Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Uitvoering van Richtlijn nr. 2002/47/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 6 juni 2002 betreffende financiëlezekerheidsovereenkomsten (28874)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 759-771

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

16-03-2005

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 17, pagina 759-771

01-03-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28874Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Wet personenvervoer 2000 in verband met een verbod op het ter beschikking stellen van vergunningbewijzen aan derden (28802); - Wijziging van de Leegstandwet (verlenging duur vergunning voor verhuur van woonruimte in leegstaande woningen en gebouwen) (28987); - Wijziging van de Huisvestingswet (wijziging bepalingen met betrekking tot de huisvesting van verblijfsgerechtigden) (29566); - Wijziging van de Wet op medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen (oplossen van enige knelpunten) (29748)Pagina 749-749
Behandeling van het wetsvoorstel Uitvoering van Richtlijn nr. 2002/47/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 6 juni 2002 betreffende financiëlezekerheidsovereenkomsten (28874)Pagina 749-755
Presentie en opening (dinsdag 1 maart 2005)Pagina 749-749
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Uitvoering van Richtlijn nr. 2002/47/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 6 juni 2002 betreffende financiëlezekerheidsovereenkomsten (28874)Pagina 759-771
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 1 maart 2005)Pagina 780-780
Lijst van besluiten (dinsdag 1 maart 2005)Pagina 780-780
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met de strafbaarstelling van beledigende uitlatingen en het aanzetten tot haat, discriminatie of gewelddadig optreden wegens een lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap (strafbaarstelling discriminatie wegens een handicap) (28221)Pagina 755-759
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met de strafbaarstelling van beledigende uitlatingen en het aanzetten tot haat, discriminatie of gewelddadig optreden wegens een lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap (strafbaarstelling discriminatie wegens een handicap) (28221)Pagina 771-780

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 78 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Uitvoering van Richtlijn nr. 2002/47/EG van het Europees
Parlement en de Raad van de Europese Unie van 6 juni 2002 betreffende
financiëlezekerheidsovereenkomsten (28874).De beraadslaging wordt hervat.Minister Donner:Mevrouw de voorzitter. Ik dank de leden van de verschillende fracties
voor hun inbreng. Het is goed om een dergelijk ingewikkeld, technisch onderwerp
diepgaand te bespreken. Ik wil er op wijzen dat het geleidelijk groeiende
aantal antwoorden van de regering nodig was, ongeacht de vraag of de reikwijdte
van de regeling ondernemingen onderling beslaat. Dit hangt samen met het feit
dat er inderdaad een figuur wordt ingevoerd die tot nu toe niet in ons rechtstelsel
is voorgekomen. Achter de vragen die verschillende fracties en in het bijzonder
de heer Wagemakers aan mij hebben gesteld, schuilt de vraag hoe het zit met
de implementatie van Europese richtlijnen en de problemen die daaruit kunnen
voortvloeien. Het is goed om daar eerst kort op in te gaan. Dan kom ik vanzelf
op de vraag van mevrouw Broekers-Knol, die terecht wijst op de plaats van
de regeling en vraagt of is overwogen om een bijzondere regeling in het leven
te roepen voor de financiëlezeker-heidsovereenkomst.Ik stel voorop dat het nationale recht de volle werking moet geven aan
het Europese recht. Richtlijnrecht heeft het nationale recht nodig om volle
werking te kunnen krijgen. De richtlijn in kwestie is daar in wezen een goed
voorbeeld van. De richtlijn regelt noch pand noch overdracht. Het nationale
recht is nodig om effect te geven aan de regels van de richtlijn. Er komen
vele Europese richtlijnen op ons af waarvan de inhoud en reikwijdte uiteen
lopen. Die richtlijnen vertonen onderling weinig samenhang en bevatten in
de regel geen uitputtende regeling, maar slechts een aantal incidentele regels
die in de praktijk in combinatie met regels van nationaal recht moeten worden
toegepast. Die gecombineerde toepassing dient volle werking van de Europese,
aan de richtlijn ontleende regels te verzekeren. Wil het richtlijnrecht overzichtelijk
blijven, dan moet het worden ingepast in de nationale wetgeving waar het verband
mee houdt. Privaatrechtelijke richtlijnen dienen daarom zo veel mogelijk in
het Burgerlijk Wetboek te worden verwerkt. Daarbij is de plaatsing afhankelijk
van het onderwerp en de reikwijdte van de richtlijn. Vandaar dat in beginsel
is gekozen voor plaatsing van dit onderwerp in het Burgerlijk Wetboek. Ik
herhaal dat de richtlijn slechts een bijzondere overeenkomst regelt. Het huidige Burgerlijk Wetboek is zo opgesteld dat een dergelijke aanpak
mogelijk is. De hercodificatie van het vermogensrecht in 1992 heeft geleid
tot een open stelsel dat geschikt is om niet voorziene, nieuwe ontwikkelingen
op te vangen, in het bijzonder de ontwikkelingen op Europees niveau. Tot nu
toe is dat de praktijk geweest. Ik denk bijvoorbeeld aan de volgende onderwerpen:
de pakketreizen, de cultuurgoederen, het elektronische vermogensrechtelijke
rechtsverkeer, de koop op afstand, "time sharing" en vergelijkende reclame.
De regelingen, gebaseerd op richtlijnen, betreffen de algemene voorwaarden
en productaansprakelijkheid zijn in boek 6 te vinden. Het voordeel van die
aanpak is dat men bij de implementatie van de richtlijn gedwongen is om zich
volledig rekenschap te geven van de consequenties van de richtlijn voor het
bestaande nationale recht. Het gaat daarbij niet alleen om de vraag waar dat
recht voor de richtlijn moet wijken, maar ook om de vraag waar het nationale
recht in combinatie met het richtlijnrecht moet worden toegepast en waar het
nationale recht met het oog op de coherentie van het nationale rechtsstelsel
verder aan de richtlijn moet worden aangepast dan waartoe die richtlijn eventueel
strikt zal verplichten. Dit wetsvoorstel is van dit alles een goed voorbeeld.
De regeling betreft in de eerste plaats obligatoire overeenkomsten die in
Boek 7 thuishoren, maar ze bevat voorts een aantal bepalingen van goederenrechtelijke
aard die op zichzelf niet misstaan in Boek 7, hoewel je bij het pandrecht
ook aan Boek 3 of aan een ander Boek zou kunnen denken. De regeling moet worden
toegepast in combinatie met het nationale recht betreffende overeenkomsten
en verbintenissen in het algemeen en betreffende overdracht en pandrecht,
voor zover de regeling daarvoor zelf geen bepalingen bevat. Kortom, de richtlijnbepalingen
moeten worden aangevuld met de bepalingen van het nationale recht in het BW.
Het werkingsgebied van de richtlijn is enigszins uitgebreid om de voordelen
die het richtlijnrecht aan ondernemingen biedt, te laten gelden voor het hele
terrein waarop daaraan behoefte bestaat. Zo ontstaat er een coherent stelsel;
ik kom overigens nog op de motivering voor deze uitbreiding terug. Er moet ook worden vermeden dat er een lappendeken ontstaat, wat zou gebeuren
als iedere richtlijn met een afzonderlijk wetje werd geïmplementeerd.
Dat zou leiden tot een onoverzichtelijk geheel van losse wetgeving, met als
gevolg onderlinge tegenstrijdigheden en onvindbare of ondoorzichtige bepalingen.
Dit komt doordat richtlijnen zeker op civielrechtelijk terrein vooral reacties
zijn op gebleken problemen en knelpunten, ze komen niet voort uit een coherente
ontwikkeling van Europees burgerlijk recht. Tegelijkertijd wordt er in de
nationale wetgeving zo goed mogelijk aangesloten bij het begrippenkader van
de richtlijn. Het Europese Hof benadrukt in zijn uitspraken de rechtszekerheid
bij de implementatie van richtlijnen. Die vereist dat de nationale regeling
voldoende kenbaar en duidelijk is. De duidelijkheid wordt niet alleen door
invoeging in het BW gediend, daarvoor is ook aansluiting bij het begrippenkader
van de richtlijn nodig. Het is dan ook mogelijk dat wij een term gebruiken
die in het Europese kader voorkomt, maar ook in het bestaande Nederlandse
systeem, zij het wellicht met een iets andere betekenis. Zo'n Europese term
moet dan autonoom, in de Europese context, worden uitgelegd.De heer Wagemakers meent dat het Europese Hof niet bevoegd zou zijn bij
een uitleg van een term als het werkingsbereik van de regeling niet onder
de richtlijn valt. Dit is onjuist. Voor zover wij termen gebruiken die in
de richtlijn voorkomen, is het Hof bevoegd om de uitleg van die termen te
verzekeren, ook als wij die termen in een ander verband gebruiken. De bevoegdheid
van het Hof wordt niet begrensd door de reikwijdte van de richtlijn, ze wordt
bepaald door de uitleg van de richtlijn. En het Hof is bevoegd om termen uit
te leggen die in de richtlijn voorkomen. Kortom, opneming van de regeling
in het BW verdient de voorkeur, ongeacht het werkingsbereik; mevrouw Broekers
vroeg hiernaar. De keuze van de reikwijdte, de uitbreiding van het toepassingsgebied,
is dus niet de reden geweest om de regeling in Boek 7 BW op te nemen.Ik zal nu ingaan op enkele technisch-juridische vragen van de heer Wagemakers
en daarna begin ik aan de hoofdmoot van de controverse, de vraag van de uitbreiding. Financiëlezekerheidsovereenkomsten zijn noodzakelijk voor de financiering
van een onderneming. Ondernemingen kunnen daarmee krediet verkrijgen en zij
kunnen er financieringsrisico's mee afdekken. Een adequate zekerheidswetgeving
moet die overeenkomsten aan het Nederlandse bedrijfsleven bieden. Als dat
niet gebeurt, dan zullen de bedrijven in wezen kiezen voor buitenlandse constructies,
wat niet nuttig en zinvol is voor Nederlandse banken. Ook dan geldt dat Nederlandse
voorschriften ter bescherming van de schuldenaar tegen misbruik door de schuldeiser
worden omgaan of niet gelden. De transactie zal dan namelijk beheerst worden
door het buitenlandse recht en dat hoeft niet per definitie gunstiger te zijn
voor de schuldenaar.Nu kom ik op de technische vragen van de heer Wagemakers, waarbij ik er
wel op wijs dat die vooral betrekking hebben op het huidige vermogensrecht
en niet zozeer op de bepalingen van het wetsvoorstel. In ieder geval is het
antwoord dat ik op de vragen zal geven, niet anders bij een breed of een eng
geformuleerde reikwijdte van de richtlijn.De heer Wagemakers stelde in de eerste plaats de vraag met betrekking
tot de kwaliteitsrekening, waarbij hij verwees naar het arrest-ProCall/Van
Dam. Op een kwaliteitsrekening die op naam van de rekeninghouder staat, worden
gelden gestort van of voor derden. Uit de tenaamstelling van de kwaliteitsrekening
waar het hierom gaat, blijkt zowel de naam van de pandhouder als die van de
pandgever. Dat is eigen aan de door ons getroffen regeling. Die pandhouder
handelt daarbij in zijn kwaliteit van houder van het pandrecht op de vordering
van de pandgever op de bank. De figuur van een dergelijke bijzondere kwaliteitsrekening,
die in dit geval op naam staat, is ondubbelzinnig aanvaard in de arresten
van de Hoge Raad, in het bijzonder de arresten van 3 februari 1984 en
van 12 januari 2001. Ik heb de verwijzingen, zo nodig, bij de hand. Een
dergelijke bijzondere kwaliteitsrekening sluit aan bij de wettelijk geregelde
gevallen van een kwaliteitsrekening, zoals geregeld in de artikelen 490b en
445 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Het arrest-ProCall/Van Dam betrof een andere situatie. Daarbij ging het
niet om een bijzondere kwaliteitsrekening die op naam staat, met vermelding
van de tenaamstelling van alle belanghebbenden, maar om een zogenaamde generale
kwaliteitsrekening. Laatstgenoemde rekening was bestemd voor derdengelden
in het algemeen, waarbij de derden niet nader werden aangeduid. Dat is dus
een andere situatie dan die van het pandrecht. Met het huidige voorliggende
wetsvoorstel wordt geen wijziging gebracht in het recht ten aanzien van de
kwaliteitsrekeningen. Het gaat hier, zoals gezegd, om de eerdergenoemde bijzondere
kwaliteitsrekening.Verder heeft de heer Wagemakers gevraagd of de pandakte besloten kan zijn
in de financiëlezekerheidsovereenkomst en of een elektronische overboeking
kan fungeren als pandakte. Voor verpanding is een onderhandse pandakte nodig.
Het ligt inderdaad voor de hand om de financiëlezekerheidsovereenkomsten
als pandakte te laten fungeren. Dat de verdere uitwerking, dus de specificatie
waar het pand op zal rusten, dan nog moet volgen, is op zichzelf geen bezwaar.
Ingevolge artikel 3:231, eerste lid BW kan pandrecht worden gevestigd ter
securering van toekomstige vorderingen die voldoende bepaalbaar zijn. Ingevolge
artikel 3:97 juncto artikel 3:98 BW kan het pandrecht ook worden gevestigd
op toekomstige vorderingen en effecten die de pandgever nog moet verkrijgen.
Ook dan is de voorwaarde dat ze voldoende bepaalbaar zijn. Dat vloeit voort
uit artikel 3:84, lid 2 BW. Gaat het om girale effecten, dan geldt hetzelfde
wanneer aan de aangesloten instelling wordt verpand. Dit volgt uit artikel
21 van de Wet giraal effectenverkeer. In andere gevallen is bijschrijving
nodig, zoals bedoeld in artikel 20 van de Wet giraal effectenverkeer. Een
verplichting daaraan mee te werken, kan in de financiëlezekerheidsovereenkomst
worden opgenomen. Een overboekingopdracht voldoet aan de eisen van een pandakte,
als deze vermeldt dat de overmaking strekt tot vestiging van een pandrecht
en ook overigens voldoet aan de eisen van een onderhandse akte. Dat laatste
betekent wel dat er een ondertekend geschrift moet zijn. Dit vloeit voort
uit artikel 156 lid 1 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Daaruit
volgt ook dat de enkele elektronische boeking dus niet voldoende zal zijn.
Er moet sprake zijn van een onderhandse pandakte. Toegegeven kan worden dat
de verpanding via de overboekingopdracht nu nog ongebruikelijk is. Dat neemt
niet weg dat de praktijk daar desgewenst gevolg aan kan geven.De derde kwestie die de heer Wagemakers aan de orde stelde, gaat over
de beschikkingsbevoegdheid van de pandhouder als het gebruiksrecht is gevestigd
evenals de beschikkingsbevoegdheid van de pandgever. De pandhouder kan over
de rekening beschikken indien dit door de pandgever en de pandhouder is overeengekomen
met de bank waar de rekening is geopend. Een pandgever kan dan geen gelden
onttrekken aan de rekening, maar hij kan wel zijn vordering op de bank overdragen
of verpanden met handhaving van het bestaande pandrecht. Uiteraard kan de
pandgever de vordering op de bank slechts overdragen of verpanden, voor zover
deze op het moment van de overdracht of verpanding nog bestaat. Wanneer het
creditsaldo is verpand en de pandhouder van zijn gebruiksrecht gebruik heeft
gemaakt, vindt substitutie plaats. De pandgever heeft dan een vordering op
de pandhouder tot verschaffing van een vervangende hoeveelheid geld. Als het
gaat om een rekening, is het geld voor geld. In dat geval kan de daarmee corresponderende
vordering op de bank voor dat vervangende saldo worden overgedragen of verpand
aan een derde met behoud van het eerder gevestigde pandrecht.De heer Wagemakers stelde vervolgens enkele vragen vanuit de gedachte
dat bij het verhaal door een pandhouder door middel van verrekening zowel
de pandbepalingen als de verrekeningsbepalingen uit het BW en de Faillissementswet
moeten worden nageleefd. Ik wil in de eerste plaats verduidelijken dat er
geen sprake is van verhaal conform zowel de pandbepalingen als de verrekeningsbepalingen
van het BW en de Faillissementswet. Er is in de nadere memorie aangegeven
dat de gewone bepalingen ter zake van verrekening, te weten artikel 6:127
en volgende van het BW in beginsel kunnen worden toegepast bij verrekening
in de zin van de Richtlijn, echter uitsluitend voor zover dat verenigbaar
is met de Richtlijn en de aard van het pandrecht. Ik bevestig dat de pandhouder
die wil verrekenen een daarop gerichte verklaring moet uitbrengen. Dat volgt
uit artikel 6:127 van het BW. De Richtlijn gaat niet uit van verrekening van
een geldvordering met een vordering tot overdracht van gelijksoortige effecten.
De Richtlijn gaat wel uit van verrekening van een geldvordering met een vordering
tot vergoeding van de waarde van de te leveren effecten. Dat volgt uit artikel
4 lid 1a. Op dat moment staan er volgens de Richtlijn twee vorderingen tegenover
elkaar die voor verrekening vatbaar zijn. Dan is verrekening dus mogelijk.Verrekening tot het nemen van verhaal heeft geen terugwerkende kracht.
Het gaat verder om de waarde van de effecten op het tijdstip van de verrekening
en niet de waarde op een eerder tijdstip. Ook blijft de al verbeurde rente
verschuldigd.Er zijn ten slotte door de heer Wagemakers nog enkele vragen gesteld over
de substitutieregeling in verband met het gebruiksrecht. Indien een gebruiksrecht
is bedongen en gebruikt door de pandhouder, heeft de pandgever, zoals eerder
gezegd, recht op vervangende gelijkwaardige goederen. Het recht op de vervangende
goederen ontstaat onmiddellijk, zodra de pandhouder gebruik maakt van het
gebruiksrecht. De vervangende goederen moeten aan de pandgever worden verstrekt
uiterlijk op het tijdstip waarop de pandgever zijn schuld aan de pandnemer
moet aflossen. De hier bedoelde substitutie wordt voorgeschreven door de richtlijn.
Het wetsvoorstel sluit geheel aan bij de bepalingen van de richtlijn. De levering
van vervangende goederen kan plaatsvinden voorafgaande aan betaling door de
pandgever, maar kan daarmee ook samenvallen. Het is net wat partijen op dat
moment afspreken. Een dergelijke samenval van rechtsmomenten is in het privaatrecht
een vanouds bekende figuur. Dat de pandgever enige tijd alleen een obligatoir
recht heeft, is al evenzeer voorgeschreven door de richtlijn. Niet valt in
te zien dat dit in het Nederlandse recht moeilijk valt in te passen.De heer Wagemakers stelde een vraag over artikel 63c van de Faillissementswet
en de mogelijkheid daarvan misbruik te maken in het verkeer
tussen ondernemingen. Artikel 63c fixeert het moment waarop transacties niet
langer ten laste van de boedel kunnen komen. Transacties kunnen plaatsvinden
tot het einde van de dag waarop de schuldenaar failliet wordt verklaard. Voor
de rechtsgeldigheid van transacties op de dag van de faillietverklaring is
vereist dat de zekerheidsnemer kan aantonen dat hij te goeder trouw is ten
aanzien van het faillissement.Bij misbruik wordt kennelijk gedacht aan het geval dat op de dag van de
faillietverklaring een pandrecht wordt gevestigd op een creditsaldo op grond
van een voor die tijd gesloten mondelinge financiëlezekerheidsovereenkomst.
Dat veronderstelt in de eerste plaats dat de gefailleerde een creditsaldo
heeft, wat op zichzelf al minder waarschijnlijk is gelet op het faillissement.
In de tweede plaats zal de wederpartij, de zekerheidsnemer die iets dergelijks
juist op dat tijdstip accepteert, wel een zeer ernstig vermoeden tegen zich
hebben van kwade trouw, zodat de veronderstelling dat hij in rechte al vrij
snel zal kunnen aantonen dat hij te goeder trouw is, mij minder waarschijnlijk
voorkomt. Ik wijs er ten slotte op dat de richtlijn in artikel 8, vierde lid,
de nationale bepalingen inzake de faillissementpauliana in stand laat. Zie
de memorie van toelichting, blz. 10. Dat duidt erop dat aan de eis die artikel
8, vierde lid, stelt, namelijk dat de zekerheidsnemer kan aantonen dat hij
geen kennis had noch diende te hebben van het faillissement, kort gezegd de
eis van goede trouw, geen geringe betekenis toekomt. Het gaat om het tegengaan
van de benadeling van andere schuldeisers. Voor wie een pandrecht op een creditsaldo
aanvaardt na de faillietverklaring, en juist nog op de dag van de faillietverklaring,
is het een harde dobber om de goede trouw aan te tonen, zeker als hij beweert
dat de financiële zekerheidsovereenkomst mondeling is gesloten.Transacties tussen ondernemingen verwacht ik in de praktijk overigens
vooral tussen concernvennootschappen. Bij vennootschappen die deel uitmaken
van hetzelfde concern, zal de zekerheidsnemer er helemaal moeite mee hebben
om goede trouw aan te tonen. Ik zie op dat punt de situatie dus minder somber
in dan de heer Wagemakers. Daarmee ben ik door de technische aspecten heen. Ik kom nu op de belangrijkste
vraag van vandaag, namelijk of wij de reikwijdte van de regeling ten onrechte
hebben uitgebreid. Zowel de heer Rabbinge als de heer Wagemakers als mevrouw
Broekers heeft hierover zorgen geuit. Mij lijkt dat wij moeten preciseren
dat niet de minister in dezen koppig zijn wil heeft doorgezet, maar dat een
amendement in de Tweede Kamer om dit terug te draaien, is ingetrokken voor
de stemming. Het is dus zelfs niet in stemming gebracht. Hier staat dus niet
alleen de minister achter, nee, het is de Tweede Kamer die zich achter dit
voorstel heeft geschaard op basis van de argumenten die daar gewisseld zijn
en die ik ook hier naar voren hoop te brengen.De heer Rabbinge (PvdA):Volgens de minister gaat het niet alleen om zijn koppigheid. Wie heeft
het over de koppigheid van de minister? Als hij goede argumenten heeft, is
hij niet koppig. Kennelijk is hij erin geslaagd de Tweede Kamer ervan te overtuigen
om een amendement in te trekken dat ertoe strekte de reikwijdte van het wetsvoorstel
te verminderen. Ik feliciteer hem daarmee, maar ons heeft hij nog niet overtuigd.
Zoals het er nu naar uit ziet, zal hij daar niet in slagen.Minister Donner:Ik constateerde dat het niet het blinde drijven van een minister was,
maar dat de Tweede Kamer erachter stond.Verder wijs ik erop dat de richtlijn betrekking heeft op financiëlezekerheidsovereenkomsten
tussen financiële instellingen onderling en tussen financiële instellingen
en gewone ondernemingen. De richtlijn staat lidstaten toe, het toepassingsgebied
te beperken tot de financiële instellingen onderling, de opt out. Daarvan
heeft slechts een beperkt aantal lidstaten gebruik gemaakt. Mevrouw Broekers
vraagt waarom ik het nodig oordeel in het wetsvoorstel het toepassingsgebied
van de financiëlezekerheidsovereenkomst uit te breiden naar overeenkomsten
tussen financiële instellingen en gewone ondernemingen, alsmede tussen
gewone ondernemingen.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Waar het in de Richtlijn om gaat, is mij duidelijk. Ik heb gezegd dat
het niet verwonderlijk is dat de Richtlijn zich in artikel 1, lid 2 richt
op zekerheidsstellingen tussen financiële instellingen onderling en financiële
instellingen en ondernemingen, niet zijnde financiële instellingen.Minister Donner:Ik wilde er al op wijzen dat van de lidstaten alleen Malta en Oostenrijk
gebruik hebben gemaakt van de opt out. In Oostenrijk is de opt out nu al zeer
controversieel. Bedrijven hebben net als financiële instellingen behoefte
aan een dergelijke regeling.Ik behoef niet duidelijk te maken dat het wetsvoorstel ook van toepassing
is op financiële overeenkomsten tussen gewone ondernemingen onderling.
Daartegen waren bezwaren. Laat ik vooropstellen dat financiëlezekerheidsovereenkomsten
tot overdracht naar Nederlands recht aan de algemene regels van Boek 6 en
Boek 7 BW zijn overgelaten. Zij kunnen dus onbeperkt tussen gewone ondernemingen
worden gebruikt, wat ook gebeurt. Te denken valt bijvoorbeeld aan valutatransacties
tussen ondernemingen die er allebei belang bij hebben, tijdig voldoende valuta
ter beschikking te hebben voor de afwikkeling van hun transacties in het buitenland.
Beperking van het wetsvoorstel tot uitsluitend het toepassingsgebied van de
richtlijn zou de indruk kunnen wekken dat dergelijke transacties niet meer
geldig zijn of wellicht slechts in beperkte mate. De discussie die nu al is
ontstaan over het wetsvoorstel toont aan dat dit soort onzekerheid bepaald
niet denkbeeldig is. Die onzekerheid moet worden voorkomen.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):De minister zegt dat financiëlezekerheidsovereenkomsten thans al
mogelijk zijn. Vervolgens zegt hij dat als de Richtlijn wordt beperkt tot
financiële instellingen onderling en financiële instellingen en
ondernemingen en dus niet wordt uitgebreid naar ondernemingen onderling, dit
een verkeerde indruk kan wekken. Die gedachtegang kan ik niet volgen. Of het
is nu mogelijk en dan maakt het niet uit wat de Richtlijn er vervolgens mee
doet. Maar ik kan mij niet voorstellen dat als de implementatiewet van de
Richtlijn financiëlezekerheidsovereenkomsten tussen ondernemingen onderling
uitsluit, iedereen daaruit kan afleiden dat financiëlezekerheidsovereenkomsten
nu niet meer mogelijk zijn.Minister Donner:Ik verwijs naar de discussie die al is ontstaan over de bepaling en dat
die onzekerheid dus niet denkbeeldig is. Ik verwijs naar mijn algemene opmerkingen
over de implementatie van richtlijnen. Wij hebben in Nederland een stelsel
waarin financiëlezeker-heidsovereenkomsten onbeperkt bruikbaar zijn tussen
ondernemingen. Als wij hier een nieuwe financiële zekerheidsovereenkomst
krijgen, houdt de logica van het Nederlandse systeem dus in dat je in beginsel
zegt: waarom zou dat niet tussen ondernemingen gelden? Als je op dat punt
een uitzondering maakt, krijg je onmiddellijk de "a contrario"-vraag of dat
dan niet geldt voor andere overeenkomsten. Kortom: in de systematiek van het
Nederlandse recht, waarin wij deze financiële overeenkomsten ook tot
bedrijven onderling uitbreiden, valt niet in te zien waarom een nieuwe financiëlezekerheidsovereenkomst
daar in beginsel niet tussen past. Dat is gewoon het vertrekpunt.Het Sogelease-arrest bevat een uitleg van de fiduciabepalingen van artikel
3:84, derde lid van het BW, die voor dit wetsvoorstel niet van belang zijn.
Het gaat immers niet om dergelijke fiduciaire verhoudingen, zoals artikel
7:55 nog eens uitdrukkelijk buiten twijfel stelt. Noch het Sogelease-arrest,
noch artikel 7:55 brengt overigens iets nieuws ten opzichte van wat bij de
totstandkoming van artikel 3:84, derde lid is bedoeld.Mevrouw Broekers-Knol heeft terecht opgemerkt dat met de voorliggende
financiële-zekerheidsovereenkomst de positie van de pandgever tot verpanding
zwakker wordt in vergelijking met het huidige recht. Daar is geen discussie
over; het gebruiksrecht schept die mogelijkheid. Ik stel alleen dat dit binnen
redelijke grenzen blijft, nu het gaat om een onderpand met een vaste of niet
moeilijk vast te stellen waarde. Het gaat dus niet om een onbepaald bedrag,
maar om een geldbedrag waarvan de waarde duidelijk is of om effecten waarvan
de waarde op ieder moment kan worden vastgesteld. Het is echter juist dat
de pandgever door het gebruiksrecht soms nog slechts een obligatoir recht
heeft. Daar is geen discussie over. Daar staat tegenover dat het gaat om transacties die voornamelijk gericht
zijn op het verkrijgen van een slagvaardige aanpassing van de liquiditeitspositie
van beide ondernemingen, die de betreffende goederen snel weer liquide moeten
kunnen maken of liquide middelen weer voor korte tijd moeten kunnen vastzetten
totdat zij weer nodig zijn. Men moet ondernemingen deze mogelijkheden naar
mijn mening niet onthouden als zij daar onderling gebruik van willen maken.
De wet verplicht de bedrijven daar niet toe en ontneemt hun de mogelijkheid
niet van een pandrecht, maar biedt een aanvullende mogelijkheid. Het is dus
een mogelijkheid waarvan men ook geen gebruik kan maken, zodat men gewoon
gebruik kan blijven maken van het klassieke pandrecht.De huidige strikte regels betreffende het toe-eigeningsverbod bij pand
passen niet in de mogelijkheid van die liquiditeitsbehoefte. Ondernemingen
die behoefte hebben aan dit soort transacties, zijn naar mijn mening mans
genoeg om zelf te beslissen of zij er gebruik van maken. Als partijen kiezen
voor een gebruiksrecht voor de pandnemer, regelt de wet op welk tijdstip de
vervangende goederen uiterlijk moeten worden verstrekt aan de zekerheidsgever.
Er staat echter niets aan in de weg om in de overeenkomst te bepalen dat de
vervangende goederen eerder worden verstrekt, bijvoorbeeld als aflossing tussentijds
plaatsvindt. Kortom: niets is op dat punt onmogelijk.De gedachte dat de figuur van substitutie onbekend is in ons vermogensrecht,
is niet juist. Ons recht kent voorbeelden van substitutie waarbij goederenrechtelijke
aanspraken worden vervangen door een obligatoire aanspraak. Dat is het geval
in het erfrecht, waar de langstlevende echtgenoot een recht van vruchtgebruik
krijgt op goederen die eigendom zijn van de kinderen. De echtgenoot mag deze
goederen voor zijn of haar verzorging vervreemden. Voor de kinderen voorziet
de wet dan in een obligatoire aanspraak in geld: artikel 23 van Boek 4. Een
ander voorbeeld zijn de vergoedingsrechten in het huwelijksgoederenrecht.
Ook daar vindt die substitutie plaats.De financiële instellingen waarop de richtlijn ziet, zijn allerminst
een duidelijk afgebakende groep. Dat is een volgend argument. Het gaat volgens
de richtlijn om kredietinstellingen, beleggingsondernemingen, verzekeringsondernemingen,
beheersmaatschappijen en dergelijke, in de zin van een reeks andere richtlijnen,
maar ook om onder het nationale recht vallende gereglementeerde instellingen
die actief zijn op markten voor futures, opties en derivaten. Kortom, het
is een onbepaalde groep instellingen.Ook die andere richtlijnen zijn lang niet altijd duidelijk, terwijl de
uitleg van het EG-Hof nog moet komen. In de praktijk zal het dus moeilijk
zijn om uit te maken of de wederpartij wel of niet een onderneming is die
onder de richtlijn valt. Dat wordt bepalend als wij de beperking van de richtlijn
overnemen. Dan zou op ieder moment de geldigheid van de overeenkomst kunnen
worden aangetast op basis van de argumentatie dat de richtlijn onduidelijk
is. De voorgestelde uitbreiding van het toepassingsgebied voorkomt nu juist
dat er op dat punt moeilijkheden ontstaan. Die vraag is dan niet aan de orde.
Nogmaals, partijen hebben op ieder moment de vrijheid om niet ervoor te kiezen.
Niemand dwingt ze daartoe. Het is gewoon een instrument dat ter beschikking
gesteld wordt.De heer Wagemakers heeft er terecht op gewezen dat de praktijk met uitvoerige
standaardvoorwaarden zal werken. Ik ben dat met hem eens. Ik verwacht dan
ook niet dat ondernemingen onderling zonder dergelijke standaardcontracten
te werk zullen gaan. Tussen ondernemingen onderling zijn standaardcontracten
gebruikelijk. Zij bieden dus dezelfde waarborgen in die verhouding. Een en
ander maakt begrijpelijk dat ook andere landen voor deze oplossing gekozen
hebben. De figuur als zodanig is afkomstig uit het Verenigd Koninkrijk en
uit de Verenigde Staten, waar ze vanouds evenmin beperkt is tot bepaalde groepen
van ondernemingen. Daarnaast hebben ook België, Denemarken en Zweden
ervoor gekozen. Dat zijn landen die met ons land goed vergelijkbaar zijn.
Het zou vreemd zijn als een Nederlandse onderneming niet met een andere Nederlandse
onderneming, maar wel met een identieke Belgische onderneming een financiëlezekerheidsovereenkomst
kan sluiten.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Voor de goede orde wijs ik erop dat het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde
Staten een common law-systeem hebben.Minister Donner:Dat kan wel zijn, maar het gaat hier om de vraag of hieraan behoefte bestaat
in de praktijk. Als een Nederlands bedrijf met een Amerikaans bedrijf een
overeenkomst sluit naar Amerikaans recht, dan is het al van toepassing. Die
rechtsfiguur zou in ons recht tot misbruik leiden en in ander recht niet?
Het gegeven dat er een ander rechtssysteem is, wil niet zeggen dat de rechtsfiguur
daardoor onbruikbaar is. Het argument dat het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde
Staten een common law-systeem hebben, zie ik niet als een relevante reden
om er in Nederland niet voor te kiezen. Ik wijs er overigens op dat in Louisiana
in de Verenigde Staten ook het code civil-systeem bestaat. Dat argument is
dus niet geheel geldig.Ik wijs er nog op dat prof. Rank, iemand uit de praktijk bij uitstek,
in de vergadering van de Vereniging voor Burgerlijk Recht heeft opgemerkt
dat tussen gewone ondernemingen die behoren tot het midden- en kleinbedrijf
nauwelijks financiëlezekerheidsovereenkomsten worden gesloten of zullen
worden gesloten omdat creditsaldi daar in de praktijk niet als zekerheid kunnen
dienen. Ondernemingen die effecten hebben en een financiële-zekerheidsovereenkomst
kunnen aangaan, moeten gebruik kunnen maken van een gemakkelijke manier van
kredietverkrijging. Ik zie niet in waarom dit voor deze bedrijven niet van
toepassing zou zijn. In dit soort situaties zal het niet gaan om zeer kleine
ondernemingen. Het is niet goed voorstelbaar dat snackbar de Vette Hap dollars
verkoopt aan een financier tegen euro's om zijn liquiditeitspositie te versterken.
De Vette Hap zal met het oog op zijn bedrijfsvoering alle hem ten dienste
staande middelen moeten gebruiken voor zijn bedrijf, maar die zullen in het
algemeen niet liggen in de sfeer van de valutahandel. Men zal ook doorgaans
van standaardcontracten gebruik maken. Kortom, de praktijk geeft aan dat dit
soort overeenkomsten gebruikt zal worden door bepaalde bedrijven. Het kan
alleen gaan om effecten of om geld. In het laatste geval is de rechtelijke
positie van de pandgever nauwelijks te onderscheiden van een obligatoire overeenkomst.
Het heeft geen zin om dezelfde dollars of euro's te krijgen. Het is pas zinvol
om pand op geld te geven als dat geld door de ander gebruikt kan worden om
de liquiditeitspositie te versterken. Hetzelfde geldt voor verhandelbare effecten.
De waarde daarvan is op ieder moment bepaalbaar. Dit soort overeenkomsten
bieden een voordeel waarvan onduidelijk is waarom dat onthouden zou moeten
worden aan ondernemingen die daaraan behoefte hebben. Wij gaan op allerlei
gebieden ervan uit dat personen voldoende in staat zijn om te bepalen waaraan
zij behoefte hebben. Waarom moet deze mogelijkheid dan onthouden worden aan
bepaalde ondernemingen? Men wordt nergens toe verplicht en het traditionele
middel van pand blijft bestaan. Er wordt alleen een extra mogelijkheid gecreëerd.
Die mogelijkheid heeft men ook in België als men daar een overeenkomst
sluit of Belgisch recht erop van toepassing verklaart. Ook wat dit betreft
valt moeilijk in te zien wat nu de overheersende reden van algemeen belang
is om deze mogelijkheden te onthouden aan ondernemingen. De bewijslast ligt
op dit punt naar mijn gevoel bij degenen die menen dat wij deze figuur niet
moeten invoeren voor bedrijven.Het begrippenkader van de regeling geeft geen aanleiding tot specifieke
problemen indien de financiëlezekerheidsovereenkomst bestaat tussen gewone
ondernemingen. In vergelijking met wat geldt voor verhandelbare goederen in
het algemeen, zijn begrippen als "markt" en "marktprijs" met betrekking tot
effecten die op de kapitaalmarkt verhandelbaar zijn, redelijk eenduidig. Dat
levert dus geen bijzondere problemen op. Het gaat vooral om de vraag of er
objectieve gegevens beschikbaar zijn aan de hand waarvan de waarde van de
effecten op een bepaald tijdstip kan worden vastgesteld. Die gegevens zijn
er. Van een markt is hier alleen sprake in geval van transparante prijsvorming.
Ook de richtlijn gaat daarvan uit en op dit gebied kunnen ook nadere bedingen
worden gemaakt. Dat er ondanks dit alles discussie over de waarde mogelijk
is, is onvoldoende reden om de reikwijdte van de regeling aan te passen of
het toe-eigeningsverbod te handhaven in de verhouding tussen ondernemingen
onderling.De heer Wagemakers vroeg nog naar de prijsvorming en de onafhankelijkheid
van de tussenpersoon. Het gaat hier om de toepassing van bestaand recht, te
weten artikel 3:250, lid 2, van het BW. Verkoop van effecten vindt dan plaats
door tussenkomst van een tussenpersoon in het vak dan wel ter beurze door
tussenkomst van een bevoegd tussenpersoon. Dat het moet gaan om onafhankelijke
tussenpersonen wordt noch in de wet noch in de parlementaire geschiedenis
als eis gesteld. Daarom wordt in de memorie van toelichting gezegd dat, als
de zekerheidsnemer zelf een bevoegde tussenpersoon is – zoals een bank –
hij niet een derde hoeft in te schakelen om als tussenpersoon te fungeren.
Het gaat om de deskundigheid van de tussenpersoon met het oog op de eis dat
de verkoop plaatsvindt overeenkomstig de regels en gebruiken die op de markt
of ter beurze gelden. Als dit voor artikel 3: 250, lid 2 geldt, geldt dit
ook voor het gelijkluidende artikel 54, lid 2. Kortom, op dit punt is er geen
verschil met het huidige recht, ook niet als de financiëlezekerheids-overeenkomst
tussen gewone ondernemingen zal gelden. Ook dan zal men van de tussenpersoon
gebruik moeten maken die in alle gevallen in het belang van zijn opdrachtgever
moet handelen.Wanneer een onderneming meent dat zijn wederpartij wanprestatie of een
onrechtmatige daad pleegt, zal die onderneming een gespecialiseerde deskundige
of advocaat moeten raadplegen. De rechter die met een dergelijke zaak wordt
geconfronteerd, zal deskundigen benoemen. Die deskundigen hebben bij het vaststellen
van de waarde van de betreffende effecten aanzienlijk gemakkelijker werk dan
bij de vaststelling van de waarde van bijvoorbeeld onroerende zaken.De mogelijkheid om een financiëlezekerheidsovereenkomst af te sluiten
naar buitenlands recht speelt in de praktijk met name in de relatie van een
bank met een onderneming. Daar komen de meeste overeenkomsten van deze aard
voor.Kennelijk bestaat de indruk dat door de reikwijdte van de regeling een
groot aantal juridische geschillen zal ontstaan over de exacte betekenis van
de artikelen. De heer Wagema kers vreest voor een verschillende
uitleg van de regeling door de Hoge Raad en het Europese Hof. Ik heb al gezegd
dat door het gebruik van termen die in de richtlijn worden gebezigd, het Europese
Hof uiteindelijk bepalend is, juist ook vanwege de wetsgeschiedenis. Derhalve
zal de rechtsmacht van het Europese Hof ten aanzien van de Hoge Raad gelden
en zal de Hoge Raad verplicht zijn om, indien er onduidelijkheid bestaat,
bij prejudiciële vragen een uitleg te vragen aan het Europese Hof.Ik verwacht dat het aantal overeenkomsten tussen gewone ondernemers in
de praktijk beperkt zal blijven. Daarom verwacht ik ook geen groot aantal
procedures. Het ligt veel meer voor de hand dat procedures voortvloeien uit
overeenkomsten tussen een bank en een gewone onderneming, simpelweg doordat
dergelijke overeenkomsten veel vaker zullen voorkomen. De desbetreffende uitspraken
hebben dan ook gewoon hun waarde en betekenis voor overeenkomsten tussen ondernemingen
onderling.Samenvattend stel ik vast dat er eventueel verschillende verhoudingen
zullen bestaan tussen banken en ondernemingen. Dit vloeit al uit de richtlijn
voort. De richtlijn schrijft niet voor dat de bepalingen van toepassing zijn
tussen twee gewone ondernemingen, niet zijnde ondernemingen zoals bedoeld
in de richtlijn, maar de richtlijn verzet zich hier niet tegen. Wij hebben
de regeling op overeenkomsten tussen gewone ondernemingen van toepassing verklaard,
omdat niet valt in te zien waarom zij niet van de regeling zouden mogen profiteren
als zij daarvoor kiezen. Die biedt immers de mogelijkheid om gemakkelijk krediet
te krijgen.De regeling is tegelijkertijd zo ingericht dat de schuldenaar daardoor
niet in een onnodig knellende positie wordt gebracht. Nogmaals het gaat alleen
om geld of effecten. In de praktijk zal het niet vaak voorkomen dat tussen
gewone ondernemingen een financiële-zekerheidsovereenkomst wordt gesloten.
Enerzijds kunnen gewone ondernemingen niet zo maar als bank optreden, anderzijds
is de regeling beperkt tot effecten en creditsaldi die door de schuldenaar
geheel in de macht van de schuldeiser moeten worden gebracht. Tussen ondernemingen
zou dit betekenen dat dus het saldo geheel wordt overgedragen. Dit sluit in
beginsel MKB-ondernemingen in de praktijk al uit. De bakker op de hoek heeft
geen effectenportefeuille die hij kan verpanden. Hij heeft evenmin een creditsaldo
dat hij kan overboeken naar de rekening van de financier met het oogmerk om
zijn risico's af te dekken.Het is natuurlijk mogelijk om deze overeenkomsten van de regeling uit
te sluiten. Dat leidt echter tot een grotere inbreuk op het systeem van het
privaatrecht in vergelijking met wat nu wordt voorgesteld. Als deze overeenkomsten
worden uitgesloten, krijgen wij namelijk een systeem waarbij gewone bedrijven
onderling wel effecten en creditsaldi tot zekerheid mogen overdragen of verpanden,
maar een pandrecht overeenkomstig de regeling voor financiëlezekerheidsovereenkomsten
niet is toegestaan. Het valt niet in te zien waarom die laatste mogelijkheid
uitgesloten zou moeten worden. Bedrijven kunnen ervoor kiezen om het uit te
sluiten, maar wat zou de reden voor de wetgever kunnen zijn om het uit te
sluiten, anders dan het argument dat de richtlijn er niet op ziet?In het Verenigd Koninkrijk, België, Denemarken en Zweden heeft men
ook hiervoor gekozen. Vanwege de onbepaaldheid van de bedrijven waarop de
richtlijn betrekking heeft, zou een vergelijkbare beperking in het Nederlandse
recht al snel tot onbepaaldheid leiden van de vraag welke overeenkomsten wel
en welke niet geldig zijn. De vraag aan diegenen die menen dat de bepaling
beperkt moet worden, luidt kortom: welk geldig argument heeft u om bedrijven
deze mogelijkheid voor hun verhouding onderling te onthouden? Wij schrijven
ze het niet verplicht voor; men kan gebruikmaken van alle mogelijkheden die
het recht biedt.De enige vraag die beantwoord moet worden is of wij voor deze figuur van
financiële-zekerheidsovereenkomsten een aparte regeling moeten maken,
terwijl wij andere financiële zekerheidsfiguren voor ondernemingen onderling
gewoon toelaten. Wat zou daarvoor de knellende reden kunnen zijn? Ik heb daarvoor
geen argumenten kunnen vinden. Ik heb dan ook alleen goede argumenten naar
voren kunnen brengen waarom wij de mogelijkheid wel zouden moeten openen.
Die argumenten zijn onder meer dat wij geen problemen moeten scheppen voor
de uitleg van het Nederlandse recht en dat het systeem van het Nederlandse
privaatrecht consistent moet blijven.Door de invoering van het gebruiksrecht krijgt de pandgever inderdaad
een iets zwakkere positie in vergelijking met het huidige pandrecht. Zijn
goederenrechtelijke aanspraak wordt immers vervangen door een obligatoire
aanspraak. Ik heb echter al aangegeven dat dit in het Nederlandse recht geen
vreemde zaak is. Dezelfde figuur van substitutie wordt elders immers ook gebruikt.Het is de meest zinnige methode als een onderneming geld en effecten in
pand wil geven om dat krediet te kunnen gebruiken. Een onderneming kan daarvoor
kiezen als hij dat uit een oogpunt van krediet wenselijk acht. Waarom zouden
wij een onderneming deze mogelijkheid onthouden? Het gaat immers om geld en
effecten die in alle gevallen primair vanwege hun waarde bepalend zijn. De
goederenrechtelijke aanspraak op geld is verder nauwelijks te onderscheiden
van de obligatoire vordering op geld.Voorzitter. Dit waren de argumenten die uiteindelijk voor de Tweede Kamer
aanleiding waren om ook op dit terrein binnen de grenzen van de systematiek
van het Nederlandse recht te blijven. Ik hoor gaarne van deze Kamer van reflectie
waarom wij op dit punt af zouden moeten wijken van het huidige rechtssysteem.De heer Rabbinge (PvdA):Voorzitter. Het was natuurlijk een genoegen om naar de minister te luisteren.
Hij heeft een zeer helder betoog gehouden. Dat heeft echter niet geleid tot
een drastische verandering van standpunten.In het begin heeft de minister zeer helder uiteengezet hoe het gaat met
de richtlijnen en de implementatie daarvan in het Nederlandse rechtssysteem
en het wetstelsel. Dat was een prachtig eerstejaarscollege, dat iedereen zou
moeten volgen die met dit soort Europese regels en wetgeving te maken heeft.
Het was van een hoog gehalte, helder en overtuigend. Vervolgens heeft hij
gezegd: het gaat erom dat wij een coherent stelsel handhaven. Dit valt vanzelfsprekend
zeer toe te juichen. Het is bijzonder belangrijk om dat in stand
te houden. Het nationale recht is nodig om Europese richtlijnen wetskracht
te geven binnen ons stelsel. De minister heeft heel duidelijk aangegeven waarom
privaatrechtelijke regelingen in het Burgerlijk Wetboek moeten worden vastgelegd.
Overtuigend en zonder enige schroom kan ik zeggen dat wij het daarmee van
harte eens zijn. De minister heeft verder duidelijk betoogd dat regels inzake
financiële zekerstellingen nodig zijn om veiligheid te bieden voor degenen
die deze aangaan. In dat licht is een wettelijke regeling onmiskenbaar nodig.
Ik ga niet in op alle technische details die de minister in antwoord op vragen
van de heer Wagemakers naar voren heeft gebracht; ik kan mij daarin volledig
vinden.Het enige prangende punt, en dat blijft en daar is de minister uitgebreid
op ingegaan, de reikwijdte van de regeling. Waarom wordt deze, in de ogen
van velen hier ten onrechte, uitgebreid? Het amendement in de Tweede Kamer
op dit punt is weliswaar ingetrokken, maar dat hoeft niet te betekenen dat
men het volledig eens is met wat is gesteld. Het kan ook zijn dat men heeft
gezegd: wij tellen onze knopen, zien dat er geen meerderheid voor is en trekken
daarom het amendement in. Dat was volgens mij de situatie.De minister is ingegaan op het voorbeeld dat ik in navolging van een aantal
betogen van juristen noemde: snackbar "de Vette Hap". Hij betoogde dat dit
waarschijnlijk niet zo vaak zal voorkomen. Het is niet zo dat, zoals de minister
stelt, kleine ondernemingen niet met aandelen of effecten hun zekerheidsstelling
proberen te regelen. Dat is het mooie van de emancipatie die ook hier is voortgeschreden:
aandelen zijn op steeds meer plekken in bezit.De minister zei op een bepaald moment dat het van belang is om te kijken
naar hoe het zit met het erfrecht. In deze Kamer hebben wij verschillende
keren gediscussieerd over de zuiverheid van de wetgeving. Het publieke recht,
het privaatrecht en het ondernemings-recht mogen niet door elkaar worden gehaald,
en dat dreigt hier te gebeuren. Het voorbeeld uit het familierecht dat de
minister aanhaalde, was in dat licht een "slip of the tongue".De voorgestelde uitbreiding voorkomt volgens de minister willekeur. Is
dat echter wel zo als wij de verhoudingen tussen de pandnemer en de pandgever
gaan verstoren? De minister heeft terecht gesteld dat die verhoudingen anders
worden. Dit betekent dat de zwakste partij het moeilijker zal krijgen. Hij
haalde daarbij aan dat het op andere plekken in Europa wel zo is geregeld,
conform de wetgeving zoals die nu wordt voorgesteld. Daarbij gaat het onder
andere om het Verenigd Koninkrijk, Denemarken, Zweden en België. Er zijn
echter evenzovele landen die dat willens en wetens niet doen, zoals Duitsland
en Frankrijk. Het is belangrijk om te onderkennen dat daar bewust niet voor
een dergelijke uitbreiding en nadere invulling van de richtlijn wordt gekozen.
Men blijft heel strikt bij de richtlijn zoals die op Europees niveau is voorgesteld.Ik denk dus dat het van belang is om de opvatting die wij in deze Kamer
hebben en die ook in mijn fractie heerst, nog maar eens naar voren te brengen.
Wij zijn huiverig voor het introduceren van wetgeving die de verhouding in
feite verandert in nadelige zin voor de zwakste partijen. Daarvoor zijn wij
zeer bevreesd. Als de minister ons ervan zou kunnen overtuigen dat de instelling
van dergelijke wetgeving ten faveure van de zwakste partijen zijn, dan zou
hij ons aan zijn zijde krijgen. Maar dat is allerminst het geval. De minister
heeft ook al met zoveel woorden gezegd dat dit niet het geval zal zijn. Dat
is de reden waarom ik het standpunt blijf huldigen zoals dat in eerste termijn
naar voren is gebracht. Ik zie de minister met zijn hoofd schudden over zoveel
onbegrip, maar ik twijfel er niet aan dat hij dat mij in tweede termijn zal
proberen helder te maken.De heer Wagemakers (CDA):Voorzitter. De minister stond aan het begin van zijn betoog nog eens stil
bij de implementatieproblematiek en de wijze waarop dat loopt. In het betoog
dat ik namens mijn fractie mocht houden, heb ik vooropgesteld dat een debat
van het type als dit soms niet is te vermijden bij implementatie. Het gaat
om een richtlijn die enerzijds dwingend is en ons de plicht oplegt tot implementeren
en terwijl deze anderzijds een begrippenkader en nieuwe rechtsfiguren bevat
die zich maar moeizaam verhouden tot ons Nederlandse rechtsstelsel. Daarbij
spelen ook nog twee andere punten. De richtlijnen bouwen zelf al verbrokkeld
voort op andere richtlijnen. Op een bepaalde manier zijn die richtlijnen een
afgeleide van gedachten in 25 verschillende lidstaten met 25 verschillende
soorten rechtsstelsels. Binnen Europa is de opvallendste botsing die van het
"common law"-stelsel van Engeland en de rechtsstelsels op het continent.Kortom: je kunt dit soort problemen altijd verwachten. Vanuit die optiek
bekeken heeft mijn fractie voor die problemen dan ook veel begrip. Het is
moeilijk en je kunt niet iedereen gelukkig maken. Het is een beetje eigen
aan juristen – het is zelfs een groot nadeel van dat slag mensen –
dat zij hun gedachten in schoonheid willen genieten. Wij moeten als samenleving
natuurlijk ook verder. Het kan daarom niet altijd een 10 worden, maar het
gaat erom of het kan functioneren. Dit punt afrondende was de minister overigens
wat optimistischer dan ik ten aanzien van het vermogen van ons BW om dat allemaal
te kunnen opnemen. Ik schaar mij maar weer aan de voeten van mensen wijzer
dan ikzelve, namelijk prof. Van Boom uit Tilburg. De volgende alinea is afkomstig
uit een recent artikel van hem."Veel auteurs hebben al geconstateerd dat bijzondere regelingen van Europese
herkomst weinig samenhang vertonen, elkaar overlappen en tegenspreken. Het
vermogensrechtelijke bouwwerk van het BW met zijn leerstellig karakter, gelaagde
opbouw en schakelbepalingen, is in dit opzicht als een zandkasteel bij opkomend
tij. Het is steeds moeilijker om het bouwwerk te handhaven als gevolg van
de toename van de Europese invloeden".Kortom: deze schrijver betoogt het tegenovergestelde van wat de minister
aangeeft. De minister zegt dat het BW zo'n open structuur heeft dat het dit
als het ware goed verdraagt. De schrijver van dit artikel zegt dat het BW
kwetsbaar is als men er steeds nieuwe elementen instopt van een andere herkomst
en een volstrekt andere structuur en denktrant dan de bouwstof van het BW
zelf. Het BW is namelijk als het ware in één concept neergezet
met lagen en opbouw en naar elkaar wijzende begrippen. Ik denk
eerlijk gezegd dat ik in dit opzicht meer aan de kant van deze schrijver sta,
dan aan de kant van de minister.Ik had een paar vragen over technische onderdelen die ik namens mijn fractie
heb voorgehouden aan de minister. Die vragen hebben enkel gediend ter verheldering.
Ik denk dat ik afbreuk zou doen aan die bedoeling als ik het commentaar van
de minister thans zou pogen van opmerkingen mijnerzijds te voorzien. De helderheid
die mijn fractie zocht, is gegeven. Zij kan dus bijdragen aan de werking van
het stelsel in de praktijk, zodra zij is opgenomen in de Handelingen van deze
Kamer.Ik heb nog een opmerking naar aanleiding van mijn vraag over het voorgestelde
artikel 63c van de Faillissementswet. Ik ben zelf redelijk vaak curator geweest,
ik denk inmiddels een paar honderd keer. Mij is vaak opgevallen dat een faillissement
mensen in zekere mate toch overvalt. Zij zien het wel aankomen, want zij zien
dat het slecht gaat met hun bedrijf. Op een gegeven moment wordt het echter
uitgesproken. Een curator hoort in de loop van die dag van de rechtbank dat
hij is benoemd. Hij gaat er dan zo snel mogelijk naartoe, vaak de volgende
dag al. Dit wetsvoorstel maakt het mogelijk dat er nog van alles kan gebeuren
op de dag waarop het faillissement wordt uitgesproken. Tot op heden was dit
niet het geval, omdat het faillissement terugwerkte tot 00:00 uur van de dag
waarop het werd uitgesproken. Als een faillissement op vrijdag om 10.00 uur
werd uitgesproken, werd het geacht te zijn ingegaan in de nacht van donderdag
op vrijdag. Dit wetsvoorstel maakt mogelijk dat op de dag waarop het faillissement
wordt uitgesproken, in casu dus, op die vrijdag, er nog iets gebeurt waardoor
de boedel kleiner wordt. De curator verschijnt doorgaans namelijk pas een
paar dagen later voor het eerst. Men kan nu wel zeggen dat dit zich niet snel
zal voordoen omdat er geen creditsaldo beschikbaar zal zijn, maar dat is vaak
wel het geval, althans, het kan het geval zijn. Een bedrijf heeft over het
algemeen een bankkrediet. Daarop staat dan natuurlijk een debetstand. Zodra
een bank dat debetsaldo wil afbouwen en daarom weigert om nog langer betaalopdrachten
uit te voeren, neemt dat debetsaldo af, zij het zelden tot nul op de dag van
het faillissement. De onderneming moet echter vaak nog uitgaven doen en zet
daarom in de dagen, weken of maanden voor het faillissement, bedragen op een
andere rekening om die betalingen te kunnen verrichten. De eigenlijke bank
van dat bedrijf weigert dat namelijk. Als een curator bij zo'n bedrijf binnenkomt,
ziet hij dat bij de eigenlijke bank een behoorlijk debetsaldo is ontstaan,
maar dat op een andere rekening een creditsaldo bestaat. In dit land krijgen
veel ondernemers te maken met faillissementen. Zij weten dat zij ergens een
creditsaldo hebben waarmee zij op de dag dat hun bedrijf failliet wordt verklaard,
voortaan iets kunnen doen. Vroeger kon dat niet, maar nu kan dat wel. Dat
kan namelijk in de context van een financiële zekerheidsovereenkomst.
Men kan als het ware ter uitvoering van de financiële zekerheidsovereenkomst
een creditsaldo overboeken naar een ander. Zodoende is het bedrag weg. Dat
vergt wel iemand die in het complot zit. Op dat vlak heb ik een pessimistisch
wereldbeeld gekregen, want er zijn nogal wat ondernemingen die mensen kennen
die het op zichzelf best prettig vinden om een bedrag te ontvangen en die
best bereid zijn om het spel mee te spelen. Tegen een curator die ziet dat
dit bedrag weg is, wordt dan gezegd dat die partij te goeder trouw was. De
discussie over de vraag of de man die het bedrag heeft ontvangen, niet te
goeder trouw was, is niet gemakkelijk. Daar rust nu de verdediging van de
minister op, geloof ik. Het faillissement is op dat moment namelijk nog niet
gepubliceerd. Men moet dan dus maar aantonen dat die partij dat allemaal heeft
geweten of had moeten weten. Kortom: hier zit volgens mij een gat. Ik wijs
erop dat dit gat het standpunt van mijn fractie over dit wetsvoorstel echter
niet zal bepalen. Ik schuif het dus maar terzijde.Deze Kamer heeft zich wel eens kritisch uitgelaten over het verschijnsel
dat implementatiewetsvoorstellen ook worden voorzien van aanvullende regelingen
die aldus gelijk worden betrokken bij de discussie over het implementatiewetsvoorstel.
Dat is niet altijd verstandig. Er wordt dan ook vaak voor gewaarschuwd. Niets
helpt beter dan een concreet voorbeeld aan de hand waarvan men het probleem
en het bijbehorende probleem kan schetsen waarvoor men eerder in abstracto
heeft gewaarschuwd.Deze richtlijn is niet bedoeld voor het zekerheidverkeer tussen ondernemingen
onderling. Dat staat vast. Hij was bedoeld voor de grote spelers op de Europese
kapitaalmarkt, veelal grote partijen met een gemeenschappelijke cultuur die
ook een bepaalde mate van gelijkheid vertonen. Ze beschikken ook over grote,
professionele staven die dit onderlinge verkeer reguleren. Bovendien liggen
er veelal standaardovereenkomsten aan ten grondslag die bij het rechtsstelsel
passen. Zo functioneert het. De standaarddocumenten die in deze wereld worden
gebruikt, hebben een bij de andere partij bekende betekenis; die weet wat
zij ermee aan moet en hoe zij erop moet reageren.Maar kan men deze wereld nu overzetten naar overeenkomsten tussen bedrijven?
Het staat wel vast dat er nu met name met het gebruiksrecht een vorm van verpanding
wordt opgetuigd die een nogal grote verschuiving teweegbrengt in de verhouding
tussen pandgever en pandhouder volgens het huidige recht. Dit komt met name
door het insolventierisico dat ontstaat doordat men gedurende een zekere tijd
alleen maar een verbintenisrechtelijke aanspraak heeft. Belangrijker is echter
het feit dat het bij overeenkomsten tussen bedrijven veelal niet gaat om gelijke
partijen. De minister zegt: ik dwing ze toch niet om overeenkomsten aan te
gaan, ik bied toch alleen maar een faciliteit? Maar ook bij de beoordeling
van dit soort faciliteiten moet je meewegen dat ze wellicht gebruikt worden
door partijen die niet gelijk zijn, partijen waarvan de een als het ware een
sterkere positie heeft dan de ander. Het gewone pandrecht dat na veel denkwerk
gedurende lange tijd is ontstaan, bevat een aantal beschermende bepalingen,
omdat men er altijd van uitgegaan is dat bij verpanden een van de twee partijen
zwakker kan zijn. En juist ter bescherming van de mogelijk zwakkere partij
is een uitvoerige, goed uitgewerkte regeling nodig.Het argument van de minister op dit punt vind ik dus minder goed bruikbaar
en ik houd staande dat deze denkwereld, overgezet naar ondernemingen zonder
de professionele ondersteuning die je bij grote financiële instellingen
mag veronderstellen, ertoe zal leiden dat men dingen niet, onvoldoende
of onvolkomen regelt. Het gevolg zal zijn dat er een veelheid van problemen
ontstaat; de vragen over deze regeling die tijdens de behandeling van dit
wetsvoorstel in deze Kamer in de vaklitteratuur zijn opgedoken, zijn symptomatisch.
Het zijn vragen die de minister en wij waarschijnlijk niet eens zouden kunnen
verzinnen. Wij geven de vragen aan hem door en hij geeft ze door aan anderen
die voor hem de antwoorden erop bedenken.Over blijft dus de vraag of er behoefte aan is om deze regeling voor ondernemingen
onderling te treffen. Op zichzelf geldt de regel dat er, als er geen goede
reden is om iets te wijzigen, een goede reden is om niets te wijzigen. De
bewijslast ligt dus bij de minister, ik verwacht dan ook dat hij nu zal aantonen
waarom gewone ondernemingen deze regeling niet langer zouden kunnen missen.
Als de stelling van de minister waar is dat financiëlezekerheidsovereenkomsten
tot overdracht nu al mogelijk zijn, dan is het niet nodig om het in dit wetsvoorstel
op te nemen. Ze zijn mogelijk, maar dan in de vorm van een geheel van overeenkomsten,
in het algemeen koopovereenkomsten. In die vorm kan het al, maar ik denk niet
dat ze vaak worden toegepast. Goed, dan zou de voorgestelde regeling een nieuwe
vorm bieden om ondernemingen elkaar iets in pand te laten geven. Wel, ik denk
dat de huidige pandbepalingen op zichzelf vrij ordentelijk zijn en mij is
niet bekend dat er bij ondernemingen behoefte zou bestaan aan zo'n nieuwe
vorm met een ongelijke verhouding en met een verminderde bescherming van de
ene partij ten opzichte van de andere. Ik zie die behoefte dus zo gauw, maar
de problemen wel. Tenslotte moet men soms afgaan op de mening van mensen die
deskundiger zijn dan jezelf. En dan is het toch opvallend dat men overal in
de vaklitteratuur waarschuwt voor de gevolgen van deze uitbreiding. Bovendien
regelt vrijwel geen enkel land het op deze manier. Alleen België. Dit
laatste stelt mij geenszins gerust.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Voorzitter. Na dit welsprekende betoog van de heer Wagemakers heb ik er
niet zo gek veel aan toe te voegen. Ik zal het dan ook kort houden.Het belangrijkste argument dat de minister naar voren heeft gebracht om
de regeling uit te breiden tot ondernemingen onderling maar ook tot financiële
instellingen en ondernemingen, is dat de mogelijkheden niet onthouden moeten
worden aan ondernemingen als zij er gebruik van willen maken. Daarin zit nu
juist het belangrijke punt. Als zij er namelijk gebruik van willen maken –
dat heb ik ook al in mijn eerste termijn naar voren gebracht – is er
toch een reëel gevaar dat bijvoorbeeld bij de financiëlezekerheidovereenkomst
tot pandgeving, de positie van de pandgever aanmerkelijk zwakker is dan die
van de pandnemer. De pandnemer is namelijk degene die het geld verstrekt en
de pandgever heeft dat geld kennelijk hard nodig. De minister zegt dat de
verzwakking van het recht van de pandgever binnen redelijke grenzen blijft.
Daarover zijn wij het niet met hem eens. In de eerste termijn heb ik al aangegeven
welke problemen kunnen ontstaan als de pandgever een obligatoire overeenkomst
heeft met een verbintenisrechtelijke aanspraak en niet meer met de goederenrechtelijke
aanspraak. Kortom, dat is een mogelijkheid die wij niet willen creëren,
omdat er anders wanverhoudingen kunnen ontstaan tussen degenen die het geld
nodig hebben en degenen die wel bereid zijn dat geld te geven. In onze visie
blijft in dat geval het recht van de pandgever helemaal niet binnen redelijke
grenzen, maar kan dat erbuiten springen.De minister brengt naar voren dat de praktijk zal uitwijzen of het soort
transacties tussen ondernemingen onderling slechts zal worden aangegaan door
bepaalde bedrijven. Die bepaalde bedrijven – daarop richt de Richtlijn
zich nu precies – zijn de financiële instellingen. Wij moeten niet
vergeten wat het doel van de Richtlijn is, namelijk liquiditeiten creëren
op de financiële markt. Hoewel het op zichzelf prettig is dat er een
extra mogelijkheid wordt geschapen voor ondernemingen om geld te genereren,
vrezen wij echter dat er in de verhouding tussen de sterke en de zwakke partij
toch ongelukken van zullen komen. Van die ongelukken zijn zo-even voorbeelden
geschetst door de heer Wagemakers. Ook in de literatuur wordt er sterk voor
gewaarschuwd dat het mis kan gaan. Het zou onverstandig zijn om onze ogen
daarvoor te sluiten.Voorzitter. Wij handhaven ons in eerste termijn naar voren gebracht standpunt
dat het wetsvoorstel zich zou moeten beperken tot financiëlezekerheidsovereenkomsten
tussen financiële partijen onderling.De vergadering wordt van 17.10 uur tot 17.15 uur geschorst.Minister Donner:Mevrouw de voorzitter. De discussie spitst zich toe op de vraag wat de
reikwijdte moet zijn van de wijze waarop wij de richtlijn implementeren in
het Nederlandse recht. De heer Wagemakers is kort ingegaan op wat ik gezegd
heb over de implementatie van richtlijnen. Er zullen in Nederland ongetwijfeld
hoogleraren zijn die, verblind door de schoonheid van het BW, menen dat hier
weinig in ingepast kan worden. Nogmaals, de wetgever is er niet voor juridische
monumentenzorg. Wij maken deel uit van de Europese Unie en zullen daarom datgene
wat er in richtlijnen op ons afkomt, moeten uitvoeren. Je kunt proberen om
er in de onderhandelingen zo goed mogelijk voor te zorgen dat er niet de meest
vreemde figuren in voorkomen. Er is op dit terrein inderdaad sprake van een
verbrokkelde ontwikkeling. Het gaat vooral om een reactie op knelpunten die
ontstaan of, zoals in het geval van deze richtlijn, om bepaalde figuren die
aantrekkelijk zijn en die zich maar in één land of een paar
landen voordoen. Andere landen zeggen vervolgens dat zij hetzelfde moeten
doen om hun markt te beschermen, omdat het kapitaalverkeer anders naar bijvoorbeeld
Londen trekt, waar dit wel mogelijk is. Dat is de reden om dit soort zaken
in te voegen. Het berust op een concrete behoefte in de praktijk.Voorzitter. Ik meen dat het BW, zoals we het hebben opgezet, robuust voldoende
is om deze regelgeving in te passen. We moeten er dan echter zelf geen lappendeken
van maken en we moeten de tekortkomingen van richtlijnen opvangen binnen het
systeem. Vandaar ons voorstel. Het systeem van het BW is dat financiëlezekerheidsovereenkomst
algemeen geldig zijn tussen ondernemingen. Als we deze nieuwe
figuur krijgen, moeten we niet een aparte regeling gaan maken dat deze figuur
speciaal tussen bepaalde ondernemingen van toepassing is. Het is echter zeer
begrijpelijk dat dit de uitkomst is van onderhandelingen tussen 25 lidstaten
binnen de Europese Unie. Het voorbeeld is overgenomen vanuit de Engelse praktijk,
omdat het daar aantrekkelijk was en men vreesde dat het kapitaalverkeer daar
anders te zeer geconcentreerd zou worden. In het Verenigd Koninkrijk is het
dus ook mogelijk tussen ondernemingen. Het wordt alleen in het proces van
onderhandelingen beperkt om een compromis te bereiken. Moet dat bepalend zijn
voor ons om in Nederland die tekortkoming in het proces van Europese besluitvorming
over te nemen in ons eigen recht en daar ook een lappendeken van te maken?
Nee, onze verantwoordelijkheid ten aanzien van het Nederlandse privaatrecht
is om consistent te zijn binnen het systeem en het te doen op de wijze waarop
we dat voor andere gevallen doen, tenzij er zeer goede redenen zijn om dat
niet te doen. Ik heb aangegeven wat de argumenten zijn om het wel te doen.
Het is consistent met het Nederlandse systeem, terwijl de beperking om conform
de richtlijn de reikwijdte te beperken vooronderstelt dat ik een aantal definities
van ondernemingen moet gaan invoeren die onbepaald is. Er zijn natuurlijk
oplossingen door bewust te kiezen voor een mogelijk enge uitleg van de richtlijn,
maar we lopen dan het risico dat we in Luxemburg iedere keer oplopen tegen
een te beperkte uitleg. De heer Wagemakers was bang voor geschillen met het
voorstel zoals het er lag. In plaats daarvan dreigt er echter een veel groter
probleem, namelijk dat iedere keer uitgevochten moet worden of een onderneming
al dan niet binnen de categorie valt. De overeenkomst is al gesloten en dan
blijkt de zekerheid achteraf niet te bestaan omdat de zekerheidsovereenkomst
niet geldig is. Als onze zorg is om geen rechtsonzekerheid te scheppen, dan
moeten we de regeling algemeen maken en niet alleen laten gelden voor bepaalde
actoren binnen het privaatrecht, tenzij er goede redenen zijn om dat niet
te doen. Dat is het uitgangspunt en dat is volgens mij ook de enige manier
waarop ik het systeem van het Burgerlijk Wetboek in stand kan laten ondanks
de verbrokkeling die daar vanuit de Europese Unie op afkomt.Hetzelfde geldt voor artikel 63c van de Faillissementswet, waarover de
heer Wagemakers sprak. Ik denk inderdaad dat het niet goed is om daar opnieuw
op in te gaan. In alle gevallen krijgen wij het genoemde probleem, of wij
het nou tussen ondernemingen zelf doen of niet. Dat vloeit namelijk voort
uit de richtlijn omdat op grond van de richtlijn aan de bepalingen geen terugwerkende
kracht toegewezen kan worden. Dan krijgen wij het dus tussen de financiële
ondernemingen. Nogmaals, daaronder vallen bedrijven die in de praktijk evenzeer
onder de Faillissementswet vallen, net zo goed als elke andere onderneming.De heer Wagemakers (CDA):Daar heeft de minister gelijk in, maar dit type "geknoei" vrees ik eerlijk
gezegd niet bij het grote bankbedrijf in Nederland. Dat schimmige gedoe hoort
nu juist bij BV'tjes waarin bepaalde personen een dominante positie innemen.
Daar zie je dit soort manoeuvres volgens mij eerder voorkomen.Minister Donner:Akkoord, maar dat is het probleem in deze discussie. Ik moet telkens tegen
beelden vechten. Aan de ene kant staat de bescherming van snackbar De Vette
Hap en aan de andere kant staan de grote bankinstellingen. De definitie van
de richtlijn gaat niet alleen over grote bankinstellingen, maar over een onbepaald
aantal ondernemingen die inherent zijn aan bepaalde kwaliteiten of die op
bepaalde markten werkzaam zijn. Het gaat niet alleen om banken. Een beleggings-
of beheersmaatschappij kan eronder vallen. Haal dat beeld weg! Als een grijs
gebied ontstaat, dan zal dat ook ontstaan zonder de uitbreiding omdat het
potentieel zit in de ondernemingen die vallen binnen een onbepaalde omschrijving
in de richtlijn. In wezen zijn wij dan over en weer met schimmen aan het vechten
over een vrees die wel of niet moet bestaan. Ik ben graag bereid om dat punt
te bewaken, zodat ik kan zien of zich dat voordoet of niet, en zo nodig in
te grijpen binnen de grenzen die de richtlijn aangeeft. Ik denk echter niet
dat dit het gevolg is van de uitbreiding van de reikwijdte.De heer Wagemakers (CDA):Als een en ander wordt beperkt tot grote ondernemingen, grote vennootschappen
in de zin van het BW, ontstaat een volstrekt heldere scheiding. Het is immers
volstrekt objectief vast te stellen of een onderneming wel of niet een grote
vennootschap is. Als men het voor die categorie wel mogelijk maakt, en voor
alles wat daaronder zit niet, dan heeft men een heldere grens. De verhalen
over de friettent zijn dan in een keer weg. Is dat een begaanbare weg?Minister Donner:Ik vraag mij af of dat een begaanbare weg is. Dan moet eerst blijken of
de vrees die de heer Wagemakers op dit punt inzake de Faillissementswet heeft,
bewaarheid wordt.Door de praktijk wordt aangegeven dat het onwaarschijnlijk is dat de kleine
ondernemingen, met name de MKB-sector, hiervan gebruik zullen maken. Men moet
zich voorstellen waar het om gaat: het gaat om geld dat of onmiddellijk verkoopbare
effecten die in pand worden gegeven. Kortom, als krediet nodig is, had het
geld zelf ook gebruikt kunnen worden. Er zijn alleen bepaalde figuren –
bij een bank is het logisch dat dit gebeurt – maar tussen ondernemingen
is dat niet waarschijnlijk, of je moet bijvoorbeeld erg hangen aan dollars
van een bepaald nummer. Dan vestig je een pandrecht. De situatie dat inwisselbaar
geld met gebruiksrecht aan een andere onderneming wordt verstrekt om krediet
te krijgen – waarschijnlijk een vordering van dezelfde grootte –
is irrealistisch. De positie wordt zwakker als het geld er niet meer is, maar
die kan op ieder moment gecompenseerd worden. Op dat moment zal worden overwogen
of verdere terugbetaling nog redelijk is.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):De minister zegt steeds dat het irrealistisch is dat de bakker op de hoek
via een financiëlezekerheidsovereenkomst effecten beschikbaar stelt aan
een kredietgever om credit te krijgen. Mij is bekend dat nogal wat kleine
ondernemers, onder wie inderdaad ook de bakker op de hoek, dikwijls een BV
zijn en zelf in hun pensioen moeten voorzien. Zij hebben in die BV hun geld
belegd in effecten of staatsleningen om te zijner tijd dat pensioen te financieren.
Met dat geld, die effecten of de staatsobligaties zou een financiëlezekerheidsovereenkomst
gesloten kunnen worden. Je komt dan exact in die situatie terecht waarvan
de minister zegt dat die zich zelden zal voordoen, terwijl die zich in onze
visie vaker zal voordoen dan wij kunnen bedenken. Voor de kredietverleners
wordt het een buitengewoon aantrekkelijke manier om geld te verstrekken, terwijl
zij fantastische zekerheden hebben waarmee zij ondertussen kunnen handelen.Minister Donner:Die situatie vloeit voort uit de richtlijn. De richtlijn is ook van toepassing
op de verhouding tussen een kredietverlener, een kredietinstelling en de bakker
op de hoek, tenzij u ervoor zou pleiten om net als Oostenrijk en Malta gebruik
te maken van de opt out. De bakker op de hoek die naar een kredietinstelling
gaat, ook de meest dubieuze, valt onder de richtlijn.De heer Rabbinge (PvdA):De minister zegt iets wat in strijd is met zijn betoog in eerste termijn,
namelijk dat het de bedoeling is, de onderlinge verhoudingen tussen de financiële
zekerheidsinstellingen te regelen en de financiële zekerheidsovereenkomsten
te organiseren bij de grote financiële instellingen, de verzekeringsbedrijven
en ten opzichte van de overheid. Nu komt hij met het verhaal over de kleine
debiteur. Dat is niet erg consequent. Ik ben nog niet overtuigd, integendeel.
Ik meende dat die Europese Richtlijn was bedoeld voor financiële zekerheidsstelling
tussen de financiële instellingen en niet alleen voor kleine crediteuren
of debiteuren.Minister Donner:Nee. Blijkbaar is dat onduidelijk. De richtlijn is van toepassing op de
verhouding tussen financiële instellingen onderling en financiële
instellingen en ondernemingen. De richtlijn heeft de mogelijkheid van een
opt out om het te beperken tot financiële instellingen onderling. Alleen
Malta en Oostenrijk hebben daarvan gebruik gemaakt. In Oostenrijk is die beperking
nu al omstreden. Of je kiest overeenkomstig Malta en Oostenrijk, of wij volgen
het systeem van de richtlijn zonder de opt out. De bakker op de hoek valt
dan onder dat systeem.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Zonder ons land in de categorie van Malta en Oostenrijk te willen scharen,
wijs ik erop dat ik in mijn eerste termijn heb gezegd dat het mijn fractie
verstandig lijkt, de uitvoeringswet te beperken tot de financiële instellingen.
Dat komt overeen met de opt out van Malta en Oostenrijk. De minister brengt
dat als iets heel negatiefs, maar het zijn wel landen die net als wij deel
uitmaken van de Europese Unie.Minister Donner:Mevrouw Broekers, toen ik in mijn antwoord in eerste termijn daarop inging,
rende u naar de interruptiemicrofoon om te zeggen dat u dat niet bedoelde.
Laten wij duidelijk zijn!Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Ik ben naar de interruptiemicrofoon gelopen om u wat meer ruimte te geven
door te zeggen dat wij bereid waren, iets verder te kijken dan alleen naar
de financiële instellingen. In eerste termijn heb ik gezegd dat de financiëlezekerheidsovereenkomst
alleen voor financiële instellingen zou mogen gelden. Als het zou moeten,
dan zou de financiëlezekerheidsovereenkomst ook tussen financiële
instellingen en ondernemingen kunnen gelden, maar de financiëlezekerheidsovereenkomst
zou naar de mening van de VVD nooit voor ondernemingen onderling mogen gelden.Minister Donner:Laten wij even duidelijk zijn. De richtlijn is in beginsel van toepassing
op het verkeer tussen financiële instellingen onderling en financiële
instellingen – niet alleen banken, maar alle instellingen die volgens
de richtlijn onder de definitie vallen – en andere ondernemingen. De
richtlijn bevat de mogelijkheid van een opt out. Binnen Europa hebben twee
landen daarvan gebruik gemaakt: Malta en Oostenrijk.De heer Rabbinge (PvdA):De minister zegt dat Oostenrijk en Malta uitzonderingen zijn. Daar staat
tegenover dat landen zoals het Verenigd Koninkrijk, Zweden, België en
Denemarken opteren voor volledige wettelijke inkadering, zoals u die voor
ogen heeft. Er is echter ook een heel grote categorie, nog steeds de meerderheid
binnen Europa, die het kennelijk organiseert op een wijze die in het verlengde
ligt van de Europese richtlijn. Dat impliceert geen wettelijke inrichting
zoals u die nu voor ogen hebt.Minister Donner:Ik heb niet ontkend dat een aantal landen het op die manier doen, maar
dat is geen materieel argument waarom wij het niet zouden moeten doen. Juist
vanwege de ook hier uitgesproken zorg voor verbrokkeling in het Nederlandse
recht vanwege de verbrokkeling in het Europese recht moet het uitgangspunt
zijn dat wij, als wij dit implementeren, aansluiten bij de figuur die wij
ook hebben voor andere financiële zekerheidsovereenkomsten die in het
Nederlandse recht bruikbaar zijn tussen ondernemingen onderling. Als wij dat
niet doen, dreigen wij in dezelfde verbrokkeling terecht te komen als de verbrokkeling
die het Europese recht vanwege het proces van besluitvorming creëert.Naar mijn overtuiging moet je derhalve met goede argumenten komen waarom
je dit niet zou doen. Uw argument van de zwakke positie van de bakker op de
hoek bestaat al in het kader van de uitvoering van de richtlijn, tegenover
de financiële instellingen, zoals omschreven in het kader van de richtlijn.
De definitie is niet beperkt tot grote banken of het bankwezen. Wat is nu
het logische argument? Als een BV juist op basis van die aandelen krediet
wil krijgen, gaat die BV naar een kredietinstelling. De definities van de
richtlijn houden in dat de BV daar geen aandelen in de BV, maar alleen op
de kapitaalmarkt verhandelbare effecten op deze wijze mag verpanden. Dan kan
men daar krediet krijgen. Daarom acht ik de kans dat bedrijven hier onderling
gebruik van gaan maken, zeer beperkt. De figuur wordt ook niet toegestaan
voor particulieren, maar voor ondernemingen onderling.Als een onderneming dit kan doen met iedere kredietinstelling die valt
onder de termen van de richtlijn, moet je met argumenten komen waarom wij
het gebruiksrecht niet zouden toestaan als daar behoefte aan bestaat. Dit
gebeurt bovendien met dezelfde waarborgen als in het andere verkeer, namelijk
door het ontwikkelen van standaardcontracten. Ik zie niet in waarom dat plotseling
anders is in andere verhoudingen. De zwakke positie van de onderneming is
geen argument, want iedere onderneming die daarvoor beducht is, kan kiezen
voor het bestaande pandrecht omdat het gaat om geld en effecten
op pandrecht. Dan creëer je een dode hand, kapitaal dat niet gebruikt
kan worden. Het pandrecht is daarom veel minder aantrekkelijk dan deze figuur
van het gebruiksrecht. Ik ontken niet dat er sprake is van een mogelijke verzwakking
van de positie als gevolg van de goederenrechtelijke substitutie in ruil voor
een obligatoire vordering. Vanwege de aard van datgene waarom het gaat –
geld, creditsaldi of effecten, die primair een courante waarde hebben –
is het dus uitruilen van geld tegen geld. Het aantal situaties waarin dat
aantrekkelijk is, is zeer beperkt. Derhalve kunnen wij dit rustig doen, want
ik verwacht niet dat dit een grote vlucht zal nemen. Als u beducht bent voor
de zwakke positie van kleine ondernemingen, wijs ik erop dat wij die vanwege
de richtlijn niet mogen uitzonderen in het verkeer met de instellingen die
wel onder de richtlijn vallen. Dus zouden wij nog vreemder gaan doen door
in het onderlinge verkeer die figuur wel te introduceren. Nogmaals, als wij
de wetgeving gezond willen houden, dan moeten wij er ook voor zorgen dat het
algemene wetgeving is en geen lappendeken van allerlei bijzondere regelingetjes.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Ik kom terug op het voorbeeld van de bakker op de hoek met geldnood, die
in zijn BV staatsobligaties heeft gekocht ter verzekering van zijn pensioen.
Hij kan naar een financiële instelling lopen. Dan is sprake van de verhouding
financiële instellingonderneming, waar de Richtlijn op gericht is. Die
financiële instelling staat onder toezicht van de Nederlandsche Bank,
de AFM en is gebonden aan allerlei wet- en regelgeving. Als de bakker echter
tegen bijvoorbeeld de makelaar van huizen verderop oploopt die een onderneming
heeft en die makelaar/ondernemer wil hem geld lenen met die staatsobligaties
als onderpand, ontstaat er een heel andere situatie. Die makelaar/ondernemer
valt niet onder het toezicht dat geldt voor de financiële instellingen.
Ik vrees dat die situatie zich vaker zal voordoen dan de minister nu vermoedt.
Stel dat de geldverstrekker niet zo bonafide is, vervolgens, geoorloofd met
die staatsobligaties gaat handelen en aan het eind van de financiëlezekerheidsovereenkomst
geen gelijkwaardige goederen kan teruggeven. Dan heeft de bakker op de hoek
het nakijken, want hij heeft geen goederenrechtelijke vordering op die effecten.Minister Donner:De bakker op de hoek die in die situatie niet kiest voor de zekerheid
van een bonafide kredietinstelling die onder toezicht staat, zal dat nu ook
niet doen. Wij zijn hier derhalve windmolens aan het bestrijden. Het gevaar
is even groot bij andere instellingen. De definitie van de richtlijn is niet
beperkt tot kredietinstellingen zoals bedoeld in de zin van de Nederlandse
financiële instellingen. Er zijn ook andere ondernemingen die dat kunnen.
Als de Kamer beducht is voor die figuur, moet er inderdaad met Malta en Oostenrijk
gekozen worden voor de figuur van financiële instellingen. In andere
gevallen zal deze figuur zich steeds kunnen voordoen. Er is in het Nederlandse
recht op dit punt geen argument om af te wijken. Ik begrijp de situatie van
de bakker op de hoek. Óf hij zal de obligaties te gelde maken, óf
hij zal naar een kredietinstelling gaan en dat krediet krijgen op die basis.
Waarom zal hij dan opeens gebruik maken van allerlei ondernemingen? Het gaat
namelijk om een pandrecht op een vrij courante waarde. Er zijn niet veel risicomarges.
Als een partij dat onaantrekkelijk vindt, kan hij altijd nog een pandrecht
kiezen. Het argument overtuigt mij er niet van dat het voorstel ondeugdelijk
is op dit punt. De Tweede Kamer heeft na uitdrukkelijke afweging van alle
verschillende belangen gekozen voor deze uitwerking en ik denk niet dat daarmee
een foute keuze is gemaakt. Ik kan slechts herhalen dat er een zekere verzwakking
is ten opzichte van het pandrecht en dat het pandrecht voor geld en effecten
een weinig voorkomende figuur zal zijn. Verder stel ik vast dat het bedrijfsleven
wel degelijk behoefte heeft aan de nu voorgestelde regeling. De logica van
het BW, waarover de heer Wagemakers zo lovend was, houdt in dat er geen goede
gronden zijn om tot een beperking te komen. Naast het argument van een mogelijke
verzwakking in vergelijking met het pandrecht, plaats ik nogmaals de opmerking
dat eenieder kan kiezen voor het pandrecht. Ik zie niet in dat allerlei ondernemingen
die geen kredietinstelling zijn plotseling de bakker op de hoek weten te verleiden
tot deze figuur. Dat kan naar mijn mening geen argument zijn om dit wetsvoorstel
af te wijzen. Ik zal kortom het wetsvoorstel in zijn huidige vorm aan het
oordeel van de Kamer onderwerpen.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel vast dat er stemming wordt verlangd. Die stemming zal volgende
week dinsdag plaatsvinden.De vergadering wordt van 17.45 uur tot 18.00 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20042005-759-771.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl