Hoofdlijnendebat inzake de brief houdende het kabinetsstandpunt over het rapport van de staatscommissie Dualisme en lokale democratie (commissie-Elzinga) (26800 VII, nr. 42)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 6119-6159

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

08-09-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 94, pagina 6119-6159

29-08-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26800-VIIToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (dinsdag 29 augustus 2000)Pagina 6113-6115
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 29 augustus 2000)Pagina 6159-6168
Hoofdlijnendebat inzake de brief houdende het kabinetsstandpunt over het rapport van de staatscommissie Dualisme en lokale democratie (commissie-Elzinga) (26800 VII, nr. 42)Pagina 6119-6159
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 29 augustus 2000)Pagina 6117-6119
Vragen van het lid Harrewijn aan staatssecretaris Hoogervorst (SZW) over onterechte WAO-uitkeringen (mondelinge vragenuur)Pagina 6115-6117

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 219 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het hoofdlijnendebat inzake de brief houdende
het kabinetsstandpunt over het rapport van de staatscommissie Dualisme en
lokale democratie (commissie-Elzinga) (26800 VII, nr. 42).De heer De Cloe (PvdA):Voorzitter! De PvdA-fractie heeft met grote waardering kennisgenomen van
het rapport van de staatscommissie-Elzinga. Het is een gedegen studie over
het belang en de werking van de lokale democratie. Is de staatscommissie revolutionair?
Nee. Is zij vernieuwend, verbeterend? Ja zeker. Het kabinet onderschrijft
het overgrote deel van de aanbevelingen van de staatscommissie. De PvdA-fractie
is dan ook verheugd dat daarmee verbeteringen op lokaal bestuursniveau daadwerkelijk
in zicht lijken te komen.Vooropstelt de PvdA-fractie dat een herziening van het gemeentelijk bestuursstelsel
alleen zin heeft als gemeenten daadwerkelijk ergens over kunnen beslissen.
Een versterking van de gemeentelijke beleidsvrijheid inclusief de daarbij
 behorende financiële middelen is dan ook een noodzakelijke
randvoorwaarde.De PvdA-fractie is voorstandster van een gematigd dualistisch stelsel,
omdat dit volgens ons het best aansluit bij de vormgeving van en de verhoudingen
binnen ons binnenlands bestuur als geheel. Op hoofdlijnen, meld ik de minister
maar, kan de PvdA-fractie dan ook instemmen met de aanbevelingen van de staatscommissie
en de voorstellen van het kabinet als het gaat om de ontvlechting van de bestuursbevoegdheden,
de posities van de raad en het college en het kunnen aantrekken van wethouders
van buiten de raad. In dit hoofdlijnendebat beperk ik mij tot vier onderwerpen
die voor de PvdA-fractie van belang zijn. Dat zijn de invulling van de vernieuwingsimpuls,
de positie van de gemeenteraad en het individuele raadslid, de combinatie
van verkiezingen en de aanstellingswijze van de burgemeester.Ik begin met de vernieuwingsimpuls. Verandering van structuur is belangrijk,
maar zeker niet doorslaggevend. Van eminent belang achten wij eveneens de
vernieuwing van de lokale politieke cultuur en werkwijze. Want de noodzakelijke
cultuuromslag kost een veelvoud van de tijd en inzet die nodig is voor structurele
veranderingen. De voorgestelde vernieuwingsimpuls juichen wij dan ook van
harte toe. Deze impuls moet onzes inziens toegespitst worden op de positie
en de rol van de twee hoofdrolspelers in deze stelselherzieningen, de gemeenteraad
en de burger. Dat de gemeenteraad ook in het nieuwe bestuursbestel eindverantwoordelijk
blijft en daarvoor nieuwe instrumenten ter beschikking krijgt, onderschrijven
wij ten zeerste, maar het is niet voldoende. Uiteindelijk gaat het erom dat
de raad in de praktijk op een zodanige wijze kan functioneren dat hij zijn
taak en verantwoordelijkheden ten opzichte van het college en de burgers daadwerkelijk
kan uitoefenen en waarmaken. De vernieuwingsimpuls zal voor de invulling van
de relatie tussen raad en college in de praktijk concrete en vernieuwende
methoden moeten aanreiken. Om de spiraal van een lage verkiezingsopkomst en
een eenzijdige samenstelling van de gemeenteraden te doorbreken, zal de vernieuwingsimpuls
tevens vormen van burgerparticipatie moeten uitwerken die uitdagen tot het
onderhouden en vernieuwen van ons representatieve stelsel. Het niet-verplichte
burgerinitiatief dat de minister onlangs heeft gelanceerd, is daarvan een
goed voorbeeld.Het plan van aanpak voor de invulling van de vernieuwingsimpuls ziet er
veelbelovend uit. Wij geven de minister in overweging om alle daarin voorgestelde
instrumenten te bundelen tot een integraal en overzichtelijk "startpakket
dualisering lokaal bestuur", zodat elke gemeente, maar zeker ook ieder raadslid,
de aangeboden instrumenten kent en ze op ieder gewenst moment kan raadplegen.
Een goed initiatief vindt de PvdA het project om met een tiental duale proefgemeenten
aan de slag te gaan. Is er voldoende belangstelling? Zal het lukken om in
oktober met voldoende gemeenten te starten? De PvdA-fractie ondersteunt nadrukkelijk
het verzoek van acht Parkstad Limburggemeenten om als groep mee te mogen doen
aan het project duale gemeenten. Is de minister bereid dit Limburgse verzoek
te honoreren?In het voorgestelde duale stelsel zullen zoveel mogelijk bestuurlijke
bevoegdheden rechtstreeks worden toebedeeld aan het college. Wij onderstrepen
nogmaals dat ook in de nieuwe situatie de eindverantwoordelijkheid van de
gemeenteraad daadwerkelijk overeind dient te blijven. Als direct gekozen volksvertegenwoordiging
is het laatste politieke oordeel aan de gemeenteraad. De overdracht van meer
technische, uitvoerende bevoegdheden levert onzes inziens dan ook geen problemen
op. Wij vragen de minister echter om de overdracht van de algemene bestuursbevoegdheid
pas te laten ingaan nadat alle instrumenten ter versterking van de positie
van de raad zijn geïntroduceerd. Het vormt als het ware het sluitstuk
van de dualisering.Een college dat beschikt over bestuursbevoegdheden, vergt volgens de duale
principes een even sterke tegenmacht. Om dit te bereiken stellen staatscommissie
en kabinet voor, de functies van de gemeenteraad als kaderstellend, controlerend,
vertegenwoordigend en budgetbepalend orgaan te versterken. De PvdA-fractie
stemt op hoofdlijnen in met de betreffende voorstellen en stelt de volgende
aanvullingen daarop voor. In lijn met het voorstel van de staatscommissie
is de PvdA-fractie met betrekking tot de controlerende bevoegdheid voorstandster
van instelling van een lokale rekenkamer. Dit echter op facultatieve basis
en niet met een direct verplichtend karakter. Net zoals het voor de raad mogelijk
zou worden een eigen griffier aan te stellen, zonder dat direct te verplichten.
Met het kabinet wijzen wij tussentijdse ontbinding van de gemeenteraad door
het college af. Dit verhoudt zich niet tot de eindverantwoordelijkheid van
de raad. Wel pleit de PvdA-fractie ervoor de raad een recht tot zelfontbinding
te geven. Bij zeer grote bestuurlijke moeilijkheden acht de PvdA-fractie het
van belang dat kiezers kunnen worden geraadpleegd door middel van het houden
van tussentijdse verkiezingen.Gezien de vier onderscheiden kernfuncties van de gemeenteraad acht de
PvdA-fractie een verdere ondersteuning van de raad en van de raadsfracties,
alsook van het individuele raadslid, noodzakelijk. Naast de rechten die het
kabinet wettelijk wil vastleggen – ik noem het vragenrecht en het recht
van interpellatie – om gemeenteraden daadwerkelijk in staat te stellen
inhoud te geven aan hun eindverantwoordelijkheid, vinden wij nog een drietal
punten van belang, te weten: - het recht op fractieondersteuning
en een eigen onderzoeksbudget;- het ter beschikking stellen van meer
financiële middelen aan politieke partijen voor scholing en vorming van
gemeenteraadsleden;- betere arbeidsrechtelijke voorwaarden voor raadsleden.In zijn recente notitie geeft de minister daartoe een aantal voorzichtige
eerste aanzetten. Op een later moment komen wij hier nog over te spreken.Het kabinet heeft besloten af te zien van het aanvankelijke voornemen
om raads- en statenverkiezingen te combineren. Op grond van gemotiveerde adviezen
acht het kabinet de kans op nationalisering van de verkiezingen te groot.
De PvdA betreurt dat. Combinatie van verkiezingen kan grote betekenis hebben.
Verleden jaar in Noord-Brabant opgedane ervaring, maar ook ervaring in andere
landen in West-Europa – met name Zweden – geeft aan dat combinatie
kan bijdragen aan hogere opkomst bij verkiezingen. Nu het
kabinet toch met een ander standpunt is gekomen, doen wij het verzoek nog
eens goed over dit onderwerp na te denken. Los de aanwezige knelpunten op
en werk een voorstel voor de dag van de verkiezingen uit.Met de staatscommissie en het kabinet onderschrijft de PvdA-fractie dat
de positie en de taakstelling van de burgemeester in hoge mate bepalend zijn
voor de aanstellingswijze van de burgemeester. Naar de opvatting van de PvdA-fractie
heeft een burgemeester een bestuurlijke, procesmatige positie. Er is sprake
van een verbindende rol. Het takenpakket van de burgemeester ligt in het verlengde
daarvan. Een eigenstandige positie dus. De PvdA-fractie pleit al geruime tijd
voor een verdere democratisering van de burgemeestersaanstelling. Op basis
van de beide argumenten – eigenstandigheid en democratisering –
kiezen wij voor een door de gemeenteraad gekozen burgemeester.De staatscommissie heeft op het punt van de burgemeestersaanstelling een
warwinkel aan voorstellen op tafel gelegd. Tot aan de grondwetswijziging kiest
de PvdA-fractie voor een kroonbenoeming na een openbare, enkelvoudige aanbeveling
door de gemeenteraad. De Kroon kan slechts op zwaarwegende gronden van deze
aanbeveling afwijken. Indien dit het geval is, benoemt niet de Kroon een eigen
kandidaat, maar moet de procedure opnieuw in gang worden gezet.Het kabinet voelt niet veel voor deze optie, omdat de afwegingsmogelijkheid
van de Kroon wordt beperkt aangezien slechts één kandidaat wordt
aanbevolen. Dat is precies de bedoeling. Dan verdwijnen hopelijk het gehannes
en de koehandel rondom de burgemees- tersbenoemingen. Wij vinden dit genante
vertoningen.Het kabinet houdt ook vast aan de ingeslagen weg om de aanstellingswijze
van de burgemeester uit de Grondwet te halen, maar de behandeling van het
reeds aanhangige wetsvoorstel wordt niet voortgezet.De heer Schutte (RPF/GPV):Terecht zegt de heer De Cloe dat er een warwinkel van voorstellen en ideeën
ligt over de burgemeestersaanstelling in het rapport van de commissie. De
commissie was echter op één punt duidelijk: de aanwijzing van
de burgemeester door de raad zou de eigenstandigheid van het ambt van de burgemeester
in de kern aantasten. Waarom heeft volgens de heer De Cloe de unanieme commissie-Elzinga
op dat punt ongelijk?De heer De Cloe (PvdA):Volgens het rapport van de commissie komt een burgemeester op deze wijze
uit de gemeenteraad. Ik sluit aan bij wat de commissie-Van Thijn in 1993 heeft
voorgesteld: bij voorkeur van buiten de gemeenteraad. Hier zit een groot verschil
tussen. Het kan echter niet wettelijk geregeld worden, omdat je mensen niet
kunt verbieden te solliciteren. In het voorliggende voorstel is een wethouder
geen raadslid meer. Dat geldt dan voor een burgemeester ook. De commissie-Elzinga
gaat hierop verder niet in. Er staat alleen dat het daar wel eens heen kan
gaan, maar ik ben daar minder benauwd voor. Een ander aspect dat vaak bepleit
wordt, is dat er verschillende momenten van tijdsduur in acht genomen moeten
worden. Met andere woorden: er moet sprake zijn van ongelijke termijnen. In
bijvoorbeeld 2002 wordt een nieuwe raad gekozen en in 2006 een andere burgemeester.
Door deze elementen kan de eigenstandige positie versterkt worden en treedt
een zekere onafhankelijkheid op.De heer Schutte (RPF/GPV):De heer De Cloe brengt wat varianten aan op het concrete voorstel van
de commissie. De uitspraak is echter duidelijk: de rechtstreekse aanwijzing
van de burgemeester door de gemeenteraad staat haaks op de eigenstandigheid
van het ambt, hetgeen de commissie juist wil bevorderen. Wordt door de benadering
van de heer De Cloe deze eigenstandigheid niet minder dan de commissie-Elzinga
voorstelt?De heer De Cloe (PvdA):Neen, ik noemde juist de aspecten op grond waarvan ik meen dat dit niet
aan de orde is. Men moet verschillende termijnen nemen, waardoor de afhankelijkheid
die Elzinga schetst niet ontstaat. Tevens wijs ik op een keuze van buiten
de gemeenteraad, zoals dat nu in feite ook gebeurt. Elzinga gaat uit van de
eerste wethouder. Dit lijkt op het Belgische model, maar daar hebt u mij niet
voor horen pleiten.De heer Schutte (RPF/GPV):Maar in uw gedachtegang blijft de raad, dus de ene instantie in het duale
bestel, de burgemeester, de andere instantie, aanwijzen. Dat doet toch afbreuk
aan het idee van de eigenstandigheid?De heer De Cloe (PvdA):Nee, dat spoort met het dualistische bestel dat het kabinet en de commissie-Elzinga
voorstellen. Dat is dat de gemeenteraad daarin de eindverantwoordelijkheid
heeft in dit gematigde dualistische bestel. In zowel het standpunt van het
kabinet als dat van de commissie-Elzinga houdt de gemeenteraad de eindverantwoordelijkheid.
Die elementen geven ruimte.Mevrouw Kant (SP):De heer De Cloe heeft opgemerkt: als de gemeenteraad een enkelvoudige
aanbeveling doet, gevolgd door een benoeming door de Kroon, zijn wij van het
gedoe af. Hij heeft dat al vaker in de Kamer gezegd en dan kon ik een glimlach
niet onderdrukken. Het is namelijk mede zijn eigen partij die nu dat gedoe
doet. Stop dan gewoon met de politieke benoeming!De heer De Cloe (PvdA):Ik ben blij dat ik mevrouw Kant een glimlach kan ontlokken, want dat maak
ik niet altijd mee. Toch weet ik niet waar zij op doelt. De PvdA houdt namelijk
al jaren het verhaal dat de uitkomst van de vertrouwenscommissie, unaniem
of in meerderheid, gevolgd moet worden. Die persoon moet dus benoemd worden.
Er verandert niets aan dat verhaal.Mevrouw Kant (SP):Nu schiet ik echt in de lach, want in de afgelopen jaren zijn er zoveel
situaties geweest waarbij er sprake was van gedoe over de benoeming van een
burgemeester. Daarbij speelde de verdeling over de grote partijen een rol.
Dat kan niet ontkend worden.De heer De Cloe (PvdA):Noemt u eens voorbeelden van verkeerd handelen door de PvdA-fractie.Mevrouw Kant (SP):Nu kunt u wel stommetje spelen, maar u hebt zelf de naam van burgemeesterlobbyist
in de PvdA. Waar komt dat vandaan?De heer De Cloe (PvdA):Dat verstop ik niet, maar het is wel heel iets anders dan wat u zegt.
Ik probeer PvdA-mensen in goede posities te brengen opdat zij burgemeester
kunnen worden. Nogmaals, de gemeenteraad doet een aanbeveling. In het huidige
systeem geeft de gemeenteraad nog een advies aan de commissaris van de koningin.
Wij menen evenwel dat het advies van de vertrouwenscommissie het zwaarst moet
wegen. Dat advies moet dus opgevolgd worden.Mevrouw Kant (SP):Ik moet toch constateren dat dit in het verleden zeker niet altijd is
gebeurd. Zo is er door de PvdA wel degelijk gelobbyd voor burgemeestersposten.
Dat wilt u nu toch niet ontkennen?De heer De Cloe (PvdA):Ik geef een voorbeeld. Als de vertrouwenscommissie in de gemeente Oss,
waar de SP een heel grote fractie heeft, een PvdA-burgemeester wil, moet die
wens gehonoreerd worden. Als die commissie graag een VVD-burgemeester wil,
moet dat gebeuren.Mevrouw Kant (SP):Gelukkig zal dit laatste in Oss niet gauw gebeuren.De heer De Cloe (PvdA):Blijkbaar is het eerste wel gebeurd.De heer Te Veldhuis (VVD):Dit onderwerp komt volgende week uitvoerig aan de orde bij de behandeling
van het desbetreffende wetsvoorstel. Toch is de burgemeestersbenoeming ook
een belangrijk onderdeel van het rapport van de commissie-Elzinga. De heer
De Cloe heeft met zijn opmerkingen hierop een voorzetje genomen. Vindt hij
het geen aantasting van de bevoegdheden van de Kroon, in de Grondwet vastgelegd,
om te kunnen kiezen? Met een enkelvoudige voordracht wordt de Kroon namelijk
voor een voldongen feit geplaatst. De Kroon kan dan alleen "nee" of "ja" zeggen.
Bij een negatieve beslissing start de procedure opnieuw en dan volgt er weer
een enkelvoudige aanbeveling. Worden daardoor de Kroon, de minister en het
kabinet niet gedegradeerd tot een soort stempelmachine van de gemeenteraad?
Staat dit ook niet haaks op het streven naar dualisme? Dualisme houdt toch
een ontvlechting van de bevoegdheden in? Nu laat de heer De Cloe de facto
een van de dagelijks bestuurders door de gemeenteraad kiezen. Dat is monisme!De heer De Cloe (PvdA):Ook de wethouders worden door de gemeenteraad gekozen. Dit is ook een
monistisch element in een dualistisch systeem. Je moet er dan voor kiezen
dat de burgemeester rechtstreeks wordt gekozen en dat hij of zij zelf de wethouders
mag aanstellen. Dit is een dualistisch systeem in een extreme vorm. Welnu,
daar voelt de PvdA niet voor. Als de VVD dat wel wil, moet zij dat maar melden.
Ik herhaal dat de gemeenteraad de wethouders kiest. Ook kan de gemeenteraad,
totdat de Grondwet wordt aangepast, invloed uitoefenen op de burgemeestersbenoeming.
De gemeenteraad kiest de burgemeester dus niet. Dit is niet vreemder dan wat
met de wethoudersbenoeming gebeurt. Sterker, de wethouders kunnen onder de
nieuwe systematiek van buiten komen. Zij worden dan door niemand gekozen,
behalve door de gemeenteraad. Zij hoeven dus niet meer op de kieslijst te
staan.Een ander argument betreft de Grondwet en de kroonbenoeming. De kroonbenoeming
blijft intact, zoals ik al heb gezegd. Dat betekent dat uiteindelijk de minister
het voorstel tot de benoeming moet doen. Hij wordt daarbij geadviseerd. De
wijze van advisering is nergens geregeld, ook niet in de Grondwet. In de wetgeving
kunnen wij daarover afspraken maken, maar niet in de Grondwet. In de Grondwet
staat alleen dat de burgemeester door de Kroon wordt benoemd. Het is een kroonbesluit.De procedure die daaraan voorafgaat, is in de loop der jaren helemaal
veranderd. Ik weet nog goed dat er in het verleden geen profielschetsen waren.
Er waren ook geen vertrouwenscommissies. Dat alles is steeds verder gedemocratiseerd.
Door D66 en de PvdA zijn in het verleden steeds aanzetten gegeven om een stapje
verder te komen. Dat lukte bijna nooit, maar achteraf kwam het dan toch in
orde. Ik geloof dat minister Wiegel ooit, toen een commissaris van de koningin
op pad ging met een vertrouwenscommissie, erop heeft gewezen dat dit niet
mocht. En nu zijn die commissies er.De heer Te Veldhuis (VVD):Ik krijg niet echt een antwoord. Mijn opmerking was dat een burgemeester
nu door de Kroon wordt benoemd. De PvdA-fractie wil dit de facto door de gemeenteraad
laten gebeuren. Als de heer De Cloe zegt dat er al sprake is van monisme bij
het benoemen van wethouders, wil hij dit monisme uitbreiden naar de burgemeester.
Dat staat haaks op zijn pleidooi voor dualisme. Ik heb de indruk dat hij daar
toch behoorlijk in een spagaat zit.De heer De Cloe (PvdA):Ik heb daar minder last van dan u denkt. Ik pleit in de eerste plaats
voor een gematigd dualisme en niet voor dat extreme dualisme, met aan de ene
kant het college met een burgemeester en zijn eigen wethouders en aan de andere
kant de raad. Ik pleit voor een eindverantwoordelijkheid bij de gemeenteraad,
wat ook het kabinet zegt. Dat noem ik een gematigd dualisme. En zolang de
kroonbenoeming in de Grondwet staat, houden wij in Nederland de kroonbenoeming.
Dat kan niet anders. Voor ons hoeft het niet in de Grondwet te staan, zoals
men weet. Wij zijn ermee bezig. Het kabinet ook. Als het niet in de Grondwet
staat, kan men zelf de regelgeving maken. Wij zijn voorstander van een door
de gemeenteraad gekozen burgemeester. Zover zijn wij echter nog niet, want
de PvdA beseft voldoende dat zolang de kroonbenoeming er nog is, de Kroon
altijd op die zwaarwegende grond de aanbeveling van de gemeenteraad naast
zich kan neerleggen. Daar hebben wij mee te maken, maar wij willen het niet
makkelijk maken.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Het gaat om een kroonbenoeming bij een enkelvoudige voordracht. De Kroon
kan om zwaarwegende redenen van de benoeming afzien, maar wat dan?De heer De Cloe (PvdA):Dan volg ik het voorstel van de commissie-Elzinga. Die zegt dat je dan
opnieuw moet beginnen. De commissie schrijft dat ook ergens in dat mooie dikke
boek.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Dat vindt u ook of mag dan ook een ander lijstje gebruikt worden dat de
gemeenteraad nog heeft liggen?De heer De Cloe (PvdA):Nee. Wij komen straks nog over het referendum te spreken. Het is mogelijk
dat er op enig moment maar één kandidaat is. Het is mogelijk
dat anderen zich terugtrekken en dat er dan maar één kandidaat
is. Dat kan gebeuren. Minister Dijkstal heeft ooit gesproken over een "in
beginsel meervoudige aanbeveling", daarmee aangevend dat het mogelijk is dat
mensen zich terugtrekken en dat je maar één kandidaat overhoudt.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Maar in de situatie dat de gemeenteraad één kandidaat voordraagt
en de Kroon heel zwaarwegende redenen heeft om die persoon niet te benoemen,
bijvoorbeeld omdat hij er met de kas vandoor is gegaan, zegt u dat die procedure
opnieuw moet plaatsvinden, ook al was er een heel goede tweede keuze?De heer De Cloe (PvdA):Dat zijn uitzonderlijke situaties, neem ik aan. U spreekt over zwaarwegende
gronden. De minister schrijft zelf dat hij de invloed van de gemeenteraad
wil maximaliseren. Als er dan toch gronden zijn om het niet te doen, gaat
hij met de gemeenteraad in gesprek en geeft hij aan dat die kandidaat echt
niet benoemd kan worden. Misschien heeft de gemeenteraad wel een heel goede
tweede kandidaat en kan men zo klaar zijn.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Dan bent u weer terug in het achterkamertje.De heer De Cloe (PvdA):Ik kwam aan het wetsvoorstel dat de minister op advies van de commissie-Elzinga
gaat intrekken. Dat is het wetsvoorstel om de aanstellingswijze van de burgemeester
uit de Grondwet te halen. Dat is ook afgesproken in het regeerakkoord. Dat
wordt nu ingetrokken. Dat is nogal wat. Ik kan mij ook andere afspraken in
het regeerakkoord voorstellen waarvan ik achteraf zou wensen dat wij het anders
hadden geformuleerd. De minister doet dat op basis van het argument dat het
beter is om in de Grondwet vast te leggen dat de wetgever de keuze van de
aanstelling bepaalt. Is dit plannetje bedoeld om problemen in de Eerste Kamer
te voorkomen? Wij zijn nu een heel eind op pad met dit wetsvoorstel. Het ligt
bij de Eerste Kamer en ik snap niet waarom het nu toch weer van tafel moet.Voorzitter! Ik kom tot een afronding. Op hoofdpunten stemt de fractie
van de PvdA in met het kabinetsstandpunt. Wat ons betreft kan gestart worden
met de uitwerking van de dualisering. Maar de grootste winst moet binnengehaald
worden op lokaal niveau. Raadsleden en hun politieke partijen zullen daar
een omslag moeten maken door op een andere wijze hun gemeente te besturen
voor, en bovenal, in samenspraak met de burgers. Dat kan spanning geven met
de representatieve en directe democratie en het noodzaakt tot het maken van
heldere keuzes en het aangeven van uitgangspunten. Juist dat kan de lokale
democratie openbreken en enthousiast, herkenbaar en aanspreekbaar maken.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Het CDA hecht eraan een compliment uit te spreken aan het
adres van de staatscommissie-Elzinga. Er is heel veel werk verricht in een
korte tijd. Er ligt nu een totaalpakket op tafel betreffende het decentrale
bestuur, waarin de verschillende organen, de taken en de verantwoordelijkheden
in hun onderlinge samenhang worden bekeken. Een krachtige en vitale democratie
met een brede participatie en betrokkenheid van burgers, daar gaat het om.
Maar over dat onderwerp wordt erg weinig gezegd, terwijl het wel een van de
gesignaleerde problemen is. Een krachtige en vitale democratie betekent voortdurende
aandacht voor de kwaliteit van volksvertegenwoordigers en het versterken van
het bestuur. Het betekent de revitalisering van de politieke partijen, die
het voertuig van onze democratie vormen, en het betekent meer en blijvende
aandacht voor de burger in ons staatsbestel. Zoals ik al gezegd heb, mis ik
dat een beetje. De discussie dreigt daarom vooral een discussie over en door
bestuurders te worden. Er wordt veel ingezet op structuurveranderingen, maar
daarmee zijn wij er niet. Het gaat ook om mentaliteit en cultuur, want daardoor
wordt bepaald hoe iets in de praktijk werkt. De voorgenomen vernieuwingsimpuls
moet dan ook bewust aandacht schenken aan de verhouding tussen de overheid
en de burgers. Ik kom daar nog op terug.De opdracht van de staatscommissie was beperkt tot dualisering op lokaal
niveau. Men heeft die opdracht gelukkig iets opgerekt en ook gekeken naar
de provincies. Het CDA was daar een voorstander van. Het is een goede zaak
dat het kabinet aangeeft dat dualisering op provinciaal niveau eveneens aan
de orde is. Gematigd, zoals de heer De Cloe al zei, en niet te extreem. Wij
willen geen "presidential system". De probleemanalyse die Elzinga formuleert,
is wellicht nog meer van toepassing op provinciaal dan op lokaal niveau.Wat het lokale niveau betreft is een ding nog niet helemaal helder. Op
lokaal niveau bestaan deelraden. Ik ga ervan uit dat wij daar geen dualisering
doorvoeren, want dat zou wel erg ver gaan.Naast de vernieuwingsimpuls op lokaal niveau is dus ook een vernieuwingsimpuls
op provinciaal niveau nodig. En ook op nationaal niveau mogen wij wel eens
in de spiegel kijken. Dualisme op nationaal niveau is mooi, maar er bestaat
ook nog zoiets als Torentjesberaad, coalitieberaad en regeerakkoorden en die
doen het dualisme niet altijd goed.Al die knelpunten nemen niet weg dat de structuur van een gematigd duaal
stelsel meer mogelijkheden biedt tot openheid dan een monistisch stelsel.
Het CDA onderschrijft dat, mits veel geïnvesteerd wordt in de noodzakelijke
cultuuromslag en de positie van de raad en van de staten structureel versterkt
wordt. Dat heeft te maken met de bevoegdheden, met de fractieondersteuning
en met de rechtspositie. Het een gaat niet zonder het ander. Daar zit eigenlijk
een probleem. Het kabinet geeft duidelijk aan hoe in de nieuwe structuur de
formele positie van de raad versterkt wordt: kaderstellend, normerend, regelgevend,
budgetterend, verordenend en controlerend. Er moet ook meer aandacht komen
voor de vertegenwoordigende taak. Maar dat wordt niet zo beleefd door raadsleden
aan de basis. Ik denk dat het heel belangrijk is dat hetgeen wij als versterking
van de positie van de raad zien, ook als zodanig beleefd wordt door de raadsleden
zelf. Ik ben bang dat wij anders, met al onze goede bedoelingen, de slag missen.Voorzitter! Bij de vernieuwde taak past ontvlechting van bevoegdheden:
 het bestuur komt bij B&W en de wethouders maken geen deel
meer uit van de raad. Dat brengt logischerwijze met zich dat wethouders niet
altijd eerst deel moeten hebben uitgemaakt van de gemeenteraad, zij kunnen
ook van buiten komen. Het CDA hecht er echter wel aan dat wethouders een politiek
profiel hebben. Het gaat om politieke betrokkenheid en feeling samen met inhoudelijke
deskundigheid. Die combinatie zoeken wij. Het is aan de politieke partijen
om daarop toe te zien en te voorkomen dat het college verambtelijkt en bureaucratiseert.Zoals ik reeds zei, het is mij wel gebleken dat veel raadsleden die voorgestelde
versterking van de raad niet als zodanig ervaren. De vernieuwingsimpuls moet
ervoor zorgen dat daar de goede dingen gebeuren.De eindverantwoordelijkheid, het hoofdschap van de raad moet echter nog
verder uitgewerkt worden. Ik ben mij ervan bewust dat artikel 125 Grondwet
op dat punt helder is, maar dat artikel past misschien niet meer op de voorgestelde
dualisering. Hierover biedt het kabinetsstandpunt nog geen echte duidelijkheid.
Er wordt een advies van de Raad van State gevraagd. Wij zullen dat afwachten.
Ik wil hier echter wel uitspreken dat die eindverantwoordelijkheid, dat hoofdschap
van de raad op de een of andere manier verwoord moet blijven in de Grondwet.Voorzitter! Het moge duidelijk zijn dat het CDA het eens is met alle voorstellen
die worden gedaan om de positie van de raad te versterken. Sommige dingen
moet wettelijk vastgelegd worden, zoals het recht van interpellatie, initiatief,
enquête en het vragenrecht. Dit soort zaken behoort in de Gemeentewet
thuis en niet meer in de lokale verordening. Het CDA is eveneens voorstander
van een verplichte gedragscode, een verplichte externe klachtenregeling en
een verplichte lokale rekenkamer, waarbij de positie van kleine gemeenten
aparte aandacht verdient.Zoals ik al zei, het voorstel tot ontvlechting van raadslidmaatschap en
wethouderschap en de mogelijkheid om wethouders van buiten de raad aan te
trekken worden door het CDA gesteund.Voorzitter! Het is goed dat het belang van de integrerende rol van de
burgemeester nogmaals expliciet wordt benadrukt en dat de daarbij behorende
bevoegdheden in de Gemeentewet worden vastgelegd. Dat is een vooruitgang ten
opzichte van de huidige situatie. Dat geldt zowel de bevoegdheden binnen het
college als de bevoegdheden in de verhouding burger-bestuur. Het komt naar
onze mening tegemoet aan de wijze waarop burgers de burgemeester beleven:
onafhankelijk, boven de partijen, een vertrouwenspersoon.Ik maak nu slechts een paar korte opmerkingen over de aanstellingswijze
van de burgemeester. Wij komen daarover immers nader te spreken. Het CDA is
voorstander van een kroonbenoeming echter wel op basis van een openbare, enkelvoudige
aanbeveling door de raad. Het CDA voelt niets, maar dan ook werkelijk níets
voor een burgemeestersreferendum. Een referendum behoort niet over personen
te gaan. Dat wordt op landelijk niveau zelfs wettelijk vastgelegd. Een dergelijke
aanpak leidt tot politisering van de burgemeester. En omdat er vier momenten
zijn waarbij keuzes voor een volgorde worden gemaakt, leidt deze aanpak onvermijdelijk
tot discussies bij verschillen in de keuze door raad, bevolking, wederom raad
en dan de Kroon. Dat doet de onafhankelijke positie van de burgemeester geen
goed!De heer Te Veldhuis (VVD):Elke partij evalueert en evolueert. Ik hoor nu een compleet nieuwe insteek
van de CDA-fractie met betrekking tot de aanstelling van de burgemeester.
Wilt u met zo'n enkelvoudige openbare aanbeveling van de raad de Kroon min
of meer voor voldongen feiten stellen, mevrouw Van der Hoeven?Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Daar gaat het niet om. Het gaat erom dat de invloed van de gemeenteraad
op wie er als burgemeester komt, versterkt wordt. Naar onze mening kan dat
heel goed door middel van een enkelvoudige aanbeveling. Als er dan gevraagd
wordt, wat er gebeurt als de Kroon iemand afwijst omdat die persoon om welke
reden dan ook niet geschikt zou zijn, wil ik op een ander punt wijzen. Bij
de gehele voorselectie is de commissaris van de koningin aanwezig. Elementen
als het benoembaar verklaren en het benoembaar zijn dienen in de voorselectie
aan de orde te komen, terwijl die op dit moment misschien niet zo zwaar aan
de orde komen. Ik ben dus niet zo bang voor het doorsijpelen van kandidaten
die niet benoembaar zijn.De heer Te Veldhuis (VVD):Als mevrouw Van der Hoeven zo'n accent bij de gemeenteraad wil leggen,
in het openbaar – toch al een beetje voldongen – en enkelvoudig –
de Kroon mag geen keuze hebben – waarom hecht zij dan nog aan een kroonbenoeming?Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Op dit moment is er een kroonbenoeming. Deze houdt als zodanig in dat
een aantal bevoegdheden en taken overgedragen wordt aan de burgemeester. De
huidige situatie, dus de openbare enkelvoudige aanbeveling gevolgd door een
kroonbenoeming, is naar onze mening gewoon de beste aanpak. De heer Te Veldhuis
zegt dat hij nu iets nieuws hoort van het CDA. Het werd ook tijd dat hij iets
nieuws van onze fractie hoorde. Hij hoeft het daar overigens niet mee eens
te zijn.De heer Te Veldhuis (VVD):Pas geleden hoorden wij van voorzitter Van Rij dat hij in de grote gemeenten
rechtstreeks wilde laten kiezen. Het verandert dus nog wel eens. Mevrouw Van
der Hoeven wil het zwaartepunt na de voorselectie door de commissaris van
de koningin bij de gemeenteraad leggen. Waarom kiest zij dan niet voor een
door de raad gekozen burgemeester? Ik ben tegen dat voorstel, maar dat zou
wel consistent zijn met haar gedachte over een door de raad gekozen burgemeester.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Volgens de huidige grondwetgeving is dat niet mogelijk. Dat weet de heer
Te Veldhuis. Als wij toegaan naar een burgemeester die door de raad gekozen
wordt, zijn wij een aantal stappen verder. Ik heb een oplossing gezocht voor
de grondwetswijziging. Binnen de bestaande mogelijkheden is dit een mogelijkheid.
Laat ik overigens vooropstellen dat mijn fractie er niets voor voelt om het
Belgische systeem in te voeren, waarbij automatisch een gemeenteraadslid burgemeester
wordt. Onze gedachten gaan absoluut niet in die richting.Voorzitter! Ik heb zorgen over het ambtelijk apparaat, met name over de
verhoudingen tussen het ambtelijke, het bestuurlijke en het
politieke domein. Dualisering mag niet leiden tot dominantie van het ambtelijk
apparaat, al dan niet in combinatie met het college. De CDA-fractie mist in
het kabinetsstandpunt op welke wijze de positie van de raad en de raadsleden
op dit punt wordt versterkt. Een eigen griffie kan een oplossing bieden, zeker
in grotere gemeenten. De raad moet daar zelf voor kunnen kiezen. Moet het
recht op ambtelijke ondersteuning van een gemeenteraad, van een fractie of
van individuele raadsleden echter ook niet wettelijk worden vastgelegd? Een
aantal dingen wordt wettelijk vastgelegd, juist om de positie van de raad
te versterken. Moet dat ook niet in dit geval plaatsvinden?Over de rechtspositie van raadsleden en wethouders zal nog worden gesproken.
Nogmaals, versterking van de raad betekent ook faciliteiten voor de raadsleden
en, zoals gezegd, rechtspositie, hoogte van de vergoeding en fractieondersteuning.
Wij praten tenslotte over de politieke top van een gemeente. Dat vraagt tijd
en betrokkenheid. Als daar niets tegenover staat, werkt het niet.Voorzitter! Het kabinet wijst spreiding en combinatie van verkiezingen –
dat is het idee van het CDA – af omdat het gevaar van nationalisatie
te zeer op de loer ligt. Als verkiezingen zodanig worden gecombineerd dat
er een "dag van de verkiezing" komt, ben ik het helemaal eens met het kabinet.
In dat geval wordt het genationaliseerd en dat moeten wij inderdaad niet doen.
Mijn vraag was evenwel – de CDA-fractie heeft dat ook gesuggereerd –
of het niet mogelijk is om lokale en provinciale verkiezingen binnen de periode
van vier jaar te bundelen en te spreiden per groep gemeenten. Dat kan tot
denationalisatie leiden en kan wellicht ook de opkomst bevorderen. Hoewel
ik iets anders wil dan de heer De Cloe, sluit dit toch enigszins aan bij zijn
vraag. Misschien kan onderzocht worden op welke manier dit de opkomst kan
bevorderen, want dat is namelijk het punt waar het hier om gaat.Ik kom op de vernieuwingsimpuls. Eigenlijk is dit het hart van het verhaal.
Het gaat niet om een structurele vernieuwing, maar om een verandering van
de cultuur. Daarbij worden de structuurveranderingen gebruikt als vehikel
om die cultuurverandering te bevorderen. Het kabinet stelt dat de politiek-bestuurlijke
cultuur vernieuwd moet worden. Ik ben het daar voor 100% mee eens, maar dan
is de periode tot 2002 te kort en te beperkt van omvang. Het wordt nu dus
2006. Wil je echt iets veranderen aan de politieke cultuur, wil je de voorstellen
tot dualisering echt een faire kans geven, dan is meer nodig dan die paar
miljoen binnen twee of zes jaar. Wij praten over ƒ 4000 per gemeente.
Met alle respect, daar kom je toch echt niet ver mee.Mijns inziens verdienen vijf elementen zeker aandacht in de vernieuwingsimpuls,
maar die komen vooralsnog weinig aan bod. In de eerste plaats gaat het om
het actief betrekken van de politieke partijen, lokaal en landelijk. Interne
partijvernieuwing komt niet vanzelf. Partijen moeten dat zelf doen. Geen misverstand
daarover, maar een zekere aansporing en stimulans, een uitdaging, is op zijn
plaats. Dan noem ik de beperking van het kwaliteitshandvest tot de kwaliteit
van de dienstverlening, waarbij de burger als klant wordt gezien. De burger
als burger, als participant aan de democratie, komt hierin niet aan bod. Ten
derde noem ik de bestuurlijke cultuur van de huidige colleges die de huidige
reglementen van orde moeten aanpassen om binnen de huidige mogelijkheden een
dualistische cultuur te bevorderen. De mogelijkheden zijn er. Ik noem als
voorbeeld een gemeente als Amersfoort. Als vierde wijs ik op het project Duale
gemeenten, gericht op een tiental voortrekkers. Maar hoe zit het met de grote
groep volgers? De voortrekkers komen er wel. Daar kunnen wij wel wat mee,
maar de fanfare als zodanig moet ook mee. Dat betekent dat er vanaf het begin
moet worden ingezet op hoe je die groep volgers mee krijgt. De eerste fase
duurt tot maart 2002. Kan er worden aangegeven wat wij dan hebben bereikt?
Welke doelstelling moet er dan inhoudelijk zijn behaald? Welke doelstelling
heeft de minister dan voor ogen?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Voorzitter! Mevrouw Van der Hoeven vindt dat de burgers er meer bij moeten
worden betrokken. Het moet anders. Ik heb echter de indruk dat het CDA wat
dit betreft geweldige krokodillentranen plengt. Het CDA wil de burgers nauwelijks
recht geven op het houden van referenda, op het zich beslissend uitspreken.
Ook wil het CDA iedere rechtstreekse invloed van de burger op de verkiezing
van zijn burgemeester uitsluiten. Ik vind dat wat mevrouw Van der Hoeven nu
zegt een doekje voor het bloeden is.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Het is een beetje simpel om te denken dat burgerparticipatie
alleen maar gaat over een referendum en over het ja of neen zeggen tegen een
burgemeester. Burgerparticipatie is wat anders. Burgerparticipatie betekent
dat je betrokken bent bij je wijk, dat je daar een bijdrage aan wilt leveren,
dat je mee denkt over bestemmingsplannen en dat je interactief bij zaken wordt
betrokken. Burgerparticipatie is heel wat anders dan af en toe bij een referendum
ja of neen zeggen.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Natuurlijk is dat ook burgerparticipatie. Als het echter op beslissen
aan komt dan zegt het CDA: neen. Daar gaat het om. Het CDA vindt een stukje
burgerparticipatie goed. Dat vind ik ook goed, maar je moet verder gaan. Soms
moet je de burger het recht geven zelf te beslissen. Dat vertrouwen heeft
mevrouw Van der Hoeven niet.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Dat recht heeft de burger in ieder geval bij de verkiezingen. Ik vind
het echter jammer dat, als de burger kan beslissen, namelijk door zijn stem
uit te brengen bij de verkiezingen, hij thuis blijft. Mevrouw Scheltema is
ook volksvertegenwoordiger. Haar partij is bezig met het betrekken van mensen
bij alles wat het politieke gebeuren inhoudt. Ik vind dat je daarop moet inzetten,
zodat mensen zich daarbij betrokken voelen en daar een bijdrage aan leveren.
Dat betekent ook dat je dingen moet doen om de opkomst te verbeteren. Dus
moet je de burger een plaats geven in de vernieuwingsimpuls. Daar pleit ik
voor. Het gaat om de relatie tussen de burger en zijn bestuur, niet als klant,
maar als burger. Ik denk dat wij daarover min of meer hetzelfde denken.Ik rond af. Het CDA staat positief – ook kritisch uiteraard –
tegenover een groot deel van de voorstellen. Wij kiezen voor de weg van de
gematigde dualisering, een structuurverandering, maar wij
hechten er wel aan het goede uit het verleden te behouden. Ik noem wat dat
betreft de door de Kroon benoemde burgemeester, op basis van een enkelvoudige
aanbeveling van de lokale volksvertegenwoordiging, de raad. Een aantal voorstellen,
zoals het burgemeestersreferendum, wijzen wij af. De vernieuwingsimpuls moet
meer diepgang krijgen. De financiering is wat krap bemeten. Over het verbeteren
van de participatie en de opkomstpercentages is ook na vandaag, gelukkig,
het laatste woord nog niet gezegd. Daar moeten wij nog een heleboel aan doen.De heer Schutte (RPF/GPV):Mijnheer de voorzitter! Hoe zullen wij het lokale bestuur dualiseren,
zo luidde de vraagstelling aan de staatscommissie-Elzinga. De commissie heeft
zich grondig van haar taak gekweten en zoveel materiaal aangedragen dat op
basis daarvan de conclusie ook zou kunnen luiden: dan maar liever geen dualisering.
Dat is een knappe prestatie en een impliciete erkenning van het primaat van
de politiek, die nu wat te kiezen heeft.Lezing van het rapport en van het kabinetsstandpunt veroorzaakte bij mij
een gevoel van enig onbehagen. Als hoofdprobleem voor het lokaal bestuur wordt
genoemd het onder druk staan van de politieke partijen. De meeste burgers
zien de partijen niet of nauwelijks meer zitten. Vervolgens wordt voor de
oplossing hiervan vooral gekeken naar de organisatie van de overheid en de
verdeling van taken tussen overheidsorganen. Maar de positie van de burgers
zelf blijft wat op de achtergrond. Had niet de rode draad in rapport en kabinetsstandpunt
moeten zijn: hoe kan worden bevorderd dat de burgers de lokale politiek weer
gaan zien als hun zaak en de lokale bestuurders als hun vertegenwoordigers?Die rode draad miste ik het sterkst in de voorstellen over dualisering
van bevoegdheden. De regering wil een herschikking van bevoegdheden over raad,
college en burgemeester, met als resultaat dat zij er alle drie sterker uit
tevoorschijn komen. Dat lijkt mij nogal sterk. Tegen de achtergrond van de
relatie tussen overheid en burgers is de positie van het direct gekozen bestuursorgaan,
de gemeenteraad, cruciaal. De raad zal meer volksvertegenwoordiger en minder
bestuursorgaan moeten zijn. Maar is dit wel een zuivere tegenstelling? Zal
de burger van zijn vertegenwoordiger niet verwachten dat zij iets kan en wil
doen wat hij belangrijk vindt en wat hem raakt? Is dat het bij verordening
aangeven van algemene kaders of is dat het nemen van concrete besluiten, het
controle uitoefenen op besluiten of het nemen van besluiten zelf? In het algemeen
zullen burgers zich toch bij de besluitvorming zelf betrokken voelen. Maar
het nemen van concrete besluiten zal een zaak van het uit bestuurders bestaande
college worden. Uiteraard realiseer ik mij dat dit nu ook al vaak praktijk
is, maar dan wel via delegatie, waarbij de raad invloed kan uitoefenen op
besluitvorming. Hoe dan ook, van een versterking van de positie van de raad
kan hier niet gesproken worden. Geldt dat wel voor de verordenende bevoegdheid
die de regering wil versterken? Als dit meer inhoudt dan het formaliseren
van wat nu al kan, hoe verhoudt dat zich dan tot belangrijke kabinetsdoelstellingen
als deregulering en het voorkomen van juridisering?Het budgetrecht van de raad zal een meer beleidsmatige inhoud krijgen.
Daar ben ik het gaarne mee eens, maar het zet een herkenbare rolverdeling
tussen raad en college wel onder druk. Immers, een raad die beslissen moet
over de beschikbaarstelling van budgetten, bijvoorbeeld voor de bouw van een
gemeentehuis, zou geen knip voor de neus waard zijn, als zij niet eerst zou
kunnen oordelen over de bouwplannen. Bij de beslissing over de hoogte van
het onderhoudsbudget voor wegen, zal men willen weten welke planning daaraan
ten grondslag ligt. Kortom, via het budgetrecht kan de raad een beslissende
rol blijven spelen bij tal van besluiten. Datzelfde geldt in het kader van
de vaststelling van bestemmingsplannen en van andere plannen. Dit past ook
bij de positie van de raad als eindverantwoor- delijke voor het lokaal bestuur.
Maar van dualisme blijft zodoende niet zoveel over. Mijn indruk van de werking
in de praktijk van de dualiseringsoperatie is dan ook dat wij van een monistisch
stelsel met een sterk dualistisch accent overgaan naar een dualistisch met
een sterk monistisch accent. Daarvoor wordt dan wel heel veel overhoop gehaald.
Dat wethouders geen raadslid mogen blijven, lijkt mij uit een oogpunt van
een heldere taakverdeling logisch. Maar een wethouder van buiten de raad lijkt
meer een gelegenheidsoplossing, waarvan zelden gebruik zal worden gemaakt.
Het college blijft een politiek orgaan, zij het op afstand van de lokale partijpolitiek.
Wat zal dat in de praktijk betekenen voor de politieke samenstelling van het
college? Het aloude begrip "afspiegelingscollege" lijkt niet voor de hand
te liggen. Wel een zekere polarisatie tussen college en raad, maar vanwege
de nodige vertrouwensrelaties tussen beiden, zal de behoefte aan een zekere
band tussen college en collegefracties altijd aanwezig zijn. Hoezo dualisme,
denk je dan.Wat moet ik zeggen over de voorstellen met betrekking tot de burgemeester?
Over zijn positie worden goede dingen gezegd. Waar de commissie eensgezind
is, worden ook rake opmerkingen gemaakt, zoals dat een aanstelling van de
burgemeester door de raad de eigenstandigheid van het ambt in de kern aantast
en dat het raadplegend burgemeestersreferendum ten principale op generlei
wijze geschikt en gepast is voor de aanstelling van de burgemeester. Zou de
regering nog één gezaghebbende persoon of instantie kunnen noemen
die voor dit troetelkind van Paars 2 een goed woord over heeft? Overigens
is de verdeeldheid van de commissie op het punt van de aanstelling van de
burgemeester tekenend voor de politieke beladenheid van het thema. Dat is
misschien een goed argument om het dan maar even te laten rusten. Dan leggen
wij de belangrijke rol van de gemeentebesturen bij de handhaving van de openbare
orde en veiligheid ten minste niet in de waagschaal en de dualisering is heus
niet afhankelijk van de wijze van aanstelling van de burgemeester.Voorzitter! Eén compliment wil ik het kabinet niet onthouden. Het
aanhangige wetsvoorstel tot deconstitutionalisering van de benoeming van de
burgemeester zal in verband met het advies van de staatscommissie worden ingetrokken.
Dat was ook de strekking van mijn tijdens de behandeling van het wetsvoorstel
ingediende, maar helaas verworpen motie. Dank voor deze uitvoering ex post. Het debat van vandaag is het begin van een lange discussie over de toekomst
van de lokale en provinciale overheid. Wat mij betreft zal daarbij de relatie
tussen deze overheden en de burgers een meer centrale rol moeten spelen dan
tot nu toe.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Voorzitter! Dat de vernieuwing van onze gemeentelijke democratie het eerste
onderwerp van de plenaire agenda van dit nieuwe zittingsjaar is, vind ik belangrijk.
Hopelijk is het een goed voorteken. Het politieke bestel is stokoud, verstard
en in zichzelf gekeerd, aldus Jan Joost Lindner in de Volkskrant van 19 augustus
jl. Het zijn zijn woorden, maar iets is er wel van waar. Ook deze minister
gaf in zijn indrukwekkende speech voor het VNG-congres aan waarom er alle
reden is, zowel binnen het bestel als in aanvulling op onze democratie het
een en ander te veranderen. Vitalisering van die democratie is nodig. Meer
dualisme in het gemeentelijk bestel zal naar onze overtuiging daarbij helpen,
al is het geen panacee. De staatscommissie-Elzinga heeft belangrijke bouwstenen
aangedragen en wij zijn de staatscommissie daarvoor zeer erkentelijk. Namens
D66 wil ik daar dan ook nu mijn waardering voor uitspreken.Verzanden wij nu weer in gezeur over structuren? Nee, dat zou een misvatting
zijn. Het gaat om een doorzichtiger bestel; een bestel waarin de kiezer zich
beter kan herkennen en, als het aan ons ligt, ook meer directe invloed kan
gaan uitoefenen. Weg met die ondoorzichtige smeltkroes van bevoegdheden. Het
gemeentebestuur wordt uit de achterkamertjes van de gemeente- raadsfracties
getrokken. Geen kluit- jesvoetbal meer op het gemeentelijk erf. Voortaan een
college dat bestuurt en een raad die normeert en controleert. Wethouders die
niet meer per definitie uit de raad behoeven te worden gerekruteerd, maar
het mag wel. Wethouders die hun raadszetel ter beschikking moeten stellen
zodra zij worden benoemd. Zaken waar D66 allang voor pleitte. Zo staan wethouders
aanmerkelijk losser ten opzichte van de raad. Het is dan een raad die niet
de zaken dunnetjes over doet, maar een raad die de beroepsbestuurders aan
regels bindt en zo nodig tot de orde roept en meer als echte volksvertegenwoordiger
kan gaan optreden. Dat betekent natuurlijk iets voor de ondersteuning en ook
voor de vergoedingen meer in het algemeen, maar daar wil ik uitvoerig een
andere keer over spreken.De raad krijgt extra bevoegdheden toegedacht. Prima! Ook die verplichte
rekenkamerfunctie en ook die verplichting voor een gedragscode. Beide eveneens
reeds lang bestaande D66-wensen. Maar mag een raad nu ook besluiten bijvoorbeeld
een provinciale rekenkamer in te schakelen? Ik zou daar op voorhand niet tegen
zijn. Die gedragscode moet natuurlijk ook op landelijk niveau gelden, want
je kunt dat niet alleen decentraal doen.Meer dualisme vergt een cultuuromslag. De VNG en het kabinet stimuleren
terecht deze vernieuwingsslag. Wel vind ik dat de gemeenten die dat willen
de ruimte moeten hebben om te experimenteren. Hoeveel gemeenten hebben zich
nu al gemeld?De omvang van gemeentebesturen neemt natuurlijk toe. Wordt in de toekomst
ook aan een reductie gedacht door het kabinet?Op een enkel punt zou naar het oordeel van D66 het dualisme nog verder
kunnen worden doorgetrokken. Allereerst zou een raad die losser en zelfstandiger
tegenover het college komt te staan ook zijn eigen voorzitter moeten kunnen
kiezen als men dat wenst. Ik realiseer mij wel dat daar een grondwetsherziening
voor nodig is, maar ik zie niet in waarom dat in de verdere toekomst niet
mogelijk gemaakt zou moeten worden. Het tweede punt waarop het dualisme wat
zou kunnen worden doorgezet, is het volgende: een raad die in conflict is
gekomen met een college en dat naar huis zendt, zou ook zelf naar de kiezer
terug moeten kunnen gaan om het gerezen pro- bleem aan de kiezer voor te leggen.
Dat zou de democratie aanmerkelijk versterken. Ik vraag mij, maar daar kijk
ik dan de deskundigen ook op aan, of dat nu misschien al niet mogelijk zou
zijn op grond van de uitzonderingsbevoegdheid van artikel 129, lid 4, van
de Grondwet.De heer Te Veldhuis (VVD):Voorzitter! Heb ik mevrouw Scheltema goed begrepen dat D66 eventueel een
structuur wil waarin de burgemeester de gemeenteraad niet meer voorzit?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ja. Ik wil het mogelijk maken dat een gemeente die dat wenst, daartoe
besluit.De heer Te Veldhuis (VVD):Dan heb ik dat goed begrepen. Maar dan heb ik nog een vervolgvraag. Aan
de ene kant wil D66 graag dat de bevolking directer betrokken wordt bij deze
functionaris. Burgemeester en referendum, wij weten allemaal hoe D66 daaraan
trekt. Tegelijkertijd stelt D66 nu voor om de functie van de burgemeester
nog verder uit te kleden, namelijk geen voorzitterschap van de raad meer.
Dan kies je dus in dat geval een burgemeester die, als het een beetje meezit,
nog hoofd van de politie is en die verantwoordelijk is voor de brandweer.
Maar als hij niet toevallig ook korpsbeheerder van de politie is, dan kies
je dus in zo'n situatie bij een referendum iemand die alleen maar het college
van burgemeester en wethouders mag voorzitten, maar die geen inhoudelijke
bevoegdheden heeft. Wat beweegt D66 om zo'n functionaris nog aan de mensen
voor te leggen via een referendum?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Het is jammer dat de heer Te Veldhuis mij midden in mijn betoog onderbreekt,
want ik kom natuurlijk nog te spreken over de burgemeester. Dat verwacht hij
ook van mij. Dan zal ik zeggen dat die burgemeester extra bevoegdheden zou
moeten hebben. Dat ben ik met de heer Te Veldhuis eens. Maar ik vind dat die
burgemeester de trekker van het college moet zijn en daar een sterke rol in
moet spelen. In het dualistische bestel heb je enerzijds het college en anderzijds
de raad. Wat de raad betreft, wordt nu gezegd dat de commissies niet meer
moeten worden voorgezeten door de wethouders. Er wordt echter ook gezegd dat
het voorzitterschap van de raad nog wel door de burgemeester, die juist sterke
attaches met het college heeft, kan worden vervuld. Ik zie het al, als hier
niet de heer Weisglas zou zitten maar premier Kok. Dat is de situatie die
je dan op gemeentelijk niveau zou krijgen. In een werkelijk dualistisch bestel,
wat wij voorstaan, zou je dat uit elkaar kunnen halen. De gemeenten die dat
zouden willen, zouden dat in ieder geval moeten kunnen doen.De heer Te Veldhuis (VVD):D66 wil aan de ene kant de burgemeester bevoegdheden afnemen,
zoals het voorzitterschap van de raad, terwijl D66 er aan de andere kant wat
bevoegdheden bij wil geven. Betekent dit dan dat de burgemeester zijn eigen
wethoudersapparaat meebrengt, dat hij zijn eigen ambtenaren meebrengt? Wil
D66 zover gaan?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik zal de situatie die mij voor ogen staat, in z'n totaliteit schetsen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter! Ik wil nog een vraag stellen over de voorzitter van de raad.
Is mevrouw Scheltema het met mij eens dat het veel logischer zou zijn als
de raad uit zijn eigen midden een voorzitter zou kiezen?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Precies, dat is wat ik bedoel.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat zal volgens mij een nog bijkomend voordeel hebben: als de griffie
toegekend wordt aan de raad, dan zou de griffie vervolgens aangestuurd worden
door de voorzitter die afkomstig is uit de raad. Dat is vergelijkbaar met
de Kamervoorzitter.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Precies, dat is exact de bedoeling. De raad moet uit zijn eigen midden
een voorzitter kunnen kiezen. Die voorzitter rekent inderdaad de ondersteuning
en het functioneren van de raad tot zijn taak en laat zich daarbij ondersteunen
door de griffier, enzovoorts. Dat is wat verdergaand dualisme. Daar ben ik
een voorstander van.Voorzitter! Maar zijn wij er dan? Naar het oordeel van D66 niet. Het is
ruimschoots tijd om de kiezers ook anderszins wat meer directe invloed op
hun gemeente te geven. Gemeenten doen dit in veel gevallen al, op hun manier,
via referenda of anderszins, en deze minister kwam in zijn VNG-lezing bijvoorbeeld
met het niet verplichte burgerinitiatief. Dat is een goede gedachte.Die directe invloed van de kiezer zou juist in de gemeentelijke democratie
echter ook zo goed en overzichtelijk z'n beslag kunnen krijgen bij de aanstelling
van de meest gezichtsbepalende figuur van een gemeente: de burgemeester. De
commissie-Elzinga maakt het hier wel wat bont met haar drieluik: op termijn
een rechtstreekse verkiezing voor de vier grote steden, een verplichte burgemeestersstemming
voor de 50.000-plus-gemeenten en voor het overige kroonbenoeming met enkelvoudige
aanbeveling van de raad. Voorafgaand aan de grondwetswijziging beperkt de
commissie zich tot een verplichte burgemeestersstemming voor de 50.000-plus-gemeenten.
Het kabinet beperkt zich tot een standpunt voor de korte termijn en valt dan
terug op het facultatief raadplegend burgemeestersreferendum, zoals afgesproken
is in het regeerakkoord. Wat D66 betreft kan ik heel duidelijk zijn. Wij vinden
dat een rechtstreeks door de bevolking gekozen burgemeester het meest aangewezen
is, maar dan voor alle gemeenten en niet de driedeling van de commissie-Elzinga.
Waarom in Amsterdam wel en Abcoude niet? Dat kan ik de kiezers niet duidelijk
maken. Een rechtstreeks gekozen burgemeester past ook het best in een dualistisch
gemeentelijk bestel. Zolang de Grondwet zich daartegen verzet is geen beslissende
rechtstreekse invloed mogelijk, helaas. Een raadplegend referendum is dan
de meest haalbare, tijdelijke, tussenoplossing. Gemeenten die dat willen,
krijgen zo de kans om nu reeds hun burgers bij de benoeming van de burgemeester
in te schakelen. Dat is gezien de grote koudwatervrees in dit land al heel
wat.Een eigenstandiger burgemeester, prima. Het pleidooi spreekt aan en geldt
meer naarmate de eigen legitimatie van de burgemeester sterker is. De duurst
betaalde functionaris in de gemeente moet meer kunnen doen dan alleen politie,
brandweer en lintenknippen. Dat kan hij overigens ook nu al, mits de politiek
hem dat toestaat. Maar daar ligt nu juist de crux. Soms mag hij of zij vrijwel
alles en soms vrijwel niets. Voorgesteld wordt in enige extra aankleding te
voorzien. Die blijft echter schaars, meer dan een schaamlap, maar nog steeds
underdressed.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wil nog even terug naar uw opmerking dat de rechtstreeks gekozen burgemeester
zich beter verhoudt tot dualistische politiek. Hoe moet ik mij dat voorstellen?
Dat betekent toch dat er tegenover een raad met een rechtstreeks mandaat van
burgers een burgemeester komt met eveneens een rechtstreeks mandaat van burgers
en die zich niets van de raad hoeft aan te trekken. Hij heeft zelfs een verkiezingscampagne
gevoerd en daarin de burgers een agenda laten zien en heeft daarbij natuurlijk
ook nog de noodzakelijke bevoegdheden. Zal die zich ooit onderwerpen aan het
primaat van de raad?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Hij zal wel moeten. Het budgetrecht en de normering zijn aan de raad.
De burgemeester moet met zijn college functioneren binnen de grenzen die door
de raad worden gesteld en het geld dat door de raad wordt gevoteerd. Men is
tot elkaar veroordeeld maar houdt elkaar in evenwicht. Dat is ook het principiële
van een stelsel van checks and balances. Bestuur bij het college, de controle
en het budgetrecht bij de raad. Zo houdt men elkaar in evenwicht en moet men
wel degelijk naar elkaar luisteren. De burgemeester en het college hebben
ook het vertrouwen van de raad nodig om te kunnen functioneren.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Eerder heeft u bij interruptie gezegd dat u in die situatie van een rechtstreeks
gekozen burgemeester hem ook extra bevoegdheden wilt geven, maar die hebt
u nu niet geëxpliciteerd.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Neen, omdat u mij interrumpeerde en ik er net aan toe kwam. Ik zei dat
er wel wat extra bevoegdheden worden gegeven, maar daar een schaamlap, maar
dat het underdressed blijft! Waarom niet informateur of tenminste inspraak
bij de aanstelling van wethouders en meespreken bij de formulering van een
collegeprogram? Hij moet het college toch leiden en daadwerkelijk in de tang
kunnen houden? Op dit soort belangrijke momenten moet hij er dan ook bij zijn
en zelfs een belangrijke rol bij spelen. Een eigenstandige burgemeester met
een sterkere legitimatie via raad of kiezers, verdient ook de bijbehorende
bevoegdheden. Als het al niet expliciet wordt vastgelegd, dan zou het toch
in ieder geval de politiek duidelijk worden gemaakt dat zij daarin een verantwoordelijkheid
heeft.De heer Te Veldhuis (VVD):Maar waar blijven die bevoegdheden nu? U wilt de burgemeester
alleen inspraak geven bij de aanstelling van wethouders, maar welke bevoegdheden
krijgt hij in uw voorstel die nu bij de gemeenteraad liggen?De voorzitter:Bijvoorbeeld de bevoegdheid om toestemming te geven voor een interruptie,
maar die moet dan wel gevraagd worden!Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Als het een rechtstreeks gekozen burgemeester is, dan zou die naar mijn
gevoel ook formateur van het college moeten zijn, natuurlijk in nauw overleg
met de raad. Hij moet een belangrijke rol spelen bij de vorming van het college.
Dat is een belangrijke bevoegdheid. Verder moet hij een belangrijke rol krijgen
in de vaststelling van het collegeprogramma. Dat zijn toch geen "peanuts"?
Ik wijs erop hoe belangrijk een regeerakkoord landelijk is en welke rol de
minister-president speelt bij de aanstelling van een minister. Als je een
burgemeester met een sterke legitimatie hebt, dan zou hij ook die bevoegdheden
moeten hebben.De heer Te Veldhuis (VVD):Voorzitter! Het begint mij een beetje te duizelen na deze voorstellen
van de fractie van D66. Mevrouw Scheltema wil nu bij een rechtstreeks gekozen
burgemeester van alles neerleggen. Mijn vraag had betrekking op de huidige,
door de Kroon benoemde burgemeester. Mevrouw Scheltema wil dat de burgemeester
niet langer voorzitter van de gemeenteraad is. Ik heb haar gevraagd welke
taken de burgemeester er dan bij krijgt en wat dan de legitimatie is voor
de burger om zo iemand in een referendum nog aan een oordeel te onderwerpen
als hij bijna geen bevoegdheden meer heeft. Zij kleedt de bevoegdheden en
het takenpakket de burgemeester nog verder uit, maar wil er dan wel een referendum
aan wijden. Neemt zij op deze manier de kiezer niet een beetje in het ootje?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Nee, ik neem de kiezer niet in het ootje. De burgemeester krijgt alle
taken die de politiek hem toekent. Hij heeft een aantal wettelijke taken en
krachtens de voorstellen die er nu liggen, krijgt hij er daar een aantal bij,
zoals de agenderingsbevoegdheid. Ik vind dat nog wat mager, maar ik wil die
extra bevoegdheden geven aan een burgemeester die ook een zwaardere legitimatie
heeft.De heer De Cloe (PvdA):Ik begrijp dat mevrouw Scheltema pleit voor een extreem dualistisch stelsel
met presidentiële aspecten en een sterke positie voor de burgemeester.
Is zij niet bang dat de positie van de gemeenteraad teveel verzwakt raakt
als volksvertegenwoordiging en direct gekozen orgaan?In de tweede plaats wijs ik erop dat D66 in het verleden moties heeft
ingediend om tot een door de gemeenteraad gekozen burgemeester te komen. Dit
is nog niet zo lang geleden; de laatste keer was, dacht ik, naar aanleiding
van het voorstel van minister Dijkstal. Ook eerder zijn er uit de kring van
D66 zware pleidooien gekomen voor een door de gemeenteraad gekozen burgemeester.
Wijst mevrouw Scheltema dit nu helemaal af of zegt zij dat, zolang wij nog
met de Grondwet zitten, dit eigenlijk een betere variant is? De fractievoorzitter
van D66 heeft onlangs tot enige bezinning opgeroepen. Past in dit systeem
de gedachte van het referendum, want dan komt de verantwoordelijkheid toch
weer terug bij de gemeenteraad die nadere aanbevelingen voor de minister kiest?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Dit laatste kan ik niet helemaal volgen, maar ik zal eerst op de eerste
vraag van de heer De Cloe ingaan.D66 is sinds de oprichting voor democratisering van de burgemees- tersbenoeming;
die moet weg bij de Kroon. Onze voorkeur gaat uit naar een rechtstreeks gekozen
burgemeester; een burgemeester gekozen door de burgers van de gemeente. De
heer De Cloe wijst erop dat wij in het verleden hebben gestemd voor moties
waarin werd gevraagd om een door de gemeenteraad benoemde burgemeester. Dat
is waar. Ik vind iedere democratisering meegenomen, maar dit neemt niet weg
dat voor D66 het mooiste model is en blijft de door de burgers rechtstreeks
aangewezen burgemeester.Wij verkeren nu in een tussenfase. De Grondwet verbiedt het verkiezen
door wie dan ook van een burgemeester en wij blijven gevangen in de kroonbenoemingen.
De heer De Cloe kan zeggen: laat dan de raad de enkelvoudige voordracht doen,
dan heb je dat tenminste. Dit past in zijn standpunt dat uiteindelijk moet
uitkomen op een door de raad gekozen burgemeester. Ik zeg: laat in die tussenfase
de burgers in ieder geval meespreken, raadpleeg hen dan, opdat zij kunnen
uitspreken wie zij van de door de raad geselecteerde kandidaten de beste vinden.
Dat is logisch in mijn opzet die erop is gericht dat de burgers uiteindelijk
meer directe invloed krijgen op de aanstelling van de burgemeester.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter! Ik wil een vraag stellen over het burgemeestersreferendum.
Wat nu voorligt, staat heel ver af van wat D66 eigenlijk wil. Is zij echter
niet bang dat door dit voorstel de relatie tussen burger en bestuur nog verder
verslechtert? Het is immers mogelijk dat de uitslag van een raadgevend referendum
over een aantal kandi- daten door de raad of de Kroon wordt genegeerd. Mocht
een derge- lijke ontwikkeling zich voordoen, dan wordt het vertrouwen van
de burger in de politiek nog verder ondermijnd.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Dat zou inderdaad een slechte ontwikkeling zijn. Ik neem dan ook aan dat
een raad zich zal schikken naar de uitslag van een referendum dat hij zelf
heeft uitgeschreven. Ik neem dat aan, want raadsleden zijn zinnige mensen.
Dat geldt ook voor burgers en zij kunnen dan ook wel degelijk een oordeel
geven over een burgemeesterskandidaat.Mevrouw Kant (SP):Als zij daarover kunnen oordelen, is het toch zeker onzinnig om met dit
voorstel te komen. Mevrouw Scheltema wil dat de burgers uiteindelijk beslissen
over de vraag wie hun burgemeester wordt. Mijn partij neemt een iets ander
standpunt in, maar wij zijn het met haar eens dat de burger directe invloed
dient te hebben. Al met al begrijp ik niet waarom zij met dit belachelijke
voorstel komt waarin de raad het referendum moet organiseren en de Kroon vervolgens
toch nog roet in het eten kan gooien. Is het niet veel beter om het in één
keer goed te regelen?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):De Grondwet verzet zich daartegen. Verder is gebleken dat ons democratische
bestel slechts stap voor stap kan worden veranderd. In verschil lende
landen om ons heen wordt de burgemeester rechtstreeks gekozen, maar in Nederland
is de koudwatervrees daarvoor nog steeds heel groot. Op dit moment verbiedt
de Grondwet het en het is dan ook wachten op een grondwetswijziging die het
mogelijk maakt om op welke wijze dan ook een burgemeester te kiezen. Tot dan
toe zullen wij ons met andere oplossingen moeten behelpen. Dit voorstel is
een tijdelijke oplossing. Ons einddoel, de rechtstreeks gekozen burgemeester,
blijft recht overeind.Mevrouw Kant (SP):Mevrouw Scheltema geeft nu een formele reden. De werkelijke reden voor
dit onzinnige voorstel is dat haar eigenlijke voorstel niet door de coalitie
is aanvaard.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):De coalitie wil, wellicht in tegenstelling tot mevrouw Kant, de Grondwet
niet met voeten treden.Mevrouw Kant (SP):Ik heb nog geen antwoord gekregen op mijn vraag waarom mevrouw Scheltema
er niet voor kiest om het in één keer goed te regelen. Waarom
kiest zij voor deze "flutoplossing"? Doet zij dat soms, omdat deze paarse
coalitie over dit thema anders denkt? Als dat zo is, doe dan liever helemaal
niets, want dit voorstel leidt alleen maar tot de frustrerende situatie dat
men een uitspraak van de bevolking nog steeds niet hoeft te honoreren. Dat
kan toch geen optie zijn voor de partij van mevrouw Scheltema?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik verbaas mij hogelijk over het wantrouwen van mevrouw Kant in raadsleden.
Als een raad een referendum houdt, zal hij zeker naar de bevolking luisteren.Mevrouw Kant (SP):Mevrouw Scheltema gaat voorbij aan de benoeming door de Kroon. Het kabinet
kan immers anders beslissen, omdat het vindt dat dit beter is, bijvoorbeeld,
met het oog op de verdeling van de burgemeesterzetels tussen PvdA en VVD.
Het is dus wel degelijk mogelijk dat een burgemeester van PvdA-huize wordt
benoemd, ook al heeft de bevolking een andere voorkeur uitgesproken. Ik houd
staande dat dit een halfslachtig voorstel is en dat het beter is om het in
één keer goed te regelen. Zij zal toch niet ontkennen dat een
en ander alles te maken heeft met de grote meningsverschillen tussen de coalitiepartijen
en het feit dat haar partij de strijd hierover in de coalitie verloren heeft?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik vind zeker niet dat wij verloren hebben. Integendeel, deze coalitie
heeft zich binnen de grenzen van het mogelijke voor deze kabinetsperiode gecommitteerd
aan een raadplegend referendum. Ik herhaal dat er niet meer mogelijk is, omdat
de Grondwet zich daartegen verzet. Al met al is dit een heel klein stapje
naar rechtstreekse invloed door de burger.De heer De Cloe (PvdA):Mevrouw Scheltema zei "voor deze periode"?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Dat zei ik inderdaad, want ik denk dat ook de heer De Cloe weet dat een
kabinet niet over zijn graf heen kan regeren.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Als het aan mij ligt, kan een regering dat inderdaad niet.Ik vind dit een lelijk referendumwetje. Het verbaast mij echter dat mevrouw
Scheltema dit wetje verdedigt door zich achter de Grondwet te verschuilen.
Dat gaat op voor het raadgevend referendum, maar in het voorstel wordt ook
gesteld dat de raad een meervoudige aanbeveling aan de Kroon moet doen en
dat wordt in het geheel niet gedicteerd door de Grondwet. Het was dus wel
degelijk mogelijk om in het voorstel op te nemen dat na een raadplegend referendum
slechts een enkelvoudige aanbeveling aan de Kroon hoeft te worden gedaan.
Waarom is niet hiervoor gekozen?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Wij spreken volgende week over die wet en daarbij komt natuurlijk de vraag
aan de orde of zoiets niet wenselijker is. Daarin kan ik een eind met u meegaan.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Daar zal ik dan een amendement over indienen.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Voorzitter! Ik kan Scheltema-de Nieter afsluiting zeggen dat de grote
lijnen van meer dualisme mij aanspreken, maar dat wij daarnaast nog extra
wensen hebben, iets waarover ik voldoende heb gezegd, denk ik.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Het waardevolle en gedegen rapport van de staatscommissie
onder leiding van prof. Elzinga verdient een diepgaandere behandeling
dan in een hoofdlijnendebat met spreektijden, zoals voor mijn fractie, van
vijf minuten mogelijk is. Ik betreur dat, maar ik constateer tevens dat dit
echt niet de laatste discussie over de hierbij aan de orde zijnde thema's
zal zijn. Ik moet mij nu, zeer tot mijn spijt, beperken tot het spreken in
wellicht iets meer dan telegramstijl, hetgeen eigenlijk niet past bij dit
onderwerp.Voorzitter! Een punt dat voor mij zwaar blijft wegen – ik heb dit
in het verleden ook wel eens gezegd – is dat ik vind dat de opdracht
aan de staatscommissie niet juist is gesteld. De staatscommissie heeft vrijwel
aan het begin van het rapport terecht aangegeven dat haar niet is gevraagd
naar de wenselijkheid van meer dualisme, maar naar de vormgeving van dualisme.
Daarmee is de voorvraag, namelijk of meer dualisme wenselijk en/of noodzakelijk
is, niet beantwoord, althans niet door dit rapport. Dat kunnen wij de staatscommissie
niet verwijten, want het is haar niet gevraagd. De aanname dat meer dualisme
zonder meer leidt tot verbetering van het lokale bestuur is een constatering
die is vastgelegd in het regeerakkoord. Nu zijn regeerakkoorden waardevolle
stukken, zoals zelfs ik onderken, maar zij vormen geen bewijs voor en onvoldoende
onderbouwing van belangrijke staatsrechtelijke wijzigingen die uit dit rapport
zouden voortvloeien.Bij mijn fractie leeft nog steeds de voorvraag, moet ik tegen de minister
zeggen. Ik zeg dit temeer in het licht van de praktijk. Wat is het geval?
Ik kan dit niet beter verwoorden dan is gedaan door de Raad voor het openbaar
bestuur in 1997 in zijn rapport "Op de grens van monisme en dualisme". Die
raad constateert in dat rapport dat de huidige wettelijke regeling zo flexibel
is dat gemeenten zelf hun bestuurspraktijk meer monistisch of dualistisch
kunnen invullen en dat zulks over het algemeen prima gaat. Welnu, als dat
zo is – ik hoor wel of de regering daar anders over denkt – vraag
ik mij af of het voldoende onderbouwd is om nu tot een ingrijpende wijziging
te komen van een staatsrechtelijk stelsel dat anderhalve eeuw functioneert.Voorzitter! De vraag is bovendien of wij de flexibiliteit die er kennelijk
nu is, nu willen beëindigen en voor een nog grotere mate van uniformiteit
gaan kiezen. Dat lijkt mij op zichzelf niet wenselijk. Ruimte voor praktische
ontwikkelingen moet er zijn. Mijn constatering is ook – ik hoor graag
of de minister er anders over denkt – dat met name in de kleinere gemeenten
het huidige stelsel heel goed werkt en dat het de grotere, zo niet de grootste
gemeenten zijn waar de meeste druk op dualisme vandaan komt. Ik vraag mij
dan ook af of een totale wijziging van ons stelsel in deze geest niet in feite
een indirecte impuls is tot een verdere schaalvergroting van de gemeenten
en tendeert naar grote gemeenten. Dat zal de minister waarschijnlijk vanuit
de beleidsvisie van dit kabinet welkom zijn, maar onze fractie bepaald niet.Voorzitter! Ik wil in alle duidelijkheid opmerken dat dualisering op het
lokale vlak voor onze fractie niet onbespreekbaar is. De regering zal weten
dat onze fractie juist op nationaal niveau sterk voor dualisering is. Er zijn
zeker argumenten om dat naar het lokale niveau uit te breiden. Als voorbeeld
noem ik een helderder formele regeling van bevoegdheden en verantwoordelijkheden.
Ik erken dat dualisering op dat punt duidelijk voordelen zal bieden. Ik wijs
op de positie van het college van B&W. Bestuurlijke en controlerende bevoegdheden
kunnen helderder worden gescheiden. Er zitten dus best goede elementen in.
Onze fractie verwerpt dan ook zeker niet alle voorstellen die in dit rapport
en het regeringsstandpunt zijn vastgelegd. Wel houdt ons erg bezig de positie
van de raad. Wordt die werkelijk versterkt door realisering van de voorstellen
die zijn neergelegd in het rapport van de commissie en in het regeringsstandpunt?
Ik denk dat in veel gemeenten de positie zal worden verzwakt door de raad
alleen een meer controlerende taak te geven. Wij geloven niet op voorhand
dat de raad geholpen is met de uitkomst van het werk van de commissie-Elzinga.
Gesprekken in het land leiden de leden van mijn fractie tot de overtuiging
dat veel raadsleden dit niet zien zitten. Ook de minister zullen de kritische
kanttekeningen niet zijn ontgaan. Bovendien moeten wij voorzichtig zijn, want
mijns inziens is er een relatie tussen de verankering van de positie van de
raad en het door ons – en volgens mij ook door de regering – hooggeprezen
beginsel van de autonomie van de gemeenten. Die is, ook in de huidige situatie,
rechtstreeks gekoppeld aan de positie van de raad. Een alleen controlerende
raad is volgens mij geen garantie voor een sterke gemeentelijke autonomie.
Graag verneem ik de visie van de minister hierop.Net als andere collega's voor mij – ik kan dit dus kort doen –
wil ik de vraag opwerpen of het niet veel meer zou moeten gaan om een wijziging
van de cultuur dan om een wijziging van de structuur. Steeds weer zie je dat
er in het openbaar bestuur wordt begonnen met structuurwijzigingen, terwijl
eigenlijk door middel van een wijziging van de cultuur ook binnen bestaande
wettelijke kaders heel veel zou kunnen worden bereikt. Ook dit noopt onze
fractie tot enige voorzichtigheid in het nu al maken van harde keuzes voor
ingrijpende wetswijzigingen.Wij nemen afstand – de regering zal van ons niet anders verwachten –
van de aanbevelingen van de commissie-Elzinga op het punt van de burgemeestersbenoeming.
Ik zal hier nu niet al te veel tijd aan besteden, want volgende week en bij
andere gelegenheden komen wij hier zeker nog op terug. Het verbaast mij wel
dat in dit verband opnieuw de kwestie van de kroonbenoeming naar voren wordt
gehaald. Wij blijven pleiten voor kroonbenoeming, voluit en grondwettelijk
verankerd. Juist in een dualistisch stelsel is er veel te zeggen voor kroonbenoeming,
veel meer dan voor verkiezing door bevolking of raad. Daardoor wordt de burgemeester
veel meer een politieke figuur. Dat past niet, ook niet in een duaal stelsel.
Wij blijven met te meer klem pleiten voor handhaving van het huidige stelsel.Tussentijdse ontbinding van de raad vinden wij op voorhand niet wenselijk.
Dit heeft ook verstrekkende gevolgen.Instelling van een lokale rekenkamer zien wij, vooral voor grote gemeenten,
als een zinvolle aanvulling op het controlearsenaal. Wij zijn echter niet
voor een verplichting op dit gebied. Wij zouden ook niet weten hoe kleinere
gemeenten hieraan moeten voldoen. Bij een keuze voor een dualistisch model
moet de gemeenteraad in ieder geval een wettelijk recht op meer ambtelijke
ondersteuning krijgen.Lezen wij het rapport van de commissie en het regerings standpunt,
dan moeten wij constateren dat aanzienlijke wijzigingen van de Gemeentewet
en de Provinciewet zullen voorgesteld. Heeft dit ook consequenties voor de
waterschappen? Immers, in de Waterschapswet is gestreefd naar zo groot mogelijke
analogie met Gemeentewet en Provinciewet. Dit zal toch niet tot gevolg hebben
dat de nu voorgestelde wijzigingen zonder meer worden vertaald naar de Water-
schapswet? Heeft de regering hierover nagedacht en zo ja, kan haar visie hierop
worden gegeven?Voorzitter! Tot mijn grote spijt moet ik de discussie nu heel kort houden.
Wij blijven betwijfelen of de dualistische richting ten principale hét
antwoord is op de vragen waar ons lokale bestuur voor staat. Tegen een aantal
elementen in de richting van meer dualisering hebben wij geen bezwaar, maar
wel vragen wij ons af of daarvoor een zo ingrijpende wijziging van onze wettelijke
structuur nodig is. Hoe dan ook, moet ten aanzien van de Grondwet de koninklijke
weg worden gevolgd. Met name gaat het mij dan om de bepaling waarin thans
is vastgelegd dat de gemeenteraad aan het hoofd van de gemeente staat. Onzes
inziens vormt dit een belemmering om nu al, op voorhand, allerlei dualistische
tendensen in te voeren. Wij bepleiten met nadruk om op dit punt de koninklijke
weg te volgen en eerst de Grondwet te wijzigen.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter! Voor het hoofdlijnendebat is het handig dat ik eerst in korte
bewoordingen de visie van de SP op het lokaal bestuur uiteenzet. Daar vloeit
automatisch onze kritiek op de voorstellen uit voort. Een uitgangspunt van
de SP is, als het om lokaal bestuur gaat, dat de macht zo dicht mogelijk bij
de rechtstreeks gekozen vertegenwoordiging moet liggen. "Lokaal" is dan in
onze ogen de rechtstreeks gekozen gemeenteraad. Wij zijn dus niet voor het
beknotten van de macht van deze gemeenteraad. De raad is de gemeentelijke
overheid en deze moet niet gedegradeerd worden. Ergens las ik dit mooi geformuleerd:
de raad is lokaal de rechtstreeks gekozen regering. Mevrouw Scheltema hoort
dat de SP heel veel vertrouwen in gemeenteraadsleden heeft.Dit uitgangspunt heeft natuurlijk consequenties voor de wijze waarop een
partij denkt over burgemeester en wethouders. Een aparte politieke verkiezing
van bijvoorbeeld een burgemeester zou tot een politieke macht naast de raad
leiden. Dit kan ook een aantasting van zijn positie betekenen. Dit is dan
ook niet onze eerste keuze. Voortvloeiend uit dit uitgangspunt, de macht bij
de raad, kom ik bij de voorkeur van de SP. Na gemeenteraadsverkiezingen kiest
de volksvertegenwoordiging die gekozen is door het volk uit haar midden een
burgemeester en wethouders. Dus geen wethouders van buiten de raad, sterker
nog, ook geen burgemeester van buiten de raad. Onzes inziens kan zo'n systeem
de band tussen lokaal bestuur en burgers versterken.Dit neergezet hebbend, kom ik automatisch bij de kritiek op de voorstellen.
Wij waren het al niet eens met de opdracht die de commissie-Elzinga heeft
gekregen: het moet en zal naar meer dualisme gaan. De vraag of dit wel of
niet wenselijk is mocht niet worden gesteld. Ik citeer uit het rapport van
Elzinga: meer dualisme, een duidelijke scheiding van de macht, is nodig in
het lokaal bestuur. Dat is het uitgangspunt van de commissie, zoals blijkt
uit haar opdracht.De commissie heeft dus niet onderzocht óf, maar hóé
het lokaal bestuur dualistischer kan worden. Dat was de opdracht en die delen
wij niet, omdat wij dit niet de juiste weg vinden.Dan komen wij bij het punt waarom deze exercitie in gang is gezet. De
reden was dat het lokale bestuur weer aantrekkelijk moest worden gemaakt.
Het moet dichter bij de burger worden geplaatst en er moeten meer burgers
naar de stembus worden gelokt. Mij wordt, eerlijk gezegd, nergens duidelijk
uit waarom deze stelselwijziging de betrokkenheid van de burgers bij de politiek
zal vergroten. Ik geef graag de minister een kans om hierover verduidelijking
te bieden. Bestaat er namelijk geen reëel risico van een afname van de
betrokkenheid van lokale politici bij de burgers, als zij meer op afstand
komen en er bijvoorbeeld wethouder van buiten aangetrokken mogen worden?Ik heb een mooie analyse gelezen van Bart Tromp. Hij was heel scherp en
zei het volgende: vanuit het oogpunt van versterking van de lokale democratie
zijn dit zowel domme als slechte voorstellen. Kenmerkend is dat noch in het
rapport van de staatscommissie, noch in de reactie van het kabinet aannemelijk
wordt gemaakt dat deze stelselwijziging iets oplevert in bestuurlijk en democratisch
opzicht. In zijn stukje gaf hij drie punten van kritiek die ik deel en waar
ik graag een reactie op krijg van de minister. Zijn eerste punt van kritiek
was dat er geen enkele aanwijzing is dat invoering van een dualistisch lokaal
bestuur een oplossing is voor wat dan ook. Het tweede punt is dat de toch
al fragiele machtspositie van gemeenteraadsleden nog verder wordt uitgehold.
Het derde punt is dat, indien wethouders van buiten de raad kunnen worden
aangetrokken, dit betekent dat het bestuur van de gemeente zal bestaan uit
mensen die het blijkbaar niet aandurven om via rechtstreekse verkiezingen
een mandaat van burgers te verwerven.Ik kom dan bij een belangrijk punt dat wij een verslechtering vinden:
de mogelijkheid om wethouders van buiten de raad te kunnen aantrekken. Wij
zitten echt niet te wachten op rondtrekkende managers die hun diensten aanbieden
zonder enige affectie met de gemeente. Het is misschien niet toevallig dat
er op dit moment ideeën ontstaan om wethouders beter te betalen. Ja,
je moet managers wel ergens mee naar je gemeente kunnen trekken. Wij voelen
er veel meer voor om te beginnen bij de vraag: wie wil het volk vertegenwoordigen?
Wie stelt zich beschikbaar? Uit die personen kan de raad zijn bestuur kiezen.
Volgens mij is dat een vorm van kwaliteit. Ideeën over meer salaris en
wethouders van buiten worden vaak ondersteund door het argument dat in dat
geval kwaliteit wordt aangetrokken. Maar wat is die kwaliteit? Voor ons is
één aspect van kwaliteit belangrijk, en wel affectie en betrokkenheid
met de gemeente. Dat wordt dan juist minder in plaats van meer. Graag verneem
ik hierop de reactie van de minister.De SP is er voorstander van dat de raad meer instrumenten krijgt om zijn
werk zo goed mogelijk te doen. Dat kan met behoud van de huidige macht; daarvoor
hoeft niet eerst macht weggehaald te worden, waarna allerlei instrumenten
en rechten worden toegevoegd om beter te functioneren. Ik noem het recht van
enquête en het recht van interpellatie, alsook een lokale rekenkamer.
Over die voorstellen zijn wij redelijk positief.Een rekenkamer kan de positie van de raad ook wel versterken. Immers,
via dat instrument kan de raad meer inzicht krijgen in de financiële
positie van de gemeente, alsmede in allerlei beslissingen. Het kan geregeld
worden dat dit voor grote gemeenten een voorwaarde is, maar kleinere gemeenten
kunnen op dit punt samenwerken. Er zijn meer geluiden dat dit een goed idee
is, maar dat kost wel geld. Het geld dat men zou willen bestemmen voor een
salarisverhoging van de wethouders (zelfs 25%) wil ik liever naar dit soort
voorzieningen van een lokale rekenkamer zien gaan. Dit is eerder een versterking
van de lokale democratie.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik deel de terughoudendheid van mevrouw Kant om de salarissen van wethouders
te verhogen. Dat lijkt mij ook niet echt nodig. Iets anders is echter de vergoeding
van het werk van gemeenteraadsleden. Ik vind dat er wel eens nagedacht mag
worden over verhoging van die vergoeding, omdat veel raadsleden dat werk doen
naast een drukke baan, wat het raadswerk vaak niet ten goede komt. Kan er
op termijn niet worden nagedacht over de hoogte van die vergoeding?Mevrouw Kant (SP):Wij zijn vooralsnog ook geen voorstander van verhoging van de vergoeding
van raadsleden. Die vergoedingen vinden wij redelijk. Wij beschouwen een vergoeding
van een raadslidmaatschap enkel en alleen als een vergoeding van de tijd waarin
anders arbeid verricht kan worden waarmee geld verdiend kan worden. Dat is
de enige reden dat daar een vergoeding tegenover staat. Die vergoedingen hoeven
absoluut niet vergelijkbaar te zijn met het aantal uren dat men aan het raadswerk
besteedt. Wij zitten dan ook niet op dit soort exercities te wachten. Raadslid
word je omdat je het volk wilt vertegenwoordigen en daar mag een redelijke
vergoeding tegenover staan. Men is daar nu eenmaal tijd aan kwijt die niet
gebruikt kan worden om op een andere manier inkomsten te verwerven.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat bestrijd ik ook niet. Ik wil dat soort exercities ook helemaal niet.
U wilt echter de raad versterken via meer onderzoeksfuncties en meer controle,
alsmede meer naar buiten treden. Dit betekent dat de raadsleden meer tijd
kwijt zijn en een grotere inspanning leveren. Eerlijk gezegd, mogen die mensen
in grotere mate vrijgesteld worden dan nu het geval is. Anders stelt u een
onevenredige eis aan de raadsleden die u zo lief zijn.Mevrouw Kant (SP):Toch bevat dat een dilemma. U spreekt over "vrijgesteld worden", maar
ik vind het zo belangrijk dat het mensen uit de gemeente zijn die anderszins
allerlei activiteiten hebben. Zij vormen de vertegenwoordiging in de raad.
Daarachter kan een lokale partijafdeling samen met de raadsleden proberen
om de lokale democratie vorm te geven. Dat hoeft absoluut niet te gebeuren
door middel van een salaris van gemeenteraadsleden. Blijkbaar houdt u een
pleidooi voor een verhoging van de vergoeding van gemeente- raadsleden. Ik
herhaal dat ik het nut er niet van inzie. Men is inderdaad meer tijd kwijt,
maar het is wel een vorm van vrijwilligerswerk. Dat vinden wij ook zo belangrijk
bij de lokale vertegenwoordiging. Men doet dat omdat men het volk wil vertegenwoordigen.
Een aantal mensen doen dat daadwerkelijk op een zetel in de gemeenteraad.
Nogmaals, daar bevindt zich een groep mensen omheen die zich maatschappelijk
voor de lokale partij inzetten en die samen de lokale democratie vorm geven.
Wij willen juist ook geen vergoedingen verhogen, omdat dat de essentie raakt
van de lokale vertegenwoordiging.Voorzitter! Zoals gezegd, zijn wij er voorstander van dat er meer instrumenten
voor de gemeenteraad komen. Lokale rekenkamers kosten geld en is de minister
tegen die achtergrond bereid om daar iets tegenover te stellen?De minister heeft een voorstel gedaan over het burgerinitiatief. Ik heb
daarover nog schriftelijke vragen gesteld. Het is een aardig initiatief om
de lokale burgers het recht te geven om een punt op de agenda van de gemeenteraad
te zetten. Helaas was het antwoord op mijn vragen dat dit vooral bedoeld was
om een discussie hierover op gang te brengen. Maar als wij de positie van
de lokale democratie willen versterken, waarom leggen wij dit dan niet meteen
vast?Positief is dat door de commissie-Elzinga wordt voorgesteld ervan af te
stappen dat Den Haag bepaalt welke burgemeester een gemeente krijgt. Dat zou
een einde betekenen aan partijpolitieke benoemingen. Maar verder is het advies
op dit punt een compromis van van alles wat. Het kabinet heeft dit ook niet
overgenomen. Het kabinet kiest niet voor de gekozen burgemeester en blijft
vasthouden aan de kroonbenoeming. Het enige dat wordt voorgesteld is de mogelijkheid
om de gemeenteraad de bevoegdheid te geven om een kandidaat aan te bevelen
in een raadplegend referendum. Het blijft toch maar een mager resultaat voor
D66 en staat toch wel heel erg ver af van hun wensen. Ik heb het al vaker
een fopspeen voor D66 genoemd. Maar wat ik erger vind, is dat het straks ook
kan uitpakken als een fopspeen voor de bevolking. Dat is eigenlijk nog veel
erger. Wij hebben dan een instrument waarmee mensen zich inderdaad kunnen
uitspreken voor een bepaalde kandidaat, maar waarbij er dan nog twee mogelijkheden
zijn om de wens van de bevolking te negeren.Het voorstel van het kabinet op dit punt is echt iets van alles wat, vasthouden
aan het benoemen en toch de mogelijkheid geven dat mensen zich ergens over
uitspreken, zonder dat dit bindend is. Ik vind dit eigenlijk typisch paars:
hoe je van alles bij elkaar kunt graaien en toch niets overhoudt.De heer Te Veldhuis (VVD):Mijnheer de voorzitter! In het regeerakkoord is bepaald dat een staatscommissie,
in dit geval de commissie-Elzinga, voorstellen moeten ontwikkelen over de
wijze waarop de dualisering van het lokale bestuursmodel vormgegeven kan worden.
De of-vraag is dus niet meer aan de orde, maar de vraag hoe wij het invullen.
De VVD-fractie dankt de staatscommissie ook voor de adviezen. Helaas mis ik
haar nu in ons midden. De VVD-fractie stemt, evenals de regering, in met diverse
analyses van de staatscommissie, zij het niet met alles. Zo zegt bijvoorbeeld
het Sociaal en cultureel planbureau dat het Nederlandse volk heel tevreden
is met zijn overheid, ondanks de lage opkomsten bij verkiezingen.
Ik vind dus dat wij niet onnodig "ach en wee" hoeven te roepen en dat het
niet allemaal kommer en kwel is bij de provincies en gemeenten. Daar geloven
wij absoluut niet in.Invoering van een meer dualiserend bestuursstelsel voor gemeenten en provincies
kan inderdaad een interessante poging zijn om de vaak naar binnen gekeerde
politieke cultuur te veranderen, al zijn wij het met de Vereniging van Nederlandse
gemeenten eens dat er geen één-op-één-vertaling
van het nationale model moet komen. Bijvoorbeeld in tegenstelling tot D66
hebben wij er geen behoefte aan om de raad een eigen voorzitter te laten hebben
in plaats van de huidige burgemeester. Ik kom straks ook nog terug op de vraag
of er een eigen griffie moet komen bij de gemeenteraad.Overigens heeft de nationale structuur ook uitgewezen dat staatsrechtelijk
of bestuursrechtelijk dualisme niet altijd hand in hand gaat met politiek
dualisme. Het omgekeerde geldt trouwens ook. Op rijksniveau zijn voorbeelden
aan te halen waar formeel een staatsrechtelijk dualistische structuur bestaat
en toch politiek monisme wordt bedreven en op gemeentelijk niveau kennen wij
ook situaties van een formele staatsrechtelijke monistische structuur en politiek
dualisme.Hoe dan ook, wij denken dat zonder een aanpassing van de politieke cultuur
de structuurwijziging als zodanig geen garantie biedt om de geanalyseerde
hoofdproblemen van de lokale democratie te helpen oplossen. Dat kan en dat
zal wel gebeuren, denken wij, als de inhoud van het beleid en de discussie
daarover bij de burgers aanslaan. Dus dan moet het ergens over gaan. De vernieuwingsimpuls
lokaal bestuur, in de vorm van diverse proefprojecten, heeft wat dat betreft
ook onze hartelijke steun. Maar initiatieven op dit punt zullen toch ook vooral
van onderop, dus vanaf de basis, moeten komen.Dualisering brengt twee soorten ontvlechtingen mee. De eerste ontvlechting
is die van de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders.
Dat wil zeggen dat wethouders geen lid meer van de gemeenteraad zijn. Zij
mogen van binnen en buiten de raad komen. En leden van het college van burgemeester
en wethouders zijn geen voorzitters van raadscommissies meer. De tweede ontvlechting
is die van de bestuursbevoegdheid tussen raad en college. Dat wil zeggen dat
B&W het dagelijks bestuur van de gemeente vormen, terwijl de raad de budgettaire,
de wetgevende, de normerende en de controlerende macht vormt. De fractie van
de VVD gaat hier ver in mee en wij hebben daar de volgende overwegingen voor:
er kan een groter reservoir aan capabele bestuurders worden aangeboord, het
bestuur kan verder worden geprofessionaliseerd, er ontstaat een betere scheiding
tussen macht en controle op de macht – "checks and balances" –
en sommigen willen wel bestuurder zijn, maar geen raadslid. Heel belangrijk
is ook dat de volksvertegenwoordiging, de raad, wat ons betreft het laatste
woord heeft. Dat blijkt ook uit de vertrouwensregel. De eindverantwoordelijkheid
moet dus bij de gemeenteraad liggen.Voorzitter! Wij vinden met de commissie-Elzinga en de regering dat de
positie van de gemeenteraad bij de verdere dualisering op onderdelen moet
worden versterkt, zij het dat ik hierbij enkele nuanceringen wil aanbrengen.
Dit geldt bijvoorbeeld voor de verbetering van de financiële functie.
Wij zijn het met veel voorstellen van Elzinga, die de regering ook heeft onderschreven,
wel eens, behalve als het gaat om de lokale rekenkamer. Onze lijn is tot nog
toe geweest dat de instelling van een lokale rekenkamer facultatief kan plaatsvinden.
Het gaat dan om een lokaal besluit en om lokale autonomie. Maar wij willen
geen blauwdruk voor dit systeem voor alle gemeenten in Nederland.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):De heer Te Veldhuis zegt dat hij geen verplichting tot een rekenkamer
wil, omdat hij geen blauwdruk wil. Maar vindt hij de functie van de lokale
rekenkamer op zich wel belangrijk? Dan kan de functie van zo'n rekenkamer
wel verplicht worden gesteld en kunnen gemeenten vrijheid krijgen voor de
invulling daarvan. Bedoelt de heer Te Veldhuis dat of wil hij zelfs de functie
van een rekenkamer, in welke vorm dan ook, niet verplicht stellen?De heer Te Veldhuis (VVD):Behalve aan een goed budgetrecht, hechten wij eraan dat rekening en verantwoording
op een adequate manier worden afgelegd. Dat kan met inschakeling van hulp
van buitenaf. Dat kunnen accountants zijn, maar dat kan ook een rekenkamer
zijn, als men dat wil. Maar de verplichting om per gemeente een eigen rekenkamer
in te stellen, gaat ons te ver. Het staat voor ons echter buiten kijf dat
de controlerende functie van de gemeenteraad, ook op financieel terrein, heel
goed moet zijn. In de manier waarop dit gebeurt, willen wij de gemeente meer
ruimte laten dan het kabinetMevrouw Scheltema-de Nie (D66):Het blijft onduidelijk. Wilt u nu de financiële controlefunctie versterken?
Vindt u dat er per definitie een toets door een buitenstaander moet plaatsvinden
of niet?De heer Te Veldhuis (VVD):Dat kan als de gemeente dat zelf nodig vindt. De provincie heeft daarnaast
nog het financieel toezicht op gemeenten, dus als er iets aan de hand is,
zullen er ongetwijfeld voorzieningen voor worden getroffen. U weet dat dit
gebeurt als er eens een calamiteit plaatsvindt. Maar het gaat ons wat ver
om voor elke gemeente apart een lokale rekenkamer te maken. Ik kan mij ook
voorstellen dat een aantal gemeenten samen een rekenfunctie wil invullen.
Dat bespaart een boel geld en men heeft dan toch de hand op de knip en de
vinger aan de pols. Het gaat erom dat het systeem op zich voldoende waarborgen
biedt voor het afleggen van een goede rekening en verantwoording over de financiën.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik ben het met u eens dat de gemeenten zelf de functie van de lokale rekenkamer
moeten invullen. Maar het is mij nog niet duidelijk of u vindt dat er op enigerlei
manier zoiets moet zijn of dat u ook dat niet wil verplichten.De heer Te Veldhuis (VVD):Wij zijn het over het doel kennelijk eens, maar u vindt de structuurdiscussie
wel heel erg belangrijk op dit moment. Ik heb aangegeven welke functie er
moet worden vervuld. Als die vervuld wordt, op wat voor manier dan ook, vind
ik het goed. Of de gemeente daar een particuliere accountant voor inschakelt
of een rekenkamer, laat ik graag aan de lokale autonomie over. Voorzitter! Inzake de verordenende bevoegdheid meen ik dat de gemeenteraad
de volksvertegenwoordiging is, die de normen en de regels moet vaststellen.
Zij moet naleving ervan contoleren en de budgetten ervoor beschikbaar stellen.
Maar – en dat is misschien net een slagje anders dan in de stukken staat –
wat is erop tegen dat regelgeving op een manier totstandkomt zoals op nationaal
niveau gebeurt, namelijk in samenwerking tussen regering en parlement? Vertaald
naar de gemeente betekent dit samenwerking tussen het college van burgemeester
en wethouders en de gemeenteraad. Wat is daar eigenlijk op tegen? Ik vind
dat het op rijksniveau prima werkt. Ik zou op voorhand zo'n systeem niet graag
inruilen voor één orgaan zonder de andere daarbij goed te betrekken.
De samenwerking zoals deze nu op nationaal niveau plaatsvindt, zou misschien
als voorbeeld kunnen dienen voor de gemeenten.Wij zijn van mening dat elke gemeente voor zichzelf moet invullen of ambtelijke
ondersteuning per fractie moet plaatsvinden, of met één apparaat
voor de gehele gemeenteraad, of door gebruikmaking van het apparaat van college
van B&W; dus ook hier weer maatwerk. Het belangrijkste is dat er een budget
beschikbaar gesteld wordt voor die ondersteuning. De manier waarop zou ik
op dit moment echter nog graag willen overlaten aan de gemeentelijke overheden
zelf. Ik kan mij voorstellen dat een kleine gemeente geen eigen gemeentelijk
apparaat met een eigen griffier, secretaris en ambtenaren gaat optuigen, doch
gebruikmaakt van het reeds bestaande apparaat in die gemeente en dat een aantal
mensen uit het ambtelijk apparaat permanent beschikbaar is als een soort trait
d'union. Men kan ook kiezen voor het creëren van een eigen apparaat vanwege
de schaalgrootte van een bepaalde gemeente. Ik wil echter niet zover gaan
en nu stellen, dat iedere gemeente een eigen apparaat móét hebben.
Voor de gemeente Amsterdam bijvoorbeeld kan het anders uitpakken dan voor
de gemeente Sluis.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Ik ben het met de heer Te Veldhuis eens dat de gemeenten zelf moet kunnen
beslissen over de vormgeving van de ambtelijke ondersteuning. Er ligt echter
iets anders aan ten grondslag, namelijk het récht op ambtelijke ondersteuning.
Dat recht is nu niet wettelijk geregeld. Ik heb gevraagd dat ook wettelijk
te regelen. Hoe kijkt de heer Te Veldhuis daar tegenaan? Het betreft dus niet
de vormgeving maar het récht op ondersteuning.De heer Te Veldhuis (VVD):Ik ben het met dat recht eens. Overigens is de gemeenteraad zelf de wetgever.
De gemeenteraad kan het zelfs nu al regelen als hij dat wil. Ik weet niet
of daarvoor per se een wettelijk regeling nodig is. Als het zonder kan, ben
ik vanuit een oogpunt van deregulering niet voor wettelijk vastleggen.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Datzelfde geldt natuurlijk voor het recht van initiatief, voor het recht
van interpellatie en al dat soort dingen. Die zijn op dit moment ook niet
wettelijk geregeld. Nu wordt voorgesteld dat wettelijk te regelen opdat er
in ieder geval een basis is waarop iedereen zich kan beroepen. Datzelfde zou
eigenlijk ook moeten gebeuren met dat recht op ambtelijke ondersteuning. Zover
wil de heer Te Veldhuis dus niet gaan of wel?De heer Te Veldhuis (VVD):Ik ben niet principieel tegen. Ik wil daarover wel verder nadenken, maar
of dat echt zwart op wit geregeld moet worden, betwijfel ik. Ik laat mij echter
graag leiden door de verdere discussie en zie dan wel waar ik uiteindelijk
uitkom. Ik heb uw punt genoteerd, mevrouw Van der Hoeven. Overigens denk ik
dat die ondersteuning per gemeente kan uitkristalliseren. Na verloop van tijd
kan blijken dat de ene gemeente iets anders wil dan de andere. Wij moeten
oppassen in een hoofdlijnen debat reeds blauwdrukken of sjablonen voor heel
Nederland vast te leggen. Een aantal van deze nieuwe elementen moet ook een
beetje kunnen groeien.Ik ben het in het algemeen eens met de voorstellen inzake verscherping
van de controlemogelijkheden. Op het punt van het enquêterecht zou ik
nog een kanttekening willen maken. Wij zijn vóór het enquêterecht,
maar dan wel via een uniforme wettelijke regeling. Hierbij weegt voor ons
de zorgvuldigheid zwaar alsmede het waarborgen van de persoonlijke levenssfeer
van die mensen die met zo'n enquête te maken zouden kunnen krijgen.
Wij zijn tegen een systeem van minderheidsenquêtes omdat wij ook op
decentraal niveau willen vermijden terecht te komen in een sfeer van afrekencultuur.Wij zijn het eens met de voorstellen om de burgemeester de eenheid van
het collegebeleid te laten bevorderen en de verkokering tegen te gaan. In
onze ogen is de burgemeester een gezaghebbend lokaal bestuurder, geen geprofileerde
politieke "smoel", hij staat boven de partijen, is gecertificeerd qua kwaliteit
vanwege alle toetsen die voor zijn aanstelling hebben plaatsgevonden, staat
vaak boven allerlei politiek gekrakeel en is doorgaans gelukkig geen onderdeel
van politieke conflicten. Dat komt ook omdat hij geen te zwaar eigen politiek
profiel heeft. Al deze voordelen van het huidige burgemeesterschap maken dat
de burgemeester inderdaad de aangewezen figuur is om dit soort collegialiteit
te bevorderen. Dat geldt overigens ook voor een aantal andere taken die de
commissie-Elzinga aan de burgemeester toedicht en waarmee het kabinet instemt.Voorzitter! Wat de aanstellingswijze van de burgemeester betreft, zal
in dit huis en inmiddels ook wel daarbuiten duidelijk zijn dat wij de aanbevelingen
van de commissie-Elzinga absoluut afwijzen. Wij vonden het een ratjetoe: deels
burgemeesters laten verkiezen en deels burgemeesters benoemen. De meerderheid
die voor verkiezen was, was ook nog eens verdeeld over de vraag of dat vanaf
50.000 of vanaf 100.000 inwoners moest gelden. Op dit punt was het advies
een staatscommissie onwaardig. Het advies van de VVD-minderheid was op dit
punt beduidend consistenter en duidelijker: óf handhaven van de huidige
kroonbenoeming óf overgaan tot een rechtstreekse verkiezingsmethode,
waarbij een burgemeester zijn eigen college van burgemeester en wethouders
formeert en dus zijn eigen wethouders en mogelijk zijn eigen ambtelijk apparaat
meebrengt. Dat zou echt dualisme zijn. Overigens is Jos van Kemenade, PvdA-lid
en commissaris van de koningin in Noord-Holland – in onze ogen onverdacht
gezelschap – het hiermee eens.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Te Veldhuis sprak nogal harde woorden over de commissie-Elzinga
als het gaat om de aanstellingswijze van de burgemeester. Ik ben dan ook erg
benieuwd naar zijn oordeel over het wetje op het burgemeestersreferendum dat
binnenkort in de Kamer behandeld wordt. Ik kan mij namelijk niet voorstellen
dat hij dat geen ratjetoe zal vinden.De heer Te Veldhuis (VVD):Ik zou deze vraag bijna willen beantwoorden met de vraag: u bent toch
niet naïef in dit huis? U was in 1999 toch al Kamerlid?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Naïef ben ik niet, maar ik wil het graag uit uw mond horen in plaats
van zelf conclusies te moeten trekken.De heer Te Veldhuis (VVD):U hebt vast wel eens van het lijmakkoord van Paars 2 gehoord.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voordat wij in allerlei retoriek vervallen: u zegt dat u het inderdaad
een slecht wetje vindt en dat u het alleen steunt omdat het kabinet gelijmd
moest worden. Daar komt het op neer.De heer Te Veldhuis (VVD):Wij hebben dit bij de onderhandelingen over het lijmakkoord geaccepteerd.
Ik zal daar volgende week uitvoerig op ingaan. Vraag van mij echter alstublieft
geen warmte voor dit voorstel.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Voorzitter! Ik wil enige geschiedvervalsing voorkomen. Het betreft een
afspraak die bij het regeerakkoord is gemaakt en die bevestigd is in het lijmakkoord.
Het is verkeerd om te suggereren dat deze afspraak bedacht is rond het lijmakkoord.De heer Schutte (RPF/GPV):Voorzitter! Wij hoeven dat wetsvoorstel nu niet te behandelen. Daar krijgen
wij nog alle gelegenheid toe. De commissie-Elzinga is in haar rapport evenwel
eensgezind en heel helder over de burgemeestersbenoeming, ook op het punt
van het burgemeestersreferendum. Ik wil dan ook het commentaar van de heer
Te Veldhuis horen op de stelling van de commissie-Elzinga dat het burgemeestersreferendum
ten principale op generlei wijze gepast en geschikt is.De heer Te Veldhuis (VVD):Ik heb uit de woorden die u zo-even hebt gesproken, niet begrepen dat
u alle voorstellen van de commissie-Elzinga omarmt. Daarom vind ik dat u ontzettend
selectief aan het winkelen bent door er nu iets uit te halen wat u niet aanstaat
en dat aan mij voor te leggen met de vraag hoe ik daar nu mee akkoord kan
gaan. U accepteert het geheel graag, maar u gooit mij wel die vraag voor de
voeten. Ik zou u andersom ook de spiegel voor kunnen houden en u kunnen vragen
waarom u op andere onderdelen niet zo selectief winkelt. Ik kan u evenwel
zeggen dat op dit punt hetzelfde argument geldt. Wij hebben bij de opstelling
van het regeerakkoord een afspraak gemaakt en wij staan voor die afspraak
en de handtekening die wij onder dat akkoord hebben gezet. Wij komen die afspraak
dus gewoon na.De heer Schutte (RPF/GPV):Voorzitter! De heer Te Veldhuis mag mij alles over het rapport-Elzinga
vragen wat hij wil. Ik zal daar, als mij daar de tijd voor gegeven wordt,
niet voor weglopen. Dit is evenwel een heldere uitspraak in het rapport-Elzinga.
Ik denk dat ik volstrekt binnen de orde ben, als ik de heer Te Veldhuis vraag
om daar inhoudelijk commentaar op te geven. Wij weten natuurlijk allemaal
dat de VVD een deal gesloten heeft. Dat is publiek bekend. Hier wordt een
inhoudelijke uitspraak gedaan. Daar mag de heer Te Veldhuis best een inhoudelijk
oordeel over geven. Dat staat los van het feit dat, ook al vindt hij dat Elzinga
helemaal gelijk heeft, zijn fractie zich aan een en ander heeft gebonden.De heer Te Veldhuis (VVD):Voorzitter! Wij zouden dat zelf ook niet hebben verzonnen. Dat zeg ik
heel eerlijk. Vraag van ons geen warmte wat dat betreft. Wij hebben er echter
wel toe besloten. Wij hebben die afspraak gemaakt. Er is over gediscussieerd
in de Kamer. Wat dat betreft wordt er een oude koe uit de sloot gehaald. Wij
zullen die afspraak nakomen, zij het dat ik volgende week ook een aantal voorstellen
zal doen over nette spelregels, want het moet geen rommeltje worden. Ik erken
dat Elzinga hier niet voor is. Er zijn meer Kamerleden die het voorstel, zoals
het er nu ligt, niet mooi vinden. Ik weet dat een heleboel mensen buiten dit
huis het ook niet mooi vinden. Misschien zijn er nog meer, maar op dit moment
is dat niet meer aan de orde. Wij hebben die afspraak gemaakt. Op dit punt
heeft de fractie van D66 haar zin gekregen. Op dit punt wilde zij scoren.
Ik vind dat wij haar die score moeten gunnen. Ik kom mijn afspraak op dat
punt na. Vraag mij echter niet of ik het een ideaal wetsvoorstel vind. Gelukkig
zei mevrouw Scheltema zelf al dat dit voor deze periode geldt.De heer Schutte (RPF/GPV):Voorzitter! Ik maak zelf wel uit welke vraag ik de heer Te Veldhuis zal
stellen. Volgende week vervolgen wij het debat.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Als het wetsvoorstel voor deze periode geldt, dan adviseer
ik de heer Te Veldhuis ervoor te zorgen dat de behandeling ervan zo lang mogelijk
wordt uitgesteld. Dan bestaat de kans dat wat hij niet wil inderdaad niet
gebeurt.De heer Te Veldhuis stelt uitdrukkelijk dat hij tegen het burgemeestersreferendum
is. Hij stemt er alleen maar mee in, omdat er een akkoord over is gesloten.
Wat dat betreft complimenteer ik D66, want die fractie heeft de VVD-fractie
stevig in de houdgreep. Dat geldt ook voor de fractie van de PvdA. De heer
Te Veldhuis staat hier echter ook als politicus en volksvertegenwoordiger.
Hij heeft een voorstel voorgelegd gekregen waar hij en zijn partij het niet
mee eens zijn. Ook vanuit de beroepsgroepen komt er de nodige kritiek. Hoe
kan hij dan staande houden dat hij als medewetgever zorgvuldig bezig is?De heer Te Veldhuis (VVD):Voorzitter! Ik wil eerst iets rechtzetten. Ik ben niet tegen het wetsvoorstel,
want anders zou ik niet voor stemmen. Ik ben dus voor het wetsvoorstel, maar
vraag van mij geen enthousiasme, geen warmte ervoor. Dat is een groot verschil.Wat mij verbaast in de benadering van mevrouw Van der Hoeven is dat zij
volstrekt voorbijgaat aan de situatie dat mensen met elkaar een afspraak maken.
Zij wil mensen uitlokken die afspraak niet na te komen, om woordbreuk te plegen.
Mevrouw Van der Hoeven weet dat wij vorig jaar op dat punt
een afspraak hebben gemaakt. Daarover is in de Kamer gediscussieerd. Toen
is dit onderwerp van voor naar achteren besproken. Het CDA gaf toen aan dat
zij het voorstel niets vond. Mevrouw Van der Hoeven weet ook dat, als zo'n
afspraak is gemaakt, het niet netjes is om die niet na te komen. Ik snap mevrouw
Van der Hoeven ook niet, gelet op haar politieke achtergrond. Zij wil mensen
uitlokken hun afspraak niet na te komen, maar dat is politiek toch niet zindelijk?
Ik vind dat nogal onzindelijk. Wat de steun voor het voorstel betreft, ik
weet niet namens wie mevrouw Van der Hoeven spreekt, maar wij hebben het lijmakkoord
van vorig jaar besproken met onze eigen achterban. Onze achterban heeft ermee
ingestemd.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Voorzitter! De heer Te Veldhuis loopt ook al wat langer mee in deze Kamer.
Hij weet verdraaid goed dat ik namens het CDA spreek. Daar gaat het echter
niet om.Het valt mij op dat er wordt verwezen naar een akkoord waar twee van de
drie partners het eigenlijk niet mee eens zijn. De heer Te Veldhuis zegt dan
dat hij zich aan de gemaakte afspraak wil houden. In principe moet hij dat
ook, maar "in principe" betekent ook dat je als gevolg van voortschrijdend
inzicht van een akkoord kunt terugkomen. Dat heeft de VVD-fractie ook gedaan
bij een aantal herindelingsvoorstellen. Op andere terreinen gebeurt dat net
zo goed. Het is mij volstrekt niet helder waarom dat in dit geval niet kan.De heer Te Veldhuis (VVD):Voorzitter! Zolang wij samenwerken in een verband waarmee wij afspraken
hebben gemaakt, heb ik niet de vrijheid om van de gemaakte afspraken af te
wijken. Dat zal ik ook niet doen.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Dan doen uw collega's, mijnheer Te Veldhuis, het in andere domeinen van
het debat, zoals sociale zaken, beter dan u.De heer Te Veldhuis (VVD):Zolang een van de coalitiepartners vasthoudt aan de lijn die is uitgezet,
vind ik dat het de andere coalitiepartners niet past om daarvan af te wijken.
Afwijken doe je alleen als je er met zijn drieën overeenstemming over
hebt. Zolang er iemand aan vasthoudt, vind ik dat je de afspraak moet nakomen.
Een man een man, een woord een woord.Mevrouw Kant (SP):Wij praten vandaag over de introductie van dualisme op lokaal niveau.
Hier wordt een staaltje non-dualisme neergezet dat niet te geloven is. Wij
voeren hier toch een inhoudelijke discussie met elkaar? U heeft een afspraak
gemaakt, maar daarom mogen wij u toch wel inhoudelijke vragen stellen over
het voorliggende voorstel? Ik merk dat u drie tot vier keer toe geen antwoord
heeft gegeven op inhoudelijke vragen. Daarom probeer ik het ook nog een keer.Het voorstel dat er nu ligt, houdt in dat er een referendum zal worden
gehouden en dat mensen een stem uit kunnen brengen op kandidaten. Vervolgens
kan de Kroon die beslissing naast zich neerleggen. Wat is de reactie van de
VVD op zo'n systeem? Wat zou dat voor effect hebben op de relatie tussen burger
en bestuur?De heer Te Veldhuis (VVD):Met alle respect, maar ik vind deze discussie echt prematuur. Ik heb zojuist
aangekondigd dat ik met amendementen zal komen op het voorliggende voorstel.
Ik vind dat er spelregels moeten komen. Die spelregels zal ik ook aan u voorleggen
en daar gaan wij volgende week over discussiëren. Aan de hand van die
spelregels zullen wij uw vragen kunnen beantwoorden. Die spelregels zijn nu
echter nog in ontwikkeling en die kan ik daarom nog niet geven. Ik vind echter
dat zolang de Kroon de verantwoordelijkheid voor benoemingen heeft, zij ook
de bevoegdheid heeft om te doen wat zij zelf wil. De Kroon is geen stempelmachine
van de gemeenteraad. Daarom ben ik het niet eens met een enkelvoudige voordracht
van de gemeenteraad zoals PvdA en CDA nu hebben voorgesteld. Ik vind dat een
miskenning van de bevoegdheid van de Kroon. Daarmee degradeer je de Kroon
tot een stempelmachine. Deze minister van Binnenlandse Zaken is niet de stempelmachine
van welke gemeente dan ook. De Kroon heeft een eigen bevoegdheid en zal die
eigen bevoegdheid ook waar maken. Wij kunnen de minister niet ter verantwoording
roepen over wat hij heeft gedaan als hij min of meer de gevangene is van een
gemeenteraad. Ik vind het een heel rare constructie. Het is een omgekeerde
wereld dat de Kroon moet doen wat de gemeenten zeggen. Leg dan de bevoegdheid
bij de gemeenteraad. Dat is heel consistent, maar zolang de Kroon de bevoegdheid
heeft, heeft de Kroon de plicht, de bevoegdheid en de verantwoordelijkheid
om wat te doen. En als ze het niet goed doet, staat u hier als eerste klaar
om haar ter verantwoording te roepen. Dus zolang de Kroon de verplichting,
de bevoegdheid en de verantwoordelijkheid heeft, mag zij doen wat zij wil.
Uiteraard moet zij luisteren naar wat de gemeenteraad heeft gezegd.Mevrouw Kant (SP):Eerst zegt de heer Te Veldhuis: die discussie hebben wij gehad. Daarna
zei hij tegen mij dat die discussie volgende week zal worden gehouden. Vervolgens
gaf hij toch een inhoudelijk antwoord. Dat antwoord houdt volgens mij in dat
ook hij vindt dat wat er nu ligt, een referendum en een kroonbenoeming, niet
met elkaar te rijmen is. Toch is hij voor het voorstel. Dat kan een spannend
debat worden, want ik kan mij niet voorstellen dat de coalitiepartijen in
zullen stemmen met hetgeen hij nu uitlegt.De heer Te Veldhuis (VVD):Dat was geen vraag, maar een ontboezeming.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Wij beginnen nu eindelijk ergens te komen met de heer Te Veldhuis. Ik
vond een punt dat hij aanstipte echt interessant. Er is een amendement in
de maak om de enkelvoudige benoeming in het referendum op te nemen. Als ik
nu peil hoe de meningen zijn verdeeld, zal dat amendement op een meerderheid
kunnen rekenen. Als ik hem nu hoor, betekent dat dat de VVD tegen de wet gaat
stemmen. Heb ik dat goed begrepen?De heer Te Veldhuis (VVD):Zover zijn wij nog niet. Het loopt allemaal vooruit op het wetsvoorstel
dat volgende week zal worden behandeld.De voorzitter:Ik krijg langzamerhand ook de behoefte om u wat meer naar het agendapunt
van vandaag te brengen. Maar u kunt nog even doorgaan.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Hij hoeft alleen maar ja of nee te zeggen.De heer Te Veldhuis (VVD):Ik wil wel graag antwoorden, want dit onderwerp interesseert mij ook buitengemeen.
Mijn antwoord luidt als volgt. Ik verwijs naar de nota naar aanleiding van
het nader verslag op het wetsvoorstel. Daarin zegt de regering dat een enkelvoudige
voordracht leidt tot een aantasting van de discretionaire bevoegdheid van
de Kroon en om die reden onaanvaardbaar is. Ik ga ervan uit dat als dat amendement
wordt ingediend en als het zou worden aangenomen, de regering het wetsvoorstel
terugtrekt. Het is namelijk in strijd met de Grondwet, zo staat in de nota
naar aanleiding van het nader verslag. Of daar moet onzin in staan.De heer De Cloe (PvdA):Kan de heer Te Veldhuis aangeven waar in de nota naar aanleiding van het
nader verslag staat dat het onaanvaardbaar is?De heer Te Veldhuis (VVD):Het staat op gespannen voet met de Grondwet.De heer De Cloe (PvdA):U zei "onaanvaardbaar".De heer Te Veldhuis (VVD):Ik geloof dat er staat "op gespannen voet", maar ik heb die tekst nu niet
bij de hand.De heer De Cloe (PvdA):Ik heb de tekst wel voor mij en ik kom het woordje "onaanvaardbaar" nergens
tegen. In de nota naar aanleiding van het nader verslag staat dat de regering
erop uit is om de invloed van de gemeenteraad op de kroonbenoeming te maximaliseren.
Dat past daar helemaal in.De heer Te Veldhuis (VVD):U hebt mij niet horen zeggen dat de VVD tegen de beïnvloeding door
de gemeenteraad is. Dat is niet aan de orde. De gemeenteraad kan een eigen
voorkeursvolgorde aanbrengen voor het aantal door de commissaris van de koningin
op basis van kwaliteit voorgeselecteerde mensen. Uiteraard houdt de Kroon
daar rekening mee. Dat is nu ook al heel gebruikelijk. Dus wat dat betreft
is er absoluut niets nieuws onder de zon. Het enige nieuwe is dat nu de Kroon
altijd nog de ruimte wordt gelaten die men op grond van de Grondwet heeft
om een keuze te maken. U wilt impliciet dat de Kroon die keuze niet meer heeft.
Daar zit volgens mij de spanning met de Grondwet. Dat zal volgende week ongetwijfeld
uitvoerig aan de orde komen, want daar gaat het wetsvoorstel over.Hoe dan ook, wij kiezen niet voor een halfbakken structuur. Een door de
raad gekozen of benoemde burgemeester leidt tot monisme. In zo'n situatie
zal de burgemeester gevangene of speelbal van de raad kunnen worden en dat
staat haaks op dualisme. Een enkelvoudige voordracht leidt tot het degraderen
van de Kroon tot stempelmachine en tot beperking van de grondwettelijke discretionaire
bevoegdheid die de Kroon heeft. Wij zijn bang dat het wel eens haaks zou kunnen
komen te staan op het voorkeursbeleid voor vrouwen bij aanstellingen in dit
soort beroepen. Wij zijn ook bang dat de kleine partijen het wel kunnen "schudden"
als de gemeenteraad een voordracht kan doen, omdat er dan veel achter de schermen
geregeld kan worden, met name door degenen die de macht hebben.De heer De Cloe (PvdA):U vergeet te zeggen dat u ook bang bent dat de politieke kleur geen discussiepunt
meer zal kunnen zijn.De heer Te Veldhuis (VVD):Dat is nog steeds een afweging op rijksniveau. De eerlijke spreiding over
politieke partijen bij een kroonbenoeming is nu nog steeds een punt. Dat moet
ook zo blijven. Ik heb overigens de indruk dat het meer een Haags probleem
is dan een praktisch probleem onder de mensen. Uit enquêtes die zijn
gehouden onder het Nederlandse volk blijkt dat de functionaris burgemeester
zeer gewaardeerd wordt. Ik heb de indruk dat wij ons op dat punt te veel op
afstand van de dagelijkse praktijk van de mensen bevinden.Voorzitter! Als wij serieus over het burgemeesterschap verder willen praten,
zou mijn fractie veel liever een discussie aangaan zoals de minderheid van
de staatscommissie-Elzinga heeft voorgesteld. Laten wij dan eens een fundamentele
discussie met elkaar aangaan over de inhoud van de functie van burgemeester,
zijn rol, zijn plaats, zijn taken en zijn bevoegdheden. Willen wij dan een
burgemeester naar Frans model? Iemand zonder bevoegdheden, omdat alles gecentraliseerd
is. Of willen wij een burgemeester naar Amerikaans model, die zijn wethouders
en zijn ambtenaren meebrengt? Willen wij een burgemeester naar Belgisch model,
die een soort eerste wethouder is? Het is belangrijk om eerst over de inhoud
van die functie te prakten. Die is volstrekt onduidelijk. Willen wij twee
kapiteins op één gemeentelijk schip? Welke kant moet dat schip
dan opvaren? Mag in zo'n situatie de raad een burgemeester nog een keer wegsturen?
Nederland is een collegiaal land, kent collegiale besturen. Wij zitten midden
in het poldermodel en wij praten elkaar de blaren op de tong om overal uit
te komen. Gaan wij dan iemand neerzetten met heel veel macht in één
persoon geconcentreerd? Past dat wel in de Nederlandse structuren? Ik discussieer
liever inhoudelijk over dat soort onderwerpen dan dat ik alleen maar over
de vorm, de manier waarop iemand wordt aangesteld discussieer.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Voorzitter! Ik beluister nu eigenlijk het minderheidsadvies van het VVD-smaldeel
in de staatscommissie. Of kroonbenoeming, maar dan ook echt door de Kroon
benoemen waarbij de Kroon alle vrijheid heeft, of de rechtstreeks gekozen
burgemeester met een volstrekt dualisme. Die minderheid met VVD-kleur zei
toen: dat is de reële keuze, maar wij kiezen voor het ene. Het andere
zou niet bespreekbaar zijn. De heer Te Veldhuis zegt nu: als je een discussie
wilt voeren, dan zou je díé discussie moeten voeren. Zegt hij
dan tevens: ik ben in principe bereid om inderdaad voor die verdergaande optie
te gaan en volstrekt dualisme is voor mij ook echt bespreekbaar? Zegt hij
dan ook: ik heb namens mijn fractie die bereidheid om inderdaad af te stappen
van de kroonbenoeming?De heer Te Veldhuis (VVD):Voorzitter! De VVD-fractie is graag bereid om de verschillende modaliteiten
van het burgemeesterschap hier in de Kamer te bespreken, en dan met alle ins
en outs, met alle voor- en nadelen. Maar wij bediscus siëren
nu uitvoerig de buitenkant van de problemen, zoals de benoeming en de procedures,
zonder dat wij echt over de inhoud praten. Dan heb ik het over vragen zoals:
wat mag een burgemeester dan, wat moet een burgemeester dan, waar moet een
burgemeester vanaf blijven, waar mag een burgemeester zich wel en niet mee
bemoeien? Daar gaat het nu helemaal niet over, daar praten wij niet over.
Wij hebben het nu alleen maar over de vorm. Ik denk dat het veel beter is
om eens over de inhoud te praten. Die discussie willen wij graag aangaan.
Daarbij hebben wij nu als uitgangspunt dat de huidige procedure goed is, althans
als je kijkt naar de wijze waarop de gemiddelde Nederlander over het huidige
systeem denkt. Ik wil daar, eerlijk gezegd, af en toe ook wel eens naar luisteren.Voorzitter! Ik vervolg mijn betoog en kom te spreken over de combinatie
van verkiezingen en nog een paar kleine puntjes. Moeten de verkiezingen van
de gemeenteraden en de provinciale staten wel of niet samen plaatsvinden?
De argumenten zijn gewisseld. Er zitten pro's en contra's aan. Er zijn plekken
waar de gecombineerde situatie heeft geleid tot een iets hogere opkomst. Dat
was aanvankelijk voor de regering de reden om die combinatie te bepleiten.
Men is daar later van teruggekomen. Wij hebben er in de VVD-fractie uitvoerig
over gediscussieerd en hebben de neiging om tegen deze combinatie te zijn.
Een grote meerderheid ziet toch meer nadelen dan voordelen en de nadelen zijn
ook in het stuk van de regering aangegeven.Ik kom te spreken over de tussentijdse ontbinding van de gemeenteraad.
Daarbij is Emmen genoemd. Oss komt er wellicht ook voor in aanmerking. Wij
zouden voor noodgevallen en geconditioneerd de ontbinding van een gemeenteraad
niet willen tegengaan als een duidelijke meerderheid van de gemeenteraad vindt
dat men niet verder kan en de burgers er ook niet mee gediend zijn om in een
vastgelopen situatie verder te draaien. Ik weet overigens niet precies hoe
wij dat zouden moeten conditioneren. Het moet in ieder geval niet als een
normale structuur worden gezien.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Ik heb dit punt in mijn inbreng niet besproken, maar ik wil
er nu toch een vraag over stellen en tegelijkertijd aangeven waar wij zelf
staan. Ik ben het met de heer Te Veldhuis eens dat het in bepaalde situaties
beter kan zijn om een gemeenteraad te ontbinden. Ik ben het ook met hem eens
dat dit beslist niet moet gebeuren door het college. Maar de vraag is of het
moet gebeuren door de gemeenteraad. De vraag is of het niet beter kan gebeuren –
en dat zou mijn insteek zijn – door het naast hoger gelegen orgaan,
omdat zich situaties kunnen voordoen waarin een bemiddeling kan leiden tot
een oplossing. En het is ook op nationaal niveau niet zo dat de Kamer zichzelf
ontbindt. Wij hebben die mogelijkheid ook niet. Waarom zou je dat dan op lokaal
niveau wel doen? Waarom zou je de provincie daarin geen rol geven?De heer Te Veldhuis (VVD):Wij hebben ook geen hogere overheid nodig als de Kamer wordt ontbonden
door de regering. Dit is overigens een vrij theoretische discussie.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Wij ontbinden ons niet zelf. Het voorstel van de heer Te Veldhuis is dat
de gemeenteraad zichzelf ontbindt.De heer Te Veldhuis (VVD):Laten wij op dat punt ook een beetje eerlijk zijn. Als de regering de
Kamer ontbindt, is dat natuurlijk automatisch crisis. Laten wij die discussie
echter even ecarteren. Wij denken dat de gemeenteraad het orgaan is dat het
vertrouwen uitspreekt in het college van burgemeester en wethouders. De gemeenteraad
is de eindverantwoordelijke, ook in een gedualiseerd stelsel. De gemeenteraad,
waar die zo'n geprofileerde plaats gaat krijgen, zou als bepalend orgaan ook
in dit geval moeten uitmaken of de raad wel of niet wordt ontbonden. Ik geloof
niet dat wij daar een provincie voor nodig hebben.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Zoals u zich kunt voorstellen, ben ik het niet geheel eens
met de heer Te Veldhuis. Ik zou het wel een goede zaak vinden als de voors
en tegens van dat ontbinden – wie dat dan ook mag doen – en de
verschillende modaliteiten die daarvoor zijn, nader onderzocht zouden kunnen
worden. Misschien kunnen wij elkaar op dat punt vinden.De heer Te Veldhuis (VVD):Ik heb geen uitgesproken blauwdruk voor de manier waarop dat zou moeten.
Ik heb al gezegd dat er een behoorlijke meerderheid voor zal moeten zijn.
Het moet ook geen gewoonte worden en is echt voor noodgevallen bedoeld. Laten
wij eerlijk zijn, het is toch een testimonium paupertatis voor elke gemeenteraad
die zichzelf ontbindt. Men geeft daarmee toch aan dat men onderling niet kan
samenwerken en dat de kiezer daarom een uitspraak zal moeten doen. Ik denk
dat elke verstandige gemeenteraad zich nog wel een paar keer zal bedenken
alvorens tot ontbinding over te gaan. Maar, het gaat nu om de hoofdlijnen
en wat dat betreft willen wij de huidige onmogelijkheid om tot ontbinding
over te gaan weghalen en in ieder geval de mogelijkheid bieden. Over de voorwaarden
waaronder moeten wij natuurlijk verder over praten, ook als er op dit punt
een wetsvoorstel zou komen.Wat betreft de dualisering van de provincie sluit ik mij aan bij anderen.
Het zou inderdaad vreemd zijn als wij voor de provincie een monistisch stelsel
handhaven en voor het rijk en de gemeenten overgaan op een gedualiseerd stelsel.Wat betreft openbare orde en veiligheid moet ik zeggen dat dit erg samenhangt
met de functie, de plaats en de rol van de burgemeester. Wij hebben de indruk
dat dit in het rapport van de commissie-Elzinga niet echt duidelijk uit de
verf is gekomen. Ook hierop zullen wij bij de nadere uitwerking ongetwijfeld
nog terugkomen. Dat geldt ook voor de relatie tussen de gemeentebesturen en
Europa. Blijft het rijk ertussen zitten en moet ook de provincie daarin nog
een rol krijgen? Is het de gemeenteraad of het college van B&W in de uitvoeringssfeer?
Ook daarnaar zullen wij nog eens goed moeten kijken.Wat de grondwettelijke aspecten betreft willen wij bij voorkeur blijven
binnen de huidige grondwettelijke kaders. Volgens Elzinga kan dat ook grotendeels,
met uitzondering van de deconstitutionalsiering van de burgemeestersbenoeming,
maar daarover hebben wij een afspraak gemaakt.Als het nu meer gaat kosten dan de nu toch wel wat grofweg geraamde
35 mln. dan moeten wij wel de bereidheid hebben om dat opnieuw onder ogen
te zien.Voorzitter! Als een en ander met inachtneming van deze aantekeningen en
kanttekeningen wordt uitgewerkt in wetsvoorstellen of beleidsaanpassingen,
de laatste met name in de sfeer van de vernieu- wingsimpulsen, dan hopen wij
nog in deze kabinetsperiode het een en ander te kunnen bereiken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter! Evenals vorige sprekers wil ik beginnen met een woord van
dank aan de commissie-Elzinga die een gedegen studie heeft geproduceerd waarin
een groot aantal behartigenswaardige aanbevelingen is opgenomen. Net als de
heer Van den Berg ben ik van mening dat dit rapport eigenlijk een wat diepgaander
bespreking verdient dan vandaag mogelijk is gezien de beschikbare spreektijd.Ondanks mijn lof voor de commissie wil ik toch beginnen met een kritische
kanttekening bij haar centrale probleemstelling die ook is overgenomen door
de regering. Haar voorstellen, waarvan de regering het merendeel overneemt,
moeten een antwoord bieden op de teruglopende politieke participatie, het
leeglopen van politieke partijen en het ontstaan van politieke desinteresse.
Wij onderschrijven dat probleem, maar ik moet toch vaststellen dat dit een
landelijk probleem is en dat de lokale politiek, wat de maatregelen ook zijn,
niet kan repareren wat eerst landelijk is misgegaan. Wij als landelijke vaandeldragers
vind ik in eerste aanleg verantwoordelijk voor de verminderde interesse in
politiek bij burgers en daarvoor is een groot aantal factoren aan te wijzen,
zoals vertechnocratisering, verambtelijking, verplaatsing van de politiek,
achterkamertjespolitiek met een sterk monistisch tintje – ik hoef hier
slechts maar de Betuwelijn te noemen – enz., enz. Dit voorzover politieke
desinteresse overigens veroorzaakt wordt door politiek-interne ontwikkelingen.
Politieke desinteresse en het leeglopen van politieke partijen kennen natuurlijk
vooral een externe oorzaak die zich in belangrijke mate aan onze macht onttrekt.
Ik noem individualisering, de opkomst van one-issuebewe- gingen, vermindering
van klassentegenstellingen die natuurlijk altijd een motor waren voor politieke
parti- cipatie, enz., enz. Ook nu hoef ik niet uitputtend te zijn, want politicologen
en sociologen hebben een en ander uitgebreid beschreven. Wel wil ik hier zeggen
dat mijn partij het enigszins illusoir acht, te veronderstellen dat wijzigingen
in het lokale staatsrecht deze langlopende en fundamentele tendens zouden
kunnen keren. Voorzover het in de macht van de politiek ligt om deze tendens
te keren, verwacht mijn partij meer van nieuwe vormen van democratisering
en burgerpartici- patie dan van formele wijzigingen in het staatsrecht. Wij
hebben dan ook het voornemen om bij de aanstaande behandeling van de begroting
van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties met een groot
plan te komen waarin wij allerlei nieuwe initiatieven voor democratisering
en burgerparti- cipatie zullen introduceren.Voorzitter! In het rapport van de commissie-Elzinga lijkt "dualisme" het
toverwoord te zijn. Dit woord begint samen te vallen met voor- uitstrevendheid,
terwijl monisme begint samen te vallen met conser- vatisme. Ik vind het natuurlijk
best prettig om op de progressieve hoofdstroom te kunnen dobberen, want GroenLinks
heeft zich in de vorige verkiezingsprogramma's altijd een groot voorstander
getoond van dualisme. Een en ander neemt niet weg dat ik mij enigszins ongemakkelijk
voel bij de uitwerking van het begrip "dualisme" in zowel het rapport van
de commissie-Elzinga als de stukken van de regering. Ik denk bij het begrip
"dualisme" namelijk vooral aan een bepaalde stijl van politiek bedrijven en
niet zozeer aan institutioneel dualisme. Institutioneel dualisme kan hieraan
dienstbaar zijn en soms is het een noodzakelijke voorwaarde, maar het leidt
niet vanzelfsprekend tot wat ik gemakshalve politiek dualisme noem. De verhoudingen
in het parlement, waar de regering en de commissie-Elzinga frequent naar verwijzen,
zijn hiervan een bewijs, want eigenlijk wordt het landelijk model overgezet
op een lokale schaal. Hierbij moet mij van het hart dat alle pleidooien voor
dualisme enige hilarische trekjes krijgen, omdat wij weliswaar institutioneel
dualisme kennen, maar politiek dualisme een eenzaam voorrecht van de parlementaire
oppositiepartijen lijkt te zijn. Het monisme wordt immers gepraktiseerd door
de coalitiepartijen.Voorzitter! Het enthousiasme van mijn fractie voor dualisme leidt er niet
vanzelfsprekend toe dat wij gelukkig zijn met de uitwerking in de verschillende
voorstellen van de regering en de commissie. Ik loop nu op hoofdlijnen de
voorstellen na en begin daarbij met de ontvlechting van raad en college.GroenLinks is een groot voorstander van het opgeven van raadszetels door
wethouders en het afschaffen van de grens voor het voorzitten van raadscommissies.
Wij zijn ook een voorstander van de mogelijkheid dat wethouders in de toekomst
buiten de gemeente worden gezocht. Wij kennen alle negatieve geluiden, maar
vinden dat deze mogelijkheid het voordeel heeft dat het met name kleine partijen
extra mogelijkheden biedt bij de rekrutering. Verder kan het het draagvlak
van de lokale politiek verbreden als lokale, publieke figuren op deze manier
hun entree kunnen maken in de actieve politiek.Bij de ontvlechting van raad en college zouden wij op een punt een stap
verder willen gaan. Wij vinden het standpunt van de regering terzake namelijk
teleurstellend.Mevrouw Kant (SP):De standpunten van de SP en GroenLinks liggen dicht bij elkaar, maar op
het punt van het aantrekken van de wethouder van buiten verschillen wij wel
degelijk van mening. Ik deel overigens de analyse van mevrouw Halsema van
de begrippen "monisme" en "dualisme" en ben het met haar eens dat wij vooral
naar de praktijk zouden moeten kijken. Ons verschil van mening komt voort
uit het feit dat wij ons afvragen of er op dit moment eigenlijk wel een probleem
is met het rekruteren van wethouders en of het wel nodig is om de vijver waaruit
wordt gevist, te vergroten. Is mevrouw Kant het niet met mij eens dat er op
dit moment genoeg kandidaat-wethouders zijn te vinden?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik weet niet of de partij van mevrouw Kant met dit probleem wordt geconfronteerd,
maar mijn partij kent dit probleem wel degelijk. Als kleine partijen wordt
gevraagd om toe te treden tot een coalitie, kunnen zij vaak slechts kiezen
uit een klein aantal raadsleden. Deze raadsleden zijn bovendien
dikwijls zeer bewust raadslid geworden en hebben daarom nooit overwogen om
wethouder te worden. Deze raadsleden worden plotseling geconfronteerd met
het fait accompli dat zij wethouder moeten worden. Dat is niet goed voor deze
raadsleden en niet goed voor hun partij. Overigens vind ik dat mevrouw Kant
veel te krampachtig vasthoudt aan de rechtstreekse relatie tussen raad en
wethouders. Om wethouder te kunnen worden moet iemand natuurlijk wel politieke
activiteiten hebben ontplooid en een band hebben met een politieke partij.
Dat hieraan wordt voldaan, is de verantwoordelijkheid van de partij. U gaat
een stap verder en dat vind ik niet nodig. U wilt dat betrokkenen uit de raad
afkomstig zijn. Ik geef een voorbeeld. Ik denk dat het heel goed is dat de
directeur van een lokaal toneelgezelschap die al langer lid is van GroenLinks
de portefeuille cultuur krijgt aangeboden, ondanks het feit dat hij geen gemeenteraadslid
is. Ik zie dit als een voordeel en niet als een nadeel.Mevrouw Kant (SP):Ik denk dat dit raakt aan wat je kan schetsen als motivatie op grond waarvan
mensen een politieke functie ambiëren. Volgens mij is stap één:
ik wil een partij vertegenwoordigen in de lokale politiek. Daaruit kan voortvloeien
dat je dat ook in bestuurlijke zin doet. Wij verschillen duidelijk van mening
daarover, begrijp ik.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Als ik u goed begrijp, betekent uw beslissing om parlementariër te
worden ook dat u zich er nooit tegen zult verzetten om minister te worden,
omdat dit hoort bij uw politieke taakopvatting. Voor mij ligt het anders.Mevrouw Kant (SP):Wij hebben het nu over het lokale bestuur, maar minister worden sla ik
niet af als er goede voorwaarden voor zijn. Daarom gaat het echter niet. Wij
hebben het over het aantrekken van wethouders van buiten de raad. U noemt
als voorbeeld iemand die echt een relatie heeft met de gemeenschap. Maar het
wordt ook mogelijk – en dan denk ik met name aan de grotere steden –
dat er wat ik een beetje gechargeerd beschreef als rondtrekkende managers
gaan optreden. Ik doel op mensen die het leuk vinden een periode in Nijmegen
wethouder te zijn en die vervolgens doorgaan naar een grotere gemeenten en
daar een hoger salaris krijgen. Op die manier krijg je lokale bestuurders
die een geringe band hebben met de lokale gemeenschap. Dat vind ik een risico.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb nog een groter angstbeeld: oud-Kamerleden die op zoek zijn naar
een nieuwe baan en een beetje door het land gaan reizen. Uw angst wordt helemaal
niet weggenomen daar wat u zelf wilt. Er zijn al veel mensen die het raadslidmaatschap
gebruiken als springplank om wethouder te worden. Bij alle verkiezingen wordt
met het opstellen van de lijsten daarmee rekening gehouden. Mensen worden
soms aangetrokken met de belofte dat zij wellicht wethouder worden. Dat kan
tegenvallen en het gebeurt wel eens dat men zich terugtrekt, maar u beschermt
zichzelf helemaal niet tegen die constructie. Natuurlijk zou ik dat slecht
vinden, maar ik vind het de politieke verantwoordelijkheid van elke partij
om ervoor zorgen dat politiek gemotiveerde mensen op de juiste plaatsen terechtkomen.
Ik vind niet dat je dat op zo'n krampachtige manier in deze Kamer moet regelen.Mevrouw Kant (SP):Ik vind het een belangrijke voorwaarde dat iemand die zich verkiesbaar
stelt voor de gemeenteraad inwoner is van die gemeente. Naar mijn mening moet
iemand een voldoende binding met de lokale gemeenschap hebben om die gemeenschap
te kunnen besturen. U ziet dat blijkbaar anders. Gaat u dan eens in op het
voorbeeld van de rondtrekkende manager die eerst in Arnhem wethouder is, daarna
gaat naar Nijmegen omdat daar meer te verdienen is en vervolgens naar Rotterdam.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb dat beantwoord met een ander voorbeeld. U kunt dat ook in uw model
niet verhinderen. Dat lijkt mij afdoende. Bovendien denk ik dat, als het toch
gebeurt, er sprake is van een bestuurder met een geloofwaardigheidsprobleem.
Dat lijkt mij vooral in de lokale politiek een redelijk groot probleem. Ik
geloof dat als dit soort mensen rondtrekt er geen enkele vorm van vergrendeling
bestaat, behalve een serieuze taakopvatting van wat politiek is. Dit betekent
niet noodzakelijk een soort van getrapte affectie, dat wil zeggen: je moet
je liefde hebben uitgesproken voor de raad voordat je wethouder mag worden.
Dat is mij te simpel gesteld. Daarenboven vind ik het in strijd met de wijze
waarop wij bijvoorbeeld ministers aantrekken. Er komen ook ministers van buiten,
in casu personen die lid zijn van een politieke partij, maar die niet in de
Kamer hebben gezeten. Ik vind dat die wel degelijk liefde hebben voor het
politieke vak.Ik was bezig met ontvlechting raad en college. Wij willen graag een stap
verder gaan. Mevrouw Scheltema heeft er al enkele opmerkingen over gemaakt.
Wij zouden graag zien dat de burgemeester niet langer voorzitter is van de
raad, maar dat de raad uit zijn midden een voorzitter kiest. Wij vinden dit
ook heel logisch in het duale bestel dat nu wordt voorgesteld. Ik heb bij
interruptie al gezegd dat dit problemen zal voorkomen die nu ontstaan bij
het instellen van griffies. Anders ontstaat de rare situatie dat de burgemeester
de griffie, de instantie die ten dienste staat van de gemeenteraadsleden,
moet aansturen. Dat lijkt mij geen logische constructie. Deze kan worden weggenomen
door de raad de eigen voorzitter te laten benoemen. Graag krijg ik de reactie
van de regering hierop.Over de voorstellen tot versterking van de positie van de raad kan ik
kort zijn. Dan denk ik aan uitbreiding van de controletaak, het vragenrecht,
het interpellatierecht, het enquêterecht, ambtelijke ondersteuning enz.
Dat alles lijkt ons een groot goed en wij vinden dat ook uitermate noodzakelijk.
Wij steunen de regering ook bij het verplicht stellen van een lokale rekenkamer.
Dat verdient voorkeur boven een facultatieve rekenkamer. Wij vrezen namelijk –
de heer Te Veldhuis leverde daarvoor argumenten in zijn betoog – dat
een facultatieve rekenkamer steeds weer onderwerp wordt van politieke discussie
zal worden. Wij zouden dat willen vermijden. Welke financiën komen beschikbaar
om alle voor- stellen tot versterking van de positie van de raad te verwezenlijken?
Op sommige onderdelen is dit aangegeven, maar op andere niet. Ik vraag mij
af of voldoende financiële mid- delen beschikbaar worden gesteld.De regering heeft de intentie om uiteindelijk alle bestuurs bevoegdheden
bij het college onder te brengen. Op dat punt hebben wij moeite met de door
de regering gehanteerde definitie van dualisme en de uitwerking die daaraan
wordt gegeven. Leidt deze intentie van de regering per se tot een grotere
mate van dualisme? De Tweede Kamer stelt bijvoorbeeld zijn eigen begrotingen
vast. Betekent verwezenlijking van de intentie van de regering dat het college
op gemeentelijk niveau de begroting vaststelt en dat de raad er eigenlijk
niets meer over te zeggen heeft? Hoe verhoudt dit zich tot de verordenende
bevoegdheid van de raad? De regering zegt die bevoegdheid belangrijk te vinden,
maar ik heb de indruk dat de raad veel verordenende bevoegdheden worden ontnomen.
Eigenlijk behoudt de raad alleen bevoegdheid waar het gaat om het vaststellen
van bestemmingsplannen. Hierover bestaat bij mij onduidelijkheid. Als de intentie
van de regering tot overdracht van bestuursbevoegdheden eigenlijk neerkomt
op het uitkleden van de verordenende bevoegdheid van de raad, dan hebben wij
daar grote problemen mee. Dan is er niet langer sprake van versterking van
de positie van de raad, maar van een onevenwichtige ruil van verantwoordelijkheden
en bevoegdheden die niet noodzakelijk leidt tot meer institutioneel dualisme.Afgezien van het feit dat ik het gewoonweg niet wenselijk vind als de
raad te veel bestuurlijke of verordenende bevoegdheden verliest, heb ik er
nog een ander probleem mee. Gemeenteraden hebben ten opzichte van het parlement
de kracht dat veel besluiten tot op heden in de openbaarheid worden genomen.
De raad komt bijeen. Als het om moeizame besluiten gaat, zitten de burgers
zelfs met spandoeken op de tribune. Het gaat niet altijd even goed, maar eerlijk
gezegd zouden wij daar een voorbeeld aan kunnen nemen. Als het belangrijkste
deel van de bestuurlijke bevoegdheden – inclusief de verordenende –
overgaat naar het college, zou dit betekenen dat een groot deel van de transparantie
van de besluitvorming op lokaal niveau verdwijnt. Immers, dan worden besluiten
genomen in de beslotenheid van de vergaderingen van het college van burgemeester
en wethouders. De raad heeft dan alleen nog controlerende bevoegdheid achteraf.
Dat betekent dat burgers backbenchers zijn geworden. Dát zou ik zeer
onwenselijk vinden.Voorzitter! Ik stap nu ten slotte over naar de benoeming van de burgemeester.
Groenlinks is voorstander van indirecte verkiezing van de burgemeester, zonder
kroonbenoeming. Zolang de kroonbenoeming in de Grondwet staat, zal het moeten
gaan om een enkelvoudige aanbeveling. Wij kiezen voor indirecte verkiezing,
omdat dan zeer zuiver en duidelijk het primaat bij de raad blijft rusten.
Daar willen wij dat primaat graag hebben. De burgemeester komt dan bovendien
in een goed controleerbare verhouding ten opzichte van de raad te staan. Wij
vrezen, eerlijk gezegd, de rechtstreeks gekozen burgemeester ondanks het feit
dat wij dit altijd nog aantrekkelijker vinden dan de huidige situatie. Een
rechtstreeks gekozen burgemeester heeft een eigen mandaat en komt daardoor
in een wonderlijke positie ten opzichte van de raad en zijn collega's, de
wethouders. Daardoor zal hij slecht te sturen zijn. Wij achten dit niet wenselijk.
Wij menen dat een rechtstreeks verkozen burgemeester alleen maar mogelijk
is als dit gepaard gaat met een uitbreiding van zijn bevoegdheden. Een burgemeesterskandidaat
zal ergens campagne voor moeten voeren. Hij zal beloftes doen die hij moet
waarmaken. Wij willen niet dat het bestuur zich concentreert bij personen.
Wij willen dat het zich concentreert bij het gekozen orgaan, de raad. De raad
heeft het primaat en dat vinden wij het meest belangrijk.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Een door de raad gekozen burgemeester is toch een vorm van monisme en
niet van dualisme? Kiest u daarvoor? Ik heb u daarnet horen zeggen dat u voor
dualisme bent.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De discussie over het dualisme versus monisme wordt mij te schematisch
en valt te zeer uiteen in sjablonen. Eerlijk gezegd, Halsemainteresseert het
mij niet of het monistisch of dualistisch is. Wel vind ik het belangrijk dat,
als de burgemeester door de raad verkozen is, daarna een duidelijke scheiding
van bevoegdheden plaatsvindt en dat de raad die zelfde burgemeester kan controleren.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Waarom zou een rechtstreeks gekozen burgemeester slecht functioneren?
In het buitenland zie je dat dit goed gaat. Je ziet ook dat zo'n burgemeester
voor zijn zaakjes staat en hij wordt door een raad gecontroleerd. Waarom bent
u tegen het recht van de burgers om een eigen burgemeester te kiezen?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het lastige van goede voorbeelden uit het buitenland is dat ik u ook slechte
voorbeelden kan noemen van een rechtstreeks gekozen burgemeester. Ik zeg niet
dat hij slecht zal functioneren. Misschien doet hij het wel heel goed. Het
gaat mij erom dat de wetgever de voorwaarden moet scheppen voor dat goede
functioneren en ik ben er niet gerust op dat dit mogelijk is. Je krijgt iemand
op een eigen mandaat dat hem een zeer grote mate van autonomie geeft ten opzichte
van de raad en de wethouders. Daarmee kan hij de beslissingen van de raad
en B&W doorkruisen. Ik vind dat niet wenselijk. Wij kennen een politieke
cultuur waarin weinig nadruk ligt op personen en een grote nadruk op politieke
partijen en onderwerpen. Met de introductie van de rechtstreeks gekozen burgemeester,
en ik neem aan dat mevrouw Scheltema dan ook voorstander is van een rechtstreeks
gekozen president, doorbreek je de Nederlandse politieke cultuur doordat een
veel sterkere nadruk op personen wordt gelegd die persoonlijk campagne moeten
gaan voeren. Ik wil die richting niet uit. Ik wil dat politieke partijen campagne
voeren op onderwerpen, hoe moeilijk het misschien zal zijn om dat in stand
te houden. Wij zijn dus voorstander van een door de raad gekozen burgemeester.
Pas op dat moment kan, als zijn positie is verhelderd en zijn macht duidelijk
is ingekaderd, er sprake zijn van uitbreiding van zijn bevoegdheden zoals
de regering voorstelt. Ik noem een agenderingsbevoegdheid en een grotere rol
bij de onderhandelingen.Bij de huidige kroonbenoemingen, vaak na interventie van Kamerlobbyisten
en in allerlei geheime en oncontroleerbare besprekingen voorgekookt, vinden
wij verdere uitdijing van de politieke invloed van de burgemeester ongewenst.Minister De Vries:Ik doe dit werk al enige tijd, maar daar is geen sprake van.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik geloof dat er in die tijd ook geen uitermate "grote" burgemeestersbenoemingen
zijn geweest.Minister De Vries:Al die benoemingen zijn even belangrijk.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Deze discussie is ingewikkeld en die speelde ook een beetje tussen mevrouw
Kant en de heer De Cloe. De heer De Cloe verwees steeds naar de bekende, keurige,
formele structuur. Daarnaast is er een informele cultuur, waarbij er op een
zondagnamiddag door de lobbyisten van de allergrootste partijen wel degelijk
wordt overlegd over de vraag wie er voor die functie naar voren geschoven
moet worden. Uit landelijke overwegingen wordt er dan gewheeld en gedeald
over het politieke burgemeesterschap. Ik denk aan de benoeming van de burgemeester
van Utrecht. Waarom is die keuze zo gemaakt? Welnu, daarbij hebben allerlei
landelijke overwegingen een rol gespeeld.Zolang er sprake is van een benoeming door de Kroon en zolang de procedure
onvoldoende te controleren is, moet het burgemeestersambt volgens mijn partij
niet verder uitgebreid worden.Ik vraag mij nog af wat de regering bedoelt met het uitspreken van de
verwachting dat, als de burgemeester meer gewicht in de schaal legt, dit allemaal
positieve gevolgen heeft. Ik kan mij namelijk enkele negatieve voorbeelden
herinneren van wat al te gewichtige burgemeesters.In een interruptie heb ik al gezegd dat het wetje over het burgemeestersreferendum
lelijk is. Dit is overigens ook op een onnavolgbaar monistische wijze tot
stand gekomen. Het gaat hierbij om een raadplegend facultatief referendum,
gevolgd door een meervoudige aanbeveling door de raad, die op haar beurt weer
wordt gevolgd door een benoeming door de Kroon. Volgens mij dicteert artikel
131 van de Grondwet op geen enkele manier een meervoudige aanbeveling, zoals
de minister in de stukken aangeeft. Ik wil dan ook graag dat hij hierop ingaat.
Met andere woorden: de raad kan de bevolking passeren en de raad kan vervolgens
door de Kroon worden gepasseerd. Niemand wordt daar uiteindelijk beter van,
maar ik meende de heer Te Veldhuis te hebben horen zeggen dat, als deze wet
niet wordt teruggenomen, deze dank zij de VVD wel in de Eerste Kamer zal stranden.De vergadering wordt van 17.42 uur tot 19.15 uur geschorst.Minister De Vries:Mijnheer de voorzitter! Ik ben de Kamer zeer erkentelijk voor de uitvoerige
beschouwingen die zij heeft willen geven naar aanleiding van het kabinetsstandpunt
over het rapport van de staatscommissie Dualisme en lokale democratie. Ik
wil niet verhelen dat ik op een aantal onderwerpen van de gevoerde gedachtewisseling
vanavond niet zal ingaan. Ik heb met zeer veel belangstelling geluisterd naar
de discussie die hier volgende week zal plaatsvinden. Ik hoop daar dan ook
in te participeren, maar dat doe ik vanavond eigenlijk liever niet. Uiteraard
heb ik ook met grote belangstelling geluisterd naar de discussies die na de
volgende verkiezingen zullen plaatsvinden, als een aantal grondwetswijzigingen
tenminste wordt goedgekeurd door de beide Kamers der Staten-Generaal. Maar
ik begrijp heel goed dat de Kamer de behoefte had om de kaders wat ruim te
trekken, omdat de discussie vandaag natuurlijk in een veel breder perspectief
staat.Net als veel leden van uw Kamer begin ik met het bedanken van de staatscommissie.
Die heeft een formidabel werkstuk afgeleverd, waar natuurlijk ook nog wel
een kritische noot bij te kraken valt, zoals vanmiddag bleek. Maar het is
een formidabel werkstuk dat, naar mijn smaak, echt een buitengewoon belangrijke
bijdrage kan leveren aan de verbetering van het functioneren van de lokale
democratie. De staatscommissie heeft in haar rapport uitvoerig uiteengezet
waarom dualisering noodzakelijk is. Sommige leden vroegen zich af of de commissie
eerst niet eens had moeten uitzoeken of dat wel nodig was, maar aan hun adres
zeg ik dat het kabinet er wel van overtuigd was dat wij die richting op moeten.
Ik ben er zeker van dat de leden van de staatscommissie er geen zitting in
hadden genomen als zij het gevoel hadden dat het niet noodzakelijk was. Men
heeft uitvoerige beschouwingen over dualisering gemaakt, die in de staatscommissie,
net als in deze Kamer, toch een breed draagvlak hebben gekregen. Ik was zeer
verheugd dat ook de reacties in de samenleving, net als in de Kamer, in overwegende
mate een ondersteunende betekenis hadden. De heer De Cloe heeft vanmiddag gezegd dat hij het rapport niet als revolutionair
typeert, maar wel als vernieuwend. De heer Schutte typeerde het standpunt
van de staatscommissie als een overgang van een monistisch stelsel met dualistische
elementen naar een meer dualistisch systeem met monistische elementen. Mevrouw
Halsema vroeg zich af wat de woorden monisme en dualisme nu precies betekenen.
Dit zijn alledrie interessante aantekeningen bij het thema dat wij nu bespreken.
Ik ben geneigd alle sprekers bij te vallen in de strekking van hun opmerkingen.
Geen revolutie, maar het is wel vernieuwend. Laten wij dat in ieder geval
niet lichtvaardig opnemen, want ik denk dat dit in het lokaal bestuur echt
een reuze verandering teweeg gaat brengen. Misschien niet op het moment dat
de dualisering, zoals thans is voorgesteld, haar intrede zal doen. Er zal
nog het nodige moeten gebeuren om daaraan te wennen en erop in te spelen.
Maar op den duur zal dit, naar mijn smaak, een enorme verandering betekenen.
En, laat ik dat er maar meteen bij zeggen, ik denk ook dat het een enorme
verbetering is. Ik kom daar natuurlijk later op terug.De heer Schutte en mevrouw Halsema hebben gelijk met een zekere relativering
van monisme en dualisme. Het is heel moeilijk om puur dualistische systemen
en puur monistische systemen te hebben. Je kunt ze je wel voorstellen, maar
eigenlijk is dat in onze samenleving toch heel erg lastig. Voor een goed dualistisch
systeem wordt wel eens gerefereerd aan de Verenigde Staten. Maar ik herinner
mij dat de heer Gore in zijn huidige functie, gekozen als compagnon van de
president, q.q. voorzitter van de senaat is. Dat schijnt daar nog te kunnen.
Zo zijn er altijd bepaalde elementen die de puristen niet willen, maar misschien
is het wel verstandig dat wij geen puriteinse systemen ontwikkelen doch ook
kijken naar de werkelijkheid daar omheen.De staatscommissie heeft heel duidelijk de vinger gelegd op onduidelijkheden
die kunnen ontstaan in de wijze waarop gemeenten, het gemeentelijk functioneren
en het functioneren van de raad zich manifesteren naar de bevolking toe. De
combinatie van verschillende rollen zoals die thans bestaat in het monistische
systeem, begint gemeenteraadsleden inderdaad voor de voeten te lopen, omdat
zij niet meer helder kunnen aangeven c.q. zich niet meer helder voor de geest
kunnen halen wat zij eigenlijk precies moeten doen. Ik heb een zij het beperkte
ervaring in een gemeenteraad vele jaren geleden toen het monisme nog wat sterker
bestond. Het is inderdaad wel lastig om af en toe in contacten met de bevolking
te zeggen dat je als medelid van het bestuurlijk orgaan gemeenteraad verantwoordelijk
bent voor alle besluiten en tegelijkertijd je voor de geest te houden dat
je er ook bent om het college te prikkelen met opvattingen en vragen en zeker
om het te controleren. Dat geldt natuurlijk temeer als de wethouders, die
vaak niet de minst prominente in de lokale partij zijn, dominant aanwezig
zijn in alle besprekingen die gevoerd worden en zeker als het hun eigen portefeuilles
betreft.Ik geloof dat het uiteentrekken en het helderder maken van de verschillende
rollen en het attribueren daarvan in een wat striktere zin dan wij gewend
zijn aan verschillende organen in de gemeente, reuze kan helpen om de uitoefening
van die rollen ook helderder te maken.Natuurlijk kan men zich de vraag stellen of de gemeenteraad hierdoor minder
belangrijker of machtiger wordt dan hij was. Een van de sprekers refereerde
aan de heer Tromp, iemand wiens opvattingen ik altijd graag lees en overweeg
al was het maar om mijn eigen inzicht te scherpen. Die zei: "Dit zijn domme
voorstellen." Dat kan dus niet waar zijn, voorzitter, want mijn handtekening
staat er ook onder. Ik denk dat hij zich verkijkt op de betekenis van deze
voorstellen.De heer Schutte vroeg, of dit wel iets betekent voor de raad omdat het
allemaal wat specifieker wordt. Tegen hem zou ik willen zeggen dat iets wat
specifieker wordt, niet per definitie minder gewicht krijgt. Het kan des te
belangrijker worden als die specificiteit de rol maar goed wordt uitgeoefend
en de mogelijkheden daarvan goed worden ingevuld.Ik heb eerder dit jaar op het VNG-congres een toespraak gehouden waaraan
mevrouw Van der Hoeven vriendelijk refereerde en gezegd dat wij sinds de Gemeentewet
van 1851 het huidige stelsel hebben doch dat de rek er een beetje uit is.
Je kunt natuurlijk beter presteren als je in staat bent je te concentreren
op bepaalde onderdelen en tot een betere taakverdeling te komen. De staatscommissie
heeft geprobeerd dat te realiseren en ik denk dat dat helpt. Dat geldt niet
alleen voor het functioneren van het gemeentebestuur, want dat is hooguit
belangrijk als dat ook betekent dat men zich tegenover de bevolking helderder
manifesteert en duidelijker kan presenteren waarvoor men staat, wat de verantwoordelijkheden
zijn en ook de verantwoordelijkheid van de volksvertegenwoordiging in relatie
tot het bestuur beter kan articuleren.Ook als het wetgevingstraject voorspoedig verloopt, is het natuurlijk
niet zo dat over twee jaar reeds alle zegeningen van het systeem meteen over
ons heen zullen komen. Een cultuurverandering is nodig. Wij hebben daarop
sterk ingezet. Vanaf vandaag gaan wij proberen om samen met de VNG, die daarin
natuurlijk een belangrijk rol moet spelen, en met anderen die daarin ook een
rol moeten spelen, ervoor te zorgen dat men zich geestelijk prepareert op
wat komen gaat. Het lijkt mij echter sterk dat, ondanks de grote doorstroming
ook bij de lokale democratie, dit allemaal in één keer tot bloei
zal komen en perfect zal functioneren. Het zal nog best wat fricties geven,
maar de belofte is groot.Verder is dit natuurlijk geen panacee voor alle kwalen van het lokaal
bestuur. Het is een verschuiving in de accenten, in de verantwoordelijkheden
die op het ogenblik binnen het gemeentebestuur worden uitgevoerd, maar het
is geen panacee voor de problemen van het lokaal bestuur. Ik hoop en verwacht –
zo zeg ik ook in de richting van mevrouw Kant – dat als de gemeentelijke
volksvertegenwoordiging zich vrijer in haar rol kan manifesteren en als het
bestuur daartegenover zich op een heldere wijze manifesteert, de kwaliteit
van de dialoog zal toene- men. Dit zal voor de burger dan herkenbaarder en
hopelijk ook aan- trekkelijker worden.Ik wijs op een effect dat ook door de heer Te Veldhuis is benadrukt: door
het feit dat er wethouders zullen komen die geen lid meer zijn van de raad,
ontstaat er een totaal nieuwe dynamiek in het lokaal bestuur. Mevrouw Kant
was daar buitengewoon somber over en zag dat allemaal niet zitten. Ik ben
daar echter zeer enthousiast over. Ik geloof dat het een ontzettend
goede beweging is om te zorgen dat dynamiek in die functies mogelijk is. Ik
ben het wel eens met opmerkingen die mevrouw Halsema en anderen daarover gemaakt
hebben. Kijk niet alleen naar mogelijk ongewenste effecten, maar kijk ook
eens naar de enorme kansen die in het lokaal bestuur ontstaan voor bekwame
bestuurders in een wereld die langzamerhand toch niet meer helemaal bestaat
uit geparochialiseerde gemeenten. De mensen gaan over alle grenzen. Tegenwoordig
werken zij bijna altijd in een andere gemeente dan zij wonen. Dat is bijna
de stelregel. Probeer te begrijpen dat het heel interessant kan zijn voor
een inwoner van een kleine gemeente om een kans te hebben om wethouder van
een grote gemeente te worden. Of hij in dat geval moet verhuizen, zien wij
straks bij de wet wel. In ieder geval moet dat soort ambities er zijn. Ik
heb in mijn leven ongeveer acht jaar te midden van gemeentebestuurders doorgebracht.
Veel bestuurders zijn in de context van het wonen en van de formaliteiten
die noodzakelijk zijn voordat zij wethouder kunnen worden, gebonden aan de
plaats waar zij wonen, terwijl zij misschien de capaciteit hebben om elders
ook aan de bak te komen. Men gaat echter niet verhuizen omdat men het een
leuk vak vindt en omdat men de hoop heeft om via een raadsfunctie wethouder
te kunnen worden. Dit voorstel kan veel mensen die een authentieke belangstelling
voor de politiek hebben en die overigens ook actief zijn in partijen, zeker
enthousiasmeren om een oog te slaan op de potenties die deze verruiming van
mogelijkheden heeft.Nogmaals, ik zie hieraan veel positieve aspecten. Ik heb mij ook wel eens
indringend beziggehouden met de rekruteringsproblematiek. Het komt natuurlijk
voor dat mensen die een drukbezette baan hebben, zeggen: ik zou misschien
wel willen overwegen om wethouder te worden, maar ik kan het niet voor elkaar
krijgen om naast mijn drukbezette baan ook nog raadslid te worden. Er zitten
fysieke grenzen aan hetgeen van mensen gevraagd kan worden. Als coalitiebesprekingen
er evenwel toe leiden dat een beroep op die mensen wordt gedaan om wethouder
te worden, zouden zij het enig vinden om die politieke functie op zich te
nemen. Dat soort mogelijkheden moet de Kamer, denk ik, absoluut betrekken
bij de dynamiek die zal ontstaan.Ik noem nog een voorbeeld, een ware anekdote. Een burgemeester van een
van de grotere gemeenten in ons land zei wel eens tegen mij: ik zou zo dolgraag
wethouder van de haven in Rotterdam worden; dat lijkt mij het mooiste wat
er bestaat. Daar komt die man natuurlijk nooit aan toe, want hij is burgemeester.
Hoe kan hij in vredesnaam in de raad van Rotterdam terechtkomen? Ik heb er
geen zicht op hoe het daar gaat, maar vervolgens is het de vraag hoe die man
daar dan ook nog wethouder kan worden. Als hij op zijn capaciteiten beoordeeld
kan worden en afgewogen kan worden door mensen die zicht hebben op het potentieel
aan bestuurders, kan dat een fantastische uitdaging zijn en een enorme stimulans
vormen om de mobiliteit in de bestuurderswereld te vergroten.De heer Schutte (RPF/GPV):Voorzitter! Bezien vanuit de positie van potentiële kandidaten, kan
ik mij zoiets voorstellen. Ik zeg ook niet dat ik daar niets voor zou voelen.
Het lijkt mij echter wel dat dit via de normale kanalen van coalitieonderhandelingen
en kandidaatstelling door de zittende fracties in de gemeenteraad moet lopen.
De vraag is dan welke argumenten een zittende fractie in een gemeenteraad
kan hebben om, als zij de kans krijgt om een wethouder te leveren, daarvoor
niet in de eigen gelederen te zoeken, maar een externe kandidaat te stellen.
Ik neem trouwens aan dat die enige band zal hebben met de politieke groepering,
omdat het anders wel erg moeilijk komt te liggen. Die kandidaat zal echter
wel een zelfstandige positie innemen, ook ten opzichte van die fractie. Welke
argumenten kunnen er van die kant nu zijn om daarvoor te kiezen?Minister De Vries:Voorzitter! Ik kan er direct één noemen. Ik heb zelf in
een raadsfractie gezeten, waarvan de fractievoorzitter hoogleraar was. Hij
vond het enig om raadslid te zijn, maar hij vond het heel bezwaarlijk om zijn
functie op te geven voor een wethouderschap. Nummer twee op de lijst, ook
een buitengewoon bekwaam persoon, vond het enig om raadslid te zijn, maar
hij voelde ook niets voor het wethouderschap, omdat hij een baan had waar
zijn hart lag. Hij wilde het werk wel doen, niet als fulltime politicus, maar
als iemand uit de samenleving die meespreekt in de gemeentepolitiek. Als je
op die manier met zo'n lijst doorgaat, dan ontstaat snel de behoefte aan iemand
van buiten, maar die kan weer zeggen dat hij het werk dolgraag wil doen, maar
dat hij absoluut geen kans zijn huidige functie te combineren met een raadslidmaatschap.De heer Schutte (RPF/GPV):Zou het niet snel worden gevoeld als een vorm van onvermogen bij een fractie
als men niet in staat is uit eigen kring een adequate kandidaat te leveren?Minister De Vries:Het zal ook iemand uit eigen kring zijn, want ik neem aan dat er op basis
van coalitieonderhandelingen een coalitie ontstaat waar een aantal partijen
aan meedoet. Men zal dan over elkaars mogelijke kandidaten spreken. Ik neem
aan dat er van tevoren een inventarisatie van is gemaakt. De serieuze kandidaten
zijn dus bekend. Dan is het iemand uit eigen kring. Het is echter waar wat
vanmiddag is gezegd. In ons systeem in Den Haag wordt ook af en toe iemand
uit de buitenwereld geplukt om minister te worden. Ik kan mijzelf ook als
voorbeeld noemen, alhoewel ik vijftien jaar uw collega ben geweest. Ik kom
dus wel uit het Haagse, maar er zijn ook mensen die nooit in de Kamer hebben
gezeten en daarna toch een voortreffelijk minister blijken te zijn. Hetzelfde
fenomeen kan zich ook bij de gemeenten voordoen. Ik weet niet op welke schaal
dat zal zijn. Het kan best zijn dat dit langzaam tot ontwikkeling komt. Het
zou mij niet verbazen als het eerder bij grotere dan bij kleinere gemeenten
gaat spelen, maar ik weet het niet. Ik denk dat er in ieder geval een grotere
mobiliteit gaat komen. Dat lijkt mij goed. Dat is beter dan over te gaan op
parochialisering van het lokale bestuur, in die zin dat de burgemeester en
de wethouders uit de raad komen. Wij kunnen beter erkennen dat wij tegenwoordig
in een samenleving wonen waar de eisen aan bestuurders steeds groter worden.
Je moet dus die mensen zien te krijgen die uiteindelijk de beste bijdrage
kunnen leveren aan het bestuur van je gemeente. Er is een groot aantal punten aan de orde geweest waar ik vandaag niet
op zal ingaan. Dat betreft vooral het fascinerende debat van volgende week.
De Kamer is er wel in geslaagd mij zes slapeloze nachten te bezorgen. Ik kan
die wel goed gebruiken, want ik mag hier dagelijks uw gast zijn. Dat is verder
geen probleem. Volgende week zien wij wel hoe dat debat zich ontrolt. Ik heb
in ieder geval het nodige meegekregen om te overwegen. Ik neem aan dat dit
ook voor de Kamer geldt. Dat is een voortreffelijke voorbereiding op die gedachtewisseling.Ik heb al gezegd dat Elzinga niet alleen gaat over structuur, maar ook
over cultuur. De verleiding is wel eens groot om die cultuur een beetje te
veranderen en nog verder op te rekken binnen het huidige systeem, zodat er
iets ontstaat dat lijkt op een dualisering, zij het dat die niet geïnstrumenteerd
is. Daar zijn grenzen aan. Het lijkt mij goed te onderkennen dat je voor sommige
culturele veranderingen institutionele voorwaarden moet scheppen. Dat is ook
in het debat van vandaag gebleken. Het vereist veel van mensen om zich in
te stellen op zo'n nieuwe situatie. Wij moeten dat instrumenteren. Wij moeten
ze helpen om het goed voor elkaar te krijgen.De heer De Cloe heeft de indringende vraag gesteld of het mogelijk is
de instrumenten van de vernieuwingsimpuls te bundelen in een startpakket,
zodat elke gemeente weet wat er voorhanden is. Het project van de vernieuwingsimpuls
wordt met de VNG vormgegeven. Eind oktober hoop ik samen met de VNG een menu
à la carte te hebben ontwikkeld. Er wordt gebruik gemaakt van alle
mogelijke middelen om iedereen er op grote schaal bij te betrekken, dus ook
van websites. Wij zullen proberen niet alleen te werken met de gemeenten die
meedoen aan het project Duale gemeenten. Wij zullen proberen ook andere gemeenten
erbij te betrekken, zodat er een olievlekwerking ontstaat die veel breder
is.Hoe groot is de interesse voor het project? Aanvankelijk hebben wij inderdaad
gesproken over tien gemeenten. Dat is inmiddels al weer verlaten. Er was zo
veel belangstelling voor dat het aantal veel groter wordt. Wij zitten nu tegen
de 45. Ik vind dat ook winst, want daardoor kan die olievlekwerking beter
plaats vinden. Ik zal de aanmelding van Parkstad nog eens goed bezien in het
licht van hetgeen de heer De Cloe heeft gezegd. Ik zal bekijken hoe dat dan
moet. Betekent dat namelijk dat die acht gemeenten het ook allemaal moeten
of hebben zij nog een apart voorstel?Mevrouw Van der Hoeven (CDA):De gemeenten moeten deze vernieuwingsimpuls handen en voeten geven. Het
is dan van groot belang wie het aanspreekpunt is binnen de gemeenten. Dat
zal in de meeste gevallen het college van B&W zijn, maar hoe bereiken
wij degenen waar het vooral om gaat, de raadsleden? Hoe houdt u daar zicht
op? Hoe stelt u zich dat voor?Minister De Vries:Er zijn natuurlijk veel meer groepen in de gemeenten dan het college,
die hierover na moeten denken. De veelzijdigheid van het programma dat wij
met de VNG hebben ontwikkeld, zal er echter voor zorgen dat de anderen ook
bereikt worden. Ik wijs op de media die de VNG daarvoor ter beschikking staan.
Via elektronische weg, maar ook via weekbladen kunnen alle gemeentebestuurders
in Nederland worden bereikt. Ik wijs verder op de bestuurdersverenigingen
die hier ongetwijfeld interesse voor hebben en die ook benaderd zullen worden
en alle informatie zullen krijgen. Ik wijs op de website en op de projecten
die in gemeenten gedraaid zullen worden. Bovendien zullen er ongetwijfeld
grote aantallen voorlichtingsbijeenkomsten komen. Ik denk dan ook dat de spreiding
heel groot wordt.Mevrouw Van der Hoeven heeft verder gevraagd of er voldoende budget is.
Tot eind 2006 denk ik hier ten minste 12,5 mln. aan uit te geven. Voor 12,5
mln. kun je echt heel veel doen, als je het goed besteedt.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):12,5 mln. in zes jaar is 2 mln. per jaar. Dat lijkt veel, maar het gaat
er vooral om wat u ermee gaat doen. De kern van mijn vraag is echter op welke
manier je degenen waar het echt om gaat, de raadsleden, bereikt en de cultuurverandering
op gang brengt. Dat is voor mij nog altijd een probleem waar ik niet uit ben.
Als ik naar uw antwoord luister, bent u daar ook nog niet helemaal uit. Dat
is geen schande, maar het geeft wel aan dat dit echt een probleem is.Ik heb verder begrepen dat er een soort begeleidingscommissie tot stand
gaat komen die de vernieuwingsimpuls vanuit het veld gaat begeleiden. Op welke
manier houden wij hier binnen de Kamer zicht op dat gebeuren? Ik neem aan
dat er rapportages komen.Minister De Vries:De Kamer krijgt uiteraard alle informatie die nodig is. Ik heb overigens
een brief geschreven over de grote trekken van de vernieuwingsimpuls. Verder
ben ik het absoluut niet eens met uw opmerking dat ik niet zou weten hoe wij
de raadsleden kunnen bereiken. Die gaan wij op alle mogelijke manieren bereiken:
rechtstreeks via de media, via conferenties waar zij aan mee kunnen doen,
door activiteiten die zij thuis als zij aan het surfen zijn op kunnen roepen
en waar zij dan kennis van kunnen nemen. Ik denk dat er een veelheid van activiteiten
plaats gaat vinden die de raadsleden van alle kanten zal bestoken met informatie.
Ik ben er zeker van dat ook politieke partijen en bestuurdersverenigingen
daar een rol in gaan spelen. Ik denk dan ook dat men over enige tijd eerder
zal klagen over het teveel dan over het tekort aan informatie.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):En die begeleidingscommissie?Minister De Vries:Daar moet ik u het antwoord even op schuldig blijven.De heer De Cloe (PvdA):Daar wordt de heer Ouwerkerk voorzitter van, meen ik. Dat staat tenminste
in de laatste informatie die de Kamer al van de minister heeft gekregen dit
weekeind.Minister De Vries:Dan zal dat zeker juist zijn.De voorzitter:Mijnheer De Cloe, concentreert u zich op uw vraag aan de minister.De heer De Cloe (PvdA):Ik vind dat de minister op dit punt goed werk doet, want ik maak zelden
mee dat als de VNG vraagt om dat vier jaar te supporten, de minister zegt:
laten wij dat maar zes jaar doen. Dit is dus een prima start. Ik vraag hem
echter nadrukkelijk om tot een startpakket te komen. Dat is
iets anders dan in de laatste brief staat. Ik vind die heel goed, want daar
wordt dat menu à la carte in genoemd. Als die in oktober zo van start
kan gaan, is dat een prima aanzet. Ik mik echter op een apart pakket voor
de individuele raadsleden, zodat die zien wat er is en niet afhankelijk zijn
van de gemeenteraad, de VNG of het departement van Binnenlandse Zaken. Die
individuele raadsleden moeten zien wat er in een echt startpakket zit wat
hen aantrekt en waar zij mee aan de slag willen. Ik zou graag zien dat de
minister dat punt inbrengt in het overleg.Minister De Vries:Ik zal u daarover in ieder geval nog nader informeren. Het is de bedoeling
dat wij menu's à la carte maken voor mensen die specifieke belangstelling
hebben voor bepaalde aspecten van deze problematiek. Ik hoop het resultaat
in oktober in samenwerking met de VNG ter beschikking van alle betrokkenen
te kunnen stellen.Een punt van zorg is dat alleen de avant garde mee zal doen, de mensen
die altijd bereid zijn om mee te doen met vernieuwing. Dat zal niet kunnen,
want iedereen moet daarbij betrokken worden. Het is overigens wel zo dat veel
nieuwe raadsleden de ballast van het oude niet zullen meenemen. Zoals bekend,
is er bij gemeenteraadsverkiezingen nogal eens sprake van een stevige doorstroming.
De kunst moet ook zijn om nieuwe raadsleden op de een of andere manier te
interesseren voor deze problematiek. Ik heb alle aanleiding, nadat de Kamer
zich daar vanmiddag in algemene zin zo positief over heeft uitgelaten, om
dat zo snel mogelijk naar buiten te brengen.Voorzitter! Dan kom ik op een aantal belangrijke onderwerpen die vandaag
aan de orde zijn gesteld. Eén daarvan betreft de eindverantwoordelijkheid
van de raad. Ik meen dat in de stukken van de staatscommissie en van het kabinet
is aangetoond dat er geen sprake van kan zijn dat de eindverantwoordelijkheid
van de raad wegvalt. Integendeel, binnen de huidige grondwetsbepaling zullen
de nodige stappen worden gezet. Ik ben het met mevrouw Van der Hoeven eens
dat de eindverantwoordelijkheid van de raad wel op de een of andere manier
verankerd moet blijven. Ik heb aangegeven dat wij ons zullen zetten aan de
herziening van hoofdstuk 7 van de Grondwet. Bij die gelegenheid zullen wij
de nieuwe terminologie, die dan wat meer ingeburgerd zal zijn, daarbij noemen,
omdat een aantal begrippen erg sterk met een meer monistisch systeem verbonden
is. Overigens is er op het ogenblik geen mogelijkheid om de bestuursfunctie
van de raad te beëindigen. Daar kan geen sprake van zijn. Wel moeten
wij nagaan hoe wij daaraan in de toekomst nader vorm zullen geven. Maar voor
de huidige stappen is dat nog geen probleem. Van verschillende kanten is onderstreept
dat die eindverantwoordelijkheid overeind blijft. Dat is ook zo. Ook de budgetverantwoordelijkheid
van de raad blijft onaangetast. De raad zal allerlei kaders in verordeningen
kunnen vastleggen voor het gedrag van het college en zal het college op elk
gewenst moment kunnen uitnodigen om overleg te plegen. Ik denk dus niet dat
er aan de controlerende en de ordenende bevoegdheid van de raad in dat opzicht
iets wordt afgedaan.De heer Schutte (RPF/GPV):Kan de minister iets concreter zijn over de bestuurlijke taak van de raad?
Natuurlijk, voorlopig hebben wij nog te maken met de huidige Grondwet en kan
dat niet zomaar veranderen. Het gaat mij echter om het eindperspectief dat
de minister voor ogen heeft. Ik heb begrepen dat het zijn bedoeling is dat
de bestuurlijke taak van de raad wordt beëindigd en dat de raad zich
gaat toespitsen op de verordenende taak, de controlerende taak en de budgettaire
taak.Minister De Vries:Dat zou uiteindelijk de richting moeten zijn.De heer Schutte (RPF/GPV):Dat brengt mij tot de vraag die ik in eerste termijn verder heb uitgewerkt:
zal dat onderscheid wel zo duidelijk te maken zijn, met name in relatie tot
de budgettaire taak? Als de raad geld beschikbaar moet stellen, zal de raad
toch altijd nagaan waar dat geld voor nodig is en wat ermee zal gebeuren in
de uitvoeringssfeer. Anders kan de raad zijn budgettaire taak niet goed uitoefenen.Minister De Vries:Ik ben het helemaal met u eens dat daar een probleem ligt. Wij moeten
dan ook grondig analyseren of dat op de beoogde wijze kan worden uitgevoerd.
Je ziet zelfs in Den Haag, waar een zeer dualistisch systeem wordt gehanteerd,
dat van deze of gene zijde wel eens belangstellend naar de bevoegdheden van
de andere kant gekeken wordt. Desondanks hebben wij dat allemaal keurig geregeld.
Maar of je dat op dit niveau ook zo precies kunt regelen, is iets waar wij
grondig op willen studeren. Dit zal een punt zijn dat pas in de komende jaren
aan de orde zal zijn.De heer Schutte (RPF/GPV):Misschien kunnen de ontwikkelingen op het Haagse niveau daar een inspirerend
voorbeeld bij zijn. Ik noem de VBTB-operatie waar met name gelet wordt op
de beleidsmatige aspecten van de begroting en het jaarverslag. Dat wijst dus
ook al in de richting dat je niet al te zeer kunt gaan scheiden tussen het
pure budgettaire, het financiële dus, en het beleidsmatige, het bestuurlijke.Minister De Vries:Ik ben het allereerst met de heer Schutte eens dat men zich altijd door
Den Haag moet laten inspireren. Het is een goed voorbeeld. Ik denk dat wij
daar overigens zelf dan ook nog met een traject bezig zijn en dat er nog het
nodige moet gebeuren. De VBTB rukt wel op, maar daar zijn wij toch nog niet
helemaal klaar mee. De komende tijd, als wij dit traject in de steigers hebben
staan, zullen wij ogenblikkelijk aandacht geven aan de grondwettelijke problematiek
die kan opdoemen als wij verdergaan met regelgeving op dit punt.Ik heb aan het adres van de heer Schutte al gezegd dat ik eerder denk
aan een win-winsituatie dan aan een situatie waarin de een verliest en de
ander sterker wordt. Ik denk dat wij dankzij de commissie-Elzinga een evenwicht
gevonden hebben, waarin het heel goed mogelijk is om te zeggen: aan beide
kanten komen wij eigenlijk beter uit; wij staan er sterker voor als wij niet
met een dubbele agenda werken, als wij geen dubbele rol spelen, als wij onze
rol kunnen spelen zoals dat hoort.De heer Van den Berg heeft erop gewezen dat de lokale autonomie een belangrijk
grondwettelijk beginsel is. Dat is ook zo en dat moet ook zo blijven. Ik ben
een fervent voorstander van autonomie. Ik hoop dat wij de trend van de afgelopen
jaren in dit land, waarbij wij de decentrale overheden steeds
meer verantwoordelijkheden kunnen geven, zullen voortzetten. Dat lijkt mij
van groot belang.De heer De Cloe heeft gevraagd of de algemene bestuursbevoegdheid pas
ingaat na versterking van de controlerende bevoegdheden van de raad. Dat zal
zeker zo moeten zijn. Die algemene bestuursbevoegdheid is nu nog in de Grondwet
verankerd. Dat betekent dat er pas sprake kan zijn van een overdracht als
wij op dat punt een grondwetsherziening met elkaar hebben geaccordeerd.De heer Te Veldhuis heeft een interessante vraag gesteld over de verordenende
bevoegdheid van de raad. Hij heeft gevraagd of die niet gedeeld zou moeten
worden door de raad en het college. Ik heb bij de voorbereiding van het regeringsstandpunt
kennisgenomen van een paar gedachten van de heer Van Kemenade die dat ook
in een parallellie met het parlementaire dualistische systeem naar voren heeft
gebracht. Toen ik daar voor het eerst over nadacht, was mijn eigen opvatting
dat de argumenten in ieder geval niet doorslaggevend zijn. Het is natuurlijk
heel goed mogelijk – en dat bewijzen wij hier dagelijks – om samen
met de volksvertegenwoordiging een wetgevend product te maken, maar het is
natuurlijk ook heel goed mogelijk om met dezelfde betrokkenheid van het bestuur
te zeggen: de volksvertegenwoordiging maakt de wet en de executieve deelt
aan de volksvertegenwoordiging mee waar de grenzen liggen. Dan krijg je bijna
dezelfde situatie als wanneer je zegt: "dit is aanvaardbaar of onaanvaardbaar"
of "het een is niet verstandig en het andere wel". Dat kan in de nieuwe constellatie
buitengewoon helder worden gemaakt. Wat is immers het geval als het college
tegen de raad zou zeggen dat hij iets met de verordening doet wat voor dat
college niet acceptabel is? Als de raad daarop zegt dat hij dan een ander
college gaat zoeken dat het wel acceptabel vindt, dan wordt het college dus
weggestuurd. Als nu een college zou zeggen dat de raad met iets onverstandigs
bezig is, kan zich precies dezelfde casuspositie voordoen.Overigens is er natuurlijk ook nog een grondwettelijk probleem: in de
Grondwet is de verordenende bevoegdheid op het ogenblik aan de raad toegekend.
Daar zal die dus in ieder geval moeten blijven. Ik kan niet zomaar een deling
in die bevoegdheid opnemen. Ik ben er echter heilig van overtuigd dat dit
ook in de praktijk geen verschil hoeft uit te maken.De heer Te Veldhuis (VVD):Wat is voor de minister de overwegende motivering om op het gebied van
regelgeving voor de burgers een onderscheid te maken tussen regelgeving op
nationaal niveau en regelgeving op lokaal en wellicht ook provinciaal niveau?
Het gaat niet alleen om de uitvoering door de bestuurders, maar het gaat om
regels die voor iedereen gelden. Wetsvoorstellen worden in het algemeen voorbereid
door de regering en vervolgens hier parlementair afgehandeld, waarbij wij
overigens het laatste woord hebben met amenderingen. Waarom zou het op gemeentelijk
niveau net andersom moeten? Brengt dat niet wat ondoorzichtigheid in de totale
bestuurskolom met zich? Waarom wordt niet overal datzelfde systeem gehanteerd?
Ik heb het gevoel dat het, hier althans, op rijksniveau behoorlijk werkt.Minister De Vries:Of de Kamer het laatste woord heeft met amenderingen hangt er natuurlijk
vanaf of de regering met die amendementen kan leven. Anders is er geen eindresultaat,
althans niet een om over naar huis te schrijven. Het is dus bepaald niet zo
dat de Kamer kan doen met wetsvoorstellen wat zij wil, want de regering kan
daarvan zeggen dat zij het daar helemaal niet mee eens is. Maar, een dergelijke
situatie kan zich natuurlijk ook bij een gemeente voordoen en wel als een
college zou zeggen dat het hetgeen de raad van plan is te doen niet aanvaardbaar
vindt en dat het zal aftreden als de raad dat doorzet. Dat is dan weliswaar
een op de spits gedreven situatie, want ik neem aan dat men van tevoren wel
eens met elkaar gesproken heeft, maar het effect ervan is wel precies hetzelfde.
Je zou dan kunnen zeggen dat dit dan ook op dezelfde manier moet worden geregeld.
Welnu, dat zou kunnen, maar hoewel de noodzaak daartoe mijns inziens niet
dwingend is, moet daarvoor wel de Grondwet worden gewijzigd en dan zijn wij
weer jaren verder. Maar, het kan heel goed zijn dat wij, de komende tijd met
elkaar verder over sprekend, tot de conclusie komen dat dit proces toch maar
moet worden opgestart omdat dit het nog mooier zou maken. Dat zou best kunnen.De heer Te Veldhuis (VVD):U maakt terecht de aanvulling dat de regering een amendement onaanvaardbaar
kan verklaren, maar de eindstemming vindt in ieder geval in deze Kamer plaats.
Zolang een amendement niet onaanvaardbaar is verklaard, stemmen wij daarover
en is het laatste woord over dat wetsvoorstel hier aan de Tweede Kamer. Waar
wij dus een goed functionerend systeem hebben, vraag ik mij af waarom wij
iets dergelijks ook niet op lokaal niveau zouden invoeren, waar B&W waarin
toch heel veel knowhow zit en die een groot apparaat heeft, ook voorstellen
kan voorbereiden en vervolgens op een vergelijkbare manier kan worden gewerkt.
Volgens mij heeft dat wel voordelen.Minister De Vries:Er is niets tegen de gedachte die u opwerpt, want waarom zou dat een slecht
idee zijn. Ik zeg alleen dat het volgens mij niet nodig is en dat het ook
anders kan met precies dezelfde werking. In ieder geval is het de komende
jaren zoals de Grondwet stelt, namelijk dat de verordenende bevoegdheid bij
de raad blijft.De heer De Cloe (PvdA):Als de minister met het kabinet en de staatscommissie nadrukkelijk kiest
om de eindverantwoordelijkheid bij de gemeenteraad te laten, dan is het toch
ook logischer om daar die verordenende bevoegdheid neer te leggen in plaats
van te kiezen voor de suggestie van de heer Te Veldhuis?Minister De Vries:Ja, maar er zal natuurlijk altijd binnen zekere marges overeenstemming
moeten bestaan tussen het college en de raad over wetgevende producten. Het
college zal toch niet iets onoverkomelijk vinden en het toch braaf uitvoeren!
Ik neem aan dat men zichzelf serieus neemt en men in toegespitste situaties
elkaar duidelijk zal maken welke consequenties men eraan zal verbinden.De heer Schutte (RPF/GPV):Voorzitter! Als het gaat om de voorbereiding van een verordening, dan
kan toch zowel in het systeem- Elzinga als volgens de huidige
Grondwet de voorbereiding hetzij plaatsvindt door het college van B&W
die dan met een voorstel aan de raad komt, hetzij door de raad in de vorm
van een initiatiefvoorstel? Ik dacht dat er op dat punt dus niet al te veel
behoeft te veranderen als de raad dat zelf niet wil!Minister De Vries:De voorbereiding is iets anders, maar de laatste fase gaat er toch om
wie er uiteindelijk beslist. Hier wordt een voorstel geen wet als de regering
niet bereid is om er een handtekening van de Koningin voor te vragen. Het
kan zijn dat de raad een verordening aanneemt en er toch genoegen mee neemt
dat het college die niet wil uitvoeren. Dat is denkbaar!Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat was al zo!Minister De Vries:Ja, maar op dit moment zijn de leden van het college ook lid van de raad!Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Voorzitter! Er zijn plannen voor een recht van amendement. Als de raad
zelf de verordening vaststelt, dan lijkt mij dat recht overbodig omdat de
raad immers zelf de vaststeller is, al dan niet op basis van een voorstel
voorbereid door het college. De raad stelt vast en kan dus eventueel ook wijzigen.
Ik denk dat wij ook nog eens goed moeten nadenken over die terminologie als
het inderdaad een zuivere bevoegdheid van de raad is!Minister De Vries:Ik zal nu niet in detail ingaan op de vraag hoe een voorstel de raad bereikt,
maar ik kan mij voorstellen dat het resultaat van een bepaald overleg niet
elk raadslid bevredigt. Een raadslid kan dan besluiten om tijdens de plenaire
behandeling een amendement in te dienen in de hoop zijn collega's op andere
gedachten te brengen. Dat is een reële mogelijkheid.Voorzitter! Men heeft het idee geopperd om de raad de mogelijkheid te
geven tussentijds weg te gaan. Van een soortgelijke mogelijkheid wordt op
dit moment gebruik gemaakt bij herindelingen, maar desondanks zie ik heel
weinig in dit idee. Met het oog op de positie van de kiezer ben ik een bewonderaar
van een systeem waarin de kiezers voor vier jaar hun volksvertegenwoordiging
kiezen zonder dat men tussentijds kan aftreden. Ik ben dan ook niet enthousiast
over het plan om in de huidige situatie, die deze mogelijkheid niet kent,
de mogelijkheid te introduceren dat de volksvertegenwoordiging tussentijds
besluit weg te gaan.In het verleden hebben enkele gemeenten met problemen te kampen gehad
die sommigen deed verzuchten dat het mooi zou zijn als het mogelijk was om
met een nieuwe raad verder te gaan. Men verwachtte dan dat die nieuwe raad
een betere raad zou zijn, ook al is dat natuurlijk nooit zeker. Al deze problemen
zijn echter na overleg opgelost. Ik refereer daarvoor bijvoorbeeld aan de
problemen die zich recentelijk in Emmen en Oss hebben voorgedaan. Uiteindelijk
bleek in deze gemeenten de bestuurlijke wijsheid zo groot dat men een oplossing
wist te vinden en weer op het rechte pad terechtkwam. In sommige landen –
ik denk daarbij aan Denemarken en de VS – is het overigens uitgesloten
dat de executieve de kamer ontbindt.Blijft over de mogelijkheid van zelfontbinding. Hiervan zou gebruik kunnen
worden gemaakt als er zoveel commotie is en er van buiten zoveel druk wordt
uitgeoefend dat de raad het beter acht om weg te gaan. Ik ben er vooralsnog
absoluut nog niet van overtuigd dat wij deze kant op moeten gaan. Het is een
goede zaak dat de raad de wijsheid moet zien te vinden om problemen op te
lossen als de kiezers van een lokale gemeenschap zich eenmaal hebben uitgesproken
voor een bepaalde samenstelling van de raad. Als dit niet mogelijk mocht blijken,
zijn er extreme mechanismen beschikbaar. Zo kan er bijvoorbeeld worden ingegrepen
als de raad zijn taken verwaarloost. Een tussentijdse ontbinding is wellicht
een mogelijkheid om een dip te overwinnen, maar naar mijn smaak geen volwassen
manier om de democratie zich in moeilijke tijden waar te laten maken.Voorzitter! De Kamer heeft zich niet eenstemmig uitgelaten over de verplichte
rekenkamer. Enkele leden hebben aangegeven dat zij dit een uitstekend idee
vinden, omdat zo'n lokale rekenkamer de positie van de raad ten opzichte van
de executieve versterkt. Door het werk van de rekenkamer krijgt men immers
meer zicht op de efficiency en de doelmatigheid, omdat de mensen van deze
rekenkamer in de dossiers kunnen duiken. Andere leden vinden dat die rekenkamer
facultatief moet zijn, omdat zij geen overtuigende reden zien om een rekenkamer
verplicht voor te schrijven. Verder heeft men ook de vraag gesteld of er geen
andere methoden zijn om hetzelfde te bereiken.Ik kan als reactie hierop eigenlijk alleen maar herhalen wat ik ook in
de stukken naar voren heb gebracht en wel dat ik een groot voorstander ben
van die verplichte rekenkamer. Ik ben namelijk van mening dat het arsenaal
aan mogelijkheden van de raad om het financieel opereren van de gemeente te
controleren, goed moet zijn afgedicht. Het moet een deugdelijk arsenaal zijn.
De noodzaak hiertoe blijkt wel uit het feit dat wij allemaal geschrokken zijn
van het feit dat gegevens over transparantie, verantwoording en openbaarheid
niet op een goede manier boven tafel zijn te krijgen. Een en ander geldt overigens
ook voor gegevens over efficiency en doelmatigheid. Ik ben er zeer voor dat
die functie een plek krijgt. De vraag is dan nog: moet dat in elke gemeente
gebeuren of niet? Ik heb in het kabinetsstandpunt verwoord dat wij van mening
zijn dat regionale oplossingen mogelijk moeten zijn. Ik ben vernomen dat sommige
provincies erover nadenken of zij kunnen bevorderen dat er rekenkamers komen,
natuurlijk onafhankelijk enz., die hun diensten aan verschillende gemeenten
kunnen aanbieden. Ik ben daar sterk voor, want ik vind de transparantie van
de gemeentelijke financiën nog niet optimaal. Daarmee zeg ik het precies
op de manier waarop het hier mag. Er is wat aan te verbeteren. Men kan er
het een en ander over lezen in de begrotingsstukken. Ik wil met de collega
van Financiën die dit regardeert ervoor zorgen dat wij een slag maken
om die transparantie te vergroten. Ik vind dat het op het niveau van instrumenten
voor de gemeenteraad nuttig is dat er een instantie is die met enige objectiviteit
en gezag – dus niet in de sfeer van onder ons – kijkt naar zaken
als doelmatigheid en die haar bevindingen aanbiedt aan de raad, zodat deze
daarmee zijn voordeel kan doen.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Het gaat niet alleen om doelmatigheid, maar ook om rechtmatigheid. Ik
 kom daarop, omdat in dit kabinetsvoorstel en of ander, maar
dat maakt niet zoveel uit, wordt gesproken over het mogelijk maken van een
indemniteitsprocedure. Dit betekent dat achteraf de rechtmatigheid van uitgaven
aangetoond moet worden. In die procedure speelt een rekenkamer wel degelijk
een rol. Ik verzoek de minister aan te geven of die relatie klopt. Overigens
ben ik het eens met die verplichte lokale rekenkamerfunctie.Minister De Vries:Ik moet even nadenken of ik die relatie helemaal precies zo zie. Wat de
indemniteit betreft, hebben wij op rijksniveau...Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Op rijksniveau heeft de Algemene Rekenkamer een heel specifieke functie
daarin. Zij signaleert zaken en dan is het aan de minister om daarop antwoord
te geven. Misschien kunnen wij dit onderwerp beter bespreken bij het wetsvoorstel
dat wij donderdag aanstaande behandelen.Minister De Vries:Dat lijkt mij goed. Dit geeft mij nog 48 uur.Voorzitter! Ik kom tot de ondersteuning van raadsleden, wat ik een belangrijk
onderwerp vind. Ik denk dat het voor de hand ligt dat wij er in ieder geval
voor zorgen dat iedere raad weet dat hij bij zijn werk ondersteuning kan krijgen.
Hoe dit precies vormt krijgt, zullen wij in een wetsvoorstel neerleggen. Er
is van- daag iets gezegd over de rechtspositie van raadsleden. Het lijkt mij
verstandig dat wij over enige tijd over dit onderwerp eens rustig met elkaar
wat breder spreken. Ik heb hierover een notitie naar de Kamer gestuurd en
een paar standpunten ingenomen waarvan de bespreking naar mijn smaak zeer
interessant is.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Ik meen gehoord te hebben dat de minister zei toen hij het had over de
ondersteuning van de raadsleden dat hij een en ander in de wet wil regelen.
Ik neem aan dat hij doelde op het wettelijk recht op ondersteuning van ambtelijke
zijde.Minister De Vries:Absoluut. Dat was de strekking van mijn opmerking daarover. Dit geldt
ook voor onderzoeksbudgetten en dergelijke. Ik vind dat een aantal van de
rechten die typisch bij een controlerende functie horen expliciet genoemd
mogen worden om te voorkomen dat men moet gaan nadenken als iemand zegt: dat
krijg je niet. Zoiets moet vanzelfsprekend zijn en dat moeten wij dus vanaf
het begin helder vastleggen. Ook de ambtelijke ondersteuning van de raad moet
verzekerd zijn. Laat ik dit onderwerp maar betrekken bij de toekomstige discussie
die wij zullen hebben over rechtspositie en mogelijkheden die de raad heeft
om zijn werk te doen.Er zijn nog enkele vragen gesteld over de legitimatie van de van buiten
de raad komende wethouder. Nogmaals, die komen ongetwijfeld voort uit de politieke
familie van de fractie die als lid van het college een wethouder mag leveren.
Vrij eenvoudig is in dezen een parallel te trekken met burgemeesters. Die
zijn ook vaak lid van een politieke familie en als zodanig herkenbaar. Ze
gaan alleen in een andere context functioneren. Kortom, er kan best eens iemand
van buiten komen die toch herkenbaar is.Spreiding van raadsverkiezingen vond de staatscommissie, mijns inziens
terecht, geen goed idee. Het is een mobiliserende factor van enige betekenis
dat in het hele land kan worden gezegd dat er op een bepaalde datum verkiezingen
zijn. In de moderne wereld zal het veel mensen ontgaan dat er in hun woonplaats
verkiezingen zijn als zij het grootste deel van de dag elders doorbrengen.
Dat motiveert dus niet. Er moet iets ontstaan van: er zijn verkiezingen. Trouwens,
men moet eens bedenken welke tol het continu houden van verkiezingen van politieke
partijen zal vergen. Die zijn dan continu bij verkiezingen betrokken, moeten
materiaal verzorgen enz. Dat lijkt mij een onmogelijke opgave. Dat zal ongetwijfeld
de nationale betrokkenheid bij lokale verkiezingen kleiner maken. Het wordt
dan gewoonweg veel te druk. Kortom, dit lijkt mij niet goed. Ik geloof dat
het in dit land goed is dat wij kunnen zeggen dat wij op een bepaalde datum
raadsverkiezingen hebben. Dat is dan ook een moment dat voldoende aandacht
in de media krijgt, zodat mensen zich ervan bewust zijn. Daar kun je dan lokaal
op bouwen.Dan nog iets over de combinatie van raads- en statenverkiezingen. De heer
De Cloe vroeg mij alsnog een voorstel daartoe te ontwikkelen. Mijn korte antwoord
daarop is: neen. Ik heb dit stevig afgewogen. Aanvankelijk was er bij het
kabinet de neiging – dit is ook aan de Kamer medegedeeld – om
dit een goed idee te vinden, maar wij hebben het rapport van de commissie-Elzinga
er nog eens goed op nagelezen. Die raadt dit idee om verschillende redenen
af. Als je die nog eens goed op je laat inwerken, kom je tot de ontdekking
dat de "moral high ground" van de argumenten in dezen zit bij de mensen die
zeggen: sorry, maar gemeenteraadsverkiezingen zijn iets wezenlijk anders dan
verkiezingen voor provinciale staten en dat moet je niet met elkaar vermengen.
Het moet mogelijk zijn om die verkiezingen een zekere identiteit te laten
behouden. Een gemeente is iets anders dan een provincie. Daar tegenover staat
het wat opportunistische argument dat gemengde verkiezingen hogere opkomsten
zullen opleveren. Welnu, het is zeer de vraag of de voorbeelden van gecombineerde
verkiezingen – denk aan die in Brabant – ook representatief zijn
voor het normale beeld. Immers, aan de combinatie in Brabant lagen bijzondere
omstandigheden ten grondslag. Verder is het de vraag of zo'n effect permanent
zal zijn, of dat het toch weer wegebt. Als dat zo is, blijf je uiteindelijk
zitten met een onheldere verkiezingsdag. Dan krijg je zoiets als: waar stemmen
we vandaag ook alweer voor? Oh ja, voor de gemeente en de provincie... ach,
doe Europa er ook direct maar even bij. Dat moeten wij niet hebben. Het is
van belang dat er rond zo'n dag boodschappen kunnen worden gecommuniceerd
die gericht zijn op de bestuurslaag waarvoor de volksvertegenwoordiging wordt
gekozen. Kortom, ik juich zo'n combinatie niet toe. En dan spreek ik nog niet
eens over de praktische problemen. Het is me nogal wat als je in het hele
land systematisch twee verkiezingen op één dag zou houden. Dat
kun je eens voor een keertje regelen, maar er zijn grote problemen aan verbonden.
Denk maar aan verwarringen door verschillende categorieën kiezers, problemen
met stemmachines enz. Hoe dan ook, de zuiverste argumentatie is dat dit niet
moet worden gedaan omdat er verschillen zijn tussen de in het geding zijnde
organen: gemeenten zijn gemeenten, provincies zijn provincies en de Tweede
Kamer is de Tweede Kamer. Het is niet ondenkbaar dat die drie op enig moment
 ooit eens tezamen komen, maar dat houdt nog niet in dat ze
op dezelfde dag moeten worden gekozen.Mevrouw Scheltema bepleitte nog om de raad zijn eigen voorzitter te laten
kiezen. Laat ik beginnen met erop te wijzen dat de Grondwet ons in dezen niet
erg behulpzaam is. Immers, die bepaalt dat de burgemeester voorzitter van
de raad is.Verder vraag ik me af of dit verstandig is. U moet zich voorstellen dat
je dan een prominente raadsvoorzitter krijgt en een prominente voorzitter
van het college van B&W, terwijl nu het voordeel bestaat dat de brugfunctie
in een gemeente belichaamd wordt door de functie van burgemeester. Niet voor
niets bezingt Elzinga dit in alle standen. Als een raad zelf de benoeming
van een burgemeester ter hand neemt, komt het streven van de heer De Cloe
heel dichtbij. Er moet wederzijds vertrouwen bestaan tussen het college en
de raad. Omdat de burgemeester een eigenstandige positie heeft, is het volgens
mij goed om één persoon de belichaming te laten zijn van de
totaliteit. Tot degenen die zeggen dat ik nu zondig tegen het dualisme, merk
ik op dat mij dit niet zal worden aangerekend. Ik gaf al een voorbeeld over
de senaat in de VS. Daar zondigt men al een hele tijd tegen het dualisme.
Verder is dualisme niet iets waarop ik een eed zou willen afleggen.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):In de ontwikkeling naar het dualisme is dit wel een heel monistisch element.
Soms gaat het goed, maar het is mogelijk dat een raad zijn eigen voorzitter
wil, hetgeen op dit moment door de Grondwet belet wordt. Ik stelde voor, die
belemmering in de Grondwet weg te halen.Minister De Vries:Vandaag de dag zie ik daar weinig nut in, maar theoretisch is het goed
mogelijk. Maar welke winst wordt hiermee geboekt? Het gaat vaak om heel kleine
gemeenteraden die in een kleine ruimte moeten vergaderen met een voorzitter
van het college, de burgemeester, en een voorzitter van de raad. Er bestaan
inderdaad fractievoorzitters die tijdens vergaderingen de fractie niet voorzitten,
dit is allemaal mogelijk, maar ik zie niet in welke winst geboekt wordt als
die belemmering in de Grondwet wordt weggehaald. In het begin van mijn betoog
waarschuwde ik al tegen puritanisme op het gebied van dualisme en monisme.
Je moet kunnen aangeven wat je er materieel mee wint.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik wil absoluut niet puriteins zijn. Wel wil ik de gemeentelijke autonomie
zoveel mogelijk in haar waarde laten. Nogmaals, nu belemmert de Grondwet het
nog – een gemeenteraad mag het niet – maar er zijn grote gemeenteraden
van 45 leden waar deze goed zou kunnen functioneren met een eigen voorzitter.
De verwijzing naar kleinere gemeenten snijdt niet voldoende hout. De vraag
is: willen wij de gemeenten die autonomie geven, ja of neen?Minister De Vries:Ik heb daar in de praktijk nooit klemmende pleidooien voor gehoord. Ik
voel er ook niet veel voor om van iets een probleem te maken, maar het kan
natuurlijk op een keer aan de orde komen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Waarschijnlijk heb ik andere post dan de minister gelezen. De VNG maakt
hier bijvoorbeeld een probleem van. Ik heb hier een praktische belemmering
bij gegeven. Wat gebeurt er als de raad zijn eigen ambtelijke ondersteuning
krijgt in de vorm van een griffie? Gaat de burgemeester die dan aansturen?Minister De Vries:Dat lijkt mij juist niet. Als de raad zijn eigen ondersteuning krijgt,
stuurt de raad die zelf aan. De burgemeester moet niet eens andere ambtenaren
aansturen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Maar de burgemeester is voorzitter van de raad en de voorzitter van de
raad stuurt, net als de voorzitter van de Kamer, het ambtelijke apparaat aan.Minister De Vries:Het lijkt mij dat de raad daar zelf voorzieningen voor treft. Men zal
afspraken moeten maken over de mate van ondersteuning en waar die moet worden
ingezet. Misschien zal men zelfs een griffier aanstellen. Dat wordt dan facultatief,
als de omvang voldoende is om hierover na te denken, en die zal dat regelen
onder directie van de raad. De voorzitter zit de raadsvergadering voor. Leden
van het college moeten geen voorzitter zijn van de eigen vergaderingen van
de raadsleden. Maar nogmaals: de grote raadsvergaderingen vinden plaats onder
voorzitterschap van de burgemeester. Ik geloof dat het voor veel mensen in
Nederland onbegrijpelijk zal zijn, als wij het anders doen, maar misschien
wordt het na tien jaar "dualisering" vanzelfsprekend.Voorzitter! Mevrouw Van der Hoeven heeft gevraagd of de deelraden ook
gedualiseerd moeten worden. Welnu, er zijn deelraden en deelraden, maar als
een deelraad feitelijk functioneert als een gemeentebestuur, lijkt mij dat
geen bezwaar. Dan moet daartoe ook worden overgegaan.De heer Van den Berg heeft vanwege zijn bekende belangstelling gevraagd
of de waterschappen gedualiseerd moeten worden. Dat moet alleen gebeuren,
als dat nuttig is. Men heeft mij vandaag overigens niet horen zeggen dat het
gemeentelijke systeem met overwegend monistische trekken ons slecht bediend
heeft. Nogmaals, wij hebben het nu niet over levensbeschouwelijke overtuigingen
over monisme en dualisme, maar over rolverdelingen waardoor men helderder
kan functioneren en het geheel transparanter wordt. Het gaat er ook om dat
men niet in verwarring raakt over de functie en dat de buitenwereld beter
begrijpt wat er gebeurt. Dat alles heeft tot doel dat de totale prestatie
toeneemt.Als ik niet de overtuiging had dat deze exercitie door verschillende elementen
in verschillende maten niet zou bijdragen tot een mogelijke kwaliteitsslag
voor het openbaar bestuur, had het kabinet dit nooit voorgesteld. Uit de reacties
meen ik te kunnen afleiden dat er in beginsel een grote belangstelling en
steun voor het concept is. Natuurlijk maken veel mensen zich nog wat zorgen
over de gedetailleerde uitwerking. Ik heb overigens nooit het idee gehad dat
dit noodzakelijk was voor het waterschapsbestuur, maar misschien wil de heer
Van den Berg mij daarvan overtuigen. Dan zullen wij daarover onder vier ogen
moeten spreken.Tot slot merk ik op dat dit een eerste discussie over dit onderwerp is
en ik ben erkentelijk voor de breedheid waarmee deze discussie in de Kamer
is gevoerd. Ik heb de Kamer ook op de hoogte gesteld van het komende traject:
daar het heel veel mensen in het land aangaat, wordt er over
enige tijd een voorontwerp gepubliceerd, opdat iedereen ernaar kan kijken,
vervolgens wordt op basis van de ontvangen reacties een conceptwetsvoorstel
gemaakt waarin het regeringsstandpunt wordt uitgewerkt, dat, zo is te hopen,
voor kerstmis bij de Raad van State voor advies is en in de loop van volgend
jaar kan geprobeerd worden om dit proces in de Staten-Generaal af te ronden.De heer Te Veldhuis (VVD):Ik wil nog graag antwoord hebben op mijn opmerkingen over het enquêterecht.Minister De Vries:In het regeringsstandpunt staat dat ook het enquêterecht c.q. het
onderzoeksrecht van de gemeenteraad een nadrukkelijke plaats in het geheel
moet hebben. Ik heb zojuist opgemerkt dat daarvoor ook middelen beschikbaar
moeten zijn en deze week neem ik een beslissing over de precieze vormgeving
daarvan. Volgens mij is het woord "enquêterecht" niet zo gelukkig gekozen,
omdat het een associatie oproept met wat er in dat verband in deze Kamer gebeurt.
Ik geloof ook niet dat iemand hierdoor de aspiratie heeft dat er in het land
500 van dat soort enquêtecommissies komen. Dat gaat ook wat te ver.
Wij moeten dit aspect dus zodanig omschrijven dat er geen misverstand over
die bevoegdheid kan ontstaan en dat de bescherming voldoende geregeld is van
anderen die ermee te maken krijgen. Nogmaals, ook dit krijgt zeker een plaats
in het voorontwerp.De voorzitter:Ik heb de woordvoerders in eerste termijn zeer ruim aan het woord gelaten.
Ik heb de klok die de spreektijd opneemt zelfs nauwelijks aangezet. Het gaat
om een hoofdlijnendebat en naar mijn gevoel zijn die aan de orde geweest.
Er is zelfs vooruitgelopen op een aantal onderwerpen. Puur procedureel is
de minister op de hoofdlijnen ingegaan. Ik stel mij derhalve voor om de vergadering
nu te sluiten.De heer De Cloe (PvdA):Voorzitter! Ik kan daar niet mee instemmen en ik stel voor dat er een
heel korte tweede termijn wordt gehouden.De voorzitter:Goed, maar dat wordt ook echt kort.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.De heer De Cloe (PvdA):Voorzitter! Ik zal proberen om het kort te houden, want daar heeft u op
aangedrongen. De minister heeft gezegd dat hij niets voelt voor de spreiding
van verkiezingen. Hij gebruikt het argument, ook in de stukken, dat hij daartoe
komt op grond van gemotiveerde adviezen. Als dat het motief van de minister
is, verwijs ik hem naar gemotiveerde adviezen inzake andere onderwerpen. Waar
leiden die dan toe? Hij zegt dat hij het een beetje opportunistisch vindt.
Ik sluit niet helemaal uit dat er deels een opportunistisch element in zit,
maar dat was dan ook het geval bij het oorspronkelijke kabinetsvoorstel. Ik
zie dat niet zo, maar daar verschillen wij van mening over en dat kan.Het is prima dat het startpakket dualisering wordt ingebracht. Ik vraag
nadrukkelijk nog even een reactie op de suggestie inzake Parkstad. Men is
daar ook op bestuurlijk terrein vernieuwend bezig. Daar is men dus in staat
om niet alleen een slag te maken naar het duale stelsel, maar als gezamenlijke
gemeenten is men in Limburg ook op andere terreinen bestuurlijk vernieuwend
bezig. Het is misschien een bijzondere omstandigheid omdat het een cluster
van acht gemeenten betreft, maar ik wil deze gemeenten absoluut niet laten
lopen. Misschien kan deze cluster erbij gestopt worden, juist om het bestuurlijk
element vorm te geven.De minister zegt niet zoveel te voelen voor tussentijdse ontbinding. Hij
meent dat dit zich door de bank genomen vanzelf oplost. Dat is waar, maar
vaak gebeurt dit ook door ingrijpen of door suggesties van buitenaf. Wij hoeven
geen conclusies te trekken, maar ik zie graag dat hij eens goed op een rijtje
zet onder welke voorwaarden en condities zo'n tussentijdse ontbinding van
gemeenteraden mogelijk kan zijn. Dat moet niet te lichtzinnig worden opgevat.
Het moet om zware en grote conflicten gaan. Zet eens op een rijtje onder welke
condities dat zou kunnen plaatsvinden. Ik dien hiertoe de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de voorgestelde dualisering van het gemeentelijk bestuursstelsel
vooral tot doel heeft de lokale politiek te versterken en te verlevendigen
alsmede de betrokkenheid van de burgers te vergroten;overwegende, dat de mogelijkheid van tussentijdse verkiezingen in gemeenten
kan bijdragen aan het realiseren van deze beide oogmerken;van mening, dat de mogelijkheid van tussentijdse verkiezingen aan nader
te formuleren condities kan worden gebonden zodat (te) lichtvaardig gebruik
van dit instrument wordt tegengegaan;verzoekt de regering in een nota de Kamer te informeren over de mogelijkheden
van tussentijdse ontbinding van gemeenteraden en de voorwaarden waaronder
dit kan gebeuren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden De Cloe, Scheltema-de Nie, Van
der Hoeven en Halsema. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 47 (26800 VII).De heer De Cloe (PvdA):Voorzitter! Tot slot dank ik de minister voor de wijze waarop hij de Kamer
geantwoord heeft. Ik proef een motiverende inzet om met alle betrokkenen aan
de slag te gaan om dualisering van het lokaal bestuur vorm te geven. Met betrokkenen
bedoel ik organisaties, raden en vooral ook raadsleden. Ik wens hem daarbij
veel sterkte. Ga aan de slag en dan zien wij de wetsvoorstellen wel komen.
Op de hoofdlijnen heeft de Partij van de Arbeid gezegd dat het in orde is.
Een levendige, lokale democratie is het doel en daar staat de Partij van de
Arbeid ten volle achter.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Het trof mij in de beantwoording van de minister dat hij duidelijk aangaf dat dualisme geen doel op zich is, maar een
middel om een ander doel, de revitalisering van de lokale democratie, te bereiken.
Ik vind dat heel belangrijk, omdat daarmee ook wordt aangegeven dat het niet
gaat over zuiverheid in de dualistische of monistische leer, maar om het vinden
van de juiste mix die past bij de Nederlandse verhoudingen en de Nederlandse
cultuur. Dat betekent dat wij niet denken in een tweepolig systeem maar bekijken
op welke manier binnen een gematigde dualisering die revalitalisering bereikt
kan worden met behoud van de dingen die goed zijn. Dat sprak mij zeer aan.Ik dank de minister voor zijn beantwoording met betrekking tot de vernieuwingsimpuls.
Ik heb een vijftal suggesties gedaan waarvan ik vind dat zij in de loop van
de vernieuwingsimpuls een rol zouden moeten spelen. Ik zal deze niet herhalen.
De minister kan die nalezen. Ik vind het echter wel belangrijk als die impuls
niet alleen vernieuwt maar ook levend blijft. Dat betekent dat er gaandeweg
veranderingen zullen plaatsvinden. Het startpakket is aardig maar daarmee
zijn wij er niet. Het is inderdaad het begin. Misschien moeten wij over een
jaar constateren dat de accenten die wij nu leggen, achterhaald zijn en dat
er nieuwe accenten gelegd moeten worden. Wij moeten daarvoor openstaan en
dat accepteren.Als het gematigd dualisme ook provinciaal vorm en inhoud krijgt, moet
ook daar de vernieuwingsimpuls van start gaan. Dat is tot nu toe nog niet
gebeurd. Ik neem echter aan dat parallel aan het VNG-traject ook een IPO-traject
van start zal gaan. Misschien heeft dat iets meer tijd nodig omdat de eerste
provinciale verkiezingen wat later zijn, maar het moet natuurlijk wel gebeuren.Voorzitter! Het wettelijk recht op ambtelijke ondersteuning voor raad
en raadsleden is heel belangrijk. Dat stond nog niet in het voorstel. Ik dank
de minister voor zijn desbetreffende toezegging. Die spreekt ons zeer aan.Wij hebben de motie-De Cloe medeondertekend omdat ook wij van mening zijn
dat de mogelijkheid tot tussentijdse ontbinding er moet zijn, echter met heel
veel mitsen en maren. Het is immers geen speelgoed! Wij moeten heel goed in
de gaten houden dat er niet iets gecreëerd wordt dat te pas en te onpas
gebruikt kan worden. Dat is niet de bedoeling, vandaar de vraag om een nota.In België zegt men: als je iets wilt veranderen, kan dat op twee
manieren gebeuren: revolutionair of op kousenvoeten Soms is het gaan op kousenvoeten
heel erg nodig omdat je heel veel mensen moet meekrijgen en het uiteindelijk
een verandering betreft die jaren zal bestrijken. Een voorzichtige aanpak
waarbij je wel weet waarheen je wilt gaan, is daarbij soms van belang.De heer Schutte (RPF/GPV):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn beantwoording. Het sprak mij
wel aan dat hij een zekere relativering aanbracht niet zozeer in de betekenis
van de operatie – die kan inderdaad groot zijn, dat ben ik met hem eens –
maar in de uitwerking. Dat lijkt mij een juiste benadering. Wij hebben daarover
uitvoerig gesproken.Tijdens dit debat hebben wij elkaars gevoelens een beetje afgetast. Het
ligt nu op het terrein van de minister om daaraan in de uitwerking vorm te
geven. Daarna kunnen wij een en ander meer concreet beoordelen. Het is in
ieder geval ook voor mij essentieel dat de eindverantwoordelijkheid van de
raad niet alleen formeel blijft bestaan maar ook materiaal inhoud krijgt.
Een volksvertegenwoordiging die niet veel meer kan dan zeggen: "uw opmerkingen
zullen wij meenemen bij de jaarlijkse verantwoording", kan dus niet! Men zal
iets moeten kunnen met het volksvertegenwoordiger zijn en met de band die
men met de kiezers heeft.Ik ben niet tegen de wethouder van buiten de raad maar verwacht er niet
geweldig veel van. Ik heb echter voorlopig nog wel een grote reserve tegen
de wethouder van buiten de gemeente. Of wij die stap moeten zetten, betwijfel
ik. Je kunt natuurlijk niet helemaal de vergelijking maken met een minister,
maar die halen wij ook niet vanuit Europa maar uit Nederland vandaan.Minister De Vries:De heer Brinkhorst zat volgens mij in Europa.De heer Schutte (RPF/GPV):Ja, dat moet ook helemaal niet, hè!Er wordt gesproken over twee situaties waarbij sprake kan zijn van ontbinding
van de raad. De eerste betreft een conflict tussen de raad en B&W. Ik
denk dat wij daaraan niet moeten beginnen. Bij een dergelijk conflict dienen
naar mijn opvatting B&W te wijken en niet de raad. Ik vraag mij af of
het ooit zal voorkomen dat er geen conflict is tussen de beide organen en
er alleen een probleem is binnen de raad. Dat zou een brevet van onvermogen
zijn voor die raad om de eigen problemen op te lossen. De leden van die raad
moeten dan vervolgens aan de kiezers vragen: help ons uit de nood want wij
waren zelf niet in staat om dat, conform uw eerdere opdracht, te doen. Ik
zie dat niet zo gauw gebeuren. Ik zie verder het risico van verkeerd gebruik.
De aanwezige meerderheid in de raad kan bijvoorbeeld op deze manier via verkiezingen
afkomen van een lastige minderheid. Dat zal natuurlijk nooit officieel het
oogmerk zijn, maar dat risico zie ik er wel in. Kortom, noch in de ene noch
in de andere vorm zie ik daar weinig in. Ik heb daarom weinig behoefte aan
de motie.Op het punt van de combinatie van verkiezingen ben ik het eens met de
minister. Alleen al het feit dat men te maken heeft met verschillende programma's
van de politieke partijen, moet het mogelijk maken om op inhoudelijk programmatische
gronden te kiezen voor een partij. Als dat samengaat in één
campagne, wordt het er allemaal niet helderder op. Ik denk dat het beter is
om óf een campagne voor de provinciale staten óf een campagne
voor de gemeenteraad te voeren.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn antwoorden. Hij heeft gelijk
dat hij niet op het debat van volgende week vooruit wil lopen. Ik wil dat
ook niet doen. Ik ben blij met zijn aanpak inzake de vernieuwingsimpuls, die
cultuuromslag. Het zal heel wat werk kosten en er zal veel geoefend moeten
worden. De ene gemeente zal dat gemakkelijker doen dan de andere. Dat brengt
mij op de volgende vraag. Er wordt vaak gewerkt met moderne begrippen zoals
"benchmarking" en "peer pressure". In Europees verband betekent het: van elkaar
leren. Is dat meegenomen in deze aanpak? Wij zijn op weg naar dualisme met fors wat monistische trekjes. De minister
achtte het niet onmogelijk dat na tien jaar dat dualisme wat verder voortgeschreden
zou zijn en een feit zou zijn geworden. Ik denk dat D66 zich als geen andere
partij ervan bewust is dat al dit soort veranderingen stapje voor stapje gaan
in Nederland. Dat zal ook hier het geval zijn, hetgeen misschien niet eens
zo slecht is. Het betekent echter wel dat eventuele belemmeringen misschien
nu al uit de weg gehaald moeten worden, zeker als dat grondwettelijke belemmeringen
zijn. Dat kost, zoals wij weten, immers veel tijd. Dat brengt mij tot de volgende
motie, die ik mede namens mevrouw Halsema indien. Deze motie beoogt het voor
de gemeenteraad mogelijk te maken om zijn eigen voorzitter aan te wijzen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de positie van de raad ten opzichte van het college van
burgemeester en wethouders in een meer dualistisch gemeentelijk bestel zelfstandiger
wordt;van mening, dat dit betekent dat een raad die dat wenst ook zijn eigen
voorzitter zou moeten kunnen aanwijzen;constaterende, dat de grondwettelijke bepalingen zich daartegen nu nog
verzetten;verzoekt de regering bij de voorbereiding van de in gang te zetten grondwetswijziging
ook dit aspect mee te nemen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Scheltema-de Nie en Halsema. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 48 (26800 VII).Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Voorzitter! Om een vergelijkbare reden heb ik de motie-De Cloe medeondertekend.
Daarin wordt ook aangedrongen op onderzoek naar iets wat mogelijk in een meer
dualistisch systeem gewenst is. Ik denk dat dit gewenst is. Daarom heb ik
van harte mijn handtekening onder die motie gezet.Tot slot merk ik op dat ik een vraag heb gesteld waarop ik geen antwoord
heb gekregen. Die vraag ging over de verplichte gedragscode. De minister heeft
gezegd dat hij vindt dat ambtenaren en bestuurders op het decentrale niveau
verplicht moeten worden een gedragscode op te stellen. Ik ben dat van harte
met hem eens. Wij kunnen het echter niet maken om dat decentraal wel wettelijk
te verplichten, terwijl het centraal aan de mensen zelf wordt overgelaten.
Zouden wij dan niet gelijke monniken gelijke kappen moeten hebben, zowel decentraal
als centraal, in de zin van één soort wettelijke verplichting
om tot een gedragscode te komen? Ik weet dat de minister daar enige bezwaren
tegen heeft, maar ik zou daar zijn visie nog graag op horen.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn antwoord. Daarin trof mij een
zeker dualisme, als ik het zo mag uitdrukken. De minister was terecht nuchter
over dit onderwerp. Hij zei dat dualisering geen panacee is voor alle kwalen.
Hier en daar plaatste hij zelfs een relativerende kanttekening. Anderzijds
constateerde ik een zekere bevlogenheid wat betreft de mogelijke voordelen
van een verder dualisme. De minister heeft mij er niet van kunnen overtuigen
dat dit in alle opzichten de richting moet zijn waar wij naar toe moeten.
Een aantal elementen spreekt mij aan. Ik denk bijvoorbeeld aan een heldere
afbakening van verantwoordelijkheden en bevoegdheden. Dat is geweldig belangrijk.
Uit dien hoofde is het echter helemaal niet nodig dat wij bijvoorbeeld de
wethouder van buiten de raad introduceren. Dat soort thema's vereist verdere
motivering. Die heb ik tot nu toe niet echt aangetroffen. Wij wachten de verdere
voorstellen op dit soort punten wel af. Vandaag is het slechts een eerste
discussie. Wij zullen er zeker nader op ingaan. Voor ons is het uiterst belangrijk
dat de positie van de raad, de eindverantwoordelijkheid van de raad, het ijkpunt
blijft. Dat zal voor ons het toetspunt zijn van de voorstellen die ons op
dit terrein zullen bereiken.Mijn fractie heeft geen behoefte aan het ontbindingsrecht van de raad,
ook niet als het gaat om zelfontbinding, zoals dat zo mooi werd aangeduid.
Wij zijn ook tegen een combinatie van verkiezingen. Dat is slecht voor het
eigen beeld, het eigen imago van de verschillende overheidslichamen. Wij zijn
wel voor de mogelijkheid van een zekere spreiding van verkiezingen. De discussie –
ik hoop dat die nog een keer wordt vervolgd – over het binnen zekere
grenzen op een andere tijd kunnen plannen door gemeenten of regio's van verkiezingen
is al gevoerd. Daar zitten veel voordelen aan.Ik heb nog een formele vraag. Het wetgevingstraject wordt in gang gezet,
maar ondertussen zitten wij wel met de huidige grondwetsbepalingen. Dat brengt
een zekere spanning met zich. De minister heeft terecht gezegd dat er wordt
aangelopen – ik vind dat die bepaling moet blijven – tegen de
bepaling dat de raad de verordenende bevoegdheid heeft. Er is echter ook de
bepaling dat de raad het hoofd van de gemeente is. Men kan met recht en reden
betogen dat elementen van dualisme daar afbreuk aan doen. Die zullen dus niet
kunnen worden ingevoerd, voordat de Grondwet op dat punt is aangepast. Ik
hoor daar graag nog een nadere verklaring over.Ik zal de minister niet proberen te overtuigen van de noodzaak van meer
dualisme bij waterschappen. Daar ging het mij niet om. Ik denk juist dat de
waterschappen als functionele bestuursvorm hun eigen statuut moeten hebben,
ook in de wetgeving. Ik heb alleen gesignaleerd dat er in het verleden, met
name bij de Waterschapswet, een sterke mate van parallellie is nagestreefd
tussen Gemeentewet en Provinciewet enerzijds en Waterschapswet anderzijds.
Deze ontwikkeling betekent dat die parallellie niet in alle gevallen behoeft
te blijven bestaan. Vanuit het eigen karakter van deze verschillende bestuurslagen
vind ik dat juist een goede ontwikkeling.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter! Op heel veel punten komen wij terug. Ik zal het ook heel kort
houden. Na het debat van vandaag zou ik bijna voorstellen om de woorden "monisme" en "dualisme" af te schaffen, want het komt er uiteindelijk
op neer hoe de politiek handelt. Dat is vaak bepalend voor hoe mensen er tegenaan
kijken en of mensen er vertrouwen in hebben. Ook vandaag blijkt weer dat,
ook al kennen wij het dualisme officieel, regeerakkoordafspraken zo heilig
zijn dat ook wangedrochten door coalitiepartijen worden gesteund.Het dualisme lokaal moet doorgevoerd worden. Ik moet echter eerlijk zeggen
dat de minister mij niet heeft overtuigd waarom dat moet. Dat was een van
de belangrijkste vragen uit mijn eerste termijn. In de stukken werd gezegd,
en ook vandaag weer, dat dat meer kansen geeft om lokaal de kloof tussen burger
en politiek te verkleinen. Ik zie dat echter niet. Een ding uit het antwoord
van de minister is mij bijgebleven. Hij zei dat een van de argumenten de onduidelijkheid
was. Het zou nu niet duidelijk zijn wie lokaal welke taken heeft. Ik ben vier
jaar raadslid geweest. Dat is niet zo lang en het was ook niet in een grote
plaats, maar ik heb met redelijk wat mensen gesproken en ik heb nog nooit
iemand uit hoeven leggen hoe het zit met het monisme en wat de functie is
van de wethouder en hoe de verantwoordelijkheid precies ligt. Mensen kwamen
naar mij toe als zij een probleem hadden in hun leefomgeving en dat probleem
opgelost wilden hebben. Je gaat dat dan proberen aan te kaarten in de gemeenteraad
en dan ontstaat daarover een discussie. Het enige dat ik vaak heb moeten uitleggen,
is dat ondanks dat de bevolking goede argumenten heeft, het toch kan dat een
meerderheid van de raad daar niet mee instemt. In de praktijk is het vaak
de inhoud waar het om gaat. De mensen zijn dan ook niet zo bezig met die onduidelijkheid
waar de minister over sprak.De minister zei toen hij sprak over een wethouder van buiten, dat ik ook
eens naar de positieve kanten daarvan moest kijken. Het leidt tot nieuwe dynamiek,
de mensen verplaatsen zich meer en mensen met kwaliteiten hebben dan meer
mogelijkheden om ook elders hun functie uit te voeren. Ik wil best naar die
positieve kanten kijken, maar dan moet de minister ook eens kijken naar de
positieve kanten van ons voorstel. Ik vond hem daar namelijk een beetje badinerend
en negatief op reageren, toen hij het woord "parochiaal" in de mond nam. Het
is een term die veel associaties oproept met een kerkelijke gemeenschap, maar
het betekent wel gemeenschap. Hij bedoelde het niet zo positief, maar het
is misschien toch wel een beetje wat ik heb geprobeerd aan te geven. Er zouden
voordelen kunnen zitten aan ons voorstel. Wij willen graag dat zowel de wethouders
als de burgemeesters voortkomen uit de gekozen gemeenteraad. Het belangrijkste
voordeel daarvan is dat die dan de betrokkenheid hebben met die gemeenschap,
omdat zij daaruit voortkomen en zich daarmee verbonden voelen. Wij vinden
die binding met de gemeenschap en de kennis van de lokale omgeving een belangrijk
kwaliteitsaspect. Voor ons weegt dat behoorlijk zwaar.De heer Te Veldhuis (VVD):Voorzitter! Ook ik dank de minister voor zijn antwoorden. Veel van de
onderwerpen waarover wij hebben gesproken, komen in de een of andere vorm
nog terug, zeker als het gaat om de details en de nadere invullingen. Dan
hebben wij de tijd om door te praten over de onderdelen. Ik meen dat in eerste
en tweede termijn voldoende signalen zijn afgegeven om te weten, kort door
de bocht samengevat, hoe de hazen van Elzinga gaan lopen. Ik heb de indruk
dat wij dat nu op veel onderdelen wel weten. Persoonlijk vind het grote winst
dat wij als het gaat om relatief grote onderwerpen kunnen volstaan met twee
moties op relatief kleine onderdelen van het geheel. Dat vind ik winst.Ik wil over een enkel punt nog een opmerking maken. De eerste betreft
de verordeningen van de gemeenten. Wij hebben daar een interruptiedebatje
over gevoerd. De minister heeft gezegd dat er verschillende systemen denkbaar
zijn. Ik vraag hem toch nog eens goed na te denken over de vraag waarom Elzinga
heeft voorgesteld om het recht van amendement en het recht van initiatief
te codificeren, als het recht nu al bij diegenen ligt aan wie het nu zou moeten
worden toebedeeld. De praktijk is in het algemeen zo dat burgemeester en wethouders
ontwerpen van verordeningen met een toelichting voorleggen aan de gemeenteraad
en verantwoording afleggen aan die gemeenteraad over zo'n ontwerpverordening.
In die zin is er dus al een behoorlijke parallellie te zien met hoe wij het
op nationaal niveau doen. Zeker nu Elzinga voorstelt om het recht van amendement
en initiatief te codificeren, vraag ik mij a contrario af of de benadering
van de minister daar wel helemaal mee in lijn is. Ik heb daar enige twijfel
over, maar ook dat is een punt waar later op teruggekomen kan worden.Dan kom ik bij de tussentijdse ontbinding van de gemeenteraad in geval
van hoge nood. Mijn insteek in eerste termijn was "ja" en ik ben daar nog
niet van af. Aan de andere kant heeft de minister een aantal argumenten daartegen
ingebracht die ook hout snijden. Ik heb in eerste termijn gezegd dat een tussentijdse
ontbinding sowieso een testimonium paupertatis is, een verklaring van armoede.
Ik ben het met de heer Schutte eens dat het risico bestaat van een gemakkelijk
gebruik van dat instrument. Het kan betekenen dat men wegloopt voor problemen.
Die precedentvorming heb ik nog niet helder voor ogen. Dus ik neem nog even
de tijd om daarover te denken en binnen mijn fractie te bespreken of wij al
dan niet met die motie akkoord zullen gaan.Wat de rekenkamer betreft heb ik gezegd dat er wat ons betreft geen sprake
moet zijn van een verplichting. De minister is daar wel voor. Dat punt kan
nader aan de orde komen bij de behandeling van het wetsvoorstel.Ik heb nog een opmerking naar aanleiding van de motie van mevrouw Scheltema.
Zij heeft niet duidelijk gemaakt waarom een burgemeester geen voorzitter van
de gemeenteraad kan blijven. Ik heb het gevoel dat D66 hiermee een theoretisch
probleem aan de orde stelt en dat het in de praktijk niet tot echte problemen
zal leiden. De voorzitter is doorgaans een buitengewoon neutraal figuur en
ik zie dan ook niet de meerwaarde van deze motie. Het heeft in mijn ogen iets
van veranderen om het veranderen. Wij hebben daarover geen afspraken in het
regeerakkoord gemaakt, dus ik neem de vrijheid om mijn fractie voor te stellen
om deze motie niet te steunen.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik wil hierop één ding zeggen. Ik vind niet dat het per
se moet en ik vind ook niet dat iedere burgemeester het in een gemeenteraad
slecht doet als voorzitter. Dat is absoluut niet waar. Ik
heb alleen gezegd dat in een dualistisch stelsel het redelijk zou zijn als
een gemeente een eigen voorzitter wenst, daartoe kan overgaan. En dat kan
bijvoorbeeld omdat men vindt dat zo'n voorzitter wat meer actie moet nemen
bij de ondersteuning van de raad of in relatie tot de griffier. Je kunt je
van alles voorstellen. Het is de vraag of je de raad die vrijheid geeft of
niet. Ik denk dat het goed zou zijn als het wel gebeurde. Het is echter geen
principiële zaak, maar wel iets waarover je van mening kunt verschillen.De heer Te Veldhuis (VVD):Een wijziging van de Grondwet is toch niet niets. Dus u heeft het wel
rustig gebracht, maar inhoudelijk heeft u niet veel vlees aan het bot meegebracht
of weinig vis aan de graat. Het spijt mij erg dat ik het zo moet zeggen.Voorzitter! De minister heeft gezegd dat hij met voorstellen komt inzake
het enquêterecht. Ik heb in eerste termijn aangegeven wat mijn fractie
daarvan vindt. Wij zijn blij dat de minister in ieder geval niet de intentie
heeft om 500 gemeentelijke enquêtes na te streven op het niveau van
de parlementaire enquêtes.Tot slot heb ik nog een vraag over de relatie Europa en de gemeenten.
Wat kan een verdere dualisering voor gevolgen hebben bij de implementatie
van regels vanuit Europa die rechtstreeks gelden voor lokale overheden. Daarover
heeft de staatscommissie-Elzinga weinig gezegd en in het regeringsvoorstel
wordt er niet op ingegaan. Ik heb ook nu geen antwoord in eerste termijn gehad.
Ik denk dat het een valide probleem is. In hoeverre zit het rijk daar nog
tussen, al dan niet sturend in de vorm van medebewindvoerder? In hoeverre
richten sommige Europese regels zich rechtstreeks tot gemeenten? Wie gaat
er in het nieuwe duale stelsel mee aan de slag? Is dat de raad of is dat B&W
in de uitvoeringssfeer?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter! Ik wil de minister danken voor zijn antwoorden. Voor mij hield
de minister zijn maidenspeech als minister van Binnenlandse Zaken. Ik moet
zeggen dat ik daar met genoegen naar heb geluisterd, vanzelfsprekend op een
paar punten na.Ik wil allereerst nog een opmerking maken over de wethouders van buiten
de raad. In mijn eerste termijn heb ik aangegeven dat ik het in principe met
de regering en de commissie eens ben, dat de wethouders in het vervolg van
buiten de raad komen. Maar de minister zet een stap waar ik zeer welbewust
voor terugdeinsde in mijn eerste termijn. Hij schetst namelijk een beeld van
wethouders die van gemeente naar gemeente reizen om uiteindelijk aan het eind
van hun glorieuze carrière havenwethouder in Rotterdam te kunnen worden.
Het beeld dat de minister schetst, is een beeld van een kaste van professionele,
reizende bestuurders die geleidelijk stijgen in de hiërarchie. Gebondenheid
aan een lokale gemeenschap is voor mijn fractie wel een vereiste. Wij erkennen
natuurlijk dat ook bestuurlijke culturen kunnen globaliseren, maar dat neemt
niet weg dat kennis van en liefde voor de lokale politieke gemeenschap een
vereiste is. Ik zou dan ook tegen de minister willen zeggen dat tegenover
het beeld van parochialisering, dat de minister met veel verve naar voren
haalde, voor mij het angstbeeld staat van een rondreizend circus van carrièrepolitici.
Ik wil de minister dan ook vragen om enige afstand te nemen van dat beeld
dat hij in de Kamer heeft gelanceerd, en hier ook eens het belang aan te stippen
van gebondenheid aan een lokale gemeenschap op het moment dat je daar politiek
actief bent.Mijn tweede punt is de burgemeester als voorzitter van de raad. De minister
zei plotseling: ja, nu moeten wij geen dualistisch puritanisme willen bedrijven.
Daar ben ik het mee eens. Dat was ook de strekking van mijn betoog. Maar ik
moet zeggen dat ik dat een tikje een zwaktebod vind – om het à
la de heer Te Veldhuis te zeggen: het heeft weinig vlees aan de graat –
als dat plotseling geïntroduceerd wordt bij het welbewust handhaven van
een monistisch element als tegelijkertijd het dualisme als politieke leer
met zoveel enthousiasme wordt verdedigd. Het argument van de brugfunctie overtuigt
mij niet. Dan zou de minister immers consequent moeten zijn en moeten zeggen
dat wij de minister-president hier achter de voorzitterstafel nodig hebben
om de brugfunctie met het parlement te kunnen vervullen. En dat vind ik niet
voldoende. Daarom heb ik de motie van mevrouw Scheltema gesteund.Als laatste punt noem ik het ontbindingsrecht. Wij erkennen dat daar ook
haken en ogen aan zitten. Wij vinden tegelijkertijd dat het het onderzoeken
waard is. De motie van de heer De Cloe is voorzichtig geformuleerd. Wij hebben
haar dan ook gesteund.Voorzitter! Ik wil ten slotte nog iets opmerken. Een hoofdlijnendebat
is helaas ook altijd een debat van het aanstippen van de vele onderwerpen
die er zijn. Ik kan mij voorstellen dat het enigszins onbevredigend is tegenover
de majeure studie die nu ter tafel ligt. Ik zou dit dan ook enkel willen beschouwen
als een start van langer lopende en dieper gravende debatten over onderdelen
van het werk van de staatscommissie-Elzinga, omdat het dat verdient.Minister De Vries:Voorzitter! Ik dank de Kamer uiteraard ook voor de opmerkingen in tweede
termijn. Ik maak daaruit op dat wij in ieder geval een behoorlijke basis hebben
om straks de wetgeving te gaan aanpakken. Degenen die geconstateerd hebben
dat ik daar enthousiast over ben, hebben groot gelijk. Ik heb tot mijn ontsteltenis
gemerkt dat mevrouw Halsema in de vervoering door mijn enthousiasme af en
toe niet helemaal verstaan heeft wat ik gezegd heb, maar daar kom ik straks
op terug.De heer De Cloe heeft nog een aantal opmerkingen gemaakt over de spreiding
van verkiezingen. Hij zegt: kijk naar je eigen! Dat is juist, dat doe ik onbevangen.
Maar ja, een nadere afweging is ook nooit weg en ik vind dat je daar ook eerlijk
over moet zijn. Het is goed wij nog eventjes afstand nemen van die combinatie
en die spreiding. Ik zal indringend kijken naar Parkstad.Ik kom te spreken over de tussentijdse ontbinding. Mevrouw Scheltema zei
dat dit zo'n rustige motie was, maar er staat toch een aantal woorden in waardoor
ik daar wat anders over denk. Zo staat er bijvoorbeeld dat de mogelijkheid
van tussentijdse verkiezingen in gemeenten kan bijdragen aan het realiseren
van beide oogmerken, waaronder het verlevendigen van de democratie. Als ik
er ooit al aan zou denken, zou ik hooguit denken aan paardenmiddelen
bij crisissituaties, maar niet dat het best nog wel interessanter kan worden
als wij de gemeenteraad eens gaan ontbinden. Echter, onder anderen de heer
De Cloe vroeg of ik daarvan toch een studie wilde maken en de Kamer daarover
een stuk wilde sturen. Dat wil ik wel graag toezeggen.In de motie wordt gesproken over een nota en nu weet ik dat dit in het
spraakgebruik van de Kamer een bijzondere betekenis heeft en dat nota's kunnen
leiden tot notaoverleggen e.d. Als de heer De Cloe genoegen neemt met een
informatieve notitie, dan zou dat ons van de nodige ballast en notaoverleggen
kunnen bevrijden.De heer De Cloe (PvdA):Ik neem aan dat de minister het woord "nota" niet wil vervangen om een
ander soort stuk te schrijven.Minister De Vries:Neen, zeker niet!De heer De Cloe (PvdA):Als dat er geen invloed op heeft, dan regelen wij de wijze van behandelen
zelf wel. Daar hoeft hij zich geen zorgen over te maken!Minister De Vries:Ik heb daar recent onderricht in gehad en begrepen dat een nota in de
Kamer iets heel bijzonders is!Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Wat onze fractie betreft zou in die notitie ook meegenomen
moeten worden de mogelijkheid dat het naast hoge orgaan de gemeenteraad ontbindt.
Daarom zijn wij er ook mee akkoord gegaan. Het gaat wel om ontbinding als
zodanig, maar dat hoeft niet van de raad zelf uit te gaan!Minister De Vries:Ik versta de motie van de heer De Cloe en zijn toelichting daarop zo,
dat ik met een bedachtzame analyse van dit onderwerp moet komen zodat wij
daarover te zijner tijd een goede gedachtewisseling kunnen hebben en dat zeg
ik graag toe. Of dat inderdaad zal leiden tot verlevendiging van de lokale
democratie, zullen wij dan wel bezien. Het aspect dat mevrouw Van der Hoeven
noemde, zal ik er uiteraard bij betrekken.Dan de motie van de leden Scheltema en Halsema. In het dictum wordt de
regering verzocht om dit aspect mee te nemen. Dat is een beetje casueel woordgebruik.
Meenemen betekent voor mij vaak: denk daar over na als je grondwetswijzigingen
overweegt. Het is mogelijk dat het is bedoeld als uitnodiging om grondwetswijziging
op dat punt voor te bereiden, maar die snelheid heb ik nog niet. Ik heb al
gezegd dat wij hoofdstuk 7 nog onder de loep zullen nemen en ik ben zeker
bereid om daarbij tot een nadere afweging van dat aspect te komen. Als dat
de strekking van de motie is, ben ik graag bereid om daaraan tegemoet te komen.Voorzitter! Mevrouw Van der Hoeven vroeg of als de provincie er aan mee
gaat doen daar ook niet een vernieuwingsimpuls moet komen, maar daar wordt
al aan gewerkt.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik reageer misschien wel wat traag, maar zegt de minister nu toe dat hij
dit aspect bij de grondwetswijziging wil betrekken, dus ook in de discussie
met de Kamer over het overwegingenontwerp? Of gaat hij niet zover en wil hij
er misschien alleen nog maar over wil denken?Minister De Vries:Als de motie vraagt om op dat punt met een grondwetswijziging voor te
bereiden, dan is dat mij veel te vroeg en zal ik dat niet toezeggen. Maar,
er komt een grondwetsvoorstel in het kader van de modernisering van hoofdstuk
7 en als de motie vraagt om aan dit onderwerp in het kader van de afweging
die ik daarvoor zal maken aandacht te besteden, dan kan ik dat wel toezeggen.
Het is mogelijk dat daar een concreet voorstel uit voortvloeit, maar het is
ook mogelijk dat ik tot de conclusie kom dat wij dat niet moeten doen. Ik
kan nu niet toezeggen dat ik met een wijziging kom, dat is mij echt te voorbarig.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Ik ga ervan uit dat de minister dat pas doet als de motie
door de Kamer wordt aangenomen.Minister De Vries:Ik leg uit wat ik zal doen met een motie die de Kamer aanneemt!Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Precies, dus u gaat dat alleen maar doen als de motie wordt aangenomen.Minister De Vries:Dat weet ik niet helemaal zeker. Ik doe namelijk ook nog wel eens iets
zonder dat daartoe een motie is aangenomen. Ik wil verder niet al te streng
zijn, omdat het zo'n interessant punt is.Mevrouw Van der Hoeven heb ik gelukkig gemaakt met de mededeling dat het
IPO straks volop zal meedoen. Hieraan wordt op dit moment overigens al gewerkt.De heer Van den Berg heeft gevraagd of een en ander niet op gespannen
voet staat met de huidige Grondwet. Op basis van de analyse van de commissie-Elzinga
ben ik in het regeringsstandpunt tot de conclusie gekomen dat dit niet het
geval is. Hij heeft wel gelijk dat als de autonome bestuursbevoegdheid bij
de raad zou worden weggehaald, wij een probleem met de Grondwet zouden hebben.
Dat zou dan ook moeten worden rechtgezet. Over de waterschappen heb ik al
het een en ander gezegd en ik zag dat hij daarop instemmend reageerde. Overigens
ligt de eerste verantwoordelijkheid voor de waterschappen bij de minister
van Verkeer en Waterstaat. Als wij haar echter niet te veel vertellen over
dualisering, heb ik de hoop dat zij daar zelf niet op komt.De heer Te Veldhuis vraagt of het noodzakelijk is om het recht van amendement
en van initiatief in de wet op te nemen, omdat de raad het verordenend lichaam
is. Wellicht is dit strikt genomen niet noodzakelijk, maar ik meen dat wij
zichtbaar moeten maken dat ook individuele leden van de raad het recht hebben
om de raad voorstellen te doen tot aanpassing van verordeningen of om zelf
een verordening aan de raad voor te leggen. Ik denk dat het goed is om dit
vast te leggen, temeer omdat in het begin de vraag zal rijzen wat wel en wat
niet mogelijk is binnen de nieuwe constellatie.De vraag van de heer Te Veldhuis over de Europese regelgeving is tamelijk
ingewikkeld, omdat er zeer veel onderling verschillende regelgeving uit Europa
komt. Het is mogelijk Europese regelgeving de gemeente dwingt om met eigen
regelgeving te komen en dan moet de raad in medebewind zijn werk doen. Verder
valt ook te denken aan de mogelijkheid dat Europese regelgeving betrekking
heeft op de formaliteiten rond een aanbesteding en dan is het de verantwoordelijkheid
van het college van burgemeester en wethouders om ervoor te zorgen dat er
volgens de voorschriften wordt gewerkt. Dit zijn voor dit
moment de voorbeelden die ik kan bedenken. In de komende maanden zal ik mijn
gedachten hierover laten gaan en bezien of er nog meer situaties denkbaar
zijn waarin iets soortgelijks kan spelen.De heer Schutte vroeg of deze operatie niet enigszins moet worden gerelativeerd.
Ik ben het met hem eens dat dit verstandig zou zijn. Deze operatie verdient
ook relativering, omdat ik zeker niet de geschiedenis in wil gaan als een
dualist. Een en ander is namelijk afhankelijk van de omstandigheden. Zo hebben
wij het al over de waterschappen gehad. Ik kan mij zelfs voorstellen dat er
gemeenten zijn die niet zitten te wachten op dualisering van het openbaar
bestuur. Voor de overgrote meerderheid van de gemeenten is het een goede zaak
en omdat wij een en ander uniform moeten regelen, zullen sommige gemeenten
zich wellicht met de heer Cruijff afvragen: "waar heb dat voor nodig?". Dit
speelt echter vaker bij dit soort onderwerpen. Door de bank genomen is het
voor het gemeentelijke bestel een goede stap en ik verwacht dan ook dat men
enthousiast zal zijn.Mevrouw Scheltema heeft erop gewezen dat het een grote omslag is die men
zich eigen moet willen maken. Ik meen dat wij met wat enthousiasme een heel
eind kunnen komen. Verder vroeg zij of er gebruik zal worden gemaakt van "benchmarking"
en "peer pressure". Ik vind het het overwegen waard om in de procedures de
onderlinge relaties te gebruiken om van elkaar te leren en om elkaar te stimuleren
om het ook eens op een andere manier te doen. Er is veel te leren op dit gebied
en wij moeten de gemeenten daartoe de mogelijkheid geven, want voorkomen moet
worden dat elke gemeente het wiel opnieuw uit moet vinden.Dan is gereageerd op mijn opmerking: misschien is het over tien jaar anders.
Dat leek mij een veilige termijn om te noemen, maar ik had er geen speciale
gedachten bij.Mevrouw Halsema sprak over de verplichte gedragscode. Ik begrijp uit haar
reactie dat zij daar niet over heeft gesproken. Hoe zou het dan komen dat
ik dit achter haar naam heb opgeschreven?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik had erover kunnen spreken.Minister De Vries:Ja. In elk geval heeft mevrouw Scheltema erover gesproken. Zij zei erbij:
gelijke monniken gelijke kappen. Dan moeten de monniken natuurlijk wel eerst
gelijk zijn en moet het voorschrift in de orde bestaan dat iedereen een gelijke
kap opzet. Ik geloof dat het overdreven is om als wij iets op een bepaalde
plek voor nuttig houden meteen te zeggen: dat moet dan ook ergens anders,
want anders is het niet eerlijk. Het moet echt uit de noodzaak der dingen
voortkomen. Ik zie het minder gauw op die andere niveaus. Maar misschien kunnen
wij daar de gedachtewisseling later eens over voortzetten.Ik ben het met mevrouw Kant eens dat het voor burgers in doorslaggevende
mate van belang is hoe de politiek met de zaken omgaat. Alles wat wij doen –
bijvoorbeeld de wijziging die wij in een systeem aanbrengen – moet als
doelstelling, als verwacht en beoogd resultaat hebben dat het tot een beter
functioneren leidt. Als je die overtuiging hebt, is het geen bezwaar zo'n
wijziging aan te brengen. Ik denk dat dit echt het geval is.Mevrouw Halsema was eerder met mevrouw Kant wat relativerend in gesprek
over de wethouder van buiten de raad. Ik denk dat zij zich door wat voorbeelden
die ik gaf ineens wat meer bij mevrouw Kant thuis voelde. Ik zou dit zeer
betreuren. Ik heb een aantal voorbeelden gegeven, ook van burgers die in een
bepaalde gemeenschap wonen en die wellicht dolgraag een baan als wethouder
zouden willen doen, als fulltime functie, maar die door hun huidige functie
niet in staat zijn, ofschoon zij politiek zeer betrokken zijn, te zeggen:
ik kan het raadslidmaatschap ook aan. Ik vind dit allemaal legitieme voorbeelden.
Ik heb absoluut niets met reizende managers, maar ik vind dat zij het echt
overdrijft. Ik weet niet in hoeveel plaatsen zij in Nederland gewoond heeft,
maar het is waarlijk niet zo dat men maar aan één gemeenschap
in Nederland gebonden kan zijn. Burgemeesters integreren buitengewoon snel
in een gemeente. Het kan heel goed zijn dat iemand die in Pijnacker woont
zich reuzegoed thuis voelt in Delft. Het is echt overdreven om te zeggen:
uit liefde voor een lokale gemeenschap die je in je hart gesloten hebt, wil
je die nooit verlaten. Dat is toch niet waar? Dan maak je er een karikatuur
van. Natuurlijk is het van belang dat bestuurders grote belangstelling hebben
en zich sterk willen inzetten voor een gemeenschap, maar dat kan best ook
eens in een andere plaats gebeuren dan waar men altijd geweest is. Nederlanders
muteren enorm, voelen zich snel ergens anders thuis en kunnen daar snel meedoen.
Wij hebben een heel open samenleving. Ik wil daar niet de beelden bij zien
van de manager. Overigens is er niets mis mee dat, als iemand twaalf jaar
iets gedaan heeft op een bepaalde plaats, hij de ambitie heeft om elders iets
anders te gaan doen. Er is ook niks mis mee dat er mogelijkheden zijn in het
openbaar bestuur, waarbij gezegd wordt: als jij bij ons op die betekenisvolle
plaats iets wil doen, zouden wij daar als gemeenschap buitengewoon bij gebaat
zijn.Mevrouw Halsema heeft ook nog een opmerking gemaakt over de burgemeester
als voorzitter van de raad. Ik omhels niet de leer van het dualisme. Ik vind
het verstandig om een aantal maatregelen te nemen die leiden tot meer dualisme
in het lokaal bestuur. Daarmee belijd ik geen geloof in het dualisme. Ik denk
dat het dualisme goede mogelijkheden biedt om het functioneren van het lokaal
bestuur, zoals dit tot nu toe in ons land is gegroeid, zodanig te verbeteren
dat het betere prestaties voor de burger levert. Alleen al het idee dat je
dat puriteins zou doen, geeft mij op dit moment nog wat meer aarzeling over
de gedachte dat de burgemeester ook nog eens uit zijn voorzittersstoel moet
worden verwijderd. Laat mij dat nog eens overwegen. Het is, geloof ik, ook
geen hoofdpunt in de discussie. Bovendien, als het rapport van de commissie-Elzinga
en alle onderzoeken er nu op duiden dat een burgemeester een goede rol kan
vervullen als boegbeeld van de gemeente, als iemand die in het geheel een
aparte plaats kan innemen, dan lijkt het mij niet logisch om als eerste gedachte
te hebben: ga jij maar uit je stoel en ga maar achterin de zaal zitten. Kortom,
ik ben hier nog niet helemaal enthousiast over.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Hiermee ontneemt u mij wel de lust om u nog eens een complimentje te maken. Wij spreken niet over afschaffing van de burgemeester. Het
gaat ons er alleen om hem uit zijn voorzittersstoel te lichten. Daarnaast
houdt hij voldoende andere bevoegdheden. Overigens herinner ik u aan de toezegging
die u zo-even aan mevrouw Scheltema deed en waarmee u mij in ieder geval erg
gelukkig hebt gemaakt.Minister De Vries:Voorzitter! Naar ik meen, heb ik de vragen en opmerkingen in tweede termijn
hiermee beantwoord. Ik zal met de grootst mogelijke voortvarendheid bevorderen
dat de Kamer zich over enkele maanden over een wetsvoorstel kan buigen.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, aanstaande dinsdag over de moties te stemmen.Daartoe wordt besloten.Sluiting 21.25 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19992000-6119-6159.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl