Voortzetting van de behandeling van - het wetsvoorstel Vaststelling van een nieuwe Geneesmiddelenwet (29359); - het wetsvoorstel Wijziging van Hoofdstuk III van de Wet op de Geneesmiddelenvoorziening en van afdeling 5 van titel 7 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek (28494)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 3388-3402

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

27-02-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 51, pagina 3388-3402

16-02-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29359Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28494Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 8 februari 2006 over de loonontwikkelingPagina 3365-3373
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 16 februari 2006 over de geannoteerde agenda JBZ-raad van 20 en 21 februari 2006Pagina 3402-3406
Behandeling van het verslag van een algemeen overleg met de minister en de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over babysterfte (29323, nr. 23)Pagina 3363-3365
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 2 februari 2006 over herkeuringen WAOPagina 3373-3377
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 16 februari 2006)Pagina 3406-3407
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 9 februari 2006 over Cultuur en economiePagina 3379-3386
Voortzetting van de behandeling van - het wetsvoorstel Vaststelling van een nieuwe Geneesmiddelenwet (29359); - het wetsvoorstel Wijziging van Hoofdstuk III van de Wet op de Geneesmiddelenvoorziening en van afdeling 5 van titel 7 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek (28494)Pagina 3388-3402
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 16 februari 2006)Pagina 3386-3388
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 2 februari 2006 over de warmtekrachtkoppelingPagina 3377-3379
Presentie en opening (dinsdag 16 februari 2006)Pagina 3363-3363

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 128 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Vaststelling van een nieuwe Geneesmiddelenwet (29359);het wetsvoorstel Wijziging van Hoofdstuk III van de
Wet op de Geneesmiddelenvoorziening en van afdeling 5 van titel 7 van Boek
7 van het Burgerlijk Wetboek (28494).(Zie vergadering van 15 februari 2006.)De algemene beraadslaging wordt hervat.Minister Hoogervorst:Voorzitter. Ik dank de Kamer voor haar inbreng in eerste termijn. Gezien
de tijdsdruk, zal ik proberen om zo bondig mogelijk te antwoorden. Er zijn
echter heel veel vragen gesteld. Er zijn ook heel veel amendementen ingediend.
Ik geloof dat het er inmiddels drie keer zoveel zijn als bij de Zorgverzekeringswet
zijn ingediend. Ik denk dat het verstandig is dat ik de Kamer voor de stemmingen
een schriftelijke reactie op alle amendementen doe toekomen. Dat bespaart
mij nu wat tijd. Bovendien heb ik dan de mogelijkheid om de amendementen wat
zorgvuldiger te becommentariëren, want er liggen er heel veel dicht bij
elkaar en zij hebben toch grote technische consequenties als zaken niet goed
lopen.Ik wil eerst wat algemene opmerkingen maken. Vervolgens wil ik spreken
over de positie van de verpleegkundigen, de apotheekhoudende huisartsen, de
apotheken, de apothekers en de drogisten. Daarna wil ik het hebben over geneesmiddelenbewaking
en over het vraagstuk omtrent reclame. Ten slotte heb ik nog vele losse eindjes
aan het einde van mijn betoog.Dankzij deze nieuwe Geneesmiddelenwet worden oude wetten die gedateerd
zijn geraakt, samengevoegd. Het doel ervan is vooral vereenvoudiging, een
zekere deregulering – daarover gaat het debat met name – vermindering
van vergunningen, terugdringing van administratieve lasten en implementatie
van Europese richtlijnen. Het is dus grotendeels een vrij technische
wet. Toch hebt u er onderling een uitgebreide politieke discussie over gevoerd.
Nu voer ik die met u. Alle deelnemers aan het debat hebben het gehad over
het belang van patiëntveiligheid. Die is zeer nauw met dit onderwerp
verweven. Ik ben het daar heel erg mee eens. De heer Vendrik heeft als relatieve
nieuwkomer gevraagd hoe het komt dat er zo veel over moet worden gesproken
en dat probleem nog niet is opgelost. Allereerst hecht ik eraan, op te merken
dat niet alleen Nederland een probleem heeft met patiëntveiligheid, maar
ook de rest van de wereld en dat het deels niet te voorkomen is dat er ongelukken
gebeuren. Verkeersongevallen kun je ook wel terugdringen, maar nooit helemaal
voorkomen. Ik denk verder dat het in belangrijke mate onontgonnen terrein
is. De medische stand heeft het heel lang als onvermijdelijk beschouwd dat
er op het gebied van de patiëntveiligheid wel eens iets mis kon gaan.
In de medische praktijk is nu op dat vlak ontzettend veel in beweging. Daar
hebben wij ook zeer veel initiatieven voor liggen, niet zozeer in deze wet
als wel daarbuiten. Zo is er sprake van een elektronisch patiëntendossier,
een elektronisch medicatiedossier en elektronisch voorschrijven. Daar kom
ik op terug. Aan de andere kant zijn in het debat oplossingen als het voorschrijven
van een veiligheidsmanagementsysteem, dat alle ziekenhuizen in dit land in
het jaar 2008 moeten hebben, helemaal niet genoemd. In het algemeen kan met
ICT- en veiligheidssystemen ontzettend veel worden bereikt om de patiëntveiligheid
te vergroten. De sleutel ligt natuurlijk vooral in de manier waarop de professionele
groepen in de medische zorg dat gaan oppakken.De heer Vendrik noemde de drie P's: precisie, professionaliteit en prudentie.
Die spreken mij in dit geval zeer aan. Zij maken dat er veel moet worden samengewerkt
tussen de medische professionals. Dat kan in de praktijk problemen opleveren.
Voorzover ik de medische wereld in de afgelopen drie jaar heb leren kennen,
streeft iedereen daarin welgemeend naar grote kwaliteit en een hoge mate van
patiëntveiligheid. Tegelijkertijd zijn er in die wereld zeer sterk gevestigde
belangen waardoor het af en toe heel moeilijk is om de handen in een te slaan
en goed samen te werken. Ik vond de brief die de LHV in december jongstleden
aan de leden van de Kamercommissie heeft gestuurd, een treffend voorbeeld
daarvan. Daarin stond letterlijk: "Is het niet bizar om het wettelijke
domeinmonopolie van de apotheker te handhaven, terwijl de dokter het moet
doen met wettelijke titelbescherming?" Verder stond erin: "De beroepenscheiding
tussen arts en apotheker is slechts dienstbaar aan het farmaoligopolie."
Ik ken de huisartsen als beroepsgroep die sterk hecht aan het afschermen van
het eigen terrein. Apothekers zetten zij nu wel heel drastisch bij het grof
vuil. Dat lijkt mij niet helemaal de bedoeling. Door de sterke gevestigde
belangen is het vaak een vrij conservatieve wereld met heel goede lobby's.
Daar hebt u de afgelopen weken weer het een en ander van kunnen merken. Als
je in de domeinen iets probeert te verschuiven, worden alle registers opengetrokken.
Door een minieme verschuiving worden meteen duizenden mensenlevens in gevaar
gebracht. Mensen wordt dan in mijn ogen vaak onnodig angst aangejaagd. Wij
hebben dat gezien toen de Zorgverzekeringswet werd besproken en zien dat nu
ook. Het is onze taak door die lobby's en de gevestigde belangen heen te kijken.
Wij moeten vooral onderzoeken wat het belang van de consument en de patiënt
is.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik kan de minister een beetje troosten; het is in de energiesector nog
veel erger.Kan de minister mij vertellen wat de omvang is van het aantal doden als
gevolg van verkeerd medicijngebruik? Ik weet dat ongelukken onvermijdelijk
zijn, net zoals in het verkeer. Is het een expliciete taak van de Inspectie
alle verantwoordelijken nog eens na te lopen en te wegen, zodat er van geleerd
wordt?Minister Hoogervorst:De omvang van het probleem is voornamelijk giswerk. In Amerika heeft men
goed onderzoek gedaan. De patiëntveiligheid staat daar breed voorop,
niet alleen in de farmacie. De conclusie is dat het aantal slachtoffers in
de medische sector hoger is dan het aantal verkeersslachtoffers, maar het
probleem is moeilijk inzichtbaar. Wij weten de omvang niet precies.Ik heb de Kamer verleden week een kwaliteitsbrief gestuurd, waarin een
ambitieus programma wordt voorgelegd om de komende jaren binnen de patiëntveiligheid
grote stappen voorwaarts te maken. De Inspectie krijgt daarin een belangrijke
rol. Wij zullen de normen meer expliciteren en bepaalde veiligheidsnormen,
zoals het hebben van een veiligheidssysteem in ziekenhuizen, zullen wettelijk
worden verankerd.Mevrouw Kant (SP):Ik moest aan het begin van het debat even tot mij laten doordringen wat
de minister bedoelt met zijn opmerking dat wij door de lobby moeten heenkijken.
Ik spreek nu even voor mijzelf. Natuurlijk is er een lobby, maar je behoort
een wetsvoorstel objectief te behandelen en de argumenten te wegen. Wat bedoelt
de minister met zijn opmerking? Aan het eind van dit debat spreken wij over
de marketing van de farmaceutische industrie. Ik hoop dat de minister dan
dezelfde bril opzet en de lobby weglaat. Hoe weegt de minister het zelf? Hij
zegt dit alles naar aanleiding van de kwaliteitsbewaking. Mijn algemene punt
bij dit wetsvoorstel is nu juist dat economische belangen en marktwerking
hier naar mijn mening zwaarder wegen dan kwaliteitsbelangen.Minister Hoogervorst:Het zal in de rest van mijn betoog duidelijk worden dat dit reuze meevalt.
Het gaat slechts om een piepklein stukje marktwerking. Ik begrijp overigens
wel dat het voor de betrokkenen, zoals de drogisterijen, wel degelijk ingrijpend
is. In het grote geheel van de medische sector is het echter een piepklein
stukje. Ik benadruk dit voor de Handelingen.Mevrouw Kant (SP):Ik vraag de minister nogmaals waarom hij de opmerking over de lobby heeft
gemaakt. Ik begrijp het eerlijk gezegd niet goed.Minister Hoogervorst:Ik denk dat mevrouw Kant mij heel goed begrijpt.Mevrouw Kant (SP):Ik trek me zijn opmerking in ieder geval niet aan.Minister Hoogervorst:Dat hoeft ook helemaal niet.Mevrouw Kant (SP):Wie bedoelt de minister dan wel?Minister Hoogervorst:Dat blijkt aan het einde van het debat.Mevrouw Kant (SP):De minister bedoelt blijkbaar iets. Daar houd ik niet zo van.Minister Hoogervorst:Ik ben toch glashelder geweest! Ik heb gezegd dat de Kamer heeft gemerkt
dat er sprake is van ijzersterke lobby's. Wie heeft dat nu niet gemerkt? Ik
ben zelf Kamerlid geweest en weet precies hoe dat gaat. Ik heb niemand van
iets beschuldigd. Ik heb alleen gezegd dat het onze taak is daar enigszins
door heen te kijken en naar de nuchtere feiten te kijken. Daar is mevrouw
Kant het toch mee eens?Mevrouw Arib (PvdA):Ik vind dat de minister namen moet noemen, want ik voel mij nu ook aangesproken.
De Kamer vindt dat één apotheker per apotheek aanwezig moet
zijn. De minister is het daar niet mee eens. Als hij dat schaart onder een
lobby, neem ik hem dat zeer kwalijk. Als er iemand is die kritisch is over
apothekers, ben ik dat wel. Laat de minister maar met namen komen.Minister Hoogervorst:Ik heb wat algemene observaties gemaakt, maar heb niemand ergens van beschuldigd.
Dit moeten de Kamerleden niet doen.Voorzitter. Ik ga het nu over de verpleegkundigen hebben.De heer Buijs (CDA):Ik wil de minister even zeggen dat niet degenen die niet het woord hebben
gevoerd zich nu aangesproken mogen voelen.Minister Hoogervorst:Misschien is het raadzaam dat ik even een biechtstoelprocedure hanteer,
waarbij iedereen even langs kan komen.Er zijn enkele amendementen ingediend over de positie van de verpleegkundigen.
De verpleegkundigen doen in de praktijk zeer verantwoordelijk werk, met een
grote mate van autonomie. Formeel doen zij dat onder de verlengde arm van
de arts, uit hoofde van de Wet BIG. In de praktijk leidt dat soms tot gekunstelde
situaties. Recepten worden vooraf door de arts getekend, maar materieel schrijft
de verpleegkundige voor. Wanneer er meerwaarde is voor de patiënt, de
werkprocessen in het ziekenhuis en voor de thuiszorg moeten wij van die gekunstelde
situatie af. Tevens is dat een stukje erkenning voor de verpleegkundigen en
hun dagelijkse praktijk. Ik neem graag het voortouw voor een doorbraak in
bevoegdheidsverdelingen. Wij halen een stukje van het domein van de arts af,
of misschien dat nog niet eens, maar wij verbreden dan zijn domein een stukje
naar dat van de verpleegkundige.Wij moeten daar voorzichtig mee zijn. Er zijn op dit moment 50.000 voorschrijvers,
artsen en specialisten. Als wij er in een keer alle verpleegkundigen aan toevoegen,
krijg je er 300.000 voorschrijvers bij. Ik denk niet dat iemand dat zal willen.
De specialismen van verpleegkundigen liggen nog niet vast, zodat je niet zo
maar tot een voorschrijfbevoegdheid kunt overgaan. Die kan nu nog nergens
aan worden gekoppeld. Dat moet zorgvuldig worden bekeken.In mijn brief over taakherschikking, van 23 december jongstleden,
betoon ik mij er voorstander van om in één keer alles goed te
regelen in de Wet BIG. Wij zouden alvast bevoegdheden kunnen toekennen aan
wettelijk erkende gespecialiseerde verpleegkundigen. Daarmee worden kwaliteits-
en veiligheidsgaranties geboden. Wij zullen het daar allemaal wel over eens
zijn. Ik heb er geen onoverkomelijke bezwaren tegen om nu in de Geneesmiddelenwet
een beperkte voorschrijfbevoegdheid voor categorieën verpleegkundigen
in te voeren. Dat is de strekking van het amendement op stuk nr. 26 van mevrouw
Schippers. Wij moeten nog wel de mogelijkheden om voldoende kwaliteits- en
veiligheidsgaranties te scheppen bezien. Zo nodig moeten wij die opnieuw bezien
bij aanpassing van de Wet BIG.De heer Vendrik (GroenLinks):Klopt het dat het amendement van mevrouw Schippers zich beperkt tot het
verstrekken en zich niet uitstrekt tot het voorschrijven? De minister lijkt
erin geïnteresseerd te zijn. Ik heb zelf ook een amendement in voorbereiding.
Is het denkbaar dat ik het indien en dat de minister er in de loop van het
debat snel commentaar op geeft, zodat wij precies de politieke toezegging
die hij nu doet kunnen markeren?Minister Hoogervorst:Op de precieze techniek kom ik terug in de brief over de amendementen
die ik heb toegezegd.Mevrouw Schippers (VVD):Mijn amendement gaat wel degelijk over het voorschrijven. Ik heb daaraan
gekoppeld dat er in de Wet BIG wat moet veranderen, maar het is en/en. Ik
heb aangegeven hoe wij dat graag in de Wet BIG opgenomen zouden zien, zodat
je voorkomt dat er een enorme categorie voorschrijvers ontstaat. Wij hebben
het over gediagnosticeerde patiënten en gespecialiseerde verpleegkundigen.
Ik heb in mijn tekst alle mitsen en maren aangegeven. Wij zijn echter van
mening dat deze poot wel degelijk in de Geneesmiddelenwet moet worden opgenomen.
De minister begon over een algemene voorschrijfbevoegdheid. Daar heb ik in
mijn amendement niet om gevraagd.Minister Hoogervorst:Vandaar dat ik met het amendement kan leven.De heer Buijs (CDA):Ik heb ook sympathie voor het voorstel van mevrouw Schippers. Ik heb de
minister toch goed begrepen dat hij eerst de Wet BIG wil aanpassen en pas
daarna dit ten uitvoer brengen?Minister Hoogervorst:Ik heb geen bezwaar tegen het amendement zoals dat nu voorligt. Op 8 maart
hebben wij een algemeen overleg over de Wet BIG en dan kunnen wij spreken
over de nadere consequenties voor de Wet BIG. Dit kan wel.Ik vind het amendement van mevrouw Schippers en de heer Buijs over de
apotheekhoudende huisarts niet echt nodig, maar ik heb er ook geen moeite
mee om het afstandscriterium in de wet vast te leggen. Als de beroepsgroep
daaraan meer vastigheid ontleent, vind ik het prima.Ik heb wel een technische kanttekening bij de tekst van het amendement.
Er wordt gesproken over een vergunning die niet kan worden geweigerd. De toelichting
is daarmee niet helemaal in overeenstemming. Daarin wordt namelijk gesproken
van een mogelijke overbodigheid van de vergunning. Dat kan niet zomaar. De wettekst gaat natuurlijk voor. De IGZ moet echt weten welke huisartsen
een apotheek hebben. Die vergunning is dus wel nodig, al wordt zij min of
meer automatisch toegekend. Ik zou de indieners willen verzoeken, nog even
naar de redactie van de toelichting te kijken. Mijn ambtenaren zullen desgewenst
daarbij helpen.De amendementen op stuk nrs. 36 en 37 van de heer Buijs en mevrouw Schippers
strekken ertoe dat de apotheekhoudende huisarts geneesmiddelen mag bereiden.
Volgens de toelichting doet een groot aantal van de apotheekhoudende huisartsen
dat nog. Dat verbaast mij eerlijk gezegd, want wij weten dat in veel apotheken
op dit moment nog nauwelijks wordt bereid. Dat gebeurt meer en meer in gespecialiseerde
bereidingsapotheken. In 1999 werd al meer dan 95% van de eigen bereidingen
door gewone apotheken geheel of gedeeltelijk uitbesteed. Dat zal sindsdien
alleen maar meer geworden zijn.Wij weten ook uit een inspectierapport van 1999 dat de kwaliteit van de
artsenbereidingen niet goed is. De bereidingen werden onvoldoende geanalyseerd
en er was onvoldoende toezicht op voorraadbereidingen door de huisartsen.
En zo waren er nog wat problemen volgens de IGZ. Volgens ons gaat het om een
heel geringe praktijk die ook niet meer aan de kwaliteitseisen voldoet. Daarom
heb ik grote aarzelingen bij deze twee amendementen.De heer Buijs (CDA):De toelichting bestaat uit twee delen. Het laatste deel heeft de minister
nog niet becommentarieerd. Het betekent dat de apotheekhoudende huisarts ook
magistraal bereide geneesmiddelen mag afnemen van de apotheek. Dat is in het
huidige wetsvoorstel niet mogelijk. Als de minister bezwaar heeft tegen "een
groot deel van de apotheekhoudende huisartsen", ben ik bereid dit te
wijzigen in "een deel van de apotheekhoudende huisartsen".Minister Hoogervorst:Ik weet niet of dat echt helpt. Misschien dat wij op weg naar de stemmingen
daarover nog even contact kunnen hebben.Dan kom ik bij de apothekers en artikel 19: een vent per gebouw of een
vrouw per tent. Dat heeft veel ophef veroorzaakt. Het is niet zozeer dat wij
het nodig vonden artikel 19 af te schaffen, maar wij vonden het niet nodig
dat het bleef bestaan. Het normenkader van de Wet BIG en de kwaliteitswet
is toereikend. Zo bevat de op basis hiervan geformuleerde Nederlandse apotheeknorm
(NAN) nu ook al bepalingen over de aanwezigheid van de apotheker in de apotheek.
Het is dus niet alsof men in een totaal regelloze omgeving komt. Als gevolg
van dit wetsvoorstel wordt de apotheker opgenomen in de WGWB. Dat stelt ook
allerlei eisen aan de apotheker. Hij bevindt zich niet in een geheel vrije
zone waarin hij naar behoefte tientallen apotheken kan houden met maar één
apotheker die daarop toezicht heeft. Hij moet de inspectie echt duidelijk
kunnen maken dat zijn spell of control echt in control is en niet alleen nominaal
is. Ik ga ervan uit dat het zeer professionele beroepsbeoefenaren zijn die
niet helemaal dichtgereguleerd hoeven te worden. Vandaar dat wij geen behoefte
hadden aan continuering van artikel 19, ook omdat wij weten dat artikel 19
geen 100% garantie geeft van de aanwezigheid van een apotheker in zijn
eigen apotheek. Dat is op geen enkele manier te controleren. Wij moeten uitgaan
van de professionaliteit van deze mensen.Mevrouw Kant (SP):Maar de inspectie vindt achteraf plaats. In het geval van zorg en geneesmiddelenbewaking
willen wij graag dat er preventieve maatregelen komen. Het is bijvoorbeeld
ook vanzelfsprekend dat wij voor de huisarts een soort normpraktijk hanteren
om te voorkomen dat er een onhoudbare situatie ontstaat als gevolg van een
te groot aantal patiënten. De minister heeft gezegd dat een en ander
onder de WGBO komt te vallen en dat dit een garantie is. Komt er dan ook een
soort normpraktijk voor de apotheker om te voorkomen dat hij voor een groot
aantal apotheken verantwoordelijk is? Ik doel op de groeiende ketenapotheker.Minister Hoogervorst:Daaraan heb ik geen behoefte. Evenmin heb ik behoefte aan een normpraktijk
voor de huisarts. Het is mij bekend dat er nog steeds huisartsen zijn met
een praktijk voor 4500 patiënten en dat zij hun werk voortreffelijk doen.
Ik heb er geen behoefte aan om dat te verbieden. Evenmin heb ik behoefte aan
de amendementen die op dat punt zijn ingediend. Als de Kamer toch voornemens
is om daaraan vast te houden, gaat mijn voorkeur uit naar het amendement dat
uitgaat van de oude situatie, namelijk dat van de heer Buijs en mevrouw Arib,
en dus niet naar een amendement dat tot doel heeft om de zaak nog verder op
te tuigen door voor te stellen dat wij moeten controleren of de apotheker
op vrijdagmiddag aanwezig is. Mijn devies is altijd dat er, als het niet nodig
is om een wet te hebben, ook geen wet moet zijn. Artikel 19 vind ik overbodig.Mevrouw Kant (SP):De minister gaat voorbij aan mijn punt. Het is de taak van de inspectie
om achteraf te controleren of iemand zijn zorg op goede wijze verleent. De
minister stelt voor om die regel te schrappen, maar hij stelt er geen enkel
alternatief tegenover om de kwaliteit te bewaken. Als hij dat wel doet, ben
ik bereid om daaraan serieus aandacht te besteden.Minister Hoogervorst:Ik heb gezegd dat er wettelijk voldoende is geregeld in de vorm van de
Kwaliteitswet en de WGBO waaronder zij komen te vallen. Dat stelt eisen aan
de professionaliteit van de beroepsbeoefenaar. Ik was en ben er geen voorstander
van om de Nederlandse apotheker als het ware bij het grofvuil te zetten. Hij
is immers zeer hoog opgeleid en ik ga ervan uit dat hij zijn professionaliteit
op een goede manier wil gebruiken. De afgelopen jaren is tot mijn vreugde
gebleken dat er wat dat betreft een behoorlijke vooruitgang is geboekt. Ik
heb er geen zin in om allerlei eisen te stellen, terwijl ik vooraf zeker weet
dat die in de praktijk niet of nauwelijks handhaafbaar zijn. Die eisen zullen
bovendien betrekking hebben op zaken waarvan ik nu al weet dat die in de praktijk
niet of nauwelijks voorkomen.Mevrouw Schippers (VVD):Wat dat betreft ben ik het met de minister eens. Hij heeft gezegd dat
er al allerlei kwaliteitseisen voor apothekers bestaan. Om een goed oordeel
te kunnen geven, lijkt het mij relevant om al die bestaande eisen op een rij
te zien. Is de minister bereid om daarvoor te zorgen en om dat overzicht aan
de Kamer te sturen?Minister Hoogervorst:De apotheker moet verantwoorde zorg leveren. Daartoe heeft de beroepsgroep
zelf een definitie opgesteld in de NAN. Daarin staat ook dat de apotheker
wel degelijk frequent aanwezig moet zijn. Dat wil overigens
niet zeggen dat dit elke minuut van de dag het geval moet zijn.Mevrouw Schippers (VVD):Die normen zijn allemaal vastgesteld in de huidige context. Gezien de
ontwikkelingen in de samenleving die ook niet aan de apotheker voorbij gaan,
pleit ik voor aanpassingen. Dat dient ook te gebeuren met het oog op het feit
dat het als gevolg van het amendement-Buijs/Arib wel is toegestaan dat een
apotheek midden in de stad 5000 patiënten heeft en dat het niet is toegestaan
dat een apotheek in het landelijk gebied 2000 patiënten telt. Het laatste
zou onverantwoordelijk zijn. Ik heb vragen gesteld over de kwaliteitseisen.
Ik ben namelijk van mening dat het noodzakelijk is om goede kwaliteitseisen
te stellen waaraan de apotheker moet voldoen. Het maakt niet uit of er sprake
is van een apotheek met 5000 patiënten of van twee apotheken met 2000
patiënten, als zij zich maar aan die eisen houden.Minister Hoogervorst:Bij de becommentariëring van de amendementen zal ik wat preciezer
proberen aan te geven aan welke kwaliteitseisen, bijvoorbeeld uit hoofde van
de NAN, een apotheker moet voldoen, ook als artikel 19 niet zou bestaan. Het
is in de huidige wet goed afgedicht. Mocht de Kamer toch willen vasthouden
aan de norm van één vent per tent, dan doe ik dat liever op
een heel eenvoudige manier dan zwaar opgetuigd met allerlei aanwezigheidseisen.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ook voor D66 is het zeer van belang dat de kwaliteitseisen eens goed op
een rij worden gezet. In mijn inbreng van gisteren heb ik duidelijk aangegeven
dat de patiënt het richtsnoer is. Op het moment dat een patiënt
een apotheek binnenstapt, moet hij de beste informatie krijgen. Daarbij zijn
die kwaliteitseisen heel relevant.Minister Hoogervorst:Dat ben ik met u eens. Ik zal bekijken wat ik daarover op korte termijn
voor u kan verzamelen.Mevrouw Arib (PvdA):Ik ben het eens met VVD en D66 over die extra kwaliteitseisen. De NAN
is vrijblijvend; het is aan de beroepsgroep om zich er wel of niet aan te
houden. De aanwezigheid van één vent per tent hoort daar niet
onder te vallen. De heer Buijs en ik hebben een amendement ingediend om ervoor
te zorgen dat de aanwezigheidseis niet onder de NAN komt te vallen. Het moet
wettelijk worden geregeld.Minister Hoogervorst:Ik zal het precies opschrijven. Als de beroepsgroep eenmaal die norm heeft
opgesteld, dan valt het onder de definitie van verantwoorde zorg en zal de
inspectie het als norm hanteren. Indirect is het dan wettelijk verankerd.De heer Van der Vlies (SGP):Voor mij was de invalshoek dat een patiënt of cliënt de apotheek
binnenstappend erop moet kunnen vertrouwen dat hij adequaat en vertrouwenwekkend
antwoord krijgt op zijn eventuele vragen. De apotheker is de enige die ultieme
deskundigheid in huis heeft en overziet. Hij kan niet altijd aanwezig zijn –
dat is de praktijk van het leven – maar in dat geval moet er voor adequate
vervanging worden gezorgd om zo dicht mogelijk bij het gewenste niveau te
blijven. Dat is de essentie van een amendement van mijn hand.Minister Hoogervorst:Dat gaat net weer een stap verder. Het is nu redelijk goed wettelijk verankerd.
Een amendement dat een en ander nog verder dichtschroeit, zal in de praktijk
niet zoveel uitmaken. Ik zie helemaal geen toestanden voor mij waarin één
apotheker drie apotheken aanstuurt. Ik heb geen behoefte aan dit amendement.De heer Vendrik (GroenLinks):De NAN wordt door de beroepsgroep vastgesteld. De normen hebben daarmee
een soort algemeen verbindend verklaarde werking voor alle apothekers. Ze
bevatten natuurlijk ook de wettelijke normen, zoals het huidige artikel 19.
Wat gebeurt er met de NAN als artikel 19 uit de wet wordt gehaald? Voor de
beroepsgroep wordt het dan facultatief. Ik sluit niet uit dat in de komende
jaren een situatie ontstaat waarin een deel van de apothekers druk gaat uitoefenen
om de praktijk van één vrouw één gebouw te verlaten.
Ik wijs de minister op dit gevaar.Minister Hoogervorst:Ik zie dat niet zo gebeuren. Bovendien moet de IGZ blijven toezien op
de kwaliteit, zeker als zij het gevoel heeft dat de norm van de beroepsgroep
door alle bodems heen zakt.De heer Vendrik (GroenLinks):Het is mij allemaal te vaag wat de inspectie kan afdwingen, wanneer een
wijziging van de NAN wordt voorgesteld. Hoe ziet zo'n proces eruit? Het is
een voorstel van de beroepsgroep en dat wordt, zo lijkt mij, getoetst door
de inspectie. Het is mij echter niet helder of daarmee ook het recht van initiatief
bij de inspectie ontstaat om die normering over te nemen en met nieuwe voorstellen
te komen. Nu is het wel helder: op dit punt mag de zelfregulering nooit voorbijgaan
aan de wet. Wat is er nu op tegen om dat voorlopig zo te houden?Minister Hoogervorst:Ik heb de argumenten diverse keren herhaald. Ik heb ook gezegd dat het
in de praktijk niet zo veel zal uitmaken of het er nou wel of niet in staat.
Ik ga hier geen bloedige strijd over voeren met de Kamer. Als zij echter iets
wil regelen, wil ik wel vragen om het zo simpel mogelijk te houden.De voorzitter:De minister gaat nu door. Hij zit nog middenin de beantwoording van de
vragen over dit onderwerp.Minister Hoogervorst:Voorzitter. Ik kom op de kwestie van de kortingen en bonussen en de apothekersinkomsten.
Toen wij nog maar 500 mln. binnenhaalden, vond mevrouw Arib dat toch zeker
de helft te weinig. Wij zitten inmiddels op 1 mld. en dat vindt zij nog steeds
te weinig. Wij schieten echter al aardig op. De apothekers hebben inmiddels
hun medewerking toegezegd aan het onderzoek naar de praktijkkosten en de inkoopvoordelen.
Ik heb de FIOD en de ECD dan ook niet nodig. Wij gaan met gezwinde spoed aan
het werk. De beoogde datum voor het invoeren van het modulaire tarief is 1 januari
2008.In het amendement op stuk nr. 38 van mevrouw Arib wordt de definitie van
ter hand stellen gewijzigd. Die definitie behelst nu rechtstreeks afleveren
aan de patiënt. Dat is iets wat alleen de apotheekhoudenden mogen. De
terhandstelling is de laatste schakel in de distributieketen, een cruciale
omschrijving die ook op andere plaatsen in de wet doorwerkt.
Mevrouw Arib wil de huidige definitie vervangen door een zorginhoudelijke
definitie. Die zorginhoudelijke definitie doorkruist echter de formulering
van de distributieketen zoals die in de wet is geformuleerd. Het is een technisch
verhaal, maar de wet klopt dan gewoon niet meer. Ik moet daarom in ieder geval
aanneming van het eerste onderdeel van het amendement met klem ontraden. Ik
verzoek mevrouw Arib om daar nog even contact over op te nemen met mijn ambtenaren.Ik kom op de drogisten en de zelfzorgmedicijnen. Ik heb gemerkt dat er
ook op dit terrein nogal wat huiver bestaat bij de Kamer. Daarom wil ik eerst
een aantal feiten op een rij stellen en vervolgens met een soort compromisvoorstel
aan de Kamer komen. Wat ik niemand in het debat heb horen zeggen, is dat het
nu al praktijk is in ons land dat op meer dan duizend verkooppunten, niet
zijnde drogisterijen, zelfzorgmedicijnen worden verkocht. Het gaat dan om
plekken die zich wat verder van een reguliere drogist bevinden, waar winkels
een vergunning hebben gekregen om zelfzorgmedicijnen zonder specifieke kwaliteitseisen
te verkopen. Ik doel op campingwinkels, kleine kruideniers, benzinestations
en dat soort winkeltjes. Zij hebben de vergunning tot verkoop van een limitatieve
lijst van zelfzorggeneesmiddelen. Dat is al zo'n dertig jaar praktijk in Nederland
en wij hebben daar eigenlijk nooit problemen mee ervaren.Er hebben ons nooit berichten bereikt dat als gevolg hiervan mensen of
groepen mensen in de problemen zouden zijn gekomen. Dat is niet zo vreemd,
want het zijn zelfzorgmedicijnen. Wat zijn zelfzorgmedicijnen? Dat zijn medicijnen
die bij normaal gebruik veilig zijn. Daarom heet het ook zelfzorg. Het gaat
om aandoeningen die iedereen zelf kan vaststellen, zoals koorts, hoofdpijn,
verstopping, en waarvoor je zelf de medicatie kunt kopen. De veiligheid van
die zelfzorgmedicijnen wordt niet door mij beoordeeld, maar door experts,
door de enige instantie in Nederland die daarover gaat en dat is het CBG.
Ook andere organisaties zeggen dat bij normaal gebruik zelfzorggeneesmiddelen
veilig zijn. Dat zegt ook het Nivel in het rapport dat door velen van u is
aangehaald. De Stichting verantwoord geneesmiddelengebruik zegt in haar signalement
van oktober 2003 over vrije verkoop: deze maatregel past in het streven naar
meer keuzevrijheid voor de consument. Ook de Consumentenbond vindt verruiming,
een grotere beschikbaarheid en meer prijsconcurrentie een goede zaak. De Consumentenbond
heeft, zo is de laatste jaren gebleken, echt oog voor patiëntveiligheid.Natuurlijk is het zo dat zelfzorggeneesmiddelen bij abnormaal gebruik
niet veilig zijn. Zo is het echter met veel dingen die zonder speciale vereisten
in de winkel verkrijgbaar zijn. Er zijn veel normale producten te vinden in
de supermarkt die bij onverstandig gebruik zeer gevaarlijk kunnen zijn, zoals
Glorix. Maar ook vitaminepreparaten – die overal verkocht kunnen worden –
kunnen bij extensieve inname tot vergiftiging leiden. Wat dacht u verder van
sigaretten; ik kan het toch niet laten. Die zijn overal verkrijgbaar, zoals
bij tankstations en supermarkten. Die zijn zelfs bij normaal gebruik al sterk
onveilig en sterk giftig. Als ik straks met voorstellen kom om het aantal
verkooppunten van sigaretten te gaan limiteren, reken ik op een warme steun
van de Kamer om die uit al die boze winkelketens weg te halen. Kortom, bij
normaal gebruik zijn zelfzorgmedicijnen veilig, maar bij abnormaal gebruik
kunnen ze onveilig zijn, maar dat geldt voor honderden zaken in het land.
Daarom zijn er ook geen goede zakelijke, nuchtere redenen om deze producten
niet vrij te geven.Ik begrijp de aarzeling bij velen van u en daarom wil ik een soort compromisvoorstel
doen.Mevrouw Kant (SP):Ik heb dan eerst nog een vraag over de inhoudelijke argumenten. Ik was
het erg eens met de minister toen hij sprak over de verkooppunten. Ik ben
het ook met hem eens als het gaat om het beperken van het aantal verkooppunten
van tabak. Sterker nog, de heer Marijnissen heeft daar zes jaar geleden al
een keer een voorstel voor aangenomen gekregen, maar dat is nooit uitgevoerd.
Hetzelfde geldt voor alcohol. Overmatig gebruik van alcohol is ook gevaarlijk.
Sterke drank moet daarom ook niet worden verkocht in een supermarkt. De mixdrankjes
moeten ook de supermarkt uit. Op dat punt zijn wij het dus eens. Dat is precies
het argument om ook de verkoop van deze zelfzorgmiddelen te beperken tot een
beperkt aantal verkooppunten, apotheek en drogist.Minister Hoogervorst:Alcohol en tabak zijn veel gevaarlijker dan die zelfzorgmedicijnen. Als
je elke dag aan aspirientje slikt, gebeurt er niets met je. Dat is waarschijnlijk
zelfs zeer goed voor je gezondheid. Voor alle zelfzorgmedicijnen geldt dat
als je daar niet een pakje van inslikt, er niets met je gebeurt. Het zijn
zeer veilige middelen. Wij hebben daar een experiment van dertig jaar mee
gehad, op duizend plekken in Nederland. Ik heb daar niemand over gehoord.
Daar is niets mee aan de hand. Dat heeft nooit tot problemen geleid.Mevrouw Kant (SP):U kunt er altijd wel een campingwinkeltje als uitzondering bij halen.Minister Hoogervorst:Dat ging om duizend verkooppunten!Mevrouw Kant (SP):Nederland heeft veel meer verkooppunten. In de VS is een experiment op
veel grotere schaal gedaan. Daar zijn de zelfzorgmiddelen overal te koop.
Het blijkt dat het sterftecijfer als gevolg van verkeerd medicijngebruik daar
twee keer zo hoog is als in Nederland. Dat zijn betrouwbare cijfers afkomstig
uit wetenschappelijk onderzoek. Een middel kan bij goed gebruik wel veilig
zijn, maar het gaat om de gevallen waarin het verkeerd wordt gebruikt of waarin
er sprake is van een gevaarlijke combinatie met andere geneesmiddelen. Ik
vind dat u deze gevaren bagatelliseert.Minister Hoogervorst:Als door liberalisering het aantal verkooppunten toeneemt, zullen er naar
mijn mening geen onverantwoorde dingen gebeuren. De Nederlander slikt met
beleid aspirines en dergelijke.Mevrouw Kant (SP):Het gevaar is de uitstraling dat het heel normaal is om dat soort middelen
te kopen en te slikken. Juist de beperking tot een select aantal verkooppunten
maakt duidelijk dat dit niet normaal is. U zei dat Nivel tot de conclusie
was gekomen dat het vrijgeven van de verkoop van deze middelen veilig is.
Uit dat onderzoek blijkt echter ook dat meer gebruik van zelfzorgmiddelen
tot meer ziekenhuisopnames leidt. Dit instituut is niet zo'n groot voorstander
van vrije verkoop als u suggereert.Minister Hoogervorst:Nivel trekt geen conclusies op het punt van distributietechniek, maar
wijst er wel op dat onvoorzichtig gebruik tot kwalijke gevolgen kan leiden.De heer Vendrik (GroenLinks):De minister gaat er kennelijk van uit dat degenen die zelfzorgmiddelen
bij de campingwinkel kopen, altijd zo goed zo geïnformeerd zijn dat verkeerd
gebruik uitgesloten is. Aan het begin van zijn betoog sprak hij over de verborgen
catastrofe van duizend doden per jaar door verkeerd medicijngebruik. Gisteren
heb ik dan ook gevraagd welk deel daarvan is toe te schrijven aan het gebruik
van zelfzorgmiddelen in combinatie met medicijnen die op recept zijn verkregen.
De minister weet dat daar fouten mee worden gemaakt, dus hij kan nu moeilijk
volhouden dat er niets aan de hand is. De minister moet bewijzen dat die duizend
slachtoffers en die 90.000 ziekenhuisopnames nooit ofte nimmer iets te maken
hebben met het gebruik van zelfzorgmedicijnen al dan niet in combinatie met
medicijnen op recept.Minister Hoogervorst:U moet vooral luisteren naar de deskundigen die mij op dit punt van advies
hebben gediend. Het CBG meent dat dit veilig is, behalve bij excessief gebruik.
Dat hou je natuurlijk nooit helemaal tegen. Er is geen aanwijzing dat een
andere wijze van distributie van deze middelen tot een onverantwoord gebruik
ervan zal leiden. Wij springen ook niet in het diepe, want dit gebeurt al
dertig jaar op duizend verkooppunten. Mij is nooit gemeld dat dit desastreuze
gevolgen heeft gehad. Ik begrijp best dat dit voor drogisterijen van grote
economische betekenis is, maar dat is een andere argumentatie. Veiligheid
moet het doorslaggevende argument zijn.Ik wil de volgende tussenoplossing voorstellen. Er is ervaring opgedaan
met de duizend verkooppunten niet zijnde drogisterijen die een limitatief
aantal zelfzorgmiddelen mogen aanbieden. Ik stel voor om die limitatieve lijst
vrij te geven en dat een paar jaar aan te kijken. Ik ben ervan overtuigd dat
er geen gevaar is, maar ik ben bereid, voorzichtig om te gaan met het vrijgeven
van alle zelfzorgmedicijnen.Mevrouw Arib (PvdA):Ik vraag mij af door welke deskundigen de minister zich heeft laten adviseren.
De Kamer heeft deskundigen gesproken die het vrijgeven van de verkoop van
zelfzorgmedicijnen afraadden. Vooral keelpastilles en andere onschadelijke
middelen worden nu algemeen verkocht. De minister wil nu ook de verkoop van
zelfzorgmiddelen met een contra-indicatie vrijgeven. Dan moet de minister
echt precies aangeven wat er in die campingwinkels en bij benzinestations,
waar hij zo gecharmeerd van is, wordt verkocht. Als dit soort middelen daar
worden verkocht, is dat gewoon strafbaar.Minister Hoogervorst:Ik stel voor dat wij geen complete liberalisering doen, maar deze beperken
tot de limitatieve lijst die nu al bestaat voor de campings en de tankstations.
Geen middel meer of minder, dus geen morning-afterpil, maar precies dat lijstje.De heer Buijs (CDA):De minister maakte een vergelijking met roken en alcohol. Ik herinner
mij dat deze minister samen met de Kamer een pakket maatregelen heeft ontwikkeld
om deze slechte vorm van gezondheidsbederf tegen te gaan. In het verlengde
daarvan kan hij het ook van de andere kant bekijken.De minister heeft in wezen zelf het onheil over zich afgeroepen door een
categorie in te voeren waarbij hij blijkbaar van mening is dat bepaalde zelfzorggeneesmiddelen
niet veilig genoeg zijn. Nu gaat het erom welke indelingscriteria er worden
gehanteerd en hoe deze worden vastgesteld. Wat is voor de algemene verkoop?
De minister stelt voor om die lijst vast te houden. Er zijn ook andere expert
meetings waar een voorlopige indeling is gemaakt, om te kijken wat de indeling
dan moet zijn. Als wij zo doorgaan met praten, voorzie ik dat wij heen en
weer blijven schuiven wat er wel of niet op komt. Mijn voorstel is om eerst
de Europese richtlijnen af te wachten over middelen die wel of niet op recept
zijn. Vervolgens laten wij dat detecteren en verder onderzoeken door onder
andere het CBG. Dat geldt ook voor de voorwaarden en de criteria van het CBG
voor het beschikbaar stellen ervan.De intentie van mijn amendement is dat de drogist een belangrijke, patiëntveilige
rol kan spelen. Het kan niet zo zijn dat de minister zegt dat alles wat buiten
de apotheek is, ook op de camping voorhanden is. Ik wil ook een overzicht
waarom de situatie moet veranderen zoals de minister wil. Ik heb daar geen
indicatie voor. Integendeel.Minister Hoogervorst:Het amendement van de heer Buijs maakt de duizend vrije verkooppunten
die wij nu hebben, ook onmogelijk.De heer Buijs (CDA):Het is inmiddels het amendement-Buijs/Arib op stuk nr. 60 geworden.Minister Hoogervorst:Daarmee wordt de zaak nog verder dichtgemetseld.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik wil het nog even over de rol van het CBG hebben. Is het CBG wel onpartijdig
genoeg om een goede beoordeling te kunnen maken? Welke randvoorwaarden hebben
zij daarbij gesteld?Minister Hoogervorst:Ik kom nog op de positie van het CBG. Dat zijn onafhankelijke
deskundigen die op generlei wijze door de buitenwereld worden betaald of beïnvloed.Wij hebben overigens nooit aan de drogist voorgehouden dat zij van alles
af zouden zijn, als zij zich certificeerden, of dat wij hun positie intact
zouden houden. Vijf jaar geleden heeft mevrouw Borst al aangekondigd dat zij
de drogistenvergunning wilde afschaffen, dus dat kan geen verrassing zijn
voor de drogisten.Het amendement-Buijs/Arib is wel een bijzondere zaak, omdat het tot gevolg
heeft dat de speciale vergunning van die duizend verkooppunten wordt afgepakt.
Als je op een weg rijdt met zware hoofdpijn en er is geen drogist in de buurt,
kun je daar niets tegen krijgen. Op een camping moet je daarvoor ook 30 km
verder. Bovendien worden drogisten en apothekers op een lijn gesteld. De drogist
moet volgens het amendement zelfs verantwoorde zorg gaan leveren. Dat is een
term uit artikel 62, lid 2, van de Wet BIG. Hij moet systematische bewaking
van zorg gaan leveren. Ik heb de heer Buijs gisteren horen zeggen dat de drogisterij
op het emd moet worden aangesloten. Dat wordt heel bijzonder. Hij kan dat
ook niet menen.De heer Buijs (CDA):Dat heb ik ook niet gezegd.Minister Hoogervorst:Ik heb zo-even gesproken over de term verantwoorde zorg. Dat staat in
het amendement.De heer Buijs (CDA):De minister bagatelliseert mijn inbreng. Hij maakt een karikatuur van
mijn amendement. Ik doel met mijn amendement op zelfzorgmiddelen, met name
de NSAID's die forse bijwerkingen kunnen hebben bij verkeerd gebruik. De drogist
kan daarbij een belangrijke rol spelen. De minister lijkt de drogist af te
willen schaffen. Dan moet hij deze middelen bij de apotheek alleen op recept
verkrijgbaar maken. De minister hinkt naar mijn idee op twee gedachten. Hij
stelt dat zelfzorgmiddelen niet geheel veilig zijn. Dus komt er een UA-categorie.
Daarmee lijkt hij echter de huidige receptmiddelen te substitueren naar de
zelfzorgmiddelen. Dan zijn wij nog verder van huis. Mijn voorstel is om, alvorens
de winkels en campings van verkoop uit te sluiten, te bezien welke criteria
nodig zijn om te bepalen wat veilig is, wat een lichte bewaking nodig heeft
en wat een zware bewaking nodig heeft. Een drogist kan de lichte bewaking
goed geven.De opmerking van de minister over voormalig minister Borst klopt overigens
niet. Toevallig was ik ook in die tijd Kamerlid. Toenmalig minister Borst
heeft gestimuleerd dat de drogisterijfunctie qua opleiding, capaciteit, registratie
en dergelijk gekanaliseerd zou worden.Minister Hoogervorst:Ik heb slechts voorgelezen wat in het amendement staat. Misschien bedoelt
de heer Buijs het anders. Amendementen moet ik echter serieus nemen.De heer Buijs (CDA):Over het elektronisch medisch dossier heb ik duidelijk gezegd dat onderzocht
moet worden of er gegevensuitwisseling mogelijk is tussen drogist en apotheker
bij categorieën die door de minister als UA zijn omschreven. Als het
onderzoek uitwijst dat het niet kan, dan kan het niet.Minister Hoogervorst:Ik heb het dus toch goed begrepen. Ik wil het een stukje eenvoudiger maken
door de UA-categorie op een zacht pitje te zetten en alleen de limitatieve
lijst voor de duizend verkooppunten vrij te laten. De rest laten wij zoals
het is. Dat is mijn voorstel.Mevrouw Kant (SP):De minister was toch van plan om een categorie in te stellen van zelfzorgmiddelen
die straks alleen in de apotheek mogen worden verkocht? Kan de minister uitleggen
wat hierbij de gedachte is? Die middelen zijn blijkbaar zo gevaarlijk dat
wij er wellicht een receptgeneesmiddel van moeten maken. Op grond van welke
criteria wil de minister dat doen?Minister Hoogervorst:Ik heb die opmerking gemaakt met het oog op de toekomst, voor bepaalde
middelen die gemeengoed zijn geworden en die weinig bijwerkingen kennen. Als
voorbeeld noem ik een bepaalde vorm van maagzuurremmers. Toch moet de interactie
met andere medicijnen in de gaten worden gehouden. Dat is echter allemaal
toekomstmuziek. Ik voorzie niet dat de UA-categorie op dit moment zwaar gevuld
zou worden.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik voorzie bij deze tussenoptie allerlei bureaucratie in de vorm van controlemechanismen.
Moeten wij dat willen? Is de vraag niet gewoon wel of niet?Minister Hoogervorst:Het is een heel eenvoudige lijst die nu reeds bestaat en die ook handhaafbaar
is.Ik vraag de heer Buijs om nog eens naar zijn amendement te kijken. Hij
zegt immers het allemaal zo niet te bedoelen. In het amendement staat overigens
ook dat ik opleidingseisen moet gaan stellen aan drogisten en assistent-drogisten.
Dat gaat vreselijk ver. Nu kent men een eigen, interne opleiding. In het amendement
wordt mij gevraagd om alles in een ministeriële regeling vast te leggen.
Dat is zware overregulering voor een kabinet dat probeert de administratieve
lasten terug te dringen. Ik vraag de heer Buijs dus heel dringend om nog eens
goed naar zijn amendement te kijken. Dit maakt de zaak ingewikkelder en zwaarder
opgetuigd dan nu. Wij moeten de drogist niet op hetzelfde niveau brengen als
de apotheker.De heer Buijs (CDA):Ik ben bereid die opleidingseis nog eens nader te bekijken. Als ik het
goed begrijp lopen de huidige situatie met de functie van de drogist en de
situatie die u beschrijft niet zo gek veel uit elkaar. Ik ben alleen nog benieuwd
naar de criteria op basis waarvan u de volledig veilige lijst gaat vaststellen.
Die lijst wil ik dan wel eens zien. Ik ben er niet op uit om alles te verbieden
in dit land. Ik denk dat de drogist een nuttige functie kan hebben, zeker
als er binnen de beroepsgroep een eigen certificatiesysteem wordt opgesteld.Minister Hoogervorst:Ook als je het vrijer maakt dan nu, kunnen mensen naar de drogist gaan
om spullen te kopen als zij behoefte hebben aan advisering. Wij weten uit
al die onderzoeken echter wel dat de overgrote meerderheid van de bevolking
geen advies aan de drogist vraagt.De heer Vendrik (GroenLinks):Waar staan wij nu precies? Er is een compromis over de lijst van de duizend
verkooppunten. Wat blijft er dan over van uw eerdere voorstel over de UA-categorie?
U zei net dat medicijnen die conflicteren met medicijnen op recept een gevaar kunnen zijn, maar dat het verder uitzoeken daarvan toekomstmuziek
is. Kunt u dat nog eens toelichten? Ik zou denken: niks toekomstmuziek. Dat
is een van de kwesties die wij nu moeten regelen.Minister Hoogervorst:Gezien de angst die bestaat rond de UA-lijst denk ik dat ik het simpeler
moet doen. Ik zal voor volgende week bij nota van wijziging een nieuw voorstel
doen. Dat zal neerkomen op het volgende. Bij de receptplichtige medicijnen
blijft de situatie zoals die nu is. De categorie UA verwijder ik. Dat was
toch meer voor de toekomst dan voor de huidige praktijk. Wij moeten misschien
niet alle stappen tegelijk willen zetten. De limitatieve lijst voor die duizend
verkooppunten voor de zelfzorg in Nederland wil ik vrijmaken voor iedereen.De heer Buijs (CDA):U gaat dus akkoord met het instellen van UAD, uitsluitend apotheker of
drogist. U weet dat zelfzorgmiddelen ook in de apotheek gekocht kunnen worden.
Wij krijgen dus nog inzicht in de precieze inhoud van de limitatieve lijst
van de algemene verkoop.Minister Hoogervorst:Er is een categorie van zelfzorgmiddelen die alleen bij de apotheek of
de drogisterij verkrijgbaar zijn.De heer Buijs (CDA):Krijgen wij daar nog een overzicht van?Minister Hoogervorst:Ja.Mevrouw Kant (SP):Ik heb gisteren een vraag gesteld over Europa. Ik ben helemaal niet voor
die nieuwe categorie middelen, want dat is alleen maar verwarrend. Stel dat
Europa straks bepaalde middelen registreert als niet-receptgeneesmiddel. Dan
moeten wij dat accepteren. Dan zou je als bescherming een extra categorie
middelen kunnen instellen die alleen in de apotheek verkocht mogen worden.Minister Hoogervorst:Volgens mij is het vooral een nationale beslissing wat je als receptplichtig
middel ziet.Mevrouw Kant (SP):Er is toch een afspraak dat wij het als zodanig moeten accepteren als
het in een ander land in Europa op een bepaalde manier is geregistreerd. Kunt
u dat uitleggen?Minister Hoogervorst:Ik zal die kwestie ophelderen in de nota van wijziging.Mevrouw Kant heeft een groot aantal amendementen ingediend over marketing
van bedrijven. Zij heeft er een inderdaad mooi uitziend rapport over gepresenteerd.
Wij hebben deze discussie al een aantal keren gevoerd. Ik weet dat mevrouw
Kant veel verder wil gaan dan ik; op dit moment zeg ik erbij. Toen ik aantrad,
ben ik geconfronteerd met de door de Tweede Kamer geaccordeerde afspraak dat
vooralsnog zou worden volstaan met zelfregulering, hoewel de IGZ nog altijd
kan ingrijpen als die daaraan behoefte heeft. De IGZ monitort de CAG en heeft
ook een eigen verantwoordelijkheid. In 2007 zal de evaluatie plaatsvinden.
Daarna bekijk ik hoe wij het verder moeten doen. Ik sluit daarbij helemaal
niets uit, maar op dit moment heb ik geen aandrang om dat beleid van zelfregulering
te doorkruisen. Vandaar dat ik geen behoefte heb aan de amendementen die mevrouw
Kant op dat vlak heeft ingediend op de stukken nrs. 48 t/m 51.Ik zeg erbij dat ik weet dat de farmaceutische industrie veel geld uitgeeft
aan marketing van haar producten, misschien hier en daar wel te veel. Ook
weten wij uit ervaring dat een heleboel praktijken die vroeger normaal werden
gevonden inmiddels niet meer als normaal worden gezien. Ik kan mij voorstellen
dat het in de toekomst verder wordt aangescherpt. Tegelijkertijd wil ik zeggen
dat het gaat om een industrie in een omgeving van min of meer vrije marktwerking,
overigens zwaar gereguleerd, met competitie tussen bedrijven. Als bedrijven
vele miljarden investeren in het ontwikkelen van nieuwe medicijnen moeten
ze natuurlijk wel de kans krijgen die aan de man te brengen. Daartoe zullen
ze toch marketing moeten bedrijven. Je krijgt het nooit helemaal weg en ik
zou het ook niet wenselijk vinden als het helemaal verdween.Mevrouw Kant (SP):U slaat hiermee de plank toch enigszins mis, want het is geen gewone markt.
Immers, als er nieuwe geneesmiddelen zijn én patiënten voor wie
ze geschikt zijn, dan worden die nieuwe geneesmiddelen gewoon voorgeschreven,
omdat ze het lijden verlichten of misschien wel de kwaal genezen. Wij betalen
dat met ons allen. Het is in die zin dus geen gewone markt. Daarom is het
ten zeerste geoorloofd om de marketing in te dammen. Immers, de miljarden
die aan marketting worden uitgegeven, betalen wij uiteindelijk met ons allen
via de prijs van de geneesmiddelen. Het is dus wel degelijk een andere markt.Dat u het niet met mij eens bent op dit punt en dat u voorzichtiger bent,
is helder. Als u niet naar mij wilt luisteren, waarom luistert u dan niet
naar het Centraal Planbureau? Dat heeft al enkele jaren geleden voorstellen
gedaan om de marketing voor geneesmiddelen aan banden te leggen.Minister Hoogervorst:Op het advies van het CPB ben ik vorig jaar zomer uitgebreid in een brief
ingegaan. Ik heb dat advies zeker niet zomaar naast mij neergelegd. Ik meen
dat ik op vele punten ervan positief ben ingegaan. Ik verzoek u die brief
nog eens door te lezen. Het is echt niet zo zwart-wit als u het stelt.Mevrouw Schippers heeft een vraag gesteld over het tegengaan van onderbehandeling
door een financiële beloning van zorgverzekeraars van een arts die overeenkomstig
richtlijnen en protocollen voorschrijft. Zij behandelde een interessante casus.
Ik vind dat een goede zaak. In een aantal Europese landen gebeurt het al.
Het is goed dat het gebeurt door dezelfde verzekeraar als die welke ook goedkopere
vormen van voorschrijven stimuleert. Ik denk dat het de kwaliteit ten goede
komt en dat er geen enkel probleem is. De rechter heeft hierover een heldere
uitspraak gedaan. Reclameregels zijn niet van toepassing op de zorgverzekeraars.
Ik denk dan ook dat het amendement in dezen overbodig is.Mevrouw Arib (PvdA):De minister noemt de verkeerde indiener, want ik heb dit amendement ingediend.
Ik heb het intussen ingetrokken, omdat uit de schriftelijke antwoorden op
mijn vraag over de behandeling van diabetespatiënten blijkt dat de minister
de zorgverzekeraars de verantwoordelijkheid wil geven om het te belonen. Ik
ben daar een beetje van geschrokken, want het ging mij erom dat patiënten
de zorg krijgen waarop ze recht hebben. Verder moeten de artsen
gewoon hun eigen richtlijnen nakomen. Zij moeten daar eventueel op aangesproken
kunnen worden. Het was nadrukkelijk niet mijn bedoeling dat zorgverzekeraars
de mogelijkheid krijgen om hier een machtspositie in te nemen.Minister Hoogervorst:Het zou natuurlijk moeten gebeuren zonder dat daar financiële prikkels
voor nodig zijn. Misschien dat wij deze discussie kunnen hervatten bij het
debat over de kwaliteitsbrief?Voorzitter. Mevrouw Schippers en de heer Buijs hebben op stuk nr. 32 een
amendement ingediend over verpleegkundigen. Het eerste deel van het amendement
strekt ertoe verpleegkundigen geneesmiddelen te laten ter hand stellen en
het tweede deel dat verpleegkundigen ook reclame en gunstbetoon kunnen ontvangen.
Ter hand stellen is iets anders dan toedienen. Ter hand stellen is namelijk
het op voorschrift van een arts afleveren van een geneesmiddel door de apotheker.
Toedienen doet de arts en onder zijn verantwoordelijkheid de verpleegkundige.Als mevrouw Schippers wil dat verpleegkundigen reclame en gunstbetoon
kunnen ontvangen, kan zij volstaan met het tweede deel van het amendement.
Ik ben daar echter geen voorstander van. Het gebeurde in het verleden wel,
maar door inspanningen van de CGR en de IGZ is dat voorbij. Ik vind dat reclame
en gunstbetoon gericht moeten zijn op diegenen die voorschrijven en dat doen
verpleegkundigen op dit moment niet. Als in de toekomst categorieën verpleegkundigen
wel voorschrijfbevoegdheid krijgen, is het wel logisch om het zo te regelen.Mevrouw Schippers (VVD):In het amendement staat helemaal niets over gunstbetoon. Er staat iets
in over informatie krijgen. Misschien dat het u goed uitkomt om iets te zeggen
over gunstbetoon, maar hang dat dan niet op aan mijn amendement!Minister Hoogervorst:Het was zeker niet kwaad bedoeld. Als dat zo is, moeten wij er nog eens
naar kijken, want dan is het mijn mensen niet helder wat hier wordt bedoeld.Mevrouw Kant heeft een groot aantal opmerkingen gemaakt over wetenschappelijk
onderzoek en nationale fondsen. Ik weet dat zij mij gaat uitnodigen voor een
debat over het Nationaal Topinstituut Farma. Misschien dat wij er dan een
meer principiële discussie over kunnen houden.Mevrouw Kant (SP):Natuurlijk. Wij spreken ook nog over het mooie boekje met daarin de initiatiefnota.
Dan ontmoeten wij elkaar ook weer.Minister Hoogervorst:Voorzitter. Hoe sta ik tegenover sponsoring van patiëntenorganisaties?
Hieraan is veel aandacht besteed in de media. Ik heb actief contact gezocht
met de patiëntenverenigingen en inmiddels heeft zowel de Stichting CGR
als de patiëntenorganisaties een gedragscode. Daarmee is de zaak bevredigend
geregeld.Het epd en het evs zijn onderwerpen die strikt genomen in dit debat niet
thuishoren. Bij de indiening van het wetsvoorstel inzake epd zullen wij hierover
ongetwijfeld verder spreken.Ik ben graag tot een diepzinnig debat over mediwiet bereid. Het algemeen
overleg over mediwiet uit februari krijgt echter nog een vervolg en dan kom
ik de Kamer vast nog tegen. De voorwaarden voor de verstrekking van mediwiet
zijn nog minder streng dan die voor zelfzorggeneesmiddelen.De heer Vendrik (GroenLinks):Het mag dus ook in campingwinkels worden verkocht?Minister Hoogervorst:Dat gebeurt volgens mij al.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik stel de spirituele reactie van het kabinet op prijs.Minister Hoogervorst:Wat betreft het geneesmiddelenonderzoek bij kinderen juich ik het toe
dat daar een aparte verordening voor is gekomen. In de verordening is geregeld
dat fabrikanten voor indiening van een registratieaanvraag van een nieuw geneesmiddel
een pediatric investigation plan moeten indienen bij de Europese registratieautoriteit.
Dat moet goedgekeurd worden door een speciaal comité van kinderartsen.
Bij definitieve aanvraag van een handelsvergunning moeten alle onderzoeken
die in het plan stonden, uitgevoerd zijn. Het onderzoek moet betrekking hebben
op de werkzaamheid en de schadelijkheid van het geneesmiddel bij kinderen
van alle relevante leeftijdsgroepen. Wij zetten op dat punt echt een grote
stap voorwaarts.Mevrouw Kant (SP):Dat gaat mij even te snel. Welke eisen worden gesteld aan de registratie
van geneesmiddelen voor kinderen? Er wordt om extra onderzoek gevraagd, maar
in Amerika is de FDA tamelijk terughoudend. Er moet daar onderzoek gedaan
zijn en de FDA moet daarvan afweten. Moet naar de punten die de minister genoemd
heeft expliciet onderzoek zijn gedaan of is het voldoende dat als onderzoek
heeft plaatsgevonden, de resultaten bekend worden gemaakt?Minister Hoogervorst:Ik moet daar schriftelijk op terugkomen. Ik heb die kennis niet paraat.Mevrouw Schippers en de heer Buijs hebben een amendement ingediend over
off-labelgeneesmiddelen. Off-label voorschrijven is een noodzakelijk kwaad;
geneesmiddelen worden niet voor alle mogelijke toepassingen onderzocht en
geregistreerd. Het is daarom toegestaan als er medisch en/of wetenschappelijk
bewijs is voor de rationaliteit en er geen alternatieve behandelingsmogelijkheden
voorhanden zijn. Daarbij geldt uiteraard wel de verplichting voor de arts
om de patiënt zo goed mogelijk te informeren. CBG en IGZ geven zo veel
mogelijk informatie aan beroepsbeoefenaren over mogelijke off-labeltoepassingen
van geneesmiddelen. De NAG heeft inmiddels aanbevelingen geformuleerd voor
off-label voorschrijven door huisartsen.Het amendement op stuk nr. 41 strekt ertoe off-label use alleen toe te
staan als daarover binnen de beroepsgroep protocollen of standaarden zijn
ontwikkeld. Als die niet zijn ontwikkeld, dan is overleg tussen arts en apotheker
noodzakelijk. Ik begrijp de intentie van dit amendement maar ik ben toch bang
dat het ongelooflijk moeilijk is om op dit punt toezicht te houden. Daar zou
ook een zware, administratieve rompslomp uit kunnen voortkomen. Ik vraag mij
af of dat door de indieners wordt beoogd.Mevrouw Schippers (VVD):Het gaat mij wat ver om iets wat een professional uit kwalitatief oogpunt
moet doen te bestempelen als administratieve rompslomp. Administratieve rompslomp
is het invullen van formulieren en het doen van overbodige handelingen; dat
moeten wij terugdringen. Bij off-label worden geneesmiddelen buiten de registratietekst
voorgeschreven. Als een medicijn zo nieuw is dat het nog niet in een standaard
of protocol is opgenomen en daarover met de andere professional die daar verstand
van heeft, namelijk de farmaceutisch deskundige, wordt overlegd om als zorgteam
te opereren, dan vind ik het buiten de orde om dat als administratieve last
te bestempelen.Minister Hoogervorst:Dan blijft de vraag open van het toezichtaspect: hoe moet dit punt worden
gehandhaafd?Over het voorschrijven van geneesmiddelen via internet is een amendement
ingediend op stuk nr. 31 door de leden Schippers, Buijs en Arib. Ik ben het
eens met de strekking van het amendement maar ik zit met een technisch probleem.
Zodra er via internet contact wordt gelegd tussen arts en patiënt, ontstaat
er in feite een behandelrelatie. Die wordt als voorwaarde genoemd. Ik moet
de technische uitwerking van dit amendement dus nader bezien, hoewel ik de
bedoeling onderschrijf.Mevrouw Schippers (VVD):Het amendement is aangepast. Daarin staat niet alleen meer "behandelrelatie"
maar "volgens de richtlijnen van de beroepsgroep". Kunt u nagaan
of dat uw vraagtekens ondervangt?Minister Hoogervorst:Ik zal ernaar laten kijken.Het amendement van de heer Buijs op stuk nr. 22 strekt ertoe het voorschrijven
in het algemeen te beperken tot uitsluitend de eigen patiënten. Dat gaat
heel ver. Het komt immers ook voor dat er een fatsoenlijke diagnose gesteld
kan worden, ook als er geen bestaande behandelrelatie is, wanneer de arts
de patiënt op zijn spreekuur ziet. Stel dat je op je vakantieadres naar
de dokter moet. Dat moet toch kunnen? Ik denk niet dat de heer Buijs dit beoogt.De heer Buijs (CDA):Het amendement op stuk nr. 22 is vervallen. Het was juist de bedoeling
om dit onder het internetkopje te laten vallen. Het gaat om de behandelrelatie
volgens de richtlijnen van de KNMG. Mevrouw Schippers heeft dat juist omschreven.Minister Hoogervorst:Wellicht kan dit amendement worden gecombineerd met het amendement van
mevrouw Schippers.De heer Buijs (CDA):Ik zeg juist dat het amendement op stuk nr. 22 is vervallen, omdat het
is opgegaan in het amendement van mevrouw Schippers.Minister Hoogervorst:Perfect. Ik loop een beetje achter, want er is sprake van een stortvloed
van amendementen geweest.De heer Buijs heeft mij gevraagd om in overleg met de KNMP te bevorderen
dat er een publiekscampagne komt die patiënten erop attendeert wat zij
van de apotheker als zorgverlener kunnen verwachten. Op dit moment zie ik
de ene na de andere commercial op televisie waarin dat uitgebreid gebeurt.
De KNMP-campagne "Medicijnen werken beter dankzij uw apotheker"
vind ik een schoolvoorbeeld van hoe een beroepsgroep zichzelf op een goede
manier kan presenteren.De heer Buijs (CDA):Het was juist de bedoeling patiënten te informeren dat er ook een
consult bij een apotheker kan worden aangevraagd. Mensen kunnen namelijk apart
worden genomen, zodat zij informatie kunnen inwinnen. Het is niet de bedoeling
dat u dat zelf doet, maar dat u het samen met de KNMP stimuleert.Minister Hoogervorst:Volgens mij gebeurt het, maar ik wil het er met alle plezier nog eens
met ze over hebben.Mevrouw Koşer Kaya heeft gevraagd naar de wenselijkheid van de
tendens dat huisartsen hun eigen apotheek oprichten of misschien vice versa.
Op zichzelf ondersteun ik samenwerking in de eerstelijnszorg. Het slimmer
en doelmatiger organiseren daarvan past in de integrale toekomstvisie op de
eerstelijnszorg en kan beroepsbeoefenaren meer tijd verschaffen om aan hun
zorgtaken te besteden. Dat huisartsen en apothekers als ondernemers daarbij
financiële afspraken maken in dat verband, is op zichzelf onvermijdelijk.
Huisartsen en apothekers blijven vanuit hun professionaliteit natuurlijk wel
volledig verantwoordelijk voor de kwaliteit en de continuïteit van de
geleverde zorg. Het is onaanvaardbaar als artsen en apothekers zich om puur
financiële redenen niet zouden houden aan voorschrijfrichtlijnen en als
de winstmarges van de apotheker, zoals mevrouw Koşer Kaya suggereerde,
van invloed zouden zijn op het voorschrijfgedrag.Het moet helder zijn dat, ongeacht de financiële banden, de tarifering
in overeenstemming moet zijn met de regels van het CTG/ZAio. Daarom zal ik
beroepsorganisaties vragen om zelf regels op te stellen over de transparantie
van financiële relaties tussen huisartsen en apotheekhoudenden. Bij het
achterwege blijven daarvan zal ik kijken of er noodzaak is om de wetgeving
te benutten om die transparantie op te leggen.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Daar ben ik blij om, maar ik zou graag willen weten op welke termijn wij
daar nader bericht over kunnen verwachten.Minister Hoogervorst:Ik zal daar in de toegezegde brief op terug komen. Ik kan nu niets anders
geven dan een heel grove schatting.Mevrouw Arib sprak een beetje schande van de apotheker die € 4
per receptregel teruggeeft aan de cliënt. Ik vind dat echt mooie marktwerking.
Het is nu juist de ellende geweest dat men de winstmarges zonder enig probleem
in eigen portemonnee kon houden, omdat er geen enkele prikkel was om het prijsvoordeel
door te geven aan de cliënt. Dit is bij supermarkten wel heel normaal.
Ik proef hieruit dat er inmiddels zo'n ruim aanbod aan apothekers is dat men
ter verwerving van een stukje marktaandeel, een deel van de winstmarges teruggeeft
aan de patiënt. Dat vind ik prima.Mevrouw Arib (PvdA):Ik kan mij daar iets bij voorstellen. Waar het mij om ging, heb ik nu
helaas niet bij de hand. Ik kan het misschien in tweede termijn voor u op
een rijtje zetten. Wij hebben zitten berekenen wat deze apotheker aan marge
heeft om terug te kunnen geven. Dat was ongeveer € 300.000, als
ik het mij goed herinner, en ondanks dat ging hij niet failliet. Ik heb dit
aan de orde gesteld in het kader van de discussie over inkomsten
van apothekers. Als een apotheker dat geld kan teruggeven en toch niet failliet
gaat, zegt dat veel over de verdiensten van apothekers.Minister Hoogervorst:Zo kan elk goed bericht een negatief randje worden gegeven.Het stimuleren van het fto is verwerkt in tarieven van huisartsen en daarnaast
krijgt de stichting WGV hier een subsidie voor. Het begint zich steeds meer
uit te breiden. Het programma farmacoketenontwikkeling is op dit terrein ook
een goed en nieuw initiatief. Het heeft tot doel om het farmaceutisch overleg
tussen de eerste en tweede lijn op gang te brengen. Het is een groot succes.
De wereld van het fto is dus volop in beweging.Het amendement op stuk nr. 56 van mevrouw Schippers en mevrouw Koşer
Kaya betreft het opnemen van de indicatie in het EMD zodat de apotheker hier
kennis van kan nemen. Ik vind dat een sympathiek amendement. De apotheker
dan daardoor beter zijn werk doen. Het is echter te vroeg om dit op deze wijze
te regelen, want het EMD bestaat nog niet en de wet kent het begrip nog niet.
Als u deze wens tot uiting wilt brengen, kunt u dat beter in een motie doen.
Ik kan dan bij de indiening van het wetsvoorstel over de invoering van het
EMD de bedoeling van deze motie verwerken.De heer Van der Vlies vroeg waarom er geen algemene evaluatiebepaling
voor de gehele wet in het wetsvoorstel is opgenomen, terwijl er wel een evaluatiebepaling
met betrekking tot het functioneren van het CBG is opgenomen in artikel 15.
Het is gebruikelijk om een dergelijke bepaling op te nemen in geheel nieuwe
wetten. Deze wet borduurt echter grotendeels voort op bestaande wet- en regelgeving.
Daarom heb ik in dit geval afgezien van het opnemen van een evaluatiebepaling.Ik heb aan mijn ambtenaren gevraagd of wij de begrippen nog een keer kunnen
hercategoriseren. Zij zeiden dat zij daar het voortraject al een poging toe
hebben gedaan, maar dat het gegeven de hoeveelheid begrippen niet veel simpeler
kan. Als de begrippen nu nog een keer helemaal door elkaar zouden worden gehusseld,
moet de hele wet opnieuw worden nagekeken en dat levert heel veel ellende
op. Ik hoop dat u daar begrip voor hebt.De heer Van der Vlies (SGP):Ik wil nog even terugkomen op de evaluatiebepaling. De minister zei dat
daar voor het CBG in artikel 15 in is voorzien. Hij is van mening dat dit
nodig is omdat het op afstand staat en hij er af en toe naar wil kijken. Hij
zegt daarnaast dat het evalueren van een gehele wet tegenwoordig niet meer
wordt gedaan. Ik zie hier echter wel eens wetten voorbijkomen – ik mag
zelfs wel eens meedoen aan de behandeling ervan – waar de Kamer toch
een algemene evaluatie in opneemt. Ik kan overwegen om dat voor te stellen,
maar ik heb dat nog niet gedaan. Willen wij over drie of vijf jaar niet bezien
hoe deze wet uitwerkt in de praktijk?Minister Hoogervorst:Als wij in deze wet nog wat nieuwe wegen inslaan en niet alleen bestaande
zaken herordenen, bijvoorbeeld door iets nieuws te doen op het gebied van
zelfzorgmedicijnen of de positie van apothekers, ben ik bereid om deze wat
breder te evalueren.De heer Van der Vlies (SGP):Daar hebben wij al afspraken over gemaakt en die wil ik even niet openbreken.Minister Hoogervorst:Als dat niet het geval is, heeft evalueren niet zo verschrikkelijk veel
zin. Wij evalueren ons suf in dit landje. Er moet wel wat te evalueren zijn.De heer Van der Vlies (SGP):Ik houd liever de vinger aan de pols, misschien is dat mijn karakter.Minister Hoogervorst:Ik ben nog een paar dingen vergeten. Ik wil nog wat zeggen over de geneesmiddelenbewaking,
namelijk over de registratieprocedure en de onafhankelijkheid van de registratie
van bijwerkingen. Eerst zet ik de feiten op een rij. Er is namelijk gevraagd
naar de onafhankelijkheid van het CBG en dergelijke. Hoe werkt de procedure
van geneesmiddelenbewaking? Het CBG krijgt informatie van de industrie over
de werking en bijwerkingen van geregistreerde geneesmiddelen. Artsen en apothekers
melden bijwerkingen bij Lareb. Lareb geeft deze informatie door aan het CBG.
Het CBG krijgt dus informatie van twee kanten: de industrie en de medische
professionals. Het CBG maakt uiteindelijk wetenschappelijk verantwoorde afwegingen
ten aanzien van de balans tussen de werkzaamheid en schadelijkheid van een
geneesmiddel. De leden van het CBG worden benoemd op basis van deskundigheid.
Het CBG is een zbo met zelfstandige beslissingsbevoegdheid. De politiek kan
er geen invloed op uitoefenen en de markt ook niet. Het CBG wordt gefinancierd
uit vaste, wettelijke tarieven die kostendekkend zijn. Die worden opgelegd
aan de markt. Er hoeft dus niet om te worden gebedeld om onderzoek te kunnen
doen. Die tarieven worden opgelegd, net zoals De Nederlandsche Bank tarieven
oplegt aan de onder haar toezicht gestelden. Dat maakt het CBG dus echt niet
afhankelijk van de industrie. Mevrouw Kant heeft hiernaar gevraagd.De nieuwe wet introduceert openbaarheid van beoordelingsrapporten, agenda's,
notulen, vergaderingen en verklaringen van belangen. Ik denk dat hierdoor
veel meer transparantie ontstaat dan in de huidige situatie. De enige beperking
van openbaarheid geldt commercieel vertrouwelijke informatie. Daar heeft mevrouw
Kant ook naar gevraagd. Het CBG zal in geval van twijfel in principe het volksgezondheidsbelang
laten prevaleren boven commerciële belangen. Negatieve beslissingen worden
net zozeer openbaar gemaakt als positieve beslissingen. Ook zijn binnen het
CBG de verschillende taken goed gescheiden in tegenstelling tot bij de organisatie
die bij het Vioxx-schandaal was betrokken. Er zijn geen functies waarbij dezelfde
personen zich bezighouden met registratie en bijwerkingen. Dit is functioneel
gescheiden binnen de organisatie, terwijl natuurlijk wel van groot belang
is dat beide bronnen van kennis in diezelfde organisatie aanwezig zijn.Mevrouw Kant (SP):U zei dat ook de onderzoeken waaruit een negatieve beoordeling voortvloeit,
openbaar moeten worden gemaakt. Wat gebeurt er als een geneesmiddel ingetrokken
wordt? De meeste farmaceutische bedrijven zijn zo slim om een medicijn terug
te trekken als zij een negatieve beoordeling aan voelen komen. Sorry dat ik
moeilijke vragen stel.Minister Hoogervorst:Ik neem aan dat het niet openbaar hoeft te worden gemaakt, omdat het niet
op de markt gebracht wordt. Waar zou je voor moeten waarschuwen?Mevrouw Kant (SP):Als er een negatieve beoordeling komt, wordt het ook niet op de markt
gebracht. Het is van wezenlijk belang dat in de wetenschappelijke wereld bekend
wordt dat een bepaald geneesmiddel is ontwikkeld, maar door de farmaceut is
ingetrokken vanwege de bijwerkingen of negatieve effecten ervan of het feit
dat het helemaal niet werkt. Die kennis moeten wij allemaal hebben. Als farmaceuten
voelen aankomen dat het afgekeurd of niet toegelaten wordt, zijn zij zo slim
om het in te trekken.Minister Hoogervorst:Slim zijn zij natuurlijk wel, maar ik neem aan dat wij gewoon voldoen
aan de Europese richtlijnen op dit vlak.Mevrouw Kant (SP):Dat is geen antwoord op mijn vraag.Minister Hoogervorst:Dat is het wel. Het is natuurlijk van belang om te weten of je ervan af
kunt wijken of niet.Mevrouw Kant (SP):Worden onderzoeken naar een bepaald geneesmiddel nu wel of niet openbaar
gemaakt als het ingetrokken wordt?Minister Hoogervorst:Nee, die worden niet openbaar gemaakt.Mevrouw Kant (SP):Dat is dus een probleem.Minister Hoogervorst:Er komt een Europees systeem. Dat is maar goed ook. De EMEA te Londen
verzamelt alle meldingen van bijwerkingen die in Europa worden gemaakt. Zodoende
kunnen snel betrouwbare conclusies worden verbonden aan meldingen die wellicht
per lidstaat incidenteel voorkomen, maar Europees gezien een patroon vertonen.
Het Europese bewakingssysteem van geneesmiddelen ontvangt niet alleen meldingen
van bijwerkingen, maar verplicht ook tot het opstellen van periodieke veiligheidsrapportages.
Een fabrikant van een nieuw geneesmiddel moet eerst om de zes maanden, daarna
om het jaar en daarna om de drie jaar analyses verschaffen van de balans tussen
werkzaamheden en risico's van registratieautoriteiten. Dat zijn zeer zware
verplichtingen. Men is verplicht onmiddellijk onverwachte ernstige bijwerkingen
te melden. Als men daarin niet zorgvuldig is, wordt het bedrijf grandioos
door de markt afgestraft. Een voorbeeld daarvan is Vioxx, waar Merck in een
dag een derde van zijn marktwaarde is verloren toen het probleem aan het licht
kwam.Mevrouw Kant (SP):De minister noemt als voorbeeld Vioxx. Het probleem daar was nu juist
dat het pas werd toegegeven toen de situatie onhoudbaar werd en er al veel
slachtoffers waren gevallen. Je wilt toch graag zo vroeg mogelijk weten of
er iets aan de hand is met een geneesmiddel? Alles wordt nu wel geregistreerd,
maar dat is niet openbaar toegankelijk voor wetenschappers. Het is alleen
toegankelijk voor de instanties uit de verschillende Europese landen.Minister Hoogervorst:Dat zou kunnen. Wij spreken hier over niet onbelangrijke bedrijfsgeheimen.
De bedrijven moeten natuurlijk wel hun winst kunnen maken.Mevrouw Kant (SP):Nu komen wij tot de kern van de zaak. Wij hebben de afgelopen tijd een
zaak gehad, waaruit bleek dat het gebruik van antidepressiva door kinderen
leidt tot meer zelfmoordpogingen. Dat vind ik geen bedrijfsgeheim. Het belang
van de kinderen overstijgt het gemeenschappelijke en wetenschappelijke belang.Minister Hoogervorst:Daar zijn onafhankelijke deskundigen voor, die daarover een beslissing
moeten nemen. Zij moeten rekening houden met de positie van de bedrijven,
maar ook met het belang van de volksgezondheid. Daarom heb ik zojuist gezegd
dat het CBG in geval van twijfel in principe het belang van de volksgezondheid
laat prevaleren boven het commerciële belang. Wij hebben daar zeer zorgvuldig
opererende mensen zitten. Zij hebben geen commerciële belangen en gaan
over het wel of niet toelaten van medicijnen.Mevrouw Kant (SP):Ik neem toch aan dat de farmaceut ook het belang van de volksgezondheid
voorop heeft staan. Dat is misschien niet altijd het geval, maar het zou toch
het uitgangspunt moeten zijn bij de veiligheid van geneesmiddelen. Wat is
nu het vertrouwelijke bedrijfsbelang bij het geheimhouden van bijwerkingen?
Ik zie niet in waarom de minister niet voor openbaarheid in Europa kan pleiten.Minister Hoogervorst:Het is ook niet zo dat alles geheim wordt gehouden. Op de bijsluiter van
alle medicijnen staan uitgebreide waarschuwingen. Hierover wordt zorgvuldig
beslist door degenen die daarvoor zijn opgeleid.De heer Buijs (CDA):Ik ben blij dat de minister dit serieus neemt en ons wijst op de vele
voorwaarden. De kern waaraan een middel moet voldoen, zijn de aan registratie
gebonden eisen. De EMEA stelt dat vast na een halfjaarlijkse en jaarlijkse
rapportage. Mevrouw Kant spreekt over bijwerkingen die zichtbaar worden tijdens
het gebruik, die afwijken van dat wat de geneesmiddelenindustrie zelf al heeft
onderzocht. Deze bijwerkingen kunnen toevallig aan het licht komen. Het registreren
van een onafhankelijk bijwerkingensysteem is wel degelijk van nut. Dat bewijzen
artikelen in de Lancet en in het British Medical Journal. Gelet op zijn betrokkenheid
bij dit onderwerp, moet de minister het amendement op stuk nr. 53 voluit steunen.Minister Hoogervorst:Dat gebeurt toch ook door het Lareb. Dat is een onafhankelijk onderdeel
van het CBG.De heer Buijs (CDA):De minister wil in de nieuwe wet het Lareb laten opgaan in het CBG, zodat
het zijn onafhankelijkheid verliest. Dat is nu juist mijn commentaar.Minister Hoogervorst:Het is een onderdeel van het CBG, maar het is totaal onafhankelijk.De heer Buijs (CDA):Ik vind het geen onderdeel van het CBG. In het amendement staat dat een
onafhankelijke positie voor Lareb gewenst is. De minister raakt
precies de kern.Minister Hoogervorst:De heer Buijs suggereert dat het CBG een soort verlengstuk is.De heer Buijs (CDA):Ook de financiering gaat via het CBG en dat willen wij niet. Wij willen
dat het onafhankelijk is en onder de verantwoordelijkheid van de minister
functioneert.Minister Hoogervorst:Ik financier het CBG toch ook. Waar gaat dit over?Mevrouw Arib (PvdA):Juist door de problemen met Vioxx is men in andere landen tot het inzicht
gekomen dat er een scheiding moet komen tussen de registratie van geneesmiddelen
en de bewaking van de bijwerkingen. De onafhankelijkheid is zeer cruciaal.
De minister haalt elke keer Europa aan, maar men is internationaal tot dit
inzicht gekomen. Ik hoop dat hij het belang daarvan inziet en het amendement
gewoon accepteert.Minister Hoogervorst:Naar mijn gevoel is de onafhankelijkheid zeer goed geregeld. Het wordt
ondergebracht bij een organisatie die door de overheid wordt gefinancierd.
De interne organisatie is niet zo dat degenen die verantwoordelijk zijn voor
de registratie, ook verantwoordelijk zijn voor het bijhouden van bijwerkingen.
Dat zou pas een slechte zaak zijn.Mevrouw Kant (SP):Er is duidelijk een verschil van mening tussen de minister en een deel
van de Kamer. De minister zegt nu weer dat dit wordt ondergebracht bij een
organisatie. Hij wil die organen dus in de toekomst wel degelijk samenvoegen.
Dat willen wij nu juist niet.Minister Hoogervorst:Dat is dan meteen helder.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Het probleem in dezen is dat de een direct door de minister wordt gefinancierd
en de ander via het CBG. Dat kan natuurlijk niet.Minister Hoogervorst:Er is een amendement van mevrouw Arib en de heer Buijs op stuk nr. 43,
waarin staat dat ernstige, onverwachte zaken niet binnen vijftien dagen, maar
binnen twee dagen moeten worden gemeld aan het CBG. Ik snap de bedoeling van
het amendement wel, maar het is strijdig met de Europese richtlijn. Derhalve
ontraad ik aanneming van het amendement met klem.De termijn van vijftien dagen heeft ook een bedoeling. De fabrikant moet
mondiaal informatie verzamelen en een rapport schrijven over de causaliteit
van de bijwerking en over het effect op de balans tussen werkzaamheid en schadelijkheid.
Het lijkt mij duidelijk dat daar meer dan twee dagen voor nodig zijn. Hoe
het ook zij, de Europese richtlijn wordt hier een op een verwerkt.Mevrouw Arib (PvdA):De minister noemt elke keer die Europese richtlijn. Ik zou heel graag
weten hoe dat in andere landen is geregeld. Hoe gaat het er daar aan toe?
Ik ben het er wel mee eens dat de Europese richtlijn gevolgd wordt, maar je
hoeft niet het braafste jongetje van de klas te zijn. In de wet staat een termijn van vijftien dagen. Ik heb er twee van gemaakt.
Het zijn nu vier dagen. Een termijn van vijftien dagen is onverantwoord lang.
Stel dat er iets in Frankrijk gebeurt. Dan moet je toch op korte termijn weten
wat er aan de hand is en binnen vier dagen tot actie komen? Ik zal mijn amendement
wijzigen in vier dagen in plaats van twee.Minister Hoogervorst:Ik zal het excerpt van de desbetreffende richtlijn laten zien.Mevrouw Kant (SP):Ik heb gisteren een vraag gesteld over het monitoringproject dat de Stichting
Lareb mede ontwikkelt. Zij volgt de uitgifte van nieuwe geneesmiddelen in
de apotheken. Voor specifieke geneesmiddelen gebeurt dat meer gestructureerd.
Ik heb begrepen dat de financiering nog niet helemaal rond is. Dat lijkt mij
toch wel belangrijk.Minister Hoogervorst:Die vraag moet ik even meenemen.Het amendement op stuk nr. 44 heeft betrekking op de verplichte melding
van bijwerkingen door beroepsbeoefenaren. Voor de industrie bestaat er een
verplichte registratie en melding van bijwerkingen. Uit onderzoek van de British
Medical Journal is gebleken dat een verplichting voor beroepsbeoefenaren om
bijwerkingen te melden niet leidt tot een verhoging van het aantal meldingen.
Het invoeren van een verplichting leidt dus waarschijnlijk niet tot een verbetering
van de bewaking van geneesmiddelen. Het is wel weer een administratieve last.
Ik ontraad het amendement.Mevrouw Arib (PvdA):Beroepsbeoefenaren kunnen nu al bijwerkingen aan het Lareb melden. Er
is echter sprake van onderregistratie. Omdat men vrij is in het doorgeven
aan Lareb, kunnen wij niet echt nagaan of het ook daadwerkelijk gebeurt. Een
aantal beroepsbeoefenaren doet het gelukkig wel, maar het geldt niet voor
iedereen.Het amendement heeft geen betrekking op alle bijwerkingen. Er staat heel
duidelijk in dat het om ernstige bijwerkingen gaat. Ik ben bang dat wij heel
veel informatie missen als dit niet wettelijk wordt vastgelegd.Minister Hoogervorst:Hoeveel huisartsen zouden er nu in Nederland zijn die een ernstige bijwerking
tegenkomen, maar dat niet melden?Mevrouw Arib (PvdA):Veel!Minister Hoogervorst:Dat is dan niet best. Dat lossen wij dan ook niet op met een wetje. Het
amendement-Arib op stuk nr. 39 heeft betrekking op de geldigheid van de eerste
handelsvergunning gedurende een periode van slechts twee jaar in plaats van
vijf jaar. Ook dat is volledig in strijd met de Europese richtlijnen en daarom
ontraad ik de Kamer met klem om dat amendement aan te nemen.Het amendement-Arib op stuk nr. 42 houdt in dat de fabrikant om de twee
jaar verplicht is om de bijsluiter te controleren. Dat is eveneens strijdig
met de Europese richtlijnen. Bovendien is dat niet nodig, omdat iedere melding
van een bijwerking leidt tot herbeoordeling van de tekst van de bijsluiter.
Er is dus sprake van een continu proces.Mevrouw Kant (SP):Ik heb een amendement ingediend met de intentie om uit te gaan van een
voorwaardelijke registratie van vijf jaar. Naar mijn idee heeft de minister
dat nog niet gezien. Als hij dat onder ogen krijgt, vermoed ik dat hij hetzelfde
antwoord geeft, namelijk dat het niet is toegestaan vanwege de Europese richtlijnen.
De minister heeft dat inmiddels drie keer gezegd in reactie op voorstellen
van de Kamer. Ik stel voor dat de minister op papier zet welke richtlijnen
dat zijn, voordat wij dit debat vervolgen.Minister Hoogervorst:ik heb toegezegd dat ik alle amendementen schriftelijk van commentaar
zal voorzien. Ook zal ik precies aangeven op welke Europese richtlijnen ik
doel.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Het amendement-Arib (stuk nr. 28) is ingetrokken.De heer Buijs (CDA):Ik heb tijdens de vergadering gemeld dat ook het amendement-Buijs op stuk
nr. 22 is ingetrokken.De voorzitter:Het amendement-Buijs (stuk nr. 22) is ingetrokken.Ik doe een voorstel dat overeenkomt met mijn ideale wereld van vanmiddag.
Ik stel voor dat de woordvoerders vijftien minuten de tijd krijgen om zich
voor te bereiden op hun tweede termijn en dat ik ondertussen een kopje thee
drink. Kan de Kamer zich daarin vinden?Mevrouw Kant (SP):Helaas is de wereld niet altijd zo ideaal. Gezien het verloop van het
debat en het feit dat wij nog wachten op een nota van wijziging, kunnen wij
naar mijn oordeel niet verder gaan met de tweede termijn. Ik heb er namelijk
behoefte aan om die nota rustig te bestuderen en misschien wil ik vervolgens
met andere mensen overleggen over de vraag hoe ik een en ander wil wegen.De voorzitter:Ik ben benieuwd hoe mijn voorstel langzaam afbrokkelt.De heer Vendrik (GroenLinks):Straks wil ik graag met de voorzitter een kopje thee drinken. Ik heb geconstateerd
dat er nog wat vragen zijn blijven liggen die in eerste termijn zijn gesteld.
Misschien kan de minister die schriftelijk beantwoorden en wellicht kan hij
ook schriftelijk ingaan op die spannende nota van wijziging over onder andere
de campingwinkels. Ik stel voor om dat enige tijd af te wachten. Het lijkt
mij goed om bij collega's te informeren of zij er geen bezwaar tegen hebben
dat de tweede termijn na het reces plaatsvindt. Volgende week is de agenda
immers behoorlijk vol en er is een betrekkelijk zware wet op komst over de
marktordening gezondheidszorg.De voorzitter:Ik ga ervan uit dat er brede steun is voor de opvatting van mevrouw Kant
en de heer Vendrik om de tweede termijn niet vandaag te houden. Het heeft
niet mijn voorkeur om een Regeling van werkzaamheden in te lassen om met elkaar
over een datum te spreken. Ik laat het bij de constatering dat wij de tweede
termijn niet vandaag zullen houden.Mevrouw Schippers (VVD):Ik ga daar helemaal mee akkoord, maar ik heb er problemen mee als de tweede
termijn over het reces heen wordt getild.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Of het nou over het reces heen getild wordt of niet, voor mij geldt dat
ik eerst die antwoorden wil hebben en daar heel goed naar wil kijken. Als
het volgende week rond is, is het prima, maar ik voorzie er problemen mee.
Wat mij betreft kan het na het reces.De voorzitter:Wanneer denkt de minister de nota van wijziging en andere informatie naar
de Kamer te kunnen sturen?Minister Hoogervorst:Ik hoop dat dinsdagochtend te kunnen doen.Mevrouw Kant (SP):Het zijn ingrijpende dingen, waarover ik echt met een aantal deskundigen
wil overleggen.De voorzitter:Dan stel ik voor, de tweede termijn zo spoedig mogelijk na het krokusreces
te houden.Daartoe wordt besloten.De voorzitter:Er is voor vanmiddag een VAO over de JBZ-raad aangemeld. De Kamer heeft
mij gemachtigd dit op de agenda te zetten. Aangezien het algemeen overleg
nog niet is afgerond, kan ik nu niet anders dan de vergadering schorsen tot
17.35 uur. Naar mijn verwachting zal het VAO ongeveer een kwartier vergen.
Daarna zullen wij stemmen, zo zeg ik met enige stemverheffing tegen alle leden
die dit horen.De vergadering wordt van 15.50 uur tot 17.35 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20052006-3388-3402.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl