Voortzetting behandeling:  - wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 1999 (26200 XIII);  - wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Fonds economische structuurversterking voor het jaar 1999 (26200 E),
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 816-840

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

22-10-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 14, pagina 816-840

14-10-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26200-XIIIToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26200-EToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling brief van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat inzake het instellen van een onderzoek naar de vliegramp in de Bijlmermeer (26241)Pagina 790-790
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor het jaar 1999 (26200 XI)Pagina 765-790
Presentie en opening (woensdag 14 oktober 1998)Pagina 765-765
Voortzetting behandeling: - wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 1999 (26200 XIII); - wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Fonds economische structuurversterking voor het jaar 1999 (26200 E),Pagina 816-840
Behandeling van het wetsvoorstel Bepalingen verband houdende met de instelling van een in Nederland zetelend Schots Hof voor de strafrechtelijke vervolging van de personen, aangeduid als 'the two accused' in Resolutie 1192 (1998), aangenomen door de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties tijdens zijn 3920e vergadering op 27 augustus 1998 terzake van de strafbare feiten, bedoeld in de considerans van het zetelverdrag tussen het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland en het Koninkrijk der Nederlanden van 18 september 1998 strekkend tot oprichting van een Schots Hof zetelend in Nederland (26221)Pagina 840-843
Noten bij Handelingen Tweede Kamer, vergadering van 14 oktober 1998 (blz. 816), met schriftelijke antwoorden van de Minister van Economische Zaken op vragen, gesteld in de eerste termijn van de behandeling van de begroting van Economische Zaken voor 1999 (26 200 XIII)Pagina 853-865
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 14 oktober 1998)Pagina 852-852
Regeling van werkzaamheden (woensdag 14 oktober 1998)Pagina 790-790
Voortzetting van de behandeling van - wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 1999 (26200 XIII); - wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Fonds economische structuurversterking voor het jaar 1999 (26200 E)Pagina 843-852
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor het jaar 1999 (26200 XI)Pagina 790-816

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 120 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 1999 (26200 XIII);het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting
van de uitgaven en de ontvangsten van het Fonds economische structuurversterking
voor het jaar 1999 (26200 E),en van:- de motie-Balkenende over publiek-private samenwerking (26200, nr. 27).(Zie vergadering van 8 oktober 1998.)De voorzitter:Door mij zijn schriftelijke antwoorden ontvangen van de minister van Economische
Zaken op vragen, gesteld in de eerste termijn. Deze antwoorden zullen worden
opgenomen in een bijvoegsel bij de Handelingen van deze vergadering.(Het bijvoegsel is opgenomen aan het eind van deze editie.)1De algemene beraadslaging wordt hervat.Minister Jorritsma-Lebbink:Mevrouw de voorzitter! Ik begin met de Kamer te bedanken voor de inbreng
in eerste termijn. Het is een groot genoegen om voor het eerst deze begroting
hier te mogen verdedigen. Ik hoop ook dat het een aardig debat wordt. Het
gaat immers over andere onderwerpen dan waarover ik tot nu toe gewend ben
te spreken.Ik wil een paar woorden zeggen over de internationale economische situatie,
die op dit moment behoorlijk turbulent is. Dat lezen wij elke dag in de krant.
De crisis, die gestart is in Azië, heeft inmiddels een heel groot deel
van Latijns-Amerika getroffen en langzamerhand wordt het deel van de wereld
waar het nog goed gaat steeds kleiner. Ook in Nederland zal de crisis echt
effect hebben. Wij zijn tenslotte geen eiland. Ik wijs daarbij op de vele
internationaal opererende ondernemingen die wij in Nederland hebben. Die ondervinden
nu al de eerste effecten van de crisis.Paniek is overigens niet nodig. Gelukkig is Nederland structureel in een
goede conditie en bovendien gaat 75% van de Nederlandse export naar landen
in de Unie, waar de economische groei zich nog voortzet. Dat laatste moeten
wij niet vergeten als wij de berichten in de krant lezen. Tegelijkertijd ondergaan
wij in Europa een belangrijke structurele wijziging. Per 1 januari 1999 wordt
 de euro ingevoerd. Dat betekent dat wisselkoersen tussen de
EMU-landen verdwijnen. Dat maakt het nog eenvoudiger, goedkoper en minder
risicovol om zaken te doen met andere landen die aan de EMU deelnemen.Wat vraagt dit alles nu van onze economie? Wij hebben een economie die
wel tegen een stootje kan en die, waar mogelijk, haar kansen grijpt. De basis
hiervoor wordt volgens mij gevormd door een sterke en ook flexibele markteconomie.
Wat bedoel ik met een sterke en flexibele markteconomie?Ten eerste is dat een economie die op langere termijn een duurzame, stevige
groei vertoont, die ook nodig is om werkgelegenheid te creëren en waarmee
de economische basis wordt gelegd voor, bijvoorbeeld, ons milieu en ons sociaal
beleid.Ten tweede is dat een economie die soepel schokken kan verwerken en die
er, bijvoorbeeld, voor zorgt dat de onvermijdelijke conjunctuurbewegingen
niet tot permanente werkloosheid leiden. Dit krijgt op het moment heel veel
aandacht door de turbulente internationale economische ontwikkelingen.Ten derde is dat een economie waarbij bedrijven soepel kunnen inspelen
op veranderende omstandigheden en daartoe min of meer ook geprikkeld worden.
Markten waarop het wat moeilijker gaat, zijn dan aanleiding tot het zoeken
van nieuwe markten en producten. Zoals een gebrek aan flexibiliteit op de
arbeidsmarkt voor permanente werkloosheid kan zorgen, kan een te weinig innovatief
en flexibel bedrijfsleven dat ook doen.Wat kan de overheid doen aan een flexibele en ook sterke markteconomie?
Ik zal eerst de brede contouren schetsen om daarna in detail in te gaan op
een aantal onderwerpen dat door de Kamer aan de orde is gesteld.De gezonde macro-economische verhoudingen zijn natuurlijk een eerste en
cruciale voorwaarde voor een flexibele en ook sterke markteconomie. De kernwoorden
daarbij zijn stabiliteit en betrouwbaarheid. Ondernemers hebben al genoeg
aan de onzekerheden op de markt en moeten niet nog eens geconfronteerd worden
met een overheid die de onzekerheid vergroot. Dit betekent, bijvoorbeeld,
dat wij ons op het fiscale terrein richten op een hervorming van het fiscale
stelsel. Die moet leiden tot lagere tarieven en brede, stabiele grondslagen.
Dat is van heel groot belang voor een sterke en flexibele economie. Dat zeg
ik ook tegen de heer Leers. Ik ben dus helemaal niet blij met de huidige lastenverzwaring.
Het tekort bij de sociale fondsen moesten wij nu eenmaal vereffenen. Het is
onverstandig om daarmee te wachten tot het moment dat er minder economische
groei is.De heer Leers (CDA):De minister richtte zich speciaal tot mij. Ik ben dan altijd heel vereerd,
vooral als zij daarna overgaat tot een uitleg die ik niet begrijp. De minister
zegt dat er niet gewacht kan worden omdat de verstoring niet door mag gaan.
Er moeten dus nu snel maatregelen genomen worden en er moet niet tot lastenverlichting
over worden gegaan. Ik begrijp echter niet waarom de minister dit eerder,
bij de verkiezingscampagnes, niet heeft gezegd. Toen was het nog iedere vijf
minuten lastenverlichting, maar als het wordt vertaald in beleid, is het geen
lastenverlichting meer, maar lastenverzwaring. Daar heb ik mijn verwondering
over uitgesproken.Minister Jorritsma-Lebbink:U kijkt nu wel op de heel erg korte termijn. Ik ben gewend om over een
hele kabinetsperiode te spreken. U kunt niet ontkennen dat wij over de hele
kabinetsperiode wel degelijk tot een grote lastenverlichting komen. Bovendien
zijn wij nog iets van plan dat nodig is voor een stabiele economie, namelijk
om door middel van vernieuwing van het belastingstelsel een verbreding en
een meer stabiele grondslag voor ons fiscale stelsel te verkrijgen. Wij weten
allemaal dat dit alleen kan door daar een forse lastenverlichting aan te koppelen.
Dan moet gekozen worden, want niet alles kan in één jaar. Ook
mij is het door de strot geduwd, om het zo te zeggen, maar het moet wel gebeuren.
Wij kunnen het niet langer uitstellen, want wij weten niet of wij over twee
jaar nog zo'n grote economische groei hebben. Dan moet het nu maar gebeuren,
met overigens de vervelende consequentie dat dit een lichte demping van de
groei van de werkgelegenheid betekent.De heer Leers (CDA):Wij hoeven hier niet lang bij te blijven stilstaan, want de discussie
hierover zal vanzelf voortgaan, maar ik dacht dat een verkiezingscampagne
ook over de hele kabinetsperiode ging.Minister Jorritsma-Lebbink:Zeker.De heer Leers (CDA):Verder spreekt u nu wel op een zeer opmerkelijke manier over het smeergeld
dat nodig is voor de fiscale reorganisatie, en over de lastenverlichting als
zodanig. Het gaat hier volgens mij om twee losstaande zaken. Enerzijds wordt
er lastenverlichting verwerkt in de herziening van het belastingstelsel, maar
anderzijds is steeds naar voren gebracht dat het bedrijfsleven ook lastenverlichting
als zodanig zou krijgen.Minister Jorritsma-Lebbink:Het is niet alleen maar smeergeld. Het gaat om minstens 4,5 mld. en het
kan nog meer zijn als er volgend jaar meevallers bij de inkomsten optreden.
Zo'n bedrag aan lastenverlichting vind ik geen smeergeld. Bovendien komt de
2 mld. die wij nu eerst als lastenverzwaring moeten introduceren, daarna weer
terug, dus dan gaat het in totaal om 6,5 mld. Het komt wel op het moment van
de herziening van het belastingstelsel, maar dat betekent nog niet dat het
alleen is bedoeld voor enige koopkrachtherziening of iets dergelijks. Het
is bedoeld om de belastingherziening op een fatsoenlijke manier te kunnen
invoeren, maar dat leidt wel degelijk tot lastenverlichting, ook voor het
bedrijfsleven. Wat zouden wij nou krijgen?De heer Rabbae (GroenLinks):Ik neem aan dat de minister haar beschouwing over de crisis heeft afgesloten.Minister Jorritsma-Lebbink:Nee, ik ga nog verder in op de vraag hoe wij ons moeten wapenen tegen
crises. Eigenlijk is alles waar wij mee bezig zijn erop gericht om te bevorderen
dat wij meer crisisbestendig zijn.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik heb voorgesteld om een conferentie te houden over de crisis.Minister Jorritsma-Lebbink:Daar komt de staatssecretaris op terug, want hier ligt vooral een relatie
met zijn verantwoordelijkheid.Voorzitter! Het tweede onderdeel van beleid dat erop is gericht om onze economie sterk te houden en te maken, richt zich op de economische
structuur. Daarbij gaat het om de economische infrastructuur in de brede zin
van het woord: voorwaarden om ondernemen en werken in ons land goed te regelen.
Ik ben het zeer eens met de heer Bos wanneer hij zegt dat de economie alleen
kan functioneren als de voorwaarden op orde zijn. Voorwaarden worden overigens
niet 'eventjes' geregeld op het ministerie aan de Bezuidenhoutseweg, maar
worden uiteraard beïnvloed door tal van beleidsbeslissingen – grote
of kleine – van collega-bewindslieden. Daarom zit het ministerie van
Economische Zaken er ook voortdurend bovenop. In die zin ben ik het zeer eens
met de ondersteunende woorden van de heer Leers dat wij daar bovenop horen
te zitten.Als voorbeeld noem ik de ICES. De vorige kabinetsperiode is buitengewoon
veel werk verzet aan impulsen in de versterking van de ruimtelijk-economische
structuur. Als minister van Economische Zaken ben ik verantwoordelijk voor
ICES. Samen met collega Zalm ben ik tevens beheerder van het FES. Een toekomstvisie
is hierbij zeer belangrijk, maar ik wil zo'n visie niet verwarren met de volgens
mij toch wat clichébeelden die genoemd zijn: distributieland, dienstenland
of waterland. Ik ben er zeer van overtuigd dat de economie helemaal niet op
die manier in elkaar zit. Een toekomstvisie moet niet alleen gaan over wat
wij willen. Belangrijker nog is wellicht de vraag waar wij eigenlijk goed
in zijn, wat wij beter kunnen dan een ander. Een voorbeeld van zo'n visie
heeft de Kamer gezien in de missiebrief die zij aan het begin van dit jaar
heeft ontvangen.Nederland heeft een heel sterke distributiesector, ook een belangrijke
procesindustrie, beide overigens gedragen door mainports, en een relatief
omvangrijke zakelijke dienstverlening. In ons land zien wij een transformatie
van een meer industrieel georiënteerde naar een relatief meer diensten
georiënteerde economie. Ik zeg 'relatief', omdat wij de industrie zeker
niet kunnen missen. Daarbij neemt de betekenis van kennis en kunde toe. Een
toekomstvisie is natuurlijk geen statisch beeld. De internationale context
is constant in beweging, er is een heel sterke dynamiek, overigens meteen
ook een hoge mate van onzekerheid, en de toekomstvisie gaat vooral over de
vraag: hoe is het economische systeem ingericht? Daarbij zijn flexibiliteit
en aanpassingsvermogen absoluut essentieel. Economische Zaken is de afgelopen
kabinetsperiode gestart met het toetsen van het concurrentievermogen van de
Nederlandse economie, de zogenaamde concurrentietoets. Daarbij – en
dat weten de deelnemers aan dit debat; zij hebben er bijna allen over gesproken –
is gebruik gemaakt van de methode van benchmarking, het vergelijken van onszelf
met de beste concurrenten in het buitenland. Dat is een belangrijke manier
om jezelf te laten zien welke punten in onze economie versterking behoeven.
Deze aanpak is overigens nagevolgd door de Europese Unie, door de OESO en
door verschillende andere landen. Ik ben zonder meer van plan de concurrentietoets
een vervolg te geven. Ik bezin mij op dit moment op de precieze vorm en inhoud
van die toets.In de afgelopen kabinetsperiode is ook twee keer een toets op bedrijfstakniveau
gehouden. Daarbij werden steeds vier sectoren van het Nederlandse bedrijfsleven
onder de loep genomen. In het komende jaar wordt een nieuwe bedrijfstaktoets
uitgevoerd. Wij bekijken op dit moment welke sectoren daarvoor in aanmerking
komen.Dit alles betekent dat Economische Zaken zich steeds richt op het bieden
van de voorwaarden aan de hand waarvan bedrijven nieuwe wegen kunnen inslaan.
Het gaat daarbij natuurlijk om een groot aantal verschillende aspecten. Om
te beginnen hebben wij te maken met het streven naar een goede fysieke infrastructuur:
ruimte voor ondernemen en bereikbaarheid. Daarbij hoort ook een goed milieubeleid.
Dat is niet alleen van groot belang voor de kwaliteit van onze leefomgeving,
maar ook, zoals wij weten, voor het vestigingsklimaat. Bij de economische
infrastructuur in den brede gaat het ook om de onderzoeksinfrastructuur. Die
infrastructuur moet van topklasse zijn. De kennis moet echter niet alleen
in de top zitten, maar moet ook bij de bedrijven terechtkomen. Daarbij is
kennisdiffusie cruciaal om ervoor te zorgen dat de bedrijven daadwerkelijk
innovatief en daarmee schokbestendig worden. Het clusterbeleid doet dit overigens.
Het doet precies wat wij willen: door middel van kennisdiffusie naar een innovatiever
bedrijfsleven komen.Naast kennisdiffusie komt een goed human-resourcesbeleid als een belangrijke
voorwaarde naar voren, met name om een sterke en flexibele economie te bereiken.
Sprekend over voorwaarden voor ondernemen en werken in ons land merk ik op
dat juist in onze moderne kenniseconomie informatie- en communi- catietechnologie
cruciaal is. Wij spreken wat dit betreft over een basistechnologie die de
economie ingrijpend verandert. Ik zie in dit kader een heel belangrijke uitdaging.
Eigenlijk is er sinds de komst van de telefoon niet zo'n grote verandering
geweest. Je mag dit zelfs wel als een nog grotere verandering beschouwen.De overheid kan excellente randvoorwaarden bieden, maar het zijn de mensen
en de ondernemingen die de kansen moeten grijpen. Daarmee kom ik tot het derde
onderdeel van het beleid, gericht op een sterke en flexibele economie, op
goed functionerende markten en ondernemerschap. Marktprikkels en toetreding
van nieuwe bedrijven zorgen ervoor dat een economie snel reageert op veranderende
omstandigheden, dat nieuwe markten worden opgezocht en dat nieuwe producten
worden ontwikkeld. Daarom willen wij ruimte voor die markt creëren. Overigens
moet er steeds bij worden gezegd: dit is geen doel op zichzelf, daarbij horen
wij natuurlijk niet de publieke belangen uit het oog te verliezen.Onderdeel van dat beleid is ook dat wij de gezonde concurrentie in de
gaten houden. Gezonde marktwerking leidt tot flexibiliteit en innovativiteit
en machtsposities leiden tot het tegenovergestelde. Ik ben het zeer met mevrouw
Van Zuijlen eens die zei, ik meen vanuit een ideologische PvdA-achtergrond:
wij horen als overheid monopolies te bestrijden. Ten slotte stimuleren wij
de start en de doorgroei van ondernemingen; een terrein waar de staatssecretaris
over zal spreken.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Ik realiseer mij dat de minister van Economische Zaken het
voordeel van de twijfel moet krijgen in de beginperiode als minister van Economische
Zaken. Toch kost het mij enige moeite om de minister te volgen bij een aantal
hoofdpunten van haar beleid. Zij zegt dat Nederland distributieland
doorgaat. Maar wij weten dat Nederland dichtslibt. Hoe komt een dergelijke
functie op den duur dan tot haar recht? Zij zegt dat een goed milieu daar
bij hoort. Ik hoef de minister hierover niets te vertellen, want zij weet
beter dan ik dat dit niet het geval is. Technologie vindt zij belangrijk voor
het MKB. Hoe wil zij dit beleid geloofwaardig maken? Er is een groot verschil
tussen wat zij betoogt en de realiteit.Minister Jorritsma-Lebbink:Nee, dat is er niet. De overheid is bezig om dat te ondersteunen wat de
Nederlandse economie goed kan, naast de leefbaarheid. Hierop richt zich ook
een belangrijk deel van het kabinetsbeleid. Belangrijke investeringen zijn
nodig om de functie die wij hebben, bijvoorbeeld de distributiefunctie van
de haven van Rotterdam, op een ecologisch verantwoorde wijze te laten plaatsvinden.
Over zo'n belangrijke investering ontstond deze week nog enige discussie,
geloof ik. Met deze functie verdienen wij erg veel geld: het gaat hierbij
niet alleen om de doorvoer van goederen van de ene plek naar de andere, maar
om ook het creëren van toegevoegde waarde. Dat gebeurt gelukkig in toenemende
mate. Als je dit waardevol vindt, dien je er ook voor te zorgen dat het op
een verantwoorde manier kan. Daarvoor behoren kaders gesteld te worden. Je
kunt niet zeggen: wij vinden het geen goed onderwerp, dus wij houden er maar
mee op.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Dat zeg ik niet. Ik zal hierover geen lang verhaal houden,
want dan zou de minister de kans krijgen om de krenten uit de pap te halen
en weer een betoog te houden dat er in ieder geval bij mij niet ingaat. Ik
wil haar wel de volgende vraag stellen. Ik begrijp dat de minister niet langer
vooruit wil kijken dan een jaar.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik wil juist zeer ver vooruitkijken. Dat zal ook wel moeten!De heer Rabbae (GroenLinks):Oké, het vorige kabinet had de pretentie om zelfs tot in het jaar
2020 vooruit te kijken met allerlei nota's. Dat is toch een belangrijke uitdaging.
Op de vrouw af stel ik haar de volgende vraag: waar ligt de toekomst van de
Nederlandse economie? De minister moet uit hoofde van haar vorige functie
toch weten dat de distributiefunctie tot problemen leidt, terwijl hoogwaardige
technologie noodzakelijk is om internationaal te concurreren en om Nederland
schoon te houden. Dat betekent dus een andere wending aan de economie.De voorzitter:Mijnheer Rabbae, ik ga u tegen uzelf beschermen, anders hebt u straks
niets meer over voor de tweede termijn.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Ik denk dat het de bedoeling van dit debat is om confronterend
met elkaar om te gaan en niet om alleen maar lijdzaam naar elkaar te luisteren.De voorzitter:Dan moet u ter voorbereiding van de tweede termijn wat meer concrete vragen
aan de minister stellen.Minister Jorritsma-Lebbink:Volgens mij is het zeer eenvoudig. Wij hebben gekozen voor mainport én
brainport. Ik geloof dat dit zelfs in het regeerakkoord staat. Ik ben er zeer
van overtuigd dat wij buitengewoon veel kennis nodig hebben om de mainportfunctie
en de distributiefunctie te kunnen vervullen. Hiermee zeg ik niet dat alle
kennis die wij in dit land hebben, voor deze functie moet worden gebruikt.
Het is immers noodzakelijk dat onze gehele economie een zo hoog mogelijk kennispeil
bereikt. Dat is immers een heel belangrijke concurrentiefactor. Maar dat betekent
niet dat wij moeten overschakelen van mainport op brainport. Wij moeten erg
ons best doen om mainport én brainport te blijven.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! De minister zegt dat wij kennis nodig hebben. Iedereen zegt
dit, kennelijk ook het kabinet. Dat strookt echter niet met de cijfers. Het
strookt niet met de middelen die beschikbaar worden gesteld, want van de 5
mld. die het kabinet reserveert voor toekomstige infrastructurele projecten,
is slechts 250 mln. gereserveerd voor kennis. Hieruit spreekt toch geen evenwichtigheid?Minister Jorritsma-Lebbink:Ik weet niet waar u deze cijfers vandaan haalt.De heer Rabbae (GroenLinks):Uit de begroting van het kabinet.Minister Jorritsma-Lebbink:Wij hebben de ICES-brief – daarin staan de verdeling over de verschillende
onderdelen en de impuls die volgens het regeerakkoord voortvloeit uit ICES –
nog niet naar de Kamer kunnen sturen. Ik had het graag anders gewild, maar
dit hebben wij in die paar weken niet kunnen regelen. De brief, waarin een
belangrijke kenniscomponent zit, komt in het begin van de volgende week naar
de Kamer. Ik vind overigens dat het iets te makkelijk is onze daden uitsluitend
af te lezen aan de omvang van de middelen die wij beschikbaar stellen, zeker
in een vergelijking tussen kennis en asfalt. Dit zijn natuurlijk volstrekt
verschillende grootheden. Ik ben het er met de heer Rabbae over eens dat het
prachtig zou zijn als wij nog veel meer geld voor alle andere dingen beschikbaar
hebben, maar wij kunnen met de behoorlijke bedragen die er voor kennis zijn,
gelukkig weer een aantal flinke nieuwe impulsen geven.De heer Bos (PvdA):Ik denk dat de heer Rabbae enigszins vergeet dat je voor het realiseren
van de nieuwe economische structuur van morgen vooral de kracht van de economische
structuur van vandaag nodig hebt, inclusief al het geld dat er vandaag verdiend
wordt, bijvoorbeeld in de distributiesector. Al te hard daarvan weglopen kunnen
wij inderdaad niet. Dat er accentverschuivingen nodig zijn, alla.Ik vind wel dat de minister te makkelijk wegloopt van de noodzaak die
wij gisteren constateerden, tot het formuleren van een visie op de economische
structuur van Nederland. Ook wij zeggen niet dat minister Jorritsma, als zij
een visie op Nederland agroland of Nederland waterland heeft, deze vervolgens
zomaar kan invoeren. Zo simpel is het niet. Zij moet echter ook niet doen
alsof de dingen die zij onder controle heeft, helemaal geen invloed erop hebben
waar en hoe wij in Nederland ons geld verdienen. Met elke subsidie die zij
aan het bedrijfsleven geeft, met elke lening die zij verstrekt, met elk buitenlands
bedrijf dat zij aantrekt via het Cebin, met elke gulden ICES-gelden
die zij investeert, met elke opdracht die de overheid verstrekt, beïnvloedt
zij de structuur. Daarvoor heeft zij een visie nodig.De voorzitter:Ik denk dat de minister het nu wel heeft begrepen. Dit is een zachte aandrang
om duidelijk te maken dat uw interruptie wel lang genoeg was.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat is de reden dat wij onze subsidies verstrekken, overigens niet op
sectoren gericht. Ik ben ook absoluut niet van plan om subsidies op sectoren
te richten. Ik heb de ervaring dat een keuze voor een sector waarin het beste
geïnvesteerd kan worden, nooit opgeleverd heeft dat het goed ging met
die sector. Ik ben er zeer van overtuigd dat wij moeten proberen zo generiek
mogelijk te werken. Hierop zijn twee uitzonderingen; een daarvan is de ICT-sector.
Uit alle onderzoeken is gebleken dat wij hierin kansen hebben om een voorsprong
te halen. Overigens weten wij ook dat ICT heel belangrijk is voor alle andere
bedrijvigheid in dit land. Het is een noodzakelijke technologie, waarmee wij
alle andere sectoren sterk kunnen ondersteunen. Op grond van twee overwegingen
is het dus heel belangrijk om daar iets aan te doen. Dit gebeurt weer niet
in de sfeer dat wij leuk geld gaan geven aan ICT-bedrijven. Wij steken geld
in dingen die naar verwachting niet zullen gebeuren als de overheid er geen
klein duwtje aan geeft.De heer Leers (CDA):Voorzitter! Ik heb een heel concrete vraag, ter voorbereiding van mijn
tweede termijn, voorzover ik die nog heb. Mainport, prima. Brainport, prima.
Behoort industrie daarbij?Minister Jorritsma-Lebbink:Natuurlijk. De mainport was er nooit gekomen als wij geen industrie hadden
gehad. Een dienstensector zonder industrie kun je schudden. Dat er een verschuiving
plaatsvindt van een meer industriële ontwikkeling naar een meer dienstverlenende
ontwikkeling, kun je echter niet ontkennen. Die is er inderdaad. Dit betekent
natuurlijk niet dat je vindt dat de industrie wel kan vertrekken.De uitwerking van alles wat ik net heb genoemd, leidt de komende tijd
tot ontzettend veel werk. De Kamer krijgt nog heel veel brieven en wetsvoorstellen
van ons. Allereerst krijgt de Kamer zeer binnenkort de ICES-brief. De Kamer
heeft de brief over het plan van aanpak voor MDW gekregen. De aanbevelingen
van de commissie administratievelastendruk komen binnenkort; ik kom er straks
inhoudelijk op terug. De Gaswet komt eraan. De nota ruimtelijk-economisch
beleid komt eraan. Wij zijn het actieplan energiebesparing aan het voorbereiden.
Ik noem verder het eerste energierapport en de uitvoeringsnota klimaatbeleid.
Het wetsvoorstel oneerlijke concurrentie door de overheid, ofwel de lex-Cohen,
wordt voorbereid. Ik hoop dat deze en nog veel meer producten met de Kamer
kunnen worden besproken en tot tastbare en vruchtbare resultaten zullen leiden.De heer Leers (CDA):Gaat u nog meer zeggen over de ICES-gelden?Minister Jorritsma-Lebbink:Ik kom nog op de vraag die u erover gesteld hebt, en ik kom nog wat uitgebreider
over ICES te spreken.De heer Leers (CDA):Dan wacht ik.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik heb een aantal macro-economische zaken genoemd en een aantal dingen
die wij op dit moment doen. De vraag is natuurlijk wat precies de rol van
Economische Zaken sec daarbij is. De heer Leers zei gisteren dat de politiek
de ordening en de sturing van de economie is kwijtgeraakt en dat dit ook geldt
voor het ministerie van Economische Zaken. Het is waar dat een moderne overheid
niet meer echt de economie rechtstreeks stuurt. Ik dacht dat wij wel geleerd
hadden dat dat niet werkt. Een moderne overheid ordent wel en mij dunkt dat
EZ zich daarvoor heel breed maakt. Denk aan de nieuwe Mededingingswet, aan
de NMA, aan de nieuwe marktordening in de energiesector, maar ook aan ICES.
Daarbij is geen sprake van een fixatie op liberalisatie en marktwerking, maar
van het gebruiken van marktwerking waarbij de overheid de publieke doelen
waarborgt. Een sterke, selectieve overheid heet dat in de memorie van toelichting
op de begroting.De heer Leers legde een direct verband tussen de invloed van een departement
als Economische Zaken en de omvang van de begroting. Ik moet bekennen dat
ik ook moest wennen aan die omvang, maar de heer Leers suggereert dat de interventies
van de minister van EZ bijna niet effectief kunnen zijn bij een zo kleine
begroting. Laten wij eens kijken waar EZ voor staat. EZ staat voor de overheidsinvestering,
voor marktwerking, voor flexibiliteit en voor lastenverlichting. Als ik de
bedragen bij elkaar optel, gaat het over heel veel; veel meer dan waar ik
in mijn vorige leven verantwoordelijk voor was. Je kunt toch niet echt serieus
stellen dat die thema's in Paars I en zeker ook in dit kabinet te weinig aandacht
krijgen? Kortom, gelukkig wordt ook in de sociaal-economische zeshoek niet
alleen je invloed bepaald door de omvang van je begroting maar ook door de
kracht van ideeën. Dat zou de heer Leers toch moeten aanspreken!De heer Leers (CDA):Voorzitter! Dat laatste punt zeker. Ik heb ook niet gesuggereerd dat er
een rechtlijnig verband is tussen de omvang van de beschikbare middelen en
de macht van EZ. EZ is een interventieministerie en dat is terecht. In hoeverre
kan de minister anderen die wel aan de geldkraan zitten, via haar interventies
zover krijgen dat zij doen wat deze minister wil? Daarom heb ik gevraagd hoe
zij de functie van EZ ziet en welke positie zij heeft binnen de sociaal-economische
zeshoek.Minister Jorritsma-Lebbink:Een heel belangrijke functie, aangezien het natuurlijk mijn taak is om
juist vanuit de economische invalshoek de zaak te verdedigen. Voorts moet
u kijken naar wat er nog komt, om te beoordelen of de invloed van EZ op dat
geheel voldoende is geweest. Ik kom er straks nog op terug als ik inga op
de MDW-operatie, want soms kan ook de vaste commissie voor EZ in deze Kamer
haar eigen rol buiten de grenzen van de commissie spelen.De heer Leers (CDA):Het is mijn bedoeling om van u te horen welke taakstelling u daarin heeft,
waarop wij u straks kunnen afrekenen. Wilt u ons zeggen wat uw interventies
zijn en op welke terreinen ze succes moeten hebben, zodat ik straks weet waarop
wij u kunnen beoordelen?Minister Jorritsma-Lebbink:Belangrijk is dat u ons volgende week al kunt beoordelen – nogmaals,
ik ben coördinerend minister voor de ICES – als
wij met het stuk over de verdeling van de middelen die zijn afgesproken in
het regeerakkoord, naar de Kamer komen. Ik hoop dat wij daarin voldoende samenhang
hebben kunnen aanbrengen om te laten zien dat het gaat om de versterking van
de ruimtelijk-economische structuur.Voorzitter! Ik wil een paar opmerkingen maken over het middelgrote en
het kleinere bedrijf. Het gaat om een heel belangrijk deel van de economie
en alle woordvoerders hebben er gisteren veel over gezegd.De heer Bos (PvdA):Nu de minister klaar is met haar verhaal over de economische structuur
en over kennis en innovatie, wil ik haar nog een vraag stellen. Gisteren heb
ik gevraagd waarom nooit aan de Tweede Kamer het rapport is gestuurd dat door
EZ zelf is opgesteld en dat aantoont dat de sectorstructuur van Nederland
voor minstens 50% verantwoordelijk kan worden gehouden voor het feit dat er
relatief weinig aan R&D wordt gedaan in Nederland.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik kom nog uitgebreid te spreken over R&D. Het lastige is dat de versterking
van de structuur door alle beleidsterreinen loopt. Ik kom daarop terug als
ik over de subsidie spreek, want vooral bij dat onderwerp moeten wij er aandacht
aan schenken.Van de Nederlandse bedrijven valt 95% onder het MKB. Als definitie hanteren
wij bedrijven met maximaal 100 medewerkers. Het MKB vormt een heel belangrijke
bron van economische dynamiek en vernieuwing. In de afgelopen vijf jaar is
het MKB goed geweest voor zo'n 50% van de groei van de werkgelegenheid in
ons land. Een kwalitatief hoogwaardig aanbod van middelgrote en kleine bedrijven
vormt een belangrijke concurrentievoorwaarde en vestigingsfactor voor grote
bedrijven. Dat moeten wij niet vergeten. Het MKB is natuurlijk helemaal geen
homogene groep. Het bestaat uit heel veel verschillende soorten bedrijven
in zeer verschillende sectoren en met een sterk uiteenlopende omvang. Ook
daarmee moeten wij rekening houden bij de vormgeving van het beleid. Hoewel
het MKB vaak goed weet in te spelen op de veranderingen in de marktomgeving,
is het bijvoorbeeld vooral voor kleine bedrijven, simpelweg vanwege hun beperkte
schaal, veel minder makkelijk om de overgang te maken naar zaken als ICT of
noties als employability. Daarvan moeten wij ons bij de vormgeving van het
beleid elke keer bewust zijn. Op basis van een onderzoek van het CBS heeft
mijn voorganger vorig jaar in zijn begroting geconstateerd dat het beleid
relatief minder goed aankomt bij de middelgrote en kleinere bedrijven. Dat
betekent dat wij daarin echt verbetering moeten aanbrengen.Het afgelopen jaar is al een aantal acties gestart om het beleid ook voor
middelgrote en kleinere bedrijven toegankelijker te maken. Ik noem in dit
verband de fusie van innovatiecentra en IMK-voorlichting tot één
organisatie: Syntens. Er is nu dus één MKB-adviesorganisatie
met een integrale kijk op het ondernemerschap. Ik noem de start van een aantal
publicitaire acties om de bekendheid en het gebruik van het EZ-instrumentarium
bij het MKB te verbeteren. En ik noem de follow-up van het CBS-onderzoek van
vorig jaar. De bekendheid en het gebruik van EZ-instrumentarium bij het MKB
kan echt beter. Zowel mevrouw Voûte als de heer Van Walsem heeft aangegeven
het wenselijk te vinden dat er meer gestroomlijnd gaat worden.Ik heb u afgelopen maandag een brief gestuurd over een onderzoek naar
de oorzaken van de relatief lage bekendheid van het instrumentarium bij het
MKB en het relatief beperkte gebruik dat het bedrijfsleven daarvan maakt.
Wij gaan naar aanleiding van de uitkomsten onderzoeken hoe wij onze regelingen
zodanig kunnen aanpassen dat zij écht toegankelijker worden voor het
MKB. Het gaat daarbij niet alleen om publiciteit, het onderzoek laat duidelijk
zien dat er méér gedaan moet worden.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Ik neem graag aan dat de minister het MKB een warm hart toedraagt.
Ik luister met belangstelling naar haar betoog. Maar waarom heeft de minister
dan bezuinigd op KIM, wetende dat deze regeling vorig jaar juist succesvol
is geweest? Haar voorganger heeft deze regeling financieel een beetje opgekrikt
en nu komt deze minister met een bezuiniging.Mevrouw Jorritsma-Lebbink:Het is geen bezuiniging, het is het voorkomen van onderuitputting. Wij
weten dat wij de regeling op dit moment niet vol krijgen.Als wij ons bezig gaan houden met een verbetering van de toegankelijkheid
van onze regelingen voor het MKB en zou blijken dat dit soort regelingen overuitgeput
wordt, moeten wij bekijken of wij via herschikking van de middelen weer wat
kunnen toevoegen. Op dit moment kunnen wij die KIM niet vol krijgen. Ik vind
het dan echt raar om een bezuiniging elders te gaan zoeken als ik weet dat
ik een absolute onderuitputting op deze regeling krijg.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat is duidelijk. Ik kan echter niet volgen dat de voorganger van de minister
deze regeling financieel heeft opgehoogd en dat deze minister nu zegt dat
er sprake is van onderuitputting.Minister Jorritsma-Lebbink:Er is op dit moment enige spanning op de arbeidsmarkt. Dat veroorzaakt
dat wij de regeling niet gemakkelijk leeg krijgen. Dat is heel vervelend.
Ik zou het ook liever anders zien. Dan had ik overigens meer moeite gehad
om mijn bezuinigingen te vinden, want die had ik dan elders moeten zoeken.De heer Rabbae (GroenLinks):De minister zegt dus toe dat zij bereid is financiële middelen ter
beschikking te stellen als er belangstelling voor deze regeling is?Minister Jorritsma-Lebbink:Ik vind het ook een belangrijke regeling. Als wij op enig moment merken
dat wij tegen een grens aanlopen, ga ik kijken of wij via herschikkingen toch
meer kunnen doen.De heer Leers (CDA):De heer Rabbae snijdt het onderwerp van de taakstellingen en bezuinigingen
aan en haalt daarbij het MKB voor het voetlicht. Ik had dat ook willen doen.
Ik had echter willen wachten totdat de minister over die taakstellingen zou
spreken. Komt zij daarover nog apart te spreken?Minister Jorritsma-Lebbink:Er komt nog wel iets over. U mag wat mij betreft de vraag wel stellen,
mijnheer Leers, maar die beslissing laat ik graag aan de voorzitter over.De heer Leers (CDA):Als dat mag, graag, dan hebben wij dat punt meteen gehad.De voorzitter:Van mij mag dat wel. Maar misschien is dit ook wel een aanmoediging om
eens even af te wachten totdat de minister een poosje gesproken heeft, zodat
wij een beetje weten wat zij gaat antwoorden! Maar goed, wat die vraag over
de taakstelling betreft, ik laat het aan de minister over.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik ben eigenlijk al bij dat punt, mevrouw de voorzitter. Ik wilde u juist
melden dat ik bij mijn bezuinigingen ervoor gekozen heb zomin mogelijk weg
te halen bij het midden- en kleinbedrijf. Dat gaat ook lukken.De heer Leers (CDA):Ik ben blij met deze opmerking van de minister. Dat stond ook in de begroting.
De minister heeft het MKB inderdaad zoveel mogelijk ontzien. Maar heeft zij
dan niet de reactie van het MKB gezien? Het MKB zegt dat een en ander moeilijk
realiseerbaar is. TOK, KIM, de haalbaarheidsfaciliteiten en WBSO, dat zijn
per definitie allemaal instrumenten waarvan juist het MKB zo geweldig veel
gebruik maakt. Hoe wil de minister die nu ontzien?Minister Jorritsma-Lebbink:Alle genoemde instrumenten zijn onderhevig aan onderuitputting. Voor de
WBSO wordt samen met het bedrijfsleven een andere vorm opgezet om tot een
grotere degressiviteit te komen. Naarmate het bedrijf kleiner is, kan men
er meer gebruik van maken. Daarmee wordt het MKB relatief zoveel mogelijk
ontzien.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):De KIM-regeling is vertienvoudigd. En dus vindt er onderuitputting plaats.
Natuurlijk is bij het bedrijfsleven nog niet bekend dat de regeling zo is
uitgebreid. In de stukken staat dat een van de redenen waarom op de KIM kan
worden bezuinigd, is dat het moeilijk is om jonge mensen te krijgen. Maar
wij hebben toch een ander arbeidsreservoir? Zo kunnen toch ook pre-vutters
hiervoor worden ingeschakeld?Minister Jorritsma-Lebbink:Dan moet ik even de techniek van de regeling voor ogen halen. Ik weet
niet of dat wel kan binnen de regeling.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):De kern van de regeling is dat de innovatie in het MKB wordt gestimuleerd.Minister Jorritsma-Lebbink:Zo is dat. Maar nogmaals, op basis van de huidige regeling verwachten
wij dat de bezuiniging niet zal worden gehaald. Ik kan dan moeilijk doen en
zeggen: ik ga nu even zoeken naar een andere bezuiniging. Als de regeling
wordt overvraagd, ben ik graag bereid nog eens te bekijken of er via een herschikking
binnen de andere regelingen sprake kan zijn van een aanvulling. Ik vind het
een belangrijke regeling.De heer Van Walsem (D66):Ik hoor tot mijn plezier dat de minister bereid is om over te gaan tot
een herschikking bij een eventuele onderuitputting. Ik neem aan dat daarbij
ook de haalbaarheidsfaciliteit kan worden betrokken. Wij hebben op dat punt
vorig jaar een uitputting kunnen zien. Die kan weer optreden.Minister Jorritsma-Lebbink:De bezuiniging moest op korte tijd worden ingevuld. Ik heb dat gedaan
op basis van de meest realistische verwachtingen over de uitputting van de
verschillende regelingen. Als regelingen belangrijk worden gevonden, door
mij maar ook door de Kamer, moeten die ook in de loop van het jaar worden
bekeken. Is er werkelijk sprake van uitputting, dan zal ik daarover signalen
ontvangen. Dan zullen wij bezien of er binnen de EZ-begroting een zodanige
herschikking kan plaatsvinden dat de belangrijke regelingen beter kunnen worden
bediend.De bedrijfseffectentoets is ingesteld om de effecten van voorgenomen regelgeving
op het bedrijfsleven te toetsen. Natuurlijk vormt het MKB voor de bedrijfseffectentoets
een belangrijke invalshoek. Mevrouw Voûte en de heer Leers spraken over
de MKB-toets. Die moet overigens niet worden verward met de concur- rentietoets.
Dat is echt iets heel anders. Er bestond gisteren spraakverwarring over die
term. Sommigen zagen de bedrijfseffectentoets als een concurrentietoets en
anderen zagen de bedrijfseffectentoets als een toets op laste van voorgenomen
regelgeving. Ik doel op het laatste. Daarover gaat het wat mij betreft.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):De bedrijfseffectentoets is een jaar of acht geleden ingesteld. De MKB-toets
is nog specifieker op het MKB gericht. Ik stel voor om de bedrijfseffectentoets
zodanig aan te passen dat de MKB-toets daarin kan worden geïntegreerd,
speciaal vanwege de administratievelastendruk die nu zo zwaar op het MKB drukt.Minister Jorritsma-Lebbink:Nogmaals, ik ben dat al aan het doen. Ik ben daar zeer voor. Het is onvoorstelbaar
dat de bedrijfseffectentoets alleen is gericht op de grote bedrijven. Immers,
het grootste deel van ons bedrijfsleven bestaat uit MKB. Ik zal daar dus mijn
uiterste best voor doen. Daar wordt overigens bij de regulering van andere
ministeries al op gelet. Het is heel belangrijk.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Er bestaat dus geen verwarring over de bedrijfseffectentoets en de concurrentietoets.
Het zijn twee verschillende zaken.Minister Jorritsma-Lebbink:Absoluut.Voorzitter! Ik kom meer gedetailleerd te spreken over een aantal beleidsthema's.
Ik begin met de randvoorwaarden voor bedrijven, de infrastructuur in den brede.
Zoals ik heb gezegd, is de manier waarop wordt omgegaan met informatie- en
communicatietechnologie een grote uitdaging van deze tijd. Waarom? Deze technologie
beïnvloedt de economie en de hele maatschappij in al haar facetten in
grote mate. De informatie- en communicatietechnologie is belangrijk EZ-beleid.
Waarom? de invloed van ICT kan bijna niet worden overschat. ICT is een 'enabling
technology' en dus een basistechnologie. De ICT grijpt in op de hele technologie.
Ik wees al op de telefoon. Maar ik kan ook verwijzen naar het moment waarop
de elektriciteit in Europa haar entree vond, wat geweldige veranderingen voor
de hele structuur met zich bracht. Vroeger pakte de overheid zoiets rigoureus
aan. De infrastructuur werd aangelegd en de overheid nam zelf de productie
ter hand. Vergelijk het met de elektriciteit en de telefoon. Zo doen wij het
niet meer. Nu kijken wij nauwkeurig wat de markt kan en waar
overheidsinterventie nodig is. Wat doen wij bij ICT? Mijn voorganger heeft
dat heel nauwkeurig bekeken, onder andere via benchmarking, en de beleidslijnen
neergelegd in het Nationaal actieprogramma elektronische snelwegen. Nog dit
jaar zal de herijking van dat actieprogramma geschieden. Het NAP richt zich
vooral op de toepassing van ICT. Los van het NAP is er een aantal acties dat
meer gericht is op de ICT-sector zelf.Een goed voorbeeld van wat de markt zelf kan, is de infrastructuur. Vroeger,
zelfs een jaar of tien geleden nog, dachten wij dat dat niet kon. De markt
investeert er nu voor een heel belangrijk deel in. In die omstandigheden is
het natuurlijk onzinnig als wij rekeningen oppakken die de marktsector zonder
problemen zelf kan voldoen. Ik zie echter wel een rol van de overheid in het
scheppen van een heel heldere institutionele omgeving voor de ICT-markt. Ook
waar de markt alleen onvoldoende afdwingt dat groepen als de overheid, het
onderwijs, maar ook het MKB, ICT niet optimaal gebruiken of kunnen gebruiken,
is er een rol. Dat geldt ook bij het stimuleren van de ontwikkelingen van
een heel sterke ICT-sector in Nederland.Zo'n goed investeringsklimaat vergt natuurlijk heldere institutionele
randvoorwaarden en het wegnemen van knelpunten die de ontplooiing van marktinitiatieven
in de weg staan. Ook daar ligt een belangrijke rol voor de overheid. Voorbeelden
zijn de nota Wetgeving voor de elektronische snelweg van mijn vorige collega
van Justitie, maar ook de liberalisering van de Telecommu- nicatiewet en de
Mediawet.Alleen een goede infrastructuur en heel heldere institutionele randvoorwaarden
garanderen nog steeds niet dat ICT in Nederland ook door iedereen optimaal
wordt gebruikt. Waar de markt dat onvoldoende afdwingt, wil ik het gebruik
van ICT graag vergroten. Dat speelt bij de overheid, bij het onderwijs en
bij het midden- en kleinbedrijf. Ik ben bang dat wij anders gaan achterlopen
op het buitenland. Ik heb het dan niet over de rest van Europa. Wij lopen
op dit moment natuurlijk al achter bij de Verenigde Staten. Of wij ze kunnen
inhalen, weet ik niet, maar wij moeten een poging doen om er dichterbij te
komen.De heer Rabbae (GroenLinks):De voorganger van de minister had het steeds over het veroveren van een
koppositie op dit terrein, maar in de begroting wordt gesproken van het zoeken
van aansluiting bij de ontwikkelingen, zoals 'electronic commerce'. Dat is
een ander ambitieniveau dan in de vorige periode. De minister doet het met
een tandje minder.Minister Jorritsma-Lebbink:Wij moeten proberen in Europa koploper te worden. Ik zeg niet dat wij
in staat zullen zijn om Amerika in te halen, maar wij moeten wel trachten
er zo dicht mogelijk bij in de buurt te komen. Op een aantal terreinen kunnen
wij dat ook, dunkt mij. Wij zijn met een aantal instrumenten bezig om dat
te bereiken. Het is heel belangrijk.Een van de dingen waarmee wij een beetje achterlopen, is het gebruik van
Internet en Internettoepassingen. Dat kan niet zo blijven in een kennisintensieve
economie. De overheid is een sector die ook extra aandacht verdient. Natuurlijk
heeft de overheid geen directe concurrenten die haar dwingen om snel en effectief
ICT te gebruiken, maar de overheid doet inmiddels wel het nodige. Bij de belastingdienst
en het CBS kunnen bedrijven nu al elektronisch gegevens aanleveren, maar er
is veel meer mogelijk. De overheid als 'launching customer' kan nog steeds
veel doelmatiger optreden in de sfeer van ICT. Er loopt een aantal onderzoeken
om te kijken hoe de overheid ICT beter kan inzetten voor de eigen dienstverlening,
bijvoorbeeld op het gebied van het elektronisch indienen van projecten bij
Senter. Daarom is het project Communicatie overheid-burger gestart. De overheidsinformatie
moet beter toegankelijk worden. De minister voor GSI heeft het project Electronic
government gestart. Het doel daarvan is een verbetering van de dienstverlening
door de overheid, het vergroten van de toegankelijkheid van overheidsinformatie
en een verbetering van het functioneren van de overheidsorganisatie zelf.
In de nota Electronic government zal ook worden ingegaan op het project Overheidsloket
2000, waarnaar mevrouw Voûte heeft gevraagd. Doel van Overheidsloket
2000 is te komen tot een landelijk dekkend net van fysieke maar ook van digitale
overheidsloketten waar burgers en bedrijven een samenhangend pakket van overheidsdiensten
kunnen afnemen. Tot nu toe heeft Overheidsloket 2000 zich gericht op het beproeven
van concepten en het opsporen van knelpunten in de praktijk via een aantal
pilotprojecten. Daarnaast zijn instrumenten ontwikkeld om de invoering van
dat ene loket te vergemakkelijken. Op basis van die ervaringen zal men zich
nu richten op de implementatie van met name geïntegreerde loketten. GSI
gaat op dit moment na of het mogelijk is om daarbij op een drietal thema's
in te zetten: bouwen en wonen, zorg en welzijn, en een bedrijvenloket. Ik
zal daar overigens samen met mijn collega-bewindslieden van VROM en VWS natuurlijk
nadrukkelijk bij betrokken zijn. Dat heet, geloof ik, interventie.Niet alleen de overheid maar ook het onderwijs vraagt extra aandacht.
Met het project Investeren in voorsprong van collega Hermans wordt hier een
belangrijke inhaalslag gemaakt. De betrokkenheid van het bedrijfsleven bij
ICT in het onderwijs, waar mevrouw Van Zuijlen nadrukkelijk naar vroeg, is
een belangrijk aandachtspunt. Ik ben daar in mijn schriftelijke antwoorden
wat breder op ingegaan. De Kamer kan ervan overtuigd zijn dat collega Hermans
en ik daar zeer veel aan hechten. Met het Gigaportproject investeren wij in
ons onderzoeksnetwerk. Doel van Gigaport is om het Nederlandse digitale onderzoeksnetwerk
met zijn internationale verbindingen drastisch te verbeteren en ook om een
omgeving te creëren waarin bedrijven en onderzoeksinstellingen gezamenlijk
nieuwe toepassingen kunnen ontwikkelen.De markt maakt al heel veel gebruik van ICT, maar nog te weinig bedrijven
maken werkelijk gebruik van alle mogelijkheden die ICT in het algemeen en
Internet in het bijzonder bieden om echt elektronisch zaken te doen. Dat is
de reden waarom het actieplan Electronic commerce ontwikkeld is. Dat plan
wil het elektronisch zakendoen in Nederland verder tot ontwikkeling brengen.
Mevrouw Voûte vroeg daarnaar. Het gaat daarbij om het formuleren van
de al eerder genoemde gedragsregels, maar ook om voorbeeldprojecten en voorlichtingstrajecten.
 Meer gericht op het MKB is een aantal voorlichtingsacties gestart
om daar het bewustzijn te vergroten. Een interessante mogelijkheid die ik
zie en waar ik veel van verwacht, is de link met de administratievelastenverlichting.
Administratieve lasten wegen natuurlijk toch met name bij het MKB zwaar. Door
gebruik te maken van ICT kunnen wij die lasten echt aanmerkelijk verlichten.
Wij hebben al genoeg ervaring opgedaan met de informatievoorziening aan het
CBS en de belastingdienst. In de commissie administratievelastendruk onder
leiding van de heer Slegte zal onder meer worden bezien waar met de inzet
van nieuwe ICT een meer efficiënte uitwisseling van gegevens tussen overheid
en bedrijfsleven tot stand kan komen.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):In eerste termijn heb ik de minister gevraagd of zij bereid is om ook
prestatiegegevens te verbinden aan de vermindering van de administratieve
lasten met 25%.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik vind het een heel goed idee om dat volgend jaar bij het jaarverslag
te doen. Ik weet alleen niet of ik dat dan al kan aantonen.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Maar de minister zou nu een voorstel voor die prestatiegegevens kunnen
doen. Dan kunnen zij desnoods het jaar daarop van toepassing worden.Minister Jorritsma-Lebbink:Die poging wil ik graag wagen. Wij weten echter dat het niet zo makkelijk
is om daarvoor een objectieve norm te vinden. Misschien moeten wij even wachten
met de formulering totdat de commissie van de heer Slegte haar pilots heeft
uitgevoerd. Daar verwacht ik namelijk erg veel van. Dan kunnen wij zien hoe
snel wij dat in het land ingevoerd krijgen.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Wanneer kunnen wij dat rapport van Slegte verwachten?Minister Jorritsma-Lebbink:Het streven van de heer Slegte is volgens mij om rond mei 1999 de pilotfase
af te ronden.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Misschien is het geen gek idee om de heer Slegte te vragen zijn eindrapportage
mede te formuleren in termen van prestatiegegevens.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik zal misschien een stukje van het verslag van dit debat laten zien,
maar ik ben er bijna van overtuigd dat dit punt voor hem juist een van de
voorwaarden was om ermee door te gaan. Hij heeft immers behoorlijk getwijfeld,
want hij voelde er niets voor om een commissie voor te zitten die aan het
eind van de rit moet zeggen: het is helaas weer niet helemaal gelukt, of het
is wel gelukt maar het is niet zichtbaar.Voorzitter: RehwinkelMinister Jorritsma-Lebbink:Mijnheer de voorzitter! Tot nu toe heb ik een aantal dingen gezegd over
het gebruik van ICT, maar wij mogen de ICT-sector zelf natuurlijk niet vergeten.
De zaken staan niet los van elkaar. Van ruim gebruik van ICT in allerlei productieprocessen
gaat natuurlijk ook een stimulans uit naar ondernemingen die ICT-producten
en -diensten leveren. Van een sterke innovatieve ICT-sector kan natuurlijk
ook een positieve impuls uitgaan naar het gebruik van ICT in de rest van de
economie. Wij ontplooien een reeks van acties die gericht zijn op een goede
ontwikkeling van de ICT-sector. Dat varieert van stimulering en ontwikkeling
van micro-elektronica tot ontwikkeling van ICT-diensten. Ik noem als voorbeeld
het project Twinning en het recent door EZ en OCW opgerichte topinstituut
Telematica dat tot doel heeft de interactie tussen het bedrijfsleven en de
onderzoekswereld te versterken.Ik heb daarmee de hoofdlijnen van het ICT-beleid op een rijtje gezet.
Uit de inbreng van de Kamer gisteren heb ik enigszins begrepen dat zij het
gevoel heeft dat ofwel ICT iets te weinig aandacht krijgt ofwel dat die aandacht
wat versnipperd is. Welnu, ik denk dat dit zeker niet het geval is. Ik zou
wel willen pogen om nog eens op een rij te zetten wat er allemaal gaande is
op ICT-terrein en waar de dwarsverbanden liggen. Het is natuurlijk niet zo
dat alles bij EZ gebeurt. Ook op andere ministeries is veel aan de gang. Het
lijkt mij dan ook goed eens helder te maken hoe de interactie tussen de verschillende
zaken is.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):De verschillende initiatieven die nu krachtig ingezet worden, moeten ook
een link met elkaar hebben en moeten synergie hebben. Twinning dat als broeinest
gaat functioneren voor nieuw ondernemerschap in softwareontwikkelingen, moet
ook een relatie kunnen hebben met het topinstituut Telematica en met Gigaport.
Op die manier kunnen die projecten zich richten op dat wat bedrijfsmatig en
maatschappelijk nodig is.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat is volstrekt waar. Het betreft hier overigens een van de inspanningen
die wij de komende tijd moeten gaan verrichten. Een aantal nieuwe projecten
komt er aan. Ik kan nog niet precies zeggen over welk geld het gaat. Het zal
ook niet allemaal grote rijkdom zijn, want het gaat uiteindelijk toch om het
verdelen van de armoe. Zo gaat het nu eenmaal met nieuw geld. Dat maakt het
ook des te belangrijker dat wij gaan kijken waar de verschillende projecten,
zowel bestaande als nieuwe, elkaar kunnen gaan versterken. Ik zou het heel
jammer vinden wanneer projecten zoals Gigaport en Watergraafsmeer veelal gezien
zouden worden als individuele projecten die niets met elkaar te maken hebben.
Ik zal er zeker hard aan werken om te bekijken waar wij de integratie kunnen
bereiken, waardoor één plus één wat meer dan twee
wordt.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Dat het inhoud krijgt als een soort deltaplan of een virtueel deltaplan.
Belangrijk is dat de projecten in samenhang worden bezien.Minister Jorritsma-Lebbink:Waar dat kan, moet dat zeker gebeuren. Het kan natuurlijk niet overal,
maar waar dat kan, zou ik dat graag willen.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Mevrouw Voûte wijst terecht op de samenhang, maar ze noemt een aantal
projecten waarvoor de eerste verantwoordelijkheid al bij het ministerie van
EZ ligt. Ik maak mij meer zorgen over de samenhang in het kabinetsbeleid als
geheel. Daarom hebben wij in het verleden ook voortdurend gepleit voor een
staatssecretaris voor communicatiebeleid. Nu bent u de minister voor communicatiebeleid.
Met de minister-president die dat beleid ook niet echt in zijn
hart heeft zitten...Minister Jorritsma-Lebbink:Hij weet toch al hoe een muis werkt.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Het werkt naar buiten toe op z'n minst niet positief. Het is toch belangrijk
dat er een zeker elan uitgestraald wordt.Minister Jorritsma-Lebbink:Zeker. Wij weten dat wanneer het management in bedrijven niet echt geïnteresseerd
is, het heel moeilijk is om het in die bedrijven ingevoerd te krijgen. Ik
ben er wel van overtuigd dat bewindslieden het zelf ook heel goed moeten aansturen.
Laat ik twee punten noemen waar nieuwe initiatieven op dit moment grootschalig
aan de gang zijn. Het eerste betreft het initiatief op het terrein van de
overheid waarmee Kohnstamm begonnen is en dat Van Boxtel nu voortzet. Het
tweede betreft het onderwijs. Ik heb zeer intensief contact met mijn collega
van OCW om te bezien waar wij elkaar kunnen versterken op de verschillende
beleidsterreinen. Daarom vind ik het interessant om nog eens goed op een rij
te zetten welke ontwikkelingen bij welke ministeries gaande zijn, ook om helder
te maken waar dwarsverbanden ontbreken die er wellicht wel zouden moeten zijn.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Hoe gaat u het door uzelf noodzakelijk geachte commitment van de top organiseren?
Gaat u met het kabinet op cursus of de hei op?Minister Jorritsma-Lebbink:Laat ik mij proberen te beperken tot die ministeries waar het in ieder
geval een heel belangrijk onderwerp is.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Dat zijn er ongeveer zes. Waarom dan niet tot het gehele kabinet uitgebreid?Minister Jorritsma-Lebbink:Men moet er ook iets mee doen. Het lijkt mij het beste om eerst op een
rijtje te zetten wat er gebeurt en daarna te bezien of er nadere actie nodig
is om de bewindslieden van de noodzaak hiervan te overtuigen. Er is net een
nieuw kabinet en ik mag niet veronderstellen dat dit bestaat uit mensen die
hierin niet geïnteresseerd zijn. Ik weet trouwens dat een aantal bewindslieden
sterk met dit onderwerp bezig is. Het is van belang dat een en ander in goede
samenwerking gestalte krijgt.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Het is te prijzen dat de minister sterke samenwerking zoekt
met Onderwijs. Ik heb in eerste termijn gevraagd of zij samen met minister
Hermans voor onze veertien universiteiten een aantal projecten wil opzetten
om de technologische voortgang te stimuleren. Hierdoor kan de Nederlandse
economie versterkt worden. Spreekt dit idee haar aan?Minister Jorritsma-Lebbink:Ik vraag mij af of alle veertien universiteiten er meteen bij betrokken
moeten worden. Op vrijwel alle universiteiten worden initiatieven terzake
genomen. Enkele springen eruit. Ik noem in dit verband Watergraafsmeer. Op
enkele plaatsen zijn Twinning centers gestart. Er wordt geprobeerd hieraan
zo snel mogelijk uitbreiding te geven. Wij moeten nog even afwachten of dit
haalbaar is.Er zijn ook mogelijkheden op biomedisch terrein. De universiteiten van
Utrecht en van Leiden spelen op dit gebied een zeer belangrijke rol. Bovendien
zijn er in Nederland belangrijke biomedische bedrijven met een grote kennisbehoefte.
Er wordt bezien of op dit terrein eenzelfde concept als bij de Twinning centers
uitvoerbaar is. Daarvoor behoeven overigens niet direct overheidsmiddelen
ter beschikking te worden gesteld, want ik denk dat de markt hier wel aan
wil bijdragen. Stapje voor stapje wordt geprobeerd deze ontwikkelingen te
stimuleren. Het is de vraag of de overheid zelf het initiatief moet nemen.
Als er echter initiatieven zijn, moet de overheid er alles aan doen om die
te ondersteunen.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Wil de minister in het kader van het clusterbeleid actief stimuleren dat
bijvoorbeeld kennisinstellingen, kamers van koophandel, starters en jonge
studenten bij elkaar komen?Minister Jorritsma-Lebbink:Er zal per cluster moeten worden bezien op welke wijze dit georganiseerd
kan worden. Ik heb zojuist over het biomedisch terrein gesproken. Op andere
terreinen zijn er uiteraard ook mogelijkheden. Kennisinstituten, bedrijfsleven
en verstrekkers van venture capital moeten bijeengebracht worden teneinde
meer bedrijvigheid te genereren.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Hoe moet ik de actieve rol van EZ in dit verband zien?Minister Jorritsma-Lebbink:Vaak is het belangrijk om het concept 'te verkopen'. Er moet iets bedacht
worden om de betrokkenen rond de tafel te krijgen, want dit gaat niet vanzelf,
zoals ook bij de Twinning centers gebleken is. Hiervoor is overigens niet
altijd meteen geld nodig. Het is ook mogelijk om voor dit doel een institutie
in het leven te roepen. Op biomedisch gebied is er al interesse getoond. Er
is een goede kans om daar iets leuks van te maken. Als dat lukt, kan dit een
geweldige uitstraling op andere clusters hebben.Voorzitter! Wij kunnen niet om het millenniumprobleem heen. Wij hebben
nog maar een jaar om dit op te lossen. Het is van groot belang om dit probleem
onder controle te krijgen, voorzover dit binnen onze mogelijkheden ligt uiteraard.
Bij de aanpak van het millenniumprobleem buiten de overheid ligt het primaat
natuurlijk bij het bedrijfsleven. Het Millenniumplatform heeft een coördinerende
en een faciliërende rol. De ongeveer 400 brancheorganisaties vormen een
cruciale schakel tussen bedrijfsleven en Millenniumplatform. Het platform
werkt dan ook branchegericht. Dit komt tot uiting in minipilotprojecten bij
voorbeeldbedrijven.Mevrouw Van Zuijlen heeft naar een keurmerk gevraagd. Ik wijs haar erop
dat er al sinds jongstleden mei een keurmerk is en wel in de vorm van een
label. Dat is tot nu door 400 bedrijven geïntroduceerd. Mevrouw Van Zuijlen
vroeg ook of het kabinet aanbestedingen en subsidies afhankelijk kan maken
van het millenniumproof zijn van producten. Bij aanbestedingen van de overheid
op het terrein van elektronica wordt al een tijdje verlangd dat de producten
millenniumproof zijn. Ik vind dat het een beetje te ver gaat om alle bedrijven
bij aanbestedingen en subsidies te toetsen op hun millenniumproof zijn. Het
lijkt mij ook niet juist om via subsidies en aanbestedingen dat probleem aan
te pakken. Ook bedrijven die geen subsidies aanvragen of niet
meedoen aan aanbestedingen, moeten gewoon millenniumproof worden.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Volgens de minister werkt het Millenniumplatform branchegericht, maar
nog vorige week hebben wij heel serieuze klachten gekregen van het MKB dat
dit niet gebeurt. Sterker nog, de voorzitter van MKB Nederland dreigde uit
het Millenniumplatformoverleg te stappen omdat hij bij voortduring werd geconfronteerd
met het feit dat niet branchegericht werd gewerkt.Minister Jorritsma-Lebbink:De informatie die ik krijg, is dat het wel degelijk gebeurt. Maar als
er ontevredenheid is bij het MKB, wil ik heel graag horen wat de aard van
die klacht is. Dan moeten wij een keer met het Millenniumplatform gaan praten
om te kijken hoe zich dat kan verbeteren. Dat moet natuurlijk wel gebeuren.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Dat is precies mijn punt. De minister zou wat meer moeten sturen wat het
Millenniumplatform doet. Ik heb bijvoorbeeld ook andere informatie dan de
minister over het keurmerk. Mij is geworden dat een veel beperkter aantal
bedrijven dat keurmerk hanteert en dat het Millenniumplatform daar heel voorzichtig
mee omgaat. Ik zou het heel prettig vinden indien de minister over het keurmerk
en het branchegericht werken met het platform ging praten.Minister Jorritsma-Lebbink:Het is altijd lastig als men niet met mij communiceert – mijn voorganger
heeft het Millenniumplatform zelf ingesteld – maar wel met de Kamer.
Dat geeft altijd een informatieachterstand. Ik kan geen klacht bij het Millenniumplatform
neerleggen als die mij niet wordt gemeld. Ik ben blij dat mevrouw Van Zuijlen
haar heeft gemeld. Ik zal zelf met het MKB contact opnemen om ervoor te zorgen
dat de communicatie een slag wordt verbeterd. Soms zijn er inhoudelijke problemen,
soms wil men iets wat gewoon niet wordt overgenomen door het platform. Dan
heb je als minister niet zoveel mogelijkheden om dat te beïnvloeden.De heer Van Walsem heeft gevraagd naar de aansluiting tussen de vraag
naar en het aanbod van millenniumspecialisten. Het aanbod van millennium-ICT'ers
is nu heel behoorlijk. Van de 16.000 blijken er ruwweg 7000 geschikt. De vraag
blijft echter nog steeds erg achter. Ik meen dat heel veel bedrijven zich
wel bewust zijn van het probleem, maar daar – helaas, helaas –
nog steeds te weinig aan doen.De heer Van Walsem en mevrouw Van Zuijlen hebben de kritiek geuit dat
het platform wat aan de trage kant is. Als wij onszelf vergelijken met andere
landen, blijkt dat dit bepaald niet het geval is. Samen met het Verenigd Koninkrijk
en Scandinavië vormen wij echt de kopgroep inzake de aanpak van dit probleem.
Ik zeg daar wel bij dat het nog altijd beter zal moeten. Er is nog heel veel
meer mogelijk. Maar ik zeg er ook bij dat uiteindelijk alleen de branches
en de individuele bedrijven dat zelf kunnen doen. Het lastige is – en
daar krijgen wij nog heel veel mee te maken – dat het buitenland, zelfs
het buitenland dicht om ons heen, over het algemeen behoorlijk achterloopt.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Ik vind het interessant dat andere landen het nog slechter doen dan wij,
maar uiteindelijk is er geen benchmarking met andere landen. Wij hebben maar
één ijkpunt, en dat is het jaar 2000.Minister Jorritsma-Lebbink:Het gaat mij ook iets te ver om te zeggen dat het slecht gaat in Nederland.
Met name de kleinere bedrijven weten ondertussen wel dat zij er eigenlijk
iets aan moeten doen, maar doen in heel veel gevallen zelf nog te weinig aan
een oplossing. Daarover maak ik mij zorgen.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Dan gaat het toch slecht?Minister Jorritsma-Lebbink:Er zijn ook heel veel bedrijven waar het heel goed gaat, waar heel veel
wordt gedaan.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Ik begrijp dat wij ook kunnen zeggen dat het goed gaat, maar laten wij
elkaar eerlijk in de ogen kijken. Dan weten wij bijvoorbeeld dat in de bouw...Minister Jorritsma-Lebbink:...dat er nog steeds een heleboel moet gebeuren.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):...40% van de bedrijven er nog niets aan doet.Minister Jorritsma-Lebbink:Vervolgens is het de vraag hoe dramatisch dat is op 1 januari 2000. Daar
zullen wij wel op moeten letten. Alles wat vitaal is, moet geregeld zijn.
Eerlijk gezegd: wie zijn billen brandt, moet op de blaren zitten. Als die
bedrijven straks onvoldoende zijn voorbereid en zij krijgen grote problemen,
dan mag het niet zo zijn dat de overheid onvoldoende heeft gedaan om hen bewust
te maken van het probleem. Dan is het wel hun probleem.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Het is niet het probleem van bedrijven. Het is het probleem van mensen,
van consumenten en van toeleveranciers. Wij kunnen niet afwachten wat er in
het jaar 2000 gebeurt. Wij moeten ervan uitgaan dat er dramatische dingen
kunnen gebeuren. Dat is het vervelende van deze situatie.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat is inderdaad het vervelende van deze situatie. Daarom zeg ik dat wij
ons vooral dienen te richten op die dingen die vitaal zijn voor onze economie.
Als ik naar de voortgangsrapportage kijk, heb ik het gevoel dat wij dit redelijk
in beeld hebben en dat wij er ook echt alles aan doen om oplossingen te bieden.
Dan zal er echter nog een heleboel niet geregeld zijn.Daar komt de internationale component bij. Ik begin mij daar zo langzamerhand
almaar meer zorgen over te maken. Ik ben de afgelopen weken druk geweest met
de elektriciteitsproductiebedrijven. Onze productiebedrijven zijn hopelijk
op tijd klaar. Wij hebben deze bedrijven daar ook heel hard op gewezen. Wat
gebeurt er echter als de importstroom van over de grens op 1 januari 2000
ophoudt? Wij kunnen ons net nauwelijks meer afsluiten. Wij hebben dan een
probleem. Ik vrees dan toch dat de mensen een kaarsje in huis nodig hebben.
Wij realiseren ons nog steeds te weinig dat dit soort dingen kunnen gebeuren.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik heb gelezen dat het kabinet in ieder geval van plan
is om een soort crisistraining te gaan volgen.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat heb ik ook gelezen. Ik wist niet dat wij dat van plan waren. Ik heb
daarnaar geïnformeerd.De heer Rabbae (GroenLinks):De minister is dus straks in feite in positieve zin een slachtoffer van
het eigen beleid! Dat idee van de training is goed. Het bedrijfsleven is echter
een zaak van het bedrijfsleven zelf volgens de minister. Er zijn echter bedrijven
en bedrijven. Het is jammer als een snoepbedrijf in het jaar 2000 in de problemen
komt, maar het is geen nationale ramp. Dat is het wel bij elektriciteitsbedrijven
of ziekenhuizen. Dat zijn vitale bedrijven voor het dagelijkse leven van de
bevolking. Dat is dus niet een zaak van het bedrijfsleven zelf. Mijn vraag
is daarom of de minister meer doet dan afwachten wat het platform gaat doen.
Zorgt de minister dat de cruciale en vitale bedrijven in de samenleving een
scenario in handen hebben?Minister Jorritsma-Lebbink:Dat is een zaak die ook door de heer Van Boxtel wordt behandeld bij het
voortgangsverslag. Wij hebben echter als kabinet bij ieder ministerie geïdentificeerd
waar de vitale systemen zitten. Soms is dat bij het bedrijfsleven, soms bij
de overheid en soms bij ZBO's. Dat zijn onderdelen waarbij iedere minister
de opdracht heeft om vooral te zorgen dat deze systemen, linksom of rechtsom,
geregeld zijn. Soms betekent dat een rechtstreekse overheidsverantwoordelijkheid
en soms betekent het dat de minister er, bijvoorbeeld bij de productiebedrijven,
geweldig achteraan moet zitten om ervoor te zorgen dat het geregeld wordt.
Nogmaals, als de productiebedrijven inzake elektriciteit alles keurig geregeld
hebben, kunnen wij alsnog door de stromen van over de grens in de problemen
komen.Ik vind overigens ook dat de overheid een taak heeft in de richting van
het gewone bedrijfsleven. Het Millenniumplatform is niet voor niets opgericht.
Wij gaan nog een aantal publicitaire acties voeren om ook de 'awareness' bij
kleinere bedrijven via brede informatie optimaal te krijgen. Wij weten immers
dat die nog niet optimaal is. Ik vind het echt onbegrijpelijk. Iedereen met
een klein beetje gezond verstand zou vandaag de dag toch over dit probleem
moeten nadenken? Het is blijkbaar zo dat mensen een probleem zien, maar het
moeilijk vinden om het op te lossen.Voorzitter! Van de ICT is het een heel kleine stap naar de volgende bouwstenen
van een sterke economische structuur: de onderzoeksinfrastructuur en de kennisdiffusie.
Voor een sterke en dynamische economie is een goede onderzoeksinfrastructuur
een absolute voorwaarde. Alleen met de kennis die daar wordt gegenereerd,
zijn wij in staat om slimme en hoogwaardige producten en processen te ontwikkelen
die goed in de internationale markt liggen. Wij hebben innovatieve oplossingen
nodig om fundamentele ruimtelijk-economische en sociale problemen goed aan
te kunnen pakken. Dat is ook de reden waarom in ICES-kader geïnvesteerd
wordt in de onderzoeksinfrastructuur.Met alleen onderzoek komen wij er trouwens niet. Alleen wanneer kennisdiffusie
op een ideale manier plaatsvindt, haalt men het maximale uit de kennis die
is ontwikkeld. Alleen als de kennis breed neerslaat bij bedrijven en burgers,
wordt de concurrentiekracht van de economie maximaal verhoogd. Wat dat betreft
zit ik niet helemaal op de lijn van de heer Bos. Ik heb net informatie gekregen
over het Merit-rapport, een onderbouwingsrapport voor notities zoals de concurrentietoets.
Ik heb er overigens geen problemen mee om dat rapport aan de Kamer toe te
zenden. Ik begrijp dat de heer Bos het al heeft. Misschien moet ik het juist
daarom aan de Kamer sturen. Dan heeft iedereen het. De boodschap van het rapport
is dat de uitgaven voor R&D mede bepaald worden door de sectorstructuur.
Ik ben het er niet mee eens dat de structuur van de economie moet worden aangepast
om de R&D-uitgaven te verhogen. Dat vind ik de omgekeerde beweging. Het
gaat mij erom dat de kennis in de huidige economie met de huidige structuur
zo breed mogelijk neerslaat.De heer Bos (PvdA):U zult mij dat ook niet horen zeggen.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik proefde het er enigszins uit.De heer Bos (PvdA):Ik wil wel dat u de spanning erkent tussen twee doelen van uw beleid.
Het ene is het stimuleren van research en development, het andere is het niet
uitoefenen van enige invloed op de huidige sectorstructuur.Minister Jorritsma-Lebbink:Maar nu zegt u toch dat eigenlijk de structuur moet worden veranderd om
de R&D-uitgaven omhoog te krijgen. Daar ben ik het niet mee eens. Ik meen
dat wij nog steeds te laag zitten met de R&D-uitgaven en dat er meer kan
gebeuren op dit vlak, maar dat kan ook binnen de huidige structuur.De heer Bos (PvdA):Dan moet u het rapport lezen, want dit is volgens dit rapport niet mogelijk.
Het stelt dat er binnen de huidige sectorstructuur wel meer geïnvesteerd
kan worden in research en development, maar dat daarmee slechts 50% wordt
opgeheven van de achterstand ten opzichte van andere landen. Die andere 50%
is niet anders op te lossen dan door de bedrijvigheid in andere sectoren te
zoeken dan wat wij in Nederland vandaag de dag doen. Op dit moment heb ik
niet méér gedaan dan die spanning te constateren, maar wij zullen
er wel iets mee moeten doen.Minister Jorritsma-Lebbink:Hetgeen wij op dit moment doen ten aanzien van de ICT-sector, beïnvloedt
natuurlijk ook al de structuur. Die sector is in dit opzicht ook zeer belangrijk.Een beleid gericht op kennisontwikkeling en kennisdiffusie is in mijn
ogen het industriebeleid waar de heer Leers over heeft gesproken. Ik heb nu
over kennisontwikkeling gesproken en wil nog een paar punten van beleid noemen
waarmee wij de kennisdiffusie stimuleren. Syntens speelt natuurlijk een zeer
belangrijke rol bij de kennisoverdracht naar de kleinere bedrijven. Het gaat
hier overigens niet om het oprichten van een nieuwe instelling; het gaat om
een integratie van instellingen. Kenmerkend voor Syntens is de werkwijze.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Mijn opmerking sloeg er meer op dat het ministerie van OCW nu weer technocentra
heeft bedacht, terwijl er al branchecentra zijn van het ministerie van Economische
Zaken, naast topinstituten en onderzoek scholen. Er zijn nogal
wat instituten op dit terrein.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik ben het ermee eens dat wij moeten oppassen dat die instituten niet
elkaar gaan beconcurreren; dat is zeker niet de bedoeling. Ik zal nog eens
goed kijken of er mogelijkheden tot betere samenwerking en liefst ook gebruik
van elkaars middelen zijn. Ik ben het ermee eens dat het af en toe te verkokerd
kan gaan.De wijze waarop Syntens werkt, is op zichzelf een zeer goede: actief naar
het MKB toe om de strategische oriëntatie van het MKB te vergroten en
het MKB in contact te brengen met kennisbronnen waardoor het door middel van
innovatie in kan spelen op ontwikkelingen. Wat dat betreft vervult Syntens
dus echt een makel-schakelrol. Ook in het clusterbeleid draait het naast het
kennisbeleid om kennisdiffusie. Het clusterbeleid heeft immers als doel bedrijven
te stimuleren om in clusters samen te werken bij onderzoek en ontwikkeling
van nieuwe technologieën, producten en productieprocessen. Door het werken
in die clusters blijft de kennisontwikkeling niet alleen bij een groot bedrijf,
maar kan die door spill-overs weer effecten hebben op de kleinere bedrijven.
Kennisdiffusie is dan het middel om de innovatiekracht van de bedrijven te
vergroten. Natuurlijk is ook Twinning een vorm van clusterbeleid. Daar worden
jonge startende ondernemers samengebracht met ervaren managers en venture
capital.Ik heb het al genoemd voor de ICT en zojuist ook al in het antwoord aan
de heer Bos, dat wij het zeer interessant vinden om dit ook te gaan gebruiken
bij biotechnologie, waar bijvoorbeeld in combinatie met andere disciplines
zoals informatica en biochemie het gereedschap voor revolutionaire innovaties
in een groot aantal sectoren, zoals de medische, zou kunnen worden gebruikt.Mevrouw Voûte heeft erop gewezen dat soms met de aanwezige kennis
te weinig wordt gedaan. Ik heb daar al veel over gezegd. De belangrijkste
belemmerende factor wordt vaak gevormd door ontbrekende managementvaardigheden,
naast gebrek aan ondernemerszin en gebrek aan startkapitaal. In de voortgangsbrief
over het clusterbeleid die ik nog dit jaar aan de Kamer stuur, zal ik daarvoor
een actieplan presenteren, want ik vind dit zeer belangrijk.De heer Leers (CDA):Zojuist viel het woordje 'industrie' en toen keek de minister mij verwachtingsvol
aan.Minister Jorritsma-Lebbink:Nee hoor.De heer Leers (CDA):In ieder geval was ikzelf vol verwachting dat er wat zou komen over de
industrie. Ik heb dat echter helaas niet gehoord. Bent u nog van plan om een
echte visie op de industrie te geven? In mijn eerste termijn heb ik aangegeven
dat ik het woord 'industrie' één keer ben tegengekomen, en dan
nog met het woordje 'bio' ervoor. Bent u niet met ons van mening dat het noodzakelijk
is dat wij een echte visie hebben op wat onze industrie op dit moment voorstelt,
gelet op de ontwikkelingen in Midden- en Oost-Europa, de crisis in Azië,
de gevolgen die een en ander kan hebben en de Europese eenwording? Bent u,
kortom, bereid om te werken aan een zelfstandige industrienota?Minister Jorritsma-Lebbink:Voorzitter! Ik voel daar niet zoveel voor. Ik wil dit liever koppelen
aan de voortgangsnota clusterbeleid. Ik heb een paar maanden geleden uitgebreid
met ondernemers over dit onderwerp gesproken. Als ik naar de substantie ga
van industriebeleid proef ik elke keer dat het maar om één ding
gaat, namelijk subsidies. Het is heel moeilijk om iets anders te zeggen rond
het industriebeleid sec. Voor mij is clusterbeleid een heel belangrijke vorm
van industriebeleid. Daar krijgt de Kamer over niet al te lange tijd een voortgangsbrief
over. Daarbij wil ik een actieplan voegen om daarin een aantal verbeteringen
aan te brengen. Ik verzoek de Kamer daarop te wachten, waarna wij over dit
onderwerp verder kunnen spreken.Voorzitter! Ik ga van de computers en de technologie naar de mensen. Belangrijke
dragers van kennis zijn immers de mensen. Men spreekt vaak over human resources,
maar ik zeg gewoon mensen. Zij vormen absoluut een belangrijke factor voor
een succesvol functionerend bedrijfsleven. Ik kies daar bewust voor, omdat
dit volgens mij de kern van de zaak aangeeft. Bedrijven kunnen helemaal niet
zonder gemotiveerde en voor hun functie goed geschoolde mensen. Daaraan is
in sommige sectoren gebrek. Tegelijkertijd weten wij dat er nog veel inactieven
zijn die graag aan het werk willen. Het is daarom een uitdaging het werkaanbod
beter te gaan benutten. Het gaat daarbij om de reïntegratie van bijvoorbeeld
arbeidsongeschikten en vrouwen en om het langer op de arbeidsmarkt houden
van ouderen. Mevrouw Van Zuijlen vroeg hoe wij daarmee omgaan. Het mogelijk
maken van combinaties van arbeid en zorg, het doorscholen van zittend personeel,
het bieden van goede arbeidsomstandigheden en het voorkomen van voortijdige
uitstroom zijn belangrijke elementen daarbij. Natuurlijk vormen ook het hervormen
van de sociale zekerheid en het vergroten van de financiële prikkels
voor werkenden belangrijke elementen. Bovendien is er nog de sluitende aanpak.
Uitvoerders moeten iedere werkloze maximaal twaalf maanden na aanvang van
de werkloosheid een aanbod doen, gericht op scholing, werkervaring of werk.
Zo zal het in de ultieme situatie zijn.Een goed human-resourcesbeleid is van groot belang. Dit betekent dat er
veel aandacht voor scholing moet zijn. Alle sprekers zijn hierop ingegaan.
Het vorige kabinet heeft begin dit jaar het nationale actieprogramma 'Een
leven lang leren' gepresenteerd. Dat bevat een reeks van maatregelen voor
verbetering van het onderwijs en versterking van de employability –
voor het laatste woord zou ik zo graag een goed Nederlands woord aangereikt
krijgen, want ik vind 'werkbaarheid' een vreselijk woord – ten behoeve
van werknemers en werkzoekenden, die wij nu aan het uitwerken zijn. Ik zou
dan ook nu niet alweer een nieuwe nota willen maken. Dat lijkt mij overbodig.
Wij moeten niet blijven steken in het schrijven van nota's, maar wij moeten
actie ondernemen.Bij het geven van invulling aan 'Een leven lang leren' is samenwerking
echt heel belangrijk. Er zitten aan 'Een leven lang leren' verschillende belangrijke
invalshoeken, zowel op het terrein van OCW, als op dat van SZW en van EZ.
Dat betreft dus niet uitsluitend één departement. Bovendien
is het niet slechts een kwestie van alleen de overheid en alleen beleid, maar
vooral ook een kwestie van inspanningen van werkgevers en werknemers. Wij
 hebben met elkaar in het najaarsoverleg verschillende acties
op dit gebied besproken. Wij ronden dat overleg aan het eind van het jaar
af, zoals afgesproken. Daarbij is EZ heel nauw betrokken.Op dit moment ontplooien wij als EZ al in het kader van 'Een leven lang
leren' een aantal specifieke acties. Wij hebben bijvoorbeeld de financiële
drempels bij bedrijven verlaagd. Het kabinet heeft begin dit jaar de fiscale
scholingsaftrek geïntroduceerd. Die is trouwens ook van toepassing op
de lagergeschoolden, zeg ik tegen de heer Rabbae. Die fiscale aftrek krijgt
nu – en daar ben ik heel gelukkig over – een pendant voor de non-profitsector.
Bij versobering van de spaarloonregeling is overigens ook het sparen voor
scholing ontzien.Wij moeten ook de organisatorische drempels verlagen. In dat verband is
het keurmerk Investors in people heel belangrijk, want dat geeft bedrijven
handvatten om op gestructureerde wijze te investeren in medewerkers. Mevrouw
Van Zuijlen vroeg naar de resultaten van het project rondom het keurmerk.
Op dit moment loopt nog een regionaal pilotproject, waar het bedrijfsleven,
scholen en een gemeente aan meewerken. Dit project loopt tot eind 1999. Als
het een succes is, zullen wij ons ervoor inspannen landelijke invoering werkelijk
mogelijk te maken. Kleinere bedrijven hebben vooral behoefte aan laagdrempelige
advisering over dit onderwerp. In het actieprogramma is de mogelijkheid van
employabilityadviseurs genoemd. Een probleem is wel dat er voorlopig geen
geld voor gereserveerd is. Ik ga daarom bekijken hoe ik daaraan toch vorm
kan geven.Ik heb het gehad over de werknemers en employability. De staatssecretaris
zal straks nog iets zeggen over de employability van ondernemers, want ook
daarover is nog wel iets te zeggen.Ook de aandacht voor een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt
is heel belangrijk. Mevrouw Van Zuijlen en mevrouw Voûte weten dat dit
onderdeel uitmaakt van de MDW-2-operatie.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Mijn interruptie heeft meer betrekking op het begin van het verhaal van
de minister. Zij noemde een reeks van maatregelen die de overheid heeft afgesproken
in het regeerakkoord. Ik denk dat het allemaal goede maatregelen zijn. Wat
mij en de vakbonden voortdurend opvalt, is dat werkgevers voortdurend klagen
dat er te weinig personeel is, maar dat zij zich er intussen te weinig aan
committeren om zelf daadwerkelijk iets te doen. Gehandicapten, oudere vrouwen,
enz. staan echter aan de kant. Ik heb de minister gevraagd om een zogenaamde
pledging conference te organiseren. De bijeenkomsten zijn bedoeld om het commitment
bij het bedrijfsleven te stimuleren en om ervoor te zorgen dat concrete afspraken
worden gemaakt met het bedrijfsleven. Ik heb het speciaal aan deze minister
gevraagd, omdat zij een goede relatie heeft met het bedrijfsleven en omdat
zij zelf belang heeft bij reïntegratie, ook via employability.Minister Jorritsma-Lebbink:In het najaarsoverleg heb ik zelf heel nadrukkelijk de rol van de werkgevers
hierbij aan de orde gesteld. Ik deed dat overigens niet alleen, want dat deed
de hele kabinetsdelegatie die achter de tafel zat. Het was immers een onderwerp
dat tijdens het debat over de regeringsverklaring en tijdens de algemene beschouwingen
uitgebreid aan de orde was geweest. Wij weten allemaal dat er andere maatregelen
in beeld komen als wij er niet in slagen om het via afspraken te regelen.
Dat zou ik willen voorkomen. Ik vind echt dat iedereen hierin zijn verantwoordelijkheid
moet nemen. In het najaarsoverleg is afgesproken dat een poging zal worden
gedaan om een stichtingsakkoord te bereiken, dus om dit samen met werkgevers
en werknemers daadwerkelijk te gaan doen. Als hierover een overeenkomst bereikt
kan worden, is het best mogelijk dat daarna ook moet worden nagedacht over
de vraag hoe dit naar de bedrijven zelf moet worden overgebracht. Een akkoord
met de koepels biedt immers geen garantie dat alles ook werkelijk bij de bedrijven
neerslaat. Daarin zou ik graag een rol spelen. Dat onderwerp zou ik graag
meenemen in de voorbereiding.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Ik ben blij dat u dat zegt, want dat was precies wat ik bedoelde. De minister
van Economische Zaken moet volgens mij de verantwoordelijkheid voelen om tegen
de partijen in de regio's te zeggen: jongens, jullie blazen wel hoog van de
toren, maar nu boter bij de vis.Minister Jorritsma-Lebbink:Laten wij de juiste volgorde niet uit het oog verliezen. Het lijkt mij
van belang om eerst tot centrale afspraken te komen. Dat geeft immers meer
body aan wat je vervolgens elders kunt doen. Ik wil best nog nadenken over
de vorm waarin dat moet worden gegoten. Het mag in ieder geval niet blijven
hangen bij de voorzitters van de organisaties.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Heeft de minister, samen met haar collega van Onderwijs, in
het najaarsoverleg de gebrekkige werking van de regeling leerlingwezen bij
de ondernemers aangekaart?Minister Jorritsma-Lebbink:Wij hebben in wat meer algemene termen over dit onderwerp gesproken. Wij
hebben afgesproken dat door alle betrokken partijen, te weten Onderwijs, Sociale
Zaken, Economische Zaken, werkgevers en werknemers, de problemen in een aantal
werkgroepen zullen worden doorgeploegd om te bekijken hoe een samenhangend
pakket van maatregelen kan worden bereikt. Zowel de overheid als het bedrijfsleven
kan op die manier de eigen voorwaarden inbrengen. Een aantal overheidsmaatregelen
heb ik al genoemd, maar Onderwijs heeft ook zijn eigen faciliteiten. Uiteindelijk
moet het daar vandaan komen. Het bedrijfsleven heeft ook zijn fondsen. Er
zijn heel veel CAO-afspraken waardoor er geweldig veel geld in O&O-fondsen
zit. Wij allen en het bedrijfsleven zelf ook hebben de indruk dat deze niet
optimaal ingezet worden. De vraag is nu hoe wij een optimale aanpak kunnen
bereiken, zodat wij zowel de reïntegratiedoelstellingen beter halen,
als de arbeidsmarkt en de vraag beter op elkaar laten aansluiten.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat is duidelijk.Ik heb een tweede vraag. U komt met een uitwerking van employability en
levenslang leren. Dat is een goede zaak. Hiermee maakt u goed wat er in de
begroting op dit punt ontbreekt. Ik heb u er gisteren op geattendeerd dat
bedrijven ertoe geneigd zijn hooggeschoold personeel eerder
van scholing te laten profiteren dan laaggeschoold personeel. Wilt u hier
aandacht aan schenken bij de uitwerking? De mensen zitten langzamerhand vol
met rugzakjes, dus faciliteiten die aan de mensen zelf in plaats van de instellingen
zijn gekoppeld. Ik weet niet of dit hierbij van belang kan zijn. Mijn boodschap
is dus: denk alstublieft aan de laatste categorie bij de uitwerking.Minister Jorritsma-Lebbink:Prima. Ik denk dat dit onderwerp ook aan de orde zal komen in het overleg
met de werkgevers en de werknemers. Ik ben het er met u over eens dat bijscholing
vaak niet erg nodig is voor het hogeropgeleide personeel, maar vooral voor
de mensen die wat lager in de organisatie zitten, al was het maar omdat wij
weten dat een baan tegenwoordig niet altijd voor het leven is en het mooi
zou zijn als wij die mensen wel werk voor het leven kunnen garanderen.De heer Van Walsem (D66):Een vergrote inzetbaarheid van werknemers door middel van scholing noemen
wij, geloof ik, employability. De verantwoordelijkheid hiervoor delen de werkgevers
met de werknemers. De werkgevers hebben wel een eigen verantwoordelijkheid
voor hun eigen werknemers, dus mensen die al een baan hebben. Het lijkt mij,
om deze te stimuleren, een goede gedachte dat een werkgever die kan aantonen
dat hij voldoende heeft gedaan om zijn werknemers klaar te stomen voor een
brede inzetbaarheid in de arbeidsmarkt of te behouden voor een mobiele plaats
op de arbeidsmarkt, wat makkelijker een ontslagvergunning kan krijgen.Minister Jorritsma-Lebbink:Daar moet ik eens over nadenken. Het zou wel stimuleren.Er zijn op het ogenblik al heel aardige voorbeelden van bedrijven die
hun werknemers niet alleen scholing aanbieden binnen hun eigen werk, maar
ook op andere terreinen. Er zitten soms wel verschillen tussen, maar het wordt
in beide gevallen betaald. Ik vind dit heel interessant en zou graag willen
dat meer bedrijven zo'n brede blik hebben.In verband met reïntegratie is het ook de vraag in hoeverre bedrijven
die bij ons altijd erover komen klagen dat zij een tekort aan werknemers hebben,
een verantwoordelijkheid hebben voor degenen die nog niet op de arbeidsmarkt
zijn. Daar moeten wij eens heel goed verder over spreken. Ik vind dat het
niet automatisch alleen een verantwoordelijkheid van de overheid is. Wij moeten
dus naar een goede, Hollandse manier oplossing zoeken.Ik heb al de aansluiting van onderwijs en arbeidsmarkt, MDW-2, genoemd.
Verder is dit jaar de stichting Axis opgericht, met als doel een verdere stimulering
van de technische opleidingen in Nederland. De tekorten aan technisch geschoold
personeel, nu en in de toekomst, zullen binnen dat verband worden aangepakt.Meer in het bijzonder is het tekort aan informatici een heel groot probleem;
daar ben ik het met de AWT over eens. Daarom heb ik enkele specifieke initiatieven
genomen. Zo kan ik melden dat de omvang van het probleem inmiddels in kaart
wordt gebracht en dat het CPB bezig is de economische gevolgen ervan aan te
geven. Verder zijn wij aan het inventariseren welke lessen wij kunnen trekken
uit de aanpak die andere landen hiervoor hebben gevolgd. Wij hoeven dan niet
opnieuw het wiel uit te vinden. Op basis daarvan zullen wij bepalen wat de
acties moeten zijn en de Kamer hierover informeren.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Ik heb een vraag over de stichting Axis. Vorig jaar heeft minister Wijers
naar aanleiding van een idee van ons toegezegd dat er een Wijerstrofee zou
komen voor de opleiding of combinatie van opleidingen die het beste breed
inzetbare, jonge technici weet af te leveren. Hoe staat het hiermee?Minister Jorritsma-Lebbink:Ik zou het niet weten. Ik zal proberen deze informatie voor de tweede
termijn te vergaren. Als hij niet ingesteld is, wordt het geen Wijersprijs
meer!Voorzitter! Ik ga nu kort in op een aantal ruimtelijke en fysieke infrastructurele
onderwerpen. Naast de verschillende aspecten van kennis, zijn voldoende ruimte
en een goede fysieke infrastructuur natuurlijk onontbeerlijk voor een sterke
economie. De heer Ybema zal meer gedetailleerd ingaan op de verschillende
aspecten van het ruimtelijk-economisch beleid waarover dit voorjaar een aparte
nota zal verschijnen. Ondernemen, en daarmee ook het scheppen van werkgelegenheid
is alleen maar mogelijk als daarvoor ook fysiek ruimte wordt geboden. Investeren
in ruimte voor ondernemen is dan ook essentieel.In het regeerakkoord hebben wij een investeringsplan tot en met 2010 aangekondigd
ten bedrage van 28,5 mld. De Kamer weet dat wij op dit moment nog bezig zijn
met de afronding van de nadere concretisering. Nog deze maand zal de Kamer
worden geïnformeerd omtrent de verschillende projecten die in de komende
kabinetsperiode ten uitvoer zullen worden gebracht. Het gaat om projecten
op het gebied van de bereikbaarheid, de vitaliteit van steden, het milieu,
de druk op de ruimte, de ruimtelijke kwaliteit en kennis. Tevens zal worden
aangegeven welk deel van die clusters zal neerslaan in de drie noordelijke
provincies. Het gaat voor deze kabinetsperiode om een extra bedrag, bovenop
wat wij nu al doen, van 6,4 mld. De heer Leers heeft gevraagd naar de mogelijkheden
van nadere toedeling en herschikking. Als de Kamer straks de brief heeft ontvangen,
staat het de Kamer natuurlijk volstrekt vrij om hierover te praten. Indien
er goede suggesties komen voor herschikking, ga ik ervan uit dat daarover
in deze Kamer wordt gediscussieerd. Wij zijn natuurlijk niet begonnen vanuit
een blanco situatie want wij hadden via het regeerakkoord een opdracht. Ik
voeg daar meteen aan toe dat het regeerakkoord bekend is bij de leden en dat
het is bediscussieerd in deze Kamer. Men kan niet zeggen dat de Kamer er in
het geheel niet bij betrokken is geweest.De heer Leers (CDA):Voorzitter! In mijn eerste termijn heb ik al gezegd dat het bij de ICES-discussie
gaat om een behoorlijk ondemocratisch proces over veel geld. Wat ik nog veel
ondoorzichtiger vind, is dat er evaluaties zijn gedaan door onder andere het
CPB. Het CPB heeft pakketten gemaakt, waarbij het heeft aangegeven dat er
een samenhang in moet zitten. Als wij straks van de minister die voorstellen
krijgen, geeft zij dan ook aan waar die samenhang doorbroken is, welke afwegingen
daarbij een rol hebben gespeeld, enzovoorts? Immers, dan kunnen wij pas goed beoordelen hoe de verschuivingen door politieke deals weer
veranderd zijn. Wij kunnen dan echt met elkaar een debat hebben. Nu is dat
moeilijk.Minister Jorritsma-Lebbink:In het regeerakkoord zijn ontegenzeggelijk verdelingen gemaakt van middelen
over verschillende clusters. Ik ben een dienaar van de Kroon en ik ben dus
gebonden aan dat soort afspraken. Zo is het nu eenmaal; men kent dat drama.
Het CDA heeft vele jaren datzelfde meegemaakt. Ik zou niet weten wat er ondemocratisch
is aan het vastleggen van nieuwe middelen. Wat ik nu zo aardig vind, is dat
wij niet besloten hebben om, zoals het vroeger ging, in begroting A 100 mln.
neer te plempen, waarna tijdens de begrotingsbehandeling in de Kamer besproken
werd of het goed besteed was of dat begroting B die 100 mln. ook extra kreeg.
Wij hebben dat geld nu niet per begroting gegeven, maar wij hebben bekeken
hoe wij het tot een pakket van samenhangende investeringen konden omvormen.
Daarom krijgt de Kamer één brief met daarin de verdeling waarin
precies wordt aangegeven naar welke projecten het geld gaat – dat zijn
allemaal projecten die wederom door het CPB zijn getoetst – zodat het
een robuust programma is met de nodige samenhang. Daarbij kan ik niet ontkennen
dat er enige compromissen zijn gedaan, maar dat is heel normaal in dit land.
Die compromissen zijn niet nu, maar bij het regeerakkoord gesloten.De heer Leers (CDA):Mijn opmerking heeft betrekking op het feit dat de ICES-pakketten niet
zomaar uit de lucht zijn komen vallen. Een ambtelijke werkgroep is daarmee
begonnen. Het gaat om een enorme pot met geld, waarover onderling flinke ruzies
zijn geweest die links en rechts zijn uitgelekt. De Kamer heeft daar verschillende
keren op gewezen. Maar de Kamer heeft nooit de kans gehad om met de minister
te spreken over de criteria die daaraan ten grondslag liggen, de keuzes die
zijn gemaakt en de doelstellingen die met dat geld moeten worden gehaald.
Hoe kan ik nu beoordelen of de inzet van middelen daadwerkelijk het probleem
oplost ten aanzien van bereikbaarheid en vitaliteit in steden? Die discussies
worden onvoldoende gevoerd en ik vind een dictaat uit het regeerakkoord onvoldoende.
Ik wil dat niet zomaar overnemen.Minister Jorritsma-Lebbink:Dit verbaast mij heel erg. Het vorige kabinet heeft vorig jaar november
de eerste missiebrief naar de Kamer gezonden. In het voorjaar van dit jaar
is de tweede missiebrief gekomen.De heer Leers (CDA):Maar die hebben wij niet besproken.Minister Jorritsma-Lebbink:Als de Kamer die niet bespreekt, kunt u mij daarop niet aanspreken, mijnheer
Leers. Dat bepaalt de Kamer toch zelf? Dat is geen zaak van het kabinet, dunkt
mij.De heer Leers (CDA):Wij hebben de tweede missiebrief één week voor het verkiezingsreces
gekregen. Daarover kon toen niet meer gesproken worden, behalve in een tweeminutendebatje,
maar dat heeft geen enkele zin. Het gaat om een fundamentele discussie. Natuurlijk
maakt de Kamer haar eigen agenda. Dat ben ik volkomen met u eens. Maar als
zo'n brief één week voor het verkiezingsreces komt, kunnen wij
hier weinig meer doen.Minister Jorritsma-Lebbink:De tweede brief was een uitwerking van de eerste, die het hart van het
hele verhaal bevatte.Het had veel erger gekund. Tot nu toe werd er helemaal niet over samenhangende
dingen gedacht, maar werd bij regeerakkoord afgesproken dat er zoveel geld
meer uitgegeven zou worden aan dit en zoveel minder aan dat. Wij hebben nu
eindelijk eens geprobeerd die samenhang aan te brengen. Dat is vóór
de verkiezingen gebeurd en dat proberen wij in deze kabinetsperiode voort
te zetten. Ik vind dat grote winst. Wij gaan niet zomaar projecten doen. Nee,
het gaat om geïdentificeerde projecten waarbij een toets heeft plaatsgevonden
of het goede projecten zijn. U kunt natuurlijk altijd zeggen dat u het er
niet mee eens bent. Dat mag. U kunt altijd proberen een meerderheid te vinden
om wat nu toegezegd is aan de ene categorie, naar een andere overgeheveld
te krijgen.De heer Rabbae (GroenLinks):De minister zegt: u krijgt straks een brief van mij. Als de Kamer tot
een andere herverdeling komt, dan hoor ik het wel.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik neem aan, dat er dan een debat zal plaatsvinden.De heer Rabbae (GroenLinks):De minister weet beter dan ik, dat een aantal zaken vastgelegd is in het
regeerakkoord. Het regeerakkoord wordt gedragen door drie partijen die samen
de meerderheid hebben. Welke opening heeft de Kamer überhaupt om daarover
werkelijk met enige invloed met de minister van gedachten te wisselen?Minister Jorritsma-Lebbink:U zou het regeerakkoord er nog eens op na moeten lezen, mijnheer Rabbae.
Er staat namelijk in het regeerakkoord, dat er in principe geschoven kan worden
tussen de clusters. U moet dadelijk maar zien of wij tot de conclusie zijn
gekomen dat dit zou moeten gebeuren. Er zijn dus wel degelijk mogelijkheden
om te schuiven binnen de clusters. Ik zeg er meteen bij dat het niet gemakkelijk
zal zijn. Het is immers altijd een te beperkt bedrag. Er is nooit genoeg voor
alles. Dus wordt er geprobeerd dat zo zorgvuldig mogelijk te doen. Ik neem
aan dat ook de regeringspartijen dat gedaan hebben. Als iemand vindt dat er
te weinig naar het ene project en te veel naar het andere gaat, heeft hij
natuurlijk het volste recht te proberen daarin te schuiven.De heer Rabbae (GroenLinks):Betekent dit dat u zich zodanig openstelt in het debat met de Kamer, dat
ook de regeringsfracties de mogelijkheid hebben om te schuiven tussen de sectoren
als zij dat willen?Minister Jorritsma-Lebbink:Volgens mij hebben de regeringsfracties zelf het regeerakkoord geschreven.
Maar wie ben ik om daarover een oordeel te geven? Zij hebben het zelf gemaakt.
In het regeerakkoord staat een bepaalde formule. Binnen die marges hebben
zij volgens mij de volste vrijheid.De heer Rabbae (GroenLinks):Binnen die marges?Minister Jorritsma-Lebbink:De marges van het regeerakkoord zijn mij in ieder geval heilig, mijnheer
Rabbae. Zij kunnen ervan afwijken, maar dan in gezamenlijkheid,
zo is mij altijd geworden.De heer Bos (PvdA):Ik wil nog een opmerking maken naar aanleiding van hetgeen de heer Leers
zei. De missiebrief is weliswaar kort voor het verkiezingsreces aan de Kamer
toegestuurd, maar het CPB-rapport 'Kiezen of delen' is al ongeveer twaalf
maanden geleden aan de Kamer toegestuurd. Als de heer Leers toen een discussie
had willen voeren over de afwegingen, was daarvoor ampel tijd geweest.Is de minister van zin om de uiteindelijke toedeling van de middelen in
het kader van de ICES-operatie te verpakken in de vorm van regionale investeringspakketten,
waarbinnen de regio nog een grote mate van zelfbeschikking heeft voor de precieze
toedeling van de gelden?Minister Jorritsma-Lebbink:Dat laatste is niet het geval. De charme van ICES was juist dat wij geen
geld toebedelen op een manier waardoor wij geen zicht hebben op waar dat geld
uiteindelijk terechtkomt. Wij willen wel bekijken of er nog mogelijkheden
zijn eens te praten met de regio's over de samenhang van alle soorten investeringen
en over de vraag of er meer toegevoegde waarde uit gehaald kan worden. Dat
is echter niet eenvoudig. Ik vind het een verdraaid lastig probleem om dat
voor elkaar te krijgen, omdat het over redelijk beperkte middelen gaat. Maar
wij denken erover na.De heer Bos (PvdA):Wij zouden dat in ieder geval een heel belangrijk element van deze hele
operatie vinden.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik hoor graag suggesties over de wijze waarop dat moet gebeuren. Wij vinden
het voorlopig nog een hersenbreker.Voorzitter! Dan kom ik te spreken over de investeringen in bredere zin.
De overheid investeert natuurlijk niet alleen. Wij willen er heel graag de
markt bij betrekken. Alle woordvoerders zijn ingegaan op de publiek-private
samenwerking. Die biedt natuurlijk ook kansen. De prijs-kwaliteitverhouding
van overheidsinvesteringen kan met een andere taakverhouding tussen de overheid
en de markt verbeterd worden. Bij de aanbesteding van de verschillende projecten
biedt overigens innovatieve aanbesteding goede kansen. En marktpartijen kunnen
een heel belangrijke bijdrage leveren aan innovatie, creativiteit en kwaliteit.Een aantal woordvoerders heeft gisteren opmerkingen gemaakt over de organisatie
van PPS. Ik moet zeggen dat ik af en toe erg verbaasd was. Ik heb altijd begrepen
dat het als volgt werkt. In dit land bepaalt een kabinet zelf hoe het zijn
taken organiseert. Ik ben het eens met de Kamerleden die hebben gesteld dat
PPS meer is dan een nieuwe manier van financieren. Het gaat erom de innovatiekracht
van het bedrijfsleven en de visie van het bedrijfsleven op rentabiliteit en
efficiency van projecten erbij te betrekken.Komend voorjaar zal er bij mijn collega Zalm een PPS-kenniscentrum operationeel
zijn. Dit kenniscentrum zal samen met de vakdepartementen bij een aantal lopende
en concrete nieuwe projecten ervaring opdoen met het beter benutten van PPS.
Ik kan garanderen dat het ministerie van EZ daarin volop meedoet en samenwerkt,
vanwege de ICES-rol, de relatie tussen PPS en aanbestedingsrichtlijn, de afstemming
met het thema innovatief aanbesteden, de mededingings- en concurrentieaspecten
etc. Ik ga ervan uit dat mijn collega van Financiën en ik heel goed zullen
samenwerken. Daarbij zullen, niet te vergeten, ook de collega's van Verkeer
en Waterstaat en VROM betrokken worden. De sleutelprojecten bevinden zich
bij die ministeries.Ik heb, eerlijk gezegd, zo langzamerhand tabak van elke keer weer een
discussie over de vraag wie de belangrijkste minister in dezen is. Ik ben
daar een heel belangrijke minister in. Dat zeg ik hier. Maar het interesseert
mij niks dat het kenniscentrum is gevestigd in het ministerie van Financiën.
Als men maar alle aspecten, ook de economische aspecten en de zaken waarin
mijn ministerie heel goed thuis is, erbij betrekt. Als ik daarover klachten
heb, moeten wij inderdaad nadenken over de plek. Maar voorlopig is dat nog
niet het geval.De heer Leers (CDA):Hulde voor die ferme taal! Maar ik zou haast zeggen: wanneer komt nu eens
het project van de grond? Dat verwijt maken wij u. Er wordt veel gepraat over
PPS. Je hoort er van alles over, vaak verkeerde gedachten. Maar er gebeurt
niets. Er is nog geen concreet project. U bent nog bezig met de oprichting
van het kenniscentrum. Het laaghangend fruit hangt zo laag dat het inmiddels
de bodem raakt en aan het verrotten is. Projecten waarvoor men staat te springen
om PPS in de praktijk te brengen, zoals de A4, komen niet van de grond. Wanneer
begint u een keer?Minister Jorritsma-Lebbink:U noemt de A4. Ik moet nog maar zien of dat het goede voorbeeld is. Maar
daarop komen wij nog wel terug. U helpt in elk geval niet mee om PPS goed
van de grond te krijgen. Als je elke week een discussie voert over de Betuweroute,
krijg je elke private investeerder zover om helemaal niet meer mee te doen.
Als elke week zulke projecten moeten worden heroverwogen, komen wij nooit
een stap verder. Ik ben er zeer van overtuigd dat er bijvoorbeeld voor de
hogesnelheidstrein een keurige PPS komt. De voorbereiding daarvan gaat heel
goed. Maar u moet niet denken dat zulke dingen op een achternamiddag zijn
geregeld. Overigens ben ik van mening dat PPS voor projecten in een veel vroeger
stadium tot stand moet worden gebracht. Een van de onderwerpen die op tafel
liggen, is de Maasvlakte. Wij zijn met de voorbereiding daarvan bezig. Als
de uitkomst van de PKB een tweede Maasvlakte is, dan is het voor mij volstrekt
onbestaanbaar dat het een overheidsproject zal zijn. Dat wordt natuurlijk
een PPS-project. Ik wijs erop dat wij in de afgelopen jaren al een aantal
grote PPS-projecten hebben gehad. De sleutelprojecten zijn allemaal PPS-projecten
geweest. En wat te denken van de Vinex-locaties? Zijn dat geen PPS-projecten?
Natuurlijk zijn het PPS-projecten, zij het anders dan de PPS-projecten waarover
wij het vandaag de dag hebben. Maar ik ben ervan overtuigd dat er al heel
veel kennis is. Voor één ding wil ik waarschuwen. Er zijn mensen
die denken dat veel PPS automatisch heel veel geld oplevert. Ik vrees dat
dat niet zo zal zijn. Ik denk wél dat wij veel meer kwaliteit kunnen
bereiken en ik hoop dat wij onze investeringsbudgetten ermee kunnen vergroten.
Het is echter een illusie dat wij via PPS onze financiële problemen kunnen
oplossen.De heer Leers (CDA):Dat laatste heb ik zelf in mijn eerste termijn gezegd. Daarom ook vind
ik het verwijt van de minister aan ons inzake de Betuwelijn onterecht. Zij
legt opnieuw de suggestie op tafel alsof de betrokkenheid van de particuliere
sector bij de Betuwelijn die zak met geld zal opleveren. De minister heeft
vier jaar lang de kans gehad om de private sector bij de Betuwelijn te betrekken.
Vier jaar lang is op dit punt verslonsd. Ik vind het schandalig dat de minister
het mij kwalijk neemt dat ik dit punt aansnijd en mij afvraag of zij wel een
keer met iets concreets gaat komen.Minister Jorritsma-Lebbink:Het woord 'verslonsd' vind ik eigenlijk bijna onaanvaardbaar, want de
heer Leers weet heel precies wat er de afgelopen jaren is gebeurd. Ik ga nu
iets zeggen wat eigenlijk mijn opvolger op Verkeer en Waterstaat behoort te
zeggen. Bij dit project wisten wij dat investeerders pas geïnteresseerd
zouden zijn als zij zeker zouden weten wanneer het ding klaar is. Dit soort
discussies leidt ertoe dat iedereen vlug naar achteren toe holt om nog even
te wachten of de Kamer er weer over gaat beginnen. Dat is volstrekt aan de
orde.De heer Leers (CDA):Toen het besluit in 1995 werd genomen...Minister Jorritsma-Lebbink:Toen kon het dus nog niet.De heer Leers (CDA):Toen mevrouw Maij met de Betuwelijn begon, zei zij: wacht u maar, voordat
de spade de grond in gaat, is de private financiering rond. Minister Jorritsma
zei vervolgens: tijdens de bouw komt de private financiering rond. Thans zegt
mevrouw Netelenbos: nadat wij de lijn hebben aangelegd, komt de financiering
rond. Ik ben benieuwd wat de volgende minister gaat zeggen.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik voel mij in het geheel niet verantwoordelijk voor wat mijn voorganger
op het departement van Verkeer en Waterstaat heeft gezegd. Ik heb altijd gezegd
dat bij dit soort projecten private financiering pas van de grond komt op
het moment dat er zicht is op realisering. Bij de HSL geldt dat weer anders
dan bij de Betuwelijn. Maar de private financiering komt er wel. Ik weet echt
zeker dat het zal gebeuren. Als ik ooit geen minister meer zal zijn, zal iedereen
zeggen: ze hebben er hard aan getrokken en het komt er wel.De heer Bos (PvdA):De minister gebruikt ferme taal als zij zegt wat de Kamer heeft verklaard
over welk ministerie een leidende rol moet hebben. Zij zegt dat het haar niet
interesseert en zij 'heeft er tabak van'. Wij doen het niet zomaar. Wij doen
het omdat wij vinden dat het op dit moment te langzaam gaat en omdat wij denken
dat ons land voor geweldig complexe vraagstukken staat op het gebied van de
ruimtelijke inrichting en de daaraan verbonden economische aspecten. Als de
minister haar betoog over publiek-private samenwerking begint met een zinsnede
over het verbeteren van de prijs-kwaliteitverhouding, dan denk ik: dat is
dus boekhouderstaal. Daar gaat het niet om. Bij alle overheidsuitgaven gaat
het om de prijs-kwaliteitverhouding en dat is geen reden waarom wij de minister
van Financiën bij alle overheidsuitgaven een leidende rol geven. Het
gaat om heel andere vraagstukken, waarvoor het ministerie van Financiën
niet automatisch de beste expertise in huis heeft.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik ben het niet eens met de heer Bos. Met publiek-private samenwerking
krijgen wij ook een betere prijs-kwaliteit- verhouding. Dat weten wij gewoon.
Sterker nog, dat is heel vaak de enige reden geweest. Ik zeg wél dat
er ook verdergaande redenen zijn. Wij hebben toevallig nog een probleem op
te lossen. Wij weten dat wij het met de geweldige investeringsbehoefte van
de komende jaren nooit met publieke middelen alleen zullen redden. Ik zou
zelf ook graag willen dat alles wat sneller ging, maar wij moeten niet denken
dat dit allemaal vluggertjes kunnen zijn. Het zijn ingewikkelde processen,
die misschien wel om wat principiëlere discussies vragen. Ik heb het
gevoel dat iedereen gefixeerd is op de harde infrastructuur, waarvan dit misschien
wel het allermoeilijkste onderdeel vormt. Bij de spoorwegen zijn wij nu een
stuk op weg. Ik mag hopen dat er ook nog een keer een goed project op het
terrein van wegen komt. Ik heb echter in mijn vorige periode een prachtige
PPS gehad, waarbij ook de particuliere sector behoorlijk heeft bijgedragen.
Dat betrof de Verlengde Landscheidingsweg in Voorburg. Het project heet nu
anders, maar het is prachtig geworden. Daar bouwt de particuliere sector huizen
boven de weg, waardoor een tunnel ontstaat. Het heeft de overheid wel 100
mln. meer gekost. Dat zijn dingen waar je naar moet kijken, voordat je denkt
dat het schip met geld binnenkomt.De heer Bos (PvdA):Ten eerste wijs ik de minister op het feit dat wij niet alleen voorbeelden
in Nederland hebben, maar ook geweldig veel voorbeelden in het buitenland
waarvan wij veel meer kunnen leren dan van de Nederlandse historie. Ten tweede
vraag ik haar onze aandrang om op dit punt toch vooral leiding te geven, te
beschouwen als een compliment voor de daadkracht die wij in dezen van haar
verwachten. Ten derde wijs ik erop dat wij over drie weken een algemeen overleg
hebben waarin wij er dieper op kunnen ingaan.Minister Jorritsma-Lebbink:Dan gaan wij er verder over praten.De heer Rabbae (GroenLinks):De minister verweet collega Leers dat hij met zijn gedrag de PPS-constructie
frustreert bij de uitvoering van de Betuwelijn. Nu heeft zij gisteren in een
interview in NRC Handelsblad gezegd dat bij de uitvoering van grote projecten
een opportuniteitstoets zou moeten worden ingevoerd. Aan het eind van de voorbereiding
kan dan de 'go or no go'-beslissing worden genomen. Gaat de minister die toets
in de verdere procedure bij de kabinetsbesluitvorming over dit soort grote
projecten invoeren?Minister Jorritsma-Lebbink:Ik vind dat wij daar eens over zouden moeten nadenken. Je behoeft dat
overigens niet bij wet te regelen. Bij de Betuweroute hebben wij het destijds
al gedaan, want toen heeft het CPB aan het eind van de besluitvorming bekeken
of het met het toenmalige besluit nog wel een rendabel project was. De conclusie
was: ja. Je moet dit soort discussies niet tijdens de uitvoering op gang roepen.De heer Rabbae (GroenLinks):De minister pleit voor iets dat al bestaat.Minister Jorritsma-Lebbink:Ja, soms gebeurt het al. Ik heb ook niet gezegd dat ik
iets heel nieuws had bedacht. Je moet af en toe eens nadenken: wij hebben
zo lang over de voorbereiding gedaan, is het nog wel een goed project? Overigens
heeft dat in het verleden wel eens geleid tot het verdwijnen van een project.
Ik geloof dat er nog een prachtige PKB kernenergie ligt die de laatste opportuniteitstoets
niet heeft gehaald.De heer Rabbae (GroenLinks):Vreest de minister niet dat de invoering van zo'n toets als het ware datgene
institutionaliseert wat zij collega Leers verwijt, namelijk het afschrikken
van privaat kapitaal?Minister Jorritsma-Lebbink:Nee, dat denk ik niet. Je doet het namelijk bij projecten waar de overheid
in de planologische voorbereiding heel lang mee bezig is geweest. Je kunt
het niet doen bij projecten waarbij je private financiering hebt geregeld.
Je kunt dan niet aan het eind van de rit bekijken of het nog wel leuk is,
want dan heb je wel een gezamenlijk belang te dienen. Ik vind het noodzakelijk
dat er af en toe wordt nagedacht, maar het moet wel een keer ophouden. In
dit land slagen wij erin om iets te bediscussiëren wat al bijna klaar
is. Daar heb ik dus wel problemen mee.De heer Van den Berg (SGP):Het zou boeiend zijn om op deze beschouwingen in te gaan, want ik heb
de afgelopen jaren ook heel wat van deze projecten meegemaakt. Dat laat ik
echter maar even rusten. Ik ga nu in op de opmerkingen van de minister over
PPS, want daar zit een spanningsveld in. Zij zegt terecht dat PPS-constructies
beter van de grond komen naarmate het bedrijfsleven eerder betrokken wordt.
Maar naarmate het bedrijfsleven eerder bij projecten wordt betrokken, loopt
de verantwoordelijkheidsverdeling tussen overheid en bedrijfsleven het gevaar
om diffuser te worden. Dat is een belangrijk punt. Wij zijn er nooit in geslaagd
om dat helder te maken. Zou dat geen belangrijke voorwaarde zijn om de discussie
echt wat verder te brengen?Minister Jorritsma-Lebbink:Ik vind dat er zeker over moet worden gediscussieerd, maar ik weet niet
of dat aan het eind van de rit moet gebeuren. Wij hebben die discussie overigens
al eens vaker gevoerd in mijn vorige leven, al hoor ik dat eigenlijk vergeten
te zijn. Het gaat om principiële zaken die wij in Nederland nog nooit
hebben geaccepteerd. Wij hebben in dit land niet geaccepteerd dat onze infrastructuur
wordt betaald met tolheffing, behalve als het gaat om niet-prioritaire projecten.
Dat soort discussies moet je misschien eens met elkaar voeren. Dat lijkt mij
ingewikkeld. Daar komt mijn collega ongetwijfeld nog een keer op terug.De voorzitter:Mag ik de minister vragen hoelang zij nog denkt nodig te hebben om haar
eerste termijn af te ronden?Minister Jorritsma-Lebbink:Nog wel even, voorzitter.De voorzitter:Dan zou ik ook de leden willen verzoeken om beknopt te zijn en minder
interrupties te plegen. Ik vind dat er nogal veel geïnterrumpeerd wordt
en dat vond de vorige voorzitter ook al. Denkt de minister echt langer dan
een halfuur nodig te hebben?Minister Jorritsma-Lebbink:Als er niet meer geïnterrumpeerd zal worden, dan kan het mijns inziens
wel binnen een halfuur. Overigens, ik zeg niet dat dit moet. Ik zal in ieder
geval een poging wagen.Met het innovatief aanbesteden zijn twee doelen gediend, ook gericht op
een betere verhouding tussen prijs en kwaliteit. Ook clusters van bedrijven,
klein en groot, wordt een goede kans geboden om hun concurrentiepositie te
versterken op de exportmarkt. Dat geeft dus ook kansen voor het MKB. Er is
op zichzelf geen reden waarom het MKB van een consortium zou worden uitgesloten.
De bedrijven zullen het wel dikwijls in consortia moeten doen. Het gaat om
de bijdrage die het bedrijf aan het product kan leveren en niet om de omvang
van het bedrijf. Wel zien wij dat er bij de rijksoverheidsaanbestedingen de
tendens naar wat grotere aanbestedingen aanwezig is. Dat maakt het nodig dat
men meer in consortia gaat werken. De brancheorganisaties kunnen daarbij ook
bevorderend werken.De heer Van Walsem heeft gevraagd hoe het innovatief aanbesteden spoort
met de Europese mededingingsregels. Welnu, dat spoort. Bij innovatief aanbesteden
gaat het immers om clusters die zich richten op innovatie en niet op kartels
die afspraken maken over de prijs en de marktverdeling. Aan het eind van dit
jaar krijgt de Kamer een voortgangsrapportage over het project Innovatief
aanbesteden. In het eerste kwartaal van het volgend jaar hoop ik het geheel
af te ronden. Daarmee is het project IA dat zich afspeelt in de sfeer van
pilots en onderzoeken, afgerond. De truc is dan om het daarna tot vaste routine
bij overheidsaanbestedingen te maken. Ik ben dan ook van plan om IA een belangrijke
plaats te geven bij onder meer de realisatie van toekomstige ICES-projecten.Voorzitter: Van NieuwenhovenMinister Jorritsma-Lebbink:Voorzitter! Bij milieu en economie hebben wij als inzet gekozen dat Nederland
qua energie- en milieuefficiency internationaal top of the bill wordt. Maar
een effectief beleid vereist dat oplossingen worden gevonden die aansluiten
bij de schaal van het probleem. Heel veel milieueffecten zijn niet grensgebonden,
evenmin zaken zoals productie, consumptie en handel. Nederland loopt voorop
maar niet voor de muziek uit. En dat wil ik graag zo houden. Internationale
afstemming en harmonisatie wordt steeds belangrijker. In Kyoto zijn wereldwijd
afspraken gemaakt over de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen.
Als Nederland hebben wij ingevolge die afspraken een flinke verplichting op
ons genomen. De emissie van broeikasgassen zal in de periode 2008-2012 met
6% worden gereduceerd ten opzichte van 1990. Ik hecht grote waarde aan de
voorwaarden die daarvoor gelden en die in het regeerakkoord zijn omschreven.
Een heel goed beleid van de EU, toepassing van flexibele instrumenten zoals
joint implementation, clean development mechanism en emissiehandel, en mogelijkheden
op grond van overige broeikasgassen, zijn heel erg noodzakelijk om de doelstelling
te realiseren. In de uitvoeringsnota klimaatbeleid die volgend voorjaar verschijnt,
zal hierop worden ingegaan.In het kader van de nationale verplichting zijn energiebesparing en een
groter aandeel duurzame energie natuurlijk heel belangrijk. Het actieplan
waarnaar de heer Van den Berg vroeg, zal voorjaar 1999 verschijnen. Daarin
wordt de energiebesparingsnota verder uitgewerkt en omgezet in concrete acties.
Het kabinet heeft voor de komende regeerperiode de volgende beslissingen genomen.
De regulerende energiebelasting, de REB, wordt in drie stappen verhoogd. Uit
extra opbrengsten wordt vanaf 2001 jaarlijks 500 mln. uitgetrokken voor fiscale
stimulering van energiebesparing door burgers en bedrijven. Een nadere uitwerking
daarvan vindt plaats in genoemd actieplan over energiebesparing. Verder is
van belang dat vrijstelling en teruggave van de REB voor duurzame energie
wordt verhoogd. Daarmee wordt het prijsverschil kleiner en krijgen de producenten
een wat hogere vergoeding, waardoor groene stroom aantrekkelijker wordt. De
komende vier jaar is er 80 mln. extra voor duurzame energie. Inmiddels hebben
wij het startsein gegeven voor een twee jaar durende voorlichtingscampagne.
Dat alles is gericht op het realiseren van de doelstelling van 3% duurzame
energie in het jaar 2000, die de heer Van den Berg noemde. Hij deed het voorkomen
alsof dit geen substantieel resultaat is. Ik moet die indruk wegnemen. Iedereen
is ervan overtuigd dat de doelstelling van 10% duurzame energie in het jaar
2020 buiten gewoon ambitieus is. Ook de milieubeweging erkent dit. Wij zullen
er heel hard aan moeten trekken om die doelstelling te halen. Het kabinet
heeft ook nog een bedrag van 60 mln. vrijgemaakt voor stimulering van technologische
doorbraken die een positief effect hebben op milieu en economie.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik veronderstel dat de minister haar mening ten aanzien van het energietarief
voor grootverbruikers niet zal wijzigen.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik ga ervan uit dat de energiebelasting in Europees verband wordt ingevoerd.De heer Rabbae (GroenLinks):Wij hebben het CPB gevraagd om ons informatie te verschaffen over de positie
van Nederland op dit terrein. Wij hebben te horen gekregen dat de desbetreffende
gegevens verouderd zijn. Is de minister bereid om het CPB te vragen twee varianten
door te rekenen? In eerste plaats gaat het om een nationale variant waarin
de gevolgen van de REB voor het midden- en kleinbedrijf en grote bedrijven
worden berekend. In de tweede plaats zijn wij benieuwd naar de consequenties
van invoering van de REB voor de positie van Nederland in de EU.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat is heel interessant, maar ik houd mij aan de afspraak dat de REB wordt
ingevoerd als er een Europese heffing wordt overeengekomen. Overigens is de
grens voor de betaling van de regulerende energiebelasting in het kader van
het regeerakkoord verhoogd. Het is niet nodig om te weten wat het huidige
verschil tussen bedrijven is. Cruciaal is dat de concurrentiepositie verandert
op het moment dat tot eenzijdige invoering wordt besloten. Wij weten allemaal
dat dit behoorlijk wat risico's met zich brengt. Ik ben bereid om veel te
laten onderzoeken, maar ik ben niet bereid om het beleid te veranderen als
daarover al een afspraak is gemaakt.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat verwacht ik ook niet. Uit de nieuwe gegevens zal echter blijken dat
Nederland voor grootverbruikers een gunstig prijsniveau heeft ten opzichte
van de omringende landen. Ook het CPB beschikt...De voorzitter:Dit is ongetwijfeld een zeer belangrijk punt, wellicht wel zo belangrijk
dat u hier in tweede termijn op moet terugkomen.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik heb dit punt ingebracht in eerste termijn en ik probeer hier nu een
reactie op te krijgen.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik heb overigens begrepen dat staatssecretaris Vermeend de Kamer al een
brief over dit onderwerp heeft toegezegd.De heer Rabbae (GroenLinks):Die brief wacht ik dan af.Minister Jorritsma-Lebbink:Voorzitter! De voorwaarden moeten zo goed mogelijk zijn, maar de markt
moet er ook gebruik van maken. Zowel de markt als de overheid moet geprikkeld
blijven om optimaal te presteren. Alleen dan kan er sprake zijn van een sterke,
dynamische economie die kansen biedt voor ondernemers en starters. Concurrentie
is een middel om te prikkelen. Waar mogelijk en verantwoord zal ik een goede
marktwerking verder stimuleren.Volgend jaar wordt de nieuwe Elektriciteitswet volledig ingevoerd. De
voorstellen inzake de nieuwe Gaswet zullen naar verwachting eind deze maand
voor advies naar de Raad van State worden gezonden. Ik hoop dit wetsvoorstel
volgend voorjaar bij de Kamer te kunnen indienen. Ik voldoe niet aan het verzoek
van de mevrouw Van Zuijlen om eerst een aparte notitie terzake uit te brengen.
Ik heb een en ander met de voorzitter van de vaste commissie voor Economische
Zaken besproken toen hij kennis kwam maken op het departement. Als ik eerst
een notitie moet opstellen, die naar de Kamer sturen en vervolgens bespreken,
kom ik in tijdnood. Ik aanvaard het terecht door mevrouw Van Zuijlen genoemde
bezwaar dat er nu meer en indringender discussie tijdens de behandeling van
de Gaswet nodig is. Wellicht leidt een en ander ook tot meer amendementen.
Ik kan echter niet anders, omdat de wet op 1 januari 2000 moet zijn ingevoerd.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Ingrijpende amendering leidt pas echt tot vertraging.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat lijkt mij niet. Ik ben het niet gewend dat een wet wordt vertraagd
omdat er flink wordt geamendeerd. Ik hoop dat dit niet nodig zal zijn. Ik
probeer natuurlijk een goed wetsvoorstel te maken. Laten wij daar maar van
uitgaan. Het probleem is dat de richtlijn pas op 22 juni 1998 is vastgesteld.
Ik heb dus echt geen tijd meer gehad om nog een voorbereidende notitie te
maken, opdat wij daarover konden praten voordat de wet wordt voorgelegd. Als
wij normaal hadden gefunctioneerd en geen verkiezingen hadden gehad, had het
misschien wel gekund. Er is onmiddellijk begonnen met het schrijven van de
wet omdat wij ons geen vertraging meer kunnen permitteren.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Ik neem aan dat de minister het wel met mij eens is. Ik verwijs bijvoorbeeld
naar onze samenwerking bij de liberalisering van de Telecommu- nicatiewet.
Aan de hand van een hoofdlijnennotitie kun je elkaar committeren
aan een verhaal. Dat zou veel beter zijn geweest.Minister Jorritsma-Lebbink:Ja, het zou mooier geweest zijn. Dit is wel veel minder ingewikkeld. Het
is zelfs veel minder ingewikkeld dan de Elektriciteitswet, omdat men hierbij
zo mogelijk nog meer gebonden is aan het net dan bij elektriciteit. Het kan
leiden tot een pittige discussie. Dat kan ik niet ontkennen, maar ik kan gewoon
niet anders omdat ik de tijd niet kan missen.Voorzitter! Dan kom ik op de herstructurering van de elektriciteitssector.
Ik wil daar een paar dingen over zeggen. Het is bekend dat na het niet doorgaan
van het GPB een overleg op gang is gekomen tussen de elektriciteitsproductiebedrijven
en de SEP enerzijds en Economische Zaken anderzijds over de afwikkeling van
de niet-marktconforme kosten, de NMC, oftewel gewoon de bakstenen, in de productiesector.
Mijn voorganger Wijers had in het GPB-kader een toezegging gedaan voor de
afdekking van de verliezen van de stadsverwarming en Demkolec, te weten circa
2,1 mld. contant in 2001. In zijn laatste overleg met deze Kamer heeft hij
geïndiceerd dat er weer te praten viel over een bijdrage van EZ die past
in een totale oplossing van de afwikkeling van de verplichtingen die in het
kader van de OVS zijn aangegaan.In de afgelopen maanden en weken is door beide partijen heel hard gewerkt
aan het op tafel krijgen van de juiste informatie en het analyseren daarvan
en er is stevig onderhandeld over een passende oplossing. Ik meen dat degenen
die daarover gisteren hebben gesproken, daar behartigenswaardige woorden over
hebben gezegd. Het waren echt stevige rondes, waarbij de productiebedrijven
almaar groter wordende claims op tafel legden, oplopend tot zeer ver boven
de 10 mld. Ik kan de Kamer thans berichten – ik zeg dat nog met voorzichtigheid –
dat het ernaar uitziet dat wij overeenstemming hebben bereikt. Ik kan het
pas zeker zeggen als ik ook de handtekeningen heb gezien, maar ik meen dat
wij een overeenstemming hebben bereikt over een totaalpakket, waarbij het
probleem met de bakstenen is opgelost, de positie van de SEP is geregeld en
een ordelijke afwikkeling van de OVS kan plaatsvinden.Laat ik de contouren van die overeenstemming schetsen. In het scenario
zoals dat voorlag ten tijde van het GPB met als uitgangspunt 7 cent per kWh
voor een basislast, zal de overheid via een heffing op het net de onrendabele
kosten van de productiebedrijven wegnemen voor het Demkolecproject, de stadsver-
warmingsprojecten. De kabelverbinding met Noorwegen zal worden aangelegd door
de Landelijk netbeheerder conform de nieuwe wet en ter beschikking worden
gesteld voor de import van waterkrachten uit Noorwegen. Ik ben met de productiebedrijven
overeengekomen dat zij daartegenover 50% plus één aandeel van
het Landelijk hoogspanningsnet overdragen aan de Staat. Dat betekent dus dat
de Staat daar controle over krijgt. Daarnaast is er een regeling getroffen
voor het geval de liberalisatie op de elektriciteitsmarkt leidt tot lagere
prijzen dan hiervoor genoemd. Dat wordt door de bedrijven als een heel serieuze
mogelijkheid naar voren gebracht. Mocht die situatie zich voordoen, dan zijn
de bedrijven navenant minder in staat om bij te dragen in de onrendabele verplichtingen
van de SEP. Dat geldt voor de stroom- en de brandstofimportcontracten. In
dat geval ben ik in een geleidelijk toenemende mate bereid om in de dan ook
grotere onrendabele kosten van de importcontracten te participeren. Ik zeg
telkens 'ik', maar de Kamer weet in welke vorm dat is.Het is moeilijk aan te geven of en in welke mate zich dat zal voordoen
en dus ook welke bedragen hiermee gemoeid zijn. Daar is overigens ook bedrijfsvertrouwelijke
informatie mee gemoeid, temeer omdat wij zeker niet willen uitsluiten dat
nog heronderhandeld kan gaan worden. Het is misschien relevanter om het als
volgt te stellen. Als de prijs voor de verbruikers als gevolg van de marktwerking
daalt, zal hooguit een deel – naar schatting tussen een kwart en eenderde,
maar dat zijn wij nog aan het berekenen – worden teruggehaald in de
vorm van een opslag op het nettarief. Voor de afnemer betekent dit dat het
grootste gedeelte van het voordeel behouden blijft. Het zal echter iets minder
zijn.Wij hebben over dit pakket, zoals gezegd, zo goed als overeenstemming
bereikt. Daarbij moet ik een aantal voorbehouden maken. De ministerraad moet
er goedkeuring aan verlenen. Ik doe een poging om een en ander eind deze week
in de ministerraad te brengen. Het parlement moet er goedkeuring aan verlenen.
Uiteindelijk moet ook – misschien is dat het belangrijkste – Brussel
er goedkeuring aan verlenen. Ik zal de Kamer per brief informeren als de zaak
daadwerkelijk rond is en ook in de ministerraad is behandeld.De aanmelding in Brussel geschiedt per ommegaande. Het moet daar voor
17 oktober zijn en moet gezien worden als een aanvulling op de al eerder gedane
aanmelding van februari 1998. Heel recent is bij brief van 12 oktober door
de distributiebedrijven een forse claim op tafel gelegd ter dekking van niet-marktconforme
kosten in de sector. Zij sommeerden ons om deze opgave in Brussel aan te melden.
Ik zeg de Kamer dat ik niet van plan ben om dat te doen en wel om de volgende
redenen.Tijdens het gehele traject van de wetsbehandeling is mijn departement
nooit ter ore gekomen dat er sprake was van niet-marktconforme kosten bij
de distributiebedrijven. Nooit is mij een individuele claim vóór
12 oktober gemeld. De aanmelding in Brussel, waarvoor de termijn op 17 oktober
sluit, is geen eerste aanmelding, maar een mogelijkheid om een eerdere aanmelding,
namelijk die van februari 1998, aan te vullen. De termijn van februari was
aangekondigd in de richtlijn van 1996. Dat gaat op voor de productiesector
en niet voor de distributiesector. In dat geval zou er sprake zijn van een
volledig nieuwe aanmelding. Last but not least, wil ik niet onvermeld laten
dat het overgangsregime ex artikel 24 van de richtlijn geldt om de gevolgen
van de liberalisering op te vangen. Juist bij de distributiebedrijven is niet
gekozen voor een directe marktwerking, maar voor een overgang, een geleidelijk
proces van liberalisering zoals ook in de wet is opgenomen. Het proces van
vrijmaking van de afnemers loopt tot het jaar 2007 en is als zodanig een overgangsregime.
Het komt mij voor dat zij daarmee de mogelijkheid geboden krijgen om, in tegenstelling
tot de productiebedrijven, de gevolgen van een geleidelijke liberalisering
op te vangen.Met de Elektriciteits- en Gaswet zal de levering van elektriciteit en
gas geleidelijk, over een periode tot het jaar 2007, vrij worden gemaakt.
Dat wil zeggen dat afnemers in stapjes hun eigen leveranciers
kunnen gaan kiezen. Dat zal grote gevolgen hebben voor de organisatie van
de energievoorziening en ook voor de eindverbruiker. Zo zullen er nieuwe prijs-productcombinaties
ontstaan. In dit geval betekent meer marktwerking niet dat de rol van de overheid
verdwijnt. De overheid treedt op als marktmeester en als regisseur. Zij stelt
de publieke taak vast, bepaalt de voorwaarden waarbinnen die taak moet worden
uitgevoerd en schept mogelijkheden voor de meest efficiënte taakuitvoering.Goede marktwerking betekent ook dat de overheid belastende regelgeving
en concurrentiebelemmerende regelgeving kritisch moet bezien. Ik bereid, zoals
de Kamer weet, samen met collega's de nieuwe tranche van MDW-projecten voor.
Wij doen dat op een nieuwe manier, omdat wij geleerd hebben van de vorige
tranche. De Kamer heeft daarover een brief ontvangen. Een van de elementen
van de nieuwe aanpak is de manier waarop de nieuwe onderwerpen worden gekozen.
Het kabinet wil er wat meer tijd voor nemen en de onderwerpen afstemmen op
de problemen die burgers en bedrijfsleven met regelgeving hebben. Het gaat
hier dus ook om de consumenten. Mevrouw Van Zuijlen refereerde daaraan. Wij
doen dat in de oriëntatiefase. De eerste fase houdt dus ook in het luisteren
naar burgers, bedrijven en anderen in de maatschappij.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik zeg de minister dank voor deze berichtgeving, en dat nog wel bij haar
eerste begrotingsbehandeling! Met name de bakstenen waren een belangrijk element
en veroorzaakten problemen. Bij velen is deze steen op de maag nu weg. Wij
zijn dan ook zeer geïnteresseerd in de volgorde van een en ander. De
minister moet het melden in Brussel. Wanneer wordt de Kamer echter bericht
over de oplossing van het probleem van de bakstenen? Daarin zit immers ook
een element waarover wij moeten discussiëren.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik probeer om de conceptbrief aan de Kamer vrijdag in het kabinet aan
de orde te brengen. Het moet uitgewerkt worden. Ik hoop dat het lukt en dat
het kabinet bereid is om de gebruikelijke termijnen die wij hanteren bij dit
soort zaken aan de kant te schuiven. Ik neem aan dat dit kan. De brief kan
in de loop van de vrijdag naar de Kamer worden gestuurd. De Kamer heeft de
informatie dan aan het begin van de volgende week.De heer Van Walsem (D66):Ik weet niet of ik het helemaal goed heb begrepen, maar er is gezegd dat
wanneer de marktprijs voor elektriciteit behoorlijk daalt, dit gecompenseerd
kan worden. Betekent dit dat het toch een soort openeinderegeling is?Minister Jorritsma-Lebbink:Nee, er wordt een vaste prijsformule afgesproken bij bepaalde prijsniveaus.
Het is geen openeinderegeling. Verder gaat het alleen om de niet-marktconforme
contracten.Het tweede element van de nieuwe MDW-aanpak is een grotere transparantie
in de adviesfase. Het derde is een betere voortgangsbewaking in de implementatiefase.
Ik verwacht dat wanneer de MDW-onderwerpen primair zijn afgestemd op het voor
ondernemer en burger te behalen voordeel, dit ook een gunstige invloed op
de voortgang van het MDW-proces in de adviesfase en de implementatiefase zal
hebben. Daarnaast zullen de implementatieplannen die de Kamer zullen worden
toegezonden, zo worden opgesteld dat het ook beter mogelijk wordt om de voortgang
te bewaken. Ten slotte wordt per onderwerp een interdepartementale taskforce
samengesteld die het kabinet over de voortgang informeert en opdoemende problemen
tijdig signaleert. Ik verwacht dat ook dit zal bijdragen aan een snellere
implementatie.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Betekent dit ook dat in de implementatiefase het ministerie van Economische
Zaken betrokken blijft bij de projecten, dus anders dan nu?Minister Jorritsma-Lebbink:Ja. Overigens zou ook de vaste commissie voor Economische Zaken uit deze
Kamer eens kunnen bezien hoe wat meer betrokkenheid naar de andere vakcommissies
georganiseerd kan worden.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Wanneer u medeondertekent of liefst als eerste ondertekent, is dat zo
te regelen.Minister Jorritsma-Lebbink:Nu, als eerste tekenen zal niet mogelijk zijn, want het gaat veelal om
sectorale wetgeving. Ik ben misschien onbescheiden, maar het zou wel bijzonder
onbescheiden zijn als ik aan collega's zou vragen of ik sectorale wetgeving
zou mogen meeondertekenen. Maar goed, wij zullen nagaan hoe wij dat kunnen
versterken op het punt van de handtekeningen.Op dit moment analyseren wij de voortgang van de MDW-1-projecten en gaan
wij na waar versnelling mogelijk is. De Tweede Kamer zal nog in oktober een
nieuw voortgangsoverzicht ontvangen van deze projecten. Ik zal in ieder geval
zorgen dat de vaste commissie voor Economische Zaken als eerste de beschikking
krijgt over dit voortgangsoverzicht.Op verzoek van mevrouw Van Zuijlen ben ik in mijn schriftelijke beantwoording
al specifiek ingegaan op de voortgang die bij verschillende onderwerpen is
geboekt. Op het gebied van het hoger onderwijs is de wijziging van de Wet
hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek doorgevoerd. Dat betreft in
het bijzonder de verbreding van het opleidingenaanbod, waardoor het aantal
opleidingen is verminderd en de transparantie is vergroot.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Bij het certificeren van competenties is aangegeven dat eerst zal worden
gekeken hoe het in het buitenland gaat. Ik roep dan toch in herinnering dat
ik verleden jaar precies dezelfde vraag heb gesteld en dat de heer Wijers
daar toen enthousiast op heeft gereageerd. Wat is er dan in dat jaar gebeurd?
Certificeren van competenties is uiteraard een zeer interessante mogelijkheid
om ook mensen die niet in het reguliere onderwijs meekomen een kans te geven.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik wil hier graag nog eens over nadenken, want ook mij lijkt het een interessante
gedachte. Het zou raar zijn als er, nu de heer Wijers hier kennelijk vorig
jaar enthousiast over was, iets zou zijn blijven steken. Ik ga dat nog na. De administratieve lasten vormen een belangrijk aspect van deregulering.
Mevrouw Voûte heeft de motie over 25% reductie aangehaald en ook de
heer Van Walsem wees op het belang van een voortvarende aanpak van de vermindering
van de administratievelastendruk. Het gaat erom werkelijk de problemen bij
de bron aan te pakken en niet alleen de symptomen te bestrijden met reparatiemaatregelen.
Het lastige is dat het faciliëren van de eerste werknemer, zoals in de
aangenomen motie is gevraagd, en ook het idee daarover van de heer Van den
Berg toch echt onder de reparatiemaatregelen vallen. Uit onderzoek hebben
wij opgemaakt dat het probleem niet zit bij het geld, maar bij de regels.
Ik pak dan ook liever de kant van de administratieve lasten bij het aannemen
van de eerste werknemer aan, dan dat ik ga werken aan een andere regeling.
In de departementale jaarverslagen zullen wij aandacht aan die zaak besteden.
Bovendien hebben wij nog de bedrijfseffectentoets voor de voorgenomen regelgeving.Voorzitter! Ik kom tot de concurrentie. Concurrentie is heel belangrijk
en de overheid heeft ervoor te zorgen dat concurrentie gezond is. De Mededingingswet
bevat heel duidelijke spelregels. Ik noemde ze al: geen kartels, geen misbruik
van machtsposities en controle op fusies. De Mededingingswet is een algemene
wet en de spelregels moeten maximale werking hebben. Ik heb een jasje aan
van Ulla Popken uit Tilburg, ik heb schoenen aan van Van Dalen, ik heb kousen
en een rok aan van de Bijenkorf, terwijl mijn truitje en mijn lingerie van
een kleine zelfstandige winkel in Sneek komen. Ik heb dan ook het gevoel dat
het er met de concurrentie in die wereld nog niet zo slecht voor staat. Overigens
zeg ik tegen de heer Leers: ook op basis van de huidige wet kan, nadat de
NMA een uitspraak heeft gedaan over een toegestane fusie, de minister niet
ingrijpen. De minister kan niet zelfstandig een fusie verbieden. De minister
kan op basis van de huidige wet wel zeggen, nadat een fusie is verboden, dat
fuseren kan. Overigens is het de intentie om, als de NMA een ZBO wordt, nog
steeds die bevoegdheid aan de minister te laten. Dit is trouwens de praktijk
in alle andere landen waarin de kartelautoriteit buiten de overheid is gesteld.De heer Leers (CDA):Ik ben content dat de minister een kijkje heeft gegund in haar garderobekast
en aangeeft waar zij haar garderobe vandaan heeft. Ik had altijd de indruk
dat zij zich door Mart Visser liet kleden. Zij mag dit als een compliment
beschouwen.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat kan ik mij niet elke dag permitteren.De heer Leers (CDA):Is er in Sneek, waar u al uw mooie kleren koopt, sprake van pluriformiteit
voor wat betreft de winkels? Bepaalt het grootwinkelbedrijf niet in toenemende
mate hoe winkelcentra zich verder kunnen ontwikkelen? Dat is de kern van de
zaak die aan de orde is. Niet alleen over de consumentenmarkt heb ik zorgen,
maar ook over de winkelmarkt.Minister Jorritsma-Lebbink:Deze vragen moet u niet aan mij stellen. Die moeten door degenen die bezwaar
hebben tegen het toestaan van dit soort fusies aan de rechter worden gesteld.
Nogmaals, de minister kan geen fusie verbieden.De heer Leers (CDA):U hebt een aanwijzingsbevoegdheid.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik zou natuurlijk iets kunnen doen aan de criteria in de wet, maar ik
heb niet de mogelijkheid om een fusie te verbieden die door de NMA is toegestaan.
De rechter moet dat doen.De heer Leers (CDA):Misschien zit ik ernaast. Ik wil dat dan graag toegeven, maar ik heb begrepen
dat in artikel 4 van de Mededingingswet twee mogelijkheden vermeld staan voor
de minister om een aanwijzing te geven. Dat betreft een algemene aanwijzing
en dan is er sprake van zeer algemene criteria. Er is echter ook een zeer
specifieke, op individuele gevallen gerichte aanwijzing.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat klopt.De heer Leers (CDA):Daar kunt u dan toch gebruik van maken?Minister Jorritsma-Lebbink:Ja, maar niet om iets te verbieden. Er is nu een normale procesgang. De
NMA heeft een uitspraak gedaan over deze zaak en vervolgens zal de rechter
beoordelen of de criteria die in de wet staan, door de NMA op de juiste wijze
zijn gehanteerd. Het gaat daarbij om het beoordelen van de marktmacht.De heer Leers (CDA):Als de NMA zegt dat een bepaalde fusie mogelijk is, vind ik dat u moet
kunnen zeggen dat de NMA ernaast zit en dat het mogelijk moet zijn om die
fusie niet door te zetten. Waarom kunt u dat niet?Minister Jorritsma-Lebbink:Ik kan geen fusie verbieden. Ik moet er ook niet aan denken. Er kunnen
grote schadeclaims bij de overheid worden ingediend als wij de NMA haar werk
laten doen en vervolgens iets verbieden waarover de NMA op basis van de inhoud
een besluit heeft genomen. Wel kan de organisatie die er bezwaar tegen heeft
naar de rechter gaan met de vraag of de beoordeling juist is.De heer Leers (CDA):De minister is heel stellig. Ik neem van haar aan dat het niet kan. Dat
is dan toch een reden waarom het zinvol kan zijn om de evaluatie betreffende
de NMA voort te zetten en niet meteen al te besluiten om over te gaan tot
een ZBO? Juist op grond van dat soort zaken moeten wij de werking van de NMA
in de praktijk toetsen, ook gelet op het grote aantal verschillen in de gevallen
waarin de NMA geopereerd heeft.Minister Jorritsma-Lebbink:Mijn vrolijkheid werd juist veroorzaakt door het feit dat ik vind dat
de NMA zich sinds 1 januari buitengewoon sterk heeft ontwikkeld. Zij doet
belangrijke uitspraken. Het is ook werkelijk de autoriteit die ons voor ogen
stond. De NMA zorgt voor een stevig, maar onafhankelijk mededingingstoezicht.
Ik zit echter met één probleem: ik heb met de NMA de afspraak
gemaakt dat zij nu in feite al opereert zoals zij zou functioneren onder een
ZBO. Het gaat heel goed. Ik ben absoluut niet van plan om in individuele gevallen
in te grijpen. Dat ben ik gewoon niet van plan. Dan is er voor mij geen reden
meer om te zeggen: laat het maar bij een bezit en maak er geen ZBO van. Met
name vanwege de psychologische kant vind ik het heel belangrijk
dat de afstand tussen mij en de NMA wat groter wordt. Dan is het voor iedereen
helder wat de positie is. Daarom wil ik er versneld een ZBO van maken. Het
gaat dus niet om het feit dat er veel verandert. De feitelijke situatie zal
nu al zijn dat ik niet ingrijp. Evenals mijn voorganger aan het einde van
zijn periode constateer ik nu al dat het managerial zodanig op orde is gekomen –
daar zat namelijk nog de eerste zorg – dat men goede uitspraken kan
doen. Er is dus geen ingrijpen van het ministerie nodig.Wel is het zo dat de evaluatie van de inhoud van de wet moet doorgaan.
Ik ben een sterk voorstander van het verder evalueren van de wet. Wij moeten
ervoor zorgen dat straks, op enig moment, wordt bekeken of de criteria die
wij in de wet hebben geformuleerd, even handzaam zijn. Dat staat op zichzelf
echter los van het op afstand zetten.De heer Rabbae (GroenLinks):De minister is voorstander van een onafhankelijke NMA. Dat onderschrijf
ik. De voorzitter van de NMA heeft onlangs wel verklaard dat er kennelijk
sprake is van veel geheime kartels. Stel dat de NMA er niet achter komt, maar
dat de ECD toevallig wel in aanraking komt met een soortgelijke constructie.
Gaat de minister dan zover dat zij zegt dat de informatie dan niet aan de
NMA mag worden gegeven?Minister Jorritsma-Lebbink:Natuurlijk niet. Ik ga er zelfs van uit dat de ECD zoiets op eigen initiatief
aan de NMA meldt. Als de ECD het aan mij zou melden, zou ik dat weer direct
aan de NMA melden. Het creëren van afstand in de beslissingsbevoegdheid
wil nog niet zeggen dat er niet alles aan moet worden gedaan dat de NMA alle
informatie krijgt die zij nodig heeft.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Voorzitter! Als de minister hier een echt ZBO in het leven roept, is zij
dan van plan om daarin alle modaliteiten en bevoegdheden die nu in de wet
staan, over te brengen? Er zouden namelijk verschillen kunnen ontstaan.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik streef naar een zo simpel mogelijke wetswijziging. Op dit moment gaat
het mij eigenlijk alleen om de individuele aanwijzing. Ik heb het gevoel dat
bij sommige onderdelen van het bedrijfsleven het misverstand bestaat dat het
heel eenvoudig is om de minister in te laten grijpen. Bovendien gaat de publieke
discussie altijd net over onderdelen waarin de minister ook bij een ZBO niet
de bevoegdheid kwijtraakt, namelijk de gevallen waarin de minister besluit
dat de beslissingsbevoegdheid over een fusie niet bij de NMA blijft, maar
aan de minister toekomt. Dit zou bijvoorbeeld het geval kunnen zijn aan het
eind van de rit, als ik bij een verbod van de NMA zou zeggen dat ik vind dat
een fusie toch doorgang moet vinden. Zoiets moet je dan wel motiveren, bijvoorbeeld
door middel van een beroep op het Nederlandse belang. In dergelijke gevallen
loop je overigens wel het risico dat Brussel naderhand protesteert. Hel zal
in die gevallen meestal om grote fusiezaken gaan. DG IV zal dan zeker ook
toetsen. De Brusselse autoriteiten kijken dan mee over de schouder van de
Nederlandse minister. Een dergelijke bevoegdheid moet dus bij de minister
blijven.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Juist hierover is een lange discussie gevoerd in de Kamer.De voorzitter:Ik moet hier ingrijpen. Alleen heel korte, concrete vragen die nodig zijn
voor de voorbereiding van de tweede termijn, zijn nu nog toegestaan, anders
moet ik eerst gaan schorsen.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik kan het nu echt in enkele minuten doen, voorzitter.Er is gezegd dat de toezichthouders nog in de kinderschoenen staan. Dat
klopt. Ik wil er juist volwassen en volgroeide toezichthouders van maken.
Een woud van toezichthouders en versnippering, waarover ook mevrouw Voûte
sprak, moeten wij echt voorkomen. Gefragmenteerd toezicht op markten leidt
tot rechtsongelijkheid en tot forumshopping. Wij moeten dus een heldere lijn
kiezen en deze echt toepassen. Zie het rapport van Visser. Wij moeten dus
zeer terughoudend zijn met specifieke mededingingsregels en zoveel mogelijk
gebruik maken van de algemene mededingingsregels. Specifieke regels horen
in principe tijdelijk te zijn. Dit is logisch, want naarmate een sector meer
een gewone markt wordt, moeten daarvoor de gewone mededingingsregels gelden.
Ik wil dus een wildgroei van toezichthouders naast de NMA voorkomen. Laat
de NMA zoveel mogelijk toezicht houden. De NMA gaat bijvoorbeeld ook toezicht
houden op de gasmarkt en wij maken binnen de NMA een kamer voor de elektriciteit.Door van de NMA een ZBO te maken, verbeteren wij mijns inziens de voorwaarden
om zoveel mogelijk toezicht bij de NMA onder te brengen. De verhouding tussen
de NMA en andere toezichthouders moet duidelijk zijn, waarbij wij moeten zorgen
voor consistentie. De NMA is de autoriteit die de algemene mededingingslijn
bepaalt. Dus in gevallen van overlap met een specifieke toezichthouder moet
de laatste de instemming van de NMA hebben. Overigens heeft de minister van
Verkeer en Waterstaat een wetsvoorstel in voorbereiding om overeenstemmingsvereisten
in de Telecommunicatiewet vast te leggen.Het onderbrengen van de OPTA bij de NMA is nu niet aan de orde. Wij zullen
bezien op welk moment dit wel aan de orde kan zijn, maar ik wil niet alles
door elkaar halen en proberen eerst het ene te doen en daarna het andere.
Wellicht kan het bij de evaluatie in 2001 gebeuren.Een belangrijk onderdeel van gezonde concurrentie vormt ook het voorkomen
van oneerlijke concurrentie door de overheid. Ik heb in het begin al gezegd
dat ik met dank aan mijn huidige college Cohen en niet zijn broer lex-Cohen,
zoals sommigen denken, werk aan een wetsvoorstel om oneerlijke concurrentie
door de overheid ten opzichte van het bedrijfsleven aan te pakken. Dat is
geen gemakkelijk wetsvoorstel en er zal nog veel over gediscussieerd worden.
Ik kom er in de loop van het volgende jaar graag bij de Kamer op terug.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Ik ben enigszins in verwarring. Toen ik vroeg of u klaar was met uw antwoord
over de marktwerking en u zei van niet, ging ik ervan uit dat u nog inhoudelijk
op twee van mijn hoofdpunten zou ingaan. Deze zijn weliswaar schriftelijk
beantwoord, maar ik had het ook prettig gevonden als wij erover hadden kunnen
debatteren.De voorzitter:Dat het schriftelijk beantwoord is, betekent niet dat u niet
in tweede termijn erop kunt terugkomen.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Dan moet ik wel meteen een motie aankondigen.De voorzitter:Wat is het nut van schriftelijke beantwoording als de minister alles ook
mondeling moet behandelen?Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Als ik niet tevreden ben over de schriftelijke beantwoording, moeten wij
dat nu kunnen uitpraten.De voorzitter:Nee. U kunt dat in tweede termijn doen.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Dan word ik ertoe gedwongen een motie in te dienen.De voorzitter:Daar ga ik verder niet over.De heer Bos (PvdA):Kan de minister misschien nog zeggen of de staatssecretaris op het FES
zal ingaan, of wordt dit in eerste termijn verder niet besproken?Minister Jorritsma-Lebbink:Ik meen dat alle vragen over het FES schriftelijk beantwoord zijn, omdat
zij nogal technisch zijn. Of heb ik het mis?De voorzitter:Mijnheer Bos, voor u geldt hetzelfde als voor mevrouw Van Zuijlen. Ik
wil er geen ordedebat over houden wat u niet bevredigend vindt in de beantwoording
door de minister. U kunt er in tweede termijn rustig op terugkomen.Ik vind het wat jammer dat de staatssecretaris niet meer voor de avondpauze
aan het woord kan komen, maar hij heeft er, neem ik aan, begrip voor dat hij
na de avondpauze en nadat wij het wetsvoorstel over Lockerbie behandeld hebben,
aan de beurt komt.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 19.41 uur tot 21.10 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-816-840.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl