Voortzetting van de behandeling van:  - het wetsvoorstel Regels voor de bewaring, het beheer en de verstrekking van gegevens van donoren bij kunstmatige donorbevruchting (Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting) (kamerstuk 23207)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 3302-3318

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

02-02-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 42, pagina 3302-3318

25-01-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 23207Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (donderdag 25 januari 2001)Pagina 3301-3301
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 25 januari)Pagina 3346-3346
Behandeling van: - het wetsvoorstel Aanpassing van wetgeving in verband met de openstelling van het huwelijk en de invoering van adoptie door personen van hetzelfde geslacht (27256)Pagina 3334-3345
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 24 januari 2001 over het huurprijzenbeleidPagina 3345-3346
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Regels voor de bewaring, het beheer en de verstrekking van gegevens van donoren bij kunstmatige donorbevruchting (Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting) (kamerstuk 23207)Pagina 3302-3318
Regeling van werkzaamheden (donderdag 25 januari 2001)Pagina 3318-3319
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Regels voor de bewaring, het beheer en de verstrekking van gegevens van donoren bij kunstmatige donorbevruchting (Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting) (kamerstuk 23207)Pagina 3319-3334

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 105 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Regels voor de bewaring, het beheer en de verstrekking van
gegevens van donoren bij kunstmatige donorbevruchting (Wet donorgegevens kunstmatige
bevruchting) (23207).(Zie vergadering van 24 januari 2001.)De algemene beraadslaging wordt hervat.Minister Korthals:Voorzitter! Het verheugt mij en mijn collega van VWS dat wij gisteren
en vandaag in de Kamer het omgaan met donorgegevens van spermadonoren en eiceldonoren
kunnen behandelen. Over het wetsvoorstel inzake donorgegevens kunstmatige
bevruchting wordt reeds geruime tijd met de Kamer van gedachten gewisseld,
terwijl het ook buiten de Kamer veel aandacht heeft gekregen. Daarbij gaat
het voornamelijk om het aspect van het doorbreken van de anonimiteit van spermadonoren;
dat wil zeggen de in het wetsvoorstel opgenomen mogelijkheid dat onder omstandigheden
de persoonsidentificerende gegevens van de KI-donor ook zonder diens toestemming
aan het kind worden verstrekt.Begin jaren negentig kwam de discussie over dit onderwerp echt op gang.
Ik verwijs naar de in de Eerste Kamer ter gelegenheid van de behandeling van
de begroting van Justitie voor het jaar 1991 aangenomen motie waarin wordt
verzocht op dit punt tot passende wetgeving te komen in overeenstemming met
het EVRM en met het Verdrag inzake de rechten van het kind. Ook herinner ik
aan het daarvoor in 1988 uitgebrachte rapport van het CDA "Zinvol leven",
dat stelt dat KID-kinderen het recht en de mogelijkheid moeten krijgen hun
genetische vader te leren kennen en dat dit recht moet prevaleren boven de
wens van de ouders. Een conceptwetsvoorstel is dan ook eind juni 1992 voor
commentaar aan een aantal organisaties gezonden.Het onderhavige voorstel dateert van juni 1993. Het is ingegeven door
de zorg van de regering om voor KID-kinderen goede waarborgen te willen scheppen
om de mogelijkheid te hebben meer te weten te komen omtrent de biologische
afstamming. Met zelfregulering door middel van het tweesporenbeleid –
daarmee doel ik op het systeem van de A- en B-loketten – wordt aan dit
mijns inziens volstrekt gerechtvaardigde streven onvoldoende tegemoetgekomen.
Na het uitbrengen van het eindverslag in april 1994 bleek dat de Tweede Kamer,
toen, sterk verdeeld was over het onderwerp. Enige jaren later, bij de behandeling
van het nieuwe afstammingsrecht, werd evenwel duidelijk dat de meningen omtrent
het kunnen kennisnemen van de persoon van de donor zich hadden gewijzigd en
dat zich daarover een communis opinio begon af te tekenen. Dat gaf ons ruimte
om zinvol met de schriftelijke behandeling van het wetsvoorstel voort te gaan.Ik herhaal nog eens dat de voorgestelde regeling als uitgangspunt hanteert
dat met de verlangens van mensen naar kennis omtrent hun afstamming rekening
dient te worden gehouden. Dat aspect weegt voor ons bijzonder zwaar. Daarnaast
wordt door ons onderkend dat er andere gerechtvaardigde belangen zijn. Zo
zijn daar de belangen van donoren alsook het belang van een KID-systeem met
voldoende waarborgen voor een medisch-technische zorgvuldigheid, zoals een
zorgvuldige registratie van gegevens. Die verschillende, mogelijk met elkaar
conflicterende belangen zijn naar mijn oordeel op een evenwichtige wijze in
de onderhavige regeling verdisconteerd. Het is niet zo dat de anonimiteit
zonder meer wordt opgeheven. Van een absoluut recht van het kind op kennis
omtrent zijn afstamming is geen sprake. De bescherming van het privé-leven
van de donor wordt erkend. KID-kinderen krijgen wel de mogelijkheid om meer
te weten te komen over hun biologische afstamming. Daarbij kan na afweging
van al die belangen het belang van het kind doorslaggevend zijn. Dat kan ertoe
leiden dat onder omstandigheden wordt besloten, de persoonsidentificerende
gegevens van de donor niet aan het kind te onthouden.Het voorgestelde systeem van verschaffing van donorgegevens is evenwel
zo ingericht dat het niet altijd zover behoeft te komen. In de eerste plaats
is van belang de voorziening dat het kind vanaf de leeftijd van 12 jaar de
mogelijkheid heeft om informatie te krijgen over persoonlijke kenmerken van
de donor, zoals zijn uiterlijk, zijn opleiding, zijn beroep en zijn sociale
achtergrond. Vaak zal het kind met deze gegevens, die een beeld geven van
de donor, tevreden zijn. Dat verwachten wij althans. Is dat niet het geval,
dan kan vervolgens het kind van 16 jaar of ouder verzoeken om de identiteit
van de donor aan hem bekend te maken. Maakt de donor daartegen bezwaar, dan
wordt de identiteit alleen bekend indien na afweging van de belangen van het
kind en de donor, alle omstandigheden in aanmerking genomen, de belangen van
het kind zo zwaar wegen dat de verstrekking van de persoonsidentificerende
gegevens dient te geschieden. De uitdrukkelijke wens van het kind om toegang
tot de gegevens te hebben, kan dus in een voorkomend geval, bijvoorbeeld als
het kind ernstig lijdt onder het niet kennen van zijn biologische afstamming,
prevaleren boven het belang van de donor bij geheimhouding. De inbreuk op
het privé-leven van de donor wordt dan gerechtvaardigd door het belang
van het kind. Dat belang van het kind moet ook kunnen prevaleren boven de
belangen van de ouders. Zij zijn medeverantwoordelijk voor het bestaan van
het kind. Bovendien gaat het hier om een bijna volwassen kind en om gegevens
die rechtstreeks dat kind aangaan. Daarom is het ook zo van belang dat ouders
tegenover hun kind openheid betrachten omtrent zijn of haar afstamming. Deze
benadering sluit mijns inziens ook aan bij artikel 7 van het VN-verdrag inzake
de rechten van het kind dat er onder meer toe strekt, de onmogelijkheid om
kennis te nemen van de genetische afkomst, zoveel mogelijk te beperken.Voorzitter! Ik kom in dit verband op het amendement op stuk nr. 16 van
de leden Rouvoet en Van der Staaij dat ertoe strekt om de gehele regeling
tegelijk in te voeren. De heer Rouvoet vroeg waarom de regeling inzake de
opheffing van de anonimiteit met twee jaar moet worden uitgesteld. Ook de
heer Van der Staaij sprak hierover. Het amendement op stuk nr. 16 is ingediend
om die twee jaar uitstel weer ongedaan te maken. Vorig jaar maart is tijdens
het algemeen overleg over dit dossier uitvoerig gesproken over
de vraag op welke termijn de regeling inzake het onder omstandigheden verstrekken
van de persoonsidentificerende gegevens van de zaaddonor zou moeten worden
ingevoerd. Wij hebben toen aangegeven dat onze stellige indruk is dat de voorlichting
aan donoren en wensouders niet optimaal is. Ook uit het SWOKA-onderzoek kwam
naar voren dat aan de voorlichting nog wel het een en ander kan worden verbeterd.
Wij hebben het toen gehad over een termijn van uitstel van twee jaar. Die
tussentijd zou dan worden benut om de voorlichting, in het bijzonder aan donoren
en potentiële donoren, te intensiveren en te optimaliseren. Wij verwachten
dat door het geven van duidelijke en meer genuanceerde informatie over de
precieze strekking van de voorstellen en met name over de regeling van de
doorbreking van de anonimiteit, een situatie kan worden bereikt waarin zaken
duidelijk zijn en men weet waar men aan toe is. Dan zal er, naar wij verwachten,
ook meer begrip komen voor de opvatting, dat een kind in beginsel het recht
heeft om te weten van wie het afstamt.Aan de ene kant speelt hierbij dus het belang van het kind, dat deze regeling
er op termijn komt. Aan de andere kant is er het belang van een actief voorlichtingsbeleid
dat, naar wij verwachten, ertoe zou kunnen bijdragen dat in kwantitatief en
kwalitatief opzicht een redelijk functionerend donorbestand in stand kan blijven.
Wij zouden niet willen dat donoren om verkeerde redenen afhaken, bijvoorbeeld
omdat men denkt dat er in het geval van opheffing van anonimiteit, financiële
verplichtingen kunnen ontstaan jegens het kind. Over die verplichtingen kom
ik overigens straks nog uitvoerig te spreken. Om op zorgvuldige wijze wat
aan die voorlichting te doen, is toch wel een termijn van twee jaar nodig.
Op basis van de gedachtewisseling hierover en op basis van de veronderstelling
dat dit voor de Kamer acceptabel zou zijn, is dat expliciet in de nota van
wijziging vastgelegd.Gevraagd is wanneer deze termijn ingaat. Zoals het wetsvoorstel, in casu
de derde nota van wijziging aangeeft, vangt de termijn van twee jaar aan na
de datum van de plaatsing van de wet in het staatsblad. Dus twee jaar na die
datum zal de regeling over de opheffing van de anonimiteit daadwerkelijk in
werking treden. Het gaat hierbij dus om een vast tijdstip.De heer Dittrich (D66):Hoe moeten dan de woorden van de minister van VWS, uitgesproken in het
algemeen overleg van maart vorig jaar, worden uitgelegd? In het verslag van
dat AO staat onder meer: De minister wil onderstrepen dat het verantwoord
is om nog twee jaar de tijd te nemen voor voorlichting. Dat wekt bij mij in
ieder geval de indruk dat bedoeld was, twee jaar te rekenen vanaf het moment
dat er met de Kamer over is gediscussieerd, dus maart 2000.Minister Korthals:Bij dergelijke wetsvoorstellen is het altijd de vraag op welk moment de
maatschappij er rekening mee moet houden dat een wetsvoorstel er komt. Er
is nogal een verschil van opvatting geweest over dit wetsvoorstel. Op het
moment dat het daadwerkelijk in het Staatsblad is geplaatst, acht ik het juist
dat dan die termijn van twee jaar aanvangt. Ik meen dat het ook in die zin
vorig jaar door collega Borst zo is bedoeld.De heer Dittrich (D66):Maar het gaat hierbij toch veeleer om de voorlichtingsactiviteiten die
georganiseerd hadden moeten worden richting bijvoorbeeld potentiële donoren?
Daar had niet mee gewacht behoeven te worden. Dat had toen al in gang gezet
kunnen worden. Dan is het logisch dat die termijn vanaf dat moment ingaat.Minister Korthals:Het kan wel logisch zijn, als je op dat moment weet hoe zo'n wetsvoorstel
er daadwerkelijk komt uit te zien, maar het punt is dat je dat niet weet,
temeer niet omdat er in de Kamer nogal wat verschillende meningen over dit
wetsvoorstel aanwezig waren. Vanaf het begin van de jaren negentig is er een
zekere kentering in de gedachten bij sommige fracties gekomen.De heer Dittrich (D66):Daar heeft u op zichzelf gelijk in, maar toen de Kamer er in maart vorig
jaar over sprak, was het zonneklaar dat iedereen in de Kamer vond dat die
anonimiteit zou moeten worden opgeheven. De vraag was alleen wat de ingangsdatum
zou moeten zijn. Toen is er geantwoord dat dit over twee jaar zou kunnen.
Nu zegt u: twee jaar te rekenen vanaf de datum van inwerkingtreding. Dan komen
er dus eigenlijk nog twee jaar bijMinister Korthals:Er komen inderdaad twee jaar bij. Dat is de keuze die wij gemaakt hebben,
met name met het oog op de positie van de donoren.De heer Rouvoet (RPF/GPV):De minister begon met te zeggen dat onder anderen ikzelf gevraagd zou
hebben wat het doel is van die twee jaar. Dat doel was mij bekend, want daarover
hebben wij eerder gesproken. Ik zou de minister veeleer willen vragen naar
de argumentatie daarachter. In eerste termijn heb ik gesignaleerd dat in de
stukken en in de discussie voortdurend wordt aangegeven dat de argumenten
die nu worden aangevoerd eerder niet valide en zwaarwegend genoeg werden geacht
om tot uitstel of afstel te komen. Waarom is er nu een omslag gekomen en vindt
de minister al die argumenten nu niet meer zo van belang dat meteen al voorrang
moet worden gegeven aan het belang van het kind?Vindt de minister het verder verantwoord om na een discussie van tien
jaar over de inhoud van het wetsvoorstel, er na inwerkingtreding van het wetsvoorstel
nog twee jaar aan vast te plakken en al die kinderen die in die twee jaar
via KID worden verwekt de gelegenheid te ontnemen om hun vader te leren kennen
als die zich daartegen verzet?Minister Korthals:Ik heb duidelijk gemaakt dat wij dat een afweging vinden. Uit het SWOKA-onderzoek
is onder andere naar voren gekomen dat er een schrikreactie zou kunnen ontstaan
bij donoren, omdat zij hun juiste juridische positie niet kennen. Daarom is
het noodzakelijk om voorlichting te geven. Die afweging heeft ertoe geleid
dat ik een overgangstermijn van twee jaar zeer aanvaardbaar vind.De heer Rouvoet (RPF/GPV):De regering heeft er in het verleden bewust voor gekozen om het teruglopen
van het aantal donoren geen argument te laten zijn om de belangen van het
kind ondergeschikt te maken. Waarom wordt dat standpunt nu verlaten?Minister Korthals:Dat is altijd een punt van overweging. Voor verschillende
fracties en ook voor de regering is het van belang dat er een goed donorsysteem
is.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Er is altijd gezegd: het mogelijk teruglopen van het aantal donoren nemen
wij op de koop toe. Wat brengt de regering nu tot een andere afweging, waardoor
de belangen van de kinderen toch tijdelijk ondergeschikt worden gemaakt?Minister Korthals:Wij nemen op de koop toe dat het aantal donoren zal teruglopen. Dat is
ook de verwachting. Wij willen echter voorkomen dat het aantal donoren onnodig
terugloopt, omdat men een verkeerde voorstelling van zaken heeft. Daarom is
die voorlichtingscampagne die gedurende die twee jaar zal worden gehouden,
zo belangrijk.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Ik hoor de minister zeggen dat een overgangstermijn van twee jaar nodig
is. Ik hoop dat de minister straks in zal gaan op de discrepantie die nu is
ontstaan tussen het pas na twee jaar in werking laten treden van een bepaald
onderdeel van de wet en de overgangsregeling die al in het wetsvoorstel was
opgenomen. Hij zei ook dat na twee jaar de bepalingen in werking zullen treden
die de anonimiteit opheffen. Bedoelt de minister daarmee ook die bepalingen
die betrekking hebben op het opheffen van de anonimiteit met toestemming van
de donor? Dat hebben wij tijdens deze behandeling en in het AO niet zo begrepen.
De brief van beide ministers hebben wij ook niet op die manier verstaan. Ik
wil daar toch graag duidelijkheid over hebben. Mijn fractie vindt namelijk
dat het uitstel van de inwerkingtreding van het wetsvoorstel alleen betrekking
kan hebben op die bepalingen van de wet; ik heb het dan over artikel 3, lid
2, vanaf de tweede volzin. Ik krijg daar graag duidelijkheid over van de minister.Minister Korthals:Deze vraag heeft mevrouw Swildens gisteren ook zeer expliciet aan de orde
gesteld. Ik ga daar dan ook nog zeer uitvoerig op in.De heer Van der Staaij (SGP):Ik heb nog een vraag over die overgangsperiode. De minister sprak over
de verwachtingen die worden gewekt met betrekking tot de inwerkingtreding
van de regeling. In krantenberichten stond na het overleg van begin verleden
jaar dat de anonimiteit in 2002 zou worden opgeheven. Schept een andere overgangstermijn
dan niet verwarring?Minister Korthals:Ik ben gelukkig niet verantwoordelijk voor alles wat er in kranten komt
te staan. Ik geeft toe dat, zoals de heer Dittrich het heeft voorgelezen,
er wel enige verwarring kan zijn ontstaan over het tijdstip. Wij kunnen pas
voorlichting geven na aanneming van de wet in de Eerste Kamer.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter! De minister heeft als belangrijk aspect van de gerichte voorlichting
genoemd het belang van het kennis nemen van een kind van zijn afstammingsgegevens.
Als dat goed onder de aandacht wordt gebracht bij potentiële donoren,
kan dat wellicht een reden voor hen zijn om af te haken, omdat er kennelijk
toch wat meer aan de hand is als de afstamming zo belangrijk is. Blijkbaar
gaat dit verder dan bijvoorbeeld het geven van bloed. Daarover hoor ik de
regering niet.Minister Korthals:Wij zijn ervan overtuigd dat dit invloed zal hebben op het aantal donoren.
Wij proberen dat aantal zo hoog mogelijk te houden om wensouders in de gelegenheid
te stellen, daarvan gebruik te maken.De heer Van der Staaij (SGP):Ik begrijp die redenering, maar het blijft een feit dat u wel erg gemakkelijk
een link legt tussen meer voorlichting en het aantal donoren. Kan een gevolg
van eerlijke voorlichting ook zijn dat heel wat potentiële donoren zullen
afhaken, omdat zij het belang beseffen van de biologische afstamming?Minister Korthals:Dat zal heel snel bekend zijn bij de donoren. Door goede voorlichting
zullen er niet meer donoren komen, maar wij hopen dat er minder donoren zullen
afhaken. Wij zullen uiteindelijk op een wat lager niveau uitkomen, maar dat
niveau willen wij dan wel behouden. Mevrouw Borst zal overigens uitgebreid
ingaan op de donoren.Voorzitter! Een andere vraag van de heer Rouvoet betreft het stelsel van
de zogenaamde A- en B-loketten. Een consequentie van de voorgestelde regeling
is dat er voor dit stelsel geen plaats meer is. Immers, de anonimiteit van
de donor is niet langer gewaarborgd.Voorzitter! Ik kom op de belangenafweging kind-donor en het amendement
Van der Staaij/Rouvoet op stuk nr. 17. Verschillende sprekers hebben de bepaling
van artikel 3, tweede lid, tweede volzin, aan de orde gesteld. Volgens deze
bepaling kunnen de persoonsidentificerende gegevens van de donor eveneens
worden verstrekt indien na afweging van de belangen van de verzoeker bij verstrekking
van deze gegevens en die van de donor bij niet-verstrekking en alle omstandigheden
in aanmerking genomen, de belangen van de verzoeker zo zwaar wegen dat verstrekking
niet achterwege dient te blijven. De heren Van der Staaij en Rouvoet hebben
daaromtrent een wijzigingsvoorstel ingediend. Allereerst licht ik de tekst
van die bepaling graag nog eens toe. Kennis omtrent de eigen afstamming kan
voor de mens heel essentieel zijn, zo laat de praktijk zien en daarmee moet
rekening worden gehouden. Dat is de invalshoek van de onderhavige regeling
waarin het KID-kind de mogelijkheid wordt geboden, meer te weten te komen
over zijn biologische vader.Wij moeten ons echter realiseren dat er ook andere gerechtvaardigde belangen
kunnen zijn die met dat belang van het KID-kind kunnen conflicteren, zoals
het belang van de donoren die om altruïstische redenen hebben gekozen
voor deze vorm van hulpverlening en, uit een oogpunt van volksgezondheid,
het belang van een redelijk functionerend KID-systeem, zowel in kwalitatief
als in kwantitatief opzicht. Ook met die belangen moeten wij rekening houden.
In dat spanningsveld moeten wij keuzes maken. In de voorgestelde regeling
worden de verschillende behoeftes en belangen tegen elkaar afgewogen. Tegen
die achtergrond vinden wij het gerechtvaardigd dat degene die om opheffing
van de anonimiteit verzoekt, de psychische belasting die hij ondervindt van
het niet weten aannemelijk zal moeten maken. Een en ander kan zo'n negatieve
impact hebben op het welbevinden van die persoon, dat het geven van openheid over de zaaddonor inderdaad behoort te prevaleren.Het amendement van de heren Van der Staaij en Rouvoet gaat bepaald verder.
Het gaat daarbij om de situatie waarin de donor geen toestemming verleent
voor het verstrekken van persoonsidentificerende gegevens. Omtrent dit amendement
merk ik het volgende op.De tekst van het amendement maakt duidelijk dat het kind in de situatie
van weigering geen belang behoeft te stellen. Dat het kind er belang bij heeft
om de persoonsidentificerende gegevens te weten te komen, wordt in het amendement
zonder meer verondersteld. Anders gezegd, het enkele verzoek van het kind
is voldoende, ook als de donor weigert. Het verzoek is volgens het amendement,
anders dan in het wetsvoorstel, in beginsel voor inwilliging vatbaar. De toelichting
op het amendement zegt immers: verstrekking van de gegevens is regel, het
verzoek wordt alleen dan niet ingewilligd, als een donor aannemelijk kan maken
dat zwaarwegende belangen van hem met zich brengen dat verstrekking achterwege
behoort te blijven.Met andere woorden, in het amendement geldt "ja, tenzij", terwijl de tekst
van het wetsvoorstel uitgaat van een volle belangenafweging. Beide belangen,
zowel van de donor als van het kind, moeten worden gestaafd met omstandigheden
tegen elkaar worden afgewogen. Aan deze volle belangenafweging willen wij
toch vasthouden. Het enkele verzoek van het kind achten wij niet voldoende.
Het kind zal aannemelijk moeten maken dat het schade lijdt onder het niet
weten.Gisteren rees nog de vraag in welke gevallen die belangenafweging ten
gunste van de donor kan uitvallen. Mevrouw Halsema gaf bij interruptie twee
denkbare situaties aan: een donor die een gevangenisstraf uitzit of aan een
geestelijke stoornis lijdt. Bedacht moet worden dat een vraag van een donorkind
om persoonsidentificerende gegevens op z'n vroegst 16 jaar na de donatie kan
worden gesteld. Het is niet onwaarschijnlijk dat dit dikwijls zelfs nog vele
jaren later zal zijn. Een man die donor is geweest, zal in de tussentijd veelal
in een andere situatie zijn. Hij kan andere opvattingen hebben gekregen en
spijt hebben van zijn donorschap, ondanks dat hij daar indertijd, toen hij
20 was, vol altruïstische overtuiging voor had gekozen.Gezien dat grote tijdsverschil is het dan ook denkbaar dat een donor heel
grote bezwaren heeft tegen het bekend worden van persoonsidentificerende gegevens
aan zijn inmiddels bijna of geheel volwassen kind. Zijn bezwaren kunnen zelfs
zo groot zijn dat hij in een emotionele crisis raakt. Deze crisis kan mede
veroorzaakt zijn door het feit dat de partner en de kinderen van de donor
bijvoorbeeld niet op de hoogte zijn van zijn vroegere donorschap. In zo'n
geval is een zorgvuldige belangenafweging naar onze mening op z'n plaats.
Ik zeg erbij dat het mij ook nodig lijkt dat het kind zijn belang bij inwilliging
van het verzoek aannemelijk maakt door aan te tonen dat het lijdt onder het
niet weten.Het zal duidelijk zijn dat wij bepaald de voorkeur geven aan de tekst
die thans in het wetsvoorstel wordt voorgesteld.De heer Van der Staaij (SGP):De minister heeft helder uiteengezet wat de verschillen zijn tussen de
bepaling en ons amendement. Waarom wil hij het kind in de positie brengen
dat het op een ingewikkelde manier, wellicht met rapporten onderbouwd, moet
aantonen dat het daar belang bij heeft? Het behoort toch langzamerhand tot
de algemene overtuiging dat dit belang er is? Je zou een parallel kunnen trekken
met de Wet openbaarheid van bestuur, hoewel ik besef dat dit iets heel anders
is. Daarbij hoeft het belang ook niet aangetoond te worden door de verzoeker,
maar staan er alleen weigeringsgronden in de wet die dat tegengaan. Waarom
is dat systeem hier niet doorgevoerd?Minister Korthals:Wij hebben een keuze gemaakt voor een bepaald systeem, dat inhoudt dat
er verschillende belangen tegenover elkaar worden gezet: het belang van de
donor, het belang van de wensouders en het belang van het kind. In de verhouding
tussen donor en kind moet er naar ons oordeel een volle belangenafweging komen,
omdat de donor na verloop van tijd heel andere belangen kan hebben, waar niet
lichtvaardig mee omgegaan moet worden. In die zin hebben wij gekozen voor
een systeem waarbij een volle belangenafweging plaatsvindt.De heer Van der Staaij (SGP):Ik heb er inhoudelijke bezwaren tegen dat het belang van het kind niet
in beginsel prevaleert. Daarbij komt dat dit uit het oogpunt van rechtszekerheid
zeer bezwaarlijk is. Hoe moet de afweging uitpakken als een kind zegt dat
het behoorlijke emotionele schade oploopt als het niet op de hoogte wordt
gebracht, terwijl de donor er behoorlijke problemen mee heeft om zijn anonimiteit
prijs te geven? De wetgever geeft toch eigenlijk nog steeds geen antwoord
en richting aan die afweging? Het blijft onzeker; dat lijkt mij voor donoren
geen wenkend perspectief. Door de benadering van "allebei op de weegschaal
en wij moeten maar kijken hoe het uitpakt" weet niemand waar hij aan toe is.Minister Korthals:Wij hebben er inderdaad voor gekozen om het recht van het kind geen absoluut
recht te laten zijn. Anders zou je immers kunnen zeggen dat altijd aan een
verzoek van het kind moet worden voldaan. Dat is in wezen de stelling die
de heer Dittrich in sterke mate betrekt, maar wij hebben gezegd dat er een
toetsing nodig kan zijn als de donor er om allerlei bijzondere redenen –
daar kunnen wij van alles bij bedenken – enorm veel moeite mee heeft
om zijn anonimiteit prijs te geven. In zo'n concrete situatie doet de rechter
aan de hand van de concrete omstandigheden uitspraak; dat komt in meerdere
gevallen in ons rechtsstelsel voor.De voorzitter:Mijnheer Van der Staaij, u krijgt nog één keer het woord,
maar ik wijs erop dat wij het trekken van conclusies en het houden van betogen
in de tweede termijn moeten proberen te doen; nu moeten wij het houden bij
vragen en verhelderende opmerkingen.De heer Van der Staaij (SGP):Dan vraag ik tot slot of de minister erkent dat de constructie van het
amendement in elk geval meer duidelijkheid kan geven over de uitkomst dan
de door de regering voorgestelde open belangenafweging.Minister Korthals:Dat zou mogelijk kunnen zijn, omdat het recht van het kind in het amendement
nog meer in de absolute richting gaat. Wij vinden het echter ook van het grootste
belang dat er een behoorlijk donorbestand is; ook donoren hebben
rechten waarmee wij rekening zullen moeten houden.De heer Dittrich (D66):Mag van een donor die, gehoord de discussie, in de toekomst zijn zaad
zal afstaan, niet verwacht en verlangd worden dat hij weet wat hij doet? Als
er een vraag komt van een minimaal 16-jarige, gaat het recht om op de hoogte
te zijn van de afstemming dan niet voor?Minister Korthals:Laten wij ons nou eens verplaatsen in de situatie van de donor. Een donor
doet dit om altruïstische motieven en juist niet met de bedoeling om
later met het kind geconfronteerd te worden. Door allerlei omstandigheden –
bijvoorbeeld omdat de ouders onmiddellijk aan het kind vertellen op welke
wijze het is verwekt – kan het kind op zoek gaan naar de donor; dat
hoeft in vele gevallen overigens helemaal niet het geval te zijn, maar in
die situatie wordt de donor toch ineens geconfronteerd met het feit dat iemand
zijn persoonsgegevens wil kennen omdat die persoon biologisch van hem afstamt.
In die situatie moeten wij ook rekening houden met de positie van de donor.
De donor kan hier ineens vreselijk mee geconfronteerd worden, wat aanvankelijk
niet zijn bedoeling was. Als wij het zo stellig doen als de heren Van der
Staaij en Rouvoet en in nog sterkere mate u voorstellen, moet u zich realiseren
welke invloed dat zou hebben op het donorbestand. Ik denk dat het echt een
behoorlijke invloed zou hebben.De heer Dittrich (D66):Zijn de voorlichtingscampagne en de begeleidingsactiviteiten er nou juist
niet voor bedoeld om heel duidelijk te maken wat men doet als men hieraan
begint? Je komt altijd uit op twee botsende belangen: u schildert heel helder
het belang van de donor, maar daartegenover staat het kind dat er niet om
gevraagd heeft om op zo'n manier geboren te worden: als dat kind wil weten
van wie het afstamt, is het toch logisch om daar het primaat te leggen?Minister Korthals:Wij maken ten opzichte van de huidige situatie natuurlijk al een hele
omslag met dit wetsvoorstel. Nu is het in ieder geval in algemene zin mogelijk
dat de anonimiteit wordt opgeheven. Dan zetten wij toch al een behoorlijk
grote stap en dat doen wij om de reden die u aangeeft. Het kan voor een kind
van het allergrootste belang zijn om te weten van wie hij of zij afstamt.De heer Dittrich (D66):Is het niet versluierend om te spreken over de opheffing van de anonimiteit
van het donorschap als je toch ruimte overlaat om de belangen van de donor
te laten prevaleren boven die van het kind?Minister Korthals:Ik denk dat de anonimiteit in vele gevallen gewaarborgd zal zijn. Alleen
als het kind weet dat het afstamt van een donor en als het zeer sterk de behoefte
heeft om dat na te gaan, kan die anonimiteit in het belang van het kind worden
opgeheven.De heer Dittrich (D66):Mevrouw Halsema heeft twee voorbeelden gegeven: gevangenschap en aan lagerwal
geraken. Hanteer je dan geen "bestwil-criterium"? De donor acht het in het
belang van het kind dat het niet te weten komt wie de biologische vader is.Minister Korthals:Het kan ook in zijn eigen belang zijn.De heer Dittrich (D66):Het is toch aan degene die het vraagt...Minister Korthals:Daarom heb ik zelf een ander voorbeeld gegeven. Daar kun je over discussiëren.
Dat ben ik met de heer Dittrich eens. Ik vind dat je het kunt verdedigen dat
de vader om die reden niet wil dat de anonimiteit wordt opgeheven.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Artikel 7 van het Verdrag inzake de rechten van het kind geeft aan dat
het kind zo mogelijk kennis moet kunnen nemen van de genetische herkomst.
Daar lees ik dan uit: "ja, mits". Indien het mogelijk is, moet het kind kennis
kunnen nemen van zijn genetische herkomst. De minister heeft gezegd dat wat
hij voorstelt in lijn is met de bedoeling van dat artikel, maar ik heb hem
duidelijk horen zeggen dat het gaat om: "nee, tenzij". Het is niet vanzelfsprekend
dat een kind toegang krijgt, tenzij het ernstig lijdt en in de belangenafweging
blijkt dat er geen belemmering is. Kan de minister mij uitleggen of het gaat
om "nee, tenzij" of "ja, mits"?Minister Korthals:Ik dacht dat ik heel duidelijk heb gezegd dat het een volle afweging moet
zijn. Dat wil zeggen dat het niet gaat om "ja, mits" of "nee, tenzij". In
de stukken hebben wij aangegeven dat artikel 7 van het VN-verdrag geen absoluut
recht impliceert. Dat betekent dat je op goede gronden met andere belangen
rekening moet kunnen houden en ik heb aangegeven welke dat zijn. Wij kunnen
hier uitentreuren over blijven discussiëren. Het is een belangenafweging
die de regering heeft gemaakt en die mevrouw Ross ook moet maken.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Hoe zit het dan met het "zo mogelijk kennis kunnen nemen van"? Het A-loket
wordt opgeheven en er is alleen nog een B-loket. Dat wil zeggen dat er geen
anonieme donoren meer zijn, alleen bekende donoren. Impliceert dat niet dat
het per definitie mogelijk is om kennis te nemen van de genetische herkomst?
Moet je daarom niet zeggen dat het kind het recht in principe moet kunnen
effectueren?Minister Korthals:Het is in beginsel mogelijk dat het kind daar kennis van neemt, maar daar
zal altijd een belangenafweging aan voorafgaan.De heer Vos (VVD):Ik hecht waarde aan praktische helderheid en dat is nodig, niet alleen
voor de minderjarige die wil weten wat zijn positie is, maar ook voor de donoren.
Donoren denken nu al dat hun anonimiteit zal worden opgeheven. De minister
spreekt over een volle belangenafweging. Hoe zwaar moet de minderjarige zijn
belang aanzetten? Is een verklaring van een huisarts voldoende of heeft hij
ook een verklaring van een psychiater of een psycholoog nodig? Als het laatste
het geval is, ben ik daar geen voorstander van.Minister Korthals:Dat kan ik op voorhand niet zeggen. Het hangt ook van het belang af dat
de donor heeft. Als het enige belang van de donor is dat hij het vervelend
vindt dat zijn buurman erachter komt, dan lijkt mij dat er geen verklaring
van huisarts of psychiater nodig is. Als er werkelijk emotionele belangen
spelen, zowel bij de donor als bij het kind, zal de bewijsvoering natuurlijk
sterker moeten worden.De heer Vos (VVD):Het kind heeft een belang, omdat het ermee zit. De vraag is hoe dat dan
vertaald moet worden. Misschien moeten wij hier over minimale eisen spreken
die een kind kan gebruiken om het belang aan te zetten.Minister Korthals:Door de maatschappelijke ontwikkeling en misschien alleen al door televisieprogramma's –
ik doel dan niet op het televisieprogramma waar u gisteren over sprak –
is men steeds meer gaan inzien hoe belangrijk het is dat het kind weet waar
het van afstamt, dat het kind daardoor de eigen identiteit krijgt. Dat zal
variëren, van periode naar periode, en er is dan ook voorzien in een
open mogelijkheid voor de rechter om daar een oordeel over te geven.De heer Vos (VVD):Dit geeft voor mij nog niet voldoende duidelijkheid. Misschien kan de
minister van VWS er straks nog nader op ingaan. Het is van wezenlijk belang
dat de donoren weten wat het risico is dat zij lopen. Nu hangt dat in de lucht.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Mij is niet helemaal duidelijk wat het bezwaar van de regering is tegen
het amendement-Van der Staaij/Rouvoet. Ik begrijp dat dit amendement wel degelijk
de mogelijkheid van behoud van privacy bij de anonieme donor overeind houdt,
zij het alleen in uitzonderlijke situaties. Het geeft de anonieme donor dus
de mogelijkheid om zich op privacy te beroepen, bijvoorbeeld in de situaties
die ik heb genoemd, zoals gevangenisstraf, geestelijke stoornis en het aan
lager wal raken. De heer Dittrich gaat veel te ver, want die schuift elke
belangenafweging opzij, maar het amendement-Van der Staaij/Rouvoet is volgens
mij behoorlijk zorgvuldig geformuleerd, omdat het een belangenafweging mogelijk
maakt, zij het met een voorsprong voor het kind.Minister Korthals:Wij hebben daarom ook geen zwaar judicium aan dit amendement gehecht.
Alles afwegend geven wij wel de voorkeur aan het stelsel zoals door ons is
voorgesteld. Er zit dus enige opening op dit punt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik sla oordelen van de regering nog niet helemaal in de wind en vraag
dan ook, waarom u het amendement eigenlijk ontraadt.Minister Korthals:Nee, de term "ontraden" heb ik niet gebruikt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dus u laat het oordeel over dit amendement aan de Kamer over?Minister Korthals:Waarbij ik wel de voorkeur geef aan het systeem dat door de regering is
voorgesteld.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Waarom hebt u daar dan een voorkeur voor? Dat is mij niet helemaal duidelijk.Minister Korthals:Omdat wij van mening zijn dat daarmee de positie en de belangen van de
donor beter gewaarborgd zijn. In het amendement wordt nog meer het primaat
gelegd bij het belang van het kind dan de regering al doet in het wetsvoorstel.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat ligt ook helemaal in het verlengde van het wetsvoorstel. U maakt nu
het kind en de donor in feite tot gelijkwaardige rechtspartners, maar dat
lijkt mij zelfs enigszins haaks te staan op de ratio van het wetsvoorstel.
Het amendement-Van der Staaij/Rouvoet vloeit volgens mij logisch voort uit
het wetsvoorstel zelf.Minister Korthals:Dat is het oordeel dat mevrouw Halsema kan en mag hebben.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Ik ben het zeer met mevrouw Halsema eens, alleen al over de zorgvuldige
formulering van het amendement. Dat mag de heer Van der Staaij in zijn zak
steken. De regering zegt nu dat zij toch de voorkeur aan haar eigen formulering
geeft. Bestrijdt de minister dan dat de tekst van het amendement méér
in overeenstemming is met het Verdrag inzake de rechten van het kind dan de
formulering waar de regering de voorkeur aan geeft?Minister Korthals:Dat gaat mij wat te ver, voorzitter. Wij komen daarmee weer op de discussie
die zojuist is gevoerd, namelijk in hoeverre een absolute waarde aan artikel
7 van dat verdrag moet worden toegekend. Ik doe dat niet en vind, op de gronden
die zijn aangegeven, dat wij tot de formulering kunnen komen zoals die in
het wetsvoorstel is vastgelegd. Daarbij hebben wij in Korthalssterke mate
rekening gehouden met het belang van een goed donorbestand. Bovendien is de
invalshoek van de heer Rouvoet toch nogal gemakkelijk, want los van de formulering
zal het hem niet veel kunnen schelen als het donorbestand inderdaad
behoorlijk terugloopt. Dat maakt de discussie voor hem bepaald gemakkelijker.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Voorzitter! Hiertegen maak ik bezwaar. Wij zijn bezig met de formulering
van een afweging van de rechten van het kind en daarvoor breng ik het verdrag
in tegenover de in uitzonderlijke situaties gerechtvaardigde belangen van
de donor. Ik vind het niet zuiver als de minister vanuit zijn eigen politieke
stellingname aanvoert dat een dergelijk effect van dit amendement mij niet
gek zou uitkomen. Hij doet daarmee onrecht aan de intenties van de indieners.Minister Korthals:Ik zei alleen dat het gemakkelijker discussieert.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Het discussieert niet gemakkelijker, maar ik wil de argumentatie in ieder
geval voor mezelf heel zuiver houden. Het gaat om de vraag welke formulering
recht doet aan de uitgangspunten van het wetsvoorstel van de regering zelf
en het Verdrag inzake de rechten van het kind. Ik formuleer dit overigens
niet in absolute rechten, want dan had ik gezegd dat de formuleringen van
de minister in strijd zijn met dat verdrag. Ik heb de minister gevraagd om
te bestrijden dat de tekst van het amendement meer in overeenstemming is met
het verdrag dan de formulering van het wetsvoorstel. Ik heb dat gevraagd omdat
de reden van de voorkeur van de minister ligt in het belang van het aantal
donoren. Dat kan volgens mij niet.Minister Korthals:Wij denken dat de terminologie in het wetsvoorstel volstrekt in overeenstemming
is met het uitgangspunt ervan en ook volledig overeenstemt met artikel 7 van
het verdrag.In het bijzonder de heer Rouvoet vroeg naar de relatie met de gerechtelijke
vaststelling van het vaderschap welke in artikel 207 van Boek I van het Burgerlijk
Wetboek is geregeld. Ook de heer Van der Staaij vroeg in dit verband naar
de juridische verhouding van de donor ten opzichte van het KID-kind. De gerechtelijke
vaststelling van het vaderschap is op grond van de duidelijke bewoordingen
van artikel 207 alleen mogelijk jegens de verwekker. De zaaddonor is weliswaar
de biologische vader van het kind, maar niet de verwekker van het kind. De
verwekker is namelijk diegene die het kind op natuurlijke wijze heeft doen
ontstaan, dat wil zeggen met de moeder gemeenschap heeft gehad; ik verwijs
hiervoor naar de arresten van de Hoge Raad van 17 februari 1927 en 19 maart
1965. Een dergelijke procedure tot vaststelling van het vaderschap heeft in
dit geval dus geen kans van slagen. Naar aanleiding van hetgeen door de heer
Vos in dit verband is gezegd, wijs ik er verder nog op dat ook een onderhoudsactie
alleen tegen de verwekker kan worden ingesteld. Overigens is zulks alleen
mogelijk indien het kind geen vader in juridische zin heeft. Heeft binnen
een huwelijk KID plaatsgevonden met toestemming van de echtgenoot, dan heeft
het kind juridisch deze man tot vader; het vaderschap kan dan niet worden
ontkend. Een onderhoudsactie jegens een donor die zijn zaad heeft afgestaan
en niet als verwekker wordt aangemerkt, is dus evenmin mogelijk.Een voorwaarde voor de ontvankelijkheid van een verzoek tot omgang door
de biologische vader of door het KID-kind is ingevolge de rechtspraak van
de Hoge Raad een familie- en gezinsleven tussen beiden. De Hoge Raad heeft
beslist dat door zaaddonorschap sec geen gezinsleven als bedoeld in artikel
8, lid 1, EVRM ontstaat. Voor een omgangsregeling moet sprake zijn van gezinsleven.
Een verzoek tot vaststelling van een omgangsregeling zal onder deze omstandigheden
wegens het ontbreken van family life niet ontvankelijk zijn.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Voorzitter! Het gegeven dat het verzoek van een kind om opheffing van
de anonimiteit pas na zijn zestiende jaar kan worden gehonoreerd, beperkt
feitelijk de mogelijkheden van het doen ontstaan van family life voor het
moment dat het meerderjarig is. Stel dat van twee partners, laten wij voor
het gemak twee vrouwelijke partners nemen, een wordt geïnsemineerd met
een bekende donor. Het is natuurlijk mogelijk dat dit kind op zijn zestiende
op zoek gaat naar die donor, althans met hem contact wil hebben, en dat daadwerkelijk
sprake is van een goede omgang tussen beiden. Is het ondenkbaar dat, voordat
het bijvoorbeeld 18 jaar is, er een zodanige relatie is ontstaan dat er sprake
is van family life? Is het mogelijk dat die donor het kind alsnog erkent?
Kunnen de ouders, in dit geval de moeders, zich daartegen dan verzetten? Deze
situatie is niet helemaal denkbeeldig. Het gaat erom of er in de periode van
16 tot 18 jaar – onder 18 jaar hebben die moeders nog enige zeggenschap
over het kind – daadwerkelijk sprake kan zijn van het ontstaan van family
life. Dit is iets wat mijn fractie bezighoudt en wij willen hier graag duidelijkheid
over.Minister Korthals:Mevrouw Swildens overvalt mij met deze vraag. Ik vind dat ik er een precies
antwoord op moet geven, ook omdat het in de Handelingen komt te staan. Het
lijkt mij het beste dat ik op deze vraag in tweede termijn antwoord.Dan de andere indringende vragen van mevrouw Swildens-Rozendaal over het
effect van de artikelen 14 en 16, ook in combinatie met de derde en vierde
nota van wijziging. Allereerst zal ik nog eens toelichten hoe de regeling
van artikel 14, waarover mevrouw Swildens sprak, werkt. Ingevolge het eerste
lid worden de donorgegevens die bij de KI-instellingen zijn opgeslagen op
het moment dat de wet in werking treedt, overgebracht naar de stichting. Het
gaat hierbij om alle gegevens, dus ook om de persoonsidentificerende gegevens
van vóór de inwerkingtreding van de wet. Zoals de voorstellen
nu met inbegrip van de derde en vierde nota van wijziging luiden, is er eerst
een fase van gedeeltelijke inwerkingtreding, zonder de regeling betreffende
de persoonsidentificerende gegevens van zaaddonoren. De regeling van opheffing
van de anonimiteit van de donor – de tweede fase – wordt twee
jaar na plaatsing van de wet in het Staatsblad ingevoerd. Voor het overdragen
van de gegevens aan de stichting betekent zulks dat, op het moment dat de
tweede fase in werking treedt, ook de bij de spermabanken aanwezige gegevens
van donoren die hebben gedoneerd, in die tussenliggende periode van twee jaar
aan de stichting moeten worden overgedragen. Ingevolge het tweede en derde
lid van artikel 14 vallen donaties die hebben plaatsgevonden vóór
de volledige inwerkingtreding van de wet, niet onder de regeling van de geclausuleerde opheffing van de anonimiteit. Gewaarborgd is dus dat een zaaddonor
die vóór dat tijdstip heeft gedoneerd, anoniem blijft, tenzij
hij er geen bezwaar tegen heeft dat zijn identiteit aan het kind bekend wordt
gemaakt. Ik herhaal dat het hierbij gaat om het tijdstip van volledige inwerkingtreding
van de wet. Dat tijdstip ligt, uitgaande van de voorstellen zoals zij thans
luiden, twee jaar na plaatsing van de wet in het Staatsblad. Na die twee jaar
zal de anonimiteitswaarborg zijn opgeheven. Voor alle duidelijkheid, dit betekent
dat ook zaaddonoren die in die overgangsperiode, dus in de periode van twee
jaar doneren, niet onder het nieuwe regime vallen. De regeling is vervolgens
zo ingekleed dat de donor die zijn zaad heeft afgestaan vóór
de volledige inwerkingtreding van de wet, één jaar de tijd heeft
om schriftelijk bezwaar te maken tegen verstrekking van zijn gegevens, met
uitzondering van de medische gegevens, aan het kind of eventueel diens ouders.
Heeft een donor een dergelijke verklaring niet afgelegd, dan worden deze gegevens,
wanneer het kind daar later om verzoekt, evenmin verstrekt, tenzij die donor
daarmee instemt. Het laatste betekent dat de donor dan benaderd wordt met
de vraag of hij instemt met het verzoek van het kind. Stemt hij daar niet
mee in of blijkt daar niet van, bijvoorbeeld omdat hij niet te traceren is
of omdat hij niet reageert, dan worden de gegevens niet bekendgemaakt. Er
vindt derhalve hier geen belangenafweging plaats. Zijn anonimiteit is gegarandeerd.Tot zover de inhoud van artikel 14. Ik ga nu over naar de vragen die mevrouw
Swildens in dit verband heeft gesteld over de derde en vierde nota van wijziging.
Mevrouw Swildens verwees hierbij naar onze brief van 19 november 1999. Haar
vragen komen erop neer dat bij de derde nota van wijziging te veel van het
wetsvoorstel is doorgeschoven naar, kort gezegd, inwerkingtreding over twee
jaar. In deze brief van 19 november 1999 hebben wij geschreven dat de regeling
inzake het verschaffen van persoonsidentificerende gegevens tegen de wil van
donor niet geschrapt wordt uit het wetsvoorstel, maar dat dit onderdeel van
het wetsvoorstel, te weten artikel 3, lid 2, tweede volzin, voorshands niet
daadwerkelijk wordt ingevoerd. Als ik mevrouw Swildens goed begrijp, maakt
zij derhalve alsnog bezwaar tegen de derde nota van wijziging, voorzover daarbij
in artikel 16 van het wetsvoorstel ook de eerste volzin van artikel 3, lid
twee, voorshands niet wordt ingevoerd.Voorzitter! Dat wij, in artikel 16, artikel 3, tweede lid, in zijn geheel
hebben opgenomen en niet uitsluitend artikel 3, tweede lid, tweede volzin,
houdt verband met de omstandigheid dat in artikel 16 bij de derde nota van
wijziging artikel 2, lid 1, onder c, eveneens van onmiddellijke inwerkingtreding
is uitgezonderd. Omdat, met andere woorden, de verplichting van KI-instellingen
om persoonsidentificerende gegevens te verzamelen en aan de stichting over
te dragen, eerst ontstaat over, kort gezegd, twee jaar, kan er in die opzet
bezwaarlijk reeds aanstonds een verplichting van de stichting bestaan om die
gegevens op verzoek te verstrekken. De stichting beschikt immers niet over
deze gegevens. Het kind kan daarvoor overigens wel bij de KI-instelling aankloppen.Mevrouw Swildens meent voorts dat artikel 2, lid 1, onder c, ook onmiddellijk
in werking kan treden. Het gevolg daarvan zou zijn dat KI-instellingen onmiddellijk
niet alleen medische gegevens en fysieke kenmerken enz. moeten verzamelen
en aan de stichting ter beschikking stellen, maar ook persoonsidentificerende
gegevens. Als dat zo is, dan zou de vierde nota van wijziging ook niet nodig
zijn geweest.Wij hebben bij de derde nota van wijziging ook de bepaling van artikel
2, eerste lid, onder c, genoemd als een bepaling die over twee jaar in werking
treedt. Immers, zoals u weet, willen wij er gedurende twee jaar alles aan
doen om de voorlichting aan donoren zo optimaal mogelijk te laten zijn. Men
moet niet om de verkeerde reden afhaken of geen donor willen zijn. Wij vreesden
dat indien reeds aanstonds de KI-instellingen de verplichting zouden krijgen
om ook de persoonsidentificerende gegevens te verzamelen en aan de stichting
over te dragen, dit de voorlichting zou kunnen doorkruisen en de bereidheid
van donoren en aspirant-donoren ernstig in het gedrang zou kunnen brengen.
Vandaar de derde nota van wijziging met deze inhoud en vandaar vervolgens
de vierde nota van wijziging, die daarom uiteraard slechts ziet op het overdragen
van persoonsidentificerende gegevens, welke door de KI-instellingen, zonder
dat daartoe een verplichting bestaat, gedurende twee jaar toch zijn verzameld
en dus over twee jaar moeten worden overgedragen.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Voorzitter! Ik begrijp de redenering wel, maar de andere kant kun je natuurlijk
ook belichten. Immers, als de KI-instellingen de persoonsidentificerende gegevens
direct na inwerkingtreding van de andere artikelen van de wet verzamelen,
dan kunnen zij er uitdrukkelijk ook bij aangeven, in het kader van hun voorlichting
en hun gesprekken met de mensen, dat die gegevens bedoeld zijn om bij de centrale
stichting opgeslagen te worden en dat ingeval men zich verzet tegen het vrijgeven
ervan, daar in ieder geval de komende twee jaar nog geen wettelijke basis
voor is. Dat heeft ook iets te maken met je voorlichting. Ik vind het daarom
ook veel zuiverder, omdat anders de donoren die absoluut al vanaf het begin
geen bezwaar hebben tegen het eventueel verstrekken van die gegevens en aan
wie dan vervolgens toestemming kan worden gevraagd, niet de mogelijkheid hebben
die gegevens achter te laten. Er kan dan van artikel 3, tweede lid, eerste
volzin, namelijk het verstrekken van gegevens met toestemming, op die manier
geen gebruik worden gemaakt. Ik vraag me af waarom zo vastgehouden wordt aan
het voorstel om die gegevens niet alvast bij de stichting aan te leveren,
uitdrukkelijk met de voorlichting erbij dat zij tegen de wil van de donor
nooit gebruikt kunnen worden, zolang dat artikel van de wet niet in werking
is getreden, dat wil zeggen na twee jaar.Minister Korthals:Voorzitter! Dat had inderdaad gekund. Zojuist heb ik aangegeven dat zoiets
een slechte invloed zou hebben op de positie van de donoren. Overigens, dit
punt was al bekend voor het algemeen overleg. Ik wil mevrouw Swildens nu geen
verwijt maken, maar destijds had hierover een opmerking gemaakt kunnen worden.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Voorzitter! Dan is het misschien goed te zeggen wat ik gisteren ook met
nadruk heb opgemerkt: van het gesprek dat wij met elkaar hebben
gevoerd, ging het signaal uit, dat de uitzonderingsbepaling voor het opschorten
met twee jaar alleen betrekking zou hebben op het gegeven dat de donor de
toestemming zou weigeren. Nu zou je kunnen zeggen: dan hebben we elkaar niet
goed begrepen, maar dit debat is er ook om misverstanden weg te werken.Minister Korthals:Voorzitter! Dat ben ik op zichzelf met mevrouw Swildens eens. Er valt
ook wel wat voor haar standpunt te zeggen. Wij menen evenwel dat de aangegeven
opzet het best gehandhaafd kan worden, juist om de komende activiteiten in
het kader van de voorlichting optimaal te doen zijn.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Voorzitter! Dat heeft de minister al gezegd, maar realiseert hij zich
ook dat, en misschien gaat hij er nog iets over zeggen...Minister Korthals:Ja.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):We hebben ook nog te maken met de officiële overgangsbepaling van
artikel 14. Dat betekent dat je er nog een jaar aan vastknoopt. De vraag is
of dat niet dubbelop is en of je die bepaling daarom niet kunt schrappen.
Daarmee zou je ook het andere probleem kwijt zijn: nu is er in de overgangsbepaling
van artikel 14 alleen sprake van de uitzondering ten aanzien van de medische
gegevens die gelijk verstrekt kunnen worden, terwijl tot nu toe in het debat
heel sterk de voorkeur werd gegeven aan de mogelijkheid direct het paspoort
te verstrekken. Daarom heb ik gisteren ook gezegd, dat beide nota's van wijziging
in combinatie met artikel 14 een rommelig en krakend beeld opleveren. De minister
heeft uitgelegd wat de overwegingen waren om de bepaling te handhaven. Ik
vraag de minister echter: let ook eens op de andere argumentatie.Minister Korthals:Dat doen we. Ik kom nu inderdaad te spreken over artikel 14. Het slot
zal zijn, dat ik op dit punt graag een reactie van de andere woordvoerders
afwacht alvorens te bezien wat verder te doen. Nu dus eerst nog iets over
artikel 14.In de eerste plaats wijs ik mevrouw Swildens erop, dat de donor niet alleen
ten aanzien van de persoonsidentificerende gegevens beletsel kan aanvoeren,
maar dat hij ook kan voorkomen, dat de gegevens bedoeld in artikel 2, eerste
lid, onder b, worden verstrekt, dus ook die over fysieke kenmerken. Voorts
kan het hierbij gaan om gegevens over opleiding, om gegevens omtrent de sociale
achtergrond en om een aantal persoonlijke kenmerken, een en ander zoals bij
algemene maatregel van bestuur nader bepaald. Mevrouw Swildens doet deze constatering
terecht. Wij menen evenwel, dat voor de donaties van voor de inwerkingtreding
van de wet – daar gaat het hier uiteraard om – moet gelden, dat
de donor ervan uit moet kunnen blijven gaan, dat alleen medische gegevens
zullen worden verstrekt. De donoren zullen immers tot donatie zijn overgegaan
in het vertrouwen dat alleen hiervan sprake zal kunnen zijn.In de tweede plaats vraagt mevrouw Swildens zich af of de donor tot een
jaar na de volledige inwerkingtreding van de wet nog moet kunnen verklaren
dat zijn gegevens niet mogen worden verstrekt. Bij nader inzien kan ik mij
voorstellen, dat het voldoende is die termijn te beperken tot een periode
van twee jaar en dat dit extra jaar niet nodig is. Maar alvorens ik hierover
een definitief standpunt inneem, wacht ik eventuele reacties van de Kamer
af.Voorzitter! De heer Van der Staaij vroeg naar de stand van de jurisprudentie
met betrekking tot het kunnen weten van wie men afstamt. Ik kan niet verder
teruggaan dan het Gaskin- en Valkenhorstarrest. Ik neem aan dat die de heer
Van der Staaij bekend zijn. Dan hoef ik daar niet verder op in te gaan.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter! Dit zijn twee bekende uitspraken, maar mijn vraag was meer
inhoudelijk van aard: hoe verhoudt zich de keuze voor het criterium in deze
wet, het criterium waarover we het zojuist hadden, tot de stand van de jurisprudentie?Minister Korthals:Dan moet ik toch op de arresten ingaan. Het Gaskinarrest ging over inzage
in gegevens over iemands privé- en gezinsleven. Toegang tot die bestaande
gegevens kan niet zomaar worden geweigerd. Er moet een behoorlijke regeling
zijn voor de inzage in dergelijke gegevens. Dit is een positieve verplichting
voor de staat ex artikel 8 van het EVRM. Het Gaskinarrest dwingt dus niet
tot doorbreking van de anonimiteit van de donor. Wel vloeit daaruit een procedure
voort voor de inzage van afstammingsgegevens in het geval dat die wordt geweigerd
of als de donor onvindbaar of overleden is. De onderhavige procedure sluit
hierbij in ieder geval aan. In het Valkenhorstarrest oordeelde de Hoge Raad
dat aan grondrechten zoals het recht op respect voor het privé-leven,
het recht op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst en het recht op
vrije meningsuiting een algemeen persoonlijkheidsrecht ten grondslag ligt
dat mede omvat het recht om te weten van welke ouders men afstamt. Dit recht
kan ook worden afgeleid uit de artikelen 7 en 8 van het Verdrag inzake de
rechten van het kind. De Hoge Raad overwoog in dat arrest dat dit recht niet
absoluut is. Het moet wijken voor de rechten en vrijheden van anderen, wanneer
deze in het gegeven geval zwaarder wegen. Verder zijn er op dit terrein naar
mijn oordeel nog geen uitspraken bekend.De heer Van der Staaij heeft gevraagd of een DNA-profiel behoort tot de
persoonsidentificerende gegevens. Het antwoord is neen. Een DNA-profiel als
zodanig zegt niets over een concrete persoon. Dat wordt pas anders indien
men er een naam bij heeft en men het DNA-profiel kan vergelijken met die persoon.De heer Vos heeft gevraagd waarom de verzoeken om verstrekking van de
persoonsidentificerende gegevens zoals bedoeld in artikel 3, lid 2, van de
minderjarige zelf afkomstig moeten zijn en niet van een van de ouders of de
voogd namens hem. In de memorie van toelichting wordt op blz. 12 gesteld dat
het hier een zo persoonlijke materie betreft dat het ons – dat waren
de toenmalige bewindslieden – juist voorkomt hier de mogelijkheid van
vertegenwoordiging van het kind door de ouders of voogd niet op te nemen.
Op zichzelf achten ook mevrouw Borst en ik dit uitgangspunt juist. Aantekening
verdient evenwel dat dit niet behoeft uit te sluiten dat de ouders of de voogd
het kind behulpzaam zijn bij het doen van zijn verzoek. Het komt er vooral op aan dat blijkt dat een verzoek daadwerkelijk uitgaat van het
kind en dat de wens om persoonsidentificerende gegevens werkelijk van hem
afkomstig is. Niet de ouders of de voogd moeten die wens hebben, maar het
verzoek moet van het kind komen.De heer Dittrich vraagt hoe kan worden bevorderd dat internationale harmonisatie
op dit terrein tot stand komt en de anonimiteit van spermadonoren wordt opgeheven.
Er is een heel scala van benaderingen in Europa. Het is door ons in het kader
van de Raad van Europa naar voren gebracht, maar ik verwacht niet dat wij
op redelijk korte termijn tot internationale overeenstemming komen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter! Ik heb in eerste termijn gezegd dat de fractie van GroenLinks
instemming met uitstel van opheffing van de anonimiteit afhankelijk maakt
van de snelheid waarmee een voorlichtingscampagne wordt gestart. De minister
heeft een aantal keren gezegd dat een voorlichtingscampagne pas kan worden
gestart op het moment dat de wet is aanvaard. Ik begrijp dat niet, juist omdat
het in een voorlichtingscampagne gaat om het wijzen van donoren op de geringe
risico's die zijn verbonden aan bekendheid. Dat heeft eigenlijk niets te maken
met deze wet.Minister Korthals:Voorzitter! Ik geef deze vraag door aan collega Borst.Minister Borst-Eilers:Mevrouw de voorzitter! Ook ik wil mijn bijdrage vandaag beginnen met een
gedicht. Ik heb daarvoor een gedicht van een van mijn lievelingsdichters,
Ida Gerhardt, uitgekozen. Dit heeft de toepasselijke titel Anoniem. "Een vers dat met 'schoon lieveke' begon,een kind dat het die
wintermiddag las,en dat zijn ogen niet geloven kon.Er onder
stond een donkere naam: ANON.Het wachtte zich te vragen wie dat was.– En zwijgzaam blijf ik in mijn ouderdom;ik vond een
kleinood, een onpeilbaar woord:ADESPOTON. Dat wat aan niemand hoort.Een vers: geen sterveling weet van wie het is. Geen macht die
er de hand op legt. – Het heeftdatgene wat alleen beloken leeft:de adel van het aartsgeheimenisalles te schenken en niets
prijs te geven.En wat ervan gezegd wordt of geschrevenschendt
met zijn gissingen de eenzaamheidvan de verborgene, wiens identiteitde eeuwen door onkenbaar is gebleven."Mevrouw de voorzitter! Ik ga nu over tot het prozagedeelte van mijn bijdrage.
Ik wil het een en ander zeggen over voorlichting, onderzoek en enkele aspecten
van de KID-praktijk voorzover die relevant zijn voor dit wetsvoorstel. Verder
wil ik even ingaan op de ongewenste verschijnselen waar de Kamer over gesproken
heeft, zoals internet, het zwartzaadcircuit en dergelijke. Alle woordvoerders
hebben gevraagd welke vorderingen er nu eigenlijk gemaakt zijn op het gebied
van voorlichting. Voordat ik daarop inga, wil ik benadrukken dat niet gedacht
moet worden dat klinieken nu niet al allerlei voorlichting geven: aan betrokkene
over het belang van het donorschap en het belang van openheid naar het toekomstige
kind en aan de ouders ook over het belang van diezelfde openheid. Uit het
onderzoek van ZON naar de gevolgen van een eventuele opheffing van de anonimiteitswaarborg
van spermadonoren op hun bereidheid tot donatie is gebleken dat goede voorlichting
over het wetsvoorstel noodzakelijk is. De meeste huidige donoren (83%) weten
dat er een wetsvoorstel in behandeling is, maar meer dan de helft is niet
goed op de hoogte van de inhoud van het wetsvoorstel. Dat kan ook eigenlijk
pas op de dag dat het tenminste in deze Kamer is aangenomen. Het schort de
donoren vooral aan kennis over de getrapte wijze van informatievoorziening.
Zij weten ook niet goed dat er geen sprake zal zijn van een absolute opheffing
van de anonimiteit zonder meer, maar van opheffing van de anonimiteitswaarborg.
Van de potentiële donoren is eigenlijk niemand op de hoogte van het wetsvoorstel.Het is natuurlijk de vraag wanneer je met die voorlichting moet beginnen.
Wij hebben in het algemeen overleg in maart gezegd dat je twee jaar nodig
hebt om een attitudeverandering teweeg te brengen bij donoren, maar ook om
ouders nog eens goed te doordringen van de rechten van het kind op openheid
en het belang van het kind. Met het oog daarop is de inwerkingtreding van
het onderdeel inzake het verstrekken van de persoonidentificerende gegevens
en het opheffen van de anonimiteitswaarborg twee jaar uitgesteld. Zoals mijn
collega van Justitie al zei, vinden wij dat je de informatie die natuurlijk
al ingewikkeld genoeg is, pas goed kunt geven, als de Tweede Kamer het wetsvoorstel
heeft aanvaard. Het is namelijk mogelijk dat er amendementen worden aangenomen.
Je zou een complete chaos creëren, als je ervan uitgaat dat een wetsvoorstel,
zoals dat wordt ingediend, geheel ongeschonden de eindstreep haalt en daar
de voorlichting over geeft. Als bijvoorbeeld het amendement van de leden Van
der Staaij en Rouvoet wordt aangenomen, dan zou de voorlichting weer gewijzigd
moeten worden. Dat zouden wij een slechte zaak vinden. Aangezien ik in het
AO maar tien minuten ter beschikking had om op alle vragen te antwoorden,
heb ik toen misschien wat onvoldoende zorgvuldig benadrukt wat ik bedoelde.
Ook toen was onze intentie dat, wanneer het wetsvoorstel eenmaal door de Tweede
Kamer is aangenomen, de voorlichting voluit van start gaat. Dat neemt overigens
niet weg dat er inmiddels al de nodige voorbereidingen zijn getroffen.De heer Vos (VVD):Ik heb van de NBVKI, de beroepsorganisatie van KI-instituten, het bericht
gekregen dat het ministerie van VWS aanvankelijk middelen voor voorlichting
had toegezegd maar dat het eigenlijk wat dat betreft de deur inmiddels een
beetje heeft dichtgedaan, in de zin dat het heeft aangegeven er nog over in
overleg te zijn. Het initiatief dat de minister een paar zinnen geleden bij
de KI-instituten heeft gelegd, kan dus niet worden opgepakt omdat het probleem
volgens genoemde beroepsorganisatie bij het ministerie ligt.Minister Borst-Eilers:De Nederlands-Belgische vereniging voor kunstmatige inseminatie heeft
de uitkomsten van het ZON-onderzoek zelf vertaald in een voorlichtingsplan.
Daarover wil zij graag met ons spreken. Mijn ambtenaren hebben gezegd dat
zodra het wetsvoorstel door de Tweede Kamer is, het ministerie van VWS graag
bereid is met de NBVKI en andere betrokkenen het reeds in ontwerp gereed zijnde
communicatieplan verder te voltooien.De heer Vos (VVD):Dan stel ik vast dat er in dit opzicht eigenlijk ruim een half jaar verloren
is gegaan, aangezien de informatievoorziening best eerder gestart had kunnen
worden.Minister Borst-Eilers:Zoals gezegd, hebben wij een communicatieplan ontwikkeld, dat voorziet
in twee sporen. Het eerste betreft het actief informeren van de doelgroepen.
Dat kan gebeuren via de publicaties die de doelgroepen bereiken. Ook kan informatie
worden gegeven in de klinieken met behulp van counselors. Laatstgenoemden
zullen overigens voor rekening van mijn ministerie komen. Het tweede spoort
behelst de meer algemene publieksinformatie die dus ook potentiële donoren
kan bereiken. Er is ook een communicatiebureau ingeschakeld.De heer Dittrich (D66):De minister heeft eerder gezegd dat doordat het wetsvoorstel nu nog niet
door de Kamer is aanvaard, er geen voorlichtingsactiviteiten konden worden
gestart. Miskent die redenering niet dat al in maart 2000 tijdens het algemeen
overleg zonneklaar was, dat er Kamerbreed de mening was dat er geen sprake
meer mocht zijn van anonimiteit? Om potentiële donoren te benaderen en
te kunnen overtuigen dat het goed is om hun sperma af te staan, had alvast
met die voorlichtingsactiviteiten begonnen kunnen worden, zonder dat in detail
wordt getreden over de fasering van inwerkingtreding en dergelijke.Minister Borst-Eilers:Het belang van de openheid richting de donoren komt al tot uitdrukking
in de gesprekken die de klinieken met hen voeren. Het is echter niet zo dat
zonneklaar is dat de anonimiteit wordt opgeheven. U formuleert dat nu te scherp.
Het gaat om het opheffen van de anonimiteitswaarborg. Naar de mening van de
regering is er nog wel enige ruimte – die moet natuurlijk graag zo klein
mogelijk zijn – dat in een enkel geval de anonimiteit misschien voor
enige tijd wel gegarandeerd blijft.De heer Dittrich (D66):U heeft het over "graag zo klein mogelijk". Moet ik daaruit afleiden dat
u kiest voor het amendement-Van der Staaij/Rouvoet, omdat dit in vergelijking
met uw eigen voorstel veel minder ruimte voor uitzonderingen laat?Minister Borst-Eilers:Het zal de heer Dittrich ook dit keer niet lukken een wig in het kabinet
te drijven. Wat de heer Korthals zo-even heeft gezegd, heeft hij uitdrukkelijk
mede namens mij gezegd. Dat wil overigens niet zeggen dat wij niet beiden
vinden dat, daar waar dat ook kan, het moet gebeuren. In het Verdrag inzake
de rechten van het kind staat ook: voorzover mogelijk moet het kind zijn afstemming
kennen. Dat kun je op verschillende manieren interpreteren en er zijn situaties
waarin niemand weet wie de vader is. Je kunt het hier ook op toepassen en
zeggen: tenzij het schade aan de donor berokkend, geen anonimiteit. Er zijn
voorbeelden genoemd waarin het gaat om psychiatrische opnamen en dergelijke.
Dat zijn echter vaak situaties die een einde vinden. Het kan zijn dat de donor
weer in een situatie komt, waarin het verzoek wel kan worden ingewilligd,
zonder dat de donor ernstige schade wordt berokkend.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):De minister sprak over de voorlichting via de counselors bij de KI-centra.
Komt zij daar later nog op terug?Minister Borst-Eilers:Ik heb gemeld dat dat onderdeel zal zijn van het communicatieplan. Ik
zal daar verder niets over zeggen.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Daar heb ik dan een vraag over. U gaf zelf al aan dat het belangrijk is
dat de voorlichting bij die KI-centra plaatsvindt. Het grote probleem van
die centra is echter dat, zoals de minister ook weet...De voorzitter:Mevrouw Swildens, dit lijkt een tweede termijn.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Dan kan de minister er weer antwoord op geven.De voorzitter:U weet dat dat niet de structuur van een debat in deze zaal is.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Ik dacht dat ik daar toch wel een vraag over mocht stellen. Ik zal dan
een concrete vraag stellen. Waarom is, terwijl de problemen bekend zijn –
het niet beschikbaar hebben van voldoende middelen voor die counselors –
het geld niet onmiddellijk vrijgemaakt na het AO, waar de minister zo enthousiast
heeft gereageerd op de suggestie van die counselors? Ik krijg de indruk dat
u dat nog niet heeft gedaan. Is dat juist?Minister Borst-Eilers:In termen van volksgezondheid denken wij altijd in miljarden, terwijl
het hier gaat om een zeer overzichtelijk bedrag. Als wij weten hoeveel counselors
wij precies willen hebben en hoeveel zij moeten verdienen, kan ik dat bedrag
vrij gemakkelijk vrij maken binnen mijn begroting.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Bij het AO was echter al bekend dat die behoefte er was. Men krijgt ƒ
27,50 per inseminatie en men heeft gemiddeld vier rietjes à raison
van ƒ 100 per rietje nodig. Men haalt dat uit het eigen budget, omdat
men vindt dat in het kader van onvruchtbaarheidsbehandeling men een morele
verplichting heeft.De voorzitter:En de vraag is?Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Weet de minister dat er niet voldoende middelen zijn om dat counselingswerk
te doen? Dat probleem bestond al eerder. Dat kan dan toch meteen opgepakt
worden.Minister Borst-Eilers:Die counselors gaan een belangrijke rol spelen in dat communicatieplan.
Dat hebben wij dus inderdaad even laten liggen totdat het communicatieplan
ingevuld wordt. Wat het tarief betreft, is er het bekende systeem van de Wet
tarieven gezondheidszorg. Als instellingen vinden dat zij onvoldoende krijgen
voor bepaalde verrichtingen, gaan zij samen met de zorgverzekeraar
naar het College tarieven gezondheidszorg. U weet waarschijnlijk ook dat men
aan de ene kant wel klaagt, maar het aan de andere kant niet zo'n hoge prioriteit
geeft. Dus laat men dat zitten. Dat moeten de instellingen zelf weten. Zij
kunnen echter een tariefsaanpassing aanvragen. Als zij die aanvraag goed kunnen
onderbouwen, zegt de wet dat zij die ook krijgen.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Vandaar dat wij tijdens het AO er zo verheugd over waren dat u zoveel
heil zag in de extra taak voor die counselors dat u daar financiële middelen
aan wilde verbinden. Ik verzoek u nogmaals om morgen al een oplossing voor
het problemen aan te reiken.Minister Borst-Eilers:Een van de eerste partijen waar wij mee gaan spreken, zijn de instellingen.
Het punt van de counselors komt dan direct hoog op de agenda.De heer Vos (VVD):Wij spreken nu over de voorlichting. Het gaat erom wat de boodschap van
de voorlichting wordt. Hoe gaat men daarmee het land in? "Donoren blijf" of
"meld je aan, want je doet er goed aan". En als het gaat om de identiteit:
_ Wat gaat u dan vertellen? Als u gaat vertellen dat er een belangenafweging
plaatsvindt en dat het onzeker blijft, is het een inhoudsloze boodschap.Minister Borst-Eilers:Ik kan pas een glasheldere boodschap formuleren na de stemming over dit
wetsvoorstel en de ingediende amendementen.De heer Vos (VVD):Op welke wijze wilt u dat het wordt ingevuld? Welke ruimte ziet u? Wat
is naar uw oordeel de strekking van het aan de orde zijnde voorstel?Minister Borst-Eilers:De strekking van het aan de orde zijnde wetsvoorstel is uitgebreid door
de minister van Justitie uit de doeken gedaan. Ik herhaal dat niet. Het is
de taak van de ons adviserende communicatiedeskundigen om aan te geven op
welke wijze de boodschap zodanig moet worden gebracht dat zij niet voor tweeërlei
uitleg vatbaar is. De gemiddelde Nederlandse man moet haar begrijpen.De heer Vos (VVD):Kan de boodschap zijn dat de anonimiteit in beginsel wordt opgeheven,
behoudens uitzonderingen?Minister Borst-Eilers:Dat is een goede samenvatting van de inhoud van het wetsvoorstel. Er mogen
geen valse illusies worden gewekt. Uit enquêtes blijkt overigens dat
de meerderheid van de ouders niet kiest voor openheid. Dat geldt niet voor
lesbische paren, maar daarbij ligt het ook meer voor de hand dat een kind
vragen stelt. Van de heteroparen is de meerderheid nog steeds niet van plan,
hun kind mee te delen dat het via KID is verwekt. De donor mag dat ook wel
weten, want daardoor kan hij de kans enigszins inschatten. Ervan uitgaande
dat iedereen openheid betracht, zal zijn anonimiteit worden opgeheven, tenzij.
Dat is de boodschap.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Deze boodschap is niet afhankelijk van aanname van deze wet. Als in een
wet wordt gebroken met de heersende consensus, heeft de minister groot gelijk,
het oordeel van beide Kamers af te wachten. Deze boodschap betreft echter
staand beleid. Ik snap dan ook niet waarom de minister de campagne afhankelijk
maakt van aanname van deze wet. De Kamer en de samenleving vinden al jaren
dat de nadruk moet komen te liggen op openheid. De minister kan allang aan
de slag. Ik raak zo langzamerhand wat ontevreden.Minister Borst-Eilers:Ik heb al gezegd dat de instellingen al jaren daarmee aan de slag zijn.
U spreekt over onze campagne, maar het is niet de taak van de overheid om
mensen op te roepen, donor te worden. Dat doen wij ook niet voor bloed- of
orgaandonaties. De Nierstichting roept de bevolking op voor nierdonatie. Bij
spermadonatie is dat niet anders. De taak van de overheid is ervoor te zorgen
dat de inhoud van het wetsvoorstel goed wordt toegelicht, maar campagnes worden
door instellingen en stichtingen gevoerd. Zij zijn daar volop toe bereid.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter! Een belangrijk onderdeel van de voorlichting is, aan te geven
wanneer de anonimiteit kan worden opgeheven. Is de minister van oordeel dat
het na aanneming van het huidige voorstel heel moeilijk is, een heldere boodschap
te brengen, omdat een en ander afhankelijk is van een nogal onvoorspelbare
belangenafweging?Minister Borst-Eilers:De tekst van de heer Vos kan daarvoor gebruikt worden. Als het kind dat
wil, zal de anonimiteit worden opgeheven, tenzij. Dat lijkt mij een heldere
boodschap.De heer Van der Staaij (SGP):Daar verschillen wij over van mening. Naar mijn mening is er behoefte
aan heel concrete informatie. U hebt gezegd dat bij de voorlichting ook naar
voren zal worden gebracht dat in de praktijk in veel gevallen geen openheid
wordt betracht over de wijze van verwekking.Minister Borst-Eilers:Helaas, zo zullen wij daarbij zeggen.De heer Van der Staaij (SGP):Moet in de voorlichting ook niet worden weergegeven dat het bij goed ouderschap
behoort om daarover informatie te verschaffen?Minister Borst-Eilers:Absoluut. Die boodschap wordt nu ook al aan de ouders gegeven, maar niet
alle ouders reageren op de wijze die wij graag willen. Langzamerhand is er
in de samenleving steeds meer begrip voor de rechten van het kind en het belang
van het honoreren daarvan. Ook al is allerlei onderzoek nog niet gedaan, omdat
het moeilijk is, wij weten toch wel dat sommige kinderen in grote problemen
raken, als zij die wens hebben en deze niet vervuld kan worden. Dat moeten
de ouders zich goed realiseren. Dat wordt ze echt op het hart gebonden.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voorzitter! Ik heb de minister zo-even horen zeggen dat de anonimiteit
van de donor in uitzonderlijke omstandigheden gewaarborgd kan blijven. Wij
hebben de minister van Justitie een aantal voorbeelden horen noemen, waarbij
hij zich kan voorstellen dat dit het geval kan zijn. Hij zei dat het mogelijk
is dat de donor spijt krijgt van het feit dat hij donor is geweest of dat
zijn vrouw en kinderen niet op de hoogte zijn van dat feit. Is deze minister
ook van opvatting dat dit hoort tot de uitzonderlijke omstandigheden waaronder
de anonimiteit gewaarborgd kan zijn?Minister Borst-Eilers:De minister van Justitie heeft niet in generaliserende zin gesproken,
denk ik. Ook al was de donor twintig, hij was toen ook al volwassen, toen
hij besloot om donor te worden. Je moet die spijt ook een keer kunnen wegslikken
en zeggen: ik sta voor wat ik toen heb gedaan en daarmee heb ik toch een zekere
verantwoordelijkheid op mij genomen. Het is zonneklaar dat een spermadonor
moet beseffen dat dit een heel ander soort donatie is dan van een bloeddonor.
De minister van Justitie heeft dat niet in algemene zin gezegd, maar hij heeft
gezegd dat er een situatie kan zijn waarin dat tot een enorm probleem leidt.
Je kunt dit alleen van geval tot geval beoordelen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Acht de minister het mogelijk om in de voorlichting meer duidelijkheid
te scheppen over wat die uitzonderlijke situatie kan zijn? Kan zij aangeven
hoe dat in de voorlichting helder gemaakt kan worden?Minister Borst-Eilers:Het communicatieplan wordt binnenkort uitgewerkt en dan zal ik het toesturen.
Ik wil er niet op vooruitlopen, want het is niet mijn vak om een boodschap
zodanig te vertalen dat het een begrijpelijke boodschap wordt. Daarvoor hebben
wij nu juist een deskundig communicatiebureau ingeschakeld.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Als de voorlichting zo gericht is op openheid, is het misschien verstandig
om aandacht te besteden aan de door de minister van Justitie geschetste situatie,
zodat de donor daarover openheid verschaft in zijn toekomstig gezin. Misschien
wordt daar nooit over gesproken. Dat kan ook een manier zijn om te voorkomen
dat de anonimiteit na belangenafweging niet kan worden opgeheven.Minister Borst-Eilers:Kunt u iets concreter zijn over wat u zich daarbij voorstelt?Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Het probleem voor de donor kan zijn dat zijn later gevormde gezin er niet
bekend mee is. Dat kan een reden zijn om de anonimiteit niet op te heffen.
Mijn vraag is of bij de voorlichting aan de donor aandacht kan worden besteed
aan die openheid. Kan dat worden betrokken bij de voorbereidingen voor het
communicatieplan?Minister Borst-Eilers:Dat moet zeker gebeuren. Dat kan later veel narigheid voorkomen.De heer Rouvoet heeft gevraagd wat de regering wil bereiken wat de afgelopen
jaren niet is bereikt. Straks kunnen wij helderheid verschaffen over wat er
gaat gebeuren na inwerkingtreding van deze wet. Wij willen communiceren met
donoren en aspirant-donoren over het belang van openheid zodat de koudwatervrees
wordt weggenomen, met name over de vraag of zij verplichtingen hebben jegens
dat kind, waar de minister van Justitie uitgebreid op in is gegaan.Een tweede groep die wij willen adresseren, zijn de wensouders, die ook
doordrongen moeten worden van hun verplichting jegens dat kind. Zij zijn ook
verplicht om ervoor te zorgen dat het kind zijn rechten tot gelding kan brengen.
Dat zijn allemaal attitudeveranderingen. Het is niet alleen een kwestie van
het een keer lezen en snappen, maar het moet ook verinnerlijkt worden. Daarom
moet zo'n boodschap gedurende enige tijd indringend bij de mensen worden neergelegd.
Ik herhaal dat de instellingen door ons worden gefaciliteerd om al die informatie
te geven.Met de uitstelperiode proberen wij te bereiken dat er niet, zoals in Zweden,
een onnodige tijdelijke daling van het aantal donoren optreedt. Wij kiezen
in de belangenafweging wel voor het kind, maar wij hebben ook begrip voor
de noden van kinderloze echtparen. In Zweden is gebleken dat het aantal donoren
met een klap afneemt als je de wet invoert zonder eerst een uitgebreide voorlichtingscampagne
te hebben gevoerd; naarmate men de voorlichting verinnerlijkt heeft, neemt
het aantal donoren weer toe. Wij denken dat dat al kan worden voorkomen door
de uitstelperiode en wij vinden dat ook de wensouders er recht op hebben dat
wij aandacht aan hun belangen schenken. Het heeft overigens sowieso al heel
lang geduurd, maar ten behoeve hiervan moeten die twee jaar er nog maar bij.
Wij hopen daarmee natuurlijk ook te voorkomen dat men als gevolg van een enorm
donortekort noodgedwongen het pad via internet bewandelt, waardoor het helemaal
gedaan zou zijn met de openheid; ook ik heb internet op dat punt geraadpleegd
en ik heb inderdaad al die aantrekkelijke mannen de revue zien passeren van
wie je het zaad uit de VS kunt bestellen. Daarnaast is er nog het zwartzaadcircuit;
op internet garandeert men in ieder geval dat het sperma getest is op een
aantal ziekten; dat moet je dan maar aannemen, maar in het zwartzaadcircuit
is het kwaliteitsaspect natuurlijk nergens meer te bekennen.De heer Dittrich (D66):U zei dat dit een van de redenen is waarom de tweejaarsperiode nodig is.
De andere kant daarvan is dat gedurende die periode nog steeds kinderen uit
anoniem zaad geboren kunnen worden die, als zij in de toekomst willen weten
van wie zij afstammen, dat nooit te weten zullen kunnen komen.Minister Borst-Eilers:Dat kinderen geboren worden uit anoniem zaad, kunnen wij niet voorkomen,
want er worden per jaar in Nederland tenminste 10.000 kinderen geboren die
denken dat de echtgenoot van hun moeder hun vader is, terwijl dat niet zo
is. Daarmee wil ik niet zeggen dat het bij KID...De heer Dittrich (D66):Daar is de overheid toch niet verantwoordelijk voor?Minister Borst-Eilers:Inderdaad. Dat hebt u heel goed gezien.De heer Dittrich (D66):Wij hebben het over iets wat wij zelf regelen.Minister Borst-Eilers:Dat wilde ik ook juist zeggen: bij KID ligt het natuurlijk wezenlijk anders,
want daarbij is sprake van een overheidsverantwoordelijkheid. Alles afwegende
hebben wij echter gekozen voor deze lijn. Ik denk echt dat die lijn goed is,
want wij moeten de kinderloze ouders met een vurige kinderwens niet gaan negeren.
Nogmaals: ook nu al wordt geprobeerd om iedereen zo snel mogelijk tot de houding
van openheid te brengen.Er is gevraagd hoe wij denken te voorkomen dat een zwartzaadcircuit ontstaat.
Dat kunnen wij niet echt voorkomen. Ik heb al gezegd dat er op het gebied
van buitenechtelijk kinderen verwekken veel aan de hand is; dat is door de
overheid niet allemaal te voorkomen. Wij hopen echter dat wij
ook ouders ertoe kunnen brengen om te kiezen voor kwaliteit; dat is natuurlijk
ook in het belang van hun kind.Mevrouw Ross heeft opnieuw gevraagd of er geen onderzoek kan worden verricht
naar de mogelijke gevolgen voor kinderen als zij geen toegang hebben tot de
afstammingsgegevens. Het probleem is nog steeds of een goede onderzoeksopzet
mogelijk is. Het proefschrift van dr. Brewaeys hebben ook wij bestudeerd.
Ik citeer een van haar conclusies: "Gezien het uiterst geringe aantal KID-ouders
dat het kind wil informeren, blijft het voorlopig onmogelijk om het effect
van openheid versus geheimhouding verder te onderzoeken." Wij weten natuurlijk
wel iets over wat er gebeurt als men geen openheid betracht en als men dat
geheim kan blijven bewaren, zonder het kind ooit een hint te geven; dan kom
je natuurlijk bij die grote groep kinderen die buitenechtelijk zijn verwekt
zonder dat te weten, omdat de moeder daarover zwijgt, misschien soms ook tegen
de familievader. Er zijn geen aanwijzingen dat het met zulke kinderen slechter
gaat. Een kind kan er natuurlijk op een of andere manier achter komen dat
de familievader niet de biologische vader is. Dat soort familiegeheimen wordt
meestal op een hoogst ongelukkig moment onthuld, bijvoorbeeld tijdens een
ruzie of een echtscheidingsprocedure. Daar zullen sommige kinderen wel schade
van ondervinden. Wij kunnen ook zonder nader onderzoek zeggen dat openheid
het beste is, want je kunt niet garanderen dat zo'n familiegeheim niet door
iemand aan de orde wordt gesteld. Je moet kiezen voor het kind en dus ook
voor openheid.De heer Van der Staaij en mevrouw Ross hebben gevraagd naar de internationale
handel via internet. Het blijft moeilijk om die handel te bestrijden. Dat
geldt ook voor geneesmiddelen die op internet worden aangeboden. Er worden
bijvoorbeeld ook onwerkzame geneesmiddelen aangeboden, maar daar gaan wij
iets aan doen. Wij gaan nu een gezondheidsportaal openen met betrouwbare informatie.
Wij zullen de internetgebruiker ook mededelen dat hij gezondheidsrisico's
loopt als hij buiten dat portaal informatie zoekt en daar iets mee doet.In oktober 1999 is een motie aangenomen waarin de regering werd verzocht
om de handel in menselijke eicellen en sperma in de daartoe relevante internationale
gremia aan de orde te stellen en te proberen tot een internationaal verbod
te komen. Bij brief van 25 oktober 2000 heb ik de Kamer nader op de hoogte
gesteld van de stand van zaken bij de uitvoering van deze motie. Wij hebben
de WHO verzocht om het onderwerp op de agenda te zetten en dat heeft mevrouw
Brundtland ook toegezegd. Bij de Raad van Europa staat dit inmiddels op de
agenda, mede op verzoek van Nederland. De Raad zal nu nog met een onderzoek
beginnen naar de omvang van de handel van gameten via internet. Het is echter
alom bekend dat dit soort gezelschappen niet zo snel werkt.Het enige instrument dat wij nu al in handen hebben, is proberen te bevorderen
dat het aantal donors niet onnodig terugloopt door gebrek aan kennis van de
spelregels. Dan gaat het om de voorlichting. Als het donoraanbod in Nederland
voldoende is en de wachttijd overzienbaar, dan zullen ouders kiezen voor gegarandeerde
kwaliteit, vooral als wij de aspirant-ouders ook goed voorlichten.De heer Dittrich (D66):Ik heb vanmorgen een mailtje ontvangen van iemand en daar wil ik twee
regels uit voorlezen. Ik hoor graag de reactie van de minister, want dat contrasteert
met wat zij net heeft gezegd. "Als negenentwintigjarige jongeman, zonder enige
ziekte in de familie, die het geen probleem vindt dat zijn identiteit aan
de toekomstige kinderen wordt prijsgegeven, was ik in eerste instantie een
zeer gewilde donor. Pas toen bleek dat ik homoseksueel was, werd ik geweigerd.
Volgens het ziekenhuis mocht ik geen donor zijn omdat de kans dat ik HIV-besmet
sperma lever groter is dan bij andere donoren." Het ziekenhuis wil het sperma
dus niet hebben omdat hij homoseksueel is.Minister Borst-Eilers:Dat is onjuist beleid. Als ik weet welk ziekenhuis het is, dan kan ik
de inspecteur vragen om daar eens op bezoek te gaan. Het is waar dat er statistisch
gezien meer HIV-besmettingen voorkomen in de populatie homoseksuele mannen,
maar dat is niet zo relevant. Je kunt het sperma na donatie invriezen en je
kunt de donor na de incubatietijd van een half jaar vragen om terug te komen
om te kijken of hij dan nog steeds HIV-negatief is. Als dat zo is, is het
sperma net zo veilig als ieder ander sperma. Dit komt toch een beetje in de
buurt van discriminatie. Misschien wilt u mij na de vergadering de gegevens
overhandigen.De heer Dittrich (D66):Dat zal ik doen. Kunt u ook bevorderen dat deze aspecten in de campagne
worden meegenomen?Minister Borst-Eilers:Zeker.Voorzitter! Dit is een mooie opmaat naar het volgende onderwerp dat ik
wil bespreken en dat is de gelijke behandeling. De heer Van der Staaij vroeg
of ziekenhuizen en KI-instellingen, bijvoorbeeld vanwege hun grondslag, de
beleidsvrijheid hebben om ongehuwde vrouwen behandeling te weigeren. Dat vroeg
hij tegen de achtergrond van de uitspraken van de commissie gelijke behandeling
over een vergelijkbaar terrein. De heer Vos heeft gevraagd of kunstmatige
inseminatie wel plaatsvindt op zowel medische als sociale indicatie. Op dat
laatste kan ik bevestigend antwoorden. Het betreft gelijke indicaties, of
het nu gaat om vrouwen die een onvruchtbare mannelijke partner hebben, dan
wel om vrouwen die geen mannelijke partner hebben.De commissie gelijke behandeling heeft onderzocht of IVF-klinieken lesbische
paren, ongehuwde paren of alleenstaande vrouwen ongerechtvaardigd uitsluiten.
De conclusie was dat dit inderdaad in een aantal gevallen gebeurt. Men handelt
dan strijdig met de Algemene wet gelijke behandeling en de betreffende klinieken
zijn daarop gewezen. Het is ook niet juist om bij schaarste aan donoren voorrang
te geven aan gehuwde paren. In het algemeen geldt in Nederland dat, als er
schaarste aan de aanbodkant is, dit wel gevolgen heeft voor de indicatiestelling,
maar dat het criterium dan moet zijn: de kans op medisch succes. Als de kans
minimaal is dat een behandeling succes heeft, is het in een situatie van schaarste
mogelijk dat betrokkenen onderaan de lijst worden geplaatst of dat er zelfs
maar helemaal niet toe overgegaan wordt, gezien de schaarste. Harttransplantaties vormen een goed voorbeeld daarvan. Als een hart is afgestoten,
wordt in Nederland, gezien de schaarste aan harten, niet voor een tweede keer
overgegaan tot een harttransplantatie. De kans dat een tweede transplantatie
wel slaagt, is bijzonder gering. Als er toch harten in overvloed zijn, kan
men het er nog wel een keer op wagen, maar die situatie doet zich in Nederland
niet voor. Het betekent dat in dat geval de kans op medisch succes de indicatievolgorde
gaat bepalen, dus niet allerlei sociale factoren.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Kunnen er volgens de minister goede redenen zijn waarom een kliniek helemaal
niet met donorzaad wil werken?Minister Borst-Eilers:Er is een aantal klinieken in Nederland die dat inderdaad niet wil doen.
Zolang er nog voldoende klinieken zijn, ook in relatie tot het donoraanbod,
gaan wij op dit punt niet ingrijpen. Het gaat hier echter wel om een voorziening
die in het verstrekkingenpakket zit en de overheid is dus ook verantwoordelijk
voor de toegankelijkheid. Er zijn inderdaad klinieken of individuele artsen
die op grond van levensovertuiging niet bereid zijn om hieraan mee te werken.
Dat moeten wij respecteren, zoals wij dat altijd respecteren, maar men moet
de patiënt dan wel erover informeren dat er ook klinieken en artsen in
Nederland zijn die dit gewetensbezwaar niet hebben.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Dus het hoeft niet alleen te gaan om afzonderlijke artsen die daarover
een opvatting kunnen hebben? Ook klinieken die op grond van hun doelstelling,
gebaseerd op religieuze of ethische overtuiging, een bepaalde handeling niet
willen uitvoeren, zijn daar vrij in?Minister Borst-Eilers:Ja, daar zijn zij vrij in. Ik vind wel dat de overheid moet gaan optreden
als een verstrekking die in het pakket is opgenomen, door geen enkele instelling
in Nederland meer wordt aangeboden, of door zo weinig dat de toegankelijkheid
echt in gevaar komt.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Dat zou dus kunnen betekenen dat het feit dat een voorziening in het verstrekkingenpakket
zit, beginselen van klinieken of individuele personen gaat overstijgen? Het
feit dat wij iets in het verstrekkingenpakket hebben opgenomen, gaat dan dus
vóór het gewetensbezwaar of het feit dat iemand of een instelling
er op grond van een ethische of religieuze overtuiging niet van overtuigd
is dat het verstrekken van de bewuste behandeling in het belang van bijvoorbeeld
het kind is?Minister Borst-Eilers:Een instelling of een persoon kan die overtuiging hebben, maar dat moet
dan wel bekend worden gemaakt aan de cliënten. Iedere instelling heeft
een informatiefolder en daar hoort bijvoorbeeld ook in te staan of in de instelling
al dan niet euthanasie wordt toegepast. Als het zo ver komt dat een voorziening
die in het verstrekkingenpakket zit, door niemand of vrijwel niemand in Nederland
meer wordt aangeboden, kunnen wij ervoor kiezen om die voorziening uit het
verstrekkingenpakket te schrappen als ook wij zouden vinden dat het een slechte
zaak zou zijn. Als wij die voorziening echter nog wel steeds terecht vinden,
moeten wij ook zorgen voor aanbod. Het is van tweeën één.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voorzitter! Als de minister op een gegeven moment meent dat zij klinieken
of artsen moet verplichten om mee te werken aan een bepaalde handeling omdat
anders de verstrekking van de handeling in gevaar komt, bijvoorbeeld vanwege
het feit dat die in het verstrekkingenpakket zit, dan lijkt het mij wel dat
zij daarover eerst met de Kamer moet debatteren. Het zou immers net zo wenselijk
kunnen zijn om de behandeling uit het verstrekkingenpakket te halen als niemand
meer van zins is om die uit te voeren.Minister Borst-Eilers:Als het met deze of welke andere verstrekking ooit zover komt, dan is
overleg met de Kamer uiteraard aan de orde.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter! Hoe verdraagt dit standpunt van de minister zich met haar
eerdere uitspraak, namelijk dat zij klinieken heeft aangegeven dat zij de
vrijheid wil beperken?Minister Borst-Eilers:Als een kliniek deze verstrekking aanbiedt, dan dient zij zich te houden
aan de criteria van de Wet gelijke behandeling.De heer Van der Staaij (SGP):Het is dus eigenlijk een Borst-Eilersalles-of-niets-keuze: het aanbieden
van kunstmatige inseminatie moet in uw visie zowel gelden voor alleenstaanden,
echtparen, als paren van gelijk geslacht.Minister Borst-Eilers:Het is goed dat u hierover doorvraagt, want hier lijkt inderdaad sprake
te zijn van een discrepantie. Als men op grond van levensovertuiging het niet
met zijn geweten in overeenstemming kan brengen om bijvoorbeeld lesbische
vrouwen of vrouwen zonder echtgenoot te helpen, dan heeft men de plicht om
hen door te verwijzen naar klinieken waarin zij wel worden geholpen. Wij staan
dus toe dat men in de praktijk niet alles zelf hoeft te bieden, maar men mag
geen lesbische paren van de lijst schrappen vanwege een tekort aan donorsperma.
Voor een instelling op christelijke grondslag, waar men vindt dat een ongehuwde
vrouw geen kind mag krijgen, geldt een heel andere argumentatie. Wij hebben
daar respect voor, maar vinden wel dat deze instellingen de plicht hebben
om die vrouwen door te verwijzen.De heer Van der Staaij (SGP):Zoiets speelde toch juist in de zaak van de commissie gelijke behandeling?
Hiermee begrijp ik dat u op uw standpunt terugkomt.Minister Borst-Eilers:Ik zal dit nog nakijken en er eventueel in tweede termijn op terugkomen,
maar volgens mij ging het erom dat men schaarste hanteerde om bepaalde groepen
buiten de deur te zetten. Welnu, dat kan niet.De heer Van der Staaij (SGP):Ik begrijp uw redenering, maar ik wil wel dat u, juist in het licht van
eerdere brieven, hierop terugkomt, opdat wij weten wat de stand van zaken
is.Minister Borst-Eilers:Mijn medewerkers zullen de tekst van de commissie gelijke behandeling
opzoeken.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! De strekking is toch dat niemand op een ongerechtvaardigde
achterstand mag worden gezet als zij een verzoek doet om inseminatie? Een
kliniek op christelijke grondslag kan dan toch niet zeggen dat zij iets niet
doet omdat het niet binnen haar geloofsopvatting past? Een vrouw wordt in
dat geval doorverwezen, maar dan kan zij elders op een wachtlijst van drie
of vier jaar komen te staan.Minister Borst-Eilers:Hetzelfde geldt voor abortus en euthanasie: er zijn instellingen in Nederland
die op basis van hun geloofsovertuiging aan geen van beide willen meewerken.
Als zij dat meteen bij binnenkomst van de patiënt zeggen en zoiets vermelden
in hun algemene patiëntenfolder, dan kunnen mensen besluiten om niet
naar die klinieken te gaan en als mensen er per ongeluk terechtkomen en het
pas op het laatste moment horen, dan kunnen ze vragen naar alternatieven.De heer Dittrich (D66):Het praktisch resultaat kan zijn dat bijvoorbeeld een lesbisch ouderpaar
veel moeilijker aan sperma kan komen dan een heteroseksueel paar. Dat effect
is toch in strijd met de Wet gelijke behandeling?Minister Borst-Eilers:Op landelijk niveau kan inderdaad sprake zijn van een scheve verhouding,
maar in Nederland hebben wij ook gekozen voor het respect voor hulpverleners
die op grond van gewetensproblemen aan bepaalde handelingen niet kunnen meewerken.De heer Dittrich (D66):Als er schaarste heerst, dan is het mogelijke effect dat een ongerechtvaardigd
onderscheid ontstaat tussen wensouders die ervan gebruik willen maken.Minister Borst-Eilers:In theorie is dat inderdaad zo, maar ik vraag mij af of dit in de Nederlandse
praktijk ook zo uitwerkt. Het land is immers niet bezaaid met klinieken die
kunstmatige inseminatie toepassen en bepaalde groepen uitsluiten. Dit zijn
echt uitzonderingen. Bovendien kan het gaan om individuele hulpverleners:
binnen een instelling wil de een het wel doen, maar de ander niet.De heer Dittrich (D66):Kunt u hierover in tweede termijn nog enkele gegevens verstrekken?Minister Borst-Eilers:Ja, ik zal in de tweede termijn nog even terugkomen op de precieze feiten.
Dan kunnen wij ons daarop baseren.Ik bespreek nog twee kleine punten. Het eerste is de samenstelling van
het bestuur van de stichting. De heer Van der Staaij is hierop ingegaan. Drie
van de zeven leden van het bestuur komen uit degenen die kunstmatige bevruchting
toepassen of er nauw bij betrokken zijn. Wij vinden dat belangrijk, vanwege
de inbreng van mensen die de praktijk goed kennen. Zij hebben er betrokkenheid
bij, maar zij weten ook precies waar het om gaat. Wij wilden er wel voor waken
dat deze mensen de meerderheid van het bestuur vormen. Vandaar dat het gaat
om drie van de zeven leden. Omdat er ook is voorzien in een ministeriële
benoemingsprocedure, geeft het al met al voldoende garanties voor een evenwichtig
en vooral onafhankelijk bestuur, in de zin van de oordelen die het moet geven.De heer Van der Staaij (SGP):Kan de minister toelichten waarom de deskundigheid vanuit de praktijk
van belang is voor de belangenafweging, als het gaat om het belang van de
donor en het belang van het kind? Of is de deskundigheid niet van invloed
op die afweging?Minister Borst-Eilers:Er zijn nog vier andere zetels in het bestuur. Die mensen kunnen die deskundigheid
op afstand inbrengen. Vaak wordt er toch een eind weg getheoretiseerd door
mensen die niet goed weten om welke situaties het in de praktijk kan gaan.
Dan kunnen de drie bestuursleden hun praktijkervaring ook in informerende
zin inbrengen. Dat vinden wij belangrijk.De heer Van der Staaij (SGP):Ik begrijp nog niet goed waarom die praktijkervaring van belang kan zijn
voor de beoordeling van de vraag hoe schadelijk het voor een kind is om zijn
afkomst niet te weten of hoe schadelijk het kan zijn voor de donor. Voor die
afweging is toch geen bijzondere deskundigheid nodig van de mensen die in
de praktijk met de techniek werken?Minister Borst-Eilers:Deze mensen werken niet alleen met de techniek, maar ook met mensen. Zij
spreken met de donors. Een arts heeft in de kliniek vaak een zeer uitvoerig
gesprek met de donor. De artsen weten dus iets van persoonlijkheden van donors,
van problemen van donors en van morele en andere dilemma's van donors. Zij
kennen ook de groep van wensouders. Zij komen intensief in contact met beide
groepen en daarom kunnen zij een zeer waardevolle bijdrage leveren. Het tweede en laatste punt betreft het bewaren van bloed. Voor het bewaren
van bloed bestaan geen wettelijke belemmeringen. Er zijn wel wettelijke waarborgen
voor de handhaving van de privacy. Die houden ook in dat de donor ervan op
de hoogte moet worden gesteld dat bloed langer bewaard wordt en waarom dat
gebeurt. Het houdt ook in dat de donor dat kan weigeren.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter! Ik stel nog een aanvullende vraag. Vanmorgen bereikte mij
het bericht dat de spermabanken werven onder studenten, waarbij sprake zou
zijn van een financiële vergoeding. Weet de minister of dat bericht correct
is? Kan zij haar standpunt geven over financiële vergoedingen?Minister Borst-Eilers:Ons standpunt is dat alleen onkosten vergoed worden. Wij vinden dat het
een ideële donatie moet blijven, net als bij bloeddonatie. Wij vinden
dus dat het moet gaan om donorschap om niet. Wat het bloed betreft proberen
wij dat in heel Europa voor elkaar te krijgen. Dat is een harde strijd. Het
heeft ook iets te maken met veiligheid en principes. Hetzelfde geldt voor
spermadonatie. Het gaat altijd om reiskostenvergoedingen. Ik zal het voor
de tweede termijn nog even exact navragen.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 12.13 uur tot 13.00 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20002001-3302-3318.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl