Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Algemene Nabestaandenwet (wijziging overgangsrecht alsmede enkele technische aanpassingen (24693)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 1904-1913

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

02-07-1996

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 38, pagina 1904-1913

02-07-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24693Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting behandeling wetsvoorstellen: Opheffing van het adviesstelsel in zaken van algemeen verbindende voorschriften en beleid van het Rijk (Herzieningswet adviesstelsel) (24232); Algemene regels voor de advisering in zaken van algemeen verbindende voorschriften of te voeren beleid van het Rijk (Kaderwet adviescolleges) (24503)Pagina 1865-1877
Voortzetting behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet voorkeursrecht gemeenten (24235)Pagina 1890-1902
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de bevordering van de kwaliteit en de studeerbaarheid van het onderwijs (24619)Pagina 1878-1886
Voortzetting behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs en de Tijdelijke wet bekostiging nieuwe basisscholen inzake vereenvoudiging van het bekostigingsstelsel voor het basisonderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs (vereenvoudiging Londo) (23636)Pagina 1924-1928
38ste vergadering; 2 juli 1996Pagina 1865-1865
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Algemene Nabestaandenwet (wijziging overgangsrecht alsmede enkele technische aanpassingen (24693)Pagina 1904-1913
Stemming over het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs, alsmede de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de decentralisatie van de huisvestingsvoorzieningen (24455)Pagina 1902-1904
Voortzetting behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de bevordering van de kwaliteit en de studeerbaarheid van het onderwijs (24619)Pagina 1913-1924
Noot bij Behandeling wetsvoorstel Wijziging Algemene nabestaandenwet (wijziging overgangsrecht alsmede enkele technische aanpassingen) (24693)Pagina 1937-1939
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs en de Tijdelijke wet bekostiging nieuwe basisscholen inzake vereenvoudiging van het bekostigingsstelsel voor het basisonderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs (vereenvoudiging Londo) (23636)Pagina 1886-1890
Voortzetting behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene nabestaandenwet (wijziging overgangsrecht alsmede enkele technische aanpassingen) (24693)Pagina 1928-1936

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 60 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van: 
 
 het wetsvoorstel Wijziging
van de Algemene Nabestaandenwet (wijziging overgangsrecht alsmede enkele technische
aanpassingen (24693).
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik verzoek de leden op voorhand, zich zoveel mogelijk tot het onderwerp
te beperken dat met dit wetsvoorstel aan de orde komt. Ongetwijfeld kan deze
behandeling een aanleiding vormen om te komen tot brede beschouwingen over
de wet die gewijzigd wordt en niet over de wijziging van die wet alleen. De
mogelijkheid dat dit gebeurt, zou ik zoveel mogelijk willen beperken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Leeuwen (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik zal trachten, zoveel mogelijk aan uw verzoek
tegemoet te komen maar ik zal wèl de achtergrond moeten schetsen, van
waaruit wij deze wetswijziging benaderen.
 
 De behandeling van de Algemene nabestaandenwet werd op 20 december 1995
in deze Kamer door de fractie van het CDA afgesloten met een stemverklaring,
die nogmaals haar bezwaren tegen het wetsontwerp samenvatte. Nog korter weergegeven,
kwamen deze hierop neer: 
 
 
 - binnen de volksverzekering die de Algemene
nabestaandenwet beoogt te zijn en die derhalve een basisuitkering ofwel een
bodemvoorziening voor iedereen, die het risico loopt, dient te garanderen,
wordt de volstrekte uitsluiting van bepaalde categorieën nabestaanden
afgewezen;
 
 
 - in het kader van het overgangsrecht dienen de rechten,
dat wil zeggen de uitkeringsrechten van bestaande gevallen, op basis van het
beginsel van rechtszekerheid te worden gehandhaafd. Dit aspect heb ik straks
nodig;
 
 
 - de termijnen om door middel van werk of anderszins, bijvoorbeeld
verzekeringen, inkomen te kunnen verwerven zijn té kort. De fractie
van het CDA betwijfelt bovendien sterk of deze mogelijkheden er zijn voor
oudere nabestaanden en mensen met een slechte gezondheid. U zult nog wel merken,
voorzitter, hoezeer dit van belang is;
 
 
 - de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
komen onder zware druk te staan.
 
 
 
 Mijnheer de voorzitter! Dat was ons standpunt op het moment dat reeds
bekend was dat het kabinet op verzoek van deze Kamer de invoeringsdatum drie
maanden zou opschuiven en in beperkte mate tegemoet zou komen aan de verlangens
van de coalitiepartijen om voor nabestaanden met een inkomen in verband met
arbeid een vrijlatingsregeling te maken op het niveau van 50% van het minimumloon.
Toegegeven, dit was een verbetering maar niettemin bleef het resultaat voor
mijn fractie niet aanvaardbaar. Het kabinet was en is een weg opgegaan, die
de fractie van het CDA maar ook andere fracties niet wilden opgaan.
 
 Dit alles leidt er uiteraard niet toe, dat de thans voorliggende verbeteringen
niet door ons zullen worden gesteund. Integendeel! Elke verbetering, elke
verzachting van de veelszins harde maatregelen zullen wij in het belang van
de huidige en toekomstige nabestaanden omarmen. Voorts zullen wij, voor zover
dit in ons vermogen ligt, doorgaan met nog verdergaande toezeggingen, mogelijk
verbeteringen, te bewerkstelligen.
 
 Dit brengt ons allereerst tot het overgangsrecht voor degenen met inkomen
in verband met arbeid. Eén derde van het meerdere boven de 50% van
het minimumloon zal alleen gelden voor inkomen uit arbeid en niet voor inkomen
in verband met arbeid. Deze beslissing heeft te maken met het aanmoedigen
van het participeren op de arbeidsmarkt. Eerlijk gezegd hadden wij erop gehoopt –
het heeft lang genoeg geduurd: het kabinet zou toch zo snel mogelijk een wetsvoorstel
voorbereiden? – dat het kabinet zich intussen had gerealiseerd dat zijn
visie om toch een zeker onderscheid te handhaven, niet rondliep en in feite
in strijd was met andere beleidsuitgangspunten zoals het reïntegratiebeleid
met betrekking tot gedeeltelijk arbeidsongeschikten. Ook al zou een hogere
vrijlating niet stimulerend kunnen werken, zelfs een zeker ontmoedigingseffect
kunnen hebben, er is hoe dan ook een verplichting tot bemiddeling naar arbeid.
Dan móet het reïntegratiebeleid wel kunnen leiden tot positieve
resultaten. De minister zal het met mij eens zijn, dat dit geenszins het geval
is.
 
 Het ontmoedigingseffect is in beide situaties – uit arbeid en in
verband met arbeid – evenzeer, soms zelfs meer, gelegen in bijkomende
zaken, zoals de kosten van vervangende verzorging. Overigens beoogde de VUT'er
toch – op vrijwillige basis – voor anderen de weg naar arbeidsparticipatie
te openen, maar deze wordt hiervoor nu ook gestraft.
 
 Er is echter nog een ander aspect dat ons veel meer zorgen baart, te weten
het bagatelliseren van de omvang van de problematiek bij het handhaven van
een onderscheid dat, op basis van het honoreren van oude aanspraken, naar
onze overtuiging niet had mogen worden gemaakt. Hoe groot is de groep die
bij een vrijstelling van 50% en 1/3 van het meerdere baat zou hebben gehad?
Het is opvallend, dat hierover nog steeds geen helderheid is verschaft.
 
 Mevrouw Van der Stoel van de VVD-fractie heeft in de Tweede Kamer tot
driemaal toe deze kwestie aan de orde gesteld. Allereerst in de schriftelijke
ronde. De vraag is toen niet beantwoord. Tijdens de mondelinge behandeling
heeft zij eerst uit de Handelingen van de Eerste Kamer geciteerd en later
daarnaar nogmaals verwezen.
 
 Het citaat luidde: "Mevrouw Van Leeuwen vraagt naar de kosten van het
gelijkstellen van inkomsten in verband met arbeid en inkomsten uit arbeid
in het kader van de vrijstellingsregeling. Die kosten zouden in 1998 neerkomen
op 150 mln.". Mevrouw Van der Stoel voegde hieraan toe: "De staatssecretaris
zegt in de schriftelijke voorbereiding van dit wetsvoorstel: 150 mln. heb
ik niet genoemd. Het lijkt mij zuiver om dit citaat uit de Handelingen van
de Eerste Kamer voor te leggen. Het is nuttig, als de staatssecretaris er
in dit debat nog op ingaat."
 
 Mevrouw Van der Stoel heeft na een nieuwe interventie, in tweede termijn,
een antwoord gekregen dat uitblonk door onhelderheid, om geen zwaardere term
te gebruiken. Ik moet helaas, mijnheer de voorzitter, nu wel uitvoerig citeren,
overigens uit het ongecorrigeerde stenogram. De staatssecretaris zegt dan:
"Ik begin met de laatste vraag van mevrouw Van der Stoel. Er zit een verschil
in de manier waarop je de gelijkstelling van de behandeling van inkomsten
uit arbeid en inkomsten in verband met arbeid beziet. Voor een niet onbelangrijk
deel is het verschil in financiële consequenties te verklaren uit het
feit dat de regeling die we getroffen hebben voor respectievelijk inkomsten
uit arbeid en inkomsten in verband met arbeid, verschilt. Derhalve treden
niet onaanzienlijke financiële consequenties op. Ik hoop dat ik haar
vraag heb beantwoord."
 
 In wezen is dit geen direct antwoord op de vraag – ik druk het nu
zacht uit, mijnheer de voorzitter – maar het is wel de aanduiding dat
het om een niet onaanzienlijk verschil, ± 115 mln., gaat en dat kan
dan alleen maar zitten in 1/3 van het meerdere. Uiteraard kan de CDA-fractie
deze zaak nu niet onbesproken en niet weersproken laten. Het is immers van
tweeën één: òf de groep van nabestaanden met een
hogere WAO- of andere uitkering is in omvang veel groter en gelijkstelling
van beide vrijlatingsregelingen vergt een substantieel bedrag van 150 mln.;
òf de kosten voor de volledige gelijkstelling zijn bewust hoog opgevoerd
om een beperktere vrijlating te rechtvaardigen.
 
 Beide veronderstellingen – ons is tot dit moment geen andere conclusie
gelaten – zijn kwalijk en werken ook op een verschillende manier uit.
De omvang van de problematiek van de beperktere vrijlatingsregeling voor inkomen
in verband met arbeid werd in deze Kamer immers niet hoog ingeschat. Ik herinner
aan de woorden van de heer Heijmans. Het kan ook nog zijn – dat wil
ik best veronderstellen – dat hier sprake is van een vergissing. Maar
waarom deze dan in de Tweede Kamer niet ronduit toegegeven? Drie termijnen
zijn hiervoor toch wel voldoende?
 
 Mijnheer de voorzitter! De CDA-fractie wordt en is al meer, in debatten
over de sociale zekerheid, geconfronteerd met uitspraken die later door de
feiten zijn achterhaald. Juist in zaken waar de belangen van de burgers rechtstreeks
in het geding zijn, is uiterste zorgvuldigheid geboden. In ieder geval gaan
wij ervan uit, dat tijdens dit debat deze zorgvuldigheid wel zal worden betracht
en dat deze tot een weergave van de juiste feiten zal leiden. Tenslotte betreurt
de CDA-fractie het ook, dat zo lange tijd onduidelijkheid is blijven bestaan
over de groeperingen die onder het Inkomens- en samenloopbesluit ANW zouden
vallen wat inkomen in verband met arbeid betreft. Ik noem een voorbeeld. Artikel
7, lid 1, geeft hierover wel duidelijkheid wat de VUT-regelingen betreft,
waarover lange tijd onzekerheid bestond. Het zal met betrekking tot dit onderdeel
duidelijk zijn, dat de CDA-fractie hieraan wel steun zal geven, maar de gekozen
uitwerking nog steeds onjuist vindt.
 
 De tweede aanpassing in het kader van het overgangsrecht is een honorering
van een uitdrukkelijk verlangen vanuit de Tweede Kamer. Gepleit werd voor
een overgangsregeling voor die gevallen, waarin sprake is van onverzekerbaarheid
van het overlijdensrisico van terminale patiënten, in de loop van de
behandeling toegespitst op de groep geboren na 1 januari 1950 en vóór
1 juli 1956. Uiteindelijk is gekozen voor een overgangsregeling voor drie
jaren – van 1 juli 1996 tot 1 juli 1999 – dat wil zeggen beperkt
in de tijd, waarbij de clausule van onverzekerbaarheid niet hard behoeft te
worden gemaakt. Op zich is ook deze aanpassing een verbetering, zelfs een
royalere dan gevraagd, om uitvoeringstechnische moeilijkheden te voorkomen.
Hierover is overigens het laatste woord nog niet gesproken. Over dit soort
kwesties kom ik in een ander verband nog wel eens te spreken.
 
 Een verbetering dus, maar toch wel weer één die de nodige
vragen oproept. Ook na 1 juli 1999 kunnen zich sterfgevallen voordoen onder
de zieke partners in de terminale fase. Bovendien wordt door de nu gekozen
vorm, de directe koppeling met de oude AWW, in feite ook onrecht aangedaan
aan de groep weduwen zonder kinderen, die op een tijdelijke uitkering aangewezen
waren. Ook zij kunnen een partner hebben die in dezelfde omstandigheden verkeert.
Afhankelijk van hun leeftijd waren zij altijd minimaal van een uitkering van
6 maanden en maximaal van 19 maanden verzekerd. Bij een overlijden na 1 juli
1996 zal voor hen de situatie dubbel pijnlijk zijn en zeker tot grote emoties
leiden.
 
 Mijnheer de voorzitter! Dit brengt ons tot de onverzekerbare risico's
in algemene zin. Er zal immers altijd een groep zijn, waarvoor het ANW-gat
niet te repareren valt. De CDA-fractie denkt hierbij vooral ook aan de chronisch
zieken en de grote gezondheidsrisico's, die niet kunnen voldoen aan de gevraagde
medische waarborgen, maar ook aan het zich niet kunnen verzekeren tegen een
toekomstig verlies aan inkomen, vanwege de hoge premies en/of het niet mogelijk
zijn van een collectieve regeling. Niet in de laatste plaats denken wij hierbij
aan de kleine zelfstandigen. Zij zijn immers, zoals het er nu naar uitziet,
veelszins aangewezen op individuele regelingen, zodat zij naar verhouding
de zwaarste tol moeten betalen. Na alle veelbelovende woorden van het kabinet
tijdens het onlangs gehouden MKB-congres kan dit toch niet de bedoeling zijn?
Geen lastenverlichting, maar lastenverzwaring?
 
 Mijnheer de voorzitter! Vele nabestaanden – 39.600 weduwen en 19.500
weduwnaars – zullen op 1 januari 1998 te maken krijgen met de daadwerkelijke
gevolgen van de inkomenstoets en kunnen zelfs aanzienlijk in inkomen achteruitgaan.
Het zicht op de werkelijke mogelijkheden tot herverzekering ontbreekt ons
echter tot op dit moment in vele opzichten. Eens te meer blijkt, dat de door ons getrokken conclusie juist was dat de termijnen om door
middel van werk of anderszins, bijvoorbeeld verzekeringen, inkomen te kunnen
verwerven, te kort zijn. Trouwens, allerwegen is toch aangegeven dat er meer
tijd nodig was voor een adequate overschakeling. Waarom de zo positief bedoelde
brief van het CNV en de signalen uit het veld niet aangegrepen om, gelet op
de actuele situatie, bij de wetswijziging alsnog de invoeringsdatum te verschuiven?
Ook in dit opzicht vraagt de fractie van het CDA zich af, wat de feitelijke
betekenis is van de op pagina 9 van de nota naar aanleiding van het verslag
verstrekte informatie, met als conclusie: "Al met al kan worden gesteld dat
op betekenende schaal contracten tot stand zijn gekomen en naar verwachting
nog zullen komen, waarbij ook voor in beginsel moeilijke of niet verzekerbare
werknemers van een aanvullende verzekering sprake zal zijn." "Op betekenende
schaal" duidt op of suggereert een positief resultaat. Mogelijk is één
van de verklaringen van Van Dale beter: "zoveel waarde hebben als de bepaling
aangeeft"! Dat klinkt enigszins cynisch, het is ook als zodanig bedoeld.
 
 Het zal wel aan ons liggen, mijnheer de voorzitter, maar de ons ter ore
gekomen en ter beschikking gestelde informatie geeft toch een behoorlijk ander
beeld te zien. Weliswaar is er sprake van hoge activiteit in de markt, maar
die heeft toch nog lang niet overal geleid tot de gewenste resultaten. Nog
het meest positieve beeld is te vinden bij de bedrijfspensioenfondsen, waar
metterdaad op enigszins betekenende schaal – ik doe het kabinet volstrekt
recht – contracten zijn afgesloten, zij het dat verschillende contracten
slechts een tijdelijke regeling betreffen. Die constatering is niet onbelangrijk.
Hieraan is soms gekoppeld – ik neem als voorbeeld de Detam – een
fundamentele discussie in de nabije toekomst over het nabestaandenpensioen
als zodanig.
 
 Van de 24 bedrijfspensioenfondsen die PVF Nederland uitvoert, heeft zich
er nog slechts één voor een verzekering gemeld, volgens de heer
Van de Belt, directeur van pensioenuitvoerder PVF Nederland in het Financieele
Dagblad van 27 juni jongstleden. Het Verbond van Verzekeraars is eveneens
zeer actief, maar er is een langere periode nodig, zo heeft men mij verteld,
om van een positief beeld te kunnen spreken; het aanvankelijk optimisme is
dan ook weer weggeëbd. Bovendien vragen wij ons af, of de geboden verzekeringen
wel altijd aansluiten op het ANW-gat als zodanig. Ons bereiken in toenemende
mate geluiden en voorbeelden, dat er sprake is van oververzekering of dubbele
dekking. Dat kan toch niet de bedoeling zijn geweest?
 
 Ten slotte als derde koepel het OPF. Zeer onlangs bereikte ons een afschrift
van een brief aan de bij de OPF aangesloten pensioenfondsen, die zeker niet
de indruk wettigt, dat op betekenende schaal contracten zijn of zullen worden
afgesloten. Acht de minister de in de nota naar aanleiding van het verslag
getrokken en door mij geciteerde conclusie dan niet prematuur, zeker ook waar
het de moeilijk of niet verzekerbare werknemers betreft? Dit te meer daar
ook verzekeraars en pensioenfondsen zelf in niet mis te verstane bewoordingen
het in de brief van het CNV geschetste beeld bevestigen: de bewustwording
rond het nabestaandenpensioen is traag op gang gekomen, mede door het gebrek
aan voorlichting door de overheid alsof "die zich geneert voor de besluitvorming".
Ik citeer nu wederom uit het Financieele Dagblad van 27 juni jongstleden.
Waarvan akte!
 
 Mijnheer de voorzitter! Niet de procedure van de door ons bepleite novelle
is gevolgd, maar de toezegging van snelle indiening van de beoogde wijzigingen
is aanvaard, in combinatie met stemmingen nog op 20 december, om dan ook met
de voorlichtingscampagne te kunnen starten! Helaas, hoe bedrogen zijn we uitgekomen
tot schade van de nabestaanden. Eerst op 13 mei jongstleden is de voorlichtingscampagne
over deze uitermate moeilijke materie gestart! Het onderzoek van de Consumentenbond,
dat ons vandaag is aangereikt, liegt er ook niet om: 90% van de kostwinners
zou zich niet hebben bijverzekerd! Welk commentaar heeft de minister hierop
en op de andere conclusies?
 
 Ook de door mijn collega's van de coalitiepartijen bevochten tijdwinst
van drie maanden is niet omgezet in constructief overleg met verzekeraars
en pensioenfondsen.
 
 Mijnheer de voorzitter! Nu de Algemene nabestaandenwet toch in werking
is getreden en uitstel derhalve niet meer mogelijk is, rest ons slechts een
klemmend beroep op de minister te doen om de voorlichting en het overleg te
intensiveren, de feitelijke situatie – zeker rond de onverzekerbare
risico's en kleine zelfstandigen – zo goed mogelijk in beeld te brengen,
van dag tot dag de ontwikkelingen te volgen en maatregelen voor te bereiden,
opdat aan de hand van de evaluatie zaken kunnen worden gedaan. Het is ons
opgevallen, dat de in de Tweede Kamer gestelde vraag over het in het leven
roepen van een waarborgfonds onbeantwoord is gebleven. Wil de minister deze
gedachte of andere oplossingen alsnog in positieve zin overwegen?
 
 Mijnheer de voorzitter! Het is in feite te gek voor woorden, dat deze
Kamer in een zo korte tijd deze wetswijziging moet behandelen. En dat terwijl
er toch sprake is van veel meer dan uitsluitend een technische wijziging.
Zo is het Inkomens- en samenloopbesluit ANW van een hoge moeilijkheidsgraad;
zorgvuldige bestudering is terdege noodzakelijk, omdat de Tweede Kamer dit
besluit zelfs niet meer inhoudelijk bij het wetsvoorstel heeft kunnen betrekken.
Het is ons een raadsel waarom dit noodzakelijk was en hier moet wel gelden
"eens maar liefst nooit weer". Alleen ter wille van de weduwen, die evenals
de uitvoeringsorganisaties recht hebben op duidelijkheid, zijn wij hiertoe
bereid geweest. Dat brengt ons ten slotte wel tot enige vragen van technische
aard die anders bij een plenaire behandeling niet zouden behoeven te worden
gesteld.
 
 Het Inkomens- en samenloopbesluit roept metterdaad vragen op. Het is dan
ook een goede zaak dat deze alsnog schriftelijk konden worden voorgelegd.
Na de beantwoording door de minister hedenmiddag, blijft bij mij nog een vraag
leven. De twee andere vragen zijn overigens tot tevredenheid beantwoord. De
vraag die nog speelt is of de term "opbrengst van arbeid" die in het oude
inkomensbesluit wel voorkwam, nu niet beter had kunnen worden vervangen door
het meer ingeburgerde begrip "inkomen uit arbeid" ter onderscheiding van het
begrip inkomen in verband met arbeid. 
 
 Een toch wel zeer aangelegen punt is de toelichting op het begrip huishoudwezen.
Van meet af aan bestond hierover verwarring. De nadere toelichting in de nota
naar aanleiding van het verslag heeft opnieuw onduidelijkheid geschapen, met
name door de zinsnede "nadrukkelijk is niet bedoeld samenwonen met een broer
of zus (eveneens wees, ongeacht hun leeftijd)".
 
 Ik wil het gestelde als volgt samenvatten en daarbij aangeven hoe ik de
bepaling zie. Onder huishoudwezen wordt datgene verstaan wat in artikel 26,
lid 2c, is geregeld. Als je aan het gestelde daarin voldoet, kom je voor een
uitkering in aanmerking. Een huishoudwees die met een ander gaat samenwonen,
valt onder de wijziging van artikel 71, lid 3. Blijft gelden, dat het begrip
samenwonen iedere keer in oneigenlijke zin wordt gebruikt. Het lijkt mij noodzakelijk
dat de minister in deze discussie volstrekte duidelijkheid schept en zegt
wat nu exact zijn uitleg wordt. Die interpretatie zal dan ook door de uitvoeringsorganisatie
moeten worden gevolgd. Hier laat ik het wat dit punt betreft bij.
 
 Kortheidshalve wil ik andere opmerkingen als volgt samenvatten: uit praktijkvoorbeelden...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Mevrouw Van Leeuwen, ik moet u onderbreken. U had vijftien minuten spreektijd
opgegeven. U heeft inmiddels eenentwintig minuten verbruikt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Leeuwen (CDA):
 
 Ik had mijn opgegeven spreektijd al gecorrigeerd en die op twintig minuten
gesteld.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Inmiddels hebt u tweeëntwintig minuten verbruikt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Leeuwen (CDA):
 
 Maar vanmiddag hebben wij nog een stuk gekregen, mijnheer de voorzitter.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik denk aan uw collegae, maar ook aan uzelf. We beginnen anders pas om
een uur of half twaalf vanavond aan de tweede termijn.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Leeuwen (CDA):
 
 Ik ben over anderhalve minuut klaar, mijnheer de voorzitter.
 
 Kortheidshalve wil ik de andere opmerkingen als volgt samenvatten: uit
praktijkvoorbeelden is ons gebleken dat interpretaties van wetteksten kunnen
verschillen en vragen kunnen oproepen. Collega's zullen hier zeker voorbeelden
van geven. Kan en wil de minister bevorderen, dat er een eenduidige uitleg
komt, die voor de burger duidelijk is en die door de uitvoeringsorganisatie
kan worden gevolgd?
 
 Ten slotte: de verwarring is groot, ook rondom de harde werkelijkheid
van door ons zelf genomen besluiten. Per 1 augustus aanstaande zal het wetsvoorstel
"boete en maatregelen" in werking treden. De uitvoeringsorganisatie is geen
speelruimte gelaten voor versoepeling. Deze kan alleen door de overheid worden
geschapen. Is de minister bereid om, gelet op de ingewikkeldheid van de materie,
de niet toereikende voorlichting tot dusverre en de samenloop met het aangescherpte
sanctiebeleid, met de uitvoeringsorganisatie, in dit geval de SVB, te overleggen
over een soepele benadering gedurende de komende periode? Dit zou bijvoorbeeld
kunnen door uitstel tot 1 januari 1997, het moment waarop ook de gemeenten
het aangescherpte sanctiebeleid moeten uitvoeren.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):
 
 Voorzitter! Wij hebben in december 1995 de Algemene nabestaandenwet gekwalificeerd
als een ijskoude benadering van een bezuinigingsprobleem. Wij zijn toen geëindigd
met te zeggen dat het een pijnlijk besluit was, dat ons pijn deed en dat ons
waarschijnlijk pijn zou blijven doen. De brieven en de vele telefoontjes die
wij de laatste dagen hebben gekregen, hebben dat meer dan duidelijk gemaakt.
De wet is echter gisteren ingegaan. Ik wil vandaag dan ook niet de indruk
wekken dat wij die pijn kunnen wegnemen, want de wet is in werking. Wij hebben
de regering hier in de Kamer twee punten afgedwongen. De regering heeft die
twee punten opgenomen in een wetswijziging. Dat is geen novelle, zoals men
in de Tweede Kamer ten onrechte meent, maar een hier toegezegde wijziging
waarvoor de regering zelf met een wetswijziging is gekomen. Die twee punten
zijn redelijk goed gedekt.
 
 Het eerste punt betreft mensen die niet meer kunnen werken en die in hun
inkomensachteruitgang harder gepakt werden dan mensen die niet meer kunnen
werken omdat zij al VUT'er of een vrij behoorlijk percentage WAO-gerechtigde
zijn. Dat is aangepast, maar niet afdoende, vinden wij achteraf. Ik ben erg
benieuwd naar het antwoord dat de minister dadelijk gaat geven op de vraag
die mevrouw Van Leeuwen heeft gesteld over de berekeningen. Ik laat dat punt
verder rusten.
 
 Het tweede punt betreft mensen die zich niet kunnen verzekeren, omdat
hen als partner een dergelijke ziekte reeds heeft getroffen waardoor zij eenvoudig
onverzekerbaar zijn. Die zijn in de wandel de "terminalen" gaan heten. Ik
begrijp dat de regering een oplossing heeft gevonden die er nu voorlopig toe
leidt dat er een termijn van drie jaar staat. In die drie jaar houdt het denken
niet op. Het betreft mogelijk een vrij grote groep, waarvan nu al vaststaat
dat die niet kan worden verzekerd, niet omdat de premie te hoog is, maar omdat
er een vrijwel niet te verzekeren risico is ingetreden. Ik neem aan dat, als
hen het noodlot van sterven over drie jaar nog niet heeft getroffen, wij dat
niet eenvoudig kunnen afdoen met: ja, maar de partner wist het al; die kon
dus werk vinden. Dat is niet in alle gevallen mogelijk. Ik neem aan dat wij
op een ander moment daarop kunnen terugkomen, als toch blijkt dat het denken
doorgaat en dat deze groep groter is dan wij aanvankelijk wellicht dachten.
Wetswijzigingen zijn immers mogelijk, ook als een wet al is ingegaan.
 
 Voorzitter! Ik wil een paar dingen zeggen over de voorlichting en over
het inkomensbesluit. Ondanks – misschien moet ik wel zeggen "dankzij" –
de voorlichting zijn er veel onduidelijkheden ontstaan. Ik heb nog schriftelijke
vragen kunnen stellen over wat er nu verstaan moet worden onder artikel 3
van het inkomensbesluit. Mag ik vaststellen dat het klip en klaar is en dat
er later ook niet aan getornd zal worden dat, als je het ANW-gat verzekert –
dat is in principe geen bovenwettelijke uitkering, want bovenwettelijk was
nu juist boven de oude AWW – dit nooit tot wegtoetsen zal kunnen leiden?
Dan krijg je het Droste-verpleegsterseffect: je verzekert iets wat
vervolgens wordt weggetoetst, wat je weer moet verzekeren en wat dan weer
wordt weggetoetst. Dat kan toch nooit de bedoeling zijn? Mag ik het antwoord
zo lezen dat de regering op geen enkele manier zal overwegen om dat ooit te
doen?
 
 Het andere punt dat volstrekt onduidelijk is, is de 30% minimumloon voor
degenen die vóór 1941 zijn geboren. Als wij kijken naar de bruine
folder van de SVB, naar de wettekst en naar een andere folder van de SVB,
dan is dat niet duidelijk voor de mensen die het betreft. Daarom herhaal ik
een paar vragen daarover. Als je vóór 1941 bent geboren, heb
je dan altijd een blijvend recht op 30% van het minimumloon? Geldt dat alleen
tot 1998 of geldt het voor alle mensen in die groep tot aan hun AOW, onafhankelijk
van het feit of men eventueel gaat samenwonen of trouwen? Ik hoor hierover
verschillende interpretaties. Ik denk dat wij dat niet kunnen laten voortbestaan.
 
 Voorzitter! In het beleidsdebat over de sociale zekerheid hebben wij het
gehad over het verzekeren. De staatssecretaris was van mening dat hij al heel
enthousiast en initiatiefrijk bezig was. Tijdens het debat in december was
het meer in de trant van "ik gooi het over de schutting; het is aan het private
bedrijfsleven en ik wacht af". Inmiddels hebben wij gezien waar dat toe geleid
heeft. Ik herhaal datgene wat mevrouw Van Leeuwen heeft gezegd. Eén
pensioenfonds, het PGGM, doet iets voor zijn werknemers, maar alleen voor
gehuwden, zo zegt men er uitdrukkelijk bij. Er wordt dus niet wetvolgend opgetreden:
samenwonenden worden uitgesloten. Sommigen doen iets als men al vijf jaar
samenwoont, maar de wet gaat er eenvoudig van uit dat drie maanden samenwonen
samenwonen is.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Leeuwen (CDA):
 
 In het wetsvoorstel wordt gespeculeerd op marktwerking. Kun je dan zo
gemakkelijk stellen dat pensioenfondsen en anderen het maar hadden moeten
doen? Daarom hebben wij er ook zo voor gepleit, dat de overheid de basisvoorziening
zou blijven garanderen. De minister zal zien wat er gaat gebeuren. De pensioenfondsen
c.a. zullen het gat niet blijvend verzekeren. Dat hebben wij allemaal kunnen
zien aankomen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):
 
 Vandaar dat ik zei dat dit een wet is die pijn blijft doen. Wij zijn bepaald
niet blij met de wetgeving.
 
 
 
 
 
 De heer Veling (GPV):
 
 Ik wachtte op een gelegenheid om een opmerking te maken. Ik heb mevrouw
Gelderblom destijds gehoord in de voorbereiding van de stemming over het wetsvoorstel
ANW. Nu hoor ik haar opnieuw. Ik kan de opstelling van de D66-fractie niet
anders betitelen dan: ongeloofwaardig. Er wordt voortdurend een pleidooi gehouden
tegen de ANW, maar ondertussen heeft D66 vóór gestemd. Mevrouw
Gelderblom kan wel zeggen dat het pijn blijft doen, maar zij is er medeverantwoordelijk
voor. Iemand die haar betoog van vanavond aanhoort, constateert dat het erg
veel lijkt op dat van mevrouw Van Leeuwen, maar de positie van mevrouw Gelderblom
is anders. Ik vind dat zij een andere toon moet kiezen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):
 
 Ik maak duidelijk dat dit een wet is die ons van het begin af aan zeer
pijnlijk getroffen heeft. Als je in een kabinet zit, moet je soms compromissen
sluiten. De staatssecretaris heeft gezegd dat hij het overleg zou ingaan,
dat hij met verzekeraars zou proberen om iets te bereiken. Het blijkt dat
dat niet lukt. Ik vind dat ik dat aan de orde mag stellen. Wij moeten daarin
één lijn trekken. De regering heeft dit toegezegd. Zij heeft
het wetsvoorstel verdedigd, omdat de markt het zou overnemen. Ik constateer
dat de regering het erbij heeft laten zitten. Zij heeft het eerst over de
schutting van de markt gegooid en is pas heel laat en naar mijn mening onvoldoende
met de markt in gesprek gekomen. Dat was ons toegezegd, maar het is niet gebeurd.
 
 Voorzitter! Wij hebben ook enige vragen over de huishoudwezen. Ik begrijp
het nog steeds niet. Ik maak er een casus van, opdat het wat duidelijker wordt.
Stel dat je het oudere zusje bent van een andere huishoudwees en dat je zo'n
verdomd laag inkomen hebt dat het niet mogelijk is om in je huis te blijven
wonen. Stel dat je een vriendinnetje in huis neemt om de huurkosten wat te
drukken. Dan ben je toch niet samenwonend? Volgens de wet ben je dat echter
wel. Naar mijn idee kan dat niet. Wil de minister nog eens duidelijk uitspreken
hoe dit bedoeld is? Zo is het samenwoonbegrip in ieder geval nooit bedoeld.
Het is niet bedoeld voor die mensen die, beiden studerend, proberen overeind
te blijven door de kosten te delen, terwijl die niets met een huishouden te
maken hebben. Het is ook mogelijk dat ik het verkeerd begrepen heb. Als dat
zo is, moet de minister het mij nog maar eens uitleggen.
 
 Voorzitter! Ten slotte wil ik graag weten of het bericht dat de SVB één
dag, nadat de wet wet geworden is, uitgesproken heeft dat de toegezegde premie
niet van 1.8 naar 1.7 gaat, maar hoger wordt dan 2.05, waar is en, zo ja,
of de minister dan van plan is om die premie ook goed te keuren.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Zwerver (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Eind vorig jaar is bij de behandeling van de Algemene nabestaandenwet
meer dan duidelijk geworden dat de gehele oppositie niet direct blij was met
de ANW. Ik heb mijn bijdrage toen afgesloten met de woorden: "De nabestaanden
in Nederland verdienen iets beters dan deze harde, niet sociale wet." Dit
was en dit is onze wet niet. Het begint er zelfs op te lijken dat het nu,
twee dagen na invoering, ook al niet meer de wet van de paarse coalitie is.
Dat hadden ze dan beter een halfjaar geleden kunnen bedenken. Dit wijzigingsvoorstel
is een lichte verbetering ten opzichte van de vorige wet. Dat is trouwens
niet al te moeilijk: de wet is snoeihard, dus iets wordt al snel wat beter.
 
 GroenLinks wil het debat van vorig jaar niet overdoen, maar ik wil toch
wel graag een aantal opmerkingen maken. Het overgangsrecht wordt verbeterd
voor nabestaanden met inkomsten in verband met arbeid. Daarvan kan een bedrag
worden vrijgelaten ter hoogte van maximaal 50% van het wettelijk minimumloon.
Er zijn twee verschillen tussen dit wetsvoorstel en de regeling van vrijlating
van inkomsten uit arbeid. Ten eerste voorziet het wetsvoorstel alleen in reparatie
van bestaande gevallen. Ten tweede is de vrijlating van inkomsten uit arbeid
iets ruimer, namelijk 50% en een derde van het meerdere. Bij de behandeling
van de ANW heeft GroenLinks zowel in de Tweede als in de Eerste Kamer bepleit om de vrijlating voor inkomsten in verband met arbeid te
verbeteren, niet alleen in de overgangssituatie, maar ook daarna. Het blijft
vreemd en onlogisch dat er niet gekozen wordt voor eenzelfde vrijlatingsregeling
bij inkomsten uit en inkomsten in verband met arbeid. Het argument "stimulans
arbeidsparticipatie" houdt niet echt stand, zeker niet als wij naar de VUT'ers
kijken. Kan de minister dit verschil nog een keer uitleggen? Mijn fractie
heeft hier nog steeds grote problemen mee.
 
 De regering geeft met dit wetje opnieuw toe dat er wel degelijk een principieel
verschil bestaat tussen huidige nabestaanden en toekomstige nabestaanden.
Daarom wordt nu opnieuw een verbetering in het overgangsrecht aangebracht.
Hiermee erkent de regering toch impliciet dat bestaande rechten gerespecteerd
moeten worden. Dat de regering blijft zwaaien met het gelijkheidsbeginsel
om het overgangsrecht beperkt te houden, is echt flauwekul. Het kardinale
verschil tussen huidige nabestaanden en toekomstige nabestaanden is immers
dat de tweede groep zich in beginsel particulier kan verzekeren. Dit pleit
des te meer voor een eerbiedigende werking voor bestaande gevallen.
 
 Om het beperkte overgangsrecht te verkopen, heeft de regering indertijd
als argument aangevoerd dat er anders tot in lengte van dagen twee verschillende
regimes zouden gelden. Dat is onpraktisch in de uitvoering. Deze wijziging
komt er echter op neer dat er tot in lengte van dagen twee verschillende regimes
gelden ten aanzien van het verrekenen van inkomsten in verband met arbeid.
Voor de oude gevallen blijft de vrijlating gelden, ook na 1998; voor de nieuwe
gevallen geldt geen vrijlating.
 
 Deze wetswijziging voorkomt niet dat er in de toekomst nabestaanden zullen
zijn die plotseling met een grote terugval van inkomsten te maken krijgen.
Een nabestaande met een bescheiden inkomen, die pakweg ƒ 800 naast
de ANW mag vrijhouden, zal bij werkloosheid, arbeidsongeschiktheid of de VUT
het gehele neveninkomen kwijtraken. Maar er moet wel premie voor dit soort
verzekeringen betaald worden, en dat blijft cru. Net zo cru als het is voor
de groep van huidige nabestaanden. Er lijkt niet echt een argument te verzinnen
te zijn, waarom de huidige nabestaanden wat dat betreft beter af zouden moeten
zijn dan de toekomstige. Misschien heeft de minister er nog één.
 
 Een verbetering is de bepaling, dat mensen die nu 40 jaar of ouder zijn
en voor 1 juli 1999 nabestaande worden, alsnog recht hebben op een ANW-uitkering.
Hiermee wordt voor een groot deel tegemoetgekomen aan de problemen van mensen,
wier partner terminaal ziek is. Een achteruitgang bij deze verbetering is,
dat hier verschil gemaakt wordt tussen getrouwd zijn en het voeren van een
gezamenlijke huishouding. Het had de regeling gesierd, wanneer bij deze verbetering
dit onderscheid niet gemaakt zou zijn. Kan dit alsnog gebeuren?
 
 Ondanks de nu voorliggende verbeteringen blijft er een kleine groep mensen
over, geboren na 1950, van wie de partner ziek en onverzekerbaar is. Overlijdt
deze partner na 1 juli 1999, dan blijft de nabestaande zonder enige uitkering
achter. Mijn fractie is van mening, dat dit niet zou moeten mogen. Mooi zou
het zijn, als verzekeringsmaatschappijen via een onderling waarborgfonds die
risico's alsnog wilden verzekeren. Als zij deze solidariteitsbijdrage niet
kunnen opbrengen, zit er niets anders op dan dat de politiek dat regelt c.q.
afdwingt. Is de minister bereid, stappen te ondernemen die leiden tot het
zich kunnen verzekeren van deze kleine groep, nu niet te verzekeren risico's?
 
 De met de ANW beoogde besparing valt in 1998 kennelijk hoger uit dan aanvankelijk
geraamd. Voor een deel kunnen daardoor deze verbeteringen worden gefinancierd.
Hiermee geeft het kabinet gehoor aan een motie van de heren Rosenmöller
en Boogaard. Het kabinet is onduidelijk over de verwachte meevaller op langere
termijn. Zit hier niet nog meer ruimte voor verbetering? Te denken valt aan
een gelijke vrijlatingsregeling bij inkomsten uit en inkomsten in verband
met arbeid en het opheffen van de eis in artikel 66a om getrouwd te moeten
zijn.
 
 Voorzitter! Ik wil mij aansluiten bij de vragen en opmerkingen die mevrouw
Van Leeuwen heeft gemaakt over het zo laat op gang komen van de voorlichtingscampagne,
en ondersteun haar verzoek om met de uitvoeringsorganisaties te overleggen
over een soepele benadering in de komende periode, dus uitstel tot 1 januari
1997. Dit wetsvoorstel is wat beter dan de ANW. Verbeteringen waren, en zijn
nog steeds, meer dan welkom. Mijn fractie zal dan ook voor deze verbeteringen,
voor dit wetsvoorstel, stemmen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Zandschulp (PvdA):
 
 Voorzitter! Eind december 1995 hebben wij hier een indringend en op onderdelen
pijnlijk debat gevoerd over de nieuwe Algemene nabestaandenwet. Dat debat
leverde twee toezeggingen op van kabinetszijde. Vandaag gaat het om de uitwerking
van die toezeggingen, om een in overleg met de Tweede Kamer nieuw toegevoegde
verbetering van het overgangsrecht en om een aantal wetstechnische reparaties.
 
 De eerste toezegging aan de Eerste Kamer betrof een zekere vrijlating
van inkomen in verband met arbeid voor lopende gevallen. Deze toezegging is
loyaal in dit wetsvoorstel verwerkt. De tweede toezegging aan de Eerste Kamer
betrof uitstel van de invoeringsdatum van de Algemene nabestaandenwet tot
1 juli 1996. Die toezegging is naar de letter uitgevoerd. Aan de motieven
die achter dit verzoek om uitstel lagen, is echter niet tegemoetgekomen. Ik
herhaal daarom toch de achterliggende beweegredenen. Indien de overheid een
wettelijke regeling goeddeels privatiseert, en dat is hier het geval, dient
de overheid zich een beeld te vormen, in hoeverre private organisaties die
taak kunnen overnemen. Voorafgaand overleg met pensioenfondsen en verzekeraars
is dan gewenst om mogelijkheden en eventuele knelpunten, bijvoorbeeld onverzekerbare
risico's, in kaart te brengen en voor een goede overgangsstrategie te kiezen.
Ik citeer uit mijn bijdrage van eind december: "een actieve, begeleidende
en eventueel bemiddelende overheidsrol bij zo'n ingrijpend maatschappelijk
transformatieproces is vereist. In plaats daarvan kiepert het kabinet de problematiek
van de privatisering over de heg. De maatschappij losse het maar op."
 
 Als personen zich afvragen of zij behoefte hebben aan een AWW-gat-verzekering,
dan moeten zij eerst nagaan of er in de arbeids voorwaardelijke
sfeer semi-collectieve oplossingen worden geboden. Pas als die vraag negatief
wordt beantwoord, dan komt de vraag naar de individuele verzekering aan de
orde. Daarvoor is tijdig overleg en een goede voorlichting nodig. De Postbus
51-campagne van de overheid startte eerst in de loop van mei. Mevrouw Van
Leeuwen heeft al geciteerd uit brieven van de Stichting voor ondernemingspensioenfondsen
en van de Consumentenbond, waaruit blijkt dat het grote publiek nog zeer onvoldoende
op de hoogte is van de wetswijziging die gisteren is ingegaan. Ik meen dat
het halve jaar tussen de aanneming van de ANW en de invoeringsdatum onvoldoende
is benut. Sociale Zaken had daarbij eerder en actiever moeten optreden.
 
 Eén van de vragen die steeds tijdig aan de orde moeten komen bij
de overgang van een publiekrechtelijke verzekering naar een overwegend privaatrechtelijk
arrangement is de toegankelijkheid van zulke aanvullende of vervangende private
regelingen. Het gaat hierbij vooral om de positie van ernstig zieken, in verzekeringstaal
"de smeulende huizen". Dit reparatiewetje treft hiervoor enige voorzieningen.
Die kwestie kwam op de agenda toen leden van de Tweede Kamer in brieven werden
geconfronteerd met schrijnende voorbeelden van terminale patiënten, uiteraard
onverzekerbaar op de markt van individuele verzekeringen. Terecht heeft het
kabinet niet gekozen voor de onmogelijke weg om ernstig zieken of terminale
patiënten op te sporen en volgens bepaalde criteria nader te determineren.
De nu voorgestelde regeling is wat globaal van karakter; strikt gemeten naar
de probleemstelling van niet of moeilijk verzekerbaar, deels te ruim en deels
te krap. De regeling had qua leeftijdsbereik van ons wel iets ruimer gemogen.
Wij delen echter wel de voorkeur voor een globale regeling boven de onmogelijke
opgave om ongeneeslijk zieken individueel in kaart te brengen.
 
 Naast deze inhoudelijke verbeteringen van het overgangsrecht bevat het
voorliggende wetsvoorstel een aantal wetstechnische reparaties. Voor zover
ik dat in de krappe tijd die de Eerste Kamer restte, heb kunnen nagaan, zijn
deze wetstechnische aanpassingen in het algemeen deugdelijk verwoord. Ik maak
echter één voorbehoud. Daarbij gaat het om de kwestie van de
ongehuwd samenwonende huishoudwees. Wat hierover in de schriftelijke gedachtenwisseling
tussen kabinet en de Tweede Kamer en in een brief aan de Eerste Kamer is gesteld,
heeft mij nogal verbaasd. In de nota naar aanleiding van het verslag aan de
Tweede Kamer lees ik het volgende: "Een punt dat in dit verband helaas tot
verwarring aanleiding heeft gegeven betreft het begrip 'samenwonen voor de
huishoudwees'. Bedoeld is samenwonen met een eigen partner, vergelijkbaar
met een echtgenoot. Nadrukkelijk is niet bedoeld samenwonen met een broer
of zus, eveneens wees, ongeacht leeftijd." Ook in de brief aan de Eerste Kamer
volgt het kabinet een redenering waarvan ik zeg: dat is een redenering pour
besoin de la cause. De bedoeling van het kabinet is mij wel duidelijk. Een
andere vraag is of die interpretatie zich verdraagt met de wettekst. In artikel
3, het relevante wetsartikel, wordt in het begrip "gezamenlijke huishouding"
slechts de bloedverwant in de eerste graad uitgezonderd. De voorheen gebruikelijke
uitzondering van bloedverwant in de tweede graad in sociale-zekerheidswetten
is hier niet meer in terug te vinden. Een voorbeeld. Olga, 19 jaar, woont
samen met haar broertje Maarten, 13 jaar. Olga besteedt 20 uur aan de huishouding
en volgt daarnaast gedurende 15 uur een avondopleiding. Beide zijn volle wees.
Uit beide wezenuitkeringen worden de kosten van deze huishouding betaald.
In artikel 3, lid 2, staat: van een gezamenlijke huishouding is sprake indien
twee personen hun hoofdverblijf in dezelfde woning hebben en zij blijk geven,
zorg te dragen voor elkaar door middel van het leveren van een bijdrage in
de kosten van de huishouding dan wel anderszins. Voorzitter! Het huishouden
van Olga en Maarten voldoet naar mijn mening aan deze wettelijke criteria.
Ik vrees dus dat, de bedoeling van het kabinet ten spijt, de wezenuitkering
van Olga op 1 januari 1998, wanneer de overgangsregeling voor ongehuwd samenwonenden
is uitgewerkt, op grond van de wettekst ingetrokken dient te worden.
 
 Mijn casus heeft een vervolg. Olga heeft een vriendje, Nico. Op 1 december
1971 trekt Nico in bij Olga en Maarten en vanaf die datum leveren zij gedrieën
een bijdrage in de kosten van de huishouding. Op deze manier wordt de wezenuitkering
van Olga gered, want volgens artikel 3, lid 2, bestaat een met gehuwden gelijkgestelde
gezamenlijke huishouding uit twee personen.
 
 Mijn interpretatie van de wettekst verschilt daarom van die van het kabinet.
Het samenwonen met een eigen partner, vergelijkbaar met een echtgenoot, creëert
niet het probleem, maar lost het juist op. Alleen als Olga er niet in geslaagd
zou zijn om haar vriendje Nico over te halen om toe te treden tot de gezamenlijke
huishouding van haar en haar broertje, ontstaat er, als ik de wettekst volg,
een probleem.
 
 Ik meen dat de interpretatie die het kabinet zich veroorlooft van de samenwonende
huishoudwees niet in overeenstemming is met de wettekst, want voor zo'n interpretatie
zou een afzonderlijke samenwoondefinitie van de huishoudwees vereist zijn
en dan zou op zijn minst bepaald moeten worden dat bij de toepassing van lid
3, als het om de huishoudwees gaat, bloedverwanten in de tweede graad worden
uitgezonderd.
 
 Voorzitter! Een voor mijn gevoel zeer voor de hand liggende oplossing
van dit qua omvang zeer geringe probleem is om in artikel 26, lid c, betreffende
de huishoudwees, het woordje "ongehuwd" te schrappen. Aan het voorgestelde
nieuwe overgangsartikel 71, lid 3, zouden wij dan ook geen behoefte hebben.
Ik veronderstel overigens dat de Sociale verzekeringsbank de interpretatie
van het kabinet wel zal overnemen. Ik blijf van mening dat zij buitenwettelijk
is.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Leeuwen (CDA):
 
 Hoe schat u in dat de rechter in beroepszaken zal handelen?
 
 
 
 
 
 De heer Van de Zandschulp (PvdA):
 
 Ik denk dat de rechter anders zou oordelen indien deze vraag aan hem zou
worden voorgelegd. Ik acht het echter logischerwijs uitgesloten dat iemand
die vraag aan de rechter zal voorleggen, want niemand zal aan hem vragen om
een uitkering in te trekken omdat zij in strijd is met de wet.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Leeuwen (CDA):
 
 Andere, benadeelde groepen kunnen dat wel doen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Zandschulp (PvdA):
 
 Ik weet niet welke groepen u bedoelt, maar als groepen
geen belanghebbende zijn, hebben zij geen toegang tot de rechter. Ik denk
dat wij de wettekst op dezelfde wijze analyseren.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Leeuwen (CDA):
 
 Volstrekt.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Zandschulp (PvdA):
 
 Ik veronderstel dat de minister in de Tweede Kamer en ook in de brief
aan de Eerste Kamer een bepaalde interpretatie heeft gegeven. Ik neem aan
dat hij deze vanavond zal herhalen en ik neem ook aan dat de Sociale verzekeringsbank
die interpretatie zal overnemen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Leeuwen (CDA):
 
 De minister heeft geen schriftelijke informatie op dit punt aan de Eerste
Kamer verstrekt.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Zandschulp (PvdA):
 
 Ik heb vanmiddag een brief van de minister ontvangen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Leeuwen (CDA):
 
 Dat is in strijd met de afspraken.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Zandschulp (PvdA):
 
 Het is mij even niet duidelijk wat u bedoelt, maar ik maak eerst mijn
verhaal af.
 
 Ik kom terug bij de huishoudwees; mevrouw Van Leeuwen interpreteerde dus
wat vroeg. Ik heb namelijk ook een vraag gesteld over de studerende wees.
Het kabinet zal nader bezien of de formulering van die 213 klokuren les per
kwartaal voor de studerende wees een herziening behoeft. Ik ga ervan uit dat
dit inderdaad het geval is en verzoek het kabinet om, als het op dit onderdeel
met een herzieningsvoorstel komt, tevens een herzieningsvoorstel in te dienen
op het punt van de definitie van de huishoudwees. Ik denk dus dat mijn verhaal
wel rondloopt.
 
 Voorzitter! Welke lering valt er nu te trekken uit de behandeling van
het dossier ANW en een aantal andere recente dossiers op het terrein van de
sociale zekerheid? Het sociale-zekerheidsgebouw is buitengewoon complex. Een
ingrijpende verbouwing vergt een vroegtijdig bestek en eist meer zorgvuldigheid
dan kabinet en parlement zich in de afgelopen jaren gegund hebben. Het gevolg
was steeds dat er een berg reparatiewetgeving ontstond. Als bij de verbouwing
tevens een andere verantwoordelijkheidsverdeling aan de orde is, is voorafgaand
overleg met andere maatschappelijke actoren vereist om helder te krijgen wie
welke taken onder welke condities eventueel kan overnemen. Er is in de afgelopen
bezuinigings- en herijkingsoperaties op het gebied van de sociale zekerheid
te veel fout gegaan om daaruit nu geen lering te trekken. In enkele gevallen
moest de Eerste Kamer wel marginaal corrigerend optreden, wat de staatkundige
relatie tussen Tweede en Eerste Kamer soms onder druk zette.
 
 Er waren soms verzachtende omstandigheden aan te voeren voor dit geforceerde
wetgevingstempo. Internationale verdragen en rechterlijke uitspraken dwongen
soms tot overhaaste aanpassing. Bezuinigingstaakstellingen hebben het wetgevingsproces
soms ook onder te grote druk gezet.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Wilt u uw algemene beschouwing, niet alleen over de nabestaandenwet, maar
ook over het gehele sociale-zekerheidsstelsel, enigszins beperken en terugkeren
naar het agendapunt?
 
 
 
 
 
 De heer Van de Zandschulp (PvdA):
 
 Ik ben bijna klaar en bovendien heb ik een paar minuten extra gekregen
van mevrouw Zwerver.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 U had vijf minuten spreektijd opgegeven en bent inmiddels bijna vijftien
minuten bezig.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Zandschulp (PvdA):
 
 Ik ben bijna klaar.
 
 Voorzitter! Het afbreukrisico, gemeten aan rechtsstatelijke standaarden
als een betrouwbare en voorspelbare overheid, consistentie en uitvoerbaarheid
van wetgeving, werd soms niet onder ogen gezien, of maar voor lief genomen.
Medio 1996 is de uitgangspositie van de wetgever wel sterk verbeterd: de overheidsfinanciën
zijn redelijk op orde, het aantal betaald werkenden groeit sneller dan het
aantal uitkeringsgerechtigden, de sociale-zekerheidsquote daalt en de minister
van Sociale Zaken houdt geld over op zijn begroting. Ieder excuus voor overhaaste,
nieuwe stelselherzieningen ontbreekt thans. Tot mijn verbijstering zag ik
echter dat de Tweede Kamer het ingrijpende, omvangrijke en zeer complexe PEMBA-bouwwerk,
dat bestaat uit vier recent ingediende wetsvoorstellen waarvan de laatste
dateert van 17 juni, al geagendeerd heeft voor plenaire behandeling op 27
augustus. Als dat zo doorgaat, is het onvermijdelijke gevolg daarvan dat het
zwaartepunt van het politieke debat erover wederom verschuift van de Tweede
naar de Eerste Kamer. Wij doen een beroep op kabinet en Tweede Kamer om het
niet zover te laten komen.
 
 
 
 
 
 De heer De Wit (SP):
 
 Mijnheer de voorzitter! De belangrijkste argumenten destijds voor de SP-fractie
om tegen de Algemene nabestaandenwet te stemmen, waren de volgende: 
 
 
 1. de zeer ernstige gevolgen van deze wet voor de bestaande gevallen;
 
 
 2. de kortingsregeling;
 
 
 3. de ongelijke behandeling van inkomsten
uit arbeid en inkomsten in verband met arbeid;
 
 
 4. de fictie dat mensen
die geboren zijn na 1950 in staat zouden zijn of zouden zijn geweest, op enigerlei
wijze een voorziening te treffen.
 
 
 
 De wijzigingen die vandaag worden behandeld in deze Kamer zijn in ieder
geval verbeteringen. De verruiming van de vrijlating vloeit voort, zoals uitvoerig
is betoogd door voorgaande sprekers, uit de concessie die in deze Kamer is
afgedwongen tijdens de behandeling in december. Ten opzichte van het oorspronkelijke
wetsvoorstel zijn deze aanpassingen een verbetering. Ik vraag mij nog steeds
af waarom dat onderscheid met inkomsten uit arbeid zo hardnekkig overeind
gehouden moet worden. Ook ik heb vragen bij de beantwoording in de Tweede
Kamer betreffende het verschil tussen 150 mln. en 38 mln. Ik sluit mij volledig
aan bij de vragen van mevrouw Van Leeuwen.
 
 Een ander punt dat ik wil aanstippen, betreft de terminale patiënten.
De wijzigingen dienaangaande betekenen vooruitgang. Zoals altijd betekent
het trekken van een grens dat er ook nu weer de nodige nieuwe, schrijnende
gevallen zullen zijn. De termijn van drie jaar zal ertoe leiden dat mensen
net buiten die termijn vallen en dus buiten de verruiming die nu is aangebracht. 
 
 Mijn laatste punt betreft de huishoudwezen. Na de vele voorbeelden en
na de casuïstiek die door de heer Van de Zandschulp is aangedragen, heb
ik mij het hoofd gebroken over nog weer andere voorbeelden. Ik zal die niet
aandragen. Ik kan dat ook niet. Ik sluit mij aan bij de vragen die daarover
toch weer zijn gerezen.
 
 Voorzitter! U hebt al aangegeven dat de wet zelf niet meer ter discussie
staat. Buiten de Eerste Kamer bestaat die indruk wel. Dat blijkt uit de vele
brieven en reacties die naar leden van deze Kamer gestuurd worden. Eén
reactie wil ik u niet onthouden. Het is in Nederland inmiddels zover gekomen,
dat een weduwe zich ertoe genoodzaakt ziet, een foto van haar gezin te hechten
aan een brief aan de Eerste Kamer om toch maar vooral te benadrukken dat zij
een nette familie waren en dit niet verdiend hebben.
 
 De discussie over de Algemene nabestaandenwet is nog lang niet ten einde.
Het is niet de laatste keer dat wij hier over deze wet spreken.
 
 
 
 
 
 De heer Hendriks:
 
 Voorzitter! Ik wil trachten uw zorgen enigszins te verlichten door mee
te delen dat ik uw planning van de spreektijd met drie à vier minuten
zal bekorten.
 
 Per 1 juli heeft het kabinet de AWW vervangen door de ANW. Dat betekent
dat minder nabestaanden een uitkering zullen krijgen dan vroeger het geval
was, terwijl die uitkering ook nog eens fors gekort kan worden. Nu is het
altijd al zo geweest dat het wegvallen van een verdienende partner forse financiële
gevolgen kan hebben. Met de komst van de ANW komt daar in vele gevallen nog
eens een extra verlies bij dat kan oplopen tot zo'n ƒ 24.000 bruto
per jaar.
 
 Deze wet veroorzaakt weer een nieuw gat in de sociale zekerheid: het ANW-gat.
Het aantal van 180.000 uitkeringsgerechtigden op grond van de AWW zal onder
deze nieuwe wet uiteindelijk met 83% teruglopen tot ongeveer 15.000. Heel
verbijsterend is dat het kabinet zich nauwelijks druk maakt over de enorme
terugval in inkomsten die bepaalde categorieën nabestaanden kan treffen.
Waar blijven de tijden waarin kabinetten vielen in verband met principiële
meningsverschillen over tientjeskwesties? Dat is nu verleden tijd. Privatiseren
en eigen verantwoordelijkheid vormen nu het credo. Dat daarbij groepen mensen
gewoon worden vermalen, wie maalt daar om? Deze regering zeker niet. In plaats
van een volksverzekering tegen inkomensderving voor nabestaanden, zoals de
AWW oorspronkelijk was bedoeld, krijgen we nu een bijstandsachtige regeling
die het predikaat "volksverzekering" niet of nauwelijks kan dragen.
 
 Voorzitter! De verleiding is groot, zeker nu deze Kamer de mogelijkheid
van schriftelijke voorbereiding is onthouden, opnieuw in diepte in te gaan
op dit monstrueuze wetsgedrocht.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De commissie heeft zèlf besloten om een blanco eindverslag uit
te brengen. De mogelijkheid bestond om een schriftelijke inbreng te leveren
maar daartoe heeft zij vorige week dinsdag niet besloten. Ik heb gewezen op
de mogelijkheid van een snelle procedure. Het gaat mij te ver wanneer wordt
gesteld dat de mogelijkheid van schriftelijke voorbereiding niet is geboden.
De commissie heeft besloten om het te doen zoals het nu is gegaan. Misschien
is het goed, in deze zin uw geheugen even op te frissen.
 
 
 
 
 
 De heer Hendriks:
 
 Ik dank u zeer voor deze opfrissing. Ik zal mijn zin corrigeren, zodat
die nu luidt: De verleiding is groot, zeker nu mijn fractie de mogelijkheid
van schriftelijke voorbereiding is onthouden, opnieuw in diepte in te gaan
op dit monstrueuze wetsgedrocht. Als u zich daarin kunt vinden, voorzitter...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 ... "zeker nu mijn fractie de mogelijkheid van schriftelijke inbreng niet
heeft gebruikt", lijkt mij juist. Daar kunnen goede redenen voor zijn; daarin
wil ik niet treden.
 
 
 
 
 
 De heer Hendriks:
 
 Dank u zeer. In die correctie kan ik mij vinden.
 
 Voorzitter! Wat het wetsvoorstel als geheel betreft, is er voor mij en
voor mijn partij, Senioren 2000, niets veranderd. Ook deze reparatie maakt
de ANW voor ons niet acceptabel. Overigens, het is een reparatie met beperkte
effecten die nog steeds niet uitsluiten dat veel mensen op onrechtvaardige
wijze zullen worden gedupeerd. Natuurlijk steunt mijn fractie de voorgestelde
wijziging van het overgangsrecht en de paar technische aanpassingen. Immers,
iedere verbetering van deze droeve bezuinigingsexercitie is nu eenmaal welkom.
Maar wij verbinden daar wèl de voorwaarde aan dat de termijn van het
overgangsrecht met een halfjaar wordt verlengd, dus tot 1 juli in plaats van
tot 1 januari 1998. En dan nòg gaat deze reparatie ons lang niet ver
genoeg. Dan nòg blijven er onverzekerbaren, bijvoorbeeld de mensen
die niet vallen onder de collectieve afspraken over de reparatie van het ANW-hiaat
na 1 januari, respectievelijk 1 juli 1998. Bovendien blijft dit wetsvoorstel
onvoldoende rekening houden met degenen die gewoon buiten de werking van dit
wetsvoorstel vallen.
 
 Voorzitter! Het grote publiek heeft tot nu toe niet massaal gereageerd
op de komende ANW. Eind april zou er een Postbus 51-campagne worden gestart
om het publiek hierop attent te maken, maar dat heeft de overheid niet kunnen
waarmaken. De weinige voorlichting die is gegeven, is qua effect volstrekt
onder de maat gebleven. Inmiddels is de termijn van onvoorwaardelijke acceptatie
voor een verzekering verstreken, terwijl er slechts schaarse aanvragen voor
zijn ingediend. Mij aansluitend bij het betoog van mevrouw Van Leeuwen, wil
ik pleiten voor het in de aanvang hanteren van een soepele aanpak bij de uitvoering
van deze wet. Het staat nu al vast dat er zich na het ingaan van de ANW talrijke
problemen zullen voordoen. Maar ja, who cares? Dit kabinet zeker niet; dat
is zó bezeten van een grenzeloze privatiseringsdrang, dat het bereid
is zijn sociaal geweten daarvoor op het offerblok te leggen. Ook nu weer blijkt
de juistheid van een uitspraak van Bertrand Russell: "Er bestaan twee soorten
moraal: een die je preekt en een die je aanwendt." Mijn fractie weigert absoluut
zich hieraan te conformeren. Wij verwelkomen deze reparatiewet, maar wij blijven
de ANW verafschuwen!
 
 
 
 
 
 De heer Heijmans (VVD):
 
 Voorzitter! Mijn fractie heeft er geen behoefte aan om terug te komen
op de behandeling van de ANW. Ik denk dat niemand in dit huis prettige herinneringen
zal hebben aan die dagen in december. Maar wij – mijn fractie in ieder
geval; daar praat ik voor – hebben toen voorgestemd
en dat geeft consequenties die wij ook vanavond in het oog moeten houden.
 
 Voorzitter! Mijn fractie heeft waardering voor de snelle realisering van
de toezegging die in dit huis is gedaan tijdens de behandeling van de ANW.
Bovendien zit in het wetsvoorstel – ik hoef er niet meer op in te gaan,
want er is genoeg over gezegd vanavond – een tweede verbetering, waar
zelfs mevrouw Van Leeuwen enthousiast over is, te weten de verbetering voor,
wat met een naar woord heet, de terminale patiënten.
 
 Ik moet u zeggen, voorzitter, dat mijn fractie er geen behoefte aan heeft
om aan de discussies van vanavond deel te nemen, discussies die – ik
denk dat ik dit wel mag constateren – slechts zeer partieel zijn gegaan
over het wetsontwerp dat vanavond op tafel ligt. Ik kan dan ook volstaan met
de mededeling dat mijn fractie het onderhavige wetsvoorstel graag zal steunen.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De beraadslaging over dit wetsvoorstel zal worden voortgezet na de afhandeling
van de wetsvoorstellen 24619 en 23636. Ik neem aan dat deze voortzetting omstreeks
kwart over tien zal kunnen plaatsvinden. Enig optimisme blijft mij vervolgen.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt enkele minuten geschorst.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19951996-38-1904-1913.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl