Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Zeevaartbemanningswet in verband met de invoering van tuchtrechtspraak (28803)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 3368-3375

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

25-02-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 51, pagina 3368-3375

12-02-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28803Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

het debatnaar aanleiding van een algemeen overleg op 4 februari 2004 over de tweede fase havo/vwoPagina 3375-3378
Behandeling van de wetsvoorstellen: - het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op het voortgezet onderwijs en de Wet educatie beroepsonderwijs in verband met de huisvesting van verticale scholengemeenschappen alsmede wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs teneinde nevenvestigingen van categoriale scholen mogelijk te maken (28997); - wetsvoorstel Wijziging van de Colportagewet in verband met krediettransacties (28988); - wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met de bestrijding van fraude en vervalsing in verband met andere betaalmiddelen dan contanten (fraude niet-chartaal geldverkeer) (29025)Pagina 3363-3363
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Meststoffenwet in verband met de evaluatie 2002 (28971); - Wijziging van de Meststoffenwet, de Wet verplaatsing mestproductie en de Wet herstructurering varkenshouderij ter opschorting van de expiratiedatum van de stelsels van mestproductie-, pluimvee- en varkensrechten (29001)Pagina 3379-3399
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 12 februari 2004)Pagina 3403-3403
Regeling van werkzaamheden (donderdag 12 februari 2004)Pagina 3378-3379
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Zeevaartbemanningswet in verband met de invoering van tuchtrechtspraak (28803)Pagina 3368-3375
Debat naar aanleiding van een notaoverleg op 9 februari over de Terugkeernota (29344, nr. 1)Pagina 3363-3368
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 5 februari 2004 over het pachtbeleidPagina 3399-3403
Presentie en opening (donderdag 12 februari 2004)Pagina 3363-3363

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 123 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Zeevaartbemanningswet in verband met de invoering van tuchtrechtspraak
(28803).De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Dezentjé Hamming (VVD):Voorzitter. Vandaag praten wij over de tuchtrechtspraak voor de zeevaartbemanning.
De minister is voornemens om deze rechtspraak niet langer in de Schepenwet
een plaats te geven, maar in de Zeevaartbemanningswet. Het huidige tuchtrecht
is geregeld in een rijkswet. De minister heeft ervoor gekozen, het nieuwe
tuchtcollege te regelen bij nationale wet. Het gevolg hiervan is dat het Nederlandse
tuchtrecht niet langer zal gelden op Aruba en de Nederlandse Antillen, terwijl
op alle in het Koninkrijk geregistreerde schepen dezelfde vlag wappert.Wij kunnen ons afvragen of het wenselijk is dat de rechtspraak voor schepen
in Nederland en voor schepen in andere delen van het Koninkrijk uit elkaar
gaan lopen. Ook moeten wij ons afvragen of dit niet in strijd is met artikel
3 van het Statuut van het Koninkrijk. Dit artikel zegt dat het stellen van
eisen aan de veiligheid een koninkrijksaangelegenheid is. Ook de wetenschappelijke
commissie van de Nederlandse vereniging voor rechtspraak spreekt hierover
haar zorgen uit. Zij zegt dat ertegen gewaakt moet worden dat voor schepen
varende onder de rood-wit-blauwe vlag, verschillende veiligheidsregimes gelden.Tijdens de schriftelijke ronde heeft de minister aangegeven dat het tuchtrecht
zich naar haar mening niet uitstrekt tot de veiligheid, maar zich beperkt
tot de bescherming van de beroepsuitoefening. De vraag dringt zich op of tuchtrechtspraak
een onderdeel is van de regels over die veiligheid. Een en ander komt in een
nog breder kader te staan bij de eisen die worden gesteld aan de bemanning
van zeeschepen, bijvoorbeeld op het gebied van opleidingen.De huidige Zeevaartbemanningswet ziet vrijwel uitsluitend op de veiligheid
van de scheepvaart. De tuchtrechtspraak dient onder andere ter
bevordering van het veiligheidsbewustzijn. Precies over dat onderwerp zegt
het Statuut dat het in een rijkswet geregeld moet zijn. Regels over de veiligheid
van schepen, bijvoorbeeld over de eisen die aan de bemanning worden gesteld,
en regels die ertoe strekken om die regels te handhaven, bijvoorbeeld het
tuchtrecht, kunnen volgens mij niet los van elkaar worden gezien.In het antwoord op vragen van de VVD hierover trekt de minister de conclusie
dat de tuchtrechtspraak een landsaangelegenheid is, omdat dit logisch en praktisch
zou zijn. Maar wat zijn eigenlijk de consequenties nu het wetsvoorstel geen
rijkswet wordt? Verwacht de minister een gat in de rechtspraak, nu deze wet
klaarblijkelijk niet geldt op Aruba en de Nederlandse Antillen? De Nederlandse
Antillen willen bovendien bij nader inzien ook tuchtrechtspraak, maar dan
bij voorkeur op eigen bodem. Onduidelijk is hoe zij de rechtspraak over incidenten
op schepen gaan organiseren, vooral als het huidige tuchtrecht wordt afgeschaft.
Graag vernemen wij van de minister hoe de Antillen het tuchtrecht denken te
organiseren.In het huidige college, de Raad voor de scheepvaart, is een grote diversiteit
aan expertise aanwezig. In het onderhavige wetsvoorstel bestaat het college
uit 8 leden en 16 plaatsvervangende leden, die allen een achtergrond hebben
in de koopvaardij of visserij. Om de nodige diversiteit te behouden, heeft
de VVD mede namens de heer Buijs van het CDA het amendement op stuk nr. 8
ingediend, dat ervoor zorgt dat 2 reders, 2 waterbouwkundigen (lees ook baggeraars),
2 hydrografen en 2 registerloodsen als plaatsvervangend lid deel uitmaken
van het tuchtcollege. Het totaal aantal leden en plaatsvervangende leden blijft
gelijk. Bij een zitting zullen normaal gesproken 5 leden zitting hebben. Eenvoudige
zaken kunnen worden afgedaan met 3 plaatsvervangende leden. Maximaal 2 van
de plaatsvervangende leden, die in het amendement worden genoemd, kunnen tegelijkertijd
deelnemen aan een zitting. De sector en de huidige Raad voor de scheepvaart
hebben positief gereageerd op dit amendement. Met dit amendement wordt veel
knowhow gebundeld en de landkant wordt erbij betrokken, in dit geval door
de reders. De toevoeging betreft geen vaste leden, maar plaatsvervangers.
Naar de mening van mijn fractie wordt hiermee de benodigde expertise binnen
het tuchtcollege gewaarborgd.Tot slot wil ik het hebben over de relatie tussen het voorliggende wetsvoorstel
en de Schepenwet. Aan het begin van mijn betoog noemde ik de opmerkingen van
de wetenschappelijke commissie van de Nederlandse Vereniging voor rechtspraak.
Ook de Raad van State volgt hierin een duidelijke lijn. Ik citeer uit een
jaarverslag van 2000. Ik schrok daar even van, omdat ik dacht: dat is toch
wel erg lang geleden. Toen ik mij realiseerde dat de motie van de heren Blaauw
en Van Waning die ten grondslag ligt aan deze wetswijziging, uit 1998 stamt,
bleek het alweer minder schokkend. De Raad van State meent dat, zelfs indien
aan de juridische noodzaak van een uniforme regeling in de vorm van een rijkswet
wordt getwijfeld, het uit beleidsmatig oogpunt onwenselijk is, als voor schepen
onder dezelfde vlag verschillende veiligheidsregimes gelden.De Koninklijke vereniging van Nederlandse reders (KVNR) heeft haar zorgen
uitgesproken over de mogelijke devaluatie van de Nederlandse vlag, als de
zeevaartwetgeving niet meer uniform van toepassing is op alle schepen varende
onder dezelfde vlag. Ik ben uiteraard ook op deze punten benieuwd naar de
reactie van de minister.De heer Verdaas (PvdA):Voorzitter. Wij spreken vandaag over het tuchtrecht in de Zeevaartbemanningswet.
Op het oog is dat een weinig controversiële wijziging van een wet, maar
de brief van 16 januari zette mij toch even aan het denken. Ik ben toen wat
gaan informeren. Deze brief vormt een aanvulling op de nota naar aanleiding
van het verslag, die eerder is gemaakt. In deze brief schrijft de minister
dat de Nederlandse Antillen een regeling voor tuchtrechtspraak op eigen bodem
verkiezen voor zeevarenden aan boord van op de Nederlandse Antillen geregistreerde
schepen.In de NRC stond een stukje over de zogeheten vlaggenlanden, waarin de
Nederlandse Antillen werden genoemd. Ik refereer ook aan een uitzending van
Netwerk, waarin dit onderwerp naar voren kwam. In mijn ogen is er een link
met de wijziging die wij vandaag behandelen. In reactie op een publicatie
in het AD van 22 november vorig jaar schrijft de minister van Economische
Zaken van de Nederlandse Antillen, de heer Cova, dat de Nederlandse
Antillen de laatste jaren met een plan op zak erg hard aan de weg timmeren
om het visserijvaartuigenbeleid in lijn te brengen met internationale standaarden
en ontwikkelingen. Mijn interpretatie hiervan is dat het beleid nog niet in
lijn is met die internationale standaarden en ontwikkelingen.In de brief van 16 januari waaraan ik zojuist refereerde, wordt eigenlijk
ongeclausuleerd gezegd dat het prima is dat de Nederlandse Antillen het tuchtrecht
op eigen bodem vorm willen geven. Ik heb hierover een aantal vragen. Het tuchtrecht
is weliswaar een relatief klein onderdeel in het hele palet van wet- en regelgeving,
maar het is in onze ogen essentieel voor goed zeemanschap, zoals dat wordt
genoemd. Waarom is het kabinet zonder argumenten akkoord gegaan met een eigen
invulling van dat tuchtrecht op de Nederlandse Antillen? Is dat wenselijk?
Kan de minister alsnog een aantal argumenten geven?Er wordt gezegd dat de Nederlandse Antillen ambtelijke ondersteuning van
Nederland krijgen voor het opzetten van dat tuchtrecht. Dat lijkt mij een
prima gebaar. Ik ga ervan uit dat het op papier dezelfde kwaliteit krijgt,
maar ik heb wel vragen over de naleving daarvan. Controle en handhaving zijn
het sluitstuk van de hele rechtsketen. In hoeverre hebben wij nog enig zicht
op de wijze waarop het tuchtrecht wordt uitgevoerd en gecontroleerd? Mevrouw
Dezentjé Hamming maakte daar ook al een opmerking over.Krijgen wij binnen het Koninkrijk met verschillende regimes te maken?
Hoe is de financiering geregeld? Geldt voor de tuchtrechtspraak op de Nederlandse
Antillen hetzelfde regime? Ik kan mij voorstellen dat als de financiering
daar op de sector wordt verhaald, dit scheepvaartbewegingen in onze richting
oplevert. Als de financiering niet op de sector wordt verhaald, is misschien
het tegenovergestelde het geval. Mij lijkt dat ook een aandachtspunt.Zeeschepen die nu nog op de Nederlandse Antillen of Aruba zijn geregistreerd,
komen in geval van toepassing van het tuchtrecht in de huidige situatie voor
behandeling bij de Raad voor de scheepvaart terecht. Aangezien mevrouw Dezentjé
Hamming daar ook al aan refereerde, kan ik daar kort over zijn. Deze optie
vervalt na invoering van de voorgestelde wijziging. Is er voorzien in een
overgangsregeling? Wat gebeurt er indien de ontwikkeling en implementatie
van het tuchtrecht op de Nederlandse Antillen toch onverhoopt op zich laat
wachten?Het zijn wellicht enigszins verrassende vragen. Zij zijn inderdaad pas
onlangs opgekomen. Ik hoop dat ik de minister er niet mee overval en dat zij
ze vandaag kan beantwoorden.De vergadering wordt van 11.24 uur tot 11.35 uur geschorst.Minister Peijs:Voorzitter. Met dit wetsvoorstel wordt uitvoering gegeven aan de motie
die door de Kamer in maart 1998, thans bijna zes jaar geleden, is aangenomen.
Deze motie is ingediend door de toenmalige leden van de Kamer Van Waning en
Blaauw. Aangezien sinds het aannemen van deze motie de samenstelling van de
Kamer enkele malen is vernieuwd – hetzelfde geldt overigens voor de
regering – lijkt het mij een goede zaak om deze motie nog eens langs
te lopen en daarbij aan te geven op welke wijze de regering aan deze motie
uitvoering heeft gegeven.De motie van de beide heren begint met de volgende twee constateringen.
De instelling van de Transportongevallenraad, later omgedoopt in de Raad voor
de transportveiligheid, houdt in het opheffen van de Raad voor de scheepvaart.
De opheffing van de Raad voor de scheepvaart betekent beëindiging van
het tuchtrecht in de scheepvaart. Bij deze twee constateringen plaats ik de
volgende kanttekeningen. De instelling van de Raad voor de transportveiligheid
bewerkstelligt op zichzelf nog niet dat de Raad voor de scheepvaart wordt
opgeheven, omdat daarvoor ook de Schepenwet moet worden gewijzigd. Het was
uiteraard wel de bedoeling van de Wet tot instelling van de Raad voor de transportveiligheid
dat de Raad voor de scheepvaart wordt opgeheven. De Raad voor de transportveiligheid
wordt binnenkort vervangen door de Onderzoeksraad voor veiligheid, waarvan
de totstandkoming ook weer het gevolg is van in dit geval twee door de Kamer
aangenomen moties van de toenmalige Kamerleden Wagenaar en Van den Doel van
december 2000.De motie-Van Waning/Blaauw vervolgt met de volgende twee meningen van
de Kamer. Tuchtrecht voor de scheepvaart moet blijven, mede gezien het unanieme
pleidooi daartoe van de scheepvaartsector. Deze tuchtrechtspraak moet niet
bij de Transportongevallenraad worden ondergebracht. De regering deelt deze
twee meningen. De scheepvaartsector heeft haar pleidooi voor het behoud van
tuchtrechtspraak tijdens de wordingsgeschiedenis van dit wetsvoorstel krachtig
vormgegeven door permanent een grote betrokkenheid bij de totstandkoming van
het wetsvoorstel te tonen, door zijn standpunten onder de aandacht te brengen
van mijn ambtsvoorgangers Netelenbos en De Boer persoonlijk, door intensief
overleg te plegen met mijn ambtenaren, door diverse suggesties tot verbetering
van het wetsvoorstel te doen en laatstelijk door de brief van 16 oktober 2003
aan de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat. Op de inhoud van de brief
kom ik dadelijk terug.De opvatting dat tuchtrechtspraak niet bij een Ongevallenraad, thans nog
Raad voor de transportveiligheid maar binnenkort de Onderzoeksraad voor de
veiligheid, moet worden ondergebracht, ligt ten grondslag aan zowel de wettelijke
regeling van het onderzoek naar ongevallen als aan het onderhavige wetsvoorstel.
Deze opvatting is neergelegd in internationale aanbevelingen op het gebied
van de internationale burgerluchtvaart en de zeescheepvaart met betrekking
tot het ongevalsonderzoek. "It is not the purpose of marine casualty investigations
to determine liability or apportion blame." Aangezien zowel strafrecht als
tuchtrecht duidelijk wel strekken tot het beantwoorden van de schuldvraag,
"apportion blame", dient het onderzoek naar de oorzaak van een ongeval gescheiden
te worden van een strafrechtelijk of tuchtrechtelijk onderzoek. Het tuchtrechtelijk
onderzoek vindt plaats na het ongeval. Het strafrechtelijk onderzoek is altijd
strikt gescheiden gehouden van het ongevalsonderzoek. Hetzelfde wordt in dit
wetsvoorstel met betrekking tot het tuchtrechtelijk onderzoek gedaan.De motie van Waning en Blaauw mondt uit in een verzoek aan de regering,
namelijk om bij de Kamer een voorstel in te dienen voor een wettelijke regeling
van tuchtrecht voor de zeescheepvaart. Dat tuchtrecht moet zijn aangepast
aan de eisen van de huidige tijd. Aan de wens van de Kamer om het tuchtrecht
aan te passen aan de eisen van de huidige tijd is in dit wetsvoorstel op de
volgende wijze uitvoering gegeven: 1. door de tuchtrechtspraak
helemaal los te koppelen van het ongevalsonderzoek, waardoor tuchtrechtelijk
onderzoek ook mogelijk wordt wanneer er geen ongeval heeft plaatsgevonden;2. door niet alleen de overheid, in casu de inspectie van mijn ministerie,
maar ook de burger de mogelijkheid te geven om een tuchtrechtelijke procedure
aanhangig te maken door het indienen van een klacht;3. door uitbreiding
van het aantal tuchtmaatregelen dat de tuchtrechter kan opleggen, vooral met
de mogelijkheid om een geldboete op te leggen;4. door ook voor de
zeescheepvaart de mogelijkheid van hoger beroep tegen een uitspraak van de
tuchtrechter te creëren, zoals alle andere beroepsgroepen met uitzondering
van de rechterlijke macht deze ook reeds kennen;5. door aanpassing
van het tuchtprocesrecht voor de zeescheepvaart aan andere, moderne wettelijke
tuchtrechtstelsels, zoals het tuchtrecht in de veterinaire sector, in werking
getreden in 1992; het nieuwe tuchtrecht voor accountants, in werking getreden
in 1993; het tuchtrecht in de individuele gezondheidszorg, in werking getreden
in 1997; het nieuwe tuchtrecht voor notarissen, in werking getreden in 1999
en het tuchtrecht van gerechtsdeurwaarders, in werking getreden in 2001. Veel
bepalingen in het wetsvoorstel zijn aan een of meer van deze moderne tuchtrechtstelsels
ontleend of zijn daardoor ten minste geïnspireerd. De memorie van toelichting
bij het wetsvoorstel getuigt daarvan.Tuchtrecht is geen onderwerp dat door het Statuut voor het Koninkrijk
der Nederlanden wordt aangemerkt als een aangelegenheid van het Koninkrijk,
evenmin als strafrecht. Nederland, de Nederlandse Antillen en Aruba kunnen
derhalve elk hun eigen strafrechtelijke en tuchtrechtelijke regels vaststellen.
Zo hebben de Nederlandse Antillen en Aruba elk een eigen Wetboek van Strafrecht,
een eigen Wetboek van Strafvordering en ook een eigen tuchtrecht. Alleen voor
het tuchtrecht in de zeescheepvaart is het om betrekkelijk toevallige redenen
anders geregeld. Die toevallige redenen zijn historisch verklaarbaar, omdat
de regels met betrekking tot het tuchtrecht in de zeescheepvaart samen met
de regels die betrekking hebben op de veiligheid van zeeschepen zijn opgenomen
in dezelfde wet, de Schepenwet van 1909, en de veiligheid van zeeschepen in
het Statuut wel als een koninkrijksaangelegenheid wordt aangemerkt. Bij de
inwerkingtreding van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden in 1954
heeft deze wet in haar geheel de status van Rijkswet gekregen. Omdat het tuchtrecht
in 1909 bij de veiligheid van schepen was ingedeeld, is het in 1954 in het
Statuut terechtgekomen.Bij de modernisering van het tuchtrecht heeft de regering dan ook met
deze onjuiste koppeling gebroken. De regering is het dan ook niet eens met
de opvatting van de organisaties in de sector van de zeescheepvaart in haar
brief aan de Kamer van 16 oktober jl. dat tuchtrecht in de zeescheepvaart
een aangelegenheid van het Koninkrijk zou zijn, omdat het betrekking heeft
op veiligheidszaken. Veiligheid en tuchtrecht moeten wij vooral blijven scheiden.
Naar het oordeel van de regering strekt modern tuchtrecht niet ter bescherming
van het belang van de veiligheid van de zeescheepvaart, maar ter bescherming
van de kwaliteit van de beroepsuitoefening door zeevarenden. Ik denk dat hetzelfde
geldt voor bijvoorbeeld een ziekenhuis en de beroepskwalificaties van de internist
in dat ziekenhuis. Daarom ligt het naar het oordeel van de regering meer voor
de hand om dit onderwerp te regelen in de Zeevaartbemanningswet, die nationale
regels bevat over de bemanning van de Nederlandse zeeschepen, dan in een Rijkswet
die de veiligheid van zeeschepen regelt.Het gevolg van deze logische keuze is dat de werkingssfeer van het nieuwe
tuchtrecht is beperkt tot zeevarenden aan boord van zeeschepen die in Nederland
zijn geregistreerd. De vraag is derhalve gerechtvaardigd wat de toekomst is
van het tuchtrecht van zeevarenden aan boord van zeeschepen die in de Nederlandse
Antillen en Aruba zijn geregistreerd. Ik begrijp de vragen van de afgevaardigden
dan ook heel goed. Daarover heb ik de Kamer bij brief van 16 januari jl. geïnformeerd.
De regering van de Nederlandse Antillen wil een eigen tuchtregeling en de
regering van Aruba wil het tuchtrecht afschaffen. Aruba heeft twee schepen.
Om daar nu een heel tuchtrecht voor in het leven te roepen en te houden, is
inderdaad wat veel gevraagd en ik kan mij dan ook heel goed voorstellen dat
Aruba dat wil afschaffen. De regering kan zich daarom wel met beide wensen
verenigen. Het is ook de bevoegdheid en verantwoordelijkheid van de landsregeringen
van de Nederlandse Antillen en Aruba. De regering van Aruba hoeft alleen maar
te wachten op de inwerkingtreding van de Rijkswet tot wijziging van de Schepenwet,
waardoor de Raad voor de scheepvaart wordt opgeheven en het daarin geregelde
tuchtrecht vervalt. De regering van de Nederlandse Antillen moet ervoor zorgen
dat er vóór dat tijdstip een landsverordening tot stand komt,
waarmee een tuchtcollege op Antilliaanse bodem in het leven wordt geroepen.
Vanzelfsprekend heeft de Nederlandse regering al de bereidheid uitgesproken
om daartoe ambtelijke bijstand ter beschikking te stellen.De heer Verdaas (PvdA):Voorzitter. Ik deel de analyse van de minister dat het de eigen bevoegdheid
is van de Nederlandse Antillen, maar de vraag is hoe het in de praktijk uiteindelijk
zal uitpakken. Inderdaad heeft het tuchtrecht niet alleen te maken met veiligheid,
maar ook met vakmanschap, illegale visserij, milieulozingen, enz. Natuurlijk
mogen de Nederlandse Antillen het zelf regelen, maar als nu de handhaving
een stuk minder wordt, blijf ik zorgen houden over die verschillende regimes
in Nederland en op de Nederlandse Antillen. Het is immers wel hetzelfde Koninkrijk.Minister Peijs:Volgens mij zijn die zorgen niet nodig, want ook nu gebeurt er pas wat
als de Commissie van onderzoek van de Nederlandse Antillen een tuchtzaak in
gang zet. Die neemt dus altijd het initiatief. In de laatste tien jaar is
dat in twee gevallen gebeurd. Hier gebeurt dus niets zolang de Commissie van
onderzoek op de Nederlandse Antillen niet aangeeft dat er iets
moet gebeuren. Ik denk dat het dus een vooruitgang is als niet alleen het
initiatief maar ook de afhandeling bij de Antillen liggen. Het zou toch ook
vreemd zijn als bijvoorbeeld een Antilliaanse visser naar Nederland moet komen
voor een tuchtzaak, want het is dan niet uitgesloten dat het college en die
visser elkaar niet begrijpen. Het is volgens mij dan ook heel logisch en praktisch
om het op de Nederlandse Antillen af te handelen. Gelet op het aantal zaken
zal Nederland natuurlijk altijd willen helpen. In de Schepenwet zou ook nog
een overgangsbepaling kunnen worden opgenomen of de wet zou ook nog gefaseerd
in werking kunnen treden, zodat er in ieder geval geen gat valt, maar de twijfel
van de heer Verdaas over wat er zou gebeuren nadat de Schepenwet is gewijzigd,
deel ik in ieder geval niet.De heer Verdaas (PvdA):Voorzitter. Ik ben er ook niet voor om bijvoorbeeld die vissers naar Nederland
te halen, maar het argument dat het in de afgelopen tien jaar pas tweemaal
is gebeurd, kan natuurlijk evengoed worden uitgelegd als dat er wellicht niet
scherp genoeg wordt gecontroleerd en gehandhaafd. Mijn vraag is er alleen
op gericht of wij straks hier in Nederland nog zicht hebben op de wijze waarop
het tuchtrecht daar wordt toegepast. Dit staat los van het feit dat de wet
als zodanig ongetwijfeld zal deugen.Minister Peijs:Ik denk dat wij niet al te paternalistisch moeten zijn. De vloot van de
Antillen omvat 350 zeegaande schepen die op de internationale wateren varen
en die aan alle eisen voldoen. Er vaart geen schip weg zonder dat het aan
de veiligheidseisen voldoet. De Port State Control leidt ertoe dat schepen
regelmatig worden geïnspecteerd. Als er dan een ongeval gebeurt, is het
al gebeurd voordat het tuchtrecht in werking kan worden gesteld. Dit gebeurt
natuurlijk alleen als er sprake is van een vermoeden van verkeerd gedrag van
de bemanning. Dit hoeft niet altijd het geval te zijn.Als je uitgaat van schepen die in een up-to-dateconditie verkeren, denk
ik dat uw vraag ietwat paternalistisch is. Alsof betrokkenen op de Antillen
niet op hun eigen zaken zouden kunnen passen. Iets wat zij kennelijk met alle
tuchtrecht kunnen doen, zouden zij dat niet kunnen doen met de zeevaart? Waarom
zouden zij op alle andere gebieden wel hun verantwoordelijkheid kunnen nemen?
Waarom wordt het tuchtrecht op alle andere gebieden aan hen overgelaten en
zouden wij hun het zeetuchtrecht uit handen nemen, omdat wij dat beter zouden
kunnen doen? Gelet op het aantal gevallen en de conditie van de schepen ben
ik van mening dat zij dit best aan kunnen. Wij zijn bereid om hun te helpen
bij het opstarten van het traject.Mevrouw Dezentjé Hamming (VVD):De minister sprak over een overgangsregeling in de Schepenwet. Ik vind
dat een goede gedachte. Komt zij later nog terug op de Schepenwet, de stand
van zaken en de veranderingen die zullen worden aangebracht?Misschien mag ik een kleine correctie aanbrengen: het gaat niet over twee
gevallen in de afgelopen tien jaar, maar volgens mijn informatie over zes
gevallen.Minister Peijs:Volgens ons heeft de Commissie van onderzoek van de Antillen in twee gevallen
gevraagd om tuchtrecht in Nederland voor hun schepen. Ik zal dit laten nagaan
en ik zal u informeren als het er meer zijn geweest.Ik zeg toe dat wij eraan zullen meewerken dat de inwerkingtreding van
de Schepenwet gefaseerd zal plaatsvinden.Ik wil nog even doorgaan op het amendement, omdat het betrekking heeft
op de samenstelling. In verschillende fasen is er intensief overleg geweest
met de organisaties van werkgevers en werknemers in de scheepvaartsector.
De door hen naar voren gebrachte suggesties voor wijziging van het oorspronkelijke
conceptvoorstel zijn alle op één na overgenomen. Op hun verzoek
zijn in vergelijking met het eerste conceptvoorstel de volgende vijf veranderingen
aangebracht. Het aantal leden van het tuchtcollege is verdubbeld. Het aantal
plaatsvervangende voorzitters is verhoogd van één naar twee.
Het aantal plaatsvervangende leden is zelfs verviervoudigd. Er is een mogelijkheid
geopend dat het tuchtcollege eenvoudige zaken ter zitting afdoet met drie
in plaats van vijf leden. Er is enige beperking aangebracht in de mogelijkheid
om ook oud-beroepsgenoten tot lid van het tuchtcollege te benoemen teneinde
te voorkomen dat hun beroepservaring te zeer verouderd zou kunnen zijn alsmede
ter bevordering van de doorstroming.Voorzitter. Mij wordt nu gemeld dat er in de afgelopen acht jaar in twee
zaken is gevraagd om tuchtrecht in Nederland. Nu vraag ik aan mijn ambtenaren
waar die andere vier zijn gebleven, want dat is ongetwijfeld de volgende vraag
van mevrouw Dezentjé.Aan de wens van de organisaties om ook niet-nautisch deskundigen als lid
of als plaatsvervangend lid op te nemen in het nieuwe tuchtcollege is geen
gehoor gegeven, omdat deze wens op gespannen voet staat met de door de Kamer
in de motie-Van Waning/Blaauw uitgesproken wens om het tuchtrecht aan te passen
aan de eisen van de huidige tijd. Tuchtinstanties bestaan in de huidige tijd
uitsluitend uit de combinatie van leden beroepsgenoten en juridisch deskundigen.
Gezamenlijk kunnen zij zich het beste een oordeel vormen over de kwaliteit
van het beroepsmatig handelen door leden van de betrokken beroepsgroep. Teruggrijpend
op mijn ziekenhuisvoorbeeld kan ik de volgende vergelijking maken: je laat
het beroepsmatige gedrag van een internist niet beoordelen door de als manager
aangestelde directeur van een ziekenhuis. De beroepsgenoten kunnen zich dus
het beste een oordeel vormen over de kwaliteit van het beroepsmatig handelen
van leden van de betrokken beroepsgroep, in dit geval is dat het naleven van
de norm van goed zeemanschap door zeevarenden.De wens van de organisaties in de sector van de zeescheepvaart om bij
het vormen van dit oordeel ook andere beroepsgroepen te betrekken, is gebaseerd
op hun ervaringen met de huidige Raad voor de scheepvaart. Deze organisatie
werkte wel op deze manier, omdat zij zich vooral richtte op veiligheid. Natuurlijk
hebben alle genoemde groepen verstand van de veiligheid van schepen. Dat geldt
echter zeker niet voor het beroepsmatig handelen van de kapitein. Ik denk
niet dat het wenselijk is dat de werkgever hierover een oordeel velt.Over dit onderwerp hebben mevrouw Dezentjé Hamming en de heer Buijs
een amendement ingediend (stuk nr. 8), waarin wordt voorgesteld om naast de
vier beroepsgenoten uit de visserij en vier beroepsgenoten
uit de zeevisserij, twee reders, twee waterbouwkundigen, twee registerloodsen
en twee hydrografen in het college op te nemen. Ik vind vooral het opnemen
van hydrografen in dit rijtje opvallend. Zij hebben ongetwijfeld veel verstand
van zeebodems en kunnen uit dien hoofde licht werpen op de oorzaken van een
ongeval, maar het is natuurlijk wel de vraag of zij iets zinnigs kunnen zeggen
over het handelen van een kapitein als kapitein en lid van de bemanning. Deze
hydrografen zouden plaatsvervangende leden van het tuchtcollege worden. Omdat
in de wet staat dat het tuchtcollege kleinere zaken ter plaatse met drie leden
af mag doen, is het zelfs mogelijk dat een kleine zaak wordt afgedaan door
plaatsvervangende leden, zonder dat er nog een beroepsgenoot bij betrokken
wordt. Dit zou kunnen betekenen dat twee hydrografen moeten oordelen over
het gedrag van een kapitein. Ik denk dat dat onwenselijk is.Mevrouw Dezentjé Hamming (VVD):Ik ben het niet met de minister eens. Het belang dat reders hierbij worden
betrokken, is namelijk dat ook de landkantorganisatie bij het college wordt
betrokken. Een dergelijke organisatie is namelijk nauw betrokken bij de beroepsuitoefening.
Verder wil ik naast het voorbeeld van de minister van de twee hydrografen,
het voorbeeld plaatsen van twee registerloodsen. Zij vertegenwoordigen een
heel apart specialisme dat wel degelijk thuishoort in dit college.Minister Peijs:Neem het voorbeeld dat een kapitein opdracht geeft tot het lozen van olie
op zee. Ik denk dat een reder daarover geen oordeel zou moeten mogen vellen,
omdat reders niet zelden zelf de opdracht geven tot tanken/spoelen. De kapitein
functioneert aan boord totaal eigenstandig. Hij is de baas en geeft eigenstandig
zijn bevelen. De opdrachtgever aan de wal moet daarom niet oordelen over het
gedrag van de kapitein. Daar doet het feit niets aan af dat die opdrachtgever
natuurlijk niet de reder zal zijn van die specifieke kapitein. Als een kapitein
de opdracht geeft om op zee de tanks open te zetten, moet hij op zijn gedrag
worden aangesproken.Mevrouw Dezentjé Hamming (VVD):Het belang van deze samenstelling is natuurlijk dat er zoveel mogelijk
expertise bij elkaar wordt gebracht, want anders kan worden volstaan met een
paar kapiteins. De voorgestelde samenstelling wordt door de gehele bedrijfstak
gedragen: door de kapiteinsvereniging en de Federatie van werkgevers in de
zeevaart.Minister Peijs:Ik begrijp heel goed dat de werkgevers daar graag bij willen zitten, maar
dat raad ik dus af. De directeuren van ziekenhuizen, die het management doen,
zitten ook niet in het medisch tuchtcollege; daarin zitten alleen mensen uit
de beroepsgroep. Ik raad het werkelijk af om een dergelijke mix aan te brengen
in het tuchtcollege waarin over goed zeemanschap wordt geoordeeld. Ik ben
van mening dat een landrot zoals de reder niet moet oordelen over hetgeen
op zee, wellicht in een vliegende storm, is gebeurd. De beroepsgroep kan gevallen
objectief bekijken en kan zich ook voorstellen aan welke spanningen de bemanning
heeft blootgestaan, zoals ook bij andere tuchtcolleges het geval is. Ik verzoek
de Kamer om dit punt nauwkeurig te bekijken en de zaken zorgvuldig tegen elkaar
af te wegen.Ik denk dat de indieners van het amendement uit het oog verloren hebben
dat de belangrijkste taak van de Raad voor de scheepvaart bestaat uit het
instellen van een onderzoek naar de oorzaak van scheepvaartongevallen. Op
dat punt is een mix wel noodzakelijk. Omdat beide instituties vroeger in dezelfde
wet zijn geschoven, blijven wij denken dat voor een oordeel over goed zeemanschap
dezelfde mix nodig is. Dat is echter niet het geval; die mix is alleen nodig
bij ongevallenonderzoek. Als daarbij ook wordt getwijfeld aan goed zeemanschap,
dan moet daarvoor een ander tuchtrechtcollege worden ingeschakeld zodat beoordeling
door beroepsgenoten kan plaatsvinden.De voorzitter:Ik zie de heer Buijs aan de interruptiemicrofoon staan, maar hij heeft
niet deelgenomen aan het debat.De heer Buijs (CDA):Ik heb wel het amendement meeondertekend. Misschien vormt dat feit voor
u aanleiding om een vraag aan de minister toe te staan?De voorzitter:U weet mij wederom te overtuigen.De heer Buijs (CDA):Ik kan de redenering van de minister goed volgen, maar er worden vier
categorieën genoemd. Is de minister dezelfde mening toegedaan voor alle
vier de categorieën? Ik vraag met name aandacht voor de twee registerloodsen.Minister Peijs:Dat is het enige punt waarover ik bereid bent om na te denken, hoewel
de registerloods aan boord een totaal andere verantwoordelijkheid heeft dan
de kapitein. De registerloods kan het schip dwars door de muur zetten, van
boord stappen en zeggen: "captain, I did my utmost." De kapitein is in een
dergelijk geval verantwoordelijk, niet de registerloods. Als de Kamer evenwel
perse een van die groepen vertegenwoordigd wil zien, dan gaat mijn voorkeur
uit naar de loodsen, want zij hebben ervaring aan boord van schepen.Wij moeten in de gaten houden dat de taak van de Raad voor de scheepvaart
veel ruimer is dan de taak van het nieuwe tuchtcollege. Voor het instellen
van een ongevalsonderzoek is daarom een bredere samenstelling wenselijk dan
voor uitsluitend een tuchtrechtelijk onderzoek. Voor een tuchtrechtelijk onderzoek,
om te beoordelen of een kapitein of scheepsofficier al dan niet in overeenstemming
met de norm van goed zeemanschap heeft gehandeld, zijn deze niet-nautische
deskundigheden in het algemeen niet nodig. Als het inschakelen van een van
deze deskundigheden in een enkel geval wenselijk is, dan kan dat beter door
een vertegenwoordiger van de betrokken beroepsgroep als deskundige in een
openbare zitting te horen dan als plaatsvervangend lid van het tuchtcollege
in de beslotenheid van de raadskamer. Deskundigheid kan altijd worden ingeroepen
als deze nodig wordt geacht om tot een rechtvaardig oordeel te komen.Het plaatsvervangend lidmaatschap van vertegenwoordigers van werkgevers
in de zeescheepvaart, de reders, doet bovendien ernstig afbreuk aan de door
eenieder gewenste onafhankelijkheid van het nieuwe tuchtcollege. Het arbeidsrecht
biedt werkgevers reeds voldoende mogelijkheden om corrigerend en sanctionerend
op te treden tegen zeevarenden die de voor hun beroep geldende
normen niet in acht nemen. Het is onwenselijk dat werkgevers daarnaast ook
de mogelijkheid krijgen om als lid van het tuchtcollege sanctionerend tegen
zeevarenden op te treden. Mij is dan ook geen enkel wettelijk tuchtrechtstelsel
bekend, waarin vertegenwoordigers van de werkgevers van de aan tuchtrecht
onderworpen beroepsgroep zitting hebben in het tuchtcollege. Door de tekst
van onderdeel II van het amendement wordt het mogelijk gemaakt dat er bij
afwezigheid van de leden van het college drie plaatsvervangers kunnen zitten,
onder wie geen enkele vertegenwoordiger van de beroepsgroep van de zeeman.
Dat lijkt ons een ongewenste zaak.Het wetsvoorstel kan niet in werking treden, voordat de Raad voor de scheepvaart,
die thans is belast met het tuchtrecht in de sector, is opgeheven. Daarvoor
is echter een wijziging van de Schepenwet nodig. Die wet is een rijkswet.
Een voorstel van rijkswet, waarin de Schepenwet wordt gewijzigd in verband
met het tot stand komen van de Onderzoeksraad voor Veiligheid en in verband
met het invoeren van de onderhavige regeling van tuchtrechtspraak voor de
zeescheepvaart, bevindt zich in een vergevorderd stadium van voorbereiding.
Er is een advies van de Raad van State van het Koninkrijk. Naar aanleiding
daarvan is een nader rapport in concept opgesteld. Ik had gehoopt –
en eerlijk gezegd ook verwacht – dat het voorstel van rijkswet al bij
de Kamer zou zijn ingediend op het tijdstip van de mondelinge behandeling
van het onderhavige wetsvoorstel. Daarvan ben ik ook uitgegaan in mijn brief
aan de Kamer van 16 januari jl. Tot mijn spijt is dat echter niet gelukt,
omdat er in de rijksministerraad onverwacht toch nog een klein probleem is
gerezen. Ik streef er uiteraard met alle kracht naar om dat zo spoedig mogelijk
uit de wereld te helpen teneinde het voorstel van rijkswet zo snel mogelijk
aan de Kamer te kunnen toezenden. Doordat de inwerkingtreding van het onderhavige
wetsvoorstel afhankelijk is van het in werking treden van het voorstel van
rijkswet tot wijziging van de Schepenwet, kan ik tot mijn spijt nu nog geen
concrete datum voor de inwerkingtreding van beide regelingen noemen. Ik dank alle partijen die de afgelopen periode intensief hebben samengewerkt
aan hetgeen thans voorligt. Ik noem daarbij in de eerste plaats de organisaties
in de sector van de zeescheepvaart, die bij de voorbereiding van het wetsvoorstel
voortdurend gezamenlijk, als groep van acht, hun standpunten bij mijn departement
en bij de Kamer naar voren hebben gebracht. Voorts noem ik de voorzitter van
de huidige Raad voor de scheepvaart die op een zeer constructieve wijze heeft
meegedacht over de juridische vormgeving van de tuchtrechtspraak van het college
dat een belangrijk deel van de taken van zijn Raad voor de scheepvaart zal
voortzetten. Wij zijn ervan overtuigd dat wij met het wetsvoorstel een goede
stap voorwaarts zetten in het belang van de maritieme sector.De twee zaken in de laatste acht jaar zijn alleen op aandrang van onze
Raad voor de scheepvaart door de Commissie van onderzoek van de Nederlandse
Antillen aan de Raad voor de scheepvaart overgedragen. Was dat niet gebeurd,
dan waren er de laatste acht jaar helemaal geen zaken geweest.De heer Verdaas vraagt hoe de kwaliteit van het tuchtrecht op de Nederlandse
Antillen zal zijn, evenals de kwaliteit van de handhaving ervan. Hij doelt
vooral op illegale zeevisserij. Dat is geen reden voor tuchtrecht. In het
specifieke geval zal een strafrechtelijke procedure moeten worden gestart.
Illegaal vissen is tegen de wet. Daarvoor beland je dus voor de gewone rechter.
Het valt dan ook niet onder het tuchtrecht van de Antillen, zelfs niet onder
dat van Nederland.De vraag is hoe wij kunnen voorkomen dat er een "tuchtrechtloos tijdperk"
ontstaat, analoog aan het stadhouderloos tijdperk. Het is de eigen verantwoordelijkheid
van de Nederlands-Antilliaanse regering om een tuchtrechtloos tijdperk te
voorkomen door de noodzakelijke voorzieningen de daarvoor noodzakelijke regelgeving
zo snel mogelijk tot stand te brengen, zodat die regelgeving in werking kan
treden op het moment dat de Raad voor de scheepvaart wordt opgeheven. Voor
het laatste is een wijziging van de rijks-Schepenwet noodzakelijk, zoals ik
net heb uitgelegd. Het is het uitdrukkelijk streven van de Nederlandse regering
om de wijziging van de rijkswet op zo kort mogelijke termijn tot stand te
brengen. Daarmee wordt de Raad voor de scheepvaart opgeheven en worden diens
onderzoekstaken overgedragen aan de Onderzoeksraad voor Veiligheid, die binnenkort
de Raad voor de transportveiligheid zal vervangen. De tuchtrechtelijke taken
inzake zeevarenden aan boord van zeeschepen die in Nederland zijn geregistreerd,
kunnen dan worden overgedragen aan het tuchtcollege voor de scheepvaart waarover
wij het vandaag hebben. De Nederlandse regering acht het niet wenselijk om
de opheffing van de Raad voor de scheepvaart ook nog eens te koppelen aan
diens uiterst bescheiden tuchtrechtelijke taken ten aanzien van zeevarenden
aan boord van zeeschepen die op de Nederlandse Antillen zijn geregistreerd.
Deze taak is beperkt tot zaken die de Commissie van onderzoek op de Nederlandse
Antillen naar de Raad voor de scheepvaart doorverwijst. De afgelopen acht
jaar is zelfs dat niet gebeurd want toen er toch iets aan de hand was, hebben
wij moeten zeggen: stuur ze hierheen.Ik zag mevrouw Dezentjé knikken toen ik vroeg: zullen wij voor
alle zekerheid voor een fasering in de Schepenwet zorgen zodat er geen gat
ontstaat? Dat kan, want Nederland kan met de Antillen werken aan hun tuchtrecht
zodat wij in ieder geval weten dat er een tuchtrecht is en gehandhaafd wordt.
De Antilliaanse Comissie van onderzoek is vanzelfsprekend verantwoordelijk
voor het aanbrengen van de zaken.De heer Verdaas (PvdA):Heb ik in het eerste deel van uw beantwoording goed gehoord dat er op
koninkrijksniveau collegiaal afspraken worden gemaakt over de wijze waarop
met het recht wordt omgegaan? Dit staat dus los van de ambtelijke ondersteuning
bij het maken van het tuchtrecht en heeft te maken met het amendement, financiering
enz.Minister Peijs:Wij gaan ze helpen. Als zij dat tenminste willen, want je kunt iemand
niet helpen als hij niet geholpen wil worden. Wij zullen aanbieden ambtelijk
te helpen met het vormgeven en opstarten van het tuchtrecht op de Nederlandse
Antillen. Daarbij wordt natuurlijk verteld hoe wij werken en welke criteria
wij hanteren. Als je het op die manier ziet, is mijn antwoord
op uw vraag "ja".Mevrouw Dezentjé Hamming (VVD):Ik ben de minister dankbaar voor de toezegging om een fasering aan te
brengen in de Schepenwet zodat er geen gat ontstaat. Ik zal overwegen het
amendement met betrekking tot de samenstelling enigszins aan te passen.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, in principe aanstaande dinsdag over dit wetsvoorstel te
stemmen. Dit hangt echter mede af van de beslissing van mevrouw Dezentjé
over haar amendement.Daartoe wordt besloten. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20032004-3368-3375.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl