Als dat voor de minister de reden is om dit voorstel
in te dienen, meen ik te mogen opmerken dat grondwetswijziging niet nodig
is. Ook zonder een grondwettelijke opdracht heeft de wetgever de bevoegdheid
om regels te stellen omtrent de behandeling en de beantwoording van verzoekschriften.
Dat kan toch niet worden ontkend.In diezelfde nota naar aanleiding van het verslag lees ik dat de minister
verwacht dat de wijziging van de Grondwet zal bijdragen aan het versterken
van de banden tussen overheid en burger. Ik ben het met de minister eens dat
het de relatie tussen burgers en bestuur ten goede komt als het bestuur verzoeken
van burgers serieus behandelt en beantwoordt. De voorgestelde wijziging van
artikel 5 betreft echter geen opdracht aan het bestuur om verzoekschriften
te beantwoorden. De wetgever krijgt slechts de opdracht hierover regels te
stellen. Burgers kunnen daaraan geen rechten ontlenen. De invloed van deze
grondwetswijziging op de verhouding tussen burgers en bestuur ontgaat mij
derhalve.Verder begrijp ik dat de minister het voorstel tot wijziging van de Grondwet
beschouwt als een poging om het petitierecht te versterken. Volgens mijn fractie
zal het tegenovergestelde het geval kunnen zijn, en waarschijnlijk ook zijn.
Het recht op behandeling en beantwoording van verzoekschriften, dat in de
geest van artikel 5 van de Grondwet besloten ligt en in de beginselen van
behoorlijk bestuur, zal worden beperkt als aan artikel 5 het voorgestelde
tweede lid wordt toegevoegd, is onze indruk. Ten eerste wijs ik erop dat onduidelijkheid
zal ontstaan bij bestuursorganen waarvoor geen wettelijke regeling is getroffen.
Moeten zij zich nu wel of niet verplicht voelen om verzoekschriften te behandelen
en te beantwoorden? Ten tweede geldt dat in bepaalde gevallen ook nu de behandeling
van verzoekschriften alleen plaatsvindt wanneer is voldaan aan de daaromtrent
gestelde regels, al dan niet wettelijk van aard. Ook dat is niet bezwaarlijk.
Die voorschriften zijn in het algemeen opgesteld om de noodzakelijke voortgang
van bestuursprocessen te garanderen. Dat ontslaat bestuursorganen mijns inziens
niet van de morele verplichting om verzoeken van burgers ten aanzien van het
optreden van het bestuur serieus te nemen en, indien mogelijk, te beantwoorden.
Wij hebben dan ook het idee dat een grondwettelijke verwijzing naar wettelijke
regelingen een formalistische benadering van het petitierecht in de hand zal
werken.Als de minister had voorgesteld een grondwettelijke behandelings- en beantwoordingsplicht
in te voeren, al dan niet met daaraan verbonden wettelijke regels, had dat
wellicht onze instemming gehad. We geloven echter niet dat
het huidige voorstel zal leiden tot een grotere rechtszekerheid voor de burgers
of tot een betere omgang van bestuursorganen met verzoekschriften. Ik heb
dit met mijn eerdere opmerkingen hopelijk voldoende kunnen aangeven. Het stellen
van wettelijke regels ten aanzien van de beantwoording van verzoekschriften
kan wat ons betreft evengoed zonder specifieke grondwettelijke regeling gebeuren.De heer Schutte (GPV):Mijnheer de voorzitter! Ook deze bijdrage lever ik mede namens de fracties
van de RPF en de SGP.Het voorstel tot aanvulling van de grondwetsbepaling inzake het petitierecht
is een sympathiek voorstel dat toch twijfels oproept. Eigenlijk draait het
om de vraag wat je moet doen met gedragsregels voor het verkeer tussen overheid
en burgers die vanzelfsprekend zijn, maar daarom nog niet altijd worden nageleefd.
Helpt het als je zulke gedragsregels zwart op wit zet en helpt het misschien
nog iets meer als je daarvoor in de Grondwet de basis legt?Op zichzelf heb ik er geen moeite mee een zekere meerwaarde toe te kennen
aan aanvulling van de grondwetsbepaling inzake het petitierecht. Het petitierecht
is een belangrijk klassiek grondrecht dat best iets meer body mag krijgen.
Om dat in te zien heb ik geen hoogdravende volzinnen in een regeerakkoord
nodig en als de regering het wetsvoorstel wil aanvoeren als illustratie van
haar streven naar staatkundige vernieuwing, is mij dat wel, maar enige relativering
is wel op haar plaats. Burgers kunnen immers aan het nieuwe artikel niet rechtstreeks
rechten ontlenen. Het gaat om een opdracht aan de wetgever, die bovendien
een open karakter heeft. Dat laatste moet ook wel, wil het artikel niet leiden
tot onmogelijke situaties. Dit brengt mij tot het stellen van een aantal vragen.
Het wetsvoorstel geeft daartoe aanleiding.Volgens de memorie van toelichting wordt het aan het oordeel van de wetgever
overgelaten om te bepalen of en, zo ja, voor welke categorieën verzoekschriften
regels zullen worden gesteld. Zo geformuleerd, lijkt mij dit een misverstand.
De wetgever krijgt de opdracht regels te stellen, maar hij krijgt niet het
recht te bepalen of hij wel regels zal stellen. Wel zal hij categorieën
verzoekschriften moeten aanwijzen, waarvoor de regels zullen gelden. Belangrijker
dan dit formele punt is echter welke criteria de wetgever zal kunnen hanteren.
Er zijn allerlei casusposities denkbaar. Die zijn ook tijdens de schriftelijke
voorbereiding aan de orde geweest. Daarvoor zal de wetgever oplossingen moeten
bieden als hij besluit de regels voor bepaalde categorieën van toepassing
te verklaren. Ik noem een ander voorbeeld. Wij kennen allemaal het verschijnsel
van het verzenden van modelbrieven; bij uitstek de vorm van het gebruik maken
van het recht van petitie. Vele duizenden identieke brieven of kaarten bereiken
een departement, de Kamer of welke instantie dan ook. Afzonderlijke beantwoording
kan dan feitelijk onmogelijk zijn en wordt veelal ook niet verwacht. Hoe moet
je voor zulke situaties algemene regels stellen? Overigens lijkt het mij goed
te bedenken dat ook als bepaalde categorieën verzoekschriften niet zijn
aangewezen, in de praktijk nog wel vergelijkbare gedragsregels van toepassing
zijn en in voorkomende gevallen ook kunnen worden gehandhaafd. De steeds verdergaande
regelgeving op dit punt in de Algemene wet bestuursrecht doet wat dat betreft
ook in indirecte zin haar werk.Ik vraag verder aandacht voor de positie van de lagere overheden. Zij
kunnen nu zelfs regels stellen inzake de behandeling van verzoekschriften.
Straks zal dit alleen nog mogelijk zijn voorzover de formele wet daartoe de
mogelijkheid zal bieden in de vorm van nadere regels. Uit een oogpunt van
overzichtelijkheid is dit wellicht een verbetering, maar is het niet zo dat
de situaties juist bij de lagere overheden zo uiteenlopend kunnen zijn dat
uniforme regelgeving welhaast onmogelijk is?Dan de situatie in eigen huis. De regering is niet voornemens de totstandkoming
te bevorderen van regels voor de behandeling van verzoekschriften aan de Staten-Generaal.
Zij vertrouwt erop dat de Staten-Generaal ook zonder zulke regels wel rekening
zullen houden met de inhoud ervan. Dank voor dat vertrouwen, maar belangrijker
vind ik de vraag of het binnen onze staatsrechtelijke verhoudingen wel zou
passen als de wetgever zich zou uitspreken over de manier waarop de Staten-Generaal
hun controlerende en wetgevende taken uitoefenen. De voorgestelde tekst van
artikel 5 maakt het mogelijk dat de wetgever dat regelt. Deelt de minister
mijn standpunt dat uit het systeem van onze Grondwet voortvloeit dat de wetgever
dit niet behoort te regelen?Zonder meer merkwaardig vind ik het antwoord dat de regering in de nota
naar aanleiding van het verslag geeft op onze vragen over verzoekschriften
aan individuele Kamerleden. Individuele Kamerleden kunnen volgens de regering
in de regel zelfstandig een verzoek inwilligen, indien zij gebruik maken van
de hun in de Grondwet geattribueerde bevoegdheden. Hiermee zegt de regering
feitelijk dat individuele Kamerleden onder omstandigheden bevoegd gezag kunnen
vormen in de zin van artikel 5 van de Grondwet. De wetgever zal dan volgens
het nieuwe artikel regels kunnen stellen over de behandeling door Kamerleden
van aan hen gerichte verzoekschriften. Dat lijkt mij een onmogelijkheid. Hoe
individuele Kamerleden hun taak als volksvertegenwoordiger opvatten, staat
niet ter beoordeling van de wetgever, maar uiteindelijk van hun partij en
de kiezers. Individuele Kamerleden kunnen zeker beschikken over bevoegdheden
en mogelijkheden ten aanzien van de inhoud van verzoekschriften, maar dat
maakt hen nog niet tot bevoegd gezag in de zin van de Grondwet. Ik nodig de
minister graag uit zich hierover nader te verklaren.Het geheel overziende, moet ik zeggen dat het voorstel bij mij nog te
veel vraagtekens oproept om er enthousiast over te kunnen zijn, maar misschien
slaagt de minister er in zijn antwoord in nog enig enthousiasme op te roepen.Minister Dijkstal:Voorzitter! Ik dank de leden voor de schriftelijke en mondelinge inbreng.
De Grondwet en wat in dat opzicht te doen, blijft razend interessant. Ik vat
heel kort samen wat de Kamer in eerste termijn heeft gezegd. De heer Te Veldhuis
zegt dat het niet noodzakelijk is, maar hij vindt het ook geen ramp als het
er wel in staat. Toen de heer Te Veldhuis wegliep, fluisterde ik hem toe dat
dit niet getuigt van een enorm enthousiasme voor het geheel, maar het is een
standpunt. De heer Koekkoek vraagt zich af, even legitiem,
of het allemaal wel zo zwaar is dat je het op deze manier moet regelen. Mevrouw
Scheltema werpt ook de vraag op of het wel nodig is. Zij beantwoordt die vraag
overigens ook. Daar heb ik respect voor.De heer Rehwinkel is in zekere zin het meest consequent. Hij stelt dat
die wetswijziging in feite niet nodig is, maar vraagt zich tegelijk af of
je, als je hiertoe toch overgaat, niet tot een nog betere en scherpere verankering
moet komen dan het kabinet nu heeft voorgesteld.Ook de heer Schutte vindt, enigszins in het verlengde van het standpunt
van de heer Te Veldhuis, dit niet het allerbelangrijkste punt dat hij graag
geregeld ziet, maar hij kan het belang ervan wel enigszins inzien, mits het
wat duidelijker geregeld wordt.Voorzitter! Ik wil een paar opmerkingen maken van algemene aard om te
trachten degenen die nog aarzelen of degenen die in mijn ogen nog niet enthousiast
genoeg zijn, tot een iets groter enthousiasme te brengen. Ik begin dan zeer
nadrukkelijk, evenals mevrouw Scheltema heeft gedaan, bij het historisch besef.
Wij praten in dit geval over klassieke grondrechten, waarbij het recht van
petitie een van de oudste grondrechten is die wij kennen. In de tijden dat
er veel absolute macht bestond – vorsten of anderszins – was dit
een van de zeer weinige mogelijkheden voor burgers – met de hoed in
de hand en misschien met de kalkoen onder de arm – om te bepleiten of
de vorst niet bereid was iets te doen aan het onrecht hun aangedaan.De Kamer weet dat ik zelf lang lid van deze Kamer ben geweest. Er wordt
dan vaak gevraagd wat je daar doet en hoe je dat vindt. Men weet dat ik wat
hier in deze zaal gebeurt altijd razend interessant en belangrijk heb gevonden.
Ik heb echter bij herhaling verklaard, als men mij vroeg wat ik het allerleukste
van het Kamerlidmaatschap vond, dat dat mijn werk in de commissie voor de
Verzoekschriften was, met name de periode waarin ik daar voorzitter van mocht
zijn. Het gaat om meer dan alleen leuk werk hier of leuk werk daar. Je bevond
je in die commissie, vanwege de onderwerpen op dat terrein, altijd op het
snijvlak van wat de wetgever of het ongeschreven recht beoogt en belangen
van burgers die op zijn minst zelf het gevoel hebben dat zij in die belangen
geschaad zijn. Het gaat er dan om voortdurend de afweging te maken of die
burger gelijk heeft, of hier iets aan moet worden gedaan en, zo ja, of dit
dan geen precedentwerking oplevert. Ik vind dit een zeer fundamentele zaak.
Alleen al om die louter historische reden en vanuit die achtergrond vind ik
het voor de hand liggen dat je dit punt niet alleen hebt opgenomen in de Grondwet,
maar dat je het ook nog regelt in de zin zoals wij dat nu hebben voorgesteld.
Ik zal hier zo meteen dieper op ingaan.Ik word vanuit die redenatie ook zeer in verleiding gebracht door de opmerkingen
die de heer Rehwinkel terzake heeft gemaakt. Vertaald naar de tijd van vandaag
speelt een aantal andere argumenten daar een rol. Ik zie het zelf als een
nadrukkelijke versterking van de band tussen overheid en burger. Ik vind dat
het instituut Nationale ombudsman bewezen heeft hoe een dergelijk recht voor
veel burgers tot versterking van die band leidt. Burgers weten die weg te
vinden. Zij gebruiken die weg en hebben langs die weg het gevoel dat hun meer
recht wordt gedaan dan wanneer zij die mogelijkheid niet gehad zouden hebben.Voorzitter! In dat kader lijkt het me van belang dat we die wettelijke
verankering vasthouden in de Grondwet en dat we daaraan een wettelijke verankering
toevoegen dat er een regeling komt over de wijze waarop de verzoekschriften
verder worden behandeld.Voorzitter! Ik sluit dit algemene deel af gedachtig de opmerking van de
heer Te Veldhuis dat er geen ramp plaatsvindt als we het niet doen. Ik zou
het alleen dood- en doodzonde vinden als we het niet doen. Ik hoop dat ik
met deze algemene opmerkingen al een aantal aarzelaars heb kunnen overtuigen
dat dit klassieke grondrecht in de Grondwet thuishoort, inclusief de aanduiding
hoe daarmee om te gaan.Voorzitter! Het lijkt me het beste dat ik hierna eerst reageer op de opmerking
van de heer Rehwinkel, omdat deze in de lijn van wat ik net gezegd heb, het
meest verstrekkend was. De heer Rehwinkel heeft ons in dit debat de vraag
voorgelegd of het, als we het doen, niet voor de hand ligt dat we dit belangrijke
klassieke grondrecht zo verder vertalen dat er een grondwettelijk recht op
behandeling en/of beantwoording ontstaat. Ik kom op de woorden "behandeling"
en "beantwoording" straks nog even apart terug. DijkstalHet gaat nu over het
grondwettelijke recht op die behandeling. Wij hebben in eerdere stukken al
aangegeven dat wij dat op zichzelf wel zouden wensen, als wij erin zouden
slagen om opname van een dergelijk recht op behandeling exact –
in ieder geval voldoende – te begrenzen en te bepalen; dan is volstrekt
duidelijk waar dat grondwettelijke recht toe leidt. Daar ontstaat natuurlijk
precies het probleem waar wij erg mee geworsteld hebben en dat ons met overtuiging
tot het andere standpunt heeft gebracht: wij achten het niet goed mogelijk
om in de Grondwet en in het kader van de Grondwet de bijbehorende duidelijkheid
te verschaffen. Als je die duidelijkheid niet kunt verschaffen, moet je oppassen
dat je geen schijnduidelijkheid presenteert die – althans langs die
weg – tot teleurstellingen kan leiden en een contra-effect kan oproepen.
Moet je dan niet kiezen voor "één positie terug" – dat
begrip gebruik ik in deze redenering – en je beperken tot het stellen
van wettelijke regels over de verdere behandeling?De heer Rehwinkel (PvdA):Natuurlijk moet je geen schijnduidelijkheid verschaffen, maar de vraag
is ook of hier geen schijngrondslag voor wettelijke regels wordt geboden.
Nogmaals: op bladzijde 4 van de memorie van toelichting staat dat de opdracht
aan de wetgever ertoe strekt de wetgever de bevoegdheid te geven om te codificeren
en om die wettelijke regels te stellen. Daar hebben wij die grondwettelijke
bepaling toch helemaal niet voor nodig? Dat zou de wetgever nu kunnen. Ik
ben met de minister van mening dat het gewenst is dat dat gebeurt. Ik ben
dus bang dat hij een onnodige schijngrondslag verschaft voor iets waarvan
ook wij vinden dat het moet gebeuren.Minister Dijkstal:Dat begrijp ik. Dat is inderdaad het spiegelbeeld van de redenatie, maar
volgens mij heb ik in dit debat één streepje voor op de heer
Rehwinkel: als er überhaupt geen recht van petitie in de Grondwet zou
staan, zou die vraag zich net zo pregnant voordoen. Het punt is natuurlijk
dat het recht van het indienen van verzoekschriften wel in de Grondwet staat.
Ligt het dan, in die logica, niet voor de hand om daar die tweede bepaling
aan toe te voegen?De heer Rehwinkel (PvdA):Het recht van indienen hebben wij uitdrukkelijk in de Grondwet opgenomen.
Waarom voegt u dan bijvoorbeeld geen tweede lid toe dat bepaalt dat het bevoegd
gezag verzoekschriften volgens bij wet te stellen regels behandelt en beantwoordt?
Ik ben met u van mening dat dan vervolgens de begrenzing moet plaatsvinden.
Op die manier staat het recht op indienen in de Grondwet, maar ook het recht
op behandeling en beantwoording. Dat ligt toch veel meer voor de hand dan
het bieden van een schijngrondslag die helemaal niet nodig is?Minister Dijkstal:Er zijn twee redenen voor. Je zou zeggen dat de eerste reden een beetje
oppervlakkig is, maar die komen wij wel vaker in de Grondwet tegen: je zegt
dat iets belangrijk is en dat de wetgever terzake regels kan stellen. Dergelijke
bepalingen zijn voorzichtiger dan dwingende bepalingen. Er is echter een tweede
reden: als het al zo lastig is – daarom wijs ik de gedachte van de heer
Rehwinkel af – om alle categorieën op voorhand voor ogen te hebben
en om ook te weten hoe je dat allemaal moet regelen, is het in die lijn van
denken per definitie ook niet zeker dat je alle categorieën afdekt bij
het opnemen van een verplichting tot een wettelijke regeling voor de behandeling.
Omdat wij daar geen zekerheid over hebben, gaan wij ervan uit dat de wetgever
die regels maakt en dat wij, indien er geen specifieke wettelijke regels komen,
ook zullen spreken over de voorziening die er in de Algemene wet bestuursrecht
komt. Daarbij laten wij het, niet uitsluitend dat er nog categorieën
en vormen zijn die daar niet geheel door gedekt worden, maar waar wij nog
geen oplossing voor hebben.De heer Rehwinkel (PvdA):In de memorie van toelichting geeft u aan dat er nu al een morele plicht
is – ik heb u ervoor geprezen dat u die morele plicht erkent –
om verzoekschriften te behandelen en te beantwoorden. Waarom zou die morele
plicht niet op zichzelf in de Grondwet kunnen worden opgenomen? Dat is mij
niet duidelijk. Wij kunnen altijd nog komen te spreken over de querulanten.
Ik kreeg gisterochtend weer een heel mooie grote envelop die ik niet eens
hoefde open te maken om te weten wat erin zat. Wij kunnen er dus altijd nog
over komen te spreken wanneer behandeling en beantwoording bijvoorbeeld niet
noodzakelijk zijn. U kunt mij er echter niet van overtuigen waarom de ook
door u erkende morele plicht niet uitdrukkelijk gecodificeerd kan worden.Minister Dijkstal:De heer Rehwinkel praat over twee verschillende morele plichten. De ene
plicht legt hij bij de wetgever. Die erkent de wetgever ook in materiële
zin. Hij komt daar met bepaalde formaliteiten echter niet uit. De heer Rehwinkel
spreekt nu over categorieën die niet goed denkbaar zijn en over vormen
van verzoekschriften die niet geheel te overzien zijn en die wellicht ook
veel lichter van aard zijn. Wordt de morele plicht die uit de Grondwet voortkomt
ook dan automatisch door iedereen zo gevoeld? Het antwoord is nee. Er zijn
in het heel interessante bos van openbare instituten van welke aard dan ook
natuurlijk best een paar instituten te vinden die hier nog niet vanuit dezelfde
moraliteit werken als de heer Rehwinkel en ik wensen. Dat is dus een andere
morele plicht.De heer Rehwinkel (PvdA):Daarom gebruikte ik net de formulering "het bevoegd gezag behandelt en
beantwoordt volgens bij wet te stellen regels". In zo'n formulering ligt het
preciezer aangeven van de morele plicht besloten. Wij kennen meer van dit
soort algemene formuleringen in de Grondwet.De heer Schutte (GPV):Is het niet zo dat de heer Rehwinkel de strekking van het voorliggende
wetsvoorstel iets te minimalistisch voorstelt? Er ligt wel degelijk een plicht
van de wetgever. De wetgever kan, als dit straks een grondwettelijke tekst
wordt, niet zeggen helemaal niets te doen. De wetgever zal zich bezig moeten
houden met de vraag hoever de regels moeten strekken die hij moet stellen.
Het is dus meer dan niets.De heer Rehwinkel (PvdA):Mijn punt is dat de regering zegt met deze bepaling de bevoegdheid te
verschaffen om de wettelijke regels te stellen. Daar hebben wij de grondwettelijke
bepaling echter niet voor nodig.De heer Schutte (GPV):Daarom heb ik in mijn bijdrage gezegd dat de zin in de bijlage niet klopt
waar staat dat de wetgever bepaalt of hij regels stelt. Dat is al beslist.
De wetgever zal regels moeten stellen. Hij zal alleen moeten
beslissen hoever dat zal gaan.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Naar aanleiding van deze discussie stel ik twee vragen. Als er in de wet
min of meer een morele plicht wordt vastgelegd, wordt daarmee dan niet een
recht gecreëerd wat niet waargemaakt kan worden? Als wordt overgegaan
tot de formulering van de heer Rehwinkel, namelijk dat de regering handelt
volgens de te stellen regels, wordt dan niet tevens bewerkstelligd dat er
geen behandeling en beantwoording plaatsvindt als er geen regels zijn gesteld?
Dat is mijn bezwaar tegen de formulering van de heer Rehwinkel.Minister Dijkstal:De discussie spitst zich toe op de vraag of wij in alle redelijkheid kunnen
verwachten dat de wetgever in staat is om alle burgers, al dan niet gecategoriseerd,
en alle vormen van verzoekschriften onder de wettelijke bepalingen te brengen.
Met dat laatste doel ik op verzoekschriften die zo licht van aard zijn dat
zij met een heel lichte intensiteit en met een heel lichte procedure heel
adequaat kunnen worden afgedaan. Dat is de cruciale vraag.Ik bevestig hetgeen de heer Schutte in eerste termijn heeft gezegd, namelijk
dat de wetgever de plicht heeft om de wettelijke bepalingen te maken voorzover
hij daartoe in staat is, namelijk in de aanduiding van de categorieën
voor wie het moet gelden. Dat gaat inderdaad een stukje verder. Het gaat echter
nog niet zover als hetgeen de heer Rehwinkel vraagt, namelijk een garantie
voor iedereen. Ik begrijp zijn punt, maar ik denk dat wij daarmee toch een
schijnzekerheid creëren.De heer Rehwinkel en mevrouw Scheltema hebben aangevoerd dat er nog een
punt meespeelt. Het gaat dan om de vrees dat voor organen en burgers die niet
onder de regeling vallen, een a-contrarioredenering gehanteerd zal worden.
Die organen kunnen dan stellen dat het voor hen niet hoeft omdat het uitputtend
in de wet is geregeld. Dit is inderdaad een risico bij de pretentie dat alles
is gedekt. Men heeft alles opgeschreven en toch valt er een orgaan buiten.
Die hoeven dan niet. Ik wil liever proberen om de categorieën zo goed
mogelijk in de wet te beschrijven en dat te regelen. De Algemene wet bestuursrecht
is er dan voor eventuele algemene zaken. Dan kan toch nauwelijks meer volgehouden
worden – althans niet zo sterk als in de andere gevallen – dat
de wet het allemaal expliciet heeft geregeld, zodat het in dit ene geval niet
hoeft. Er kan dan bovendien altijd nog een moreel beroep worden gedaan op
dat ene orgaan om te bereiken dat ook in dat geval naar behoren met petities
en verzoeken om wordt gegaan.Mevrouw Scheltema heeft het punt genoemd van massapetities, dus het op
grote schaal indienen van een petitie, bijvoorbeeld door middel van een modelbrief.
Een afzonderlijke beantwoording van massapetities moet als praktisch onmogelijk
worden beschouwd. In het openbaar bestuur, en trouwens ook bij burgers, wordt
dat in het algemeen ook geaccepteerd. Hier moet dus volstaan kunnen worden
met een algemene reactie. Echter, waar het gecategoriseerd kan worden, is
het van belang om dat als zodanig in een wettelijke regeling duidelijk te
maken, opdat daar op z'n minst geen misverstand over ontstaat, laat staan
dat er nog kwalijker dingen dan dat gebeuren.Mevrouw Scheltema heeft verder gevraagd of er niet het risico is dat met
de nevenschikking van het eerste en het tweede lid de bedoeling van het eerste
lid wordt verzwakt. Ik ben daar niet bang voor. Het lijkt mij volstrekt in
lijn met de wetsgeschiedenis en alles dat achter het recht van petitie zit,
dat het in de Grondwet is gekomen omdat het wordt beschouwd als een absoluut
ongeclausuleerd recht om zonder vrees voor benadeling een petitie in te dienen.
Ik ben dan ook in geen enkel opzicht bang dat het tweede lid daar in welke
zin dan ook afbreuk aan zou kunnen doen. Eerder zou ik de andere kant op redeneren,
namelijk dat de serieusheid van het eerste lid door het tweede lid wordt bevestigd,
in plaats van wordt ontkend.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik heb het zeer bewust aangekaart, omdat ik het van belang vind voor de
wetsgeschiedenis dat wordt vastgelegd dat het de bedoeling van de regering
is om geen beperking op het petitierecht aan te brengen. In Duitsland heeft
het anders uitgewerkt.Minister Dijkstal:Ik ben u daar zeer dankbaar voor, want ik heb nu de kans om dit nog eens
voor de wetsgeschiedenis vast te leggen.Wat het amendement van mevrouw Scheltema betreft, ga ik ervan uit dat
behandeling van een verzoekschrift ook zonder meer beantwoording inhoudt.
Daarmee zou ik het amendement dus overbodig moeten verklaren. Anderzijds moet
ik erkennen dat als behandeling ook beantwoording inhoudt, er geen bezwaar
tegen kan zijn om beantwoording apart te noemen. Ik stel mij dan ook op dit
punt neutraal op en laat het oordeel over dit amendement aan de Kamer over.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik wil zeker niet muggenziften, maar ben hiervoor te rade gegaan bij de
staatscommissie uit 1976 die beide begrippen naast elkaar noemt, als te onderscheiden
onderdelen. Ik meen daarom dat de zorgvuldigheid het vraagt om ze ook in de
wet apart te noemen.Minister Dijkstal:Ik heb er geen grote moeite mee om dat te doen. Gisteren hebben wij een
analoge discussie gevoerd, namelijk over de definitie van een bepaald begrip.
Als je dat niet duidelijk genoeg vindt en het wilt verduidelijken, wie kan
daar dan bezwaar tegen hebben?Mevrouw Scheltema heeft ook nog gesproken over handhaving van de wettelijke
regels. Afgezien van de rol die de rechter daarin kan hebben, waar zij eveneens
naar verwezen heeft, denk ik dat in de praktijk een instituut als de Nationale
ombudsman een rol kan spelen als mensen zich willen beklagen over de wijze
waarop een verzoekschrift is afgedaan. Het recht van beroep of bezwaar lijkt
mij in dit kader zwaar; ik denk niet dat wij daartoe moeten overgaan. Wellicht
komen wij daar in ander verband nog eens op terug, als wij spreken over het
klachtrecht van burgers.Voorzitter! Ik kom tot de vragen en opmerkingen van de heer Schutte. Op
een enkele ben ik al ingegaan. De beleidsvrijheid die in het wetsartikel staat
om bedoelde wettelijke bepaling te maken heeft inderdaad die geclausuleerdheid.
Dit is opgenomen, omdat niet iedereen daaronder moet kunnen vallen. De portee
van het wetsartikel is dat de wetgever snel aan het werk kan
gaan.Wat de lagere overheden betreft, kan er sprake zijn van zulke uiteenlopende
situaties dat een uniforme regeling voor de behandeling van bepaalde verzoekschriften
niet goed mogelijk is. In een dergelijk geval kan gedacht worden – maar
dat zal dan nader geregeld moeten worden – aan delegatie.De heer Koekkoek vroeg: moet er voor de verzoekschriften van Tweede en
Eerste Kamer niet ook een wettelijke bepaling komen? Ik vind de argumenten
die de heer Schutte terzake heeft aangevoerd overtuigender dan die van de
heer Koekkoek. Ik geloof niet dat het in het denken inzake de scheiding der
machten de wetgever is die dit moet bepalen, aangezien Tweede en Eerste Kamer
een voorziening hebben aan de hand waarvan zij het zelf kunnen bepalen, sterker
nog het zelf al bepaald hebben. Er is al vrij uitgebreide regelgeving op dit
gebied die beide Kamers daarbij hanteren. Wat de heer Koekkoek voorstelt,
vind ik ongewenst.De heer Koekkoek (CDA):Als je zegt "de wet stelt regels", kan die regelingsopdracht zich ook
uitstrekken tot de behandeling van verzoekschriften door beide Kamers der
Staten-Generaal. De regering zegt: dat is de bedoeling niet. Daar heb ik natuurlijk
vrede mee, maar het betekent dat de regeling van de behandeling van verzoekschriften
door de Kamers bij reglement van orde gebeurt, terwijl de Grondwet zegt dat
de wet die regels moet stellen. Dat staat haaks op elkaar. Ik vind dit een
onduidelijkheid die de nota naar aanleiding van het verslag niet heeft kunnen
wegnemen. Dit doet mij er ernstig aan twijfelen of wij die onduidelijkheid
in de Grondwet moeten zetten.Minister Dijkstal:Bij mijn beste weten heeft u gelijk dat de wetgever in theorie een wet
kan maken die bepalingen bevat die zich ook uitstrekken tot het parlement.
De vraag is of dit wenselijk is. Het gaat meer om een visie op de verhoudingen
in de trias politica. Het is de vraag of je met het oog daarop moet zeggen,
aangezien de Grondwet ruimte geeft voor de theorie van de scheiding der machten:
hier dient de wetgever niet in te treden; dit is een eigen verantwoordelijkheid
van die andere onafhankelijke macht.De heer Koekkoek (CDA):Daar ben ik het mee eens, maar dat staat niet in de Grondwet. Als gesteld
wordt "de wet stelt regels" en er daarnaast regels zijn die gesteld worden
door de Kamers, botst dat met elkaar. Dat is het probleem.Minister Dijkstal:Nee. Er ontstaat dan precies dezelfde discussie als ik net met de heer
Rehwinkel heb gehad. Dat zou zo zijn, als je voor alle verzoekschriften op
elke plek in elke vorm een wettelijke regeling verplicht zou stellen. Mijn
redenering in de richting van de heer Rehwinkel was dat je wel eens in een
situatie kunt komen waarin het niet kan of waarin het zeer onwenselijk is,
om redenen die ik net noemde en die u deelt.De heer Koekkoek (CDA):De opdracht "de wet stelt regels", houdt in dat de competentie bij de
wetgever berust en niet meer bij andere organen, dus niet meer bij de Kamers
der Staten-Generaal. Dat vind ik een onwenselijke situatie en dat moeten wij
niet in de Grondwet zetten.Minister Dijkstal:Mij dunkt dat dit een redenering a contrario is die geen hout snijdt.De heer Koekkoek (CDA):Dit is de bedoeling van dergelijke bepalingen volgens de grondwetsgeschiedenis
van 1983.Minister Dijkstal:Die heb ik niet bij de hand.De heer Schutte (GPV):Ik wil een ander accent leggen. Mijn vraagstelling had dezelfde achtergrond
als die van de heer Koekkoek. Alleen is mijn conclusie dat je ook artikel
5, straks gewijzigd, moet interpreteren in het geheel van de Grondwet. Die
opmerking heeft de minister in ander verband ook gemaakt. Uit het geheel van
de Grondwet vloeit voort dat je niet behoort te interpreteren dat de wetgever
zijn competentie zou moeten gebruiken in de richting van de Staten-Generaal.Voorzitter: GiskesMinister Dijkstal:Dat is juist, maar ik begrijp dat de heer Koekkoek met de volgende redenering
komt. Als de Grondwet aangeeft dat regels bij wet moeten worden gesteld, en
als men van oordeel is dat dit zich niet zou moeten uitstrekken tot het parlement,
rijst de vraag of de regels die het parlement opstelt – die worden niet
bij wet maar bij reglement van orde gesteld – wel grondwettelijk zijn.
Verwijzend naar de redenering van de heer Schutte, herinner ik eraan dat de
Grondwet de eigenstandige positie van het parlement erkent. Daar vloeit automatisch
uit voort dat het hele interne reglement van het parlement een eigen, bijna
wettelijke status heeft.De heer Koekkoek (CDA):Langs die lijn wordt de voorgestelde bepaling zodanig opgevat dat deze
opdracht aan de wetgever de regelingsbevoegdheid van de Kamers onverlet laat.
In dat geval rijst het bezwaar dat men al begint met een bepaling in de Grondwet
op te nemen die eigenlijk niet helemaal zegt wat er staat.Minister Dijkstal:Dat is waar. Voor de duidelijkheid en het gemak zou het beter zijn wanneer
wij geen scheiding der machten zouden hebben, maar slechts één
macht. Dan kan alles voor iedereen hetzelfde worden geregeld, maar daaraan
zijn zulke grote nadelen verbonden dat wij die weg niet kiezen. Inderdaad
vloeit dit effect eruit voort, maar ik vind het aanvaardbaar.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Als vermeld wordt "de wet stelt regels", betekent dit toch niet een uitputtende
bevoegdheid voor de wetgever? Ik neem dat er dan altijd nog voor andere organen
een bevoegdheid is om aanvullend te reguleren.De heer Koekkoek (CDA):Neen. Ik moet u tegenspreken. Wanneer in de Grondwet wordt vermeld "de
wet stelt regels", berust de regelingsbevoegdheid bij de wetgever. Delegatie
is mogelijk. In dat kader kan de wetgever anderen de bevoegdheid tot nadere
regeling geven. De wetgever zou dus kunnen stellen: nadere regels worden gesteld
in het Reglement van orde. Echter, als het zo niet wordt geformuleerd, hebben
in principe de Staten-Generaal geen regelingsbevoegdheid. Met andere woorden:
"de wet stelt regels" is dus geen alomvattende regelingsbevoegdheid,
maar betekent wél dat regelingsbevoegdheid aan de Staten-Generaal wordt
ontnomen, tenzij de wetgever die bevoegdheid uitdrukkelijk aan de Staten-Generaal
geeft.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik meen dat wanneer de wet verder niets regelt, je niet kunt zeggen dat
andere instanties geen bevoegdheden hebben. Inderdaad is het mogelijk dat
de wetgever de Staten-Generaal de bevoegdheid toekent om eigen regels te stellen,
maar naar mijn gevoelen is dat niet nodig. In het systeem van de Grondwet
heeft het parlement nu eenmaal een eigen bevoegdheid.De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! Ik vrees dat ik mevrouw Scheltema opnieuw moet tegenspreken.
Als gesteld wordt "de wet stelt regels" berust de regelingsbevoegdheid bij
de wetgever en is er slechts ruimte voor andere organen wanneer de wetgever
die bevoegdheid uitdrukkelijk toekent.Minister Dijkstal:En daarmee zijn wij terug bij de discussie met de heer Rehwinkel. Als
het mogelijk zou zijn geweest om te doen wat de heer Rehwinkel voorstelt –
voor alle categorieën in alle denkbare vormen een wettelijke regeling
maken – had men de vraag moeten beantwoorden: wat te doen met het parlement?
Zou dan specifiek in de Grondwet moeten worden aangegeven dat datgene wat
voor allen wettelijk geldt, vanwege de scheiding der machten níét
geldt voor het parlement? De discussie met de heer Rehwinkel gaat over de
vraag of iets dergelijks wel mogelijk is. Als het níét mogelijk
is, zal de wetgever een aantal categorieën en procedures kunnen benoemen,
maar niet alle. Daaruit vloeit logischerwijze voort dat datgene wat de wetgever
niet in de wet kan regelen, niet betekent dat anderen die daar niet als categorie
onder vallen, niet vrij zouden zijn om er zelf nog iets aan te doen. Daarmee
komen wij uit bij de vrees van de heer Rehwinkel dat bepaalde organen de zaken
maar laten lopen. Bij dit alles komt ook het parlement naar voren dat óók
zijn eigen regels kan maken. Al met al ben ik het in deze context niet met
de heer Koekkoek eens.De heer Koekkoek (CDA):Wij moeten hierover niet aan de gang blijven, maar het lijkt mij toch
goed in dit verband nog even de grondwetsgeschiedenis te raadplegen. Immers,
wij moeten nu niet qua terminologie aan de Grondwet een ándere uitleg
gaan geven dan in het verleden is gebeurd. Dat leidt tot verwarring.Minister Dijkstal:Via het apparaat dat ik voor mij heb, en dat volgens mij nog niet onder
het briefgeheim valt, wordt mij gemeld dat misschien een misverstand ontstaat
doordat er verschil moet worden gemaakt tussen interne regels, die in een
reglement van orde staan, en externe regels. Die interne regels bepalen hoe
om te gaan met wat binnenkomt. De externe regels binden de burgers. Dat kan
hier een reden voor miscommunicatie zijn. Wat zojuist door mevrouw Scheltema
en anderen is gezegd, vind ik vooralsnog logischer dan hetgeen de heer Koekkoek
heeft gezegd.De heer Koekkoek (CDA):Nu brengt de minister een ander punt in discussie. Ik hoop dat hij wil
reageren op mijn punt, namelijk dat het voor de verzoeker, de burger die ons
iets vraagt, niet uitmaakt of de wijze van behandeling nu geregeld is in een
reglement van orde of in een Wet Nationale ombudsman, om maar iets te noemen.
Het gaat de burger erom dat hij behoorlijk behandeld wordt. Wat dat betreft
heeft ook een reglement van orde bindende werking voor de burger.Minister Dijkstal:Natuurlijk, en wie ben ik om het parlement nu verder een advies te geven?
Het is niet ondenkbaar dat als straks nadere regelgeving wordt ontwikkeld,
het parlement, als het nog afwijkende regels heeft, nadenkt over de mogelijkheid
om die identiek te maken. Dat is dan de materiële kant.De heer Schutte stelde een lastige vraag, namelijk hoe wij moeten omgaan
met individuele Kamerleden die als bevoegd gezag zouden moeten worden aangemerkt,
in de zin van artikel 5 van de Grondwet. Het probleem is mijns inziens dat,
in de strikte zin van het woord, als criterium geldt dat betrokkene om als
bevoegd gezag te worden aangemerkt, over bevoegdheden beschikt ten aanzien
van het verzoek. Voor individuele Kamerleden gaat het om petities waarin burgers
verzoeken om een bepaalde kwestie aan de minister voor te leggen. In die redenatie
zijn individuele Kamerleden bevoegd gezag.De vraag die zich opwerpt, is wel hoe dit specifieke geval van individuele
Kamerleden en bevoegd gezag zich verhoudt tot de algemene positie van de Kamer
met, zoals net al werd aangeduid, een eigen reglement van orde en een wijze
van omgaan met petities. Dat is best interessant. In het verleden is hierover
in dit huis vaker gesproken. Het is een dilemma waar elk Kamerlid voor staat.
"Wat doe ik met die brief met dat verzoek?". Moet die niet eigenlijk worden
doorgeleid naar de commissie voor de Verzoekschriften? Is dat niet de commissie
die dergelijke zaken namens de Kamer afdoet? De praktijk is echter wel eens
anders. Daarom is dit niet zonder relevantie.De heer Schutte (GPV):Mij gaat het erom dat moet vaststaan dat wat een Kamerlid ook doet met
de post die bij hem of bij zijn fractie binnenkomt, uitsluitend voor de verantwoordelijkheid
van dat Kamerlid of van zijn fractie kan komen. De wetgever kan nooit, met
welke goede bedoelingen ook, voorschrijven wat de Kamer moet gaan doen.Minister Dijkstal:In het verlengde wat ik eerder in het algemeen heb gezegd, lijkt wat de
heer Schutte nu zegt mij juist.De heer Koekkoek (CDA):Mevrouw de voorzitter! Ik dank de minister voor zijn beantwoording. Hij
heeft de bepaling met enthousiasme verdedigd, maar het blijft toch de vraag
of wij haar in de Grondwet moeten opnemen. De CDA-fractie zal die afweging
maken. Daarbij zal de verhouding tussen deze bepaling en de regelingsbevoegdheid
van de Staten-Generaal een rol spelen. Bij de stemming morgen zal het resultaat
van die afweging blijken.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, morgen te stemmen.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19971998-3308-3317.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl