Behandeling van het wetsvoorstel Voorstel van wet van de leden Dittrich, Halsema en Van Nieuwenhoven houdende regels omtrent de vaste boekenprijs (Wet op de vaste boekenprijs) (28652)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 16-29

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

03-11-2004

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 2, pagina 16-29

12-10-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28652Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Noot 1 (zie blz. 16): Rapport van de commissie tot Onderzoek van de geloofsbrief van de heer C. P. ThissenPagina 46-46
Presentie en opening (dinsdag 12 oktober 2004)Pagina 15-16
Lijst van besluiten (dinsdag 12 oktober 2004)Pagina 42-42
Behandeling van het verslag van de commissie voor de verzoekschriften over het adres van T.J. en W. Gleeson te Hoek van Holland betreffende kwijtschelding van een belastingaanslag (XVII-A)Pagina 16-16
Behandeling van het wetsvoorstel Voorstel van wet van de leden Dittrich, Halsema en Van Nieuwenhoven houdende regels omtrent de vaste boekenprijs (Wet op de vaste boekenprijs) (28652)Pagina 16-29
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Voorstel van wet van de leden Dittrich, Halsema en Van Nieuwenhoven houdende regels omtrent de vaste boekenprijs (Wet op de vaste boekenprijs) (28652)Pagina 29-42
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 12 oktober 2004)Pagina 42-45
Diverse wetsvoorstellenPagina 16-16

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 84 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Voorstel
van wet van de leden Dittrich, Halsema en Van Nieuwenhoven houdende regels
omtrent de vaste boekenprijs (Wet op de vaste boekenprijs) (28652).De voorzitter:Ik heet de initiatiefnemers welkom in dit huis. Staatssecretaris mevrouw
Van der Laan heet ik hier opnieuw welkom.Ik deel aan de Kamer mee dat de heer F. van der Roer de initiatiefnemers
zal bijstaan.De beraadslaging wordt geopend.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter. Op deze plek zou nu mevrouw Witteman hebben gestaan, ware
het niet dat mijn fractiegenote helaas wegens ziekte is verhinderd. Haar ziekte
is de reden dat mijn fractie geen schriftelijke inbreng heeft geleverd bij
dit wetsvoorstel. Het is dus geen blijk van gebrek aan belangstelling. Dit voorstel is voor mij persoonlijk als oud-voorzitter van de NOS interessant,
want er bestaan grote overeenkomsten tussen dit onderwerp en de omroep als
publieke dienst wiens taak het immers is om te zorgen voor een geschakeerd
en toegankelijk aanbod van informatie en cultuur via de zenders, terwijl in
dit geval het boek daarvoor moet zorgen. Anders dan de heer Dittrich in de
Tweede Kamer meende te moeten zeggen, is er geen sprake van "een geheel andere
tak van sport". Zijn verwijzing naar het lezen als een tak van sport kan ik
wel waarderen, maar niet geheel begrijpen. Waar hij nu met zijn twee kompanen
dit wetsvoorstel verdedigt, hoop ik dat D66 voortaan bereid zal zijn om het
publieke belang van de omroep en de bescherming van de pluriformiteit daarvan
hoog in het vaandel te blijven schrijven.Naar ik heb vernomen zal mevrouw Van Nieuwenhoven, die een zeer goede
staat van dienst heeft in de Tweede Kamer inzake het beschermen van de belangen
van de publieke omroep, de heer Dittrich helaas straks daarbij niet meer kunnen
bijstaan, omdat zij lid wordt van het College van Gedeputeerde Staten van
Zuid-Holland. Dat is jammer. De heer Dittrich zal het alleen moeten doen.
Ik wens hem sterkte. Ik vind het wel leuk dat mevrouw Van Nieuwenhoven een
soort van apotheose mag meemaken juist in deze zaal, die tot voor dertig jaar
de vergaderzaal is gebleven van de Staten van Holland.Ik zie mevrouw Halsema onrustig worden. Ik erken dat zij ook aanwezig
is, maar ik had bijzondere aanleiding om de heer Dittrich en mevrouw Van Nieuwenhoven
toe te spreken. Trouwens, naar het zich laat aanzien komt mevrouw Halsema
over niet al te lange tijd hier terug. En dan kan zij ervan lusten.Overigens, met mijn woorden in de richting van met name mevrouw Van Nieuwenhoven
is tevens gezegd dat mijn fractie sympathiek staat tegenover het voorliggende
wetsvoorstel. Het gaat om een klein taalgebied. Er is een terugloop van het
lezen in het land en vooral een achteruitgang van onze taal. Een voorbeeld
daarvan moet ik helaas terugvinden in de memorie van toelichting die vol anglicismen
staat: "bestsellerhandelaren, hypeachtige verschijnselen, brede range van
boeken, funshopping, paperback, imprint, printing on demand", wat tenslotte
gewoon drukken op verzoek is. Kortom, de indieners, die de boeken in de Nederlandse
taal in het bijzonder willen beschermen, raad ik aan ervan blijk te geven
dat zij de taal zelve hoog houden.Het boek is een belangrijke info- en cultuurdrager. Het voorstel dat voorligt,
behelst een uitzondering op de bestaande mededingingsregels, nu het op grond
van de ontheffing van de Mededingingswet tot 1 april mogelijk is dergelijke
prijsafspraken tussen de producent van het boek en de eindverkoper te maken.
Dat zal na 1 januari niet meer mogelijk zijn. De overheid en de gemeenten
steunen overigens reeds de openbare bibliotheek, en wel om dezelfde reden.
Lenen en kopen zijn geen principieel verschillende zaken. Bevordering van
pluriforme beschikbaarheid door het hele land kan worden bevorderd door steun
voor lenen, maar ook voor andere vormen en er is geen reden om deze vormen
op verschillende wijze te behandelen. Het gaat om een toegankelijk en geschakeerd
aanbod van het Nederlandse boek in heel het land.Behalve Nederlandse mededingingsregels zijn er ook Europese. Vrije vervoer
en verkoop van goederen is een basisregel van het recht van de Europese Gemeenschap.
Sinds 1977 is in Nederland sprake van prijsacties van grootgrutters voor bepaalde
boeken. Dit heeft ook in Frankrijk gespeeld, zie de jurisprudentie van het
Europese Hof in Luxemburg in de zaak-Leclerc in 1985. De vraag was of een
dergelijk kartel toelaatbaar is. Het Hof, maar ook de Nederlandse rechter
hebben meermalen aangegeven dat dit eigenlijk niet het geval is, maar dat
een en ander met een vervanging door een publiekrechtelijke regel sterker
zou staan. Ook hier is een vergelijking met de omroep mogelijk. In het Groenboek
Televisie zonder grenzen van 1987 zei de Commissie dat de weigering van verschillende
landen om commerciële programma's op de kabel toe te laten niet toegestaan
was. Het is niet meer voorstelbaar, maar het speelde toen in Nederland, dat
meende daartegen een absolute barrière te kunnen opwerpen. Het ging
namelijk om het aanbieden van diensten, en wel van reclameboodschappen, hetgeen
niet aan belemmeringen mocht worden onderworpen. Hierdoor kreeg de commerciële
omroep toegang tot de Nederlandse kabel. Door het onbegrip van de Nederlandse
overheid is er helaas geen Nederlandse commerciële omroep gekomen en
is het Luxemburgse RTL er met de prijs vandoor gegaan.Onbegrip is ook bij dit onderwerp in het spel; niet bij de indieners,
want die hebben dit voorstel ingediend, maar bij de Nederlandse overheid,
want een dergelijk voorstel had van de overheid kunnen komen. Men wist immers
allang dat de ontheffing op grond van de Mededingingswet zou vervallen per
1 januari 2005 en dat dit ernstige gevolgen zou hebben voor de vaste
boekenprijs. Er is echter van overheidswege geen initiatief genomen. Dit initiatief
is uitermate lovenswaardig. Ik kan de staatssecretaris er niet op aankijken,
want die was er toen nog niet – althans, niet in haar huidige functie.
De overheid liet hier echter opnieuw iets van grote betekenis liggen. Overigens
ben ik blij dat de staatssecretaris van Cultuur hier zit en niet die van Economische
Zaken, want daar horen we immers wel eens andere verhalen over de vaste boekenprijs.De Europese regels gelden als een nationale grens wordt overschreden.
Voor interne regels die geen gevolgen hebben voor andere lidstaten is er geen
belemmering, maar zodra een grens wordt overschreden, gaat de Europese regelgeving
gelden. Laat nu net, helaas, door het Nederlandse taalgebied een grens lopen!
Het is bekend dat dit sinds 1831 het geval is. Een ander voorbeeld vormen
Duitsland en Oostenrijk. De EU-regels zijn dus van toepassing, wat het belangrijk
maakt om te weten wat deze eisen. Daar zit een moeilijk probleem. Het heeft
namelijk lang geduurd, voordat men advies heeft gevraagd. Ik kijk hier de
indieners toch een beetje op aan. Verder zijn wij door de minister van Economische
Zaken misleid. Hij stuurde ons namelijk op 1 september een brief, waarin
verwezen wordt naar een brief van de Europese Commissie. In die brief zou
staan dat de artikelen 3 en 12 van het voorliggende wetsvoorstel niet in overeenstemming
zijn met de Europese mededingingsregels.De minister moest daar op 10 september een tweede brief op doen volgen,
nadat de indieners duidelijk hadden gemaakt dat de minister met
de Commissie had gesproken over de oude en niet over de nieuwe tekst van de
artikelen 3 en 12. De minister reageerde daarop met een "chapeau bas" en de
mededeling dat er in dat geval sprake was van een nieuwe situatie. Dit is
natuurlijk geen goede gang van zaken en ik vind dan ook dat wij ons in een
dergelijke situatie zelf een oordeel moeten vormen over de vraag of een voorstel
in overeenstemming is met het Europese recht of niet! Het is namelijk helemaal
niet nodig om in Brussel te vragen wat ze van een voorstel vinden. Dat is
nuttig, maar niet nodig.Deze Kamer, maar vooral die aan de overzijde, wil nog wel eens het gevoel
hebben: als Brussel niet heeft gesproken, kunnen wij niets. Dat is een verkeerde
opstelling, want wij maken als wetgever uit of onze teksten wel of niet in
overeenstemming zijn met de Europese regels. Als de Commissie het niet met
ons eens is, kan zij de zaak voor het Hof brengen. Ingevolge de nieuwe verordening
op de mededinging kan de Commissie de betrokken wetsbepaling buiten toepassing
verklaren, maar dan kunnen wij de zaak bij het Hof aanhangig maken.Kortom, het is de rechter die hierover de beslissing neemt. Wij moeten
ons mijns inziens weerbaarder opstellen en durven te zeggen: wat wij hier
doen vinden wij in overeenstemming met de Europese regels. Uit de brief van
de Commissie uit augustus blijkt dat zij een opvatting heeft. Tegelijkertijd
schrijft de Commissie echter dat zij moet bekennen dat het Hof haar op dat
punt niet heeft gevolgd.Een ander probleem is de import en meer in het bijzonder dat deel van
artikel 3 dat handelt over de prijsvaststelling door de importeur. In het
derde lid van artikel 2 staat nadrukkelijk dat de importeur dat mag doen,
maar dat die vaste prijs niet geldt voor import uit een van de lidstaten van
de Europese Unie. Dat is natuurlijk terecht, want doe je dat niet, dan ga
je in tegen de vrijheid van het verkeer van goederen. Een en ander komt erop
neer dat je de prijsstelling kunt ontgaan als je een boek, dat ook in Vlaanderen
wordt verkocht, bestelt bij een grossier in Vlaanderen.Als je dat boek via internet bestelt, moet het dus ook uit Vlaanderen
worden geleverd. Misbruik van Europese regels door iemand die gebruikmaakt
van een U-bochtconstructie of door iemand die in het land zelf geen Nederlandse
boeken verkoopt, wordt door de jurisprudentie nu al verboden.Het deed mij overigens genoegen om in het antwoord de volledige Franse
tekst terug te vinden van de desbetreffende bepaling uit de Franse wet van
1981, de wet-Lang/Mitterand. Het is typerend voor de Franse situatie dat deze
wet een uitvloeisel is van een verkiezingsbelofte van mijn sociaal-democratische
partijgenoten in Frankrijk om een vaste boekenprijs in te voeren. Ik hoop
dat het ook in Nederland ooit zover zal komen dat een grote partij aan de
vaste boekenprijs een verkiezingsbelofte verbindt.Er is dus een lacune, omdat je in Vlaanderen boeken kunt bestellen en
die vervolgens in Nederland tegen een lagere prijs kunt verkopen. Hoe kun
je dat tegengaan? De belangrijkste belemmering voor een verkoper is dat hij
deze boeken eerst naar Vlaanderen moet vervoeren om ze vervolgens in Nederland
te importeren. Hieraan zijn kosten verbonden met als gevolg dat zijn marges
wel zeer klein worden.De indieners hebben gekozen voor het bestaande systeem van vaste prijzen.
Zou het Zweedse systeem van gerichte subsidies aan boekhandels met een beter
assortiment niet beter zijn? Ik vraag dat, ook al besef ik dat een dergelijke
systeem wellicht moeilijker te financieren is.Moeten wij niet een stap verder gaan? Ik kijk nu vooral de staatssecretaris
aan. Het huidige systeem wordt voortgezet op publiekrechtelijke basis. Deze
keuze heeft echter tot gevolg dat het systeem voortdurend wordt bedreigd door
de Commissie die de mededingingsregels ook hierop van toepassing wil verklaren.
Het huidige Nederlands voorzitterschap geeft mij aanleiding tot het stellen
van een vraag. In Amsterdam is er in 1997, toen Nederland ook voorzitter was,
in het verdrag een protocol vastgesteld bij het verdrag inzake de financiering
van de publieke omroep. Op 30 juni van datzelfde jaar hebben ministers
van cultuur een resolutie aangenomen waarin zij de Commissie gezamenlijk verzoeken
om een studie te verrichten naar de mogelijkheid om de prijsbinding bij boeken
algemeen geldend of in elk geval toelaatbaar te maken binnen de Europese Unie.
Wat is daar de laatste zeven jaar van geworden? Als daar niets van is geworden,
is de staatssecretaris dan bereid om dit initiatief nogmaals op te pakken
tijdens het Nederlands voorzitterschap? Gezien het feit dat het Europees Parlement,
het Europese democratische orgaan, in 1981, 1987, 1999 en 2001 eenzelfde verzoek
heeft gedaan, is er krachtige mogelijkheid op basis van een democratisch verzoek
van het EP om hierop terug te komen.Als de Commissie onwillig is, zou nog een andere stap kunnen worden gezet.
Er zou een protocol kunnen worden gevoegd bij het verdrag in het kader van
artikel 151, lid 4, de cultuurexceptie, dat het mogelijk maakt om de zaak
van de cultuur in de kwestie van de vaste boekenprijs landelijk te laten regelen
en het geen onderwerp meer te maken van Europees recht. Er zou ook kunnen
worden gekozen voor een soortgelijke andere bepaling om de subsidiariteitstoets
hier ten volle op los te laten.Ik wens de indieners heel veel succes bij hun beantwoording straks.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Voorzitter. In zijn boek "Kopstukken" heeft de schrijver Godfried Bomans
een interview opgenomen met een honderdjarige. Het zou mij niet verbazen als
iedereen weet waarover ik het heb. Hij trof de oude baas thuis aan op zolder
waar deze in de touwen hing, bezig een vogelnestje te maken. Ik citeer interviewer
Bomans: "Ik kroop bijna in zijn oor en gilde: 'wel gefeliciteerd!!'." De jubilaris
schudde het hoofd, maakte een dubbele salto en sprong op de grond. "Ik ben
niet doof", zei hij, "ik ben alleen maar oud. Wat is er aan de hand?"Dit stukje literair jeugdsentiment schoot mij te binnen toen ik in het
advies van de Raad van State bij het voor vandaag geagendeerde initiatiefvoorstel
las dat de vaste boekenprijs sinds 1904 – dus precies honderd jaar geleden –
in Nederland een systeem is geworden. En met Bomans kan worden gezegd dat
ook deze honderdjarige niets mankeert, maar slechts oud is. Het fraaie cadeau
dat de initiatiefnemers van het geagendeerde wetsvoorstel, en met hen de gehele
wetgevende macht, aan deze jubilaris geven, is zijn verheffing
van een privaatrechtelijke naar een wettelijk geregelde publiekrechtelijke
status. Laat ik de initiatiefnemers niet in onzekerheid laten: aan deze geste
doen fracties van de ChristenUnie en de SGP graag mee. Het zal hen niet verbazen.
Het debat gaat wat ons betreft voornamelijk over de verpakking.Alvorens de initiatiefnemers lastig te vallen met enkele kritische opmerkingen
van wetstechnische aard, is het toch goed een enkel woord te besteden aan
het cultuurpolitieke doel dat met dit voorstel wordt beoogd. Ik vroeg mij
bij het lezen van de stukken af of de initiatiefnemers zoveel steun zouden
hebben gekregen wanneer zij vanuit een nulsituatie hadden moeten opereren.
Ik betwijfel dat, zeker gelet op het rechts-liberale klimaat waarin wij nu
leven. Er zouden grote woorden vallen, vermoedelijk ook uit mijn mond, over
de scheiding van overheid en cultuur, over de schending van een van de politieke
idolen van deze tijd, namelijk de vrije markt en het dogma van de vrije mededinging,
en over de bemoei- en regelzucht van de overheid.Ik prijs ons gelukkig dat wij het debat niet op dat niveau hoeven te voeren.
Dat komt natuurlijk omdat wij na honderd jaar goed weten waarover het gaat,
wat er op het spel staat en hoe academisch bezwaren van politiek-economische
en grondwettelijke aard soms kunnen zijn. Een wat plagerig vraagje aan het
adres van mevrouw Halsema wil ik nog wel stellen. Weet zij zeker dat dit wetsvoorstel
een mogelijke gang naar de rechter overleeft wanneer haar initiatiefvoorstel
over het toetsen van wetten aan de Grondwet het Staatsblad haalt? Ik wil graag
een antwoord op deze vraag.Academisch is deze vraag zeker niet, want het onderhavige voorstel raakt
wel degelijk aan enkele klassieke grondrechten. Allereerst natuurlijk aan
de vrijheid van meningsuiting, maar er valt zonder veel moeite ook een relatie
te leggen met andere vrijheidsrechten, bijvoorbeeld de vrijheid van godsdienst.
Stel dat een evangelisch bevlogen boekverkoper eerdaags de nieuwe Bijbelvertaling
voor een appel en een ei zou willen verkopen, dan zal een wet op de vaste
boekenprijs hem die vrijheid niet gunnen. Nu zeg ik onmiddellijk dat ik mij
over deze inperking van de vrijheid van godsdienst, en ook van de vrijheid
van meningsuiting, niet druk zal maken. Er zijn echter landen in de wereld
waar ik, met dit voorbeeld in gedachten, aanzienlijk minder argeloos en onbekommerd
zou reageren. Ik herhaal daarom: wij weten waarover we het, na een eeuw privaatrechtelijke
ervaring, hebben en die ervaring is een geruststellende.De indieners hebben gelijk wanneer zij in de nota naar aanleiding van
het verslag erop wijzen dat de bedreigingen van de vrijheid van meningsuiting
en van de toegankelijkheid en pluriformiteit van informatie eerder komen van
de markteconomie dan van de overheid. Ook hier geldt dat men voorzichtig moet
zijn met algemene uitspraken, zoals een blik op het Italië van Berlusconi
kan leren.Ik wil in dit algemene gedeelte de initiatiefnemers nog een wat toegespitst
compliment maken, want dat hebben zij verdiend. Ik heb mij de vraag gesteld
of er in onze politieke geschiedenis een voorbeeld te vinden is van een enigszins
vergelijkbare, actieve overheidsinterventie op het veld van taal en cultuur.
In het heden kennen wij – de indieners verwijzen daar ook naar –
het letterenbeleid en de inmiddels gelukkig alweer verdwenen Wet op het openbare
bibliotheekwerk. Voorts zouden nog genoemd kunnen worden het Bedrijfsfonds
voor de pers en het Fonds voor journalistieke producties. Over al deze overheidsregelingen
zijn in het verleden overigens ook altijd discussies van meer principiële
aard gevoerd.Nee, het mooiste voorbeeld vind ik de Statenvertaling van 1637. Toen is
de Bijbel in goed Nederlands vertaald op gezag en met financiële steun
van de Staten-Generaal. Of, zoals nog altijd op het titelblad staat, "door
last van de hoogmogende heren Staten-Generaal" – de hoogmogende dames
zijn er later bij gekomen. De cultuurpolitieke betekenis van die interventie,
om over de godsdienstige nog maar te zwijgen, is zeer groot geweest en dat
is precies hetzelfde als wat de initiatiefnemers en met hen de hele Staten-Generaal –
daar ga ik van uit – met de vaste boekenprijs voor ogen hebben. De overeenkomst
is dus treffend. Dat uitgerekend de heer Dittrich en mevrouw Halsema –
mevrouw Van Nieuwenhoven heeft zich in een later stadium bij hen gevoegd –
met hun voorstel in deze fraaie traditie willen staan, verdient niet alleen
lof maar – ik erken het ruiterlijk – maakt mij ook enigszins jaloers.
Daarom: de hartelijke dank van een oud-collega die helaas niet meer over het
initiatiefrecht beschikt. Mag ik hen nog dienen met de suggestie om niet meer
te spreken over de vaste boekenprijs, maar over de Statenprijs? Na honderd
jaar is dat toch geen wilde gedachte?En nu naar de verpakking. Helaas moet mijn toon dan ietwat anders worden,
want de regeling verdient niet in alle opzichten de schoonheidsprijs. Er is,
zo erken ik onmiddellijk, in het voortraject veel verbeterd. Ik denk dan in
het bijzonder aan de aansluiting van het toezicht bij het Commissariaat voor
de media. Dat de initiatiefnemers bij de vormgeving van de wettelijke regeling
vooral gekeken hebben naar Franse en Duitse voorbeelden, getuigt van realistisch
Europees inzicht.Na opgemerkt te hebben dat de horigheid die wij met z'n allen moeten opbrengen
jegens de Europese Commissie mij ook nu weer behoorlijk heeft gestoord, moet
het mij wel van het hart dat ik de inhoudsloze reactie van de heer Dittrich –
alleen zijn naam stond eronder – op de waarschuwing van 1 september
van de minister van Economische Zaken onverstandig en ook een beetje eigenwijs
vind. Of wij dat nu leuk vinden of niet, minister Brinkhorst heeft natuurlijk
gelijk wanneer hij attendeert op de relevante observatie van de Commissie
dat er sprake is van een omvangrijke grensoverschrijdende handel in Nederlandstalige
boeken tussen België en Nederland. Ik voeg daaraan toe dat de eerstverantwoordelijke
Eurocommissaris, onze landgenote mevrouw Kroes, niet in de verleiding moet
worden gebracht om haar onafhankelijkheid te bewijzen door de Nederlandse
wetgever dwars te zitten – misschien moet ik dit niet hardop zeggen,
maar wij moeten hier nu eenmaal reflecteren! Er is voorts het feit dat in
België vooralsnog niet wordt gedacht over eenzelfde systeem van vaste
boekenprijzen als in Nederland. Mag ik de staatssecretaris vragen of zij op
dit punt mijn zorgen deelt?Dan de wetstekst. Deze bevat nogal wat delegatiemogelijkheden, wat nooit
een sieraad van wetgeving is. Een van die delegatiemogelijkheden
gaat over de distributie-infrastructuur. In het voorstel van wet zoals het
luidde na advisering door de Raad van State, was in artikel 12 de verplichting
opgenomen om afspraken te maken over de instandhouding van een infrastructuur
die gericht is op spreiding en beschikbaarheid van boeken en muziekuitgaven.
Die plicht rustte op organisaties van uitgevers en verkopers. Bij de tweede
nota van wijziging is dit artikel van een nieuwe redactie voorzien.Veel ingrijpender is echter dat de instandhouding van de infrastructuur
nu mede geregeld kan worden door de minister. Dat is een behoorlijke omslag.
Zoals de formulering van artikel 12 thans luidt, ligt daarin een potentieel
zeer vergaande bevoegdheid of verantwoordelijkheid van de overheid voor de
distributie-infrastructuur. Ik analyseer het voor zover er rek in zit. Ook
dat is immers een van onze taken. Natuurlijk, ook hierbij geldt dat het zo'n
vaart niet zal lopen, maar dat is geen serieuze toetsing van de wet. Waar
het om gaat is dat de overheid zich wettelijk mag gaan bemoeien met de interne
structuur van een bedrijfstak, een aangelegenheid die sinds jaar en dag vanzelfsprekend
de verantwoordelijkheid was en is van uitgevers en verkopers zelf. Zo geformuleerd
bevalt deze bepaling mij niet. Graag verneem ik waarom zij nodig is en vooral
wat precies de reikwijdte van de bevoegdheid is. Ik wijs er nog op dat de
bepaling zo algemeen is geformuleerd dat zij de overheid in staat stelt deze
infrastructuur zelf in beheer te nemen. Het zal niet gebeuren, maar door het
wetsvoorstel wordt het toegestaan. Ik vind dat ongelukkig. Mogelijk heb ik
het verkeerd gezien, maar dan hoor ik het graag.In het verslag heb ik mij kritisch uitgelaten over artikel 6. Ik heb op
mijn vragen wel antwoorden gekregen, maar ze gingen niet over de zaak die
ik aansneed. Mijn vragen gingen niet over het geval van een faillissement.
Voor dat geval is in artikel 6, lid 1, onder b, bepaald dat de verplichting
tot de vaste boekenprijs niet hoeft te gelden. In hun ongevraagde reactie –
ik had er zoals gezegd geen vragen over gesteld – zeggen de initiatiefnemers
dat van een en ander mededeling moet worden gedaan aan het Commissariaat.
Dat klopt, want zo staat het in het wetsvoorstel. De initiatiefnemers voegen
er echter aan toe dat het Commissariaat dient zorg te dragen voor publicatie
van de opruimingsuitverkoop in de desbetreffende winkel. Kennelijk moet het
Commissariaat ter plekke een sticker of iets dergelijks op de winkelruit komen
plakken. Misschien willen de initiatiefnemers concreet aangeven hoe dat moet
gaan. Deze mededeling in de nota was namelijk nieuw, want nergens in de wetstekst
vind ik een dergelijke stickerverplichting van het Commissariaat. Daarin lees
ik slechts iets over een mededelingsplicht van de winkelier. Op dit punt lijkt
er dus een discrepantie te bestaan tussen wetstekst en schriftelijke antwoorden.
Ongetwijfeld mede namens het Commissariaat zou ik opheldering op prijs stellen.Waar mijn vragen wel over gingen is te vinden in artikel 6, lid 1, onder
c. Daarin wordt eveneens een opheffing van de vaste boekenprijs mogelijk gemaakt,
maar nu in het geval van de ons zo vertrouwde opruiming. De winkelier mag
afgeprijsde boeken verkopen, voor zover het gaat om boeken die langer dan
twee jaar geleden zijn uitgegeven en die het laatste jaar niet meer door de
winkelier zijn ingekocht. Ook in dat geval moet vooraf van de voorgenomen
opruiming mededeling worden gedaan aan het Commissariaat voor de media. Over
de praktische uitvoering ervan heb ik enkele vragen waarop in elk geval betrokkenen
graag een duidelijk antwoord krijgen. Moet ook hierbij het Commissariaat weer
instemming verlenen, naar analogie van de faillissementssituatie? Omdat het
om individuele winkels gaat is daar natuurlijk geen beginnen aan. Stel je
voor dat enkele winkelier die gaat opruimen, dat moet melden. Zo staat het
echter in de tekst. Daar komt nog bij dat de instemming van het Commissariaat
logischerwijs moet gelden voor elke individuele boektitel. Want de vaste boekenprijs
varieert per boek en er kan dan ook slechts per boektitel worden geconstateerd
dat het om een op te ruimen winkeldochter gaat. Het komt mij voor dat de wetstekst
geen andere conclusie toelaat. Het resultaat is dan natuurlijk dat het Commissariaat
overbelast raakt en dat de winkelier, die per titel mededeling moet doen,
vermoedelijk in de hele opruiming geen brood meer ziet. Dat is natuurlijk
niet de bedoeling, maar ik neem het voorstel zoals het er nu ligt. Ik zou
het op prijs stellen wanneer de initiatiefnemers mijn vragen, die rechtstreeks
voortvloeien uit de wetstekst, nu wel beantwoorden. Zoals het nu is geformuleerd
kan het mijns inziens echt niet.Ik had ook enkele kritische vragen gesteld over de afstemming van dit
wetsvoorstel met de Mediawet, waarin het Commissariaat voor de media wordt
geregeld. Op dit punt hebben de initiatiefnemers mij overtuigd. Ik denk dat
de afstemming goed is geregeld. Tenminste op het punt van de jaarverslagen
en de evaluatieverplichting. Op een enkel punt wil ik nog wel een nadere verduidelijking.
In artikel 27 staat dat de opbrengst van boetes en dwangsommen dient ter bestrijding
van de kosten van het Commissariaat. Mijn eerste vraag is: voor in principe
alle kosten of uitsluitend de kosten gemaakt bij de uitvoering van de wet
op de vaste boekenprijs? Meer principieel is mijn volgende vraag. Is het acceptabel
dat het instituut dat toezicht houdt een financieel belang krijgt bij zijn
wetshandhaving? Komt zoiets ook voor bij andere, vergelijkbare toezichtorganen?
Ik kan mij niet anders voorstellen dan dat hiervoor algemene regels bestaan.
Maar daarvoor moet je vermoedelijk bij het ministerie van Financiën zijn.
Ik weet ook niet alles. Mag ik hierover ook het oordeel van de staatssecretaris
en misschien ook via haar het oordeel van de minister van Financiën?Een vraag van andere orde betreft de bevoegdheid tot het binnentreden
van woningen in het kader van het toezicht op de naleving van de wet. Die
bevoegdheid is in artikel 138b verleend aan het Commissariaat als het gaat
om de naleving van de Mediawet. Deze bevoegdheid is zodanig geformuleerd dat
zij ook van toepassing lijkt te zijn op eventuele nieuwe taken van het Commissariaat,
in dit geval dus het toezicht op de naleving van de Wet op de vaste boekenprijs.
Ik weet zeker dat dit niet de bedoeling is van de initiatiefnemers maar wil
wel graag en reactie hierop.Ik moet enigszins schoolmeesterachtig afsluiten. In artikel 29 is een
voorhangbepaling opgenomen die van toepassing is op een drietal AMvB's. Deze
optie is grotendeels overbodig en staat op gespannen voet met
de aanwijzingen voor de regelgeving. Aanwijzing 35 geeft als hoofdregel dat
voorhangprocedures alleen te rechtvaardigen zijn wanneer daarvoor bijzondere
redenen bestaan. Welnu, die redenen zijn er niet of nauwelijks. En als de
initiatiefnemers dat willen betwisten, is een consequentie van hun opvatting
dat we in de toekomst dan maar alle AMvB's bij alle wetsvoorstellen moeten
gaan voorhangen en aanwijzing 35 schrappen. Ernstiger is dat de initiatiefnemers
zelfs de zwaarste vorm hebben gekozen, namelijk die van een voorwaardelijke
delegatie. Dat wil zeggen dat de materie indien een vijfde van het aantal
leden van een van beide Kamers daarom vraagt, zelfs geregeld kan worden in
een formele wet. Aanwijzing 42 zegt daarvan dat deze delegatievorm met grote
terughoudendheid moet worden benut. In dit wetsvoorstel gaat het in concreto
om bijvoorbeeld kortingen op de boekenprijs in het geval van aanschaf van
meerdere exemplaren (artikel 13) of tijdelijke prijsverlagingen (artikel 14).
Met permissie, maar het is echt ridicuul om dit soort details wetstatus te
geven. En dat gebeurt toch door deze vormbepaling. Dat weten deze initiatiefnemers,
die zeer veel ervaring met wetgeving hebben, natuurlijk allemaal best. Een
parlementaire jeugdzonde is het dus niet. Willen zij zich nader verklaren?Ik wil niet met deze toon van berisping afsluiten. De waardering voor
het initiatief en de uitwerking van de cultureel alleszins gerechtvaardigde
wens de vaste boekenprijs, ook wel de Statenprijs genoemd, wettelijk te regelen,
overheerst. Chapeau, oftewel: petje af en veel sterkte de komende honderd
jaar.De heer Schouw (D66):Mevrouw de voorzitter. Het boek neemt een voorname plaats in ons leven
in. Wie geboren wordt, krijgt op dag één rammelaar en kan dan
even oefenen om met twee handen iets vast te houden. Op dag twee komen de
kinderboekjes al, waarin uitvergrote appels en peren en moeders en vaders
staan.Wij zijn opgegroeid met boeken en veel mensen staan ermee op en gaan ermee
naar bed. Mensen vinden er troost in of halen er inspiratie uit. Het boek
is eigenlijks iets unieks. Je kunt het op elk gewenst moment pakken, je slaat
een bladzijde open en je bent in een geheel andere wereld.Nederland is een boekenland. In elke gemeente vind je wel een boekenzaak
en in de grotere steden zelfs gespecialiseerde boekenwinkels. Er bestaat in
ons land ook een levendige handel in tweedehands boeken. En nog tot in lengte
der jaren zullen steden als Deventer en Dordrecht wedijveren om de titel grootste
boekenmarkt van Europa.Al die boeken vertegenwoordigen onze unieke geschiedenis en gaan onze
unieke toekomst vertegenwoordigen. Er is volop variatie, zowel in de breedte
als in de diepte: voor elk wat wils!Al sinds 1923 kennen wij een systeem waarbij uitgevers en boekverkopers
in overleg met elkaar de prijs van een boek bepalen. Hierdoor is door de jaren
heen een breed aanbod ontstaan zowel in de Nederlandse als in de Friese taal.
U begrijpt, voorzitter, ik zeg dit ook namens de Onafhankelijke Senaatsfractie.Wij danken de initiatiefnemers voor dit wetsvoorstel: mevrouw Halsema,
mevrouw Van Nieuwenhoven, die wij natuurlijk ook feliciteren, en de heer Dittrich.
Wij danken hen voor de uitwerking en voor de vlotte en complete beantwoording.Alle woordvoerders hier hebben natuurlijk de Handelingen van de Tweede
Kamer gelezen en gemerkt hoe het debat daar is verlopen. Dat liep als een
trein. Dat belooft dus wat voor deze Kamer.Ik vind het evenwel goed om voor enige competitie te zorgen. Daarom licht
ik er één punt uit. Onze fractie heeft het aantal initiatiefwetsvoorstellen
van de verschillende parlementariërs geturfd. Daarbij is haar gebleken
dat als het debat vandaag goed afloopt de heer Dittrich hier zijn vierde initiatiefwetsvoorstel
met succes verdedigt. Voor het geval het inderdaad wordt aangenomen, feliciteer
ik hem alvast. Wel houd ik hem even voor dat de heer Vermeend vijf initiatiefwetsvoorstellen
over de finish heeft gekregen. U hebt dus nog wat te doen, mijnheer Dittrich.Mevrouw de voorzitter. Je kunt veel over de vaste boekenprijs zeggen,
maar het is in ieder geval een bescheiden correctie op de open markt. De voordelen
van deze marktcorrectie zijn naar het oordeel van de fractie van D66 en de
Onafhankelijke Senaatsfractie vele malen groter dan de nadelen. Kijk maar
eens naar de situatie in landen die geen vaste boekenprijs kennen, zoals Engeland.
Daar is er vooral een markt voor de bestsellers en daar kent men een monomaan
aanbod. Dat gaat ten koste van de diepte en de breedte van het aanbod. Daarmee
verschraalt het culturele klimaat van een land en dat willen wij niet. Dat
is eigenlijk de ideologische redenering die aan dit voorstel ten grondslag
ligt.Voorzitter. Ik heb nog drie vragen. Eigenlijk zijn het drie punten van
zorg. Het eerste betreft de mate waarin het voorstel Europa-proof is. In de
schriftelijke voorbereiding is hierover natuurlijk al het een en ander gewisseld.
De conclusie was dat prijsbinding een ernstige mededingingsbeperking is. Mag
de vaste boekenprijs niet van de Europese Commissie dan hebben ten minste
een paar andere landen een probleem, onder andere Frankrijk. Die redenering
komt bij mij echter passief over. Eigenlijk wil ik de heer Jurgens volgen.
Hij stelt voor ons meer weerbaar op te stellen en stelling te nemen tegen
een eventueel verbod. Wij kunnen zeggen: wij hebben dit voorstel getoetst
aan de regels en daarbij is ons gebleken dat het voldoet aan de normen van
de wet. Daarom gaan wij niet wachten totdat iemand in Europa met een opvatting
komt. Nederland wil zelf een opvatting hebben en die ook uitdragen.Mijn tweede zorgpunt betreft het feit dat het systeem voor een deel afhankelijk
is van de goedheid van de uitgevers en de boekhandel. Zij zullen hun winst
ook moeten investeren in minder goedlopende boeken. In het gesloten systeem
van uitgevers die elkaar kennen en die zich hebben verenigd, een systeem dat
wij in het verleden kenden, kan ik mij van alles voorstellen. Maar hoe lang
is dit systeem houdbaar? Uitgeverijen, maar ook boekhandels worden overgenomen,
ze internationaliseren of kiezen voor enkel winst in plaats van een mooi,
breed en diep productaanbod. Ook de boekhandels veranderen. Zij zijn onderdeel
van een keten en kunnen daardoor inkoopkortingen afdwingen bij uitgevers.
Die kortingen mogen nu niet worden teruggeven aan de consument
en als men die kortingen niet investeert in een breed en diep aanbod, belanden
deze korting als extra winst op de jaarrekening. Wat is de opvatting van de
indieners over deze verandering? Welke invloed zal deze verandering uiteindelijk
hebben op de Nederlandse situatie?Voorzitter. Tot slot wijs ik op het volgende. Er zullen nog bepalingen
worden opgenomen in de algemene maatregel van bestuur. Zal die op tijd klaar
zijn? Wij hechten er namelijk aan dat deze wet zo spoedig mogelijk en in elk
geval voor 1 januari 2005 in werking treedt.De heer Van Raak (SP):Mevrouw de voorzitter. Wij leven in een land waarin, naar verluidt, meer
dan 1 miljoen mensen een boek willen schrijven. Betekent een vaste boekenprijs
dat al die mensen later een prijs krijgen? Nee, dat is te mooi. In ieder geval
verschijnt elke dag een groot aantal boeken en van die boeken worden veel
exemplaren verkocht, veel meer natuurlijk dan er daadwerkelijk gelezen worden.
Op een geheel vrije boekenmarkt zijn diversiteit en beschikbaarheid van het
aanbod echter niet verzekerd. Daarom stellen de drie initiatiefnemers voor
om de bestaande boekenprijs wettelijk te verankeren.Mevrouw Van Nieuwenhoven, dit is uw laatste initiatiefwetsvoorstel dat
u in deze Kamer verdedigt. Ik hoop u daar straks mee te mogen feliciteren.
Wellicht hebt u nog plannen. Wij zullen het zien.Voor de heer Dittrich is het al de vierde keer dat hij hier een initiatiefwetsvoorstel
verdedigt. In april heeft hij hier het initiatiefwetsvoorstel over het spreekrecht
van slachtoffers verdedigd. Mijn fractie begrijpt dat zijn partij veel initiatieven
nodig heeft om het kabinetsbeleid een beetje in de goede richting te duwen.
Ook deze keer staat mijn fractie welwillend, maar natuurlijk ook kritisch
tegenover zijn voorstel. Met de heer Jurgens erken ook ik dat mevrouw Halsema
aanwezig is en ik heet haar welkom.De woorden "vast" en "prijs" staan vaak ook voor "onnodig" en "duur".
Misschien ben ik een slecht onderhandelaar, maar ik krijg voor een verkocht
boek van mijn hand niet meer dan 6% à 8%. De rest is voor de uitgever
en de boekhandelaar. Dat boeken duur zijn, hoeft niet erg te zijn. Kunnen
de initiatiefnemers mij evenwel zeggen wie nu profiteren van die hoge prijzen?
Ten voordele van wie gaan wij vandaag de vaste boekenprijs wettelijk vastleggen?
De heer Schouw wees er al op dat grote inkopers het verschil vaak niet doorberekenen
aan de kopers, maar dit op de winstbalans zetten. Vragen heeft mijn fractie
ook over de mate waarin het voorstel Europa-vast is. Verder wil zij weten
waarom ervoor gekozen is om het schoolboek uit de wet te houden en waarom
bijvoorbeeld het wetenschappelijke studieboek niet.Als ik het goed heb begrepen, kent Nederland precies 100 jaar een systeem
van vaste boekenprijzen, maar door Europese bemoeienis komt dit systeem vanaf
volgend jaar wellicht op losse schroeven te staan. De initiatiefnemers willen
met dit voorstel de voortzetting van de vaste boekenprijs verzekeren. Zo gemakkelijk
laat de Europese Commissie zich echter niet vangen. De vaste boekenprijs kan
worden opgevat als een kartelafspraak en kan bij grensoverschrijdend verkeer
worden gezien als in strijd met de Europese mededingingsregels. De meeste
Europese landen kennen in verschillende arrangementen een vorm van vaste boekenprijs.
De Europese Commissie is tot op heden niet tegen deze landen opgetreden. De
initiatiefnemers hebben voor hun voorstel aansluiting gezocht bij de tekst
van een Franse wet die door de Commissie is goedgekeurd. Desondanks garandeert
de Europese Commissie niet dat, mocht een klacht worden ingediend, dan niet
alsnog juridische stappen worden ondernomen.De initiatiefnemers stellen ook dat dit voorstel een cultuurpolitiek doel
dient. Beschouwen de initiatiefnemers en de staatssecretaris deze opstelling
van de Europese Commissie als een ongewenste mogelijke inmenging in de nationale
cultuurpolitiek? De heer Jurgens en de heer Schouw hebben er al op gewezen
dat wij ook zelf wel kunnen bepalen of een wet Europa-vast is en dat wij niet
aan Europa behoeven te vragen of wij dat mogen doen. Ik wil verder net als
de heer Schouw oproepen tot wat meer weerbaarheid.De initiatiefnemers hebben besloten om het schoolboek niet onder te brengen
onder de vaste boekenprijs. Een vrije markt voor schoolboeken heeft echter
alleen zin als er concurrentie mogelijk is. Mijn fractie kan zich nog geen
voorstelling maken van die voorgestelde vrije schoolboekenmarkt. Ik heb daar
een rijtje vragen over. Waar zit bijvoorbeeld het onderhandelbare deel van
die boekenprijs? Is dat bij de auteur – waarschijnlijk niet –
de uitgever of de boekhandelaar? Moeten ouders prijsvergelijkingen maken tussen
meerdere aanbieders van een bepaalde methode? Moeten zij dan verschillende
boekhandels bellen? Of moet de school de prijzen vergelijken en deze in een
boekenlijst vermelden? Moeten ouders dan geografisch gespreid gaan bestellen?
Of moet een school pakketten aanbieden en zelf boekhandelaar worden? Moet
de school met de boekhandelaren gaan onderhandelen over de prijs van een bepaalde
methode of met de uitgevers over de goedkoopste methode? Moeten ouders met
hun voeten gaan stemmen, omdat de ene school een goedkopere boekenlijst heeft
dan de andere?Het is nog niet duidelijk hoe de vrije markt voor schoolboeken precies
moet gaan functioneren. Als er geen andere voorstellen worden gedaan om deze
markt verder in te richten, dan geeft mijn fractie er de voorkeur aan om het
schoolboek ook onder de vaste boekenprijs te brengen. De initiatiefnemers
ruimen in het wetsvoorstel wel een aparte plaats in voor het schoolboek, maar
maken geen onderscheid meer tussen het algemene boek en het wetenschappelijke
boek. Aan de overkant is de heer Dittrich weggekomen met een naar onze opvatting
curieuze redenering. Ruwweg komt deze verdediging van een vaste boekenprijs
voor het wetenschappelijke boek op het volgende neer. Het wetenschappelijke
boek wijkt volgens hem op verschillende punten af van het schoolboek. Daarom
moet het wetenschappelijke boek hetzelfde worden behandeld als het algemene
boek en dus wel onder de vaste boekenprijs vallen.Om het moeilijk te zeggen: als W niet S is, dan betekent dit nog niet
dat W gelijk is aan A, maar slechts dat W gelijk is aan W. Eenvoudiger gezegd:
het kan wel zo zijn dat het wetenschappelijke boek niet gelijk is aan het
schoolboek, maar dat maakt het nog niet tot een algemeen boek. De heer Dittrich
kijkt mij vragend aan. Ik zeg het nog één keer. De initiatiefnemers
noemen een aantal redenen waarom de vaste boekenprijs niet zou moeten gelden
voor het schoolboek. Zoals: het gaat vaak om voorgeschreven methoden, er is
sprake van een verplichte afname en er is minder voorraadrisico.Er is in de natuur- en de menswetenschappen eveneens vaak sprake van voorgeschreven
methoden, terwijl deze boeken voor een breder publiek vaak niet méér
interessant zijn dan schoolboeken. Mijn studenten zijn verplicht bepaalde
boeken op een bepaald moment af te nemen. Nieuwe technologieën, zoals
"drukken op verzoek" leiden ertoe dat de voorraadrisico's voor alle soorten
boeken zeer klein worden.Volgens de initiatiefnemers zou er in het geval van het wetenschappelijke
boek en het algemene boek geen sprake zijn van afzonderlijke markten. Wetenschappelijke
boeken worden verkocht in reguliere boekhandels en er zou sprake zijn van
een gemêleerd kooppubliek, "bestsellers" en zogenaamde "kruisbestuiving"
tussen boeken voor een groter en een kleiner publiek. Ook noemen de initiatiefnemers
zaken als individuele aanschaf, gespreide verkoop en het eerder genoemde voorraadrisico.Mevrouw de voorzitter. Mijn fractie durft dit allemaal te betwijfelen.
Er moet immers rekening worden gehouden met het bestaan van verschillende
soorten van wetenschappelijke boeken. Boeken op mijn gebied van wetenschap,
de filosofie en de geschiedschrijving zijn tot op zekere hoogte vergelijkbaar
met het algemene boek. Dit geldt ook voor sommige andere geesteswetenschappen.
Als boeken op mijn vakgebied niet verkopen, ligt dat niet aan de aard van
de boeken maar aan de kwaliteit ervan.Heel anders is het gesteld met de meeste boeken op het gebied van de natuur-
en menswetenschappen, waar volgens mijn fractie wel sprake is van een gespecialiseerde
vraag. Hier is wel degelijk sprake van een afzonderlijke markt; veel van dergelijke
studieboeken worden nagenoeg alleen verkocht in speciale filialen van boekhandels
bij universiteiten en hogescholen. Het kooppubliek bestaat nagenoeg geheel
uit studenten, want docenten weten meestal wel een gratis exemplaar op de
kop te tikken. "Bestsellers" in de natuur- en menswetenschappen zijn erg dun
gezaaid. Misschien kunnen de initiatiefnemers een voorbeeld noemen?De "kruisbestuiving" vindt over het algemeen plaats met andere algemene
boeken en niet met deze wetenschappelijke boeken. Individuele aanschaf betekent
in dit geval nog niet gespreide aanschaf, zoals de initiatiefnemers beweren.
Ik heb het verdwijnend probleem van voorraadrisico al genoemd.Mijn fractie stelt voor om bij het wetenschappelijke boek een onderscheid
te maken tussen handelsedities en wetenschappelijke studieboeken. Als de initiatiefnemers
ervoor kiezen om het schoolboek buiten de vaste boekenprijs te houden –
dit heeft overigens niet de voorkeur van mijn fractie – waarom geldt
dit dan niet voor het wetenschappelijke studieboek?Mijn fractie heeft ook nog twee korte vragen aan de staatssecretaris.
Vele wetenschappelijke opleidingen gebruiken niet alleen boeken maar vooral
ook readers. De prijs van deze readers kan soms erg oplopen en is vaak zelfs
substantieel hoger dan van een vergelijkbaar boek. Dit heeft vooral te maken
met de kopierechten. Het gaat meestal om teksten die geschreven zijn door
aan wetenschappelijke instituten verbonden medewerkers, die worden overgenomen
in readers die voor de studenten van deze instituten bedoeld zijn. Ziet de
staatssecretaris mogelijkheden om iets te doen aan de onevenredig hoge prijzen
voor readers?Mevrouw de voorzitter. Ten slotte: we kopen nog wel veel boeken, maar
we lezen steeds minder. Lezen wordt steeds meer een aangelegenheid van ouderen
en vrouwen. Heeft de staatssecretaris een plan de campagne om de rest van
het land, ook jongemannen zoals ik, weer aan het lezen te krijgen? Ik ben
zeer benieuwd.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Mevrouw de voorzitter. We spreken vandaag over een wetsvoorstel dat de
vaste boekenprijs in Nederland wettelijk wil vastleggen. In mijn fractie bestaat
veel sympathie voor schrijvers, boekenlezers, boekwinkels en uitgevers. Als
de vaste boekenprijs zou leiden tot meer lezen, het uitgeven van meer waardevolle
boeken en meer verkoop van leuke, gezellige en mooie boeken, zouden wij met
nog meer gretigheid naar het wetsvoorstel hebben gekeken.Helaas, mijn fractie heeft een aantal ernstige bedenkingen bij het initiatiefwetsvoorstel.Drie weken geleden is hier in huis uitgebreid gesproken over het rapport
van de Algemene Rekenkamer "Tussen beleid en uitvoering". Alle fracties in
dit huis zijn het roerend met elkaar eens: de overheid moet bij wetsvoorstellen
en beleidsplannen zorgvuldiger te werk gaan; zij moet al in een vroegtijdig
stadium onderzoeken of een wetsvoorstel voldoet aan de door de Algemene Rekenkamer
bepleite SMART-regels. Misschien was een aantal leden toen niet in deze zaal.
Dat is overigens heel jammer, want het was een heel boeiende discussie die
in feite alle Eerste-Kamerleden de hunne moeten maken. SMART staat voor Specifiek
Meetbaar Afgesproken Realiseerbaar en Tijdgebonden. Wetsvoorstellen en beleidsnota's
moeten aan deze regels voldoen als wij ernst willen maken met het slechten
van de kloof tussen beleid en uitvoering. Naar de mening van de VVD-fractie
voldoet dit wetsvoorstel niet of onvoldoende aan deze eisen. Onze woordvoerder,
mevrouw Bierman, heeft bij de behandeling van het rapport van de Algemene
Rekenkamer aan deze Kamer de vraag voorgelegd of wij wel een wetsvoorstel
durven te verwerpen dat niet aan die criteria voldoet.Het voorliggende wetsvoorstel dient een cultuurpolitiek doel. De indieners
beogen voorwaarden te scheppen waardoor ook in Nederland voor de langere termijn
een breed en divers aanbod van boeken beschikbaar zal zijn. Dat is een heel
honorabel streven, waar wij het allemaal van harte mee eens zijn. De vraag
is echter of dit streven met dit wetsvoorstel wordt gerealiseerd. Dat is namelijk
niet meetbaar. De nota Boek en markt van het CPB en het Sociaal en cultureel
planbureau is daar redelijk helder over. De hele nota staat vol met zinnen
met de strekking "het kan zijn dat het cultuurpolitieke doel wordt gehaald,
het kan ook zijn dat het niet wordt gehaald; wij weten het niet". Als de schrijvers
van de nota wel iets hebben kunnen meten, is hun oordeel helaas niet positief.
Ik zal niet alles citeren, maar één zin op pagina 121 wil ik
wel citeren: "Voor zover de vaste boekenprijs van toepassing
is, heeft de verticale prijsbinding een negatieve invloed op de aankoop van
boeken en daarmee op de publieksparticipatie."De heer Van Raak (SP):Ik ben zeer blij dat de VVD meteen terugkomt op ons voornemen om alleen
maar wetten aan te nemen die uitvoerbaar zijn. Daarvoor mijn complimenten.
Ik ben het met de woordvoerder zeer eens dat wij moeten meten, maar ik wil
haar wel een wedervraag stellen. Hoe kunnen wij dat effect meten? Dan moet
je een controlegroep hebben. Moeten wij dan een deel van het land niet doen,
of moeten wij gaan vergelijken met landen die geen vast boekenprijs hebben?
Wij hebben het systeem al honderd jaar, andere landen niet. Als wij op die
manier meten, kunnen wij ook kijken naar de diversiteit. Misschien komen wij
daar best wel gunstig uit. Is dat een manier van meten? Die hebben wij immers
al. Of heeft mevrouw Van den Broek een andere manier van meten voor ogen?Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):De vraag is veel fundamenteler: moet je een wetsvoorstel maken voor iets
wat niet meetbaar is? De VVD vindt dat je daar geen wet voor moet maken.De heer Van der Lans (GroenLinks):Vindt mevrouw Van den Broek het huidige aanbod in de gemiddelde boekhandel
breed? Vindt zij het assortiment redelijk op orde? Als zij op deze vragen
met "ja" antwoordt, is de oorzaak daarvan vermoedelijk de vaste boekenprijs.
In alle landen waarin dat niet zo is, is er immers iets aan de hand. Mevrouw
Van den Broek doet alsof zij een instrument hanteert dat iets moet realiseren,
maar de empirie van 100 jaar ligt achter ons. Dat moet in de boekhandel te
zien zijn. Die praktijk wordt bestendigd met deze systematiek.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Ik vind het interessant dat de heer Van der Lans mij vraagt of ik het
aanbod in de boekhandel breed vind. Ik kan dat best breed vinden, maar ik
meet dat niet. Stel je voor dat ieder persoon zelf meet of dat aanbod gevarieerd
genoeg is! Ik citeer nu uit de nota Boek en markt van het Sociaal en cultureel
planbureau. Daarin staat dat dit niet meetbaar is. Wie ben ik dan om daar
een ander oordeel tegenover te stellen? Het staat gewoon in die nota, die
men ongetwijfeld afgelopen zomer uitgebreid heeft gelezen, net als ik heb
gedaan. De conclusie van die nota is dat handhaving van het huidige systeem
niet voor de hand ligt, gelet op de inefficiëntie van het systeem in
vergelijking met mogelijke alternatieven. Als dat niet helder is, weet ik
het ook niet.De heer Van Raak (SP):Mevrouw Van den Broek zegt dat wij geen wetten moeten aannemen over zaken
die niet te meten zijn, maar er zijn heel veel zaken niet te meten. Dan zal
de wetgeving met meer dan 25% teruglopen, zoals het voornemen van het kabinet
is. Sommige dingen zijn niet zo makkelijk te meten. Als de overheid zich alleen
bezighoudt met dingen die heel makkelijk te meten zijn, krijgen wij een extreem
kleine overheid, maar misschien klopt dat wel met een liberale opvatting.
Wanneer kun je meten dat een leger efficiënt is, of de Betuwelijn? Dat
zijn interessante discussies. Als mevrouw Van den Broek zegt dat wij dat moeten
kunnen meten, verwacht ik ook een voorstel hoe wij dat kunnen meten. Of gaat
de politiek gewoon niet meer over dit soort zaken?Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):De heer Van Raak haalt nu ongeveer de hele wereld erbij, maar ik stel
voor dat wij ons bepalen tot het wetsvoorstel dat voorligt. Gehoord de discussie
van drie weken geleden in dit huis, denk ik dat wij wetsvoorstellen moeten
toetsen aan die vijf punten. Als je dit toetst, denk ik dat het daar niet
aan voldoet. Zo simpel is het.Mijn fractie concludeert dat een meting buitengewoon moeilijk is en ontbreekt.
Wij concluderen dat het effect van dit wetsvoorstel in de toekomst nauwelijks
te meten valt, en dat is niet SMART.Dan kom ik bij mijn tweede bedenking. De R van SMART staat voor realiseerbaar.
Wij hebben te maken met een klein taalgebied. Als op grond van cultuurpolitieke
overwegingen een vaste boekenprijs wordt afgedwongen, kan deze alleen maar
effectief zijn, als wij dezelfde aanpak hanteren als de Belgen, die in hetzelfde
taalgebied wonen, zoals de heer Jurgens heel duidelijk historisch heeft uitgelegd.
Wij wisten dat trouwens wel. Relevante prijsverschillen met onze zuiderburen
zullen ertoe leiden dat Nederlanders in de toekomst benzine en boeken gaan
tanken in België. Mijn fractie is ervan overtuigd dat realisatie van
de cultuurpolitieke doelstelling door middel van twee verschillende regimes
binnen eenzelfde taalgebied een illusie is. De wijziging die in het wetsvoorstel
is aangebracht om dit probleem te ondervangen, zal onzes inziens niet het
gewenste effect hebben. Wij willen graag nog een keer de visie van de indieners
hierover horen, net als van de staatssecretaris, die deze wet in de komende
tijd moet uitvoeren.De heer Jurgens (PvdA):Mevrouw Van den Broek zegt dat mensen straks in Vlaanderen boeken gaan
kopen, maar dat kan nu al. De nieuwe regeling is een andere vorm van hetzelfde.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Dat weet ik. Wilt u wachten tot ik klaar ben? De heer Jurgens zegt dat
het nu al vele jaren zo gaat, maar zoals een reclamespotje zegt: ervaringen
uit het verleden zijn geen garantie voor de toekomst. Ook de boekenwereld
verandert razendsnel. Wij zien nu al dat jonge lezers de boekenmarkt heel
anders benaderen. Boeken worden in toenemende mate gekocht via internet. Eerlijk
gezegd moest ik een beetje lachen om de vergelijking die de indieners maakten
tussen internet en de ontdekking van de fotografie, namelijk dat mensen toen
bang waren dat de fotografie de schilderkunst zou doen verdwijnen. Vergelijkingen
gaan altijd mank.Mijn derde bedenking tegen dit wetsvoorstel is dat een vrije boekenmarkt
juist kan leiden tot meer lezen. Lekker een goedkoop boekje meenemen bij het
boodschappen doen, zal zeker tot de toekomstmogelijkheden kunnen behoren.
Wij zien ook heus het gevaar in van mogelijke verschraling van het aantal
boekhandels. Dat weegt ons inziens niet op tegen de marktwerking die ook in
de boekenmarkt tot gezonde concurrentie kan leiden.Wij vinden dat de strafrechtelijke bepalingen in dit wetsvoorstel heel
zwaar zijn opgetuigd. Ook de heer Van Middelkoop heeft daaraan gerefereerd.
Wij zijn blij dat de Tweede Kamer een nieuwe ZBO eruit heeft gehaald. Toch
blijft het geheel bureaucratisch aandoen. De staatssecretaris
gaat straks de wet evalueren. Dat heeft de Tweede Kamer via amendement uitgesproken.
Ik vraag nogmaals hoe de staatssecretaris dat denkt te doen. Ik heb die vraag
reeds gesteld in het verslag. Helaas kreeg ik toen antwoord van de indieners,
waarvoor overigens mijn dank. Ik vind dat de staatssecretaris antwoord moet
geven op dit punt. Het is voor de VVD-fractie van het grootste belang dat
een evaluatie nu begint. Wellicht komen wij dan iets meer te weten dan tot
nu toe mogelijk is geweest. Als dit wetsvoorstel na aanvaarding in de kast
wordt gelegd en er over een paar jaar weer uit komt, hebben wij weer niets.Productie, verspreiding en lezen van boeken is buitengewoon belangrijk.
Mijn fractie staat heel sympathiek tegenover de bedoeling van de initiatiefnemers
van dit wetsvoorstel. De belangen van schrijvers, lezers, uitgevers en boekverkopers
gaan ons ter harte. Die belangen wijzen niet eenduidig in een richting. Een
gegarandeerde vaste boekenprijs vergemakkelijkt het uitgeven van nieuwe boeken
met wellicht meer kansen voor jonge, onbekende auteurs. Bij het ontbreken
van concurrentie kan een te hoge boekenprijs lezers juist van het kopen van
boeken afhouden.Het wetsvoorstel doorstaat de SMART-toets niet. De effecten zijn niet
meetbaar. De doelstelling is niet realiseerbaar binnen het Nederlands taalgebied.
Om die reden zal mijn fractie het wetsvoorstel niet steunen.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Mevrouw Van den Broek probeert met deze bijdrage waarschijnlijk duidelijk
te maken dat het dogma van de economische mededinging zo sterk is dat daarvoor
alles moet wijken. Als de SMART-criteria zo belangrijk zijn, waarom houdt
zij die dan ook niet eens voor aan de Grondwet? Ik wil daarmee aantonen hoe
ontoereikend zo'n criterium kan zijn. De vraag is of het aannemelijk is dat
met dit wetvoorstel, en met de wet die reeds privaatrechtelijk honderd jaar
bestond, een breder en gevarieerder assortiment van boeken wordt bereikt.
Ik betwijfel zeer of mevrouw Van den Broek dat durft te ontkennen.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Ik heb niet gezegd dat wij dit wetsvoorstel niet steunen omdat wij "coûte
que coûte" voor de economische marktwerking zijn. Dat heeft de heer
Van Middelkoop mij niet horen zeggen.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Dat heb ik juist wel gehoord. Dat is de onderstroom van de gekozen benadering.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Dan heeft de heer Van Middelkoop niet goed geluisterd. Ik heb gezegd dat
het helaas niet meetbaar is en dat de doelstelling niet gehaald zal worden
omdat er vanuit het buitenland enorme effecten te verwachten zijn. Die zijn
er nu nog niet. Dat weet ik. Om die reden lijkt het ons een heel idealistisch
wetsvoorstel. Waarschijnlijk zal het in de praktijk anders uitwerken.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Is mevrouw Van den Broek bereid te erkennen dat het argument van meetbaarheid
ook wel eens ontoereikend kan zijn? Vandaar mijn wellicht gezochte voorbeeld
van de Grondwet. Daarbij legt mevrouw Van den Broek toch ook het criterium
van meetbaarheid niet aan? Toch is het een buitengewoon waardevol document.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Elk wetsvoorstel moet op de eigen merites beoordeeld worden wat betreft
de meetbaarheid. Het Sociaal en Cultureel Planbureau heeft getracht een en
ander te meten. Dat is ze niet gelukt.De heer Woldring (CDA):Mevrouw de voorzitter. Anders dan de woordvoerster van de VVD-fractie
mag ik zeggen dat reeds in de schriftelijke voorbereiding is gebleken dat
de CDA-fractie positief tegenover het wetsvoorstel staat. Mijn fractie waardeert
het dat in het wetsvoorstel het boek en de muziekuitgave niet slechts als
economische goederen worden beschouwd, maar ook als cultuurgoederen worden
gewaardeerd en erkend. Mijn fractie wil ook waardering uitspreken voor de
uitgebreide, gedetailleerde en zorgvuldige wijze waarop de initiatiefnemers
het parlementaire pad hebben voorbereid. Niet dat de parlementaire behandeling
zonder hobbels is verlopen. Het begon al met een herschrijving van de memorie
van toelichting en met de nodige wijzigingsvoorstellen, maar juist daaruit
blijkt dat de initiatiefnemers heel goed hebben geluisterd naar wat er in
de schriftelijke voorbereiding door de Tweede Kamer naar voren is gebracht
en dat zij zo zorgvuldig mogelijk en adequaat hebben geprobeerd de formuleringen
te vinden die noodzakelijk zijn. De CDA-fractie waardeert dat zeer. Die waardering
heeft ook betrekking op de nota naar aanleiding van het verslag en op de vrijwel
adequate beantwoording van de vragen die wij hebben gesteld aan de initiatiefnemers.
Desondanks wil ik graag nog twee punten aan de orde stellen, namelijk of het
wetsvoorstel strookt met de Europese regelgeving en de prijsontwikkeling van
schoolboeken.Teneinde het risico dat het wetsvoorstel bezwaren oproept bij de Europese
Commissie zo gering mogelijk te doen zijn, hebben de initiatiefnemers in de
opzet en de systematiek van het wetsvoorstel en zelfs in de formulering van
de wetsartikelen gekeken naar wat in verschillende landen van de Europese
Unie, met name Frankrijk, Europaproof is. Ondanks de verwarring die is gezaaid
door brieven van het ministerie van Economische Zaken moeten wij zeggen dat
de initiatiefnemers door de herziening van artikel 3 daarin goed zijn geslaagd.
Zekerheid zal nooit worden verkregen, maar de herformulering zal waarschijnlijk
de toets van de kritiek kunnen doorstaan. De CDA-fractie heeft nota genomen
van de brief van de minister van Economische Zaken van 10 september jongstleden
waarin de minister schrijft dat hij, evenals de indieners, verwacht "dat het
risico op strijdigheid met het Europese recht (...) in overwegende mate is
weggenomen". Gezien de resultaten van het ambtelijk overleg met de Europese
Commissie en de genoemde brief van de minister van Economische Zaken verwacht
de CDA-fractie dat het voorliggende wetsvoorstel de toets van de Europese
regelgeving zal kunnen doorstaan.Tot slot nog een enkele opmerking over de prijsontwikkeling van schoolboeken.
Omdat de prijzen van schoolboeken niet onder de werking van het
wetsvoorstel vallen, zal ik er kort over zijn. Wij hebben kennisgenomen van
de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 30 juni
jongstleden aan de Tweede Kamer waarin de minister schrijft dat zij het beleid
ter beheersing van de schoolkosten (inclusief de prijzen van schoolboeken)
zal voortzetten. Ook schrijft de minister in die brief dat in het overleg
tussen de besturenorganisaties, de ouderorganisaties en schoolmanagers in
het voortgezet onderwijs de intentie is uitgesproken om voor 1 januari
2005 tot afspraken te komen tot het transparant en beheersbaar maken, zoals
dat tegenwoordig heet, van schoolkosten, inclusief prijzen van schoolboeken.
Bovendien merkt de minister op dat zij tot wetgeving zal komen als de genoemde
partijen voor 1 januari 2005 niet tot een dergelijke zelfregulering kunnen
komen.Ik kom terug op de woorden van de heer Dittrich tijdens de plenaire behandeling
van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer. Hij heeft opgemerkt dat de prijsontwikkeling
van schoolboeken kan worden betrokken bij de evaluatie die binnen vijf jaar
zal worden uitgevoerd als het wetsvoorstel eenmaal wet is geworden. Het gaat
mij om de evaluatie van de prijsontwikkeling van schoolboeken in verband met
de evaluatie van het wetsvoorstel eenmaal wet geworden zijnde.Ik wil twee vragen stellen. De eerste is gericht aan zowel de initiatiefnemers
als aan de staatssecretaris: zijn zij van oordeel dat de prijs van schoolboeken
moet worden betrokken bij de evaluatie van deze wet binnen vijf jaar? Indien
zij deze vraag bevestigend beantwoorden, is de volgende vraag gericht aan
de staatssecretaris: hoe verhoudt zich de evaluatie van de prijsontwikkeling
van schoolboeken binnen vijf jaar met het beleid van de minister van OCW omtrent
de beheersing van schoolkosten, inclusief de prijzen van schoolboeken? Om
het kort samen te vatten: het gaat mij vooral om de ontwikkeling van de prijzen
van schoolboeken, die zorgwekkend is. Wij zijn blij met het beleid van de
minister van OCW, maar omdat de heer Dittrich dit bij de behandeling ter sprake
bracht, doen wij dat nu weer. Hoe verhouden zich de evaluaties? Wij zien de
antwoorden met belangstelling tegemoet.De heer Van der Lans (GroenLinks):Voorzitter. Ik wil beginnen met een compliment aan de initiatiefnemers
voor de voortvarendheid en het elan waarmee zij tot nu toe te werk zijn gegaan.
De nota naar aanleiding van het verslag bereikte ons in recordtijd. Wij zitten
hier vaak maanden te wachten op een antwoord van de regering over belangrijke
zaken als de jeugdzorg, maar deze montere initiatiefnemers waren in staat
om binnen twee weken een antwoord te geven – we vergeven hun maar even
dat dit niet altijd to the point was.Nederland kent sinds 1904, dus al meer dan een eeuw, een vaste boekenprijs.
Met vaste regelmaat wordt deze ter discussie gesteld, maar juist daardoor
is deze in de afgelopen twintig jaar meer dan een simpel instrument geworden.
Hij hoort bij het progressieve erfgoed en in die zin kent dit wetsvoorstel
ook de juiste initiatiefnemers – zij het dat de hoofdindiener de laatste
tijd het politieke spoor een beetje bijster is geraakt, maar dat ter zijde.De vaste boekenprijs is een cultuurpolitiek instrument dat kansen biedt
aan boekenschrijvers die anders niet aan de bak zouden komen, zo wil althans
het verhaal. De vaste boekenprijs is een instrument van herverdeling: met
het grote geld van de bestsellers kunnen kleine, waardevolle en dus niet per
definitie rendabele cultuuruitingen mogelijk worden gemaakt. Die achtergronden
maken dat de vaste boekenprijs voor velen een soort totem of geloofsartikel
is geworden.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Ik vind het interessant dat u zegt: "zo wil althans het verhaal". Dat
is nu juist ons probleem: is het werkelijk ook zo dat het werk van jonge auteurs
erdoor wordt bevorderd?De heer Van der Lans (GroenLinks):Ik hoop van de initiatiefnemers helder antwoord op die vraag te krijgen.
Maar ik kan u verklappen dat de vaste boekenprijs op dat gebied in de afgelopen
eeuw behoorlijke prestaties heeft geleverd, daar hoeft u echt niet aan te
twijfelen. U heeft misschien wel een punt in het licht van de ontwikkelingen
van de afgelopen tien jaar, die deze vorm van kruissubsidiëring minder
geloofwaardig hebben gemaakt. Ik kom hier zo over te spreken, maar ik hoop
hierover ook van de initiatiefnemers te horen.De vaste boekenprijs groeide uit tot een symbool dat moest aantonen dat
cultuur niet kan worden overgelaten aan de wetten van de markt. Zelf heb ik
in de afgelopen jaren vele discussies over dit onderwerp mogen voeren. Tien
jaar geleden zag het er overigens niet goed uit voor de vaste boekenprijs;
met de komst van de Europese markt en de opkomst van het neoliberalisme leek
hij zijn beste tijd gehad te hebben. Er werd ook steeds harder geroepen dat
dit instrument de consument op kosten jaagde en dat het allemaal achterhaald
was. Het lukte echter niet om de verdediging te breken, niet in de laatste
plaats omdat er uit die landen waar de vaste boekenprijs was afgeschaft, weinig
goeds te melden viel. In Zweden, in menig opzicht een voorbeeld voor linkse
mensen en wensen, had het loslaten van de vaste boekenprijs de literatuur
weliswaar dichtbij het volk in de schappen van de supermarkt gebracht, maar
daarbij tegelijkertijd de nekslag gegeven aan menig boekhandel.Inmiddels zijn wij tien jaar verder en lijkt de aanval definitief afgeslagen.
De consensus dat de vaste boekenprijs behouden moet blijven en zelfs een wettelijke
verankering behoeft, is groter dan ooit. Het initiatiefwetsvoorstel wordt
door alle belangrijke organisaties uit de uitgeverijwereld en boekenwereld
juichend onderschreven. Zelfs de VVD meldde in de Tweede Kamer dat zij met
spijt moest tegenstemmen. Het is jammer dat mevrouw Van den Broek in haar
verhaal geen blijk heeft gegeven van enige spijt. Wij hebben wellicht nog
wat zendingswerk in deze Kamer te verrichten! Kennelijk is ook in liberale
kring het besef groeiende dat de wetten op het terrein van de cultuur niet
altijd zaligmakend zijn. En ook van de Consumentenbond, in 2002 nog een apert
tegenstander van dit wetsvoorstel, hoor je eigenlijk niets meer.De indieners verdienen dan ook niets dan lof. Ze zijn er in geslaagd om
de consensus over dit wetsvoorstel te organiseren en zelfs uit te bouwen.
Dat is – ere wie ere toekomt – vooral een verdienste van D66.
Want niet alleen toonde de heer Dittrich zich een even kundig als gedreven
hoofdverdediger van het wetsvoorstel, ook zijn partijgenoot Aad
Nuis, oud-staatssecretaris van Cultuur, toonde zich een hartstochtelijk ambassadeur
en lobbyist voor de vaste boekenprijs. Verder mogen wij staatssecretaris Van
der Laan ook niet vergeten, want zij werkte zeer coöperatief mee.Het was jammer dat D66-Europeaan Brinkhorst met zijn onbegrijpelijke brief
van begin september even roet in het eten gooide. Mijnheer Dittrich, dat was
toch echt een regiefoutje! Gelukkig zijn de lijnen bij D66 zo kort dat de
eenheid in de D66-gelederen alweer hersteld waren op het moment dat deze Kamer
aan de behandeling begon.Voorzitter. Tegen deze achtergrond durf ik bijna niet meer te zeggen dat
ik tocht nog enige bedenkingen heb tegen de vaste boekenprijs en dat het de
vraag is of de vaste boekenprijs ook echt dat effectieve, cultuurpolitieke
instrument is dat de initiatiefnemers ervan maken.Ik kreeg vorige week iemand aan de lijn die lucht had gekregen van mijn
bedenkingen en vroeg of mijn fractie van plan was om tegen te stemmen. Die
mogelijkheid was eigenlijk nog niet in mij opgekomen, maar ik kan iedereen
geruststellen: zo gek zullen wij het vandaag niet maken. Zo vaak komt het
immers niet voor dat een door mijn partij ondertekend initiatiefwetsvoorstel
de eindstreep haalt. Ik ken in ieder geval geen partijgenote die in de buurt
van het record van de heer Vermeend komt.Ik vind dat mogelijke bedenkingen een beter debat verdienen dan het debat
dat tot nu is gevoerd. Ook in de schriftelijke voorbereiding heb ik een aantal
contra-indicaties naar voren gebracht en ik moet zeggen dat de initiatiefnemers
daar een beetje mager mee zijn omgesprongen. Het antwoord kwam toch eigenlijk
neer op de vaststelling dat de vaste boekenprijs goed is, omdat nu eenmaal
bewezen is dat die goed is. Dat is wel het snelste antwoord – men had
kennelijk haast – maar ik denk niet dat het het beste antwoord is.Naar de mening van mijn fractie moeten wij wel degelijk discussiëren
over wat zich de laatste jaren in de boekenwereld, achter de gevel van de
vaste boekenprijs voltrekt. Als het waar is dat de ontwikkelingen in de praktijk
resulteren in een situatie die wij met de vaste boekenprijs nu juist willen
voorkomen, is het niet alleen de vraag of wij elkaar een illusie voorhouden,
maar nog interessanter is dan de vraag of er misschien ook andere instrumenten
denkbaar zijn om diversiteit en pluriformiteit te stimuleren.Ik las in de Handelingen dat er een Tweede-Kamerlid van de PvdA is geweest
die bij vijf boekhandels is nagegaan in welke categorie het boek van Boris
Dittrich "Een blauwe stoel in paars" wordt gerubriceerd. Is dat een wetenschappelijk
of een algemeen boek? Toen ik dat las, dacht ik dat ik dat beter moest kunnen.
Ik heb daarom een aantal kleine uitgeverijen gevraagd wat zij van de vaste
boekenprijs vinden. Dat leek mij iets relevanter. Hebben zij het idee dat
zij daardoor meer armslag krijgen, dat zij meer overlevingskansen krijgen
en dat zij een goede entree houden tot de boekhandels?Het antwoord was het over het algemeen tamelijk lauw. Stuk voor stuk meldden
ze me dat ze tien jaar geleden nog een hartstochtelijk voorstander waren van
de vaste boekenprijs, maar dat ze nu het idee hadden dat hier een gevecht
uit het verleden werd beslist. "Een overwinning in een vorige oorlog" meende
één van mijn zegslieden het te moeten noemen. De huidige oorlog
gaat niet over de vaste boekenprijs, maar over de kortingspercentages.Een belangrijke verandering van de laatste tien jaar is dat er een uitruil
op gang is gekomen van boekenafname en kortingsregelingen. Hierdoor wordt
het boekenaanbod steeds vaker bepaald in onderhandelingen tussen concernuitgevers
en boekhandelsketens als AKO, Bruna en Libris. Kleine uitgeverijen constateren
dat zij er hierbij nauwelijks aan te pas komen. Zij zijn simpelweg niet interessant
voor de grote ketens. De vaste boekenprijs betekent in deze situatie dat de
marges voor toonaangevende boekhandels het grootst zijn op de boeken waarvan
zij ook nog het meest verkopen. Minder courante boeken hebben voor boekhandels
de kleinste marge. Het systeem dat daarmee ontstaat, verleidt boekhandels
er vooral toe om op zeker te spelen en voor verkoopsucces te gaan. Zo ver
is het nog niet. Het aanbod in de doorsneeboekhandels – dan heb ik het
dus niet over de AKO- en Bruna-ketens – is groot, maar wij zijn wel
getuige van een ontwikkeling die in dit opzicht ondermijnend is en die drijft
op de vaste boekenprijs. Al mijn kleinere uitgeverijen melden dat zij moeilijker
aan de bak komen met hun uitgaven in de grote boekhandels en dat zij in toenemende
mate langs andere wegen, zoals internet, hun weg naar het publiek weten te
vinden. Dat is vanuit de optiek van de boekhandels ook logisch, want wie riskant
inkoopt, is de dief van zijn eigen portemonnee, zoals dat in Nederland zo
mooi heet. Maar weinigen in Nederland zijn daartoe langdurig bereid.Het zou allemaal nog verdedigbaar zijn als vervolgens binnen uitgeverijen
zichtbaar sprake zou zijn van kruisbestuiving. Helaas zien mijn vijf respondenten
daarvan weinig. Er zijn ook geen harde, empirische bewijzen die iets van zo'n
kruisbestuiving aantonen. Er zijn wel boeken die floppen, maar dat is dan
een economische miskleun en niet het gevolg van cultuurpolitieke goede bedoelingen.
Bij nogal veel uitgeverijen is het motto dat je veel moet schieten om een
keer te scoren. Dat zou ook zonder de vaste boekenprijs vermoedelijk wel gebeuren.
De laatste tien jaar is juist sprake van een forse schaalvergroting aan de
zijde van de uitgeverijen. Het effect daarvan is dat er grotere uitgeversconcerns
zijn gekomen waar bedrijfsmanagers de dienst uitmaken en waar steeds scherpere
winstmarges moeten worden gehaald. Laat ik het zo zeggen: uitgevers als Geert
van Oorschot worden met de dag zeldzamer. Vorige week maakte Meulenhoff, nog
niet zo lang geleden een van de meest respectabele uitgeverijen in dit land,
bekend dat zij met Prometheus zal moeten fuseren. Dat gebeurde onder druk
van Apax, de financieringsmaatschappij van PCM, die een beursgang aan het
voorbereiden is. Die maatschappij vond de financiële resultaten van Meulenhoff
te mager. Van Prometheus is bekend dat het een gehaaide uitgeverij is, waar
productieresultaten en winstcijfers het leidmotief zijn. Voor deze uitgeverij
is een boek in de allereerste plaats iets wat moet renderen. Geloof mij, een
directeur als Mai Spijkers heeft weinig op met begrippen als kruissubsidiëring.
Over de vaste boekenprijs zul je hem niet horen klagen. Daarmee kan hij uitstekend
uit de voeten. Misschien ben ik wantrouwend, maar zulke signalen stemmen mij toch een
beetje sceptisch. Ondanks het regime van de vaste boekenprijs is de tendens
in de boekenwereld er onmiskenbaar een in de richting van schaalvergroting
en winstmaximalisatie. Grote boekhandelketens en grote uitgeverijen spinnen
meer garen bij de vaste boekenprijs dan kleine uitgeverijen. Je krijgt dus
meer en meer de bekende gezichten op boeken die voor op de toonbank liggen.
Mart Smeets, Paul Rosenmöller, Boris Dittrich, Richard Krajicek, Rafael
van der Vaart: je kunt tegenwoordig al een biografie van iemand kopen als
hij zo ongeveer net uit de luiers is. Trouwens, twee van mijn kleine uitgeverijen
belden mij nog vlak voor dit debat met het verzoek of ik mevrouw Van Nieuwenhoven
kon polsen om bij hen haar biografie te publiceren. Zij hadden er zelfs al
een naam voor: Een kwart eeuw Den Haag. Ik zei dat een grote jongen hen waarschijnlijk
al voor zou zijn. De inhoud is dus niet het meest relevant. Het gaat om het
gezicht, de bekendheid, die het hem doet. Dat geldt natuurlijk niet voor de
biografie van mevrouw Van Nieuwenhoven.Kleinere uitgeverijen die geen boeken van grote namen kunnen uitbrengen,
worden steeds vaker bevangen door het idee dat hun productie min of meer als
boekhandelsdecorum dient voor de moneymakers in het hart van de boekhandel.
Zij vullen de tafels verderop in de uithoeken van de boekhandel of mogen de
schappen vullen. Om te overleven zien zij zich meer en meer genoodzaakt om
het publiek rechtstreeks te benaderen via bijvoorbeeld internet, mailings,
gespecialiseerde tijdschriften en doelgroepadvertenties; ik zei het zojuist
al. Sommige neigen ertoe daaraan de conclusie te verbinden dat voor hen de
vaste boekenprijs niet meer zo relevant is. Met hun uitgeverijen zou niet
veel gebeuren als de vaste boekenprijs zou worden afgeschaft. Of, zoals een
van hen het zei, ik denk dat prijsconcurrentie vooral zal optreden in het
toptiensegment van het boekenaanbod. Voor de rest zul je waarschijnlijk een
normalisering van de marges zien. Dat maakt het voor boekhandels en dus ook
voor uitgeverijen lonend om voorbij het brede bestsellerspubliek te kijken
naar specifieke doelgroepen. Er komt weer ruimte voor allerlei nicheboekhandels
en -uitgeverijen. Er valt voor de boekhandel een publiek te herwinnen van
kopers die zich niet zozeer laten leiden door prijsstelling, hypes en impulskoopgedrag,
maar door inhoudelijke affiniteit. Wellicht zou het aardig zijn als de indieners
mijn zegsman, de uitgeverij De Balie, van repliek dienen.De vraag waar het in mijn aarzelingen om draait, is of de vaste boekenprijs
nog wel beschermt wat het zegt te beschermen, namelijk variatie en pluriformiteit
in het boekenaanbod. Is het in de zich wijzigende machtsverhoudingen in de
boekenwereld nog steeds een adequaat middel? Ik zou het zeer op prijs stellen
als de heer Dittrich en zijn collega's daar vandaag wat uitvoeriger bij stil
zouden willen staan dan zij in de nota naar aanleiding van het verslag hebben
gedaan. Misschien zie ik spoken. Ik hoop het. Breedheid en pluriformiteit
zijn nog steeds kenmerken van Nederlandse boekhandels. Hoewel de stapels bestsellers
groeien en prominenter om aandacht vragen, is het nog steeds een genoegen
om in een boekhandel te zijn. Het aanbod is groot, sommigen spreken zelfs
van een overaanbod. Ik zou die term niet snel gebruiken. Hoe meer boeken er
zijn, hoe beter het is. Het feit dat dit het geval is, zou men de verdienste
van de vaste boekenprijs kunnen noemen.Wij zien echter tegelijkertijd sluipenderwijs die tendens tot schaalvergroting
en winstmaximalisatie. De vraag is of deze laatste tendens niet sterker is
dan de traditie die de laatste honderd jaar onder het regime van de vaste
boekenprijs tot stand is gebracht. De initiatiefnemers zullen vermoedelijk
antwoorden dat zij dat niet weten. Dat is ook de reden dat wij zullen monitoren
en evalueren. Wij gaan kijken of het werkt. Evalueren kan nooit kwaad. Ik
ben het met mevrouw Van den Broek eens dat er zo snel mogelijk moet worden
begonnen met monitoren.Ik wil het zelfs nadrukkelijker zeggen. Ik vind dat de initiatiefnemers
en de verantwoordelijke staatssecretaris het bestaan van de vaste boekenprijs,
waar de gehele officiële boekenbranche nu zo over te spreken is, materieel
moeten koppelen aan het bestaan van pluriformiteit en variatie in het boekenaanbod.
Dat gebeurde in het oorspronkelijke wetsvoorstel, zij het enigszins cryptisch,
in artikel 12. Daarin stond dat een uitgever bij het vaststellen van handelsmarges
en overige verkoopvoorwaarden rekening had te houden met de inspanningen van
de boekverkoper om een ruim en gevarieerd aanbod in stand te houden. Hoe dat
verder moest, stond er niet bij. Feit was echter dat het hele uitgeverijwezen
over dit artikel heen viel.Vandaar dat vermoedelijk de kwestie van pluriformiteit nu is doorgeschoven
naar een AMvB. De initiatiefnemers zeggen in de nota naar aanleiding van het
verslag dat deze nog steeds dezelfde geest moet ademen of intentie heeft als
de oorspronkelijke tekst van artikel 12. Ik ben daarom heel benieuwd naar
die AMvB. Ik vraag aan de staatssecretaris of deze AMvB er komt en, zo ja,
hoe ik mij die moet voorstellen. Hoe gaat de staatssecretaris bevorderen dat
de pluriformiteit van het assortiment een rol speelt in de handelsbetrekkingen
tussen de uitgeverijen en de boekverkopers? Hoe dwingend wordt deze AMvB en
aan wat voor soort regels moet worden gedacht?Eerlijk gezegd denk ik dat die AMvB er nooit zal komen, maar misschien
ben ik te pessimistisch. Ik kan mij simpelweg weinig voorstellen bij sturingsinstrumenten
die mede de handelsmarges bepalen op basis van een breed assortiment. Daar
kom je, zo vrees ik, nooit uit. Maar ik laat mij graag door de staatssecretaris
overtuigen. Immers, als zo'n instrument, zo'n algemene maatregel van bestuur,
er niet komt, is het eigenlijk ook niet goed, want in feite wordt de wet dan
enigszins een zwaktebod. Wij hebben dan wel het instrument, de vaste boekenprijs,
maar verder hebben wij niets voorhanden om af te dwingen dat het doel, een
pluriform aanbod, ook echt wordt bereikt. Daar zal de Algemene Rekenkamer
niet vrolijk van worden. Wij hebben dan immers wel de vaste prijs, met alle
lusten van dien, maar geen wettelijk middel om de branche ook aan de lasten
van de vaste boekenprijs te houden.Voorzitter. Ik rond af. Ik heb een heleboel zaken niet besproken; dat
hebben mijn collega's gedaan. Wij zullen dit wetsvoorstel steunen en dat doen
wij ook met overtuiging. Onder het regime van de vaste boekenprijs hebben
wij in Nederland een boekencultuur waar wij trots op mogen zijn en dat verdient
ook wettelijke verankering, maar er is een aantal contra-indicaties.
Ouderwets uitgedrukt zou je kunnen zeggen dat het kapitalisme een aantal listen
heeft verzonnen en daarmee de nobele cultuurpolitiek te slim af dreigt te
zijn. Dat zou kunnen betekenen dat achter de vaste boekenprijs toch de ontwikkeling
wordt ingezet die wij juist met de vaste boekenprijs willen voorkomen. Dat
is waar de kleine uitgeverijen die ik heb gesproken, ook voor vrezen. Het
betekent dat wij met de aanneming van deze wet niet zozeer een tijdperk van
langdurige discussie afsluiten, maar een nieuw tijdperk beginnen, een tijdperk
dat vraagt om verdere verrijking en verdieping van het instrumentatrium om
het brede cultuurpolitieke doel dat wij met deze wet beogen, daadwerkelijk
te bereiken. Misschien is dat nog wel lastiger dan het wettelijk vaststellen
van een vaste boekenprijs. Wij zullen dan ook, zo zeg ik met de heer Van Middelkoop,
de komende 100 jaar nog met dit onderwerp bezig blijven.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 15.15 uur tot 16.00 uur geschorst.De voorzitter:Ik deel aan de Kamer mede dat op 11 oktober jongstleden de geannoteerde
agenda met bijlagen is ontvangen van de JBZ-Raad van 25 en 26 oktober
2004. Bij vier ontwerpbesluiten op de agenda wordt instemming gevraagd van
de Kamer.De bijzondere commissie voor de JBZ-Raad heeft zich heden beraden over
deze ontwerpbesluiten en adviseert de Kamer in te stemmen met de ontwerpbesluiten
geagendeerd onder de nummers 2a en 2b.Instemming wordt onthouden bij de volgende agendapunten: -
B6, wegens de motie-Jurgens;- GC2, wegens het aanbieden van een Engelstalige
ontwerptekst. Voorts wenst de commissie de definitieve teksten af te wachten.Ik stel voor, dit advies te volgen.Daartoe wordt besloten. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20042005-16-29.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl