Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag in verband met de mogelijkheid van tijdelijke afwijking (24667)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 5239-5259

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

24-04-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 74, pagina 5239-5259

24-04-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24667Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 24 april 1997)Pagina 5303-5303
Stemmingen over twee moties, ingediend in het debat over de JBZ-raad, te weten: - de motie-De Graaf c.s. over aandacht voor democratische en rechterlijke controle (23490, nr. 69); - de motie-Van den Doel c.s. over de effectiviteit van de misdaadbestrijding (23490, nr. 70)Pagina 5265-5265
Presentie en opening (donderdag 24 april 1997)Pagina 5239-5239
Regeling van werkzaamheden (donderdag 24 april 1997)Pagina 5264-5265
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag in verband met de mogelijkheid van tijdelijke afwijking (24667)Pagina 5239-5259
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van enige bepalingen in het Wetboek van Strafvordering inzake het rechtsgeding voor de politierechter en de mededeling van vonnissen en arresten met het oog op het instellen van een rechtsmiddel en van de bepalingen in het Wetboek van Strafrecht betreffende het kennisgeven en het ingaan van de proeftijd bij een voorwaardelijke veroordeling (24834); - en nog een motiePagina 5265-5267
Behandeling van het wetsvoorstel Bepalingen inzake het treffen van een inkomensvoorziening voor gewezen zelfstandigen in de binnenvaart (Tijdelijke wet inkomensvoorziening gewezen binnenvaartondernemers (25045)Pagina 5239-5239
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag in verband met de mogelijkheid van tijdelijke afwijking (24667)Pagina 5267-5303
Behandeling van het verslag van een algemeen overleg van 17 april 1997 inzake de JBZ-raadPagina 5259-5264

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 102 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag in verband met de mogelijkheid
van tijdelijke afwijking (24667).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer De Jong (CDA):Mijnheer de voorzitter! Het is er toch van gekomen dat wij dit wetsvoorstel
hier plenair kunnen behandelen. Het is goed om hierbij nog eens uiteen te
zetten wat volgens onze fractie de rol is van de Wet op het minimumloon. Welnu,
dat antwoord is heel simpel: die wet staat voor ons niet ter discussie. Verdergaand
kan worden gesteld dat niet alleen de wet niet ter discussie staat, maar dat
ook de hoogte van het huidige minimumloon voor onze fractie niet ter discussie
staat, althans niet wanneer het zou gaan om een neerwaartse aanpassing. Discussie
is wel mogelijk over een verhoging van het wettelijk minimumloon. Wat dat
betreft is onze positie eveneens helder: wij hebben indertijd met overtuiging
gestemd voor de koppelingswet, de Wet koppeling met de mogelijkheid van afwijking
(WKA). Wij zijn zeer tevreden dat de situatie inmiddels zo is dat elk jaar
gekoppeld moet worden op grond van deze wet. Dit standpunt is helderder dan
het regeerakkoord dat uitgaat van een halve koppeling over de kabinetsperiode.
Op dit punt wordt het regeerakkoord niet nageleefd, maar wel de koppelingswet
van het kabinet-Lubbers III. Over het algemeen vinden wij
dat een verstandige gedragslijn.Ook al staat het los van het onderhavige wetsvoorstel, sprekend over het
minimumloon wil ik toch de aandacht vragen voor de suggestie die onlangs is
gedaan door MKB Nederland, namelijk de suggestie van een minimumuurloon. De
consequenties daarvan zijn nu nog niet allemaal te overzien. Daarom is het
wellicht goed om daar een discussie over te starten. Wij zouden graag zien
dat de minister ons een notitie doet toekomen waarin dit onderwerp wordt behandeld
en waarin de argumenten pro en contra op een rijtje worden gezet. Aan de hand
daarvan kunnen wij dan de discussie hierover beginnen.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! De heer De Jong heeft zojuist zeer expliciet onderstreept
hoe het CDA ten opzichte van het wettelijk minimumloon staat. Dat is mij ook
niet ontgaan op de avond dat zijn nieuwe politieke leider zich presenteerde
en aan het adres van de heer Bolkestein zei dat hij de bruidsschat van het
verlagen van het minimumloon absoluut onacceptabel vond. Ik kan dit echter
niet rijmen met een uitspraak van de heer De Jong in een krant. Hij reageert
daar nogal furieus op het amendement van D66, dat er nog aankomt, en zegt
vervolgens: niemand zal van de mogelijkheid gebruikmaken om onder het minimumloon
te gaan werken; dan blijven uitkeringsgerechtigden gewoon in de hangmat van
de bijstand hangen. Kan de heer De Jong mij uitleggen hoe het een met het
ander valt te rijmen? Ik doel dan met name op de beeldspraak van die hangmat.De heer De Jong (CDA):Die hangmat komt nog in mijn verdere betoog aan de orde. Ik kan hier nu
wel op reageren, maar dan moet ik mijn hele betoog omgooien. Als u nog vijf
minuten kunt wachten, dan ontrolt de zaak zich vanzelf wanneer ik op de desbetreffende
passage kom.De heer Marijnissen (SP):Ik wil best vijf minuten wachten. U had het echter juist over het minimumloon.
U zegt eigenlijk dat de mensen die op het sociaal minimum zitten, een extra
prikkel nodig hebben. Dat is wat u beweert, want anders kan de beeldspraak
van de hangmat nooit van toepassing zijn.De heer De Jong (CDA):Dat komt allemaal nog aan de orde. U bent te vroeg met uw interruptie.De heer Marijnissen (SP):Het is kwart over tien, hoor!De heer De Jong (CDA):Bij het wettelijk minimumloon is het goed om onderscheid te maken tussen
netto en bruto. Ook wat dat betreft zijn wij volstrekt duidelijk: in de wet
gaat het om de brutolonen en de koppeling daarvan aan de loonontwikkeling.
Wat ons betreft mogen de brutoloonkosten worden verlaagd, als dat maar nooit
gepaard gaat met een aantasting van het nettoloon, het besteedbare inkomen.
Concreet betekent dit dat wij de minister steunen in het verkleinen van de
wig aan de onderkant van het loongebouw, oftewel de verlaging van de afdrachtskosten.
Het is imposant dat door cumulatie van maatregelen inclusief dit wetsvoorstel,
het mogelijk wordt dat de loonkosten aan de onderkant worden gehalveerd. Dat
geeft werkgevers alle mogelijkheid mensen in te schakelen, en maakt het ook
mogelijk dat zwartwerk voortaan wit gebeurt. Verder zijn wij geen tegenstander
van een verschil in wig tussen degenen die betaald werken en de niet betaald
werkenden. De verhoging van het arbeidskostenforfait heeft steeds onze steun
gehad in het kader van de bestrijding van de problematiek rond het reserveringsloon.
Op deze wijze wordt een tweesporenbeleid mogelijk: zowel via de aanbodkant
van de arbeidsmarkt – reserveringsloon, replacement rate – als
via de vraagzijde, dus via de loonkosten.Men zou zich kunnen afvragen of het CDA bekeerd is, omdat het immers in
de jaren tachtig via het niet koppelen heeft ingestemd met een relatief achterblijven
van het wettelijk minimumloon van zo'n 15% à 20%. Overigens is daarvan
ongeveer eenderde gecompenseerd via lastenverlichting, zodat een koopkrachteffect
overblijft van 10%. Ook hier dus weer een grotere nadruk op de kostenkant
dan op het besteedbare inkomen. Het gaat hier niet zozeer om een bekering,
als wel om een analyse van de situatie en het daarop toesnijden van het beleid.
In de jaren tachtig was het duidelijk dat de onderkant van het loongebouw
te veel ineengedrukt was; de afstand minimum-modaal was te gering geworden
om enige dynamiek op de arbeidsmarkt uit te lokken. Ook de Sociaal-economische
raad was in meerderheid voorstander van een aanpassing van het wettelijk minimumloon
met 15% à 20%.Inmiddels is deze aanpassing gerealiseerd; er is weer ruimte gekomen aan
de onderkant van het loongebouw en dan moet men stoppen met een beleid van
aanpassing, dan wordt het weer tijd om te koppelen. Bovendien moet men met
de discussie over een verlaging van het wettelijk minimumloon oppassen dat
men niet in het luchtledige praat. Immers, het succes van de jaren tachtig
was daarin gelegen dat met het achterblijven van het wettelijk minimumloon
de rest van het loongebouw mee doorzakte, het zogenaamde doorzakeffect. In
de jaren negentig is dit doorzakeffect niet meer te verwachten, althans minder,
omdat er in toenemende mate een kloof is gegroeid tussen het wettelijk minimumloon
en het feitelijk minimumloon. De laagste CAO-schalen verwijderden zich steeds
verder van het wettelijk minimumloon. Een verlaging van het wettelijk minimumloon
krijgt dan steeds meer het karakter van een oefening in droogzwemmen. Daar
schiet je geen meter mee op en dus laten we dat graag over aan de VVD. Ook
uit empirisch onderzoek blijkt dat van een verdere verlaging van het wettelijk
minimumloon nauwelijks heil is te verwachten in termen van meer werkgelegenheid.
Ik verwijs naar de studie die de minister ons heeft doen toekomen van Arthur
van Soest, en ook recent empirisch onderzoek in Europese landen laat zien
dat daarvan geen grote effecten zijn te verwachten. Aan die discussie doen
wij dus niet meer mee.Dat wil niet zeggen dat er op dit moment geen problemen meer zijn aan
de onderkant van de arbeidsmarkt. Met name is er een categorie werkzoekenden,
die kansarm kan worden genoemd en slechts via een intensieve trajectbemiddeling
stap voor stap kan worden teruggeleid naar de arbeidsmarkt. Dat is, voor insiders,
de categorie C van de arbeidsvoorziening. Met name op deze categorie werkzoekenden
richt zich het wetsvoorstel. Voor deze mensen, maar ook voor de politiek,
 is de vraag zeer prangend: laten wij hen in de hangmat van
de uitkering of halen we alles uit de kast om hun weer de mogelijkheid te
geven via een trampoline de arbeidsmarkt te bereiken. Onze fractie kiest zeer
bewust voor het laatste, ook als het om onorthodoxe maatregelen gaat. Het
is van uitermate groot belang voor de mensen die het aangaat, maar ook voor
de samenhang in de samenleving, wanneer zoveel mogelijk mensen in eigen onderhoud
voorzien en daarmee ook het draagvlak vormen voor hen die, om wat voor reden
ook, gedurende korte of lange tijd op een uitkering zijn aangewezen.De dispensatie minimumloon is zo'n onorthodoxe maatregel, die voor onze
fractie bespreekbaar is, zij het onder stringente voorwaarden. De belangrijkste
voorwaarde is dat niemand ook maar enig moment een inkomen geniet onder zijn
sociaal minimum. Dat is in het voorstel ook geregeld. Alleen de weg waarlangs
de minister dat wil regelen, bevalt ons niet. Er is een categorie werkzoekenden
die nu niet te maken heeft met de bijstandswet, maar als zij op het traject
van de dispensatie wordt gezet, daar wel mee te maken krijgt. Het zijn niet
veel mensen en het zal ook maar om kruimeltoeslagen gaan; maar toch: aan het
eind van de week moet men naar de sociale dienst, er volgt een partnertoets
en er volgt een middelentoets. Voor alle duidelijkheid: dit is voor onze fractie
een brug te ver. Wij geven de voorkeur aan de route via de bedrijfsvereniging –
de Toeslagenwet – zoals ook door de SER is geadviseerd. De mensen krijgen
dan hun inkomen in één keer, zonder dat zij zelf weten welk
deel loon is en welk deel toeslag.Een volgende voorwaarde is dat het niet gaat om het scheppen van permanent
laagbetaalde banen. Onze fractie is er geen voorstander van dat mensen de
gehele week werken en daarvan niet kunnen rondkomen zonder toeslag. Wij wijzen
een toeslagenmaatschappij af. De arbeider is zijn loon waard en wanneer hij
een tijdlang zonder werk is, is een loonvervangende uitkering een verzekerd
recht. Als men een verzekerd recht vervangt door een toeslag, zet men ons
socialezekerheidssysteem op de kop en daarvoor hebben wij het niet opgebouwd.Iets anders is dat tegenover dit recht ook plichten mogen en moeten staan,
bijvoorbeeld de plicht om mee te doen aan een inschakelingstraject. De minister
wenst deze plicht alleen voor alleenstaanden en niet voor alleenverdieners
en alleenstaande ouders. Hiermee wordt de keuze voor de hangmat aangeboden,
terwijl wij juist zo voor de trampoline zijn. Het is raar om tegen mensen
die werk zoeken – met de nadruk op "zoeken" – te zeggen: "Hier
bieden wij u een baan aan die uitzicht biedt op permanent werk in een CAO-schaal
boven het wettelijk minimumloon, die uitzicht biedt op het in eigen onderhoud
kunnen voorzien, die uitzicht biedt op een uitweg uit het sociaal isolement.
U hebt daarvoor een opleiding of een omscholing nodig: dat wordt allemaal
geregeld. Uw inkomen blijft hoogstens nog twee jaar hetzelfde als wat u nu
heeft, daarna hebt u de kans door te groeien. Maar het hoeft niet. Kiest u
zelf maar." Ook dat is voor ons een brug te ver.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Wij kunnen toch ook tegen betrokkene zeggen dat hij in het
kader van de toeleiding naar de arbeidsmarkt een stage aangeboden krijgt,
waarbij het behoud van de uitkering gewaarborgd is, maar die een beter perspectief
op toestroming naar de arbeidsmarkt biedt? In dat geval is het niet nodig
de ingewikkelde constructie van dispensatie minimumloon te gebruiken.De heer De Jong (CDA):Dat is een prima variant, die wat mij betreft zeker bespreekbaar is.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik heb niets tegen het gebruik van beeldspraak, maar wel tegen
beeldspraak met een denigrerende ondertoon. Dat is het geval als er over "hangmat"
gesproken wordt. Je kunt ervoor kiezen om op Hawaï tussen twee bomen
in een hangmat te gaan liggen. Maar het gebruik van de term "hangmat" in verband
met mensen op het sociaal minimum vind ik onacceptabel.De heer De Jong kiest voor een verplichting. Als de toekomst die hij schetst,
werkelijk zo rooskleurig is – CAO-loon, vaste baan enzovoorts –
kunnen de betrokkenen ook overtuigd worden. De veronderstelling dat er een
verplichting nodig is, impliceert volgens mij dat de heer De Jong werkelijk
van oordeel is dat deze mensen de hele dag in een hangmat liggen.De heer De Jong (CDA):Ik protesteer ertegen dat u mijn beeldspraak denigrerend noemt. Ik zeg
niet dat de betrokkenen er zelf voor kiezen. Ik maak er bezwaar tegen dat
in onze samenleving mensen niet worden aangespoord die hangmat te verlaten;
zij worden daartoe als het ware veroordeeld. Dat is mijn grote bezwaar. De
mensen zelf hebben er geen schuld aan dat zij buiten de arbeidsmarkt staan.
Daarom leg ik de nadruk op het evenwicht tussen rechten en plichten. Men heeft
recht op een uitkering, maar men heeft ook de plicht om zich voor de arbeidsmarkt
beschikbaar te stellen. Die balans is er niet als wordt gezegd dat men wel
recht heeft op een uitkering, maar niet de plicht om zich voor de arbeidsmarkt
ter beschikking te stellen.De heer Marijnissen (SP):Dat mag zo zijn, maar dat poetst niet weg dat u een pleidooi houdt om
mensen te verplichten beneden het wettelijk minimumloon te werken. U doet
dat met op de achtergrond de beeldspraak van die hangmat. U vraagt zich in
een interview in de krant ook af waarom mensen anders voor een loon beneden
het wettelijk minimum zullen werken. Die florissante toekomst die u voor de
betrokkenen schetst, is blijkbaar niet zo overtuigend dat van het verplichtend
element afgezien kan worden.De heer De Jong (CDA):Voor iedere uitkeringsgerechtigde geldt de plicht om zich beschikbaar
te houden voor de arbeidsmarkt. Wij hebben het vandaag over kansarmen. Dit
zijn mensen die zich zonder een steuntje, zonder een extra zetje, niet op
de arbeidsmarkt hoeven te melden omdat zij niet voor een baan in aanmerking
komen. Het gaat om het in het leven roepen van een inschakelingstraject. Er
is geen sprake van het creëren van permanent laagbetaalde banen. In dat
inschakelingstraject krijgt men twee jaar lang de kans zich op de arbeidsmarkt
te begeven met een "aanloopschaal" naar het wettelijk minimumloon. Het mag
ook een stage worden genoemd. Alle termen mogen van mij daarvoor gebruikt
worden. Die mensen wordt een kans gegeven. Dan mogen wij niet zeggen:
u hoeft dat niet te doen als u daar geen zin in hebt. Nee, dan moeten die
mensen ook die kans pakken.De heer Marijnissen (SP):Het verschil van mening zit er niet in dat er tegenover rechten ook plichten
staan. Ik ben het ermee eens dat er een plicht tot werken bestaat op het moment
dat er redelijk betaald en fatsoenlijk werk beschikbaar is. Dat is het probleem
niet. De discussie gaat erom – en dat is ook de kwintessens van dit
wetsvoorstel – dat mensen verplicht kunnen worden om maximaal twee jaar
lang voor 70% van het wettelijk minimumloon te werken. Blijkbaar wenst u dit
wetsvoorstel te steunen, met name dat element van de verplichting, refererend
aan dat idee van de hangmat. De combinatie van die twee dingen maakt ook duidelijk
waarom u dat standpunt heeft ingenomen. Er is een wereld van verschil tussen
onze opvattingen. Ik vind dat mensen inderdaad verplicht kunnen worden te
werken indien de voorwaarden fatsoenlijk zijn, maar niet onder onfatsoenlijke
voorwaarden.De heer De Jong (CDA):Ik weet niet wat u onfatsoenlijk noemt. Niemand gaat er ook maar een cent
op achteruit. Sterker nog, mensen die nu geen kans hebben, wordt toegezegd
dat zij, nadat zij twee jaar voor 70% van het wettelijk minimumloon gewerkt
hebben, een hoger inkomen zullen krijgen. Die kans krijgen zij. Dan zegt u:
laat maar zitten. Daar ben ik het niet mee eens.De heer Van Zijl (PvdA):U bent inconsistent. U zegt dat het de overheid te verwijten is als die
kans niet geboden wordt. Nu zijn wij hier bezig om te regelen dat die kans
geboden wordt. Als het amendement van de heer Bakker, mede door mij ondertekend,
wordt aangenomen, wordt die kans ook in een wettelijk kader vormgegeven. Dan
kunt u toch niet meer volhouden dat wij, de politiek en de overheid, die kans
niet meer bieden.De heer De Jong (CDA):Ja, u biedt wel een kans, maar u vindt dat betrokkenen zelf mogen bekijken
of zij al dan niet op komen dagen.De heer Van Zijl (PvdA):Maar dan komt de vervolgvraag aan de orde. Bent u met mij van mening dat
er een ondergrens is aan wat je moet afdwingen van mensen, als er overigens
een kruiwagen aan maatregelen – onder andere het aanscherpen van de
bijstandswet – wordt aangesleept om mensen aan de onderkant aan het
werk te helpen. Ik wijs op de 40.000 Melkertbanen. Mensen moeten die banen
accepteren en dat is passende arbeid. Er is de laatste jaren veel gebeurd.
Durft u dan echt vol te houden dat er sprake van is dat wij mensen in een
hangmat laten liggen als wij de verplichting weglaten om mensen te laten werken
voor een salaris dat onder het minimumloon ligt? U bent toch een heilig voorstander
van handhaving van het minimumloon? Durft u dat echt vol te houden?De heer De Jong (CDA):Ja, natuurlijk. Het evenwicht tussen rechten en plichten wordt toch volstrekt
verlaten als je zegt: u krijgt wel recht op een uitkering, maar als wij u
een inschakelingstraject aanbieden om terug te keren naar de arbeidsmarkt,
dan mag u zelf kiezen? Dan is er toch totaal geen balans meer?De heer Van Zijl (PvdA):Het wetsvoorstel houdt in dat mensen gedwongen worden onder het minimumloon
te werken.De heer De Jong (CDA):Nee.De heer Van Zijl (PvdA):Dat ontkent u?De heer De Jong (CDA):Niks daarvan. Ik kom straks te spreken over een passage, die u ook eens
hebt voorgedragen. Die passage komt enigszins neer op wat door de RPF is gezegd.
Het gaat hier niet alleen om werk; het gaat ook om scholing. Gedacht kan worden
aan het model dat iemand vier dagen werkt en één dag scholing
krijgt. Dan krijgt betrokkene voor vier dagen wettelijk minimumloon en voor
die ene dag scholing een lagere vergoeding. Dat geldt dan ook voor studiebeurzen.
Dat soort modellen is voor mij bespreekbaar. De heer Van Dijke heeft ook een
dergelijk voorstel gedaan. Wij moeten niet zo benauwd zijn. Er mag toch van
mensen verwacht worden dat zij in zichzelf investeren, dat zij de mogelijkheid
krijgen om een opleiding te volgen. Het sociaal minimum wordt op geen enkele
manier aangetast. Mensen krijgen de kans door te groeien in een CAO-loon boven
het minimum. Dan zouden wij zeggen: bekijkt u het zelf maar? Dat is mij een
brug te ver.De heer Van Dijke (RPF):Het loslaten van het minimumloon is voor die mensen natuurlijk een hele
stap die niet zomaar genomen mag worden. In dat kader had ik veel liever gezien
dat gekozen was voor stageplaatsen in de vorm van een toeleidingstraject naar
arbeid met behoud van uitkering. Een ander punt is dat de heer De Jong de
formulering "hangmat" gebruikte. Ik erken dat die formulering voor een bepaalde
categorie bruikbaar kan zijn. Maar heel veel mensen ervaren de situatie waarin
zij verkeren, zonder werk en zonder toekomstperspectief, niet als een hangmat.
Dat is voor hen een spijkerbed waar zij niet vanaf kunnen komen. Dan is het
natuurlijk heel schrijnend om die mensen verplicht te laten werken voor een
salaris dat onder het minimumloon ligt. Die route kan ik niet gaan.De heer De Jong (CDA):Als ik hierop inga, verval ik in herhalingen.De heer Bakker (D66):Ik heb nog een vraag. De heer De Jong begon zijn verhaal met het verdedigen
van het minimumloon. Hij zei dat er tegenwoordig ruimte aan de onderkant is
en dat het feitelijk minimumloon in wezen al een stuk hoger ligt. Dat is een
heel ander verhaal dan wij in het verleden van het CDA hoorden, maar ik zou
zeggen: welkom bij de club. Vindt u niet dat u door te pleiten voor die verplichting
om te werken onder het minimumloon, ten minste de schijn op u laadt dat u
nog steeds wel aan het minimumloon wilt morrelen?De heer De Jong (CDA):Ik kom aan het eind van mijn betoog terug op de opvatting van D66.De heer Bakker (D66):Dat is geen antwoord.De heer De Jong (CDA):Dat antwoord komt. Ik heb mij daar goed op geprepareerd.De dispensatie moet derhalve tijdelijk zijn...De heer Rosenmöller (GroenLinks):Sprekend over het amendement van D66, heeft de heer De
Jong in een interview gezegd: aan die flauwekul doe ik niet mee. Dat leidt
tot niets. Als het amendement wordt aangenomen, doet hij dan ook aan het gewijzigde
wetsvoorstel niet meer mee?De heer De Jong (CDA):Dat zou de laatste zin van mijn betoog zijn.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Als de meerderheid van de Kamer het amendement van collega Bakker steunt,
geeft de CDA-fractie geen steun aan het gewijzigde wetsvoorstel?De heer De Jong (CDA):Dat zal ik inderdaad aan mijn fractie adviseren.De dispensatie moet derhalve tijdelijk zijn en voorzien zijn van een inschakelingstraject;
er moeten afspraken zijn over scholing en opleiding en er moet uitzicht zijn
op doorgroei in de schalen boven het wettelijk minimumloon. Het gaat derhalve
niet om het scheppen van onderbetaalde arbeid, maar om het creëren van
aanloopschalen die voor een deel en tijdelijk beneden het wettelijk minimumloon
liggen. Niemand gaat er in inkomen een cent op achteruit en daarom is vrijwilligheid
overbodig. Op die manier is de balans tussen rechten en plichten verstoord.De medewerking van sociale partners aan dit project is van doorslaggevende
betekenis. Opvallend is dat beide met lange tanden eten. De SER was unaniem
afwijzend, maar de minister heeft geluisterd. De eis van een contract voor
onbepaalde tijd heeft hij laten vallen. Daarmee lijkt hij de steun van de
werkgevers te kunnen krijgen. Wat ons betreft moeten de werkgevers niet te
krampachtig reageren op de eis van scholing en opleiding. Ook de werkgevers
dragen maatschappelijke verantwoordelijkheid voor de oplossing van de werkloosheid.
Die kan niet worden afgekocht met het betalen van de WW-premie.Onze fractie was verheugd met de oproep van werkgeversvoorzitter Blankert
in De Telegraaf van 30 januari, tot een nationaal pact tegen de werkloosheid.
Ook fractievoorzitter Wallage heeft al eens een oproep gedaan te komen tot
een verbond van welwillenden. Hem was fractievoorzitter Heerma voorafgegaan
die aan de vooravond van de laatste verkiezingen voor provinciale staten opriep
tot een sociaal pact. Bij zoveel oproepen is de vraag gerechtvaardigd of de
minister hier niet als postillon d'amour wil optreden.De heer Bakker (D66):Dat poetst toch niet weg dat een meerderheid van de sociale partners,
bestaande uit de vakbeweging en de werkgevers uit het midden- en kleinbedrijf,
niet zoveel voor die wet voelt? Het is bekend dat het CDA – in het bijzonder
de heer De Jong – altijd voor draagvlak pleit. Hij heeft dat gedaan
voor deeltijdwetgeving. Vandaar dat de CDA-fractie daartegen heeft gestemd.
De heer De Jong pleitte ook voor een draagvlak voor de algemeenverbindendverklaring.
Vandaar dat de CDA-fractie heeft geaccepteerd dat het feitelijk minimumloon
aanzienlijk is verhoogd. Waarom luistert de heer De Jong op dit punt absoluut
niet naar de sociale partners? Waarom vindt hij het draagvlak nu niet van
belang?De heer De Jong (CDA):Ik doe een oproep om dat draagvlak te creëren. Ik sprak net over
de vakbeweging. Ik blijf haar op haar verantwoordelijkheid aanspreken. Dat
is een consistente lijn.Met name de reactie van de vakbeweging op dit voorstel is sterk afwijzend.
Men vindt het een asociaal voorstel. Het zou goed zijn wanneer ook de vakbeweging
de loopgraaf verlaat. Gevaar voor het verwateren van het wettelijk minimumloon
is er wat ons betreft niet. Onze partij gaat met hetgeen hier wordt ingebracht
tot het randje. Verder gaan wij niet; dit is de grens zoals die ook op de
CDA-voorjaarspartijraad van 1996 is getrokken. Ook de vakbeweging zou toch
moeten overwegen dat hier aan mensen die kansarm zijn op de arbeidsmarkt,
de gelegenheid wordt geboden in zichzelf te investeren? Daar mag toch ook
iets voor worden gevraagd? Als men vier dagen werkt en één dag
scholing krijgt, kan het voorstel toch ook worden beschouwd als een beloning
voor vier dagen werk en een studiebeurs voor één dag, met inkomensgarantie?
En studiebeurzen zijn nooit hoog, mede omdat ze een goed rendement in het
vooruitzicht stellen.Verwachten wij veel van dit wetsvoorstel? Nee, maar het is wel een nuttig
onderdeel van een breder pakket gericht op werkloosheidsbestrijding aan de
onderkant van de arbeidsmarkt. Bovendien is het geen voorstel gericht op het
verlagen van de loonkosten en op het scheppen van meer werk. Daarvoor is de
afdrachtskorting een veel effectiever instrument. Maar het is wel een inschakelingstraject,
een aanloopschaal voor kansarme werkzoekenden. Bovendien zal het alleen functioneren
in die sectoren waar de laagste loonschalen aansluiten bij het wettelijk minimumloon.
Het succes van de regeling zal toenemen wanneer de kloof tussen feitelijk
en wettelijk minimumloon verder wordt gedicht. Wij wensen de minister veel
succes bij zijn pogingen daaromtrent in het overleg met sociale partners.De heer Van Zijl (PvdA):In zijn betoog doet de heer De Jong een aantal interessante voorstellen
over het bekijken van de plussen en minnen van het minimumuurloon, het verder
benadrukken van het scholingselement, enz. Dat zijn allemaal dingen die het
aanlooptraject verbeteren. Als je plussen en minnen op een rij zet, kan naar
mijn mening blijken dat daarin heel veel zit wat interessant is. Als dat zo
is, is het dan nog wel verstandig om met zo'n wetsvoorstel op deze manier
door te gaan? De heer De Jong zegt immers zelf dat de betekenis daarvan beperkt
zal zijn en dat de maatschappelijke weerstand ertegen, in de context waarin
het nu is geplaatst, groot is. Is het niet veel verstandiger om met elkaar
te bekijken of wij het aanlooptraject kunnen verbeteren in plaats van al die
maatschappelijke onrust over dit voorstel te laten opborrelen?De heer De Jong (CDA):Doe maar een concreet voorstel.De heer Van Zijl (PvdA):De heer De Jong doet het concrete voorstel, de minister te vragen om verschillende
zaken, het aanlooptraject, scholing, minimumuurloon, eens allemaal goed op
een rij te zetten. Ik ben het daarmee eens. Maar waarom zouden wij dit dan
op deze verplichtende wijze doorzetten? De heer De Jong zegt zelf dat het
maatschappelijk effect ervan beperkt zal zijn en dat de weerstand heel erg
groot is. Wat is daar dan nog de zin van?De heer De Jong (CDA):Als de heer Van Zijl de minister uitnodigt om betere voorstellen
te doen, dan mag dat van mij. Ik heb een aantal suggesties gedaan in die richting.
Daar heb ik volstrekt geen moeilijkheden mee. Ik heb goed gelezen wat hij
in het aanlooptraject van de behandeling van dit wetsvoorstel heeft gezegd.
Ik heb onderscheid gemaakt tussen het werken tegen een minimumuurloon gebaseerd
op de wet en het daarnaast ontvangen van een beloning voor scholing, een investering
van mensen in zichzelf. De heer Van Zijl heeft dat ook gezegd. Daar wil ik
best over praten.De heer Van Zijl (PvdA):Als wij de minister uitnodigen om daar nou eens over na te denken: het
minimumuurloon, de scholing, het aanlooptraject verbeteren. Dan is die verplichting
in het wetsvoorstel toch niet zo vreselijk zinvol meer? Hierdoor is de maatschappelijke
onrust immers groot, terwijl het effect beperkt is. Dat zegt de heer De Jong
zelf. Waarom wil hij dat dan nog doorzetten?De heer De Jong (CDA):Als de heer Van Zijl zegt dat voor een aanlooptraject kan worden gekozen
dat ook hem zint, dan neem ik aan dat hij vervolgens zegt dat als dat wordt
aangeboden, de mensen ook verplicht zijn om dat te aanvaarden.De heer Van Zijl (PvdA):Er is al heel veel verplichtend. Wat de heer De Jong wil voorstellen,
kan dus heel goed in combinatie met hetgeen wij allemaal al hebben.De heer De Jong (CDA):Ik ben altijd in voor betere voorstellen. Ik doe alleen maar suggesties.
Ik zit niet in de coalitie. Ik regeer niet, ik controleer. Als wij tot overeenstemming
kunnen komen: mijnheer Van Zijl, ik ben de eerste om u in de armen te vallen.Voorzitter! Onze conclusie is duidelijk. Het wettelijk minimumloon mag
niet worden aangetast. Tijdelijke dispensatie is mogelijk als onderdeel van
een toeleidingstraject naar de arbeidsmarkt. Het moet tijdelijk zijn; er moeten
een opleiding en scholing zijn. Als het zo geregeld is, moet de vrijblijvendheid
eraf. Verder is een gang naar de bijstand voor ons onoverkomelijk. Omdat deze
kwestie voor onze fractie zeer precies ligt, is instemmen met het voorstel
zoals het nu voorligt, met name op het punt van de vrijwilligheid en van de
route via de bijstand, nog niet mogelijk.Ten slotte ga ik in op de voorgestelde wijziging van artikel 12, het introduceren
van het wettelijk minimumloon voor thuiswerkers. De algemene maatregel van
bestuur op dit punt is 1 januari jl. ingegaan. Daarmee hebben wij ingestemd.
Er bestaat in dit verband onduidelijkheid over de vraag of gastouderopvang
onder de werking van deze AMvB valt. Als dit zo is, gaat het naar onze mening
om een onbedoeld effect. In dat geval zou het de voorkeur verdienen dat algemene
dispensatie op grond van artikel 10 van de Wet op het minimumloon wordt gegeven.
Wij hechten hier sterk aan, omdat anders de gastouderopvang zal verdwijnen
en men weer zal vluchten in het zwarte circuit. Een van de hoofdpunten uit
het onlangs door het wetenschappelijk instituut van onze partij uitgebrachte
rapport over familie- en gezinsbeleid, "De verzwegen keuze", is onze voorkeur
voor informele kinderopvang en gastouderopvang, ook naschools. Dergelijke
vormen van opvang zouden moeten worden uitgebreid en gefaciliteerd. Vandaar
ons pleidooi door middel van algemene dispensatie de gastouderopvang buiten
de werking van de AMvB te laten, omdat anders deze vorm van kinderopvang de
nek wordt omgedraaid. Het zou goed zijn wanneer de minister op dit punt duidelijkheid
brengt. Het instituut Vrouw en arbeid en de vereniging voor belangenbehartigingen
dienstverlening, VOG, spreken elkaar nu tegen en de positie van het departement
blijft onduidelijk. Er zijn 200 kinderopvangbureaus. Staat hun toekomst op
het spel? Graag horen wij van de minister het verlossende woord.Ten slotte zeg ik nog iets over het amendement van de heer Bakker. Ik
heb begrepen dat dit inmiddels is medeondertekend door de PvdA. Ik wil wel
eens van de heer Bakker weten hoe het er nou eigenlijk binnen zijn partij
aan toegaat. In het voorlopig verslag zet D66 een lijn uiteen die erop wijst
dat D66 uitkomt in de richting van Van Hoof en het CDA. Daarbij wordt gekozen
voor: geen onderscheid, geen discriminatie, de vrijblijvendheid eraf halen.
Een paar weken later kwam er een amendement en was het totaal andersom. Nu
is men voor vrijblijvendheid.Kijk, wij hebben ook wel eens een discussie in de partij over het minimumloon,
maar dan spatten de vonken ervan af en dan gaat het op het scherp van de snede.
Aan het eind van de dag komt er een resolutie, die wij aannemen en waar wij
achter gaan staan. Maar binnen D66 is het mij een raadsel. Daar kun je kennelijk
180 graden van positie veranderen en dan gebeurt er helemaal niets binnen
die partij. Wat stelt het minimumloon eigenlijk nog voor in de discussie binnen
uw partij?De heer Bakker (D66):Die laatste vraag begrijp ik niet zo goed. Ik zal straks ons standpunt
toelichten. Als de heer De Jong van het begin af aan onze inbreng goed tot
zich had genomen, dan had hij kunnen zien dat wij er van het begin af aan
voor hebben gepleit dat verschillende groepen gelijk behandeld zouden worden,
zodat er geen verschil zou zijn tussen alleenstaanden en kostwinners. Wat
passend is voor alleenstaanden is ook passend voor kostwinners, en andersom,
wat niet passend is voor kostwinners is ook niet passend voor alleenstaanden.
Dan kun je twee kanten op: vrijblijvend voor iedereen of verplicht voor iedereen.Ik heb mij de afgelopen maanden buitengewoon gestoord aan het feit dat
door de heer De Hoop Scheffer en nu door de heer De Jong in dit debat, en
door vele anderen buiten deze zaal, is gesproken over het minimumloon als
zodanig. Deze wet gaat niet over het minimumloon als zodanig. De heer De Jong
heeft dat ook beweerd en ik wil dat graag onderstrepen. Nu dat zo is, gaat
het ons in het kader van deze wet om gelijke behandeling tussen alleenstaanden
en kostwinners. Dat willen wij overeind houden.De heer De Jong (CDA):Daarover zijn wij het helemaal eens. Ik constateer alleen dat de heer
Bakker, uitgaande van datgene waarover wij het eens zijn, in het verslag zegt:
alles afwegende kiezen wij voor het niet vrijblijvende karakter, maar dat
hij een paar weken later 180 graden omkeert en kiest voor vrijblijvendheid.
Dat is een totale omkering van een balans tussen rechten en plichten. Wat
mij zo verbaast, is dat dit binnen zijn partij kan, zonder dat er enorme onrust
ontstaat en een goed debat wordt gevoerd om te kijken waar
wij met het minimumloon heen willen.De heer Bakker (D66):Dat debat hebben wij wel gehad, maak u geen zorgen, maar er is in die
paar maanden wel iets gebeurd. Er is een discussie overheen gekomen die niet
meer ging over dit wetsvoorstel, maar over het minimumloon als zodanig. Ik
wil iedere schijn vermijden dat men D66, als het gaat om het minimumloon,
kan optellen bij de VVD en bij datgene waarvan ik tot voor kort dacht dat
het het standpunt van het CDA was, namelijk het minimumloon ook structureel
ter discussie stellen. Die schijn heb ik willen vermijden, vandaar ons amendement.De heer De Jong (CDA):Daarom ben ik ook begonnen zoals ik ben begonnen: het minimumloon staat
hier niet ter discussie, maar over de inschakeling van kansarme werkzoekenden
is met ons altijd te praten.De heer Marijnissen (SP):Mijnheer de voorzitter! Toen ik hier naartoe liep, heb ik even de sprekerslijst
bekeken. Het is buitengewoon spijtig dat de heer Bakker en de heer Van Hoof
tot de laatste in de rij behoren. Eigenlijk had de heer Bakker deze behandeling
moeten openen om even toe te lichten waarom D66 te elfder ure toch de goede
kant dacht te moeten kiezen in het debat, namelijk dat D66 over de hele linie
wenst af te zien van een verplichting in de wet, iets waar de SP-fractie natuurlijk
buitengewoon verheugd over is.Het amendement van D66 is al wat langer bekend. Velen hebben met spanning
uitgezien naar het Torentjesoverleg van gisteren. Ik heb mij laten vertellen
dat daar geen directieven zijn meegegeven, hetgeen betekent dat er politieke
vrijheid is voor de twee coalitiepartijen PvdA en D66 om zich te verzetten
tegen het wetsvoorstel.Dan komen wij meteen uit op de vraag waar het vandaag om gaat: wat gaat
de minister doen? Indien de Kamer zegt dat de wet zoals zij er nu ligt, voor
haar onaanvaardbaar is, en een amendement aanneemt, wat doet de minister dan?
Ik kan de vraag ook anders stellen: in welke gemoedstoestand is de minister
vandaag naar de Kamer afgereisd? Heeft hij in zijn vuistje gelachen en gedacht:
hier kom ik mooi van af? Een eerder politiek compromis wordt ongedaan gemaakt
door een meerderheid van de coalitie, gesteund door een groot deel van de
Kamer. Daarmee is de PvdA ook verlost van een historische blunder. Of gaat
de minister hier voluit het wetsvoorstel verdedigen? Of zegt hij op voorhand:
laten wij de discussie erover stoppen, ik neem het helemaal over?Wij moeten het afwachten. Om die reden had ik het prettig gevonden als
de sprekerslijst vandaag van onder naar boven was gegaan. Dan hadden wij kunnen
beginnen met de discussie tussen de PvdA en D66.Voorzitter! Ik zal daar verder maar niet meer bij stilstaan. Ik zal doen
alsof het om een wetsvoorstel gaat dat nog onaangetast is. Ik begin met de
vaststelling dat het een erg wonderlijk wetsvoorstel is. De bedoeling is dat
langdurig werklozen die zo'n grote afstand tot de arbeidsmarkt hebben dat
zij niet direct in staat zijn tot volwaardige vervulling van een eenvoudige
functie, een baan krijgen waarin zij tijdelijk onder het minimumloon worden
uitbetaald. Voor kostwinners en alleenstaande ouders zal zo'n baan niet gauw
passend zijn. Zij kunnen dan ook niet gedwongen worden om onder het voor hen
geldende sociaal minimum te gaan werken. Dan blijven de alleenstaanden over.
Voor hen zou een baan tegen 70% van het minimumloon wel passend zijn, vindt
de regering. Er zou dus ook een verplichting kunnen volgen. De Volkskrant
schreef op 28 januari: "Fatsoen is het sleutelwoord in het debat over het
wettelijk minimumloon. Langdurige werkloosheid is onfatsoenlijk. Arbeid is
een cruciaal integratiemechanisme, maar een baan die geen uitzicht biedt op
een inkomen waarvan je zelfstandig kunt bestaan, blijft tweederangs." Mooier
zou ik het niet kunnen zeggen. Al willen de heer De Jong en anderen ons doen
geloven dat het vandaag niet over het wettelijk minimumloon gaat, naar mijn
idee gaat het daar wel over. Het zijn minimaal inleidende beschietingen voor
de coalitiebesprekingen van volgend jaar.De heer De Jong (CDA):U hebt het nu over de alleenstaanden. U kunt toch niet volhouden dat het
om een verslechtering gaat als zij een baan krijgen aangeboden boven het voor
hen relevante sociaal minimum? Dat kan er bij mij niet helemaal in.De heer Marijnissen (SP):Dat heb ik ook niet gezegd. Ik heb alleen gezegd dat wij in Nederland
niet voor niets het begrip "wettelijk minimumloon" kennen. Dat minimum is
voor mij een minimum. Ik ben iemand die altijd probeert om iets verder te
kijken dan de agenda van vandaag. Als de Kamer het oorspronkelijke wetsvoorstel
van het kabinet steunt, maar ook als het amendement van de D66-fractie wordt
aangenomen en vervolgens de wet, beschouw ik dat als een inbreuk op het begrip
"minimum" in het begrip "wettelijk minimumloon". Dan vrees ik, anticiperend
op de mogelijke verkiezingsuitslag van volgend jaar, met grote vreze dat er
een coalitie uitkomt die het wettelijk minimumloon weer op de agenda zet en
dat dan tegen de PvdA-fractie, die traditioneel altijd voor het wettelijk
minimumloon heeft gestaan, zal worden gezegd: "U hebt destijds ook meegedaan
aan de discussie om ieder geval tijdelijk dispensatie te verlenen; met andere
woorden: dat minimum was ook voor u blijkbaar niet het minimum."De heer De Jong (CDA):Als u die vrees deelt, kan uw oproep worden vertaald met een oproep om
de volgende keer op het CDA te stemmen. Dat is duidelijk.De heer Marijnissen (SP):Sorry. Het komt vaker voor dat mensen die hier staan, niet horen wat er
gezegd wordt. Ik verstond het niet; wat zei u?De heer De Jong (CDA):Als u die vrees deelt, kan uw oproep worden vertaald met een oproep om
de volgende keer op het CDA te stemmen, want dan zal de Wet op het minimumloon
in elk geval onaangetast blijven. Dat hebt u zojuist kunnen horen. Er is echter
nog iets anders. Het wettelijk minimumloon is gebaseerd op de kostwinner,
de vader, de alleenverdiener met een thuiszittende vrouw met twee kinderen
onder de 12. Waarom veroordeelt u de alleenstaande, die dat prachtige gezinsleven
niet kent, ertoe om niet te mogen werken, terwijl hij in staat is om een vrouw
met twee kinderen te onderhouden? Waarom mag hij geen baan
accepteren als hij bijvoorbeeld 10% boven zijn sociaal minimum – dat
is wel gedifferentieerd – kan gaan verdienen?De heer Marijnissen (SP):Allereerst ga ik even in op mijn "oproep" om op het CDA te stemmen. Er
zijn in het verleden allerlei politici geweest die allerlei uitspraken hebben
gedaan over "handen geven" en "je vingers natellen" enzovoort. Die uitspraken
werden nogal eens in verband gebracht met het CDA. U schrijft eerst in een
verkennende notitie dat het minimumloon bespreekbaar moet zijn. Vervolgens
zegt de fractie dat zij daarover discussieert en er nog niet uit is. Ik heb
daar meerdere malen met uw collega Bijleveld woorden over gewisseld; de ene
keer wil de fractie het minimumloon wel aantasten en ter discussie stellen
en de andere keer is dat weer niet het geval. Met andere woorden: als mensen
van mening zijn dat het wettelijk minimumloon echt een wettelijk minimumloon
moet blijven, raad ik die mensen zeker niet aan om op het CDA te stemmen.De heer De Jong (CDA):Als u het CDA hier als onbetrouwbaar meent te kunnen afschilderen door
te zeggen "als je ze een hand geeft, ben je je vingers kwijt", zal ik vandaag
het debat verder met u mijden.De heer Marijnissen (SP):Ik heb slechts gerefereerd aan wat anderen daar eerder over hebben gezegd.
Vervolgens heb ik uitgelegd dat ik van mening ben dat stemmen op het CDA inderdaad
niet de beste garantie is voor het handhaven van het wettelijk minimumloon.
Mijnheer De Jong, nou moet u niet weglopen; dat is heel onfatsoenlijk. Goed,
dan ga ik daar verder niet meer op in, al zal ik de heer De Jong nog wel van
repliek dienen op het punt van de alleenstaanden die het wettelijk minimumloon
niet zouden hoeven te krijgen. Het wettelijk minimumloon is gerelateerd aan
de arbeid die mensen verrichten en heeft naar mijn idee helemaal niets te
maken met de sociale status van de mensen waar het om gaat. De heer De Jong
is echter al vertrokken, waarschijnlijk op zoek naar koffie.Voorzitter! Het wettelijk minimumloon is de bodem in het loongebouw. Het
minimumloon is de minimale beloning van een prestatie die iemand levert en
het moet garanderen dat je van je loon in elk geval een zelfstandig bestaan
kunt leiden. Bij dit laatste kun je vraagtekens plaatsen als je kijkt naar
de problemen van de banenpoolers. Hoe valt een beloning onder het minimumloon
te rechtvaardigen als we daartegenover zien welke gigantische salarissen de
topmanagers en leden van de raden van bestuur van grote ondernemingen verdienen.
Als de regering spreekt over het nog niet volwaardig kunnen vervullen van
een functie, is dat een gotspe eerste klas. Sinds wanneer wordt het minimumloon
alleen in verband gebracht met de economische waarde van mensen en niet met
hun recht op een fatsoenlijk en menswaardig bestaan? Werken onder het minimumloon
is voor de SP-fractie onfatsoenlijk en onbespreekbaar. Kan de minister trouwens
aangeven wie bepaalt welke de waarde van de prestatie is, daar waar hij spreekt
over een prestatie die onder het gemiddelde ligt? Wanneer is er sprake van
een volwaardige vervulling van een eenvoudige functie? Waar staat omschreven
wat een eenvoudige functie precies is? Graag een reactie van de minister in
zijn algemeenheid, maar ook met betrekking tot het wetsvoorstel.Wie zit er in dit land te wachten op dit wetsvoorstel, deze dispensatie?
MKB Nederland, goed voor meer dan 90% van het bedrijfsleven, in elk geval
niet. Men heeft bij herhaling gezegd dat het een heilloze weg is. Ook de schoonmaakbranche
waar laaggeschoold werk bij uitstek voorkomt, is tegen het wetsvoorstel. De
vakbonden zijn er fel tegen, zelfs de USZO is tegen verlaging van het minimumloon.
De PvdA zegt in de media dat zij geen behoefte aan het wetsvoorstel heeft.
D66 heeft inderdaad wat gezwalkt tussen wel of geen verplichting voor iedereen,
maar heeft nu partij gekozen. Goed beschouwd zijn alleen VNO-NCW, te weten
de grote werkgevers, en de VVD voluit voor het wetsvoorstel. Over de laatste
valt ook nog te twijfelen. De VVD heeft heel iets anders op de agenda, maar
dit was nu eenmaal het politieke compromis.De dispensatie zal niet werken naar de mening van de SP-fractie. Op dit
moment werkt ruim 2% van de beroepsbevolking tegen het minimumloon. Het merendeel
daarvan is deeltijdwerker. Het minimumloon is de afgelopen tien jaar nauwelijks
verhoogd en desondanks is in dezelfde periode het aandeel van de minimumloners
in de beroepsbevolking gezakt van 5% naar 2%. Misschien was dit wel de reden.
Het wettelijke minimumloon is zo laag dat geen fatsoenlijke baas het op zijn
geweten wil hebben dat zijn mensen daarmee worden afgescheept.In "Het onderste kwart" toont het SCP, De Beer, aan de hand van onderzoek
aan dat verlaging van het minimumloon bij slechts een op de twintig bedrijven
zal leiden tot extra banen. Volgens De Beer komt dit doordat werkgevers verwachten
dat een eventuele kostenverlaging teniet wordt gedaan door het negatieve effect
op de motivatie en de productiviteit van werknemers als ze onder het minimumloon
moeten gaan werken. In datzelfde SCP-rapport toont De Beer aan dat er in ons
land nog wel banen voor laaggeschoolde mensen zijn, maar dat die hoe langer
hoe meer bezet worden door hogeropgeleiden. Jan Pen betwijfelt in NRC Handelsblad
van 7 februari 1997 of werkgevers wel door de dispensatiemogelijkheid geprikkeld
worden om nieuwe banen te scheppen. Hij spreekt in dit verband van "overschatting
van de elasticiteit van de vraag naar arbeid in de lage compartimenten van
de arbeidsmarkt". Volgens Pen komen die extra banen er niet. Het lijkt mij
dat hij daarin gelijk heeft als we zien dat er in een aantal CAO's weliswaar
lage loonschalen zijn gekomen, maar dat deze grotendeels leeg zijn.Maar zelfs als de dispensatie er komt, zullen de bonden, en naar mijn
mening terecht, via de CAO die dispensatie repareren. Plaatst de minister
de discussie over het algemeen verbindend verklaren weer op de agenda?Zo te zien is de dispensatie een doodgeboren kindje. Politieke en psychologische
winst voor de VVD en anderen die helemaal van het wettelijk minimumloon af
willen, zit er wel in. Ik heb dit zojuist al tegen de heer De Jong gezegd.
Ik zou het een historische blunder van de PvdA vinden wanneer deze partij
instemt met dit wetsvoorstel dat al of niet geamendeerd is door het voorstel
van D66. Immers, de historie kan wel eens tonen dat de PvdA objectief als
wegbereider heeft gefungeerd, omdat het immers heeft ingestemd met de opvatting
dat het wettelijk minimumloon niet in alle gevallen het minimum
hoeft te zijn.Voor de PvdA is voor een eventuele instemming met het wetsvoorstel scholing
een belangrijke voorwaarde. Nu moet die scholing schriftelijk zijn vastgelegd
tussen werkgever en werknemer, maar wie controleert of de scholing daadwerkelijk
plaatsvindt? Weet de werknemer van tevoren dat hij recht heeft op scholing?
Wie zegt hem dat? Zijn zijn rechten op scholing vastgelegd in bijvoorbeeld
een soort protocol? En wie bepaalt of en wanneer de scholing is voltooid?
De regering is toch niet zo naïef om te denken dat die arme werknemer,
die voor een habbekrats moet gaan werken, ook nog eens tegen zijn baas gaat
procederen over deze vragen?De SP-fractie kan het wetsvoorstel ook niet rijmen met het armoedebeleid
van deze regering. Maximaal twee jaar werken onder het minimumloon is natuurlijk
armoede, zo goed als dat ook geldt voor het sociaal minimum. En wat te denken
als iemand werkloos of arbeidsongeschikt wordt? Volgens de minister kan het
inkomen dan nog verder zakken. De minister vindt zelfs dat de dispensatie
mogelijk is bij additionele en gesubsidieerde banen. Betekent dit overigens,
uitgaande van 70% en 32 uur werken, dat je dan nog weer eens minder gaat verdienen?
Op die manier organiseer je, naar mijn indruk, de armoede. Vindt de regering
dit aanvaardbare consequenties van het wetsvoorstel?Mijnheer de voorzitter! De PvdA heeft in haar verkiezingsprogramma staan
dat het minimumloon een voorziening is die in een beschaafd land nodig is
om de basisbehoeften te dekken en het sluiten van vernederende contracten
te blokkeren. Nu heeft de PvdA zich de afgelopen tijd in alle mogelijke bochten
gewrongen om uit te leggen dat zij tegen het slopen van de bodem uit het loongebouw
is. Wallage heeft dit bijvoorbeeld gezegd. Dit voorstel, aldus Van Zijl, is
de uiterste grens en men wil niet verdergaan dan een tijdelijke ontheffing
van het wettelijk minimumloon. Paars-2 is uitgesloten, als er gemorreld zou
worden aan het minimumloon, aldus de PvdA. Maar toch is dit een rare vorm
van logica. Het is een vorm van logica die mij doet denken aan werkgevers
die zeggen: wij moeten 200 mensen ontslaan om de werkgelegenheid te redden.
Of aan het kabinet, dat nogal eens zegt: wij moeten de sociale zekerheid afbouwen
om de sociale zekerheid voor de toekomst veilig te stellen.De heer Van Zijl (PvdA):Zou het, mijnheer Marijnissen, ook de logica kunnen zijn van het met elkaar,
als potentiële regeringspartners, tot een compromis komen dat heel veel
erger voorkomt? Dat doe je soms. Waren wij niet met het akkoord meegegaan,
dan was er misschien een kabinet gekomen van CDA, VVD en D66, hetgeen met
de opstelling van D66 tóén zou hebben geleid tot een echte verlaging
van het minimumloon. Had dat ook nog gekund?De heer Bakker (D66):Dat laatste wil ik graag even rechtzetten, voorzitter. Ik weet niet of
de heer Marijnissen van plan is om ook ons verkiezingsprogramma nog te citeren,
maar ook daar staat dat verlaging van het minimumloon niet aan de orde is.
In 1994 niet en nu dus evenmin.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Mij tot de heer Van Zijl richtende, merk ik op dat ik mij
die logica wel kan voorstellen. Maar mag ik de heer Van Zijl eraan herinneren
dat de minister-president – ik heb er zelfs destijds nog mondelinge
vragen over gesteld aan zijn adres – het wetsvoorstel heeft verdedigd
met de kwalificatie: het is een sociaal wetsvoorstel? Dat is toch iets anders.
Kijk, ik kan mij die redenering voorstellen, maar ik heb ook anderen uit de
PvdA van harte dit wetsvoorstel horen verdedigen, zonder eerst te melden dat
het second best was en een politiek compromis en dat de PvdA in augustus 1994
wel moest instemmen met een aantal eisen die van de kant van met name de VVD
werden gesteld.De heer Van Zijl (PvdA):Ik daag u uit te citeren wie van de PvdA-fractie met veel warmte, liefde
en genegenheid over dit wetsvoorstel heeft gesproken.De heer Marijnissen (SP):Wij hebben hier samen wel eens eerder over dit wetsvoorstel gediscussieerd
en ook toen hebt u gezegd: ja, maar, mijnheer Marijnissen, er zit scholing
bij en er zit begeleiding bij... U weet precies wat ik bedoel, mijnheer Van
Zijl. Toen heeft u zich wel degelijk zeer geïdentificeerd met het wetsvoorstel.
Natuurlijk, ik heb het ook aan het adres van de minister-president toen gezegd:
ik kan mij voorstellen dat het, om dit land te runnen, noodzakelijk is compromissen
te sluiten. Maar de vraag is wel of compromissen zover mogen gaan dat je aan
zoiets fundamenteels als het wettelijk minimumloon moet komen. Wat ik objectief
vaststel, is dat het wel eens zo zou kunnen blijken te zijn dat de positie
die u nu inneemt, als PvdA-fractie en ook als PvdA binnen dit kabinet, tegen
u gebruikt wordt op het moment dat het wettelijk minimumloon ten principale
nog eens in deze Kamer aan de orde is.Mijnheer de voorzitter! Dezelfden die eerder altijd beweerden dat het
sociaal minimum omlaag moest om zo de aantrekkelijkheid van werk te verhogen,
stellen nu voor de "winst" van het hebben van werk boven een uitkering te
verkleinen. De invoering van de dispensatiemogelijkheid zal behalve tot een
steeds verder onder druk zetten van het minimumloon, noodzakelijkerwijs ook
leiden tot een grotere druk op het niveau van het sociaal minimum. En dat
in een tijd dat iedereen ervan overtuigd lijkt te zijn dat het sociaal minimum
juist omhoog moet. De heer Bolkestein van de VVD heeft in elk geval al laten
weten dat als dit wetsvoorstel geen succes wordt, de VVD de verlaging van
het minimumloon aan de orde zal stellen. Door in te stemmen met dit wetsvoorstel
zet de PvdA de deur open naar de realisatie van de VVD-wens, verlaging van
het minimumloon. De PvdA zal aan Paars-2 alleen mogen meedoen als zij de VVD
op dit punt tegemoetkomt. Minister-president Kok ziet dit gevaar niet en hij
noemt de dispensatie zelfs een sociale maatregel. Een handreiking aan mensen
die in de put zitten, zo zei hij letterlijk. De fractie van de SP heeft al
eens gezegd dat mensen die onder het minimumloon moeten gaan werken, eerder
het idee zullen hebben nog verder in de put geduwd te worden.Mijnheer de voorzitter! Het gaat goed met Nederland, althans dat zegt
het paarse kabinet. Inderdaad, de winsten stijgen tot ongekende hoogte. De
begroting voor 1998 lijkt een grote sinterklaasviering te worden. De werkloosheid
daalt en ligt nu onder de 400.000 werklozen, althans via een
bepaalde berekening. Wordt het geen tijd dat paars het schaamrood –
of moet ik zeggen het schaampaars? – op de kaken krijgt als het met
zo'n wetsvoorstel durft te komen? Over armoede praten en mensen tegelijkertijd
in armoede storten. Bij een normale baan hoort een normaal loon en ten minste
het echte wettelijk minimumloon.De heer Van Dijke (RPF):Mijnheer de voorzitter! Het houden van een debat over het minimumloon
is, misschien wel vanwege de verkiezingen die in aantocht zijn, "op eieren
lopen", zo blijkt ook vanmorgen weer. Wie een pleidooi houdt voor verlaging
of zelfs afschaffing van het minimumloon heeft het verbruid bij duizenden
kiezers, waaronder veel uitkeringsgerechtigden. Het is dan ook niet verwonderlijk
dat een pleidooi daarvoor juist de afgelopen maanden is verstomd. Slechts
consequente, maar niet minder dogmatische, liberalen volharden. Ook het CDA
lijkt op dit moment voorstander te zijn van handhaving van het minimumloon.
Ik ben daar blij om en ik zou zeggen: hartelijk welkom in onze gelederen.
Laten we hopen dat deze uitspraken ook standhouden.Voorzitter! In dit klimaat spreken we nu over de kabinetsvoorstellen zoals
die in deze wet tot ons komen. Een wetsvoorstel waarmee volgens de regering
nadrukkelijk niet wordt beoogd een eerste stap te zetten in de richting van
de afschaffing van het minimumloon. Het is goed dat ik daarover, aan het begin
van mijn bijdrage, volstrekte helderheid geef: wat de RPF-fractie betreft
is verlaging van het minimumloon absoluut onaanvaardbaar. De Bijbel houdt
ons voor dat de arbeider zijn loon waard is. Op grond van dit principiële
uitgangspunt wil ik niet verdedigen dat een werknemer die een voltijdbaan
heeft, zo weinig loon ontvangt dat hij naar de sociale dienst moet stappen
om een aanvulling tot het sociaal minimum te vragen. Mijn fractie zal zich
dan ook tegen deze wet verzetten.Met deze positie kies ik stelling tegen de breed levende visie die gestoeld
is op heersende economische concepten. Deze economische concepten, die hun
uitgangspunten kiezen in de geprijsde schaarste, vervallen in een onaanvaardbare
reductie van de waardering van menselijke arbeid als zodanig. De economie,
zoals die sedert de industriële revolutie vorm heeft gekregen, rekent
onvoldoende met de intrinsieke waarde van arbeid. Het is tekenend dat vele
economen de intrinsieke waarde van arbeid binnen hun economisch denkraam geen
plaats weten te geven. Daar gaan wij niet over; dat is een zaak van ethiek,
zo menen zij. In de visie van mijn fractie behoort echter ook het terrein
van de economie door ethische normen te worden begrensd. Vanuit dat ethisch
bepaalde kader achten wij het minimumloon een morele standaard. Daaraan wensen
wij niet te tornen.Voorzitter! Het kabinet schrijft in de memorie van toelichting dat de
negatieve spiraal van oplopende inactiviteit moet worden doorbroken. Maar
een nadere precisering van de genoemde inactiviteit wordt niet gegeven. Toch
acht ik dat relevant. Als we bijvoorbeeld de sollicitatieplicht in de bijstand
voor alleenstaande ouders zouden vervangen door een mogelijke bemiddeling
naar een betaalde baan, slechts indien betrokkene daarvoor kiest, zou het
cijfer dat de omvang van de inactiviteit bepaalt, wellicht aanzienlijk bijgesteld
kunnen worden. Scheppen wij niet zelf, zo wil ik van de minister weten, voor
een deel het hier aan de orde zijnde probleem?Voorzitter! het ontbreken van banen voor laagopgeleiden is een majeur
probleem. Het streven van het kabinet deze problematiek aan te pakken, juich
ik toe. Tegen die achtergrond is het natuurlijk wel opmerkelijk dat een analyse
met betrekking tot de vraag hoe het nu komt dat we voor veel laagopgeleiden
zo weinig werk hebben, ontbreekt. Het zou te ver voeren daar in dit debat
uitvoerig bij stil te staan, maar ik wil toch een paar aspecten noemen.In de collectieve sector zijn nogal wat banen weggesaneerd. Ook is relatief
eenvoudig werk zodanig belast met administratieve rompslomp, dat zelfs bij
een relatief eenvoudige baan naar verhouding een hoog opleidingsniveau gevraagd
moet worden. Daarnaast is het toch vreemd dat in de memorie van toelichting
bij de beoordeling louter wordt gekeken of een functievervulling voldoende
economisch rendement oplevert. Waarom komt niet de vraag of er ook maatschappelijk-sociaal
rendement is, dat zich niet zomaar laat vangen in economische termen en of
bijvoorbeeld door uitbreiding van de collectieve sector – daarbij denk
ik aan meer handen aan het bed, meer betaalbare hulp voor ouderen, meer handen
aan de schoffel teneinde de publieke ruimte weer op orde te brengen –
de door ons allen zo begeerde uitbreiding van het aantal banen voor laaggeschoolde
arbeid tot stand kan worden gebracht? Ik besef dat een en ander gevolgen kan
hebben voor de collectievelastendruk. Echter, collectieve lasten zijn ook
collectieve lusten. Daarnaast – en dan houd ik er maar over op –
is toch uiterst relevant hoe je tegen betaald werk aankijkt. Ik betwijfel
sterk dat een krampachtig najagen van participatie via betaalde arbeid door
allen, de tweedeling wordt opgeheven; die wordt daardoor eerder versterkt.
Als de samenleving "uitstraalt" dat je slechts mee kunt doen als je betaalde
arbeid verricht, gaat daarvan impliciet miskenning uit van de betrokken inzet
van burger waarvoor niet wordt betaald.Mijnheer de voorzitter! Ook mijn fractie vindt het een goede ontwikkeling
dat het gat tussen het wettelijk minimumloon en de laagste CAO-schalen gaandeweg
wordt opgevuld. Op de vraag of deze kleiner wordende ruimte ook daadwerkelijk
wordt ingevuld, kom ik later terug. Daarnaast is het natuurlijk niet toevallig
dat CAO-schalen in de loop van de jaren meer afstand namen van het wettelijk
minimumloon. Immers, naast de drang voor het sluiten van gewone "poencontracten"
bleef het wettelijk minimumloon elk jaar verder achter bij de prijs- en loonontwikkeling
en werd het wettelijk minimumloon steeds nadrukkelijker een toch wel heel
minimale beloning van arbeid. Het feit dat het wettelijk minimumloon achterbleef
bij de "normale" loonontwikkeling, moet ons toch te denken geven en tot correctie
dwingen, althans, als we een behoorlijke welvaartsverdeling voorstaan.Voorzitter! Dan wil ik iets zeggen over het wetsvoorstel zelve. Het gebeurt
niet vaak dat een wetsvoorstel met grote tegenzin door een bewindspersoon
wordt verdedigd. Misschien was dit ook bij de Algemene nabestaandenwet het
geval, al zag Linschoten wel heel goed kans zijn tegenzin te verbergen. In dit geval heb ik echter sterk de indruk dat de regering, en de
minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in het bijzonder, het voorstel
als een steen op de maag ligt. Het heeft meer dan een halfjaar geduurd voordat
de nota naar aanleiding van het eindverslag van nog geen veertien pagina's
naar de Kamer werd gezonden. En afgelopen maandag was het alweer twee jaar
geleden dat het desbetreffende SER-advies is gepresenteerd. Toch wil de minister
door deze zure appel heen bijten, omdat op dit punt nu eenmaal een afspraak
in het regeerakkoord is gemaakt. Kan dit, zo vraag ik de minister, ook anders
heten dan het regeerakkoord dogmatisch volgen? Boze tongen beweren dat de
sociaal-democraten in de zomer van 1994 met "een experimentje" instemden bij
wijze van smeermiddel teneinde een paarse coalitie mogelijk te maken, maar
eerlijk gezegd dacht ik dat de Partij van de Arbeid met de PEMBA en de WULBZ
al kilo's smeermiddel had aangeleverd. Mogelijkerwijs is dat een onjuiste
taxatie.Voorzitter! Het doel van het wetsvoorstel is duidelijk: langdurig werkzoekenden
die niet of niet direct in staat zijn tot een volwaardige vervulling van een
functie, moeten kunnen toegroeien naar een normale positie op de arbeidsmarkt.
Reeds hiervoor, maar ook al in het verslag, heb ik aangegeven sympathie te
hebben voor dit streven en gezegd dat onorthodoxe middelen in dit kader niet
moeten worden geschuwd. Toch ben ik wat verbaasd over de gretigheid van de
minister, waar hij deze woorden zo uitlegt als zou de inbreng van de RPF-fractie
instemming met zijn voorstel betekenen. Nu hij onze inbreng zo verstaat –
en dat moet ik uit zijn reactie in de nota naar aanleiding van het verslag
opmaken – moet ik dat beeld corrigeren. Als het gaat om het doel, heeft
hij gelijk, maar zo versta ik zijn reactie niet. De inbreng van de RPF-fractie
in het verslag was kritisch getoonzet. Om elk misverstand weg te nemen wil
ik mijn bezwaren tegen dit wetsvoorstel toch nog maar eens helder naar voren
brengen.1. Het draagvlak voor het wetsvoorstel is erg klein, gelet op de reactie
van werkgevers en werknemers. Blijkbaar is de regeling voor geen van de directbetrokkenen
echt aantrekkelijk.2. Er bestaat al een uitgebreid instrumentarium, zoals uit de bijlage
bij de nota naar aanleiding van het verslag nog eens duidelijk blijkt. Ik
meen dat er acht regelingen zijn. Het kabinet heeft mij tot op dit moment
niet kunnen overtuigen van de meerwaarde van de beoogde maatregel.3. Er worden al in steeds meer CAO's loonschalen opgenomen die op of vlak
boven het wettelijk minimumloon beginnen. Onduidelijk is nog in hoeverre de
nieuwe schalen ook worden opgevuld. Toch zijn gegevens daarover voor dit wetsvoorstel
relevant. Ik heb begrepen dat de Kamer in de loop van het voorjaar informatie
over de laatste ontwikkelingen op dit punt zal ontvangen. Is die veronderstelling
juist?4. De schattingen over het effect van de maatregel lopen nogal uiteen.
Het CPB geeft in een indicatieve raming aan dat de effecten niet spectaculair
zullen zijn. Op lange termijn neemt de werkloosheid af met circa 11.000 personen,
maar op de middellange termijn met slechts 3000 personen. Dat steekt toch
schril af tegen de voortgaande daling van de werkloosheid, waarvan naar verluidt
ook de langdurig werklozen nu eindelijk lijken te profiteren. Kan de minister
dat laatste kwantificeren? Hoe kan hij deze ten principale verstrekkende voorstellen
verdedigen tegen de achtergrond van het niet alleen geringe, maar ook onzekere
rendement?In de notitie van 7 maart jl. wordt ingegaan op het veronderstelde verschil
in behandeling op de arbeidsmarkt van verschillende groepen. Er wordt gesteld
dat ongelijke beloning bij gelijke arbeid in gelijke omstandigheden alleen
is toegestaan ingeval van een objectieve rechtvaardigingsgrond. Daarvan is
volgens de regering in het onderhavige wetsvoorstel sprake.Het blijft overigens hoogst ongelukkig een verschil in beloning te introduceren
op grond van de leefsituatie. Dat vind ik niet alleen onrechtvaardig, maar
ook raar. Begrijp mij goed, een verschil in belastingdruk lijkt mij verdedigbaar.
De sterkste schouders moeten de zwaarste lasten dragen. De zorg voor een gezin
maakt de schouders van een kostwinner minder sterk. Een ongelijke behandeling
is in dat opzicht dan ook redelijk. Dat heeft echter geen betrekking op zijn
beloning, maar op zijn belasting.Ook wordt er gewezen op de kansloze positie van langdurig werklozen. De
vraag dringt zich op in hoeverre alle langdurig werklozen inderdaad kansloos
zijn op de arbeidsmarkt. In de huidige hoogconjunctuur komen wel degelijk
ook langdurig werklozen aan de bak. Verder vraag ik mij af of voor langdurig
werklozen per definitie geldt dat hun arbeidsprestatie minder is dan die van
collega's die een normaal minimumloon ontvangen. Ik denk dat dit allerminst
het geval is. Op zijn minst is er sprake van differentiatie tussen hen die
bijvoorbeeld als gevolg van drugsgebruik een behoorlijke achterstand tot de
arbeidsmarkt hebben en een 45-jarige die als gevolg van zijn leeftijd het
bij een aantal sollicitaties heeft moeten afleggen tegen een jongere concurrent.
Toch zou een werkgever wellicht onder de werking van het nieuwe regime voor
beiden aanspraak kunnen maken op dispensatie. Is dat in beide gevallen terecht?
Wie beoordeelt dat? Bestaat sowieso aanspraak op dispensatie als sprake is
van werkloosheid van meer dan een jaar? Wat gebeurt er als er onenigheid ontstaat
tussen de werkgever en de werknemer over de vraag of laatstgenoemde de arbeid
normaal en volwaardig vervult? Daarover moeten zij schriftelijke afspraken
maken, maar het is toch allerminst ondenkbaar dat de werknemer vindt dat hij
eerder op een volwaardig niveau zit dan was voorzien in de overeenkomst. Is
hij dan in de positie om daarover te onderhandelen met zijn werkgever? Ik
denk het niet. Beter gezegd, ik weet wel zeker van niet, maar misschien ziet
de minister het anders.Het lijkt mij vanzelfsprekend dat bij tijdelijke ontheffing van het minimumloon
niet de beloning onder het sociaal minimum plaatsvindt. Toen de nota naar
aanleiding van het verslag eind januari werd aangeboden, werd dit als een
enorm genereus gebaar gepresenteerd. Het zal toch echter nooit de bedoeling
zijn geweest om mensen onder de norm van het sociaal minimum te laten verdienen?Als aanvulling tot het niveau van het sociaal minimum via de Algemene
bijstandswet plaatsvindt, zijn er situaties denkbaar waarin de betrokken
werknemer toch onder het sociaal minimum zakt. Er kan namelijk een middelen-
en vermogenstoets plaatsvinden. Bovendien kan er worden gekort in verband
met inkomen van de partner. Ik vind dat de regering hier wel erg luchtigjes
over doet. Er is ingegaan op de vraag van de CDA-fractie, maar er is toch
heel luchtigjes over deze problematiek heen gewalst. Men is in dat geval niet
verplicht een baan te accepteren. Verwacht de regering dat veel belanghebbenden
op deze wijze werk zullen accepteren waarvoor de beloning onder het voor hen
geldende sociaal minimum ligt?Uit de memorie van toelichting blijkt dat de werknemer die instemt met
de voorgestelde regeling recht op scholing heeft. Wil de minister eens aangeven
hoe te handelen als de kosten welke gepaard gaan met deze scholing de beoogde
voordelen voor de werkgever overtreffen? Ook wordt voorgesteld de beoogde
scholing te doen plaatsvinden tijdens werktijd. Nu zou ik mij kunnen voorstellen
dat de werknemer te bewegen is deze scholing in de eigen tijd te laten plaatsvinden,
als hij er ook in financiële termen beter van zou worden. Is het denkbaar
dat betrokkene, indien hij ervoor kiest de scholing in eigen tijd te laten
plaatsvinden, daarvoor een bonus kan ontvangen? Ik heb op dat punt een amendement
ingediend.Ik heb nog een feitelijke vraag in verband met de scholing. Wie toetst
op welke wijze of aan de bedoeling van de scholing adequaat inhoud wordt gegeven?
Omdat de werknemer een loon onder het minimum accepteert in ruil voor scholing,
mag de werknemer eisen stellen aan de kwaliteit. Waar kan de werknemer zijn
beklag doen, als hij meent dat aan gerechtvaardigde eisen ten aanzien daarvan
niet wordt voldaan? Is er een sanctie denkbaar in de richting van de werkgever?
Er zouden kwaliteitseisen rond scholing in de wet moeten worden opgenomen,
zodat degenen die hierbij betrokken zijn, daar ook rechten aan kunnen ontlenen.Voorzitter! Ik kom tot een afronding. Mijn fractie staat sympathiek tegenover
de in dit wetsvoorstel geformuleerde doelstelling – daarover mag geen
spoor van twijfel bestaan – maar ziet niet in dat dit voorstel het daartoe
geëigende instrument kan zijn. Daarbij is de handhaving van het wettelijk
minimumloon te principieel van aard om, zeker bij zoveel ongewisheid, dit
experiment aan te gaan.De heer Van Zijl (PvdA):Voorzitter! De Nederlandse prestaties op het terrein van het werkgelegenheidsbeleid
worden in binnen- en buitenland geprezen. Geen land in Europa creëert
zoveel banen en nergens neemt de werkloosheid zo significant af als in ons
land. Deze mooie ontwikkelingen gaan gepaard met een eveneens opvallende afname
van het financieringstekort en de staatsschuld. Dit alles blijkt ook nog mogelijk
met behoud van een fatsoenlijk stelsel van sociale zekerheid. Het succes van
het beleid is niet het resultaat van één enkel recept, maar
van een mix van maatregelen. Ik noem loonmatiging, loonkostenreductie, additionele
arbeid, inzet van uitkeringsgeld, arbeidstijdverkorting, scholing en lange
inschakelingstrajecten. Dat zijn trefwoorden en beleidssporen die allemaal
staan voor de realisatie van tienduizenden banen. Veel van de reeds in gang
gezette beleidsinspanningen zijn specifiek gericht op laagbetaalde arbeid
en langdurig werkzoekenden. Zoals reeds gezegd, gebeurt dat met zichtbaar
resultaat. Er is echter geen begin van een reden voor zelfs maar een begin
van zelfgenoegzaamheid. Er zijn nog problemen te over. Dat wij op de goede
weg zijn, zal echter niemand kunnen ontkennen.Ondanks het zichtbare resultaat van alle inspanningen blijft het tekort
aan werkgelegenheid aan de onderkant van de arbeidsmarkt echter zorgwekkend.
Het voorliggende wetsvoorstel moet een aanvullend instrument bieden om degenen
die het verste buiten het arbeidsproces staan, ook een reële mogelijkheid
te bieden om een normale baan met een normaal loon te verwerven. En daartoe
wordt in het wetsvoorstel de mogelijkheid gecreëerd om tijdelijk af te
wijken van het wettelijk minimumloon. Aan deze zogenaamde dispensatiemogelijkheid
zijn strikte voorwaarden verbonden, zoals het recht op scholing en het gedurende
een zekere periode in dienst houden van werknemers, ook na de periode van
dispensatie, tegen minimaal het wettelijk minimumloon. Belangrijk in dit verband
is dat niemand gedwongen kan worden om onder het voor hem of haar geldende
sociaal minimum een baan te aanvaarden. Deze voorwaarde voorkomt dat iemand
met een volledige baan bij de sociale dienst nog een aanvulling op zijn of
haar loon moet aanvragen.In de memorie van toelichting wordt een aparte zinsnede besteed aan het
karakter van de regeling. Die zinsnede is, gelet op datgene wat ons vandaag
nog aan debat te wachten staat, de moeite van het citeren waard. Er staat:
"Het karakter van de regeling is het bieden van een mogelijkheid. Het is aan
betrokkenen, dat wil zeggen werkgevers en potentiële werknemers, deze
te benutten." Ik kom hier nog op terug.Voorafgaand aan een oordeel over het voorstel, is het goed om nog even
naar de ontstaansgeschiedenis ervan te kijken. De inzet van onze toen nog
potentiële coalitiepartner de VVD bij de onderhandelingen over het regeerakkoord
was, uitgaande van het verkiezingsprogramma, een verlaging van het minimumloon
en de uitkeringen. Dat was voor de VVD een pijler onder het verkiezingsprogramma
en aanvankelijk ook een harde voorwaarde voor deelname aan welk kabinet dan
ook. Van die inzet is naar onze beleving gelukkig niets in het regeerakkoord
terechtgekomen. De dispensatiemogelijkheid, onder strikte voorwaarden, gaat
expliciet uit van handhaving van het niveau en de functie van het huidige
minimumloon. Juist het tijdelijke karakter in combinatie met strikte voorwaarden
onderstreept dat het hier niet gaat om een stiekeme verlaging van het minimumloon.
Zo bezien, is er niet zoveel tegen het wetsvoorstel in te brengen. Dat wetsvoorstel
is overigens niets meer of minder dan een door de PvdA geaccepteerd, maar
bepaald niet gewenst compromis. Mijn VVD-collega Remkes heeft ooit school
gemaakt met treffend gekozen formuleringen voor een wetsvoorstel dat men geacht
werd te steunen, maar waar men overigens niet veel mee op had.De heer Rosenmöller (GroenLinks):U trekt de conclusie dat er met de voorwaarden die zijn gecreëerd,
nauwelijks iets tegen het wetsvoorstel valt in te brengen. Is dat echter niet een bepaalde mate van politieke naïviteit? Hiermee wil
ik het volgende zeggen. Er is op dit moment een heel harde grens met betrekking
tot het minimumloon. Nu wordt er echter een mogelijkheid gecreëerd waardoor
een aantal groepen onder een aantal voorwaarden gedurende een bepaalde periode
een mindere beloning dan het minimumloon mag ontvangen. Wij weten echter allemaal
dat het in de politiek vaak zo werkt dat die eerste stap gevolgd wordt door
een tweede en zelfs een derde en dat je hier dus de brug overschrijdt met
betrekking tot het verlagen van het minimumloon. Is dit iets wat u de afgelopen
periode ook wel eens bedacht hebt bij uw eigen afweging?De heer Van Zijl (PvdA):In de afgelopen twee jaar, toen er al volop maatschappelijke discussie
was over dit element in het regeerakkoord, waarbij ook andere dan politieke
partijen een rol spelen, is het besef dat hierbij het principiële debat
over het minimumloon aan de orde is, natuurlijk toegenomen. Dat heeft ook
te maken met de wijze waarop naar het wetsvoorstel is gekeken, los van de
vraag of dat naïef is, en of wij dat onmiddellijk zo hadden moeten zien.
Daarover staan in het regeerakkoord tamelijk vage beschrijvingen, zoals bepaalde
sectoren en bepaalde groepen. Daarom hebben wij vanaf het begin gezegd dat
de wijze waarop kan worden geamendeerd – vanaf het begin hebben wij
laten weten dat we zouden amenderen op het punt van de scholing – uit
zou gaan van een minimumuurloon. Ik zal niet ontkennen dat door velen dit
wetsvoorstel beschouwd is als de bijl aan de wortel van het minimumloon.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Nu even iets concreter. Als in het huidige wettelijk minimumloon, dat
een harde ondergrens in het loongebouw is, de eerste bres wordt geslagen door
de eerste groepen te bepalen die door werkgevers met 30% minder dan het minimumloon
kunnen worden betaald – door het noemen van bepaalde voorwaarden als
scholing etc. – is dat toch voor diegenen, bijvoorbeeld bij de VVD waar
dat heel sterk leeft, die het minimumloon zouden willen afschaffen of voor
hele groepen zouden willen verlagen, de eerste handreiking? Daarmee wordt
toch een vinger gegeven, en wordt straks toch de hele hand gegrepen, ook de
uwe?De heer Van Zijl (PvdA):U maakt mij duidelijk dat u nooit met zo'n compromis akkoord zou zijn
gegaan. Dat verbaast mij niets. In de rest van mijn verhaal kom ik erop terug
dat ik dit niet bepaald het meest vrolijke element uit het regeerakkoord vind.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat heb ik de afgelopen twee jaar wel begrepen. Wat ik niet begrijp, is...De heer Van Zijl (PvdA):...dat we er überhaupt mee akkoord zijn gegaan?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Nee, dat de stelling "handen af van het minimumloon" kan worden gecombineerd
met de stelling "we geven het kabinet steun om bijvoorbeeld bepaalde groepen
onder bepaalde voorwaarden 30% onder het minimumloon te geven".De heer Van Zijl (PvdA):U krijgt nu een late kans om met ons in debat te gaan over het regeerakkoord.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat heb ik destijds ook al gedaan met de minister-president en met uw
fractievoorzitter.De heer Van Zijl (PvdA):Ik houd vol dat er met de geformuleerde voorwaarden, met mogelijkerwijs
nog een verbetering zoals wij die graag zouden zien – zie ons amendement –
hier per saldo geen sprake is van verlaging van het minimumloon.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Maar als je die stelling hanteert, is toch per saldo geen sprake van het
verlagen van het minimumloon. Iedereen heeft toch recht op het minimumloon?
De precieze betekenis van het minimumloon is toch dat iedereen recht heeft
op dat loon, en dat het ook de onderkant van het loongebouw is? Met uw instemming –
nog los van hoe het debat precies afloopt – kunnen straks toch bepaalde
groepen verplicht worden met minder dan dat minimumloon genoegen te nemen?
Daarom gaat het hier toch in essentie? Dan is het toch illusiepolitiek om
te veronderstellen dat het wettelijk minimumloon overeind blijft?De heer Van Zijl (PvdA):U gaat met mij semantiek aan over het begrip "dispensatie". Dat houdt
in dat je van iets mag afwijken dat overigens voor jezelf een norm is. De
norm is het minimumloon. Het wetsvoorstel zegt, onder een kruiwagen aan voorwaarden –
wij willen er nog een paar bij hebben – dat uitgaande van die norm,
tijdelijk dispensatie mag optreden. Ik voeg daaraan toe dat wij daar niet
enthousiast over zijn, dat het onze keuze niet is, maar dat dit de prijs is
die je betaalt voor het sluiten van een regeerakkoord. Ik houd tegen dat het
een asociale maatregel is. Daar is geen reden voor. U zegt dat dit het begin
van het einde van het minimumloon is, maar dat is onzin. Dispensatie houdt
in dat je iets handhaaft waarvan je tijdelijk mag afwijken. Dat is op zichzelf
niet zo vreselijk abnormaal.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik heb hier het woord "asociaal" nog niet gebruikt, maar ik heb ook geen
enkele moeite het wel te gebruiken.De heer Van Zijl (PvdA):Ik help u een handje!De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat is dan prima, als u mij dan ook op het volgende punt een handje helpt.
Als de norm wordt gehandhaafd, als je groepen via een dispensatieregeling
de mogelijkheid geeft om 30% minder dan het minimumloon te verdienen, en als
je het politieke krachtenveld bekijkt, is er toch niet veel voor nodig om
te bedenken dat die norm straks misschien semantiek wordt, en dat de dispensatie
straks wordt uitgebreid, zodat de norm van het minimumloon straks niets of
nauwelijks iets waard is? Dan zeg ik: denk met uw politieke ervaring van 100
jaar sociaal-democratie eens na over wat dat mogelijk kan betekenen. Dan is
dat toch niets anders dan een eerste stap op weg naar een mogelijke verdere
verlaging van het minimumloon? Als je dat echt niet wilt, zeg je "nee" tegen
het wetsvoorstel.De heer Van Zijl (PvdA):Laten wij even eerlijk zijn, mijnheer Rosenmöller. U heeft zelf over
het politieke krachtenveld gesproken. Enkele jaren geleden was er tenminste
een virtuele electorale meerderheid voor verlaging van het minimumloon. Ik
wijs op hetgeen er op dit punt is opgenomen in het regeerakkoord.
Ook na afloop van dit debat zal blijken dat er niet veel van die meerderheid
is overgebleven. Alle partijen in de Kamer – misschien op één
of twee na – haasten zich om te zeggen dat zij het minimumloon intact
willen laten. Het politieke krachtenveld is de afgelopen drie jaar veranderd
en daaraan hebben wij onze bijdrage geleverd. De discussie over het minimumloon
is weer terug op de plaats waar zij hoort. In principe is het een fatsoenlijk
sociaal minimum voor mensen die werken en daar komt niemand meer aan. Dat
is wat er de afgelopen jaren is veranderd.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Bij dit soort debatten, collega Van Zijl, moeten wij iets verder kijken
dan onze neus lang is. Het minimumloon is nu gedurende 30 jaar een fatsoenlijke
bodem in het loongebouw. Ik zeg niet dat met deze stap het wettelijk minimumloon
overmorgen is verdwenen. Het gaat mij om de situatie over tien of vijftien
jaar. Met de bres die nu dreigt te worden geslagen, kan straks onder andere
coalitieverhoudingen, of misschien in economisch mindere tijden onder dezelfde
coalitieverhoudingen een nieuwe prijs bepaald moeten worden. Ik weet wat voor
discussie wij dan over drie of vier jaar zullen voeren. Ik weet dat het niet
gemakkelijk zal gaan, want ik ken de politieke gevoeligheid van dit onderwerp.
Als echter nu die ene vinger wordt gegeven, kan niet worden uitgesloten dat
over drie, over vijf of over zeven jaar – zeker als het economisch minder
goed gaat – de dramatische argumenten om verder te gaan op deze weg,
gesteund zullen worden door een meerderheid in de Kamer. Ik kan het zo uittekenen.De heer Van Zijl (PvdA):De mens lijdt het meest door het lijden dat hij vreest. U heeft het kennelijk
nodig om steeds te wijzen op wat er in de toekomst zou kunnen gebeuren. De
werkelijkheid is dat er drie jaar geleden een klimaat was ontstaan waarin
het minimumloon echt aangetast dreigde te worden. Gaandeweg is dat klimaat
veranderd. In de afgelopen periode is het minimumloon weer volledig gekoppeld,
terwijl er een halve koppeling was toegezegd. In zekere zin is het dus per
saldo verhoogd. De kranten lezend, de verkiezingsprogramma's doornemend en
de heer De Jong en anderen vandaag gehoord hebbend, meen ik dat de angst voor
verlaging van het minimumloon in de komende jaren bijna ridicuul is. Als de
heer Rosenmöller die angst graag zaait – hij heeft daar kennelijk
belang bij – moet hij dat vooral doen. Die angst is echter onterecht.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Uit alles wat ik tot nu toe gezegd en geschreven heb over het minimumloon
blijkt duidelijk dat GroenLinks geen enkele behoefte heeft aan het zaaien
van angst. Wij staan pal voor het minimumloon. Mijn stelling is: als er nu
een bres in geslagen wordt, blijven er zeer weinig argumenten over om straks
"neen" te zeggen tegen het verbreden daarvan.De heer Van Zijl (PvdA):Als u geen angst wilt zaaien, moet u er met mij verheugd over zijn dat
de discussie over het minimumloon een goede wending neemt.De heer Van Dijke (RPF):De heer Van Zijl is zijn beschouwing begonnen met het schetsen van het
politieke klimaat tijdens het opstellen van het regeerakkoord. Hij heeft ook
gesignaleerd dat er inmiddels een politieke omslag heeft plaatsgevonden. Het
is vreemd dat die omslag in dit debat niet is gehonoreerd. Er kan vastgesteld
worden dat voor hetgeen toen onder dwang van de omstandigheden in het regeerakkoord
moest worden opgenomen, nu geen enkele noodzaak meer is. Is paars met betrekking
tot het regeerakkoord niet verschrikkelijk dogmatisch en blind voor de ontwikkelingen?De heer Van Zijl (PvdA):Ik dacht het niet. U heeft toch ook de kranten gelezen? Collega Bakker
heeft een amendement ingediend dat wij van harte steunen. Wij merken dat het
klimaat zodanig is veranderd...De heer Van Dijke (RPF):...dat heel dit voorstel niet meer nodig is.De heer Van Zijl (PvdA):Dat zal aan het eind van het debat blijken. Wij zijn met anderen van mening
dat het wetsvoorstel zodanig moet worden geamendeerd dat het verplichtend
karakter ervan wordt weggenomen. Dat stelt ons tevreden. Wij houden ons in
beginsel aan afspraken, maar als er zoveel schuivende bewegingen zijn in de
Kamer, ook bij een coalitiegenoot, dan ontstaat er een nieuwe situatie. Wij
zijn zeker niet dogmatisch.De heer Van Dijke (RPF):Zeer dogmatisch. U moet het experimentje dat in het regeerakkoord is opgeschreven,
handen en voeten geven, ongeacht de vraag of er nog draagvlak voor is, ongeacht
de vraag of het politiek noodzakelijk is en ongeacht de vraag of er vele andere
instrumenten tot ontwikkeling zijn gekomen. U blijft bij dat experimentje
zonder dat daar een aantoonbare noodzaak voor is. Dat noem ik dogmatisch.De heer Van Zijl (PvdA):Zo meteen zal de heer Van Hoof tegen mij zeggen dat ik mij niet houd aan
de afspraken uit het regeerakkoord. Het kan niet allebei waar zijn.De heer Van Dijke (RPF):Uw vertrekpunt was anders dan dat van de VVD. U was daartoe gedwongen,
gelet op de politieke omstandigheden. De politieke omstandigheden zijn dramatisch
veranderd. De noodzaak voor dat experimentje is er dus niet meer. U kunt nu
uw politieke gelijk halen dat toen kennelijk niet mogelijk was. Dat u er toch
aan vasthoudt, noem ik dogmatisch.De heer Van Zijl (PvdA):Wij voeren nu een debat over dit wetsvoorstel. De stemming vindt pas later
plaats. Wij willen het voorstel op enkele punten amenderen. Ik noem het ingrijpende
wijzigingsvoorstel van de heer Bakker. Ik heb overigens de heer De Jong aardige
opmerkingen horen maken over het andere amendement, dat ook een forse verbetering
kan zijn. Als die amendementen worden aangenomen, komen wij voor de vraag
te staan of het wetsvoorstel goed genoeg is. Wat dat betreft wachten wij het
verloop van het debat af.De heer Van Dijke (RPF):U loopt weg voor mijn opmerking dat het gehele wetsvoorstel niet meer
nodig is, lettend op de huidige politieke situatie.De heer Van Zijl (PvdA):U krijgt er alleen maar rode oortjes van als ik straks zeg dat afspraken
in het regeerakkoord er niet meer toe doen, omdat er een nieuwe
situatie is ontstaan. Maar zo ga je in de coalitie niet met elkaar om.De heer Van Dijke (RPF):Ik zeg niet dat die afspraken er niet meer toe doen; ik zeg dat zij niet
meer nodig zijn. En u blijft er halsstarrig aan vasthouden, zonder dat de
noodzaak daarvoor nog aanwezig is.De heer De Jong (CDA):Inhoudelijk heb ik met het betoog van de heer Van Zijl tot nu toe geen
moeilijkheden, maar hij begon zo leuk te vertellen over de gang van zaken
bij de formatie van dit kabinet. En omdat wij daar voor de eerste keer niet
bij zaten, krijg ik daar natuurlijk rode oortjes van. Ik heb een vraag over
de omgangsvormen binnen de coalitie. Hij heeft verteld hoe dat compromis tot
stand is gekomen. Dan moet je geven en nemen. Daar heb ik alle begrip voor.
Nu is het eindelijk zover. Het compromis dat er ligt is broos en toch schiet
hij er zomaar gaten in door steun te geven aan een amendement dat tamelijk
destructief is voor het gedachtegoed achter het wetsvoorstel. Mag dat zomaar
binnen de coalitie?De heer Van Zijl (PvdA):Daar zal verschillend over geoordeeld worden, denk ik. Maar er kan geen
twijfel over bestaan dat dit compromis voor de PvdA lastig te verteren was.
Als dan vervolgens een coalitiegenoot publiekelijk laat weten dat hij een
amendement in gaat dienen dat het wetsvoorstel ingrijpend zal wijzigen in
een richting die ons politiek zeer welgevallig is, dan zou wel het onmogelijke
van ons geëist worden als ons werd gevraagd zo'n amendement niet te steunen.
Ik zie u lachen, dus ik geloof niet dat ik verder hoef toe te lichten waarom
wij ons onder deze omstandigheden minder gehouden voelen ons aan de afspraken
te houden.De heer Van der Vlies (SGP):Door steun te geven aan het amendement van de heer Bakker loopt de heer
Van Zijl voor zijn fractie het risico dat de wet de eindstreep misschien niet
haalt. Dat is toch de politieke context? Hebt u dat verwerkt? Met andere woorden:
wilt u die wet eigenlijk?De heer Van Zijl (PvdA):Dat verdriet zal ik wel verwerken, als het al zover komt. Daar hoeft u
zich geen zorgen over te maken.De heer Van der Vlies (SGP):Maar uw actie is daar van directe invloed op. Althans, zo lijkt het politieke
spectrum zich te ontwikkelen.De heer Van Zijl (PvdA):Ik ben pas de vierde spreker. Ik ben benieuwd wat anderen erover te zeggen
hebben.De heer Van der Vlies (SGP):Dat wachten wij af, maar ik begrijp dat u deze wet wel wilt.De heer Van Hoof (VVD):Ik was geïntrigeerd door de verwijzing van de heer Van Zijl naar
woorden van mijn collega Remkes over een ander wetsvoorstel, een wetsvoorstel
dat mijn fractie niet zo aansprak. Kan de heer Van Zijl mij vertellen of de
VVD-fractie met betrekking tot dat wetsvoorstel amendementen heeft ingediend
die een ingrijpende wijziging inhielden, zoals met zijn amendement het geval
is?De heer Van Zijl (PvdA):Ja, want ik heb mijn huiswerk goed gedaan, mijnheer Van Hoof. De heer
Remkes kondigt op een gegeven moment aan: ik kom nog met een heleboel amendementen.De heer Van Hoof (VVD):Zijn die amendementen ingediend en hebben wij voor die amendementen gestemd?De heer Van Zijl (PvdA):Ik mag toch serieus aannemen dat u voor amendementen stemt die door de
heer Remkes worden ingediend?De heer Van Hoof (VVD):Ik vraag of dat amendementen waren die als een ingrijpende wijziging gezien
konden worden. Tevens vraag ik of die amendementen zijn ingediend en of zij
in stemming zijn geweest. Dat wil ik van u weten.De heer Van Zijl (PvdA):Dan doe ik mijn huiswerk nog iets beter over en dan ga ik op een goudschaaltje
wegen of die amendementen ingrijpend waren. Maar u was er in ieder geval voor,
want zij werden door uw woordvoerder ingediend.De heer Van Hoof (VVD):Nee, daar gaat het mij niet om. Het is misschien moeilijk voor u. U verwijst
naar de heer Remkes en ik loop niet weg voor wat hij gezegd heeft, want het
ging om een wetsvoorstel dat ons niet zo aansprak, net zoals dit wetsvoorstel
u niet aanspreekt. Mijn vraag aan u is of u naar aanleiding van dat debat
een amendement kunt noemen dat zodanig ingrijpend was dat het hart van het
wetsvoorstel verdwenen is. Als u dat niet kunt, dan is dat in ieder geval
het verschil tussen de heer Remkes en de VVD-fractie aan de ene kant en u
en de PvdA-fractie aan de andere kant.De heer Van Zijl (PvdA):De overeenkomst is een "onding" dat stevig geamendeerd werd. Maar goed,
ik zal dat nog eens bezien. Dat is voor de geschiedschrijving misschien interessant.De heer Remkes sprak tijdens dat debat van een niet diepgewortelde genegenheid,
gebrek aan hartelijkheid en ten langen leste zelfs van een onding. Deze kwalificaties
borrelden de afgelopen dagen bij mij op toen ik mij voorbereidde op dit debat.
Het wetsvoorstel zoals het thans voorligt, kon rekenen op onze politieke steun,
maar niet op onze liefde. De kwalificatie "onding" gaat mij in dit stadium
van het debat nog wat te ver, al was het maar omdat er waarschijnlijk nog
het een en ander geamendeerd zal worden. Dus ons uiteindelijke oordeel zullen
wij later pas geven. Het is niet waarschijnlijk dat wij na stemming over het
wetsvoorstel spontaan de "wave" zullen inzetten.Voorzitter! Laat ik, alvorens in te gaan op enkele concrete wijzigingsvoorstellen,
de plussen en minnen van het wetsvoorstel langslopen. De plusjes zijn de mix
aan maatregelen om langdurig werklozen aan een baan te helpen, die inmiddels
zeer veel elementen kent. Iedere langdurig werkloze aan het werk is er één.
Zeker als het element scholing en begeleiding nog wat beter vorm wordt gegeven,
zal het wetsvoorstel voor een paar duizend – ik zet daar een vraagteken
bij – mensen een serieuze opstap kunnen zijn naar een normale baan tegen
een normale beloning.Maar er zijn ook minpunten. Ondanks veel uitleg en gebruikmakend van goede
argumenten – de voorwaarden – wordt dit wetsvoorstel door velen
toch gezien als de bijl aan de wortel van het minimumloon. Met name de werknemersorganisaties
organiseren veel verzet op grond van deze angst. De vakbeweging
laat zelfs weten op geen enkele manier mee te zullen werken om in CAO's ruimte
te creëren voor deze dispensatiemogelijkheid. Door de met onze steun
voortdurend aangescherpte voorwaarden, hangt enig positief resultaat wel sterk
af van de enthousiaste medewerking van de sociale partners. Voor de werkgevers
gaan nu juist die voorwaarden veel te ver, waardoor zij er helemaal niets
meer in zien.De conclusie moet dan ook zijn dat er een maatschappelijk omstreden wet
wordt opgetuigd die door gebrek aan draagvlak slechts beperkt tot het beoogde
resultaat zal leiden. Daarover wil ik wél mijn teleurstelling uitspreken.
Helaas is dit wetsvoorstel "pars pro toto" geworden voor het principiële
debat over het minimumloon. Het kan naïef zijn te denken dat dit niet
nodig was geweest, maar het is, naar mijn mening niet terecht, toch gebeurd.
Daarmee is het een realiteit die ook politiek telt. Als dit niet was gebeurd,
zou het wetsvoorstel in de voorliggende vorm, zo mogelijk met constructieve
steun van de sociale partners, hebben kunnen leiden tot dat bescheiden resultaat
waarover ik sprak.Van weerskanten is de kritiek op het wetsvoorstel – ik zei het reeds
de afgelopen maanden – alleen maar toegenomen. Dat zo zijnde, kom ik
terug op de karakterschets in de memorie van toelichting en daarmee kan ik
naadloos overgaan op het wijzigingsvoorstel waar collega Bakker ons vorige
week mee verraste. "Het wetsvoorstel beoogt een mogelijkheid te bieden, die
door sociale partners benut kan worden", aldus de memorie van toelichting.
De vraag dringt zich op of zo'n karakterisering in de toelichting past bij
het voorstel om voor groepen werknemers deze dispensatiemogelijkheid verplicht
te stellen. Wij denken dat hier sprake is van enige inconsistentie.Deze kan worden weggenomen door de memorie van toelichting zodanig aan
te passen dat het element van de vrijwilligheid er niet meer zo evident uit
spreekt of door de verplichting uit het wetsvoorstel "te amenderen". Gelet
op de maatschappelijke weerstand en het gewijzigde politieke landschap, is
er veel voor te zeggen de wetstekst aan te laten sluiten bij de karakterschets
in de memorie van toelichting. Dat nu is de strekking van het amendement van
collega Bakker, dat ik daarom mede heb ondertekend.De heer Van Middelkoop (GPV):De heer Van Zijl heeft vorige week in de pers gereageerd op het aangekondigde
amendement van de heer Bakker. Wij hebben daarna het amendement van de heer
Bakker ontvangen. Een dag later lag er een gewijzigd amendement waaronder
de handtekening van de heer Van Zijl stond. Waarom is het zo gegaan?De heer Van Zijl (PvdA):Het gaat om een louter redactionele wijziging, zo dacht ik, maar dat moet
u de heer Bakker vragen. Over het amendement zijn gesprekken gevoerd. Het
spoort met onze mening en daarom hebben wij het medeondertekend.De heer Van Middelkoop (GPV):In de media is het beeld opgeroepen dat u geen bezwaar tegen het amendement
heeft, omdat daarmee – ik denk dat dit juist is – het wetsvoorstel
wordt uitgehold of ondermijnd. Met dat eindresultaat zou u best kunnen leven.
Wat is uw oogmerk geweest om steun te geven aan dit amendement?De heer Van Zijl (PvdA):In de memorie van toelichting staat dat met het wetsvoorstel wordt beoogd
een mogelijkheid te creëren waar sociale partners gebruik van kunnen
maken. Het amendement doet recht aan die karakterschets. Het amendement doet
meer recht aan de karakterschets van de wet. De politieke betekenis is dat
wij niet direct rooie oortjes van deze benadering krijgen. Als er politieke
kansen zijn om het wetsvoorstel van een angel te ontdoen, waar je eigenlijk
ook niet achter zou moeten staan, zullen wij dat steunen. Wij dachten dat
die ruimte er niet was. Een van de coalitiepartners heeft deze ruimte nu gecreëerd.
Wij zijn dan de laatsten om te zeggen: dat mag niet. Wij zijn net zo rooms
als de paus, maar niet roomser.In het regeerakkoord wordt niet gesproken over welke verplichting dan
ook. Daarin wordt gesproken over het voor bepaalde sectoren en bepaalde groepen
mogelijk maken van het werken onder het minimumloon. Dat doet het wetsvoorstel,
ook na de amendering, in materiële zin nog steeds.De heer Van Middelkoop (GPV):Meent u dat?De heer Van Zijl (PvdA):Als een werkgever en een werknemer dat willen, kan men, ook na de amendering,
afspraken maken die leiden tot een baan onder het minimumloon. Dat kan.De heer Van Middelkoop (GPV):Kent de heer Van Zijl de groepen werknemers die onder die condities, een
eventuele verlaging van hun reële inkomen, de arbeidsmarkt opgaan?De heer Van Zijl (PvdA):Als de heer Van Middelkoop mij vraagt of dit wetsvoorstel mét amendement
wellicht nog minder betekenis heeft – het wetsvoorstel had volgens mij
overigens al geen geweldige betekenis, ook zonder amendement – dan geef
ik hem daar volmondig gelijk in.Dan kom ik even op het wetsvoorstel zoals het nu is. Als werkgevers zeggen
dat zij er niet aan zullen meewerken omdat de voorwaarden hun niet bevallen
en de werknemers zeggen dat zij er niet aan meewerken omdat het hele voorstel
hun sowieso niet bevalt, dan zou het wetsvoorstel met een verplichting nog
betekenis hebben voor een enkele werkgever en een enkele werknemer die op
die manier zou worden bereikt. Ik heb geschreven: een paar duizend? Ook toen
was er dus sprake van een buitengewoon beperkte betekenis. Dat is waarschijnlijk
de reden waarom de heer Van Middelkoop ook niet zo enthousiast is.De heer Van Middelkoop (GPV):Als dat de stand van zaken is, is het dan niet verstandiger als de Partij
van de Arbeid – ik refereer aan het debat dat zo-even met de heer Rosenmöller
werd gevoerd – om redenen van symboliek en een bredere betekenis daaraan
geen steun geeft? Of de dispensatie minimumloon stelt reëel iets voor,
en dan kan ik mij bij steun iets voorstellen, of zij stelt heel weinig voor –
en dat zegt de heer Van Zijl nu in feite – en dan meen ik dat je ook
naar de neveneffecten moet kijken. Dan zou de PvdA een andere afweging kunnen
maken.De heer Van Zijl (PvdA):Wat zijn de neveneffecten?De heer Van Middelkoop (GPV):Daarmee breng je toch weer de discussie op gang, of je
houdt de discussie op gang, over verdergaande voorstellen inzake het minimumloon,
bijvoorbeeld over een verlaging ervan, een afschaffing ervan, enz. Als het
zo weinig voorstelt, is het dan niet verstandiger om principieel de hakken
in het zand te houden?De heer Van Zijl (PvdA):Als het zo weinig voorstelt, kun je twee kanten op. Je gaat echt voorbij
aan de afspraken die gemaakt zijn. Die ruimte voelen wij vooralsnog niet te
hebben. Of je houdt je ervan af. Dan heb je ook geen gedoe meer om uit te
leggen dat allemaal niks voorstelt. Dat is waar. Die keuze is er. Vooralsnog
hebben wij in het regeerakkoord een afspraak gemaakt. Het amendement sluit
overigens aan op de tekst van het wetsvoorstel zelf, waarin wordt gesteld
dat je die mogelijkheid moet bieden, met alle beperkte betekenis van dien.De heer Van Middelkoop (GPV):Dan blijf je echter kwetsbaar op de langere termijn, omdat op enigerlei
moment – misschien volgende week – steun is gegeven aan het schieten
onder het wettelijk minimumloon.De heer Van Zijl (PvdA):Die kwetsbaarheid blijft. Die is dan overigens aanzienlijk minder groot,
maar die kwetsbaarheid blijft.De heer Van Dijke (RPF):De heer Van Zijl bagatelliseerde de strekking van het oorspronkelijke
wetsvoorstel. Het stelde niet zoveel voor, de schade blijft beperkt: zo mag
ik hem verstaan. Nu wordt een amendement ingediend en daardoor wordt van dat
heel kleine beetje nog behoorlijk wat afgedaan. Dan blijft er dus niets meer
over. Zijn wij hier dan bezig met niets?De heer Van Zijl (PvdA):Nee, maar in die zin – en dan komt de heer Van Dijke met het regeerakkoord
en dogma –...De heer Van Dijke (RPF):Ja, terecht. Die opmerking past daar natuurlijk bij.De heer Van Zijl (PvdA):Ik voel niet de politieke ruimte, ook niet als het wetsvoorstel zijn betekenis
in belangrijke mate verliest, om te zeggen dat wij er dan niet meer voor zullen
zijn. Onder deze voorwaarden vinden wij het verdedigbaar om ervoor te stemmen.
De heer Van Dijke moet mij niet vragen nu uit te leggen dat het nog altijd
een buitengewoon belangrijk, interessant, sociaal en geweldig wetsvoorstel
is, want dan vinden wij dus niet.De heer Van Dijke (RPF):Nee. De Partij van de Arbeid is dus bezig met niets en schept daardoor
ruimte voor een discussie die niemand meer wil, namelijk over een lek in het
wettelijk minimumloon.De heer Van Zijl (PvdA):Ja, zo is het nu eenmaal.De heer Van Dijke (RPF):De heer Van Zijl beaamt dat dus. Nou, dat is heel wat: wij zijn bezig
met niks. Prima. Ik zou dat niet graag op mijn conto willen hebben. Ik zou
mij graag met de inhoud bezighouden.De heer Van Zijl (PvdA):En wij gaan geen vragen vijf keer beantwoorden. Het is iedere keer dezelfde
vraag.De voorzitter:Mijnheer Van Zijl, ik wil u een vraag stellen in verband met het verloop
van zaken vandaag. Voor de lunchpauze moet nog op z'n minst een punt worden
afgewerkt. Hoeveel tijd denkt u nog nodig te hebben?De heer Van Zijl (PvdA):Ik heb nog vier of vijf minuten nodig, tenminste als de collega's...De voorzitter:Nee, ik vraag niet hoeveel minuten de Kamer nodig denkt te hebben, maar
hoeveel minuten ú nodig denkt te hebben.De heer Van Zijl (PvdA):Een paar minuten.Voorzitter! Ik permitteer mij een enkele opmerking over de door ons als
positief ervaren koerswending van D66. Ik zei al dat D66 ons aangenaam had
verrast. Dat is de hoofdemotie. Ook wij zijn echter niet helemaal zonder geheugen.
Ik kan mij nog herinneren dat collega Bakker tot voor een maand geleden de
troepen aanvoerde om het wetsvoorstel stevig aan te scherpen. Toen gold kennelijk
nog niet de emotie niet te willen behoren bij het kamp van de minimumloonverlagers.
Had D66 dat besef iets eerder gehad, bijvoorbeeld bij het schrijven van het
regeerakkoord, dan hadden wij ons heel veel rituele discussie, onrust en politieke
ellende kunnen besparen. Maar wij zullen er niet te veel over zeuren en griepen.
Is het niet erg bijbels om ons meer te verheugen over één late
bekeerling dan over 37 gelijkgestemden?De heer Bakker (D66):Ik ben blij met de ontroerende woorden van de heer Van Zijl.De heer Van Zijl (PvdA):Kritisch, maar toch mild.De heer Bakker (D66):Zo is het. Om te beginnen was het niet tot een maand geleden, want ik
herinner mij dat er op 22 maart in de kranten al iets was te zien van onze
andere opstelling. Maar hoe anders is die opstelling? Die opstelling is niet
anders als het gaat om de gelijke behandeling. Die hebben wij altijd vooropgesteld.
Daar kun je natuurlijk twee kanten mee op: allemaal verplicht of allemaal
niet verplicht. Om het verhaal uit het regeerakkoord toch een zekere inhoud
te geven, hebben wij gezegd: het ligt voor de hand om te gaan naar een verplichting
voor iedereen. Vervolgens is er een discussie overheen gekomen over het minimumloon
zelf. Dat is in de afgelopen maanden gebeurd. Ik kan met alle vindplaatsen
erbij aangeven hoe en waar deze is gevoerd, en niet door de minsten onder
ons. Misschien was het naïef om te verwachten dat de discussie over het
wetsvoorstel beperkt had kunnen blijven tot het wetsvoorstel. Maar nu zozeer
de bedding is gelegd voor het minimumloon als zodanig, willen wij ons daar
niet in vinden. Uit die bedding zijn wij weggelopen. Vandaar dat het nu in
de richting gaat van gelijke behandeling, maar dan voor niemand verplicht.De heer Van Zijl (PvdA):Er is geen vraag teruggekomen, dus ik blijf buitengewoon verheugd.Er is nog een punt waarvoor ik aandacht wil vragen, omdat mijn fractie
hierbij overweegt met een wijzigingsvoorstel te komen, namelijk de scholing.
Juist omdat de dispensatiemogelijkheid geen stiekeme verlaging is van het
minimumloon, en juist omdat zij geen cadeautje is voor de werkgevers, is er
alle aanleiding om de scholings- en begeleidingsvoorwaarden niet al te vrijblijvend
te formuleren. Als de redenering luidt dat de hier bedoelde
langdurig werklozen door dispensatie middels scholing en begeleiding zichzelf
weer moeten kwalificeren voor een normaal betaalde baan, dan moeten die scholing
en begeleiding wel iets voorstellen. Het lijkt de Partij van de Arbeid verstandig
om hierbij een relatie te leggen tussen de maximale dispensatiemogelijkheid
en de minimale scholings- en begeleidingsverplichting voor de werkgever. Samen
met collega Bakker hebben wij een amendement voorbereid dat die scholing en
begeleiding op minimaal 20% doet uitkomen van de overeengekomen arbeidsduur,
gedurende de periode waarin de afwijking wordt toegepast. Iets huiselijker
gezegd: minimaal één dag in de week scholing bij maximale dispensatie
en een volledige werkweek.De heer De Jong (CDA):Dat amendement oogt zeer sympathiek, maar als men voor een deel werkt,
waarschijnlijk tegen het minimumuurloon, en voor een deel scholing ontvangt,
wat mij betreft niet via de bijstand, maar via de bedrijfsvereniging, wat
let ons dan om te zeggen dat het niet vrijwillig hoeft te zijn, maar dat men
ook kan worden gedwongen om het traject naar de arbeidsmarkt op te gaan?De heer Van Zijl (PvdA):Dan kom ik terug op het interruptiedebatje dat wij hebben gevoerd. Er
is een discussie mogelijk over het verbeteren van de trajecten voor langdurig
werklozen, bijvoorbeeld door naar een minimumuurloon te gaan, zoals wij bij
de Melkertbanen in zekere zin ook hanteren, of door de scholing manifester
in te brengen. Mijn voorkeur is om dit voorlopig op vrijwillige basis te doen
en daarna te kijken of wij die aanlooptrajecten op een andere manier kunnen
verbeteren. Daar ben ik voor in, maar ik ben er niet voor om mensen met dit
wetsvoorstel verplicht naar werk te sturen.De heer De Jong (CDA):Ik constateer dat wij heel dicht bij elkaar zitten en ik wacht verdere
initiatieven dan maar af. Ik zit niet in een positie om dat zelf te doen.De heer Van Zijl (PvdA):Neemt u van mij aan dat ik uw vragen aan de heer Melkert belangrijk vind
en ondersteun, dat zeg ik nu al voor de derde keer. Ik verwacht van de minister
een reactie daarop, over de plussen en minnen. Dat is prima.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Is het niet denkbaar dat wij de behandeling na de eerste termijn
van de minister schorsen om de beoogde verbeteringen aan te brengen, indien
de minister deze niet bij nota van wijziging kan toezeggen? Is dat een route
die denkbaar is?De heer Van Zijl (PvdA):Zoals altijd, maar vandaag in het bijzonder, ben ik buitensporig benieuwd
naar het antwoord van de minister, maar ik kan de spanning daarover nog wel
even opzouten, totdat het antwoord gegeven is.Bij aanvaarding van beide amendementen verschiet het wetsvoorstel ogenschijnlijk
nogal van kleur, maar het beantwoordt naar onze mening dan meer aan wat er
aanvankelijk mee werd bedoeld, namelijk het bieden van een serieuze kans aan
langdurig werkzoekenden om er weer bij te gaan horen. Het serieuze heeft betrekking
op de scholing en de begeleiding; het begrip "kans" sluit dan beter aan op
een op vrijwilligheid gerichte benadering. Aanvaarding van beide amendementen
maakt het wetsvoorstel nog steeds niet moeders mooiste, maar een onding is
het dan wellicht niet meer.De voorzitter:Ik geef het woord aan de heer Van der Vlies, de laatste spreker voordat
wij een ander onderwerp bij de kop nemen dat per se voor de lunchpauze moet
worden afgedaan.De heer Van der Vlies (SGP):Mijnheer de voorzitter! De discussie over de mogelijkheid van dispensatie
van het minimumloon houdt de politieke gemoederen al jarenlang bezig. Ik denk
terug aan de opstelling van wijlen minister De Koning in dezen, een minister
die welhaast alles naar zijn wensen wist te plooien, maar op dit dossier enkele
malen stuk is gelopen. Vooralsnog vindt deze discussie haar spits in dit debat.
Wat mij betreft is dat een goede zaak. Het belang dat in het geding is, rechtvaardigt
alleszins absolute duidelijkheid over de mogelijkheid of onmogelijkheid van
tijdelijke afwijking. Dat wij inderdaad een heikel punt bespreken, blijkt
uit de brede discussie die intussen op gang is gekomen. Ik hoef maar te verwijzen
naar de perspublicaties van de afgelopen maanden. Voeg daarbij de vele commentaren
van maatschappelijke organisaties en het beeld is in dat opzicht compleet.
Ook de regering is zich terdege bewust van de gevoeligheid van de materie.
Reeds in het regeerakkoord was een paragraaf opgenomen, maar concrete voorstellen
kwamen niet dan nadat de SER om advies was gevraagd. Dat advies is gekomen
op 21 april 1995. De conclusie van de SER was helder: niet doen. Toch zette
de regering door en het resultaat van die arbeid bespreken wij vandaag.De SGP-fractie kan zich heel wel de intentie van de regering voorstellen.
Het voorliggende wetsvoorstel moet ertoe bijdragen dat de werkgelegenheid
aan de onderkant van de arbeidsmarkt gestimuleerd wordt. Het is in dat opzicht
overigens niet de eerste maatregel. Dat geeft de regering zelf aan door te
zeggen dat de maatregel deel uitmaakt van een breder pakket van maatregelen.
Daarin zijn tal van regelingen opgenomen die alle hetzelfde beogen: stimuleren
van participatie aan de onderkant van de arbeidsmarkt, in het bijzonder door
langdurig werklozen. Een en ander roept bij mijn fractie in het algemeen de
vraag op of het wel nodig is om daar een nieuw instrument aan toe te voegen.
Wij moeten door de bomen immers het bos wel blijven zien. Het bijzondere nut,
de toegevoegde waarde van het voorliggende wetsvoorstel in het bredere, reeds
beschikbare pakket is mijn fractie niet op voorhand duidelijk geworden. Ook
in de stukken wordt daaraan naar mijn overtuiging te weinig aandacht besteed.
Daarom stel ik eerst de meest basale vraag over de noodzaak van deze extra
maatregelen tegen de achtergrond van de vele regelingen die reeds bestaan.
Kan de minister die noodzaak nog eens helder neerzetten?Zoals ik reeds aangaf, zal de regering de SGP-fractie nooit in negatieve
zin op haar weg vinden in pogingen om langdurig werklozen weer aan het werk
te krijgen. Het belang daarvan zien wij heel wel in. Over de gekozen route
kan men echter van mening verschillen. Zo'n situatie doet zich nu voor. Het
 voorliggende wetsvoorstel roept namelijk veel vragen op over
de noodzaak, de effectiviteit en de consequenties. Kortom: over het nut van
het wetsvoorstel in relatie tot de doelstelling bestaan bij de SGP-fractie
op dit moment nog te veel vragen om er zonder meer akkoord mee te kunnen gaan.Vorig najaar, 25 oktober 1996, verscheen er een studie van het SCP onder
de titel "Het onderste kwart". Daarin wordt ons een zeer boeiende blik geboden
in de werking van financiële stimulansen gericht op de onderkant van
de arbeidsmarkt. Reeds in de schriftelijke voorbereiding van het belastingplan
voor dit jaar heeft mijn fractie aandacht gevraagd voor dit rapport, in het
licht van de in het belastingplan opgenomen maatregelen ten aanzien van de
verhoging van de afdrachtsvermindering ten behoeve van lage lonen. Ik kom
er nu op terug, niet alleen omdat de beantwoording toen erg summier was. Wat
is namelijk het geval? Het SCP-rapport plaatst kritische kanttekeningen bij
het gebruik van financiële prikkels om de werkgelegenheid aan de onderkant
van de arbeidsmarkt te stimuleren. Die kritiek wil mijn fractie serieus nemen.
Het lijkt mij daarom goed om met elkaar een bredere discussie te voeren over
het gebruik van dit instrument – van financiële prikkels dus –
voor het arbeidsmarktbeleid. De laatste jaren is een behoorlijk aantal regelingen
totstandgekomen die alle hetzelfde doel willen bereiken met min of meer dezelfde
instrumenten. Ook het wetsvoorstel van vandaag – ik zei het reeds –
voegt hier het nodige aan toe. In dit licht zou ik dan ook voor een bredere
discussie willen pleiten om maatregelen in deze sfeer niet steeds te beschouwen
op ad-hocbasis. Er is naar mijn oordeel een breder afwegingskader nodig. Ik
vraag de minister dan ook om aan dit punt de nodige aandacht te schenken en
de Kamer hierover een notitie te doen toekomen. Omdat mijn fractie goed inzicht
wil hebben in de effecten van dit soort maatregelen, heb ik een amendement
ingediend, op stuk nr. 9, dat een expliciete evaluatiebepaling in de wet vast
wil leggen. Deze wordt in het wetsvoorstel immers node gemist.Na deze meer algemene opmerkingen wil ik over de wet zelve enige opmerkingen
maken. Allereerst is reeds breed in discussie geweest of met dit wetsvoorstel
een aanzet gegeven wordt tot de verlaging van het minimumloon op termijn.
De kans daartoe is natuurlijk niet uitgesloten. Stel dat blijkt dat de voorliggende
maatregel goed functioneert, wat ik nog moet zien overigens. Kan dan niet
de redenering ontstaan dat een laag minimumloon toch maar goed is voor het
stimuleren van de werkgelegenheid aan de onderkant? Kan dan ook niet in plaats
van een tijdelijke afwijking een meer structurele maatregel bepleit worden?
Dat zal mijn fractie hoogst onwenselijk vinden. De overheid is gehouden haar
burgers een bepaald bestaansminimum te bieden. Die minimumvoorziening wordt
gevonden in het bestaande minimumloon, waarbij bedacht moet worden dat de
ontwikkeling daarvan de laatste jaren al is achtergebleven bij de loonontwikkelingen.
Nu weet ik dat de minister in de nota naar aanleiding van het verslag (pagina
2) duidelijk heeft gezegd dat het wetsvoorstel niet strekt tot afschaffing
van het minimumloon en ook niet als eerste stap in die richting kan worden
beschouwd. Maar ik zou die toezegging ook in dit debat glashelder willen hebben.
Overigens ben ik ook benieuwd naar de opvattingen van mijn VVD-collega op
dit punt.Het voorliggende wetsvoorstel lijkt uit te gaan van het spreekwoord: wie
niet werkt, zal ook niet eten. Nu kan bekend zijn dat de SGP-fractie hierin
zeker een waarheid ziet, in die zin namelijk, dat wij altijd hebben bepleit
dat mensen zo mogelijk in hun eigen onderhoud dienen te voorzien en indien
daartoe mogelijkheden zijn, die mogelijkheden ook benut worden. Ik voel mij
dan ook beter thuis bij de bijbelse uitdrukking "wie niet werken wil, zal
ook niet eten". Die eis tot werken dient echter wel ingekaderd te zijn binnen
de grenzen van het redelijke en billijke. De arbeider is zijn loon waardig.
Zo dienen bijvoorbeeld de arbeidsomstandigheden natuurlijk wel voldoende te
zijn en moet er sprake zijn van een in alle redelijkheid vastgestelde beloning.
Of die redelijkheid met betrekking tot dat laatste met dit wetsvoorstel in
acht wordt genomen, is voor mijn fractie nog de vraag. Het bestaande minimumloon
wil mensen een minimumbeloningsgarantie bieden. Terecht. Iedere inbreuk die
hierop wordt gemaakt, moeten wij zeer kritisch volgen. Die kritische blik
wordt in dit specifieke geval mede ingegeven door het volgende.In de memorie van toelichting wordt melding gemaakt van het ILO-verdrag,
waarbij Nederland ook partij is. Kort gezegd regelt dit verdrag de vaststelling
van minimumlonen. Bij de vaststelling van de hoogte van het minimumloon dient
rekening gehouden te worden met onder meer economische factoren, waaronder
de economische ontwikkeling (artikel 3, onderdeel b, van het verdrag). Ik
neem aan dat dit gegeven ook geldt voor maatregelen van tijdelijke afwijking
van het aldus vast te stellen minimumloon. Kan de minister dat bevestigen?
Als dat dan zo is en wij leggen het wetsvoorstel langs de meetlat van dit
vereiste, dan kom ik tot een nogal merkwaardige conclusie. De economische
ontwikkelingen van de afgelopen periode en de verwachte ontwikkelingen voor
de komende periode zijn ons pas aangereikt door het CPB in het CEP 1997. Daaruit
heb ik begrepen dat de economische vooruitzichten voor ons land bepaald rooskleurig
zijn. De groei is bovengemiddeld, gelet op het Europese verband en gaat uit
boven onze verwachtingen. Dat is natuurlijk mooi, maar daar moeten we wel
consequenties aan verbinden. Hoe ziet de minister de geschetste ontwikkelingen
in het CEP in relatie tot het vereiste uit het ILO-verdrag met betrekking
tot het voorliggende wetsvoorstel? Is hij van oordeel dat het vereiste van
het verdisconteren van de economische ontwikkeling in de hoogte van het minimumloon
in overeenstemming is te brengen met het voorliggende wetsvoorstel? Probeert
dit voorstel niet juist een tegengestelde beweging te maken? Welke consequenties
zal een eventuele strijdigheid met de verplichtingen uit het genoemde verdrag
kunnen opleveren voor het door de minister gevoerde beleid op dit punt? Ook
buiten de gememoreerde verdragsverplichtingen om komt het mijn fractie voor
dat de minister in tijden van economische groei en voorspoed met betere argumenten
dan tot nu tot zou moeten komen om zijn in het wetsvoorstel neergelegde keuzes
te motiveren.Is de minister met ons van oordeel dat iedere burger van ons land zou
moeten profiteren van de groeiende economische successen? Ik hoorde de minister-president nog geen week geleden zeggen dat alle burgers
er in het volgende jaar op vooruit zouden moeten gaan. Ik ga ervan uit dat
hij deze uitspraak mede namens deze minister heeft gedaan. Hoe ziet de minister
deze uitspraak in het licht van het aan de orde zijnde wetsvoorstel?Over de effectiviteit van het wetsvoorstel bestaan grote twijfels. Niet
alleen omdat er verschil van mening bestaat over de uitwerking van de dispensatie
van het minimumloon op de werkgelegenheid voor langdurig werklozen, maar ook –
en vooral wellicht – omdat de mate waarin van het wetsvoorstel gebruik
zal worden gemaakt niet is te voorspellen. De memorie van toelichting is daar
helder over: "Het is aan betrokkenen, dat wil zeggen werkgevers en potentiële
werknemers (de geboden mogelijkheid) te benutten. In welke mate zij van de
geboden mogelijkheid gebruik zullen maken valt niet te voorspellen." Op basis
van welke overwegingen komt de minister dan tot de conclusie dat met het wetsvoorstel
zeker een bijdrage zal worden geleverd aan de doelstelling om substantieel
meer werk aan de onderkant te realiseren?Zelf zet ik daar mijn vraagtekens bij. Niet over het hoofd moet worden
gezien dat mensen vanuit een uitkeringssituatie pas een prikkel voelen om
aan de slag te gaan indien het met arbeid te verwerven inkomen substantieel
hoger is dan de uitkering, het zogenoemde reserveringsloon. Dat zal de minister
in zijn voorstellen moeten meewegen. Het beeld dat nu naar voren komt, is
het volgende. Een langdurig werkloze gaat er niet op achteruit in zijn totale
inkomen indien hij tegen gedispenseerd minimumloon gaat werken. Echter, het
kost hem wel meer inspanning. Met alle respect, maar mijn inschatting is dat
zelfs werkwillige langdurig werklozen zich wel een keer zullen bedenken. Zeker,
er is de morele plicht – daar sprak ook collega De Jong over –
zodra en zo lang mogelijk in het eigen inkomen te voorzien. Dat is bovendien
goed voor het opdoen van werkervaring en daarmee voor je positie op de arbeidsmarkt.Maar de nuchtere praktijk is er ook. Is de inschatting van de minister
een andere? Dit effect wordt niet alleen maar versterkt door de vrijwilligheid
die in de regeling gelegd is. Voor alle duidelijkheid: mijn fractie is geen
principieel tegenstander van het laten verrichten van arbeid voor het "behoud"
van een uitkering. Wel kunnen we proberen om het element van eigen verdienste
in het totale inkomen te maximaliseren. Dat geeft betrokkenen in ieder geval
meer gevoel van eigenwaarde en minder het gevoel van het nog gedeeltelijk
afhankelijk zijn van een uitkeringsinstantie. Daarom heeft de SGP-fractie
een amendement voorgesteld dat meer flexibiliteit aanbrengt op het traject
van 70% van het minimumloon tot aan 100%. Het is de bedoeling dit in handen
te geven van de samenspelende werkgevers en werknemers, die onderling bepalen
onder welke condities een arbeidsrelatie ontstaat.Het amendement heeft nog meer voordelen. Uitkeringsgerechtigden met een
uitkering van 70% van het minimumloon zullen een stimulans krijgen om aan
de slag te gaan, omdat het amendement de mogelijkheid biedt om meer te verdienen
dan in de uitkeringssituatie aan inkomen genoten wordt. Op die manier behoeven
de compensatievereisten niet in werking te treden. Ook voor de werkgevers
blijft een voordeel bestaan dat groot genoeg is om de regeling aantrekkelijk
te houden. Deelt de minister de visie van de SGP-fractie op deze punten? Ik
vraag uiteraard zijn uitdrukkelijke oordeel over ons amendement.Ik heb zo-even reeds aangegeven dat de door de regering ingeslagen weg
niet de voorkeur van de SGP-fractie heeft. Het zou naar mijn oordeel vruchtbaarder
zijn indien de minister de problematiek op een andere wijze aanpakt. En dat
is dan het "WVA-spoor". De Wet vermindering afdracht loonbelasting en premie
voor de volksverzekeringen biedt perspectieven. In de eerste plaats wordt
een forse reductie van de arbeidskosten voor de werkgever gecreëerd.
En daar is het toch allemaal om begonnen? Vervolgens wordt de werknemer loon
uitbetaald op of net boven het minimumloon. Een eventuele aanvulling in de
vorm van een uitkering, zoals in het voorliggende wetsvoorstel nog wel in
voorkomende gevallen nodig is, kan dan ook achterwege blijven. De voordelen
van deze opzet lijken mij evident. De stimulansen, de financiële prikkels,
komen direct terecht waar ze terecht moeten komen, terwijl er in de uitkeringssfeer
geen aanvullingen behoeven plaats te vinden. Het psychologische effect is
er ook nog, namelijk dat niet gedeeltelijk alsnog de hand moet worden opgehouden.Voorzitter! Een enkele opmerking tot slot. Van verschillende kanten is
gewezen op de mogelijke onverenigbaarheid van het voorliggende wetsvoorstel
met de Algemene wet gelijke behandeling. De strijdigheid zit 'm hierin dat
voor gelijksoortige arbeid ongelijke beloning kan plaatsvinden, vanwege de
dispensatie. De Algemene wet gelijke behandeling bepaalt dat onderscheid verboden
is bij onder meer het aangaan en beëindigen van een arbeidsverhouding
en bij arbeidsvoorwaarden (artikel 5, eerste lid, onderdelen b en d). De minister
brengt hiertegen in stelling dat er sprake is van een objectieve rechtvaardigingsgrond.
Het blijft echter te zeer bij deze enkele mededeling. Kan de minister met
meer woorden toelichten in welke gronden die objectieve rechtvaardiging berust?Reeds de Raad van State heeft in zijn advies gesteld dat de noodzaak van
ongelijke behandeling van op het oog in gelijke omstandigheden verkerende
groepen overtuigend moet kunnen worden gerechtvaardigd en dat de betrokken
groepen moeten worden geselecteerd aan de hand van objectieve, relevante criteria.
Is het niet veeleer zo dat in het wetsvoorstel de te betalen beloning afhankelijk
is van kenmerken die de werknemer betreffen en niet de aard van de arbeid?
Kan nochtans van een objectieve rechtvaardigingsgrond gesproken worden? De
minister heeft de SGP-fractie wat dat betreft nog niet kunnen overtuigen.
Ik vraag hem dan ook nog eens in te gaan op de relatie van het voorliggende
wetsvoorstel met de eisen die voortvloeien uit de Algemene wet gelijke behandeling.Ten slotte, voorzitter, wil ik de minister nog vragen om aandacht te besteden
aan de internationale aspecten waarmee de voorliggende regelgeving verweven
is. Ook daarin zijn bepalingen opgenomen over de relatie arbeid en beloning.
Ik denk onder meer aan het internationale verdrag inzake burger- en politieke
rechten, en daarin artikel 26, en aan het internationale verdrag inzake economische,
sociale en culturele rechten, en daarin artikel 2 van paragraaf 2. Hoe ziet
de minister de relatie met deze regelingen? Kan dat wellicht
problemen geven?De voorzitter:Wij onderbreken nu de eerste termijn van de kant van de Kamer. Na de stemmingen,
die zullen plaatsvinden na de lunchpauze, zullen wij de behandeling van dit
wetsvoorstel voortzetten. De eerste spreker zal dan zijn de heer Van Middelkoop.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-5239-5259.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl