Debat naar aanleiding van de aanstaande vacature van voorzitter der Kamer
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 2043-2065

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

21-11-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 26, pagina 2043-2065

14-11-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25103Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers (de maatstaf voor de duur van het recht op uitkering en enige andere onderwerpen) (24632)Pagina 2109-2109
Regeling van werkzaamheden (donderdag 14 november 1996)Pagina 2065-2067
Presentie en opening (donderdag 14 november 1996)Pagina 2043-2043
Bijvoegsel; schriftelijke antwoorden van de bewindslieden, op vragen, gesteld in de eerste termijn van de behandeling van de begroting van Defensie voor 1997 (25000-X), en de eerste termijn van de begroting van Buitenlandse Zaken (25000 V)Pagina 2158-2176
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 1997 (25000 V); - het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 1995 (slotwet) (24849); Financiële verantwoording van het Ministerie van Buitenlandse Zaken over het jaar 1995 (24844, nr. 7)Pagina 2085-2109
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Zaaizaad- en Plantgoedwet (24794)Pagina 2043-2043
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 1997 (25000 V); - het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 1995 (slotwet) (24849); - Financiële verantwoording van het Ministerie van Buitenlandse Zaken over het jaar 1995 (24844, nr. 7)Pagina 2112-2157
Behandeling van: het voorstel van rijkswet Goedkeuring van het op 17 januari 1995 te Antwerpen tot stand gekomen Verdrag inzake de samenwerking op het gebied van cultuur, onderwijs, wetenschappen en welzijn tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Vlaamse Gemeenschap in het Koninkrijk België (24434, R1550)Pagina 2067-2085
Behandeling van: de verslagen van de commissie voor de Verzoekschriften over een aantal in haar handen gestelde adressen (25057, nrs. 2 t/m 29)Pagina 2043-2043
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 14 november 1996)Pagina 2157-2157
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet, de Waterschapswet, de Wet op de inkomstenbelasting 1964, de Wet op de vermogensbelasting 1964, de Algemene wet inzake rijksbelastingen, alsmede de Wet waardering onroerende zaken (Aanpassingswet Wet waardering onroerende zaken) (25037), en van: - de motie-Giskes over een zorgkostenaftrek in de inkomstenbelasting (25037, nr. 15); de motie-H.G.J. Kamp c.s. over verlaging van de vermogensbelasting (25037, nr. 16)Pagina 2109-2112
Debat naar aanleiding van de aanstaande vacature van voorzitter der KamerPagina 2043-2065

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 114 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat naar aanleiding van de aanstaande
vacature van voorzitter der Kamer.De voorzitter:Ik neem aan dat wij erin zullen slagen dit debat binnen een redelijke
termijn af te ronden. Ik denk hierbij aan een spreektijd van vijf tot tien
minuten per fractie. Laten wij het kort en krachtig houden.De beraadslaging wordt geopend.De heer Marijnissen (SP):Mevrouw de voorzitter! Het is bekend dat de fractie van de SP weinig op
heeft met partijpolitieke benoemingen. Voor de goede orde zet ik eerst uiteen
wat ik daar precies mee bedoel. Partijpolitieke benoemingen zijn benoemingen
waarbij de politieke kleur van degene die wordt voorgesteld, van invloed is
op zijn of haar kansen. De persoon of instantie die verantwoordelijk is voor
de benoeming, wenst uitdrukkelijk rekening te houden met de partijpolitieke
achtergrond van de persoon in kwestie. Vaak blijft het daar niet bij. Ook
zien we dat partijpolitieke mensen, al dan niet bij het einde van hun carrière,
aan een baantje worden geholpen, terwijl hun kwaliteiten daartoe niet direct
aanleiding geven. Senator Van den Berg van de PvdA zei hierover ooit: "Wij
moeten in de politiek fatsoenlijk met elkaar omgaan. Mensen die zich voor
de gemeenschap hebben ingezet" – hij doelde op politici – "hebben
er recht op dat de politiek deze mensen ook helpt wanneer
zij hun carrière willen verleggen of beëindigen."Voorzitter! Het zal u niet verbazen dat mijn fractie het met deze zienswijze
niet eens is. Integendeel, wij zijn daarvan een felle tegenstander en daarvoor
gelden praktische en principiële redenen. Immers, een dergelijke opstelling
houdt de vijver waarin kan worden gevist voor het vinden van iemand die een
vacature kan vervullen, kunstmatig klein terwijl vaak niet de meest geschikte
man of vrouw wordt benoemd. Dit kan vervelende gevolgen hebben, zoals we hebben
gezien rond de CTSV-affaire.Nogmaals, ook op principiële gronden wijst de fractie van de SP partijpolitieke
benoemingen af. Immers, politici zouden zichzelf geen privileges moeten geven.
Vaak hoor je het tegenargument dat rekening houden met de partijpolitieke
achtergrond van iemand noodzakelijk is om een bepaalde spreiding van de macht
te bewerkstelligen. Naar onze mening is dit een kulargument. Het is in de
praktijk niet veel méér dan een alibi voor de huidige praktijk
waarbij leden van de "nieuwe aristocratie" elkaar aan belangrijke posities
helpen. Niet zelden spelen daarbij de carrièreplannen van de persoon
in kwestie een doorslaggevende rol. Deze praktijk is wijdverbreid. Wij zien
het bij de benoeming van kroonleden bij de SER, bij de benoemingen van burgemeesters
en commissarissen van de koningin; we zagen het ook bij de benoeming van leden
van het CTSV, de Sociale verzekeringsbank en de Algemene Rekenkamer.Voorzitter! Het is alleen tegen déze achtergrond dat te begrijpen
is hoe het kan dat ook de verkiezing en de benoeming van de voorzitters van
de Eerste en Tweede Kamer en de vice-president van de Raad van State steeds
in de eerste plaats partijpolitiek worden benaderd. Alom spreekt men van een
afspraak op het hoogste niveau tussen PvdA, CDA en VVD over de bezetting van
de posten van respectievelijk het vice-presidentschap van de Raad van State –
de heer Scholten gaat medio volgend jaar met leeftijdsontslag – en het
voorzitterschap van de Tweede en de Eerste Kamer. Een banencarrousel dus,
zoals onlangs ook bij de benoeming van commissarissen van de koningin.Een van de kenmerken van deze koehandel is dat die zich volledig onttrekt
aan de controle van de media en de mensen in het land. Sterker nog, zelfs
aan het oog en dus aan de controle van degenen die er eigenlijk over zouden
moeten gaan. In het geval van het voorzitterschap van de Tweede Kamer hebben
wij het dan over de leden, 150 leden. Laat ik het anders zeggen, waarom gaat
het er in de eerste de beste sportvereniging in ons land opener en democratischer
aan toe dan hier in de Tweede Kamer? Nota bene, de volksvertegenwoordiging,
waar democratische maatstaven als openheid, representativiteit, respect voor
het standpunt van elk deelnemend individu toch eigenlijk de boventoon zouden
moeten voeren. Het tegendeel is nu het geval: veel gedoe in achterkamertjes,
veel geritsel, veel geroezemoes en heel veel gekonkel. En dat allemaal buiten
deze vergaderzaal.Voor de goede orde zou ik nog willen melden dat ik niet de eerste ben
die dit vanaf deze plaats zeg. De heer Alders, woordvoerder van de PvdA-fractie
bij de tumultueuze verkiezing waarbij het tussen Dolman en Deetman ging, zei
hier: "Voorafgaand aan de voorzitterskeuze wordt daarover in deze Kamer in
de plenaire zaal eigenlijk maar zelden het woord gevoerd, in de wandelgangen
daarentegen zeer veel." Aldus de heer Alders op 14 september 1989.Natuurlijk, je kunt zeggen dat iedereen zich hier kandidaat kan stellen
en dat elke stem even zwaar weegt. Maar wat stelt dit materieel voor als alles
al door de politieke leiders van de grote partijen in de wandelgangen is geregeld
en bezegeld? De fractiediscipline, het eigenbelang bij het maken van afspraken
en de consensus over het correcte van partijpolitieke benoemingen doet immers
de rest. De situatie is nu zo dat 50% plus één binnen één
fractie van deze Kamer uitmaakt wie er voorzitter wordt. Iemand met een democratisch
hart kan dit nooit juist vinden. De Haagsche Courant citeerde onlangs de staatsrechtsgeleerde
De Bos Kemper, die al in 1865 zei: "Nog meer afkeuring verdient eene benoeming
die bij afspraak geschiedt, zodat daarbij een soort rooster wordt in acht
genomen."Mevrouw de voorzitter! Via het NOS-journaal van gisteren weten wij dat
fractievoorzitter Heerma van het CDA zich ernstig zorgen maakt. Waarschijnlijk
denkt hij: nu de katten van huis zijn, dansen de muizen op tafel. Als de anderen
in de Kamer zich niet aan de afspraken over het voorzitterschap houden, ontstaan
er wildwesttaferelen, aldus de heer Heerma. Nu zegt het in verband brengen
van ware democratie met de bandeloosheid van het Wilde Westen waarschijnlijk
meer over de heer Heerma dan over degenen die net als de SP-fractie pleiten
voor meer openheid en vrije stemmingen.Het kan zijn dat het debat van vandaag nog niet geheel en al het door
mij zo vurig gewenste resultaat oplevert, maar ik ben er zeker van dat de
procedures die tot nu toe gebruikelijk zijn, hun langste tijd hebben gehad.
Om in de termen van Heerma te blijven, once upon a time in the West zal het
anders gaan. Dan zal het zo zijn dat mensen die zichzelf al dan niet op aandrang
van anderen in volledige vrijheid kandidaat stellen, het zullen opnemen tegen
andere kandidaten die eveneens denken over voldoende capaciteiten te beschikken.
De Kamer zal in goede harmonie proberen een profielschets op te stellen. De
kandidaten zullen zich presenteren en de leden vertellen over hun opvattingen
over de rechten en de positie van het parlement, de manier waarop zij de vergaderingen
willen leiden en de orde willen handhaven, de werkzaamheden zullen plannen
en wat al niet. De leden zullen dan in volledige vrijheid, dus zonder dat
op hen druk wordt uitgeoefend door de fractie, stemmen op de kandidaat in
wie zij het meeste vertrouwen hebben. Desnoods zal er dan zelfs in twee rondes
gestemd worden.Mevrouw de voorzitter! Dat zal once upon a time zijn, nu hebben wij nog
te maken met the good, the bad and the ugly. Ik wil mij graag inzetten voor
the good, wat voor mij betekent iemand met een ruime parlementaire ervaring
die er blijk van heeft gegeven, affiniteit te hebben met het werk van het
parlement. Ik vind dat nodig omdat een voorzitter zich primair moet kunnen
identificeren met de leden van deze Kamer, hun taak, hun werk en hun inzet.
Ik sta op dit punt lijnrecht tegenover de heer Bolkestein, die via de VARA-radio
liet weten juist een voorstander te zijn van iemand met ministeriële
ervaring.Maar ik heb nog een argument vóór iemand die een ruime parlementaire ervaring heeft. Als ik – daar heb je het weer –
de geruchten mag geloven, zal de nieuwe voorzitter er waarschijnlijk niet
langer zitten dan tot medio 1998. Welaan, aan inwerktijd ontbreekt het dan
en dus ligt iemand met een ruime parlementaire ervaring het meest voor de
hand. Ik wil dan ook aan de Kamer een motie voorleggen, voorzitter. Ik heb
via via voorgesteld om dat in eerste termijn te mogen doen, omdat het debat
dan misschien meteen enige richting kan krijgen.De voorzitter:Het is betrekkelijk ongebruikelijk om in eerste termijn een motie in te
dienen, maar gezien het bijzondere karakter van deze vergadering en het feit
dat er geen stukken aanwezig zijn, zou ik, als de leden daar geen bezwaar
tegen hebben, de heer Marijnissen in de gelegenheid willen stellen de motie
voor te dragen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat de positie van voorzitter van de Tweede Kamer binnenkort
vacant wordt;overwegende, dat een ruime parlementaire ervaring de nieuwe voorzitter
kan helpen bij het vervullen van zijn of haar taak;overwegende, dat de nieuwe voorzitter mogelijk slechts tot uiterlijk medio
1998 in functie zal blijven;spreekt uit dat de nieuwe voorzitter bij voorkeur over een ruime parlementaire
ervaring dient te beschikken,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Marijnissen. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 1 (25103).De heer Marijnissen (SP):Mevrouw de voorzitter! Ter voorbereiding van dit debat heb ik eens nagekeken
hoeveel vrouwen ooit een van de volgende ambten in dit land hebben bekleed,
te weten het voorzitterschap van de Eerste Kamer, het voorzitterschap van
de Tweede Kamer, het premierschap, het vice-presidentschap van de Raad van
State, het informateurschap of het formateurschap. Mevrouw de voorzitter:
niemand. Daarom lijkt het mij tijd daar nu maar eens verandering in te brengen.
Wij hebben in de Kamer nu een recordaantal vrouwen, 49, waarvan er velen,
naar mijn overtuiging, het voorzitterschap prima zouden kunnen vervullen.
Dus, wat let ons? Niets, zeker niet nu iedereen weet dat de overgrote meerderheid
van deze Kamer dezelfde voorkeur heeft als de SP-fractie. Ook hierover wil
ik een motie indienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat de positie van voorzitter van de Tweede Kamer, binnenkort
vacant wordt;overwegende, dat het voorzitterschap van de Tweede Kamer nog nooit door
een vrouw is bekleed;overwegende, dat hetzelfde gezegd kan worden van het premierschap, het
informateur- en formateurschap, het voorzitterschap van de Eerste Kamer en
het vice-presidentschap van de Raad van State;overwegende, dat de benoeming van een vrouw tot voorzitter van de Tweede
Kamer een positief effect kan hebben op de algemene participatie van vrouwen
in de politiek;spreekt als haar menig uit dat de nieuwe voorzitter bij voorkeur gezocht
moet worden onder de vrouwelijke leden van de Kamer,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Marijnissen. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 2 (25103).De heer Weisglas (VVD):Doet uw tweede motie eigenlijk geen onrecht aan alle vrouwen in het land
en wellicht in de wereld, omdat op basis van die motie iedere vrouw die benoemd
zou worden, alleen benoemd wordt op grond van het feit dat zij een vrouw is?
Ik geef toe dat deze vraag in de geschiedenis van de discussie over de emancipatie
vaker gesteld is, maar in dit verband wil ik hem toch ook aan u stellen.De heer Marijnissen (SP):Mijnheer Weisglas, ik kan u verzekeren dat de SP-fractie in het algemeen
geen voorstander is van welke positieve actie of positieve discriminatie dan
ook. Nu ik het simpele feit heb moeten vaststellen dat zolang Nederland Nederland
is en zolang Nederland een eenheidsstaat is, in al die gevallen – ik
heb zojuist opgesomd welke functies ik allemaal eens heb nagegaan –
de haantjes het gewonnen hebben van de mensen van het vrouwelijke geslacht,
denk ik dat zonder een interventie en zonder een uitspraak van deze Kamer
het er waarschijnlijk nooit en te nimmer van komt. Het betekent dat, omdat
wij het hier hebben over een functie die wel degelijk ook een voorbeeldfunctie
is, ik denk dat het in dit geval best kan. In het algemeen ben ik er geen
voorstander van.De heer Weisglas (VVD):Oké, maar als ik een vrouw was, zou ik niet op grond van uw motie
een functie willen krijgen.De heer Marijnissen (SP):Het probleem is een beetje dat uw eigen fractievoorzitter meer dan eens
herhaald heeft – en, naar ik meen, u zelf gisteren ook nog bij Den Haag
Vandaag – het toch wel een buitengewoon leuk aspect van de zaak te vinden,
dat de CDA-fractie ook een vrouw heeft. Met andere woorden, wanneer zowel
uw fractievoorzitter als ook de fractievoorzitters van D66 en van de PvdA
meer dan eens in de media verklaren, dat zij van oordeel zijn dat de Kamer
over zoveel vrouwen in haar geledingen beschikt waaronder zeer vele capabele
vrouwen die in aanmerking zouden kunnen komen voor het voorzitterschap van
deze Kamer, dan meen ik dat het zaak is om dat nu maar eens in een uitspraak
vast te leggen.De heer Weisglas (VVD):Dat is mijn eigen redenering die u naar voren brengt. Ik zal er Marijnissenstraks
nog op terugkomen in mijn eigen termijn, maar ik heb gisteren voor de media
gezegd dat het aardige is dat er in de fractie die waarschijnlijk
de voorzitter gaat leveren, ook een, op grond van een aantal zeer objectieve
criteria, zeer capabele vrouw aanwezig is. Dat was ook de gedachte achter
de uitspraak van de heer Bolkestein. Maar zodra een vrouw gekozen zou worden
op grond van uw motie, verdwijnen als het ware die objectieve, positieve facetten
en eigenschappen van een dergelijke kandidaat.De heer Marijnissen (SP):Het is terecht om vast te stellen dat er misschien wel zo'n 30 mensen
in deze Kamer in principe geschikt zijn om de vergadering te leiden en het
voorzitterschap te vervullen. Een deel daarvan is van het mannelijke geslacht
en een deel van het vrouwelijke geslacht. Nu de feiten ons leren dat tot nu
toe in al die functies alleen maar mannen zijn benoemd en wij bovendien kunnen
vaststellen dat uit het laten vervullen van het voorzitterschap van de Tweede
Kamer door een vrouw in het algemeen een positieve werking zou kunnen uitgaan
voor de participatie van vrouwen in de politiek, is het toch alleszins op
zijn plaats om deze keer daarover een motie in te dienen?De heer Hendriks:Mevrouw de voorzitter! Ik wil aansluiten op wat mijn voorganger, het medelid
de heer Weisglas, terecht heeft gezegd. Vindt mijnheer Marijnissen het in
zijn tweede motie niet wat dwingend om bij voorkeur te stellen dat de nieuwe
voorzitter een vrouw moet zijn? Het zou kunnen zijn dat er op de kandidatenlijst
helemaal geen vrouw voorkomt. Wat moeten wij dan? Ik pleit toch echt voor
gelijke behandeling en dat is heel iets anders dan wat de heer Marijnissen
doet ofschoon ik de intentie wel kan begrijpen. Ik vind wel dat ons dwingend
iets wordt opgelegd met die tweede motie.De heer Marijnissen (SP):Ik geloof niet dat wij te maken hebben met een kandidatenlijst. Wij hebben
te maken met de vaststelling van een feit, namelijk dat er 49 vrouwen in deze
Kamer zitten en dat is bijna eenderde. Ik zou niet weten in hoeverre een kandidatenlijst
hier een rol moet spelen.De heer Hendriks:Maar dat is nog geen antwoord op mijn vraag. Ik heb expliciet gevraagd
of uw tweede motie niet dwingend is. U gaat ons nu dwingen en als wij ertegen
zullen zijn, krijgen wij het etiket opgespeld, dat wij antivrouw zijn. Ik
heb al 30 jaar geleden gepleit voor meer vrouwen in de politiek. Ik sta hier
dus met een gewetensconflict...De voorzitter:Mijnheer Hendriks, interrupties behoren kort te zijn, zodat de heer Marijnissen
een kort antwoord kan geven. Daarna volgen de anderen.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik geloof dat ik voorzitter ben van een tweemansfractie. Dus
dwingen lijkt mij zeer zeker niet aan de orde te zijn. Mogelijk bedoelt de
heer Hendriks dat ik hem dwing te kiezen, maar dat is het probleem van het
zijn van politicus. Je zult te allen tijde moeten kiezen. Tot nu toe is er
te allen tijde in alle posities gekozen voor mannen. Ik denk dat het leuk,
aardig en goed is om die trend eens te doorbreken.De heer Van Middelkoop (GPV):Mevrouw de voorzitter! De heer Marijnissen zal zich realiseren dat aanvaarding
van die motie de kans dat hij voorzitter wordt een stuk geringer zal maken.De heer Marijnissen (SP):Dat is ingecalculeerd.De heer Van Middelkoop (GPV):Mag ik toch een beetje de ernst en geloofwaardigheid van zijn positie
op dit moment eens toetsen? Is een dergelijke motie ook wel eens ingediend
in een vergadering van de partijraad van de SP?De heer Marijnissen (SP):Nee, omdat daar bij ons geen aanleiding voor is. Bij ons tref je in alle
geledingen vrouwen aan.De heer Van Middelkoop (GPV):Maar nu u hier van ons vraagt om primair te denken aan een vrouw als kandidaat,
zou het dan niet sterker zijn geweest als u had kunnen zeggen dat u een politieke
groepering vertegenwoordigt – misschien zou u dan mevrouw Marijnissen
moeten zijn – waarin dat altijd wordt gedaan? U zou dan het voorbeeld
kunnen zijn!De heer Marijnissen (SP):Ik heb zojuist al tegen de heer Weisglas gezegd dat ik positieve actie
als zodanig niet altijd het meest uitgesproken en juiste middel vind. Daarom
voel ik ook wel iets voor de tegenwerpingen. Maar omdat het hier niet gaat
om een bepaalde beroepsgroep of om een bepaalde politieke trend, maar simpelweg
om de vaststelling van het feit dat het welhaast lijkt alsof vrouwen per definitie
niet op die posten kunnen komen, vind ik dat het mogelijk moet zijn dat de
Kamer uitspreekt dat het nu eens een vrouw moet worden. Ik zie de heer De
Graaf nu wel het hoofd schudden maar zijn eigen fractievoorzitter heeft ook
die voorkeur uitgesproken.De heer Van Middelkoop (GPV):Is het niet eigenaardig om een motie in te dienen die, bij aanvaarding,
absoluut niets afdoet aan het volkomen vrije recht daarna om bij geheime verkiezing
toch een voorzitter te kiezen?De heer Marijnissen (SP):Dan raakt u een heel ander punt. In de huidige situatie is het aan één
fractie gegund om een kandidaat te stellen. Dat is een systeem waartegen ik
ernstig bezwaar heb. Dat weet u. Strikt formeel kan iedereen zich natuurlijk
kandidaat stellen, maar het is alom bekend dat de grote partijen erin hebben
toegestemd dat de CDA-fractie nu de voorzitterskandidaat levert. Welaan, in
feite bepaalt de helft plus één van die fractie wie de kandidaat
wordt, wie zelfs uiteindelijk hier gekozen zal worden als voorzitter. In die
gegeven omstandigheden is het dus noodzakelijk om op die manier te interveniëren.
Ik zou niet weten hoe het anders moet, als ik tenminste iets wil bepleiten
waarvan ik voorstander ben.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Ik ben natuurlijk blij met alle belangstelling en waardering
die aan mijn sekse wordt toegekend. De heer Marijnissen zei in antwoord op
vragen van collega Van Middelkoop: een dergelijke motie is op de partijraad
van de SP nooit ingediend, want bij ons zijn vrouwen in alle geledingen vertegenwoordigd.
Dit zegt de fractievoorzitter van een tweemánsfractie!De heer Marijnissen (SP):Daar hebt u een punt!Mevrouw Sipkes (GroenLinks):En hoe zit het met de vertegenwoordiging van de SP in
de Eerste Kamer? Ik vind het schitterend wat u zegt, gewoon omdat ik vind
dat er een evenredige vertegenwoordiging moet zijn en omdat ik vind dat er
voldoende kwaliteit onder de leden van mijn sekse is. Maar kunnen wij in de
toekomst een andere samenstelling van bijvoorbeeld de SP-fractie tegemoetzien?De heer Marijnissen (SP):Ik sluit dat in het geheel niet uit, mevrouw Sipkes. Maar dat is iets
waarover bij ons uiteindelijk simpelweg de partijraad beslist, zoals ook hier
de Kamer erover beslist. Indien de partijraad van onze partij ertoe zou besluiten
dat de lijsttrekker volgende keer een vrouw moet zijn, dan wordt het simpelweg
een vrouw. Zo eenvoudig is het.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Het is jammer dat de beraadslagingen van de partijraad van de SP nog steeds
niet openbaar zijn. Wij komen daar dus nooit achter. Maar ik hoop dat u binnen
uw geledingen ook voor vrouwen op een verkiesbare plek – plaats één
en plaats twee, om en om – zult gaan zorgen.De heer Marijnissen (SP):Ik ben blij dat u ervoor pleit dat er zoveel mogelijk mensen de volgende
keer op de SP moeten gaan stemmen. Dan zal het absoluut geen enkel probleem
zijn.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Ik zei: een verkiesbare plek. Daarbij begon ik met: nummer één
en nummer twee.De heer Marijnissen (SP):Zeker. Maar hoe meer mensen op de SP stemmen, hoe meer verkiesbare plaatsen
en hoe meer vrouwen er in deze Kamer.Mevrouw de voorzitter! Ik vat samen. Wij dreigen een beetje van de ernst
en vooral van de kern van de zaak vandaan te geraken. Het gaat naar mijn oordeel
om het regelen van de keuze van de voorzitter van deze Kamer. De SP vindt
de huidige gang van zaken volledig achterhaald en anno 1996 onaanvaardbaar:
teveel achterkamertjes en te weinig open, teveel partijpolitieke koehandel
en te weinig "de beste moet winnen". Het systeem is uit de tijd en doet meer
denken aan de 19de eeuw dan aan de 21ste eeuw die nu aanstaande is. Tijd voor
iets nieuws dus! Ik denk aan een alternatief op basis van een vrije en open
kandidaatstelling en een vrije keuze door elk individueel lid van deze Kamer.
Ik wil op dit punt een motie indienen.De heer De Graaf (D66):Voorzitter! Ik wil even stilstaan bij de termen "koehandel" en "achterkamertjespolitiek".
De heer Marijnissen begon met de mededeling dat hij bezwaar had tegen partijpolitieke
benoemingen. Natuurlijk is de voorzitter van deze Kamer per definitie een
partijpoliticus of -politica. Daartegen kan de heer Marijnissen toch moeilijk
bezwaar hebben? En bovendien, waarom zou er zoveel bezwaar zijn tegen de heel
lange traditie, dat in beginsel de grootste fractie in deze Kamer de kandidaat-voorzitter
levert, vanuit de gedachte dat die fractie het grootste aantal zetels en dus
de meeste ruimte heeft om iemand fulltime ter beschikking te stellen voor
het belangrijke werk dat nu door mevrouw Scheltema, door "mevrouw de voorzitter",
wordt verricht?De heer Marijnissen (SP):Natuurlijk zal uiteindelijk iemand uit partijpolitieke hoek hier de voorzitter
worden. Ik heb geprobeerd om juist deze verwarring te voorkomen door in het
begin van mijn betoog – maar misschien heeft de heer De Graaf dat niet
meegekregen – aan te geven wat ik daaronder versta. Dat is dat het partijpolitieke
gezicht dat iemand vertegenwoordigt, bepalend wordt bij zijn benoeming. Zo
omschrijf ik partijpolitieke benoemingen. Politieke benoemingen komen natuurlijk
altijd voor en zullen ook altijd blijven voorkomen: benoemingen waarbij politieke
mensen benoemd worden door politieke mensen in politieke functies. Maar ik
heb het nu over partijpolitieke benoemingen, waarbij de vijver waaruit de
kandidaat voor de benoeming wordt gevist, kunstmatig wordt verkleind omdat
aan bepaalde partijpolitieke criteria moet zijn voldaan.Voorzitter! De heer De Graaf vroeg ook nog: moet dat niet iemand zijn
uit de grootste fractie? Uit democratisch oogpunt is daar iets voor te zeggen.
De vraag is alleen: waarom leggen wij dat niet vast in het Reglement van orde?
In 1989 heeft de heer Alders al uitgerekend dat slechts in 44 van de 100 jaar
parlementaire geschiedenis de grootste fractie de voorzitter leverde. Op statistische
grondslag of op grond van de historie kun je dus niet zeggen dat de stelling,
dat de voorzitter uit de grootste fractie moet komen, voor de Kamer een richtsnoer
is geweest.De heer De Graaf (D66):Maar men kan ervan uitgaan dat er een logica zit in de gedachte dat de
grootste fractie de eerstaangewezene is om de voorzitter van de Kamer te leveren.
Als die grootste fractie om haar moverende reden zegt dat zij geen belangstelling,
geen behoefte of geen kandidaten voor die post heeft, dan wordt naar de op
een na grootste fractie gekeken. Volgens die gedachtegang is het toch niet
zo gek dat de CDA-fractie kandidaten levert voor het voorzitterschap van de
Kamer? Dan is er toch geen sprake van koehandel, deals of politieke afspraken
die niet deugen?De heer Marijnissen (SP):Straks zullen wij uit de mond van de heer Van Zijl wel horen hoe over
dit onderwerp achter de schermen is gesproken, hoe er gedelibereerd is en
op welke manier men tot een belangenafweging is gekomen. Dus wij zullen dit
punt nog even moeten laten voor wat het is. Ik heb gezegd dat er alom over
die koehandel wordt gesproken. Voorlopig vind ik nog de meest plausibele verklaring,
dat er sprake is van het op de een of andere manier met elkaar in relatie
brengen van zowel het voorzitterschap van de Eerste als dat van de Tweede
Kamer en het vice-presidentschap van de Raad van State.De heer De Graaf (D66):Maar u heeft een aantal termen gebruikt die op zijn minst kunnen worden
opgevat als een verwijt aan het adres van de grote fracties. Nu is de fractie
van D66 zo onbescheiden om zich tot de grote fracties te rekenen. Wat verwijt
u nu bijvoorbeeld mijn fractie?De heer Marijnissen (SP):Het aardige is dat ik uw partij niet heb genoemd. Het opvallende is dat
ik D66 in deze hele carrousel bijna nooit tegenkom. Als ik lid was van uw
fractie zou dat voor mij buitengewoon frustrerend zijn. Bij deze benoemingen
gaat het bijna alleen om de drie grote partijen. Trouwens, ik geloof dat in
1917 de liberalen hier voor het laatst een voorzitter hebben
geleverd. D66 is die eer nooit ten deel gevallen, ook niet in de Eerste Kamer,
en voor iemand van die partij zie ik het vice-presidentschap ook nog niet
zitten. Uw partij wordt ook zelden genoemd.In dit verband wil ik u nog een vraag stellen. Misschien is over de benoemingen
in het Torentje gesproken. Ik mag er dus van uitgaan dat de D66-fractie bij
die bespreking niet aanwezig was.De heer De Graaf (D66):Wat is nu uw vraag?De heer Marijnissen (SP):Mijn vraag is: kunt u dat bevestigen? Met andere woorden kunt u bevestigen
dat de voorzitter of een andere vertegenwoordiger van de D66-fractie geen
contact heeft gehad met vertegenwoordigers van andere grote partijen in deze
Kamer over deze verdeling van functies? Hierbij denk ik dus aan het voorzitterschap
van de Eerste Kamer, dat van de Tweede Kamer en het vice-presidentschap van
de Raad van State.De heer De Graaf (D66):Voorzitter! Bij mijn weten heeft D66 geen enkele afspraak gemaakt noch
deelgenomen aan een deal die gaat over de functie van Kamervoorzitter of de
andere functies die de heer Marijnissen noemde en die daarmee in verband worden
gebracht. Dit kan hij wel frustrerend vinden, maar misschien pleit het wel
voor de opstelling van mijn fractie, die vindt dat dit soort achterkamertjespolitiek
niet moet worden bedreven. Wat ik u verwijt, mijnheer Marijnissen, is dat
u gemakshalve alle fracties op één hoop gooit en dat u heeft
geroepen: er is een koehandel tussen de grote fracties.De heer Marijnissen (SP):Het aardige is juist dat ik uw fractie niet genoemd heb. Dat is punt één.Dan punt twee. U zegt: er is door ons geen deal gesloten, maar is door
u ook niet over dit onderwerp gesproken?De heer De Graaf (D66):Ik spreek elke dag over dit soort interessante dingen, maar dat is op
zichzelf niet zo relevant. De vraag is of mijn fractie zich op dit vlak heeft
gecommitteerd aan allerlei afspraken en deals tussen partijen over de benoeming
van functionarissen met een partijpolitieke achtergrond. Het antwoord is:
voorzover ik weet, niet; nee, dus.De heer Marijnissen (SP):Laat ik het anders zeggen, mevrouw de voorzitter. Ik kan mij voorstellen
dat de heer De Graaf als politicus veel spreekt. Dat valt hem ook moeilijk
te verwijten. Maar heeft de D66-fractie ook niet in bijvoorbeeld het Torentje
of in een andere setting van overleg tussen de paarse fracties of de vier
grote fracties gesproken over de vervulling van de drie genoemde, binnenkort
vacant komende, functies?De heer De Graaf (D66):Voorzitter! Ik ga niet herhalen wat ik zojuist heb gezegd. De heer Marijnissen
moet mijn termijn maar afwachten om te kunnen horen waar wij wel en waar wij
niet bij betrokken zijn geweest.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik wil tot slot een motie indienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de huidige gang van zaken rond de verkiezing van de voorzitter
van de Tweede Kamer in meerdere opzichten voor verbetering vatbaar is;vraagt het Presidium van de Kamer ideeën uit te werken voor een andere
dan de tot nu toe gebruikelijke procedure en de Kamer daarover te berichten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Marijnissen. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 3 (25103).Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! In artikel 4 van het Reglement van orde dat gaat over de benoeming
van de voorzitter, lezen wij dat in de eerste vergadering van een nieuwe zitting
en bij het tussentijds openvallen van het voorzitterschap, de Kamer overgaat
tot de benoeming van een voorzitter. En dat was het dan! Dat is zo'n beetje
het enige wat wij kunnen vinden wat betrekking heeft op het voorzitterschap,
althans wat is vastgelegd. Voor het overige gelden namelijk de ongeschreven
regels. De grootste fractie levert de man. Waarom heeft de grootste fractie
hier in de Kamer eigenlijk afgezien van deze ongeschreven regel? Een tweede
ongeschreven regel is dat het een interne fractieaangelegenheid is om te bepalen
wie die beste man is.Voor een zo belangrijke post als het voorzitterschap van de Tweede Kamer
der Staten-Generaal ontbreekt verder alles. Er is geen profielschets en bovendien
zijn er geen criteria waaraan minimaal voldaan moet worden, wil men de post
kunnen bekleden. De Kamer kan slechts benoemen en heeft dan vervolgens de
keus uit één. Wat betreft de toekomst moet het voor mijn fractie
echt anders. Ik verzoek het Presidium dan ook om te komen met een voorstel
waarin in ieder geval de criteria vastliggen. Mijn fractie heeft een aantal
functie-eisen opgesteld waaraan de voorzitter in ieder geval zal moeten voldoen.
In de eerste plaats moet hij inzicht hebben in de staatsrechtelijke verhoudingen.
Per slot van rekening bewaakt de Kamervoorzitter die als geen ander. In de
tweede plaats moet hij ervaring hebben in het Kamerwerk; hij moet weten hoe
het hier gaat. In de derde plaats dient hij een brede bestuurlijke ervaring
te hebben. Hij is niet alleen voorzitter van de Tweede Kamer, maar hij moet
als voorzitter van het Presidium ook leidinggeven aan het reilen en zeilen
in de Kamer, de Kamer als bedrijf dus. Vervolgens moet deze persoon in staat
zijn om boven de partijen te staan, om onafhankelijk van zijn eigen partij
te opereren. Kortom, hij moet voldoende gezag hebben. Ook moet hij bepaalde
karaktereigenschappen hebben, zoals tact en inlevingsvermogen. Daarnaast moet
hij in staat zijn om consensus te bereiken.De heer Van Middelkoop (GPV):De toetsingscriteria die mevrouw Sipkes noemt, lijken mij allemaal evident.
Die heeft iedereen hier wel tussen de oren zitten. Nieuw is dat mevrouw Sipkes
kennelijk een profielschets wil opstellen. Doet zij dat op grond van een waarneming
van decennia dat er in het verleden toch vaak iets verkeerd is gegaan en dat
wij slechte voorzitters hebben gehad in deze Kamer? Als dat
zo is, zou er de noodzaak zijn om een extra procedure op papier te zetten
en om met profielschetsen en dergelijke te werken.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Het is mij opgevallen dat er juist voor deze functie niets is omschreven,
terwijl voor andere functies, zoals voorzitter van een parlementaire enquête,
wel eisen worden gesteld waar het betreft ervaring met Kamerwerk etc. Dat
zijn dus richtlijnen waarnaar in het secretarissenoverleg gekeken wordt. Ik
heb er geen behoefte aan om te zeggen bij welke voorzitter het verkeerd is
gegaan. Wanneer wij serieus met een dergelijke post omgaan, moeten wij daarover
ook iets vastleggen.De heer Van Middelkoop (GPV):U moet de zaken niet mooier voorstellen dan ze zijn. Ik zal u bij gelegenheid
nog wel eens uitleggen hoe ik voorzitter van de klimaatcommissie ben geworden.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):De heer Van Middelkoop kan mij dat nogmaals uitleggen. Ik was erbij indertijd,
dus ik weet ook hoe dat ging. In ieder geval voldeed de voorzitter van de
klimaatcommissie ook wat mijn fractie betreft aan de criteria waar het gaat
om ruime ervaring en weinig rechtstreekse betrokkenheid bij het onderwerp
als zodanig, dus een onbelast verleden. In die zin had ik de criteria wel
in mijn hoofd, ook al weet ik dat er erg veel sprake was van achterkamertjespolitiek.Voorzitter! Los daarvan denk ik dat in de toekomst de voordracht anders
moet worden geregeld. Nu benoemt de Kamer gewoon iemand die uit een van de
grote partijen voortkomt. Het feit dat er een benoeming plaatsvindt uit een
van de grote partijen vindt mijn fractie logisch. Wij zeggen niet dat dit
in de toekomst niet meer kan. Maar waarom kunnen wij niet kiezen? Waarom krijgt
de Kamer slechts één voordracht? Ook voor benoemingen door de
Kamer van leden van de andere Hoge Colleges van Staat is er altijd een voordracht
van minimaal drie personen. Waarom zouden wij dat ook niet in de toekomst
voor de voorzitter van de Kamer doen? Het lijkt mij een logische consequentie.
Wij zeggen: het is iemand die voortkomt uit een van de grotere fracties of
de grootste fractie. Binnen deze fractie wordt gekeken wie in staat is om
dat te doen. Die fractie moet toch minimaal drie personen kunnen voordragen?
Ik verzoek dus om een profielschets en de mogelijkheid tot kiezen.De heer Marijnissen (SP):Legt mevrouw Sipkes zich erbij neer dat de vier grote partijen onderling
bepalen welke partij de voorzitter levert? Met andere woorden: moeten de drie
kandidaten uit één fractie komen of uit verschillende?Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Ik heb gezegd dat mijn fractie het logisch vindt dat vanuit
de grotere fracties een voorzitter geleverd wordt. Op zichzelf heb ik daar
geen bezwaar tegen omdat de fracties toch een deel van de bevolking vertegenwoordigen.
Dat op een indirecte manier de keuze van de bevolking wordt gehonoreerd, vindt
mijn fractie niet vreemd. Ik weet dat er ook andere voorstellen in de media
de ronde hebben gedaan, maar je moet er als kleinere fractie toch niet aan
denken dat bijvoorbeeld de heer Marijnissen alles aan de heer Poppe moet overlaten,
omdat hij altijd in de voorzittersstoel moet plaatsnemen.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Op dat laatste is nog wel iets te bedenken. Je zou uit kunnen
gaan van een voorzitter zonder stemrecht, zodat de fractie die zetel kan aanzuiveren.
Je hebt dan te maken met 150 plus één leden van deze Kamer,
waarbij er één geen stemrecht heeft. Ik laat dat echter voor
wat het is.Mijn vraag richt zich specifiek op de huidige situatie. De grootste fractie
zegt er niet zoveel trek in te hebben. De reden daarvoor laat ik maar even
in het midden. Vervolgens wordt een andere fractie in de gelegenheid gesteld –
lees: de meerderheid van die fractie – om een kandidaat voor te dragen.
Het gaat mij erom of dat zo partijpolitiek gebonden moet blijven als nu het
geval is.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Dat het partijpolitiek gebonden is, is gewoon zo. Ik vind het echter vreemd
dat er daarvan dan weer wordt afgeweken. Of wij spreken af dat na de verkiezingen
de grootste fractie de voorzitter levert, of het wordt verbreed tot een van
de vier fracties, waarna vervolgens bezien wordt welke. Ik wil dat voorstel
eerst rustig bekijken in het Presidium.Op zichzelf vinden wij het logisch dat een van de grote fracties de voorzitter
levert. Dat hoeft niet de grootste te zijn. Het moet wel helder zijn wat wij
doen.De heer Marijnissen (SP):Het gaat mij erom of u vindt dat de vier grote partijen onderling "afkaarten"
welke partij in aanmerking komt voor het leveren van de voorzitter. Met andere
woorden: wat is de logica dat de CDA-fractie nu een voorzitterskandidaat levert?
Waarom doet D66, de VVD of de PvdA dat niet?Mevrouw Sipkes (GroenLinks):De regel is – wij hebben daar nog nooit eerder over gesproken –
dat de grootste partij de voorzitter levert. Mijn fractie heeft daar ook nooit
aan getornd. Ik heb het Presidium gevraagd een voorstel te doen. Als wij een
en ander vastleggen, is het helder. Als men het anders wil regelen, is dat
prima. Daar moet dan over gediscussieerd worden. Mijn fractie vindt het echter
logisch dat een van de grootste partijen de voorzitter levert. Ik ben overigens
ook benieuwd waarom dat nu niet het geval is. Wij horen straks van de PvdA
wel de reden. Ik deel echter niet uw bezwaar.De heer Marijnissen (SP):Dat verbaast mij dus.De heer Verkerk (AOV):Voorzitter! Ik begrijp het niet helemaal. Mevrouw Sipkes zegt dat haar
fractie geen bezwaar heeft dat de grootste fractie de voorzitter levert. Even
later zegt zij dat er eigenlijk gekozen moet worden. Dat doe je niet door
alleen te benoemen. Je kiest uit een reeks personen die gekandideerd zijn.
Wat bedoelt u?Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Dat is heel simpel. De grootste fractie doet een voordracht van drie leden
uit haar midden. De Kamer kan daarover dan een uitspraak doen.Voorzitter! Mijn fractie pleit dus voor een keuzemogelijkheid, met als
kandidaat nummer één een vrouw. De heer Bolkestein zei het al:
een vrouw kan immers een inspiratiebron zijn voor andere vrouwen om de keuze voor de politiek te maken. Ik zei net al bij interruptie dat
ik mij verheugd heb over alle aandacht die mijn sekse de afgelopen periode
heeft gekregen. De heer Bolkestein en de fractie van de Partij van de Arbeid
hebben zich echt voor een vrouw uitgesproken. Maar ik dacht wel: niet een
beetje laat, heren, dit emancipatorische inzicht? Is het ook niet een beetje
hypocriet en een beetje vrijblijvend? Was al niet eerder geregeld hoe een
en ander tot stand zou komen? Het kwam bij mij over in de zin van "het is
nog anderhalf jaar, dus vrouwtje, toe maar, je mag wel eventjes, jij kunt
het ook even proberen". Dat beeld kan naar mijn mening alleen maar veranderd
worden indien de grotere fracties, nu er geen vrouwelijke kandidaat is waarop
gestemd kan worden, helder maken dat bij de volgende periode de voorkeur uitgaat
naar een vrouw als voorzitter. Voor alle duidelijkheid: bij gelijke geschiktheid.
Ik meen dat dit geen enkel probleem zal opleveren.Laten wij wel wezen, het is niet alleen de vrouw in die stoel die er dan
ineens voor zorgt dat alle andere vrouwen de keuze voor de politiek maken.
Het lijkt mij toch ook dat dit alles te maken heeft met de samenstelling van
de lijst. Gelet op de manier waarop de kaarten nu geschud zijn tussen de Raad
van State, de Eerste Kamer en de Tweede Kamer en de namen die daarbij horen,
kan ik alleen maar zeggen dat het zoiets is als: koning, keizer, admiraal,
mannen zijn het allemaal! Dus VVD, laat het helder zijn, dat beeld kunt u
inderdaad kapot maken door in ieder geval voor het voorzitterschap van de
Eerste Kamer een vrouw voor te dragen. Mij lijkt dat er voldoende gekwalificeerde
kandidaten in het midden van de fractie van de Eerste Kamer zijn.De heer De Graaf (D66):Voorzitter! Ik begin met collega Marijnissen te bedanken voor zijn initiatief
om dit debat te houden. Ik meen dat hij gelijk heeft. Het is een unicum in
de geschiedenis dat wij daarover zo debatteren. Het is ook goed, omdat de
procedure die in deze Kamer wordt gehanteerd voor de benoeming en de verkiezing
van de voorzitter erg ingesleten is geraakt en duidelijker en beter kan. Dat
is op zichzelf al de winst van het feit dat de heer Marijnissen dit debat
heeft aangevraagd.Er is nu niets geregeld. Het gevolg daarvan is wel begrijpelijk. Er vinden
consultaties plaats tussen fracties. Er vinden bijeenkomsten plaats zoals
een informeel beraad van fractiesecretarissen, dat als zodanig geen enkele
status heeft. Fracties pogen toch contact met elkaar te hebben en te bekijken
in hoeverre er consensus bestaat over mogelijke kandidaten. De traditie is
hierin bepalend geweest, maar het is volgens mij heel verstandig om voor de
eerstvolgende verkiezing – dat is dus niet de verkiezing die over anderhalve
week plaatsvindt, maar wel die welke in beginsel in 1998 plaatsvindt –
betere afspraken te maken en die vast te leggen in ons eigen Reglement van
orde.Het is nu te laat om allerlei procedures af te spreken voor de verkiezing
van de opvolger van de heer Deetman. Dat kan niet meer in anderhalve week.
De fractie van D66 vindt het wel wenselijk die afspraken te maken voor de
verkiezing over anderhalf jaar. Onze fractie heeft daarbij toch de gedachte,
te regelen dat er een vorm van een profiel wordt opgesteld, bijvoorbeeld via
zo'n commissie van fractiesecretarissen. Zo'n conceptprofiel kan dan plenair
aan de Kamer worden voorgelegd, waarna de Kamer daarover desgewenst plenair
kan spreken. Vervolgens zou de fractie die in aanmerking komt voor het leveren
van de kandidaat, haar eigen selectie tegen het licht moeten houden van het
door de Kamer vastgesteld profiel. Het is net al tijdens een interruptiedebatje
naar voren gekomen, dat mijn fractie daarbij uitgaat van de logica dat in
beginsel, volgens de traditie in deze Kamer, de grootste fractie de eerstaangewezene
is om een voorzitter uit haar midden als kandidaat voor te dragen. Dat is
in de eerste plaats omdat de grootste fractie ook de ruimte heeft om iemand
volledig voor die functie vrij te stellen. In de tweede plaats representeert
de grootste fractie ook de grootste groep kiezers. Het is geen wet van Meden
en Perzen; daar heeft de heer Marijnissen terecht op gewezen. Het kan ook
heel goed zijn dat de grootste fractie om allerlei redenen afziet van een
kandidaatstelling, bijvoorbeeld omdat zij meent in eigen huis geen geschikte
kandidaat te hebben. Of zij heeft wel geschikte kandidaten, maar wil die niet
missen voor het normale dagelijkse Kamerwerk. Dan is het op zichzelf logisch
dat naar de volgende fractie in grootte wordt gekeken.Voorzitter! Ik zie dat de heer Zijlstra in vak K heeft plaatsgenomen.
Naar het oordeel van mijn fractie zou aan het Presidium respectievelijk aan
de commissie voor de Werkwijze kunnen worden gevraagd om een dergelijke procedure
uit te werken en ons daarover uiterlijk tegen het einde van de parlementaire
periode 1996-1997 een voorstel te doen, zodat wij daar ruim voor de verkiezingen
in 1998 in de Kamer een afspraak over kunnen maken.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! De heer De Graaf spreekt over de grote partijen. Zolang de
Grondwet niet is veranderd en wij hier niet die 150 plus één
hebben, zal dat ook wel de praktijk blijven. Daar heb ik dan verder ook geen
enkele moeite mee. Waar ik wel moeite mee heb, is het automatisme waarmee
hij zegt dat het een in aanmerking komende partij wordt. Vervolgens zegt hij
dat dat de grootste partij is en als zij ervan afziet, de op een na grootste,
etc. Waarom kunnen wij niet gewoon via een vrije kandidaatstelling opereren?De heer De Graaf (D66):Dat kan.De heer Marijnissen (SP):Wat zou daartegen zijn?De heer De Graaf (D66):Ik geef aan wat ik logisch zou vinden, wat overigens niet uitsluit dat
het gewoon een vrije kandidaatstelling is. Dat kan nu ook al. Als u of iemand
van de fractie van GroenLinks of iemand van mijn fractie zich kandidaat stelt,
dan kan dat. Ik vind het op zichzelf niet zo logisch. Ik heb zojuist de argumenten
aangegeven waarom ik het logisch vind dat er eerst wordt gekeken naar de grootste
fractie, ongeacht welke partij overigens die grootste fractie levert.De heer Marijnissen (SP):Het enige argument dat u daarbij noemde, is dat de grootste fractie makkelijk
iemand kan vrijstellen voor het voorzitterschap.De heer De Graaf (D66):Ik heb twee argumenten genoemd.De heer Marijnissen (SP):Ik mag aannemen dat dit geldt voor de vier grote fracties.De heer De Graaf (D66):Het maakt nogal wat uit of je 24 of 37 zetels hebt. Voorts heb ik twee
argumenten genoemd. De grootste fractie representeert ook de grootste groep
kiezers in de Kamer. Ook dat vind ik een argument. Ik zei al dat het geen
wet van Meden en Perzen is en dat er best van kan worden afgeweken. Er kan
een voortreffelijk iemand in de Kamer zitten van wie iedereen zegt: dat is
een geboren voorzitter en waarom zouden wij dat niet doen? Dat merken wij
dan wel. Maar mochten wij een soort stelregel hanteren – ik zou die
niet willen opschrijven als een harde regel waarvan niet kan worden afgeweken –
dan ga ik uit van de gedachte dat je in beginsel kijkt bij de grootste fractie.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Op het moment dat de heer De Graaf zegt dat hij helemaal niets
heeft tegen een vrije kandidaatstelling, is hij impliciet ook voor een vrije
keuze. Dat betekent dat wij in dezen niet zozeer moeten spreken over een voorzitter
van de fracties, maar over een voorzitter van de 150 leden. Met andere woorden:
alle leden hebben een individueel recht om te kiezen voor de voorzitter waar
zij het meeste vertrouwen in hebben, in plaats van de praktijk dat fracties
van hun leden verlangen dat zij voor een bepaalde kandidaat stemmen, omdat
er nu eenmaal afspraken zijn gemaakt met andere partijen.De heer De Graaf (D66):U gaat uit van een soort fractiedwang, alsof mijn fractievoorzitter zou
zeggen: luister eens De Graaf, wat je ook vindt: je stemt op Pietje of op
Jantje of op Marietje. Pietje is overigens misschien niet zo'n goed voorbeeld.
Dat is dus onjuist. Natuurlijk zal er in fractieverband worden gesproken over
de meest wenselijke situatie als het gaat om de verkiezing van de voorzitter.
Natuurlijk is er dan vervolgens sprake van een vrije en geheime stemming,
met van die briefjes, waarbij ik uiteindelijk zonder last en ruggespraak een
naam invul waarvan ik denk dat die juist is. De heer Marijnissen moet mij
en anderen in deze Kamer alleen niet verwijten dat wij daarover in de fractie
spreken. Hij en zijn collega Poppe spreken ook in de fractie over wat zij
het meest wenselijk vinden. Het kan zijn dat hij dan wordt afgesproken om
alletwee dezelfde naam in te vullen. Dat kan in de fractie van 24 van D66
ook het geval zijn. Het kan ook zijn dat zij zegt: iedereen moet het zelf
maar zien; wij maken daar zelfs geen afspraak over in de fractie of wij hebben
er zelfs geen discussie over. Dat moet aan elke afzonderlijke fractie worden
overgelaten, want dat is namelijk het recht van elke fractie. Ook dat hoort
bij vrije verkiezingen.De heer Marijnissen (SP):Dat vind ik dus niet. U zegt: in mijn fractie is dat allemaal democratisch
geregeld, daar mogen leden individueel bepalen op wie zij stemmen als het
gaat om de voorzitter. U zegt voorts: er is geen enkele sprake van fractiediscipline
en die wordt zelfs niet eens gevraagd. Dat respecteer ik. Dat zou ik graag
in de hele Kamer zien. Maar daarmee valt dat systeem waarbij fracties onderling
afspreken wie de voorzitter wordt, meteen in duigen. Zeker wanneer er sprake
is van meer kandidaten, is dat dus verleden tijd.De heer De Graaf (D66):Nee, dat is dan nog steeds geen verleden tijd. Als in mijn fractie de
benoeming, de verkiezing van de voorzitter aan de orde komt, wordt er ook
gesproken over de vraag of de fractie van D66 het eens is met de gedachte
dat de voorzitter in beginsel uit de grootste partij komt. Als blijkt dat
iedereen het daarover eens is, zal iedereen zich daar waarschijnlijk in zijn
stemgedrag ook naar gedragen. Wij spreken openlijk en duidelijk over wat wij
het meest gewenste voorzitterschap vinden, uit welke fractie de persoon moet
komen en wat wij vinden van de verschillende mogelijke kandidaten. Dat zal
ongetwijfeld bij de andere fracties ook het geval zijn. Ik noem dat volstrekt
democratisch. Vervolgens bepaalt de fractie, althans de 24 leden daarvan,
of zij individueel en volstrekt afwijkend van elkaar een stembriefje invullen
of dat zij er een afspraak over maken. Een dergelijke fractieafspraak, als
die al wordt gemaakt, kan de heer Marijnissen niet ondemocratisch noemen.
Dan zou namelijk elk stemgedrag in deze Kamer ondemocratisch zijn. Ik kan
mij echter niet voorstellen dat hij dit bedoelt te zeggen.De heer Marijnissen (SP):Het gaat vaak met name om het politieke aspect van de inhoud van een politiek
besluit. Nu gaat het echter om een kwestie van de orde, namelijk wie gaat
hier de zaak voorzitten. Ik vind dat die kwestie ontdaan moet worden van de
fractiediscipline. De heer De Graaf laat nu de mogelijkheid tot die discipline
wel open. Die fractiediscipline stelt D66 tevens in staat om, als smaldeel
in deze Kamer, afspraken met andere fracties te maken volgens het motto "wij
doen dit voor jullie en jullie doen dat voor ons".De heer De Graaf (D66):In de fractie van D66 wordt de fractiediscipline niet toegepast als een
dwang op fractieleden om coûte que coûte een bepaalde naam op
een stembriefje in te vullen.Voorzitter! Ik ga door met mijn betoog. Dit was immers grotendeels niet
voorzien in mijn tekst. Ik heb al gezegd dat ik de commissie voor de Werkwijze
der Kamer of het Presidium wil vragen om hierover nadere voorstellen te doen.
Ik hoor daarover ook graag de gedachten van collega Zijlstra als waarnemend
voorzitter van de Kamer.De heer Marijnissen heeft in een interruptiedebat gesuggereerd dat er
sprake is van achterkamertjespolitiek. Dat de procedure niet helder is, is
op zichzelf nog geen reden om een dergelijk verwijt de zaal in te slingeren.
Mijn fractie neemt dan ook grote afstand van die suggestie. Ik wil wel zeggen
wat er dan precies ten aanzien van de fractie van D66 is gebeurd.Wij hebben geen deal, geen afspraak gemaakt over de persoon van de Kamervoorzitter.
Wij hebben wel laten weten, op verzoek, dat als de Partij van de Arbeid als
grootste fractie geen kandidaat stelt, wij het op zichzelf logisch vinden
dat er dan iemand van de zijde van het CDA wordt gekandideerd. Dat de Partij
van de Arbeid afzag van een kandidaatstelling was voor ons een verrassing.
Het was geen paarse afspraak in een paars achterkamertje. Het was voor ons
een verassing die ons is medegedeeld. Overigens meen ik dat ook in de fractie
van de Partij van de Arbeid uitstekende kandidaten voor het voorzitterschap
zitten.De fractie van D66 is vervolgens via de fractievoorzitter gepolst over
 een mogelijke CDA-kandidaat. Daarvan heeft mijn fractievoorzitter
gezegd dat het niet onbespreekbaar is. Er is geen blokkade voor die betrokken
kandidaat. Verder is het niet gegaan. Er is geen commitment of toezegging
gedaan dat de fractie van D66 coûte que coûte die kandidaat zou
steunen. Vervolgens hebben wij in de wandelgangen van deze Kamer en daarbuiten
in de journalistiek een discussie gezien over mogelijke andere kandidaten.
Verschillende leden van mijn fractie hebben op persoonlijke titel gezegd dat
zij zich iets kunnen voorstellen bij andere kandidaten dan de door het CDA
gekandideerde persoon.Wij hebben vorige week ook duidelijk laten weten aan de CDA-fractie, via
de waarnemend fractiesecretaris, dat de door het CDA beoogde kandidaat weliswaar
niet onbespreekbaar is en ook geen blokkade van onze kant tegemoet hoeft te
zien, maar dat die kandidaat overigens niet beantwoordt aan alle elementen
van het profiel dat wij voor onszelf hebben opgesteld en dus niet per se onze
eerste voorkeur heeft. Daar winden wij geen doekjes om. In dat verband hebben
wij dus ook andere namen gesuggereerd.Ik kom nu bij dat profiel. Ik noem een paar punten die erg vanzelfsprekend
zijn. Toch kan het nuttig zijn om die nog eens nadrukkelijk te noemen. De
kandidaat moet een relevante parlementaire ervaring hebben. Men kan twisten
over de vraag hoelang die ervaring moet zijn, maar in ieder geval zal die
enigszins substantieel moeten zijn. Sociale vaardigheden zijn vanzelfsprekend.
Ook een bestuurlijke ervaring in of buiten deze Kamer zou zeer te stade komen.
De kandidaat moet in staat zijn tot technisch goed voorzitterschap. Dat betekent
dat de voorzitter de procedures bewaakt, maar die tegelijkertijd niet zo bewaakt
dat het debat doodslaat. Hij moet ruimte geven aan de politieke momenten van
elke parlementaire discussie. Het liefst ook is de kandidaat streng waar nodig
en verder vooral flexibel en humorvol. De kandidaat moet aandacht hebben voor,
maar liefst ook ervaring hebben met, de bedrijfsvoering en de organisatievraagstukken
in deze Kamer. Dat is een punt dat wij misschien wat al te lichtvaardig overslaan,
maar daar vervult de voorzitter een buitengewoon belangrijke rol in. De kandidaat
moet ook een waardige en goede vertegenwoordiger van de Kamer zijn in binnen-
en buitenland. Ten slotte vindt mijn fractie het van belang dat het iemand
uit deze Kamer is die als persoon een groot draagvlak kan hebben en die steun
en vertrouwen geniet. Na al die punten langs te zijn gelopen, voeg ik er nog
aan toe dat mijn fractie – als er kandidaten zijn die in meerdere of
mindere mate beantwoorden aan het profiel – graag zou zien dat er een
vrouw op de stoel van de voorzitter terechtkomt en dan niet alleen incidenteel,
zoals bij dit debat.Voorzitter! Ik rond af met een opmerking richting de fractie van het CDA.
De D66-fractie respecteert het, vanuit de ratio die ik zojuist heb uitgelegd,
dat de fractie van het CDA zelf in eerste instantie een kandidaat selecteert.
Wie kan ze missen en wie wordt door de fractie de capaciteit toegedicht om
het voorzitterschap te kunnen vervullen? De keuze van de fractie van het CDA
hoeft niet per se onze eerste voorkeur te zijn om toch acceptabel te zijn,
zolang hij of zij maar tegemoetkomt aan het profiel dat ik zojuist heb geschetst.
Steeds blijft vooropstaan dat de Kamer als geheel toetst en stemt. Gevoelens
en argumenten uit de Kamer kunnen niet zomaar of achteloos terzijde worden
geschoven door de betrokken fractie.Ik zeg dat met zoveel nadruk, omdat ik gisteravond uit de woorden van
de vice-fractievoorzitter van het CDA, de heer De Hoop Scheffer, in Den Haag
Vandaag proefde dat de CDA-fractie bepaalt wie de Kamervoorzitter wordt en
dat wat anderen vinden weliswaar interessant is, maar overigens niet relevant.
Een dergelijke opvatting vindt mijn fractie niet alleen onjuist, maar ook
enigszins neerbuigend. Uiteindelijk bepaalt de Kamer – alle 150 leden –
via een vrije en geheime stemming wie de nieuwe voorzitter wordt en daar zou
ook de CDA-fractie rekening mee moeten houden.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! Ik werd net aangesproken in mijn functie als waarnemend fractievoorzitter.
Als de heer De Graaf goed geluisterd had, had hij mij horen zeggen dat uiteraard
ieder lid en iedere fractie in dit huis eigen argumenten en opvattingen kan
hebben. Ik heb slechts herhaald wie de kandidaat van de CDA-fractie is, niets
meer en ook niets minder.De heer De Graaf (D66):Ik heb begrepen dat u er gisteren opnieuw over heeft gesproken en dat
u heeft gezegd dat dit definitief de kandidaat is en dat u er niet op terug
zou komen. U had ook dit debat kunnen afwachten. U zou naar de profielen van
de verschillende fracties hebben kunnen luisteren om vervolgens in eigen kring
na te gaan of de door u gestelde kandidaat ook de kandidaat is die een groot
draagvlak in de Kamer heeft of dat er andere kandidaten zouden zijn. Dat heeft
u niet gewild. Dat heeft uw fractiebestuur of uw fractie van tevoren afgesloten.
Dat vind ik jammer en dat is ook de portee van mijn opmerking.De heer Hendriks:Mevrouw de voorzitter! Ik ben zeer verheugd om als rechtstreeks gekozen
volksvertegenwoordiger vandaag aan dit belangrijke debat te kunnen deelnemen.
Het is al uitgesproken, het is een historisch debat. Ik hoop ook van ganser
harte dat onze gasten of toehoorders – ik weet niet hoe ik ze moet noemen –
de griffier De Beaufort en de ondervoorzitter van de Tweede Kamer, de geachte
collega Zijlstra, heel veel stof en inspiratie uit dit debat kunnen putten
en dit het Presidium in een bruikbare vorm kunnen aanreiken en dat alles voor
het ontwerpen van een nieuwe procedure voor het benoemen van een voorzitter
van de Tweede Kamer.Ik wil het dus niet over de politiek hebben, maar ik beperk mij tot de
procedures. Mijn bijdrage aan deze nieuwe procedure begin ik met een pleidooi
om de nieuwe procedure voor het kiezen van onze voorzitter te koppelen aan
de wijze waarop alle volksvertegenwoordigers in ons land rechtstreeks worden
gekozen. Die vorm vind ik democratisch. Deze verkiezingen vinden legitiem
plaats via een kandidatenlijst en geheime verkiezingen.De Tweede Kamer bestaat uit 150 leden. Wat de procedure betreft stel ik
het volgende voor. Degenen die zich bekwaam genoeg achten om als voorzitter
te fungeren, melden zich schriftelijk bij het Presidium dat zorgdraagt voor
de samenstelling van de kandidatenlijst die voor 50% uit vrouwelijke en voor
50% uit mannelijke kandidaten bestaat. Vervolgens vindt in de Kamer een geheime
stemming plaats waarbij uitsluitend gewaarmerkte kandidatenlijsten
worden gebruikt. Elke volksvertegenwoordiger stemt dus zonder last of ruggespraak,
door middel van het aanbrengen van een rode stip of een zwart kruisje. Daarmee
wijst zij of hij degene aan die zij of hij graag als nieuwe Kamervoorzitter
ziet. Van belang is voorts dat de Kamerleden persoonlijk hun stembiljet bij
de griffier brengen. Hij telt de biljetten en draagt ze over aan de stemcommissie
die de tellingen verricht en de uitslag meedeelt aan de waarnemend voorzitter.
Ten slotte wordt de Kamer meegedeeld wie de nieuwe president van de Kamer
is.Wat de keuze man-vrouw betreft, moet ik zeggen dat voor mij mannen en
vrouwen gelijkwaardig zijn. Daarom zal ik niet op voorhand bevorderen dat
een man of een vrouw voorzitter wordt. Wij weten dat er zeer veel bekwame
Kamerleden zijn, zowel mannelijke als vrouwelijke. Ik vind dit een zaak voor
het individuele Kamerlid zelf.Voorzitter! Mijn oordeel over de moties zal ik tijdig kenbaar maken.Mevrouw Doelman-Pel (CDA):Mevrouw de voorzitter! Een voorzitter kiezen voor de Tweede Kamer is uiteraard
een heel belangrijke zaak. Dat je wel eens met elkaar over dit onderwerp van
gedachten wisselt, is zeer begrijpelijk en te verdedigen. Procedures zijn
immers hulpmiddelen of instrumenten om dit proces niet alleen goed maar ook
breed ondersteund te laten verlopen. Daarom heeft ook de fractie van het CDA
er geen bezwaar tegen om, overeenkomstig het idee van de heer Marijnissen,
over deze kwestie te debatteren en na te denken.De vraag is echter wanneer zo'n debat moet worden gevoerd. Wat is daarvoor
een wijs tijdstip? Mijn fractie is ervoor zo'n debat ruim voor de volgende
periode te laten plaatsvinden. Het liefst zou zij dit doen aan de hand van
wat méér dan nu het geval is; wij spreken er nu uit de losse
pols over. Er zou sprake moeten zijn van een discussiestuk, voorbereid door
het Presidium of de commissie voor de Werkwijze der Kamer. Op dit moment wordt
ons Reglement van orde geëvalueerd en wat is een mooiere gelegenheid
om de procedure inzake het voorzitterschap erbij te betrekken? Voorts is het
wellicht verstandig – Nederland maakt deel uit van Europa – om
eens over de landsgrenzen heen te kijken en na te gaan hoe voorzitters in
andere parlementen worden gekozen. Misschien brengt dit ons op goede ideeën.
Maar de procedure is slechts één kant van de zaak, het gaat
uiteraard ook om inhoudelijke elementen, en uiteindelijk om de personen. Bij
dat laatste moet je natuurlijk heel voorzichtig zijn.Als de heer Marijnissen zegt dat hij af wil van het gedoe in achterkamertjes
en dat hij daarom ook niet bij het secretarissenoverleg wil zijn, dan spreekt
hij daarmee impliciet uit dat alles wat daar gebeurt, niet zou deugen. Daar
wil ik echt afstand van nemen; ik kan me niet voorstellen dat hij echt bedoelt
dat wat daar geregeld wordt over het voorzitterschap van commissies, dat al
die procedures in de Kamer zouden moeten worden gevoerd. Commissies kiezen
zelf hun voorzitter. Dit laat overigens de vraag onverlet of je niet eens
over de procedure zou kunnen praten.De heer Marijnissen (SP):Laten wij ons beperken tot de zaak waarom het gaat. Mijn bezwaar is dat
er in achterkamertjes gesproken wordt over zaken waarvan ik inderdaad vind
dat ze plenair, in het openbaar moeten worden besproken.Laat ik overigens vooropstellen dat ik het vervelend vind dat het CDA
u hierbij als woordvoerder heeft aangewezen. U bent weliswaar fractiesecretaris,
maar dat neemt niet weg dat velen uw naam uitdrukkelijk hebben genoemd in
verband met het voorzitterschap. Ik weet niet precies wat hier achter zit,
maar ik vind dit vervelend, ik vind het een handicap in het debat.Maar ik zou u willen vragen of het nu zo gegaan is dat de PvdA-fractie
aan de CDA-fractie heeft laten weten dat zij afzag van het voorzitterschap
en dat het dus aan de CDA-fractie was om een voorzitter te leveren, of dat
de heer Heerma aan de heer Wallage heeft gevraagd of deze termijn door een
CDA-voorzitter zou mogen worden afgemaakt. Het gaat erom dat dit soort dingen
zich klaarblijkelijk buiten deze zaal hebben afgespeeld en dat niemand dit
kan traceren. Sterker nog, tot gisteren was er nog onduidelijkheid op dit
punt. Bent u het er niet mee eens dat dit soort dingen, als je ze in de openbaarheid
bespreekt, nooit meer allerlei vraagtekens kunnen oproepen? En wilt u eens
antwoord geven op de vraag, van wie nu het initiatief was uitgegaan? Van de
CDA-fractie of van de PvdA-fractie?Mevrouw Doelman-Pel (CDA):Laat ik allereerst zeggen dat ik niet uitsluit dat er ook in de toekomstige
situatie weer een secretarissenoverleg zal zijn, omdat ik denk dat het best
een gremium kan zijn om een aantal dingen puur zakelijk te regelen. Als de
Kamer in een nieuwe samenstelling van start gaat, zijn er erg veel nieuwe
commissies. Daar moet je erg veel over praten met elkaar en je moet een verdeling
maken, al was het alleen maar met het oog de vraag welke fractie voor welke
commissie welke personen kan leveren, alleen al in verband met de sterkte
van een fractie. Dat hoeft helemaal geen gedoe in achterkamertjes te zijn,
het wordt uiteindelijk allemaal openbaar. Dat je daar een soort evenredigheid
bij toepast, vindt onze fractie heel logisch. Wij kunnen natuurlijk wel net
doen alsof elke kleine fractie voor elke functie kandidaten zou kunnen leveren –
voorzitters, vice-voorzitters en noem maar op – maar deze gang van zaken
is altijd als redelijk aanvaard. Dit is een van de elementen die je best in
overleg kunt regelen, waarbij het uiteindelijke resultaat toch openbaar wordt.Verder zegt u dat u zich gehandicapt voelt doordat ik hier nu als woordvoerder
van mijn fractie sta terwijl mijn naam genoemd is. Nu kan ik deze zaken wel
scheiden, dus probeert u dat dan ook. Ik sta hier als fractiesecretaris en
het gaat wat mij betreft niet zozeer om mij, maar om het functioneren van
de Kamer en in dit geval om het kiezen van iemand voor een belangrijke post.
Daarvoor is in het verleden een bepaalde procedure gekozen die in deze Kamer
als ongeschreven regel is aanvaard. Wij zijn bereid om er voor de toekomst
over na te denken en erover te praten, maar nu willen wij de gebruikelijke
volgorde aanhouden. Dat betekent dat de grootste fractie de Kamervoorzitter
levert, of een kandidaat voor die functie. En als de grootste fractie dat
niet doet, levert de op een na grootste fractie de voorzitter.Als u mij vraagt hoe het precies gegaan is in het gesprek tussen Heerma
en Wallage, dan moet ik zeggen dat ik daar niet bij ben geweest.
Dus als u het echt wilt weten, dan zult u dat aan beide heren moeten vragen.
Zij hebben er waarschijnlijk allebei een bepaalde perceptie van; ik had begrepen
dat de Partij van de Arbeid heeft afgezien van het stellen van een kandidaat
en ik heb ook pas gisteren gehoord dat dit niet het geval zou zijn geweest,
maar dat Heerma gevraagd zou hebben of een CDA-voorzitter de periode zou mogen
afmaken. Dat is voor mij een nieuw feit en ik heb dat niet kunnen verifiëren.
Wat dat betreft sta ik nu wat onthand, maar het geldt net zo goed voor alle
leden in mijn fractie: zij zullen er niet op die manier antwoord op kunnen
geven.De heer Marijnissen (SP):De enkelen die waarschijnlijk uitsluitsel kunnen geven, vertoeven, zo
dacht ik, nog steeds op de Antillen. Dat is weliswaar ook Nederland, maar
heel ver weg. Mag ik hieruit afleiden dat het misschien toch zo is dat dit
soort zaken niet eens op fractieniveau bij de grote partijen geregeld wordt,
maar dat het eigenlijk de fractieleiders van de vier grote partijen zijn –
een nog kleiner gremium – die uiteindelijk bepalen wie waar terechtkomt?Mevrouw Doelman-Pel (CDA):Dat vind ik in de eerste plaats een verantwoordelijkheid van de fracties
zelf. Als een fractie er bij wijze van spreken mee instemt dat de voorzitter
bepaalde bevoegdheden heeft en afspreekt hoe deze zich daar al of niet voor
hoeft te verantwoorden, dan gaat mij dit niet aan. Het is aan fracties om
dat zo te regelen. Als u hiermee uitspreekt dat u het zo niet zou doen, dan
mag u dat vinden. Maar als wij een bepaalde regel hebben dat bijvoorbeeld
bepaalde fractievoorzitters met elkaar overleggen, elkaar consulteren, wat
is er dan op tegen dat niet meteen alle mensen dit ook allemaal weten? Daar
kan ik mij iets bij voorstellen, omdat het vaak om gevoelige zaken gaat; als
je genoemd wordt in zulk soort overleggen en vervolgens blijkt dat het in
de consultatie uiteindelijk tot iets anders heeft geleid, dan kan dit je,
als jouw naam vele malen genoemd is, in een kwetsbare positie brengen. Op
die manier vind ik dat u niet in twijfel kunt trekken dat op een gegeven ogenblik
mensen wel geconsulteerd moeten kunnen worden en dat het aan de fracties kan
worden overgelaten op welke manier zij dat doen.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik stel dan vast dat ik ook geconsulteerd ben, door de fractievoorzitter
van het CDA, maar dat die consultatie weinig meer inhield dan een telefoontje,
nadat de CDA-fractie al bepaald had wie de kandidaat moest worden. Ik had
niet het gevoel dat de consultatie er nog echt toe deed. Wat dat aangaat,
is er klaarblijkelijk ook nog een scheiding in de Kamer tussen grote fracties
en kleine fracties.Maar mag ik u iets anders vragen, mevrouw Doelman? Kunt u ontkennen of
bevestigen dat er door diezelfde fractievoorzitters van de vier grote partijen –
misschien moet ik zeggen: drie, namelijk met uitzondering van D66 –
is gesproken over het voorzitterschap van de Kamer in relatie tot het voorzitterschap
van ook de Eerste Kamer en het vice-presidentschap van de Raad van State?Mevrouw Doelman-Pel (CDA):Ik ben daar niet bij betrokken geweest. Ik wijs er voorts op dat wij wat
betreft het praten over personen, zeker niet meedoen aan Torentjesoverleg,
zoals u dit bijvoorbeeld zojuist vroeg aan de heer De Graaf. Dat bepaalde
functies en de verdeling van functies tegen elkaar worden afgewogen, kan ik
mij best voorstellen.De heer Marijnissen (SP):Wie heeft, denkt u, de coördinatie gehad van die besprekingen?Mevrouw Doelman-Pel (CDA):Ik denk dat u die vraag niet aan mij moet stellen.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik probeer het een beetje duidelijk te krijgen, een beetje
helderheid in de duisternis.Mevrouw Doelman-Pel (CDA):Maar als u zelf net al aangeeft dat u duidelijk weet dat het de voorzitters
zijn die met elkaar praten en als ik u aangeef dat het een verantwoordelijkheid
is van fracties om aan taakverdeling te doen en te bepalen waarvoor een voorzitter
al of niet ter verantwoording wordt geroepen, bij wijze van spreken in een
fractie, dan moet u aan mij niet vragen wat de voorzitters doen: dan moet
u dat de voorzitters vragen.De heer Marijnissen (SP):Maar die zijn er niet.Mevrouw Doelman-Pel (CDA):U vraagt naar iets dat de voorzitters met elkaar hebben afgesproken en
waar ik geen kennis van heb kunnen nemen. Dan kunt u mij niet door blijven
vragen op het feit of ik dat weet.De voorzitter:Mijnheer Marijnissen, ik denk dat mevrouw Doelman nu helder is geweest.
U krijgt geen antwoord op uw vraag. Als u dat wilt hebben, zult u het aan
de voorzitters zelf moeten vragen.De heer Hendriks:Mevrouw de voorzitter! Mevrouw Doelman houdt zeer sterk een pleidooi voor
wat tot op heden heeft plaatsgevonden, dat wil zeggen dat via een zogenaamde
getrapte wijze van verkiezing de nieuwe voorzitter er komt. Mevrouw Doelman
heeft mijn voorstel beluisterd. Dit voorstel is conform de wijze waarop zij
en ik als volksvertegenwoordiger zijn gekozen. Hoe staat zij, als vertegenwoordigster
van een grote landelijke politieke partij, tegenover mijn voorstel om de wijze
waarop wij zijn gekozen, te continueren, vandaag al, voor de verkiezing van
de nieuwe president van ons parlement?Mevrouw Doelman-Pel (CDA):Ik weet niet of u het goed gehoord hebt, maar ik heb net al gezegd dat
ik voor de nieuw procedure ben bij de volgende verkiezing, bij de volgende
Kamer. Ik ben er niet voor om op het ogenblik het systeem te wijzigen voor
de verkiezing op 3 december.De heer Hendriks:Dat vind ik heel jammer. Mevrouw Doelman heeft nu de kans van haar leven
om Nederland te laten zien dat die methode niet alleen legitiem is, maar ook
gedragen wordt door nogal wat grote fracties.Mevrouw Doelman-Pel (CDA):Ik heb niet begrepen dat er door de Kamer gezegd is dat zij alle procedures
nu al wil veranderen. Onder andere de heer De Graaf heeft het Presidium en
de commissie voor de Werkwijze gevraagd met voorstellen te komen zodat daar
 uitgebreid over gepraat kan worden. Dat is iets anders dan
de interpretatie die de heer Hendriks geeft van onder andere de woorden van
de heer De Graaf.De heer Hendriks:Ik moet eerlijk toegeven dat het niet gezegd is, maar het idee wordt wel
gedragen, al meer dan 30 jaar. Dat is heel wat anders.Mevrouw Doelman-Pel (CDA):Ja, maar als je iets draagt, moet je het ook zichtbaar maken. Daartussen
bestaat vaak verschil.Ik vraag de heer Marijnissen of naar zijn mening het secretarissenoverleg
ter discussie moet staan of dat het alleen gaat om de verkiezing van de Kamervoorzitter.
Het is belangrijk om als het Presidium of de commissie voor de Werkwijze een
taakopdracht krijgt, te weten wat precies bedoeld wordt. De heer Marijnissen
sprak immers over achterkamertjesoverleg.Het zal duidelijk zijn dat wij bereid zijn tot discussie. De heer Marijnissen
maakte de vergelijking met een sportvereniging. Een sportvereniging, zo zei
hij gisteren voor de televisie, doet het vaak veel beter. Het grote verschil
tussen een sportvereniging en de Kamer is dat wij heel veel sportverenigingen
hebben die gezamenlijk weer een nieuwe sportvereniging vormen. Je bent als
parlementslid lid van twee sportverenigingen: de eigen fractie en de Kamer.
Je kunt nooit voorbijgaan aan het feit dat je op een bepaalde manier georganiseerd
bent. De heer Marijnissen is als lid van de SP georganiseerd, maar wij, de
overige fracties, ook.Hoe je het ook wendt of keert, je kunt je er niet van afmaken met te zeggen
dat het alleen om personen gaat. Het gaat om fracties en om personen. Vandaar
dat het probleem veel ingewikkelder is. Je kunt niet zeggen: dat doen wij
even, wij roepen mensen op en vragen of die bereid zijn, of zij geschikt zijn,
wij maken een profiel en dan gaan wij even stemmen. Je kunt mensen zeer kwetsbaar
maken. Namens mijn fractie zeg ik nadrukkelijk dat wij die procedures echt
zorgvuldig moeten wegen, zodat als wij tot iets nieuws besluiten, wij ook
weten dat mensen niet extra kwetsbaar worden, dat procedures helder zijn,
zodat de beste keuze gemaakt kan worden. Je kunt deze verkiezing niet versimpelen
tot die bij een sportvereniging. Ik maak daar ook wel eens mee dat zij soms
blij zijn als zij iemand vinden die voorzitter wil worden. Wat dat betreft
is de Haagse praktijk even anders dan de heer Marijnissen heel simpel voorstelt.De heer Marijnissen (SP):Je kunt de zaken natuurlijk onnodig moeilijk voorstellen, maar dat is
niet mijn gewoonte. Mevrouw Doelman zegt dat het voor een sportvereniging
vaak moeilijk is een voorzitter te vinden. Dat kan ik beamen. Zij hebben mij
ook eens een keer gevraagd en ik heb nog ja gezegd ook. Maar in deze Kamer
is dat probleem absoluut niet aan de orde. Die vergelijking gaat helemaal
niet op.Mevrouw Doelman-Pel (CDA):U hebt toch zelf die vergelijking gemaakt met een sportvereniging! Ik
heb dat niet gedaan!De heer Marijnissen (SP):Ja, maar dat aspect van die vergelijking gaat helemaal niet op. Mijn vergelijking
gold het aspect dat in de eerste de beste sportvereniging het kiezen van een
voorzitter democratischer en opener gebeurt dan in deze Kamer. Mevrouw Doelman
schuift de fracties ertussen. Ik begrijp niet wat die ertoe doen. Daar blijf
ik bij.Mevrouw Doelman-Pel (CDA):Bent u geen lid van een fractie?De heer Marijnissen (SP):Vervolgens zegt mevrouw Doelman dat mensen niet beschadigd mogen worden.
Kan zij mij uitleggen wat zij daarmee bedoelt?Mevrouw Doelman-Pel (CDA):Als namen van personen alsmaar rondgaan, bijvoorbeeld omdat iemand een
bepaalde functie zal gaan bekleden, terwijl iedereen in de wandelgangen weet
dat hij het niet zal halen omdat hij niet geaccepteerd wordt – de heer
Marijnissen weet net zo goed als ik dat er wandelgangenpraat is en dat er
in de Kamer openlijk over gepraat wordt – dan moet je je heel zorgvuldig
afvragen of mensen reële kansen hebben. Anders moet je mensen niet op
een voordracht plaatsen.De heer Marijnissen (SP):Het spijt mij, maar ik kan dat niet meevoelen. Ik heb ook al eens een
vergelijking gemaakt met een ander sportevenement. Je zou dan ook geen voetbaltoernooi
kunnen houden, want er is altijd maar één winnaar. Op het moment
dat je in de toekomst kiest voor hetgeen D66 en misschien ook GroenLinks bepleiten,
namelijk dat er meer kandidaten zijn, is er altijd maar een die gekozen wordt.
Met andere woorden: er zullen even zovele teleurgestelden zijn als er kandidaten
waren min één. So what?Mevrouw Doelman-Pel (CDA):Als de heer Marijnissen zo goed weet wat er gebeurt in verenigingen, dan
weet hij ook dat mensen zich terugtrekken, omdat zij niet op zo'n lijst willen
staan. Ik wil best over alles praten, maar je moet een zorgvuldige afweging
maken voordat je besluit met een meervoudige kandidatuur te komen. Je moet
ook weten of er voor die meervoudige kandidatuur inderdaad steun is. Anders
moet je dat niet doen.De heer Marijnissen (SP):Het lijkt mij dat het aan de kandidaten zelf is om dat te bepalen. Ik
vind het een overgevoelig gedoe van politici die zich kandidaat stellen voor
een bepaalde functie en dat mogelijk niet worden. Dat valt mij ook op bij
burgemeestersbenoemingen en benoemingen van commissarissen van de koningin.
Ik snap die gevoeligheid helemaal niet. In het normale leven is dat een heel
gebruikelijke zaak.Mevrouw Doelman-Pel (CDA):Dat ben ik niet met u eens. Dan moet u zelf eens kijken naar wat er elders
gebeurt. Als bijvoorbeeld in gemeenteraden voordrachten gemaakt worden en
men weet zeker dat nummer één gekozen wordt, dan wordt er bewust
gesproken met kandidaat twee om zich niet op de lijst te laten plaatsen omdat
men vooruit weet dat kandidaat twee toch geen meerderheid haalt.Voorzitter! Dat neemt niet weg dat de fractie van het CDA zeker bereid
is om van alles en nog wat toekomstgericht te bespreken. Aan de andere kant
is de fractie er toch van uitgegaan dat de werkwijze die tot nu toe is gevolgd,
ook voor deze fase blijft gelden. Wij zullen alle kans krijgen om voor de
toekomst daarover mee te praten en eventueel een nieuwe procedure te regelen.
Wij verzoeken het Presidium dan ook om hiervoor met nieuwe
voorstellen te komen. Die voorstellen zouden in elk geval op een redelijk
tijdstip bij de Kamer moeten komen en niet op het moment dat wij al met verkiezingen
bezig zijn. Wij moeten geruime tijd voor de verkiezingen daarover besluiten
kunnen nemen in de Kamer.De heer Weisglas (VVD):Mevrouw de voorzitter! De aanleiding tot dit debat is natuurlijk het komende
vertrek van Kamervoorzitter Deetman. Ik hecht eraan te zeggen dat wij er zeer
veel begrip voor hebben dat de heer Deetman de benoeming van de eervolle functie
die hij gaat bekleden heeft aanvaard. Tegelijkertijd vinden wij het buitengewoon
jammer dat de heer Deetman tussentijds – nogmaals, wij hebben zeer veel
begrip – de toch ook wel erg aan zijn persoon verbonden Kamervoorzittersstoel
moet gaan verlaten, want wij hebben zeer veel waardering voor zijn voorzitterschap.
Wij komen daar uitgebreid op terug bij het afscheid van de heer Deetman.Voorzitter! Ik vind het een goed idee van de heer Marijnissen dat wij
hierover vandaag kunnen praten. Zo'n debat is ook nuttig. Ik heb vandaag bijvoorbeeld
voor het eerst gehoord dat partijraden bij de SP besloten zijn. Ik had mij
niet kunnen voorstellen dat het bij een politieke partij in Nederland nog
zo geheimzinnig en besloten zou toegaan. Dat heb ik nu geleerd. Dank daarvoor!Ik meen, voorzitter, dat wij voor de benoeming van een nieuwe Kamervoorzitter
naar twee dingen moeten kijken. In de eerste plaats is dat de profielschets.
Aan welke criteria zou een Kamervoorzitter moeten voldoen? Wat dat betreft
heeft Kamervoorzitter Deetman het ons gemakkelijk gemaakt. Hij heeft namelijk
op 9 mei 1994 aan de fractiesecretarissen een notitie gestuurd over de profielschets
voor voorzitters van Kamercommissies. Dat is natuurlijk iets anders, maar
een groot aantal punten uit die profielschets kun je ook heel goed gebruiken
bij het nadenken in de fractie over de keuze van de nieuwe Kamervoorzitter.
Mijn fractie gebruikt dan ook deze profielschets die de heer Deetman heeft
opgesteld, in haar afweging. Ik lees er een paar punten uit voor.1. Gedegen parlementaire ervaring. Ik merk daarbij overigens op, dat je
natuurlijk ook parlementaire ervaring kunt opdoen wanneer je in het ministersvak
zit.2. Gebleken kennis en respect voor het Reglement van orde en de gebruiken.
Dat spreekt vanzelf.3. Als vergadervoorzitter gezaghebbend kunnen optreden tegenover de leden,
het publiek en/of gehoorden. Mooi taalgebruik heeft de heer Deetman.4. Leiding kunnen geven aan het commissiewerk – in dit geval wordt
dat natuurlijk Kamerwerk – niet alleen met inhoudelijke kennis van zaken
en politiek maar ook met begrip voor de mogelijkheden van het ambtelijk apparaat.
Niet te lang nachtelijk doorvergaderen, wordt daarmee misschien bedoeld.5. De commissievoorzitter, in dit geval de Kamervoorzitter, moet in die
kwaliteit boven de partijen staan. In het geval waarin hij of zij als woordvoerder
optreedt, draagt hij of zij de leiding over aan de ondervoorzitter.6. Terughoudendheid is geboden om te voorkomen dat een persoonlijk standpunt/fractiestandpunt
van de Kamervoorzitter extern het gewicht krijgt van een Kamerstandpunt.Voorzitter! Ik voeg hieraan drie punten toe, die ook door voorgaande sprekers
zijn genoemd. Ik noem allereerst het externe optreden. De Kamervoorzitter
is natuurlijk de vertegenwoordiger van de Kamer naar buiten, bij tal van gelegenheden
in binnen- en buitenland. Vervolgens wijs ik erop dat de Kamervoorzitter bij
bepaalde politieke momenten adviseur is van het staatshoofd, toch ook een
buitengewoon belangrijk criterium in de profielschets. Ik voeg er één
punt niet aan toe, zoals ik al in het interruptiedebat met de heer Marijnissen
heb gezegd: de Kamervoorzitter hoeft niet per se een vrouw of een man te zijn.
Wij moeten kijken naar de beste kandidaat. Dat kan een vrouw of een man zijn.
Het is natuurlijk altijd een vrouw of een man, dat geef ik graag toe. Maar
het hoeft niet per se een vrouw te zijn en het hoeft niet per se een man te
zijn. Het moet wel een mens zijn! Ik zal het iets huislijker zeggen, zoals
ik gisteren ook heb gedaan in het secretarissenoverleg. De Kamervoorzitter
hoeft geen bril te dragen, geen parelkettingen te dragen en geen knotje te
hebben. Maar nu serieus, de Kamervoorzitter moet gewoon voldoen aan de profielschets
en de door mij genoemde criteria.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Ik ben het er helemaal mee eens dat wij altijd moeten kijken naar de kwaliteit
van de kandidaten. Maar als ik de heer Bolkestein goed heb begrepen, gaat
hij ervan uit dat bij gelijke geschiktheid de voorkeur moet worden gegeven
aan een vrouw.De heer Weisglas (VVD):Oh ja, maar dat zeg ik ook. Het moet niet per se een vrouw zijn en het
moet niet per se een man zijn. Het moet een lid van de Tweede Kamer zijn.
Als je toetst en je komt tot een absoluut gelijke geschiktheid, dan zou je
een vrouw moeten benoemen. Dat zou goed zijn.De heer Van Zijl (PvdA):Het secretarissenoverleg is vertrouwelijk. Maar als u uw eigen woorden
citeert, moet u dat wel goed doen. U heeft gezegd: mijn fractie zou graag
iemand zien met een knotje, een bril en een parelketting.De heer Weisglas (VVD):Over een parelketting heb ik trouwens gisteren niets gezegd.De heer Van Zijl (PvdA):Dan gaan wij het samen helemaal volledig maken. U zei: mijn fractie zou
graag iemand met een knotje en een bril zien.De heer Weisglas (VVD):Ik kom er dadelijk op terug. En natuurlijk gaat het niet om het grapje
over parelkettingen etc. Ik kom er dadelijk serieus op terug.Voorzitter! Dat was de profielschets. Dan krijg je de vraag: uit welke
fractie zou een Kamervoorzitter moeten komen? Ik ben met een aantal collega's
van mening, op grond van eerdergenoemde argumenten, dat de Kamervoorzitter
bij voorkeur uit de grootste fractie moet komen. Als de grootste fractie daar
om welke reden dan ook van afziet – en dat lijkt nu het geval te gaan
worden – dan moet de op één na grootste fractie daartoe
in aanmerking komen, enzovoorts. De VVD-fractie hanteert dus de twee uitgangspunten:
de profielschets en de omvang van de fractie. Vervolgens moet worden getoetst
aan de uitgangspunten. Dan moet je bekijken welke mogelijke
kandidaten aan de uitgangspunten en de profielschets voldoen, welke kandidaten
voldoende draagvlak hebben bij zoveel mogelijk Kamerleden. Ik vind het daarom
ook nuttig dat de fractievoorzitter van het CDA, de heer Heerma, bij onze
fractievoorzitter, de heer Bolkestein, heeft getoetst hoe een mogelijke kandidatuur
van de heer Bukman bij de VVD-fractie zou vallen. Laat ik maar de naam noemen,
iedereen weet om wie het gaat want het is gisteren ook op televisie gezegd.
Ik wist het niet, maar ik ben blij te horen dat de heer Heerma hierover contact
heeft gehad met de grootste fracties maar ook met de kleinere fracties. Dat
is in mijn ogen vanzelfsprekend, maar ik wist niet zeker of dat was gebeurd.
Op de vraag van de heer Heerma heeft de heer Bolkestein gezegd: wij gaan dit
voorstel aan onze criteria toetsen. Vervolgens heeft hij gezegd: we zullen
ons niet verzetten tegen deze mogelijke kandidatuur. Dat herhaal ik hier uiteraard.Gisteren is er een secretarissenoverleg geweest. Daarover zijn mededelingen
in de pers gedaan, ook door mijzelf, en het zou niet correct zijn in dit Kamerdebat
niet naar voren te brengen wat ik gisteren op de televisie heb gezegd. Mijn
woorden komen erop neer dat wij als uitgangspunt hebben en houden dat wij
ons niet zullen verzetten tegen de kandidaat van het CDA. Straks zal ik nog
toelichten hoe dit zal gaan bij de stemming. Wij kunnen ons echter wel voorstellen
dat, gelet op onze criteria, er een andere kandidaat in de CDA-fractie is
die vanwege haar grote parlementaire ervaring en haar grote ervaring als lid
van het Presidium ook een zeer goede kandidaat voor de functie van voorzitter
zou zijn.Inmiddels hebben wij via de televisie van de heer De Hoop Scheffer en
van de heer Heerma op de Antillen – vanwege het tijdsverschil konden
ze op precies hetzelfde moment spreken – vernomen dat de kandidatuur
van de heer Bukman gehandhaafd wordt. Dat is daarmee een feit. Een man een
man, een woord en woord: wij zullen ons niet verzetten tegen deze kandidatuur.
Dat betekent dat het fractiebestuur van de VVD de leden van de VVD-fractie
zal adviseren om, indien op 3 december een kandidatuur van de heer Bukman
aan de orde is, hun stem op de heer Bukman uit te brengen. Uiteraard is dit
slechts een advies.Zojuist werd al gevraagd: wat is nu fractiediscipline? Het spreekt vanzelf
dat wij de definitieve keus aan onze leden overlaten, maar bij een dergelijke
gewichtige zaak wordt een advies van een fractievoorzitter en een fractiebestuur
aan de leden door onze leden zeer serieus genomen.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Het is dus geheel niet theoretisch dat de Kamer na de stemming
een voorzitter krijgt, die eigenlijk niet de voorkeur van de meerderheid van
de Kamer heeft? Vindt de heer Weisglas dat bevredigend?De heer Weisglas (VVD):Ik vind dat als de meerderheid van de Kamer zich heeft uitgesproken over
een keus voor een voorzitter, er per definitie is gekozen. Daar komt bij dat
je alleen maar op iemand kunt stemmen die kandidaat is en die ook van tevoren
kenbaar heeft gemaakt dat hij een mogelijke kandidatuur aanvaardt. Het lijkt
mij wat onhandig als de Kamer iemand tot voorzitter kiest als die persoon
na de stemming zegt: jullie wisten toch dat ik niet beschikbaar was. Je moet
wel praktisch blijven.De heer Marijnissen (SP):Dat mag zo zijn. In de praktijk leidt deze manier van opereren ertoe dat
van een bepaalde fractie de helft plus één van het aantal leden
de facto bepaalt wie de voorzitter wordt.De heer Weisglas (VVD):Dat weet ik niet. Ik weet absoluut niet hoe binnen de CDA-fractie is beslist
over het kiezen van een mogelijke kandidaat.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Laat ik het anders vragen: vindt de heer Weisglas de huidige
gang van zaken voor verbetering vatbaar?De heer Weisglas (VVD):Ja, maar dan moet u niet vragen welke punten ik concreet wil gaan verbeteren.
Zojuist heeft u daarover namelijk een motie ingediend. Als die motie wordt
aangenomen, zal het Presidium, waarvan ik, zoals u weet, zelf deel uitmaak,
de procedures nader bekijken. Het zal dat spontaan doen, veronderstel ik,
want de heer Zijlstra zit hier niet voor niets bij als waarnemend Kamervoorzitter.
Ik vind het ook nuttig naar de procedures te kijken, maar ik kan niet meteen
zeggen wat er concreet beter zou kunnen. Aan alle verbeteringen zijn trouwens
ook weer nadelen verbonden. Collega Doelman en anderen hebben die nadelen
al genoemd. Wij moeten echter zeker serieus naar de procedures kijken.De heer Marijnissen (SP):U wilt er serieus naar kijken. Dus u sluit niet uit dat verbeteringen
volgen. Ik wil u nog de vraag stellen die ik ook aan de D66-fractie en de
CDA-fractie heb gesteld. Is het u bekend dat door uw fractievoorzitter op
het hoogste niveau met andere fractievoorzitters van de grote partijen over
deze zaak overleg is gepleegd? Is bij dat overleg ook gesproken over het voorzitterschap
van de Eerste Kamer en het vice-presidentschap van de Raad van State?De heer Weisglas (VVD):Mij is bekend dat er door de vier heren fractievoorzitters over het onderwerp
Kamervoorzitterschap is gesproken. Overigens kan dat iedereen bekend zijn,
want kennelijk hebben ze op de Antillen zo weinig te doen dat ze ook daar
over dat onderwerp hebben gesproken, zoals wij vanochtend in De Telegraaf
hebben gelezen.De heer Marijnissen (SP):Misschien zijn ze wel daarom naar de Antillen gegaan.De heer Weisglas (VVD):Neen, dat denk ik niet. Dus het antwoord is, dat er over gesproken is
door de vier fractievoorzitters, verschillende malen.De heer Marijnissen (SP):Het is in zoverre nieuw wat u zegt, dat D66 er blijkbaar bij betrokken
is geweest.De heer Weisglas (VVD):Er is gesproken over het Kamervoorzitterschap. Ik weet dat de heer Bolkestein
gesprekken heeft gehad over het Kamervoorzitterschap met collega-fractievoorzitters,
met anderen en met mijn eigen fractie en fractiebestuur, ook in verband met
andere functies die vervuld moeten worden. Wat daarbij de opstelling is geweest
van andere fractievoorzitters en of daarbij in elke fase een bijdrage is geleverd
door elke fractievoorzitter, onttrekt zich aan mijn waarneming. Met mevrouw
Doelman zeg ik dat er zaken zijn die je als fractie aan je
fractievoorzitter overlaat.De heer Marijnissen (SP):Ik mag hieruit afleiden dat de D66-fractie daar ook bij is geweest.De heer Weisglas (VVD):Ik weet niet precies wie er bij zijn geweest.De heer Marijnissen (SP):U had het over de vier fracties.De heer Weisglas (VVD):Ik weet dat er contact is geweest tussen de vier fractievoorzitters over
het Kamervoorzitterschap. Vanochtend stond in de krant dat ze er ook op de
Antillen over gesproken hebben. Echter, of dat een gesprek is geweest waarin
alle komende vacatures aan de orde zijn geweest, weet ik niet. Ik weet dat
de heer Bolkestein erover gesproken heeft met anderen, maar ik weet niet precies
wie daar per keer en per onderwerp zijn gesprekspartner is geweest.De heer Marijnissen (SP):Klaarblijkelijk is de vergadering van de G4, de fractievoorzitters van
de vier grote partijen, ook al een gremium. Waar wij het hebben over het voorzitterschap
over 150 Kamerleden, moet ik constateren dat de fractievoorzitters van de
overige partijen daarbij geen enkele rol spelen.De heer Weisglas (VVD):Ik juichte het zo-even al toe dat de heer Heerma kennelijk contact heeft
gehad met uw fractie en andere kleinere fracties. Ik vind dat iedere fractie
daarbij betrokken moet zijn. Laten wij het niet ingewikkelder maken dan het
is, uiteindelijk wordt er op 3 december gewoon gestemd door 150 Kamerleden.
Zij kunnen dan stemmen op wie ze willen. Alleen, ik heb er voor gewaarschuwd
dat wanneer er iemand uitkomt die daarna de kandidatuur niet aanvaardt, wij
weer helemaal overnieuw moeten beginnen.De heer De Graaf (D66):De heer Marijnissen sprak over de G4, een gremium dat bij elkaar komt.
Mij is daarvan niets bekend. Mij is alleen bekend dat de heren fractievoorzitters
met de huidige Kamervoorzitter op dit moment op de Antillen zijn en dat ze
ongetwijfeld in het hotel wel eens met elkaar spreken. Echter, van een overleg
tussen de vier fractievoorzitters over de verdeling van posten is mij niets
bekend. Ik waag het zeer te betwijfelen of het gremium dat de heer Marijnissen
noemt, überhaupt bestaat of bij elkaar is gekomen om er over te spreken.
Nogmaals, ik houd staande dat er door de fractie van D66 en onze fractievoorzitter
geen afspraken en deals zijn gemaakt over de vervulling van het Kamervoorzitterschap,
ook niet in relatie tot andere functies.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):De heer Bolkestein heeft veel gesproken, ook in de media. Daarbij heeft
hij een sterke voorkeur voor een vrouwelijke voorzitter uitgesproken. Er ligt
nu een gouden kans voor de VVD om een vrouw te noemen als voorzitter van de
Eerste-Kamerfractie. Met andere woorden, zal door de heer Bolkestein en de
Tweede-Kamerfractie geadviseerd worden aan de Eerste-Kamerfractie om op die
post een vrouw te benoemen?De heer Weisglas (VVD):Laat ik mij nu eens verplaatsen in de rol van de heer Marijnissen. Als
ik hem was, zou ik zeggen dat het te gek voor woorden zou zijn als de Tweede
Kamer, waar allerlei procedures zijn die de SP-fractie niet bevallen, zich
ook nog eens gaat bemoeien met de procedures in de Eerste Kamer. Daar ga ik
toch niet over, mevrouw.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Ik stelde de vraag, gegeven de vrij harde lijn die is ingezet waar het
gaat om de voorkeur van een vrouw en de effecten daarvan voor alle andere
vrouwen in de Nederlandse samenleving. Heeft de politieke leiding van uw fractie,
met name de heer Bolkestein, het advies gegeven aan de Eerste-Kamerfractie
om een vrouw te benoemen?De heer Weisglas (VVD):Dat zou niet meer dan een persoonlijk advies zijn van de heer Bolkestein
aan de heer Korthals Altes. Ik weet daar niet van af en dat hoeft, als het
een persoonlijk advies is, ook niet. Wij moeten ons echter niet bemoeien met
het voorzitterschap van de Eerste Kamer. Dat is wel bijzonder bemoeizuchtig.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):De discussies over het geweldige effect op vrouwen als op deze plek een
vrouw wordt benoemd – en wij weten op welke wijze dat onderling wordt
besproken – zijn dan wel erg vrijblijvend, want de VVD-fractie trekt
zich daar helemaal van terug.De heer Weisglas (VVD):Als u naar onze fractie kijkt, kunt u zien dat een groot aantal vrouwen
daarvan deel uitmaakt. Zo zijn er ook mevrouw Jorritsma-Lebbink, mevrouw Terpstra
en vele anderen, dus maakt u zich geen zorgen!De heer Van Zijl (PvdA):Voorzitter! Het gaat vandaag in zekere zin om twee zaken, die te maken
hebben met het kiezen van een nieuwe voorzitter. De eerste vraag is of het
democratisch gehalte van onze procedures wel voldoende hoog is. De tweede
vraag is of er sprake is van voldoende zorgvuldigheid of kan dit beter. Dat
zijn naar mijn mening niet geheel dezelfde aangelegenheden.Ik ga eerst in op het democratisch gehalte. Naar mijn mening is daar niet
zo bijzonder veel op aan te merken. Er stemmen 150 leden – op witte
briefjes – eigenlijk open en besloten tegelijk. Ik zou niet weten hoe
het anders moest. In beginsel is iedereen kandidaat. Ook de heer Schutte kan
voor deze prachtige functie in aanmerking komen. En waarom ook niet? Ook al
zou ik mij enigszins bekocht voelen als GPV-kiezer als de helft van de fractie
op die stoel plaats zou nemen, maar dat terzijde.Indien een gepromote kandidaat van een fractie niet bevalt, wordt er op
een ander gestemd. Er is op dit thema naar ons idee buitengewoon weinig fractiediscipline.
Dat is ook nergens voor nodig, want er is geen verkiezingsprogramma in het
geding – behalve een algemeen uitgesproken voorkeur voor het benoemen
van vrouwen in hogere functies – en er is geen regeerakkoord. Dat geldt
dus ook voor 3 december! In beginsel zijn leden van fracties vrij om in te
vullen wie men wil, kandidaat van fracties of niet. Daarom is naar mijn idee
de vergelijking met voetbalclubs nogal grotesk. Er gaat bijna geen week voorbij
of het democratisch gehalte van deze of gene sportclub wordt openlijk in de
media bekritiseerd. Dat is hier volgens mij niet aan de orde.De heer Weisglas (VVD):Voorzitter! Ik vind het ook een mooie gedachte dat de
150 leden hier stemmen en dat wij dan wel zien wie de meeste stemmen krijgt.
Maar je moet ook praktisch blijven. Er kan iemand uitrollen die zich niet
kandidaat heeft gesteld of laten stellen. Deze persoon kan na zijn of haar
verkiezing zeggen: sorry, ik ben zeer vereerd collega's, maar ik accepteer
de benoeming niet. Je bent dan weer terug bij af. Los van alle andere overwegingen,
zoals de grootte van de fractie, moet je toch ook praktisch blijven?De heer Van Zijl (PvdA):Ik ben buitengewoon voor praktisch, maar als een fractie met een kandidaat
komt waartegen om uiteenlopende redenen bezwaren zijn – ik zal maar
zeggen: niet beantwoordt aan de niet bestaande profielschets – dan is
het toch ondenkbaar dat de fractieleden, zeker als er geen toezegging is gedaan,
gehouden zijn om op die kandidaat te stemmen? Je kunt van leden die individueel
stemmen niet verlangen dat zij op een kandidaat stemmen waartegen men bezwaar
heeft. Ik zal overigens nog ingaan op vooroverleg. Sonderen, aftasten, kan
heel functioneel zijn, maar als uiteindelijk een meerderheid in mijn fractie
ongelukkig is met een kandidaat, is er geen fractievoorzitter of -secretaris
die kan zeggen: u allen – ik controleer zelf de briefjes – stemt
op deze kandidaat. Dat gaat dus niet. Daarin onderscheidt dit vraagstuk zich
in zekere zin van coalitiebesprekingen, een regeerakkoord of een verkiezingsprogramma.
Als er in de Kamer een onderwerp aan de orde is waarover ook opmerkingen in
het verkiezingsprogramma zijn gemaakt of afspraken in het regeerakkoord, worden
fractieleden erop gewezen dat zij ten aanzien van dat punt geen voorbehoud
hebben gemaakt. Er wordt dan grote druk uitgeoefend om een bepaald voorstel
te steunen. Dat is in dit geval anders.De heer Weisglas (VVD):Dat onderscheidt zich niet van ieder onderwerp waarover wij in deze Kamer
stemmen. Een fractie spreekt met elkaar en een woordvoerder of een fractievoorzitter
adviseert de fractie een bepaalde stem uit te brengen. Uiteindelijk blijkt
hier hoe individuele leden stemmen. In sommige gevallen valt dat anders uit
dan geadviseerd is in een fractie. Kijk bijvoorbeeld naar het stemgedrag van
de heer Van Traa over de IRT-motie.De heer Van Zijl (PvdA):Precies. Als in het vooroverleg blijkt dat een kandidaat weinig steun
geniet of omstreden is, als bijvoorbeeld in onze fractie het gevoel bestaat
dat een kandidaat niet wordt gewild, dan kan een fractievoorzitter de leden
niet dwingen om op die kandidaat te stemmen. Dat is onvermijdelijk. Hij kan
een beroep op hen doen, maar hij kan het niet afdwingen.Is er iets mis met vooroverleg? Nee, naar mijn smaak is er helemaal niks
mis met vooroverleg. Iedere kandidaat wil een beetje weten – nu spreek
ik mevrouw Doelman na – waar hij of zij aan toe is. De uitkomst van
het vooroverleg wordt altijd ergens verantwoord. Zo is het in dit huis wel
geregeld. Dat geldt ook voor het secretarissenoverleg, dat naar mijn idee
een prima gremium is. Daarvoor geldt geen geheimhouding. Dat overleg wordt
gewoon hier in een zaaltje van de Kamer, en niet in een achterkamer, gehouden
en daar wordt gesproken over procedures en in sommige gevallen ook over kandidaten.
En na afloop leggen wij onze verantwoording af, allemaal keurig in de media.
De heren Poppe en Marijnissen hebben ook af en toe samen overleg, zonder pers
of collega-Kamerleden erbij. Dat moeten ze ook vooral zo houden.Zorgvuldigheid. Kan het anders? Kan het beter? Dat moet naar mijn smaak
nu het hoofdthema zijn. Ik meen dat daar ook het nut van dit debat in zit.
De procedure is al decennialang hetzelfde en daar zijn wel vraagtekens bij
te plaatsen, om niet te zeggen dat het misschien wel schandelijk is dat de
meesten van ons zich dat nu pas realiseren. In zekere zin vindt de verkiezing
van de voorzitter van de Tweede Kamer plaats via een procedure van, laat ik
mij voorzichtig uitdrukken, wonderlijke eenvoud. Geen profielschets, geen
kandidaatstellingsprocedure, geen vertrouwenscommissies. Daarop valt overigens
wel iets aan te merken, maar die worden bij andere benoemingen wel eens gebruikt.
Kortom, niets van dat alles.De heer Verkerk (AOV):Waar staat die procedure dan? Zij mag van een wonderlijke eenvoud zijn,
maar er zal toch wel ergens iets op papier staan, of niet soms?De heer Van Zijl (PvdA):In het Reglement van orde staat hierover volgens mij een zinnetje.De heer Verkerk (AOV):Waar in het Reglement?De heer Van Zijl (PvdA):Ja, mijnheer Verkerk, moet ik u nu vertellen waar u het Reglement kunt
vinden? U bent toch fractievoorzitter, of niet? Het ligt hier, overal en waarschijnlijk
ook in uw bureau.Voorzitter! De benoeming van de burgemeester van Lutjebroek kent een buitengewoon
veel serieuzere procedure dan die van Kamervoorzitter. Daarvoor bestaat eigenlijk
geen procedure. Over de vervulling van de plaats waar onze Deetman naartoe
gaat, is maandenlang gedelibereerd, maar de vervulling van de plaats die hij
achterlaat, wordt in zekere zin op een achternamiddag bepaald. Dat is niet
hetzelfde als een achterkamer, maar het is wel betrekkelijk simpel.In beginsel zijn er tientallen goede kandidaten, maar de wijze waarop
de beste naar boven komt, is nogal slordig. Dat kan wellicht beter. Een profielschets
kan toch nuttig zijn; dat lijkt mij wel het minste. Ik meen dat het redelijk
voor de hand ligt dat in zo'n profielschets bijvoorbeeld "ruime Kamerervaring"
of "bij voorkeur ruime bestuurlijke Kamerervaring" staat. Misschien is er
nog wel meer mogelijk, maar dat heb ik nog niet precies paraat. Ik weet dat
niet. Het lijkt mij niet dat er een vertrouwenscommissie moet zijn. Dat is
ook niet zo vreselijk democratisch. Hoe het wel moet zijn, dat weet ik eerlijk
gezegd nog niet, maar wij zouden het thema "kandidaatstellingsprocedure" in
het Presidium en in de commissie voor de Werkwijze nog eens kunnen bespreken.
Dat is ook al door anderen gesuggereerd. Ik zeg echter nu al dat zoiets als
een profielschets wel het minste is dat wij met elkaar kunnen afspreken. Ik
hoop dus op een snel vervolg via de gremia die wij hiervoor hebben, het Presidium,
de commissie voor de Werkwijze, opdat wij daar ruim voor de verkiezing van
de volgende voorzitter ons voordeel mee kunnen doen.De heer Marijnissen (SP):Ik heb het betoog van de heer Van Zijl met aandacht beluisterd. Ik denk
dat wij er toch niet aan ontkomen ook over de huidige stand van zaken enige
opheldering te vragen. Laat ik gewoon beginnen met aan de
heer Van Zijl te vragen of hij inmiddels heeft kunnen reconstrueren hoe het
nu is gegaan. Heeft zijn fractie tegen het CDA gezegd: wij zien ervan af,
wilt u een voorzitter leveren? Of is het initiatief van de CDA-fractie uitgegaan?De heer Van Zijl (PvdA):Evenals collega Doelman moet ik afgaan op wat ik heb gehoord. Het is dus
uit de tweede hand. Ik heb check en dubbelcheck gepleegd, want ik blijf altijd
graag een beetje in de buurt van de waarheid.Onze fractievoorzitter heeft meegedeeld dat er een verzoek was gekomen
van de fractie van het CDA om de resterende periode af te kunnen maken. Daar
is welwillend op gereageerd na ampele overweging. Wij hebben er in het fractiebestuur
en in de fractie over gediscussieerd. Wij hebben gezegd: dat moest dan maar.De heer Marijnissen (SP):Aan de fractie is toen ook meegedeeld dat op verzoek van het CDA werd
voorgesteld af te zien van het voorzitterschap?De heer Van Zijl (PvdA):De heer Wallage heeft in het fractiebestuur gezegd dat er een verzoek
was gekomen van de heer Heerma om de periode te mogen afmaken.De heer Marijnissen (SP):Kunt u mij nu uitleggen waardoor die welwillendheid werd ingegeven?De heer Van Zijl (PvdA):Die welwillendheid kende twee elementen. Het eerste is dat wij ons niet
hadden ingesteld op het tussentijds vervullen van de vacature. Wij vonden
het verzoek niet onredelijk en onlogisch. Wij hadden gerekend op vier jaar
CDA-voorzitterschap. Dat moest dan maar afgemaakt worden.De tweede vraag is of er ook andere zaken een rol speelde. Ik denk namelijk
te weten waar de heer Marijnissen naartoe wil. De logica gebiedt mij te zeggen
dat ook wij kijken hoe in het Haagse functies gespreid worden over de grote
partijen. De grote partijen vertegenwoordigen met elkaar 80% van de stemmen
in dit land. Als er sprake is van politieke benoemingen, vinden wij het redelijk
dat die functies een beetje gespreid zijn.De volgorde is dus dat wij ervan uitgingen dat het CDA deze vacature vier
jaar zou vervullen. Daar hadden wij begrip voor. Wij stonden op zijn minst
welwillend tegenover dat verzoek. In het achterhoofd speelde de gedachte mee
dat op een ander moment alle plekken goed op hun plaats zouden vallen.De heer Marijnissen (SP):In concreto betekent dit dat het voorzitterschap van de Eerste Kamer naar
de VVD gaat en het vice-voorzitterschap van de Raad van State naar de Partij
van de Arbeid.De heer Van Zijl (PvdA):Alles wat de heer Marijnissen in de kranten gelezen heeft, kan hij zelf
een plek geven. Wij hebben gekeken naar verschillende benoemingen. Ik ga niet
vertellen of daar het burgemeesterschap van Zaandam een rol bij speelde of
de positie van commissaris van de koningin in Limburg over vijf jaar. Er speelde
een aantal zaken. Die hebben wij afgewogen.De heer Marijnissen (SP):Het is zo jammer dat de heer Van Zijl daar geen opheldering over wil geven.
Met zijn verhaal kan ik in grote lijnen meegaan. Dat zal hem niet verbazen.
Het punt is dat de voorwaarden, de condities waaronder dat verhaal werkelijkheid
kan worden, precies dat overleg is waarover anderen hebben gesproken. Ik heb
het de G4 genoemd, maar het kan ook de G3 zijn. Misschien is de minister-president
er ook nog aan te pas gekomen. Misschien heeft het overleg wel in het Torentje
plaatsgehad, al dan niet in aanwezigheid van het CDA. Het punt is dat de condities,
die de heer Van Zijl zo mooi heeft verwoord, bepaald worden door die politieke
machtsverhoudingen en de afspraken die worden gemaakt.De heer Van Zijl (PvdA):De vraag is waar de heer Marijnissen over wil debatteren. Is het grote
thema: politieke benoemingen? Als daar het debat over gaat, zijn wij met het
verkeerde onderwerp bezig. Ik geef eerlijk toe dat wij, toen dit verzoek speelde,
hebben gekeken hoe het in de Eerste Kamer zat. Dat geldt ook voor de Raad
van State en voor de grote benoemingen die allemaal op dit moment spelen.
Worden die functies wel een beetje evenwichtig gespreid over de grote partijen
in dit land? Daar kan de heer Marijnissen op tegen zijn, maar dat is een ander
debat. Ik denk dat het niet onredelijk is dat wij die functies een beetje
evenwichtig verdelen, los van coalitieverhoudingen. Het is goed dat partijen
die geen deel uitmaken van de coalitie maar wel groot zijn, belangrijke functies
in democratisch Nederland vervullen. Coalitieverhoudingen maken ook dat daar
goed naar gekeken wordt. Daarom is het alleen al goed dat het CDA een tijdje
op een andere plek kan toekijken, want dan kunnen wij als paars ook waarmaken
dat die evenwichtige verdeling, ook tegenover een oppositiepartij, zorgvuldig
wordt gehanteerd. Als de heer Marijnissen het daarmee oneens is, dan is dat
een ander debat.De voorzitter:Ik geef de heer Van Zijl gelijk. Wij voeren een debat over het voorzitterschap.
Ik zou de heer Marijnissen willen vragen zich daartoe te beperken. Hij heeft
een tipje van de sluier opgelicht gekregen.De heer Van Zijl (PvdA):De hele sluier!De voorzitter:Wij verschillen van mening over de vraag hoeveel. In ieder geval is een
tipje van de sluier opgelicht. Ik vraag hem dus nogmaals zich te beperken
tot het onderwerp van de agenda: het voorzitterschap van deze Kamer!De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik had het niet beter kunnen omschrijven en typeren dan u
gedaan hebt. Laten wij het daarbij laten.Mag ik de heer Van Zijl tot slot vragen of de PvdA-fractie, toen zij welwillend
besloot het voorzitterschap te laten aan de CDA-fractie, al wist dat het CDA
met de heer Bukman zou komen? Met andere woorden: wist zij dat het mogelijk
een kandidaat kon worden die slechts anderhalf jaar beschikbaar zou zijn?De heer Van Zijl (PvdA):Of dat exact op hetzelfde moment speelde, weet ik niet meer. Ik denk dat
het verzoek van het CDA om de post te mogen vervullen en het noemen van de
naam die erbij hoort, kort na elkaar plaatsvond.De heer Marijnissen (SP):Het is in zoverre interessant, omdat ik graag zou willen weten of de PvdA
ook zou hebben ingestemd met het leveren door het CDA van de voorzitter als
de CDA-fractie met een jonge kandidaat was gekomen, die nog heel veel ambities
heeft in deze Kamer en mogelijk nog tien jaar voorzitter zou willen blijven.De heer Van Zijl (PvdA):Ik begrijp de vraag nauwelijks. Je moet niet te vlug een naam laten vallen.
Dat is onverstandig. Dit merk ik op richting de CDA-fractie waar de naam van
Bukman naar mijn smaak wel erg vlug is gevallen. Je moet afwegen in welke
situatie je verkeert en de situatie was: nog maar kort te gaan. Op zo'n moment
moet je je afvragen wat in die gegeven omstandigheid de beste kandidaat is.
Wij hebben een aantal voorkeuren gecombineerd en gezegd dat wij graag een
vrouw zouden zien. Ik vraag mij echter af of het vrouwenthema voor zo'n korte
periode het hoofdissue moet zijn. Ik geloof dat mevrouw Sipkes smadelijk zei:
anderhalf jaar mag en daarna moet het weer afgelopen zijn. Het vrouwenissue
is misschien van belang voor een hele periode. Dat is altijd van belang, maar
dan nog wat meer. Wij hebben gezegd: kies nu voor deze korte periode voor
de ervaring, voor het naadloos kunnen doorgaan van het voorzitterschap. Als
het om mevrouw Doelman-Pel zou gaan, want die naam is hier gevallen, dan hoeft
zij maar één plek in het Presidium op te schuiven. Dat heeft
onze voorkeur.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! De vraag is toch echt relevant. In dit verband is wel de benaming
tussenpaus gevallen. De vraag is of de PvdA-fractie daar bewust voor gekozen
heeft. Tijdens de discussie Deetman en Dolman in 1989, toen de PvdA-fractie
vanzelfsprekend een voorstander was van een voortzetting van het voorzitterschap
door de heer Dolman, heeft de heer Alders gezegd dat het niet aanging dat
de CDA-fractie nu plotseling een beroep deed op het feit dat zij de grootste
fractie was. Met andere woorden: als de PvdA-fractie na de verkiezingen de
grootste fractie wordt, komt er dan een claim van de PvdA?De heer Van Zijl (PvdA):Ja.De heer Marijnissen (SP):Daar moet ik uit concluderen dat u wist dat de CDA-fractie met de persoon
Bukman zou komen, dat hij althans slechts voor anderhalf jaar door u gedoogd
zou worden.De heer Van Zijl (PvdA):U draait de zaak om. Toen het verzoek kwam, hebben wij laten weten dat
als wij daar "ja" tegen zouden zeggen, er na de verkiezingen een nieuwe situatie
zou ontstaan. Die zou, wat de PvdA-fractie betreft, klip en klaar inhouden
dat de alsdan grootste fractie het voorzitterschap zou gaan bekleden.De heer Marijnissen (SP):Dan kan ik dus niets anders concluderen dan dat dit haaks staat op het
standpunt dat de heer Alders hier destijds verkondigd heeft tijdens het debat
over Deetman en Dolman.De heer Van Zijl (PvdA):Ik begrijp absoluut niet wat u daarmee bedoelt.De voorzitter:Ik wil dit punt afsluiten en de heer Verkerk de gelegenheid geven om zijn
eerdere vraag toe te lichten.De heer Verkerk (AOV):Voorzitter! Ik voelde mij even als een jongetje de hoek in gestuurd toen
de heer Van Zijl met zoveel aplomb beweerde dat er in het Reglement van orde
van de Kamer een procedure wordt genoemd voor de benoeming van een voorzitter.
Dat staat dus nergens. Het is dan ook logisch dat er door D66 en het CDA aan
het Presidium wordt gevraagd om naar een procedure te kijken. De heer Van
Zijl moet aangeven waar het staat in het Reglement van orde of hij moet toegeven
dat hij het fout heeft.De heer Van Zijl (PvdA):U vraagt erom om als een kleine jongen weggestuurd te worden. Ik heb in
mijn verhaal gezegd dat de procedure van een wonderlijke eenvoud is. Maar
als u dat niet heeft begrepen, wil ik wel zeggen dat er bijna helemaal geen
procedure is. Voorts heb ik gezegd dat dit zou moeten veranderen. Ik sluit
mij dus aan bij mevrouw Doelman, de heren De Graaf en Weisglas en alle anderen
hier. Het is overigens misschien wel een beetje beschamend dat wij dat nu
pas met elkaar ontdekken. Het zou dus verstandig zijn om het Presidium te
vragen om op basis van dit debat eens te kijken of het niet beter kan. Dat
is het aardige van het initiatief van de heer Marijnissen. Ere wie ere toekomt!De heer Verkerk (AOV):Toen heb ik u gevraagd: waar staat die procedure in het Reglement van
orde? U antwoordde: mijnheer Verkerk, dat heeft uzelf wel op uw Kamer, dus
ga het nog maar even nakijken. Het ligt hier ook en ik heb het nog even met
anderen bekeken. U kunt dus niet volhouden dat er een procedure voor de benoeming
van een Kamervoorzitter in het Reglement van orde staat. Dat heeft u daarstraks
wel beweerd. Of ik moet u werkelijk echt volslagen verkeerd hebben begrepen.
Maar dan lezen wij dat nog wel een keer na.De heer Van Zijl (PvdA):Kijk eens naar de collega's die achter u zitten! Dan kunt u zien of u
het goed begrepen heeft.De heer Verkerk (AOV):Die zijn allemaal van dezelfde fractie.De heer Van Zijl (PvdA):Nee hoor, die zijn allemaal van verschillende fracties. Zij hebben u allemaal
niet erg goed begrepen.De heer Van Middelkoop (GPV):Mevrouw de voorzitter! Ik wil kort iets zeggen, mede namens de fracties
van SGP en RPF, in een debat dat naar mijn overtuiging al veel te lang heeft
geduurd. Ik zal het dan ook proberen kort te houden.De heer Marijnissen heeft zowel buiten als binnen deze Kamer een paar
keer ten aanzien van het democratische gehalte de vergelijking gemaakt met
een voetbalvereniging. Nu kom ik daar niet zo vaak meer, zo moet ik hem zeggen,
maar ik weet wel dat het daar in elk geval een stuk efficiënter gebeurt
en misschien ook met iets meer consideratie voor personen.Onze fracties hadden en hebben geen behoefte aan dit debat, een debat
waarin iedereen elkaar kan aanspreken, maar niemand echt verantwoording behoeft
af te leggen. Laten wij nu ook maar niet doen alsof door dit debat het volle
licht van de openbaarheid op de voorzittersverkiezing wordt gezet die zich
anders in de zogenaamde besloten achterkamertjes zou hebben
afgespeeld.Voor een deel gaat het er ook om dat op en rond het Binnenhof de laatste
jaren, en misschien wel langer, een disproportionele aandacht is gegroeid
voor personen in plaats van voor wat meer inhoudelijke zaken. Dat is het zogenaamde
wonder van de televisiedemocratie. Dat heeft zich ook gemanifesteerd in de
gesprekken en debatten rond de benoeming en verkiezing van een nieuwe voorzitter.
Het circus dat al maanden rond deze Kamer aan de gang is, heeft nu ook deze
zaal als locatie gekozen. Wij zijn daar niet van gecharmeerd.De voorzitter van deze Kamer is onze primus inter pares. De kandidatuur
voor een nieuwe voorzitter moet zorgvuldig worden voorbereid en ik heb niet
de indruk dat het in de achter ons liggende decennia onzorgvuldig is gebeurd.
Ik heb er ook geen moeite mee dat grotere fracties daarbij het voortouw nemen,
als kleinere fracties er maar niet structureel buiten worden gehouden. Dat
laatste is ook niet het geval. De kleinere fracties moeten zich ook niet gaan
gedragen als een soort Calimero. In de Nederlandse politiek is er vrij veel
ruimte voor politieke minderheden. Ik denk dat het een goede zaak is, die
ook past bij de Nederlandse politieke cultuur. Als lid van zo'n politieke
minderheid zeg ik anderen daar ook wel erkentelijk voor te zijn.Een voorzitter is meer dan een collega die in staat moet zijn om de vergadering
op tijd te openen – dat is meestal ook niet het grootste probleem –
en die vooral op tijd te sluiten. Dat laatste is wel vaak een probleem. Gisternacht
stond ik hier immers om half twee als laatste woordvoerder bij de behandeling
van de begroting van Buitenlandse Zaken. Een voorzitter moet allereerst parlementaire
en politieke ervaring hebben, managementcapaciteiten en persoonlijk gezag,
om op te komen voor onze belangen tegenover het kabinet. De heer Weisglas
heeft zo-even nog een hele serie aanpalende criteria genoemd. Daarbij wil
ik mij aansluiten. Verder blijft een voorzitter gewoon een lid uit ons midden,
iemand waarmee wij op egalitaire wijze omgaan. Zo doen wij dat in onze parlementaire
cultuur.Ik wil ook wijzen op de schaduwzijde van de hele gang van zaken van de
afgelopen weken en maanden. Door zo lang onduidelijk te zijn – wie dat
is geweest, laat ik maar in het midden – gaan kandidaten voor het voorzitterschap
bungelen, worden er voortdurend namen genoemd en kunnen personen beschadigd
raken. Dat is niet goed voor de desbetreffende personen en is ook niet in
het belang van de Kamer. Wat dat betreft had de zorgvuldigheid iets beter
gekund, voorzover dat in de macht van de politiek lag. Hierbij spelen immers
ook de journalisten een rol.Als het gaat om zorgvuldigheid, wil ik ook de heer Marijnissen aanspreken.
Hij heeft een motie ingediend waarin hij ons vraagt uit te spreken dat de
nieuwe voorzitter bij voorkeur over een ruime parlementaire ervaring dient
te beschikken. Dit is zijn eerste motie. Ik kan die motie op dit moment, met
de namen die genoemd zijn en de discussies van de laatste weken, niet anders
zien dan als een motie die zich richt tegen de kandidatuur van de heer Bukman.
Als dat zo is, vraag ik aan de heer Marijnissen waarom hij dat niet ronduit
zegt en waarom hij op dit punt ook niet zelf een bijdrage levert aan de politieke
duidelijkheid. Dat valt mij eerlijk gezegd van hem tegen.De heer Marijnissen (SP):De kwestie is de volgende. Op het moment dat ik mij voor de heer Bukman,
mevrouw Doelman-Pel of wie dan ook in de CDA-fractie zou uitspreken, betekent
dit dat ik mij committeer aan het systeem waarbij nu is bepaald dat de voorzitter
per se uit de CDA-fractie moet komen. Dat is mijn dilemma. Als de heer Van
Middelkoop mij recht op de man af vraagt wat mijn voorkeur is, dan ligt die
bij mevrouw Doelman-Pel. Laat daar absoluut geen misverstand over bestaan!
Het dilemma waarmee iedereen een beetje worstelt in dit debatje, is dat het
aan de ene kant gaat over het systeem en aan de andere kant over hoe het er
nu in concreto voor staat. De beschadiging van personen waar de heer Van Middelkoop
over spreekt, zo die er al is, is te wijten aan de krampachtigheid waarmee
wij er hier mee omgaan. Op het moment dat een aantal mensen die zich capabel
voelen en die de ambitie hebben zich kandidaat kunnen stellen, gaan deze personen
er toch gewoon voor? Misschien verliest men, maar "so what"? Dat heb ik net
ook al gezegd. De twee moties die ik heb ingediend, hebben inderdaad te maken
met de huidige stand van zaken. De derde motie heeft er betrekking op of het
systeem niet veranderd of verbeterd kan worden.De heer Van Middelkoop (GPV):Het ging mij alleen om de eerste motie, maar ik ben u ervoor erkentelijk
dat u datgene wat tussen de regels gelezen moet worden, ook expliciet in de
Handelingen hebt laten opnemen.Voorzitter! Als ik het mij goed herinner is volgende week de verkiezing
van de nieuwe voorzitter.De voorzitter:Dat is een misverstand. De verkiezing van de voorzitter zal op 3 december
plaatsvinden.De heer Van Middelkoop (GPV):Goed, het is dus wat later.Voorzitter! Het CDA heeft, en dat weten wij, de heer Bukman kandidaat
gesteld en wij hebben geen behoefte om het CDA daarover te kapittelen. Ik
denk ook dat het iets te gemakkelijk is om te zeggen dat een en ander allemaal
is voorgekookt. Er is gewoon vooroverleg geweest en ik denk dat dit past bij
de zorgvuldigheid waarmee wij een nieuwe voorzitter kiezen. Op grond van dat
vooroverleg is de heer Bukman ons voorgedragen. Welnu, tot zover gaat –
dit zeg ik ook tegen de heer Marijnissen – de "macht" van grotere fracties,
in dit geval de CDA-fractie en niet verder. De vrijheid van ons parlementariërs
om te kiezen, blijft voor het overige volledig onaangetast. Wij zullen op
een verstandige manier van die vrijheid gebruikmaken en ik veronderstel dat
ook de heer Marijnissen dat zal doen.Ik dank overigens de heer Van Zijl dat hij mijn collega, de heer Schutte,
waardig acht voor het ambt en ik ben hem er ook dankbaar voor dat hij mijn
collega niet heeft gekandideerd. Want in ons GPV-achterkamertje hadden wij
namelijk al besloten om deze keer onze beurt voorbij te laten gaan.De heer Verkerk (AOV):Voorzitter! Het voorzitterschap van de Kamer is een eervolle functie.
De voorzitter geeft de Kamer gezicht naar binnen en naar buiten. De ruit waardoor
de burger de Kamer binnen kijkt – ik zie de voorzitter
van de Kamer als die ruit – is nu eigenlijk aan scherven. Er loopt op
z'n minst een heel grote barst doorheen. De burger heeft weer de indruk gekregen
van handjeklap tussen een aantal politieke partijen. Een andere zaak is dat
er namen over de straat zijn gerold en daarmee beschadig je mensen. De heer
Van Middelkoop heeft het ook al gezegd.Sinds 1815 gold de regel dat de Koning de voorzitter benoemde uit een
door de Kamer aangeboden opgave van drie leden. Bij de inwerkingtreding van
de Grondwet van 1983 kwam aan die regel een einde. In de literatuur is te
lezen dat zich in deze eeuw ongeschreven regels hebben ontwikkeld, zoals de
regel dat de grootste fractie de voorzitter "regelt". Het is dat woord "regelen"
waar de fracties van het AOV en de Unie 55+ – ik spreek ook namens de
Unie 55+ – bezwaar tegen maken. Juist het kennelijk regelen, dat is
het maken van afspraken vooraf, is iets waar onze fracties niet erg gelukkig
mee zijn. Zeker het AOV is ontstaan uit onvrede met de gang van zaken in de
politiek op dat moment.Naar aanleiding van dat "regelen" is het gebruik ontstaan om één
naam – man of vrouw – te putten uit de grootste fractie. Door
de discussies over die namen, de achtergronden daarvan en de discussie in
de openbaarheid waarmee de pers zich heeft bemoeid, is nogal wat in gang gezet.
Het schijnt nu in de eerste plaats om een vrouw te moeten gaan, en hoewel
wij uiteraard niets tegen vrouwen hebben, willen wij wel opmerken dat die
discussie nog niet aan de orde is. Het gaat ons in de eerste plaats om een
echte procedure voor de verkiezing van het voorzitterschap. Daar zijn op dit
moment geen regels voor, alleen maar de ongeschreven regels die juist tot
het debat van vandaag hebben geleid. Het vooroverleg heeft daarbij een grote
rol gespeeld en dan het lekken.Het AOV en de Unie 55+ willen in de eerste plaats van die ongeschreven
regels – het handjeklap tussen vier grote partijen – af. Ik noem
enkele argumenten, naast de argumenten die al in het debat hiervoor zijn genoemd.
In feite gaat het om de verkiezing van individuele Kamerleden, één
uit de 150 – ook de heer Van Middelkoop heeft dat al gezegd –
en die ene persoon representeert de gehele Kamer. In de Handelingen van het
zittingsjaar 1969-1970 is nog diezelfde opvatting van de toenmalige Kamervoorzitter
te lezen over de verkiezing van de voorzitter van de Kamer.Een volgend argument is dat als wij in dit verband onze stem moeten uitbrengen,
wij moeten weten wat hij of zij denkt over het Kamervoorzitterschap, het voorzitten
van het Presidium en de communicatie tussen Presidium en individuele Kamerleden,
want daar hebben wij mee te maken. Ook over die communicatie is er in formele
zin weinig vastgelegd.Een ander argument komt uit de recente praktijk. Ik doel op de situatie
waarin het ging om de benoeming van een waarnemer in het Presidium. Ook daar
dreigde een "handjeklapbenoeming", met alle gevaar van miscommunicatie. Ik
heb het nu over het waarnemerschap namens de "ouderenpartijen", zoals wij
samenvattend worden genoemd.Voorts noem ik als argument de macht van de fracties. Als ik hoor hoe
in het gremium van fractiesecretarissen over "bril" en "knotje" wordt gesproken,
lijkt het mij goed om even mevrouw Borst te citeren, die volgens een van de
ochtendbladen van vandaag bij een nog openstaande microfoon zou hebben verzucht:
"wat een zooitje!". In de literatuur over fracties kan men lezen dat zij geen
rechten kunnen ontlenen aan het feit dat in het Reglement van orde dit woord
wordt gebruikt. Als wij het toch hebben over een nieuwe procedure, vind ik
het van belang dat ook dit aspect door het Presidium wordt belicht.Voorzitter! Wij zouden graag zien dat het Presidium met een voorstel kwam,
gericht op een echte procedure voor het benoemen van de Kamervoorzitter. Daarbij
dient ook de inhoud van de functie – een profiel, als men het zo wil
noemen – aan de orde te komen. Voor het overige zal men wel merken voor
wie wij zullen stemmen.De voorzitter:Het Presidium is een aantal vragen voorgelegd. Ik vraag de heer Zijlstra,
waarnemend voorzitter van het Presidium, of hij zich in staat acht om die
vragen te beantwoorden. Mij blijkt dat dat het geval is.De heer Zijlstra:Mevrouw de voorzitter! Mijn bijdrage kan kort zijn en ik zal toelichten
waarom dat zo is. In wezen heb ik hier twee rollen te spelen, namelijk als
waarnemend voorzitter van het Presidium en als waarnemend Kamervoorzitter,
belast met de overgang van de ene naar de andere voorzitter. Bij de regeling
van werkzaamheden van dinsdag jongstleden heb ik wat dit betreft voorstellen
gedaan overeenkomstig het Reglement van orde. Thans gaat het vooral om mijn
rol als waarnemend voorzitter van het Presidium.Ik wijs erop dat het Presidium in de eerste plaats een beheersorganisatie
is, en geen politiek orgaan. Daarom kan ik 90% van de hier gevoerde discussie
aan mij voorbij laten gaan. Ik hoop dat men dit zal kunnen billijken. Men
zou niet willen dat ik hier als partijman zou optreden.Ik denk dat het op zichzelf winst is dat er maar eens gewoon in het openbaar
over dit onderwerp wordt gesproken, waarbij iedereen zijn opvattingen naar
voren brengt. Wat dit betreft komt de heer Marijnissen een compliment toe.Mijns inziens komen de verschillende bijdragen erop neer dat het Presidium
wordt gevraagd om, eventueel in samenhang met de commissie voor de Werkwijze
der Kamer, een pad te ontwerpen waarlangs de benoeming van de Kamervoorzitter
verloopt. Zo heb ik het verstaan van de diverse woordvoerders; dat is de grootste
gemene deler van dit debat.Voorzitter! Uiteraard zeg ik graag toe dat wij dit pad zullen opgaan.
Echter, ik wil ervoor waarschuwen dat men wat dit betreft niet al te hooggespannen
verwachtingen moet koesteren. Zonder in partijpolitieke opvattingen te vervallen,
wijs ik erop dat hier op twee manieren tegenaan kan worden gekeken. Enerzijds
kan worden gesteld dat het Kamervoorzitterschap een prestigieuze functie is,
die in partijpolitieke zin van belang wordt geacht; en daar wordt dan ook
naar gehandeld. Anderzijds kan men van oordeel zijn dat het wel om een prestigieuze
functie gaat, maar dat de Kamervoorzitter niet in partijpolitieke zin van
belang is maar in de eerste plaats optreedt als hoeder van de democratie en
de belangen van het parlement. Dat zijn twee verschillende benaderingen,
maar in de praktijk zal het er waarschijnlijk toe leiden dat je als voorzitter
altijd wel tot hetzelfde bereid zult zijn, namelijk de belangen van het parlement
verdedigen en daarvoor opkomen.Maar goed, zonder er een oordeel over te geven stel ik vast dat er een
bepaalde lijn is gevolgd. En het is aan ons allen om een weg te vinden om
de procedure voor het benoemen van een voorzitter te verbeteren. Nogmaals,
wij zullen ons daarvoor inzetten, maar het zal niet makkelijk zijn.De heer Marijnissen heeft ook nog enkele moties ingediend. Hij zal het
mij niet kwalijk nemen dat ik als waarnemend voorzitter van het Presidium
op dit moment maar even voorbijga aan zijn motie over de kwaliteiten van de
Kamervoorzitter. Hetzelfde geldt voor de motie over de voorkeur voor een vrouw.
Over blijft de motie waarin in het dictum aan het Presidium wordt verzocht
ideeën uit te werken om tot een andere procedure te komen. Ik weet niet
of het een andere procedure zal worden, maar ik zeg graag toe dat wij ons
daarop zullen beraden. En nogmaals, uiteindelijk moet in de Kamer worden afgewogen
of zij hierbij anders tewerk zal gaan dan tot nu toe. Ik zeg toe dat wij het
zullen proberen en wij zullen zien wat ervan komt.De voorzitter:Ik constateer dat de heer Zijlstra de vragen die nu naar voren zijn gekomen
in het Presidium zal bespreken en dat er waarschijnlijk een voorstel zal worden
gedaan.Ik stel voor, af te zien van een tweede termijn, maar wel de gelegenheid
te geven om desgewenst nog een motie in te dienen.Daartoe wordt besloten.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Ik heb in eerste termijn al gezegd dat ik wat er nu gebeurt,
namelijk praten over een tussenpaus of, liever gezegd, een tussennon of een
tussendiacones, een beetje te vrijblijvend vind. Om een voorschot te nemen
op wat het Presidium en de commissie voor de Werkwijze zullen gaan doen, zou
ik de Kamer een motie willen voorleggen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de Tweede Kamer der Staten-Generaal nimmer een vrouwelijke
voorzitter heeft gekend;constaterende, dat er zich nog geen vrouwelijke kandidaten hebben aangediend
voor de tussentijdse opvolging van de huidige voorzitter;acht het wenselijk dat de voorzitter die na de eerstvolgende Kamerverkiezingen
gekozen moet worden, een vrouw zal zijn,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Sipkes. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 4 (25103).Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Volledigheidshalve wijs ik er nog op dat er in het dictum
het woord "wenselijk" staat, omdat ik het geen enkele vrouw zou willen aandoen
om hier te staan, alleen omdat ze vrouw is; "wenselijk" betekent in dit verband
nadrukkelijk: bij gebleken geschiktheid.De heer Van Middelkoop (GPV):Vindt u het niet merkwaardig dat deze Kamer een uitspraak zou doen over
wat een volgende Kamer zou moeten doen bij de verkiezing van haar voorzitter?
Ik vind eerlijk gezegd dat je een volgende Kamer niet op die manier zou moeten
willen "binden".Mevrouw Sipkes (GroenLinks):In het algemeen strekken de uitspraken van de Kamer zich uit over een
langere periode. Ik wil voorkomen dat er vlak voor een kandidatuur weer dit
soort discussies zouden ontstaan. Wat is erop tegen dat deze Kamer in meerderheid
zou uitspreken dat zij het wenselijk vindt dat er nadrukkelijk aan de mogelijkheid
van een vrouwelijke Kamervoorzitter moet worden gedacht?De heer Van Middelkoop (GPV):Maar u zult het met mij eens zijn dat de Kamer in een nieuwe samenstelling
absoluut geen boodschap hoeft te hebben aan een eventueel door deze Kamer
aanvaarde motie.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Het is een uitspraak van de huidige leden van de Kamer, als de motie wordt
aangenomen. En uiteraard kiest en stemt elk Kamerlid ook in de volgende periode
zonder last of ruggespraak. Maar u moet niet doen alsof de Kamer steeds uitspraken
zou doen die maar voor één periode gelden. Ik hoop dat er toch
wel sprake is van enige uitstraling naar een volgende periode. Anders hoeven
wij ook niet te beginnen aan een soort profielschets. Dat zou geen enkele
zin hebben, want die zou de nieuwe Kamer helemaal naast zich neer kunnen leggen.De heer Van Middelkoop (GPV):Het is nu juist het mooie van de vrijheid van deze Kamer dat zij altijd
meester is over haar eigen reglementen, over haar eigen werkwijze bij het
kiezen van functionarissen enz. En dat moeten wij vooral zo houden. U kunt
hier overigens niet een motie laten aanvaarden die "bindend" is voor volgende
Kamers, zodat ik mij er verder geen zorgen over maak. Maar ik vind, eerlijk
gezegd, dat u ook niet de suggestie moet wekken dit te proberen.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Collega Van Middelkoop, één ding. Wij gaan straks de verkiezingen
in en iedereen weet dat er dan een andere Kamervoorzitter gaat komen. Wat
is er logischer dan dat je nu binnen deze fracties, wanneer je gaat kijken
wat de toekomst wordt, nadenkt over het feit dat je misschien de grootste
kunt zijn en nadenkt over de vraag wie een geschikte kandidaat zou zijn als
Kamervoorzitter? Wat is daar niet logisch en zorgvuldig aan?De heer Van Middelkoop (GPV):Logisch is dat je het overlaat aan de vrijheid van díé Kamer
die dan moet beslissen over haar eigen voorzitter.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Ik vind het in het kader van de logica en de zorgvuldigheid beter om nu
alvast een richting aan te geven, zodat wij ongeveer weten wat er in de komende
periode kan plaatsvinden en dit soort laatstemomentdebatten kunnen voorkomen.De heer De Graaf (D66):Voorzitter! Is Sipkesmevrouw Sipkes niet met meerdere
leden van deze Kamer van mening, dat het nuttig is dat bij de eerstvolgende
verkiezing, na deze verkiezing, de profielschets wordt opgesteld waar ook
meerdere leden van deze Kamer over hebben gesproken, en dat de vraag of het
wenselijk is dat een vrouw het voorzitterschap gaat bekleden, deel uitmaakt
van die profielschets? Is het niet verstandig om dit dán ook te bespreken
en dán ook uit te spreken, in plaats van nu een element uit die profielschets
te halen en nu al in een Kameruitspraak vast te leggen?Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Ik heb in mijn bijdrage gezegd, voorzitter, dat ik het een vrijblijvende
en hypocriete discussie vind, nu het over een periode van anderhalf jaar gaat.
Ik zou graag die vrijblijvendheid er gewoon eens afhalen. Dat kan, wanneer
de fracties zich nu nadrukkelijk uitspreken voor de wenselijkheid. We kunnen
natuurlijk zeggen: neem het mee in de profielschets. Ik zei echter zonet:
laten wij alvast een voorschotje nemen en aan het Presidium c.q. de commissie
voor de Werkwijze der Kamer zeggen dat de huidige Kamer dát het meest
wenselijke vindt, zodat die uitspraak er in ieder geval ligt.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, aanstaande dinsdag over de moties te stemmen.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt van 12.40 uur tot 13.25 uur geschorst.Voorzitter: ZijlstraDe voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-2043-2065.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl