Debat over de actuele situatie in Kosovo
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 4357-4379

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

10-05-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 75, pagina 4357-4379

28-04-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 19637Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 22181Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (woensdag 28 april 1999)Pagina 4357-4357
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de studiefinanciering in verband met het onder de prestatiebeurs brengen van de reisvoorziening (26376)Pagina 4383-4403
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek houdende indexering van het collegegeld (26418)Pagina 4403-4406
Regeling van werkzaamheden (woensdag 28 april 1999)Pagina 4379-4383
Interpellatievragen lid De Wit (SP) aan Minister van VWS over fonds schadeloosstelling ex-dwangarbeiders uit de Tweede WereldoorlogPagina 4424-4424
Debat over de actuele situatie in KosovoPagina 4357-4379
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 28 april 1999)Pagina 4423-4423
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Werkloosheidswet, houdende invoeging van een experimenteerhoofdstuk teneinde een mogelijkheid te bieden om de effectiviteit en de doelmatigheid van onderdelen van het reïntegratie- en activeringsbeleid in de praktijk vast te stellen (Wet experimenten WW) (26394)Pagina 4406-4414
Interpellatie-De Wit, gericht tot de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over ex-dwangarbeiders uit de Tweede WereldoorlogPagina 4414-4422

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 112 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is een debat over de actuele situatie in Kosovo.De heer Valk (PvdA):Voorzitter! Vandaag gaat de zesde week in van de bombardementen, een triest
resultaat. Toch mag dit geen enkele aanleiding zijn om te twijfelen aan de
juistheid van de missie. De NAVO is gehouden, door te gaan met de acties totdat
Belgrado bereid is toe te geven. Stopzetting van de acties, zonder dat de
NAVO-eisen zijn ingewilligd, zou een ramp betekenen voor de regio, waarvan
de gevolgen niet zijn te overzien. Het zou een definitief buigen betekenen
voor dictatuur en terreur.Dit betekent tevens dat de NAVO er niet aan ontkomt haar luchtaanvallen
te intensiveren en vooral ook de effectiviteit daarvan te vergroten. Dat kan
door aanvallen vanaf een lagere hoogte uit te voeren, waardoor ook de kans
op fouten kan worden verkleind. Het konvooi vluchtelingen dat vorige week
werd geraakt, is een voorbeeld van zo'n fout, maar ook vanmorgen werden wij
opgeschrikt door het bericht dat bij luchtaanvallen opnieuw burgers zijn geraakt.
Ik ben mij ervan bewust dat lager vliegen leidt tot grote risico's voor de
betrokken vliegers. Dat is een afweging die moet worden gemaakt. Deze risico's
worden overigens ook genomen als gevechtshelikopters worden ingezet, die ook
laag boven de grond moeten vliegen. Is bekend wanneer dit wapen zal worden
ingezet?Er wordt momenteel veel gespeculeerd over de inzet van soldaten op de
grond. Voor mijn fractie is dat op dit moment niet aan de orde. Zeker pleidooien
om vanuit Hongarije op te stoten naar Belgrado lijken ons een hoog Don Quichotkarakter
te hebben. Er zijn natuurlijk ook andere scenario's denkbaar, maar, nogmaals,
ik houd mijn twijfels, waarbij ik overigens de inzet in de toekomst van het
grondwapen ook niet volledig wil uitsluiten. In hoeverre maakt de inzet van
grondtroepen op dit moment deel uit van internationaal overleg?De aanvallen van de NAVO op de Servische televisie zijn fel bekritiseerd.
De Servische televisie zou ook niet mijn eerste doel zijn, maar wij moeten
wel constateren dat de Servische televisie niets met journalistiek
te maken heeft. Het is een puur machtsinstrument en een van de pijlers waarop
de huidige dictatuur berust. Bovendien heeft de Servische televisie mede het
klimaat gecreëerd waarin zuiveringen konden plaatsvinden. Ik denk dat
de minister van Buitenlandse Zaken in ieder geval nadere informatie zou moeten
kunnen geven over de politieke overwegingen die hebben geleid tot het besluit
om deze instelling aan te vallen.Mevrouw Vos (GroenLinks):Kan de heer Valk een scherper antwoord geven op de vraag of een televisiestation
een acceptabel doel is? Vindt hij niet dat dit ver af staat van een militair
doel? Is hij het niet met mij eens dat deze zelfde bewindslieden enige weken
geleden hebben gezegd dat dit type doelen nooit aangevallen zou worden?De heer Valk (PvdA):De grens tussen militaire doelen en burgerdoelen is een beetje een definitiekwestie.
Ik herhaal dat het niet mijn eerste optie is, maar ik wil in ieder geval het
beeld corrigeren dat de vrije journalistiek is aangevallen. De Servische televisie
heeft niets met journalistiek te maken, maar alles met de propaganda die de
laatste jaren over dit deel van Europa is uitgestort. Nogmaals, ik zou niet
voor deze optie hebben gekozen.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter! Het lijkt mij toch goed dat uiteindelijk de politiek bepaalt
welke doelen geraakt moeten worden en dat niet militairen zeggen: dat is een
militair doel, dus dat pakken we er nog maar bij. In die zin vind ik het van
belang dat de heer Valk helderder dan nu gebeurt, aangeeft of een televisiestation
al dan niet tot een militair doel behoort. Vindt hij niet dat er ernstig aan
getwijfeld moet worden dat daarvan sprake is?De heer Valk (PvdA):Ik heb hier twijfels bij. Dat heb ik eerder geformuleerd, maar ik heb
ook nuanceringen aangegeven. Ik heb moeite met het beeld dat is uitgedragen
en waarmee men het doet voorkomen dat het hier om vrije journalistiek zou
gaan. Daarvan is absoluut geen sprake. Alvorens ik evenwel een meer definitief
oordeel kan geven, wil ik van de minister van Buitenlandse Zaken horen wat
precies de overwegingen zijn geweest. Dus ik wacht het antwoord van de minister
in eerste instantie af.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! De heer Valk zegt dat geen sprake is van vrije media, maar
van beïnvloeding. Dat is zeker waar. De media daar doen natuurlijk echt
aan propaganda. Uit de woorden van de heer Valk maak ik op dat dat voor hem
een reden zou kunnen zijn om toch televisiestations te bombarderen. Hij zegt
erbij: ik zou daar niet het eerst aan denken. Mijn vraag is dan: is het wel
het laatste? Er zijn namelijk veel meer instellingen in Servië en Joegoslavië
die aan beïnvloeding en propaganda doen. Je zou uiteindelijk de andere
instellingen die aan propaganda doen ook kunnen bombarderen. Ik denk aan kerken
en scholen. Die doen allemaal aan beïnvloeding en aan propaganda.De heer Valk (PvdA):Voorzitter! Ik zal de aller-, allerlaatste zijn die een pleidooi wil houden
voor het bombarderen van Joegoslavische kerken of scholen. De vergelijking
van de heer Van Bommel is niet terecht. Ik constateer dat de Servische media
net als het leger heel nadrukkelijk tot de machtspilaren, de machtspijlers
van dit bewind behoren. Nadrukkelijk heeft men geprobeerd de vrije media te
beteugelen, de mond te snoeren en te terroriseren. Dat mag ook geconstateerd
worden.De heer Van Bommel (SP):Dat heb ik met u geconstateerd. Dan blijven over de media in het algemeen.
Straks zijn de kranten en de radiostations aan de beurt. Die doen ook aan
beïnvloeding. Vormen zij volgens u ook een legitiem doel?De heer Valk (PvdA):Dat heeft u mij niet horen zeggen. U heeft kunnen horen dat ook ik mijn
twijfels heb bij de keuze van deze doelen. Mijn doel is in de eerste plaats
het uitschakelen van de militaire infrastructuur van Joegoslavië.Voorzitter! Ik vind het van het allergrootste belang dat de NAVO er alles
aan doet dat de Joegoslavische bevolking op adequate wijze wordt geïnformeerd
over de rol van de NAVO. Wat mij betreft kan zij op dat punt meer doen.Voorzitter! Alles moet worden aangegrepen om de oorlog te kunnen beëindigen.
Diplomatie moet zoveel als mogelijk een kans worden gegeven. Mijn vraag aan
de minister is dan ook wat Rusland momenteel vindt van de eisen die de NAVO
heeft geformuleerd. Op welke wijze vindt bijvoorbeeld terugkoppeling plaats
van de ontmoetingen die de Amerikaanse gezant Talbott had in Moskou? Interessant
vind ik de opmerkingen van vice-premier Draskovic over de stationering van
een internationale troepenmacht. Ik weet ook wel dat hij slechts een van de
vijf vice-premiers van Joegoslavië is en dat hij ook nog de reputatie
heeft op te houden van iemand die regelmatig van standpunt verandert. Hij
is ook door Bonn, door de vice-minister van buitenlandse zaken, vanmorgen
betiteld als een warhoofd. Allemaal waar, maar toch wijzen de opmerkingen
van Draskovic erop dat de onrust in Joegoslavische politieke kringen begint
te groeien en dat er wellicht bereidheid is voor het vinden van een uitweg.Voorzitter! Met genoegen heb ik kunnen constateren dat er nu een olieboycot
wordt afgekondigd. Hoe effectief is zo'n instrument als de NAVO niet bij machte
is die boycot af te dwingen? Dat werd althans gemeld. De NAVO zou alleen schepen
mogen visiteren. Tegenhouden zou volgens de berichtgeving niet mogen. Op dit
punt krijg ik graag wat meer informatie.Voorzitter! Dan heb ik nog enkele afrondende opmerkingen. Allereerst betreffen
die de hulp. Vorige week zegde de minister toe na te zullen gaan in hoeverre
de hulp van Rusland kan worden ingeroepen om voedseldroppings door de VN te
verzorgen, juist omdat mag worden verwacht dat Joegoslavië haar militaire
acties niet tegen Rusland zal richten. Kan de minister hierover nadere informatie
geven?Gisteren zei de UNHCR in Macedonië dat zij niet meer in staat is
de instroom van vluchtelingen op te vangen. Het lijkt mij dat vooral NAVO-troepen
in dat land ingezet moeten worden om de UNHCR bij te staan. In hoeverre wordt
op dit moment in extra inspanningen van NAVO-zijde op dit gebied voorzien?Voorzitter! Tot mijn genoegen las ik in de conclusies van de Algemene
Raad, dat de Europese Unie nu wel bereid is Montenegro economisch en financieel
te steunen teneinde deze jonge democratie in staat te stellen de
lasten van de oorlog, zoals de vluchtelingenopvang, te kunnen dragen. Wat
zal dat concreet betekenen?Ook op de top van Washington zijn mooie woorden gesproken over de wederopbouw
van de Balkan, alsmede de integratie ervan in wat zo prachtig het Europese
huis heet. Ik had gehoopt dat die gelegenheid ook zou zijn aangegrepen om
als eerste Roemenië het NAVO-lidmaatschap aan te bieden. Ook andere Balkanlanden
moet in de toekomst een reëel toetredingsperspectief worden geboden.
Alleen integratie met het Westen kan de regio stabiliseren. Wij weten allemaal
dat het omgekeerde de ambitie is van de huidige machthebbers in Joegoslavië.Voorzitter! Wij wensen de Nederlandse en andere militairen die op dit
moment in de regio voor zo'n zware taak staan, heel veel sterkte toe bij het
werk dat zij verrichten.De heer Van Bommel (SP):Mijnheer de voorzitter! De situatie op de Balkan verslechtert steeds verder.
Meer dan een maand bombarderen heeft de doelstellingen van de NAVO niet dichterbij
gebracht. Het tegendeel lijkt waarschijnlijker. Dat roept de vraag op hoelang
de NAVO daar nog mee kan doorgaan. Wat aanvankelijk een korte militaire actie
moest zijn, lijkt nog heel lang te kunnen gaan duren. Heeft de regering hier
enig zicht op? Wordt het een kwestie van dagen, weken of zelfs maanden doorgaan
met bombarderen?Bij de bombardementen is sprake van een verschuiving van militaire doelen
naar burgerdoelen. Aanvankelijk werden raketten afgevuurd op militaire vliegvelden
en luchtafweer. In toenemende mate wordt nu gekozen voor andere doelen, zoals
ministeries, partijkantoren, elektriciteitscentrales, televisiestations. Het
zijn allemaal doelen die in de opvatting van de NAVO het Joegoslavische militaire
apparaat zouden ondersteunen. In die redenering kun je uiteindelijk vrijwel
alles in Joegoslavië bombarderen. Ook de medische zorg en uiteindelijk
ook de drinkwatervoorziening ondersteunen het militaire apparaat. Is er een
eind aan die verschuiving van militaire naar burgerdoelen? Als het hele land
wordt platgebombardeerd, is het toch niet vol te houden dat er geen oorlog
wordt gevoerd die de hele Joegoslavische bevolking treft?De aanvallen op televisiestations hebben een gevaarlijke bijwerking. Behalve
dat onschuldige omroepmedewerkers en journalisten omkomen, krijgt de bevolking
geen enkele informatie meer. Dat kan tot grote paniek leiden en maakt buitenlandse
journalisten in Joegoslavië tot mogelijk doelwit van Joegoslavische agressie.
Ik twijfel er niet aan dat de Joegoslavische televisie propaganda tegen de
NAVO maakt, maar als dat voldoende reden is om tot bombarderen over te gaan,
dan moeten wij vrezen dat straks ook andere media zoals kranten en radiostations
gebombardeerd worden. Ook daar vindt namelijk beïnvloeding plaats. Waar
ligt voor de Nederlandse regering de grens? Stemt de regering in met acties
tegen andere media, zoals krantenredacties en radiostations?De NAVO heeft besloten tot een verbod op de verkoop en het transport van
olie en bereidt een zeeblokkade voor. Over de wettelijke basis daarvoor bestaat
verschil van mening. President Chirac meent dat het aanhouden van schepen
op volle zee een oorlogsdaad is. Rusland heeft aangekondigd zich niets van
een blokkade te zullen aantrekken. Wat is het oordeel van de Nederlandse regering
over dit meningsverschil? Is er naar haar oordeel een VN-resolutie voor deze
blokkade nodig en dreigt door dit NAVO-besluit niet een confrontatie met Rusland
op zee?In de brief van de regering wordt met geen woord gesproken over de inzet
van grondtroepen. Toch blijven vooral buitenlandse media melding maken van
Britse plannen om eind juli een troepenmacht in de regio te hebben voor een
invasie in Kosovo. Dat sluit aan bij de opmerkingen van generaal Naumann,
voorzitter van het militair comité van de NAVO in The Washington Post
van gisteren. Hij zegt dat in de hele militaire geschiedenis geen enkel voorbeeld
te vinden is van een operatie die alleen met luchtbombardementen succesvol
is geweest. Al die signalen wijzen erop dat dit conflict langzaam in een grondoorlog
overgaat. Blijft de Nederlandse regering bij haar standpunt dat een grondoorlog
niet aan de orde is, omdat de totale Balkan daardoor in brand zal komen te
staan? Blijft zij bij haar oordeel dat daarvoor bovendien een nieuwe VN-resolutie
nodig is?In de media lezen wij berichten als zouden er NAVO-militairen in Kosovo
aanwezig zijn om doelen aan te wijzen voor de luchtaanvallen. Wat is er waar
van die berichten? Zijn daar ook Nederlandse militairen bij? Ik vraag het
maar voor de zekerheid, omdat onze fractie niet altijd op hetzelfde moment
als sommige andere fracties over alle details van de Nederlandse inzet wordt
geïnformeerd.Een ondergeschikt punt vormen de kosten van de oorlog. Internationaal
gaat het inmiddels om vele miljarden. Is er enig zicht op de kosten van de
Nederlandse bijdrage? Zonder daar zicht op te hebben, zien sommigen er aanleiding
in om bij voorbaat de bezuinigingen op Defensie ter discussie te stellen.
Wat is het standpunt van de Nederlandse regering? Kunnen wij meer informatie
krijgen over de kosten van de Nederlandse bijdrage?Concluderend: deze oorlog lijkt steeds hopelozer te worden. De vluchtelingen
zijn in de regio niet goed meer op te vangen en de NAVO heeft zich verantwoordelijk
moeten maken voor de veiligheid van vrijwel alle landen in de regio. Het grensoverschrijdend
geweld, waar zowel het UCK als Servische troepen verantwoordelijk voor zijn,
neemt toe. Nog even en de oorlog slaat over naar Albanië, zo lijkt het.
Als deze oorlog de geloofwaardigheid van de NAVO moet redden, kunnen wij nu
wel stoppen. Geen enkele andere organisatie is immers in staat om zoveel raketten
en bommen in zo'n korte tijd in te zetten. Maar de politieke doelen zijn verder
weg dan ooit. Het wordt nu openlijk betwijfeld of Kosovo in de toekomst nog
wel onderdeel van Joegoslavië kan uitmaken. Wat is het standpunt van
de Nederlandse regering op dit punt?Om te voorkomen dat politieke oplossingen steeds verder uit beeld raken,
zou de regering zich ervoor moeten inzetten om een einde te maken aan de bombardementen.
Dan ontstaat een nieuwe situatie voor een diplomatiek en politiek offensief.
Deëscalatie in plaats van escalatie! De uiteindelijke oplossing voor
Kosovo moet aan de onderhandelingstafel tot stand komen, maar daarvoor moeten
de strijdende partijen wel eerst weer met elkaar in gesprek
komen.De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Het is goed om plenair te spreken over de situatie in Kosovo.
De fractie van D66 ziet dat ook als een uitdrukking door deze Kamer van nog
steeds de buitengewone ernst van het probleem. Mijn fractie heeft in de reeks
vorige debatten, plenair, op het niveau van woordvoerders en met de fractievoorzitters,
steeds de vraag proberen te beantwoorden: dient het middel van de luchtcampagne,
inmiddels ruim een maand gaande, nog steeds het politieke doel? Die vraag
klemt temeer nu het politieke doel na ruim een maand nog steeds niet is bereikt
met de hoge prijs die de internationale gemeenschap, het volk van Kosovo voorop,
daarvoor betaalt. De beelden staan voor altijd in het geheugen van de 20ste
eeuw gegrift. Het regime-Milosevic is en blijft daarvoor verantwoordelijk.
De operatie Hoefijzer is versneld uitgevoerd, maar die operatie was wel gepland.Het is, gezien die hoge prijs en gezien het vooralsnog ontbreken van een
politiek akkoord, gerechtvaardigd om te twijfelen of wij op de goede weg zijn.
Elke dag moet je jezelf die vraag stellen en moet die twijfel worden getoetst.
Het is ook goed dat de NAVO-top zich vanuit die vraagstelling, vanuit die
twijfel, heeft beziggehouden met Kosovo. Zo heb ik de resultaten en het klimaat
van die NAVO-top verstaan. Mijn fractie steunt nog steeds dat wij doorgaan
met de luchtcampagne, ondanks de zorgen en de twijfel en ondanks de verkeerde
taxatie dat Milosevic wel snel door de bocht zou gaan. Wij moeten dan wel
de kans op een politieke oplossing maximaal benutten. Die kans leek met name
de laatste twee weken aanzienlijk, maar toch ontglipte de politieke oplossing
ons steeds. Milosevic deed twee onbetekenende gestes: een bestand met Pasen
en het "akkoord" van vorige week donderdag over de waarnemersmacht tussen
Tsjerno- myrdin en Milosevic. Graag zou ik van de minister van Buitenlandse
Zaken een appreciatie hebben van die "concessies" van Milosevic en van de
opmerkingen die over de troepenmacht zijn gemaakt door vice-premier Draskovic
in een interview van zondag.De politieke oplossing moet naderbij worden gebracht, want er is geen
alternatief. Wat zijn nu precies de inspanningen die gaande zijn in de Veiligheidsraad?
Die Veiligheidsraad is nu toch aan zet, zo zou je zeggen. Nederland speelt
daarin een rol als niet-permanent lid. De brief van het kabinet daarover is
wel erg kort. Ik krijg graag een toelichting van de minister van Buitenlandse
Zaken. Wordt nu een resolutie voorbereid in de Veiligheidsraad? Hoe zijn de
posities?Moskou is dezer dagen het zenuwcentrum van de internationale diplomatie,
van politieke activiteiten. Dat is terecht, want Moskou had en heeft de sleutel
voor een politieke oplossing. Op welke punten verschilt Moskou nu exact van
mening met het vijfpuntenplan van de NAVO en Kofi Annan? Bij de top heeft
de NAVO immers terecht aangegeven flexibel te willen zijn inzake het formaat
van en de deelname aan een internationale vredesmacht. Het spreekt voor iedereen
vanzelf dat de VN, de Europese Unie en de OVSE daarin een rol hebben te spelen,
maar de geïntegreerde militaire structuur van de NAVO zou ook in Russische
ogen in de NAVO-plusformule een belangrijke "asset" moeten zijn.Het is goed dat de NAVO heeft aangegeven bereid te zijn de luchtaanvallen
op te schorten als Belgrado de vijf punten accepteert en een aantoonbaar begin
heeft gemaakt met de terugtrekking van troepen. Wij vragen dan wel, terecht,
het maximum aan Milosevic. Ik vraag de ministers van Buitenlandse Zaken en
van Defensie of in Washington nog is overwogen een korte bombardementspauze
in te lassen, bijvoorbeeld om Milosevic de kans te geven binnen 24 uur te
reageren op het vijfpuntenplan, hulpverleners toe te laten tot Kosovo en zich
uit te spreken over voedseldroppings? Voor dat laatste is de Russische medewerking
vereist.Voorzitter! Over grondtroepen zwijgt het kabinet in alle toonaarden. Mijn
fractie was en is geen voorstander van een grootschalige offensieve operatie,
maar ziet wel een functie in het opbouwen van troepen rondom Kosovo. Wij vragen
ons af of het geheel negeren van dit onderwerp in de brief van het kabinet
wel volstrekt de realiteit van de discussie weerspiegelt; er zijn scenario's,
er zijn plannen en er zijn door anderen uitspraken over dit onderwerp gedaan.
Je kunt je voorstellen dat kleinschalige inzet van grondtroepen de effectiviteit
van de luchtaanvallen verbetert. Wat is de stand van zaken? Het lijkt mij
niet dat de regering kan volstaan met het geheel negeren van dit punt.Beter laat dan nooit heeft de Europese Unie thans een olieboycot ingesteld.
Nederland moet worden geprezen voor de inzet op dit onderwerp en dat geldt
ook voor het instellen van sancties in het algemeen. Is er nu een blokkade
of gaat het alleen om een search and visit-operatie? Wat is de Nederlandse
militaire bijdrage aan zo'n operatie?De keuze van de doelen van de bombardementen roept vragen op. Een militaire
propagandamachine kan worden aangevallen. Het wordt echter moeilijker om een
tv-station met civiele medewerkers – en dus met civiele doden en gewonden –
tot een legitiem doel te verklaren. Welke redenering heeft de NAVO op dat
punt gevolgd? Worden civiele of quasi-civiele doelen nu ook aangevallen? In
welke fase bevinden wij ons? Nog steeds in 2b of zijn wij stilletjes overgegaan
naar fase 3?Voorzitter! Ik heb de minister van Buitenlandse Zaken al een compliment
gegeven voor zijn inzet op het terrein van de sancties. Er is nu eindelijk –
maar beter laat dan nooit – een behoorlijk pakket maatregelen overeengekomen.
Sancties die het prestige van Milosevic aantasten zijn van belang. Ik denk
hierbij aan het verstrekken van visa, ook voor zijn familie, en aan de sport.
Is het mogelijk om een maatregel te nemen ten aanzien van de zetel van Joegoslavië
in de VN?Het beleid van de NAVO moet gericht zijn op het sparen en helpen van Montenegro.
Is dat ook concreet het geval? Wij kunnen niet het bewind van Montenegro verder
in de handen van Milosevic drijven. Ik maak de Europese Unie en Nederland
complimenten voor de massieve hulp aan Macedonië en Albanië, maar
wij staan nog maar aan het begin van een lange weg. Er is meer hulp nodig,
zoals een Balkan-Marshallplan.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! De heer Hoekema prees Nederland voor de massieve hulp aan
Albanië. Waaruit blijkt die hulp?De heer Hoekema (D66):Ik sprak over de massieve hulp van de EU. Het gaat om vele honderden miljoenen
en de hulpactiviteiten zijn nog maar net begonnen. Nederland moet niet alleen
op Macedonië inzetten, maar ook in de bilaterale sfeer op Albanië.
Ik heb al gezegd dat wij aan begin van een lange weg staan.De heer Verhagen (CDA):Steunt u het plan van de CDA-fractie van vorige week? In onze ogen moet
Albanië op het lijstje van mevrouw Herfkens geplaatst worden.De heer Hoekema (D66):Ik verwachtte die vraag van de heer Verhagen al. Mijn fractie vindt de
landenkeuze in het bilaterale OS-beleid een andere zaak dan de huidige hulpverlening
aan Albanië en Macedonië. Er is terecht voor Macedonië gekozen
en Albanië moet hulp krijgen. Die twee zaken moeten en kunnen uit elkaar
kunnen worden gehouden.De heer Verhagen (CDA):Nederland dient een bijdrage te leveren aan de stabiliteit van de regio.
Hoe kan dat als Albanië wordt uitgezonderd van de bilaterale ontwikkelingsrelaties?De heer Hoekema (D66):Er zijn zeer veel methoden om een land bilateraal te ondersteunen zonder
dat het op de beroemde lijst van 19 landen van mevrouw Herfkens wordt geplaatst.
Nederland moet dat doen en zal dat ook doen.De heer Verhagen (CDA):Ik constateer dat de uitspraken van D66 over de wenselijkheid van een
bilaterale relatie aanmerkelijk zijn afgezwakt. Wij komen daar in ander verband
wel op terug.De heer Hoekema (D66):Mijnheer Verhagen, uw conclusie is niet juist. Ik heb alleen niet gezegd
dat Albanië vanwege de crisis in Kosovo stante pede moet worden toegevoegd
aan de lijst van 19 landen waarmee Nederland een structurele ontwikkelingsrelatie
heeft.Voorzitter! In sneltreinvaart nog drie punten.1. De VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR moet de vluchtelingenopvang beter
coördineren. Terecht maakt het kabinet daar aan het slot van de brief
een hard punt van.2. De selectieprocedures zijn niet goed genoeg. Wat doen wij daaraan?
Hoe kan de samenwerking tussen de NAVO en de VN verbeterd worden op het punt
van de opvang van de vluchtelingen?3. Het kabinet moet zich sterk maken voor een goede Europese regeling
voor de tijdelijke bescherming van de Kosovaren. Dat is van groot belang.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter! Na vijf weken van luchtaanvallen is de situatie van de Kosovaren
onverminderd slecht, om niet te zeggen zeer dramatisch. De vluchtelingenstromen
nemen toe, de mensen in Kosovo zijn er uitermate slecht aan toe en er heerst
natuurlijke grote onzekerheid en grote angst om het lot van velen daar, zeker
van vele mannen van wie men absoluut niet weet of zij nog in leven zijn, of
zij zich in de bergen hebben verscholen of dat zij zich aangesloten hebben
bij het UCK. Voor mijn fractie blijft het belangrijkste punt dat voor deze
mensen een veilige toekomst gecreëerd wordt en dat er levens gered worden
in Kosovo.De houding van de NAVO is mijns inziens dubbel. Aan de ene kant zet de
NAVO zich in op onderhandelingen, maar aan de andere kant valt een verdergaande
verharding en intensivering van de oorlog te constateren. Ik stel met grote
zorg vast dat er sluipenderwijs steeds vaker civiele doelen geraakt worden,
onder andere een tv-station. De discussie over de grondtroepen blijft voortdurend
boven de markt hangen, wordt niet beslecht. Binnen de NAVO is er een stroming
die aanstuurt op een verdergaande escalatie. En als ik dan president Clinton
tijdens de NAVO-top hoor zeggen "wij zullen deze oorlog winnen", dan vraag
ik mij af of het hier om een prestigeslag van de NAVO gaat. Dat mag toch niet
het geval zijn. Het gaat erom dat uiteindelijk voor de Kosovaren een vreedzame
toekomst gecreëerd wordt. Wat dat betreft is mijn fractie voor een wat
bescheidener opstelling van de NAVO, in die zin dat de operaties dienen als
ondersteuning van het op gang brengen van de onderhandelingen en dat zij gericht
zijn op het uitschakelen van militaire capaciteit. Die opstelling steunt mijn
fractie. Ik heb echter grote moeite met een opstelling die tot verdergaande
escalatie leidt.De heer Van Bommel (SP):Mevrouw Vos maakt terecht bezwaar tegen aanvallen op burgerdoelen. Zij
is voor een bescheidener opstelling van de NAVO en voor het uitschakelen van
militaire doelen. Betekent dit dat haar fractie een deel van de luchtaanvallen
niet steunt? Al eerder heeft zij bezwaar gemaakt – wat mij betreft terecht –
tegen aanvallen op een elektriciteitscentrale, op partijkantoren en andere
burgerdoelen. Nu noemt zij een televisiestation. Moet ik hieruit opmaken dat
haar fractie slechts een deel van de campagne steunt? Als dat het geval is,
lijkt mij dat haar fractie de campagne helemaal niet zou moeten steunen.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik zal eerst duidelijk maken wat de stellingname van GroenLinks is. Een
aantal van de doelen die nu geraakt zijn, hebben niet onze steun. Wij vinden
dat een slechte zaak. Een televisiestation is een civiel doel. Met het bombarderen
van een dergelijk doel wordt een grens overschreden die niet overschreden
zou moeten worden. Wij denken ook dat dit nog meer weerstand bij de bevolking
in Servië zal oproepen tegen de NAVO-acties. Op dat punt zijn wij kritisch.
Dat type doelen moet niet geraakt worden. Wij verbinden daaraan echter niet
de consequentie dat wij de gehele actie niet meer steunen, maar het moet volstrekt
helder zijn dat wij de operaties uiterst kritisch volgen en dat er voor ons
op een bepaald moment een grens in zicht komt die niet overschreden mag worden.
Vooralsnog steunen wij de actie en wachten wij totdat er van de kant van Milosevic
iets verandert.De heer Van Bommel (SP):Allemaal tot uw dienst, maar wanneer u onderscheid maakt in doelen –
en dat doet u volkomen terecht – dan moet er toch een grens zijn. U
zegt zelf dat er sprake is van escalatie en van een verschuiving naar burgerdoelen.
Is er wat u betreft dan geen grens?Mevrouw Vos (GroenLinks):Natuurlijk is er wat ons betreft een grens. Dat heb ik zojuist aangegeven.
Ik vind echter niet dat wij nu zomaar een scherpe grens kunnen trekken. Er kan een moment in zicht komen dat wij die grens wel trekken.
Dat zal gebeuren als blijkt dat steeds meer civiele doelen aangevallen worden.
Als wij moeten vaststellen dat er een duidelijke verschuiving gaande is van
militaire doelen naar civiele doelen, dan kan dat moment zich aandienen. Wij
houden dat elke dag in de gaten. Wanneer die grens voor ons op een gegeven
moment overschreden wordt, dan zullen wij dat luid en duidelijk, ook in deze
Kamer, aangeven.De heer Van Bommel (SP):Dan toch heel concreet het volgende. Wij hebben het hier over de media.
Wat vindt u als er radiostations en krantenredacties worden aangevallen? Dat
ligt allemaal in het verschiet natuurlijk.Mevrouw Vos (GroenLinks):Bombardementen op dat type doelen steunen wij niet. Het gaat ons om het
raken van de militaire capaciteit van Milosevic. Wat ons betreft zou de actie
veel meer gericht moeten worden op activiteiten in Kosovo zelf. Wij hebben
zeer grote problemen met dit type verschuiving. Wij willen de bombardementen
op dit type doelen in feite niet steunen, al trekken wij op dit moment onze
steun voor de actie om die reden niet in.Voorzitter! Ik wil graag enige helderheid van de regering hebben. Het
gaat uiteindelijk toch nog steeds om het bereiken van een politieke en diplomatieke
oplossing? De NAVO is nu toch niet op weg om Milosevic "weg te bombarderen"?
GroenLinks zou dat type inzet in ieder geval niet willen steunen. Het gaat
uiteindelijk om een politieke oplossing met een Kosovo dat verregaande autonomie
heeft binnen de federale Servische republiek.De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Is mevrouw Vos in staat of bereid nog iets verder door te
gaan op de uitspraken die zij in dit debat deed en die ook zaterdag door GroenLinks
zijn gedaan na de partijraad? Waar ligt voor GroenLinks het punt waarop de
steun aan de luchtacties eventueel moet worden opgezegd? Is dat bij een keuze
voor te veel civiele doelen? Is daar een bepaalde drempel die GroenLinks niet
wil overgaan? Kan zij dat iets verder adstrueren?Mevrouw Vos (GroenLinks):Twee punten zijn voor ons cruciaal. Allereerst zijn dat de civiele doelen.
Ik heb nu de radiostations en de televisiestations genoemd. Die doelen zijn
voor ons niet acceptabel. Er zijn overigens meer doelen niet acceptabel. Wij
vragen ons ook af of het echt nodig is om alle bruggen in het noorden bij
Novisad weg te bombarderen. Inmiddels zijn er chemische fabrieken gesneuveld.
Al deze doelen horen volgens ons niet tot de militair-strategische doelen.
Bij ons kan op een gegeven moment een grens bereikt worden. Als dit zich doorzet
en een zeer groot aantal van dit soort doelen getroffen kan gaan worden, trekken
wij een grens. Ik kan op dit moment niet precies zeggen waar die grens ligt.
Wij maken dagelijks een afweging. Als het moment daar is, zullen wij daar
helder over zijn.Het tweede belangrijke punt is dat wij vinden dat er uiteindelijk diplomatiek
een oplossing moet komen. Wanneer wij de indruk hebben dat men liever doorgaat
op de militaire weg en de diplomatieke weg frustreert, kan dat ook een breekpunt
zijn bij de steun van de GroenLinks-fractie aan deze acties. Ik zei al dat
wij alles willen inzetten op de diplomatieke oplossing. Daar lijken meer dan
ooit ook kansen te liggen.De heer Verhagen (CDA):Dat laatste ben ik met u eens. Ik wil even terug naar die civiele doelen.
U zegt dat dat soort acties in wezen niet acceptabel is voor de fractie van
GroenLinks. U heeft het over de bruggen, de radio- en televisiestations. Maar
deze zijn feitelijk al gebombardeerd. Ondanks het feit dat u bezwaren formuleert,
is het moment voor GroenLinks nu niet daar om de steun in te trekken.Mevrouw Vos (GroenLinks):Het is altijd een kwestie van een balans maken. Wij hebben grote bezwaren
tegen bombardementen op deze doelen. Aan de andere kant vinden wij dat de
acties niet stopgezet mogen worden voordat er een betekenisvol gebaar van
Milosevic is gekomen. Zolang dat moment er niet is, zijn wij niet bereid om
onze steun in te trekken. Ik heb echter al gezegd dat er een moment kan komen
dat wij vinden dat er te weinig gericht wordt op de militaire capaciteit en
te veel op de civiele doelen. Ook al is er dan geen gebaar van Milosevic,
dan nog kan er voor GroenLinks een grens in zicht komen. Die balans maken
wij iedere dag opnieuw op. Op een gegeven moment komen we wellicht aan de
andere kant van de streep terecht. Op dit moment is dat nog niet het geval.Voorzitter! Ik wil nog even doorgaan op het punt van de diplomatieke oplossing.
Dat is een ander belangrijk toetspunt voor mijn fractie. Er lijken nu meer
dan ooit kansen te liggen. Er worden allerlei initiatieven genomen. Is dit
niet het moment dat de NAVO echt een gebaar moet maken? Als er serieus onderhandeld
wordt, als vanuit Milosevic ook duidelijk is dat hij dat wil en er een plan
op tafel komt, moet dan niet nu de 24 uur pauze als gebaar van de NAVO ingezet
worden? Ik wil de Nederlandse regering uitdrukkelijk vragen om daar haar steun
voor uit te spreken en ook haar positie in de Veiligheidsraad te gebruiken
om dat voorstel naar voren te brengen.Voorzitter! Ik sluit af met een paar korte opmerkingen. Wij hebben al
eerder gesproken over grondtroepen. Mijn fractie heeft daar grote reserves
bij, omdat wij het gevaar van een verdergaande escalatie zeer groot achten.
Wij willen ook op dat punt graag helderheid van de regering hebben.Wij hebben vorige week met de ministers gesproken over de mogelijkheid
van veilige zones, een weg die met steun van het Rode Kruis wellicht begaanbaar
is, en ook van voedseldroppings, dit alles in samenwerking met de Russen.
Heeft de minister van Buitenlandse Zaken dit inderdaad ingebracht in het internationaal
overleg, zoals hij ons vorige week meldde?Wij maken ons natuurlijk grote zorgen over de situatie van de vluchtelingen.
In Macedonië dreigt weer een nieuw ellendig kamp bij Blace. De NAVO en
UNHCR lijken nog steeds niet goed in staat om deze zaak samen aan te pakken.
Daarnaast zien wij in Albanië een dramatische situatie met absoluut onvoldoende
middelen voor zeer veel vluchtelingen. Wat ons betreft is er nu acuut meer
inzet nodig van de Nederlandse regering, waarbij wij niet alleen denken aan
acute noodhulp voor de regering van Albanië, maar ook aan het opnemen
van meer vluchtelingen in Nederland dan tot nu toe in het kader
van het Europese plan het geval was.Voorzitter! Mijn fractie vindt het van belang dat de besluitmomenten helder
blijven. Wanneer zal worden overgegaan tot een nieuwe fase, dus tot fase 3,
zal die in de Kamer aan de orde moeten komen. Uiteindelijk zitten de politici
aan het stuur en moeten de militairen op de achtergrond ons niet langzamerhand
een soort verdergaande oorlog in voeren waar mijn fractie haar steun niet
aan zou willen geven.De heer Van Middelkoop (GPV):Voorzitter! Ik spreek ook namens de RPF-fractie.Zonder al te cynisch te willen zijn: de top van Washington lijkt te zijn
geslaagd en de operatie Hoefijzer te zijn voltooid. Het UCK is tot aan de
grens van Albanië teruggedrongen en de demografische situatie in Kosovo
is grondig gewijzigd. En dat laatste is natuurlijk een eufemisme, want het
gaat om het volgen van de tactiek van de verschroeide aarde en om genocide.
Is het ook de waarneming van de NAVO dat er een systeem zit in deze genocide,
namelijk dat mannen verdwijnen en vermoedelijk worden vermoord, vrouwen verkracht
en in die cultuur dus maatschappelijk gemarginaliseerd, en de rest het land
uit gejaagd? Een volk wordt dus van zijn toekomst beroofd.Politiek gezien is het belangrijk geweest dat de NAVO het afgelopen weekeinde
in Washington een vastberaden indruk heeft gemaakt. Militair ligt de situatie
echter anders. De NAVO wint in de lucht, maar verliest op de grond. Onduidelijk
blijven de signalen over de mogelijke inzet van grondtroepen en dat zal nog
wel even zo blijven. De luchtacties zullen worden geïntensiveerd, lees
ik. Kan worden uitgelegd wat daar precies onder moet worden verstaan? Gaat
het om het nog massaler bombarderen van doelen die vallen onder fase 1 of
fase 2, of wordt het begrip "infrastructuur" steeds verder opgerekt? Mag ik
het commentaar van de regering op het bombarderen van het televisiestation
in Belgrado? Wat was daarvan de rechtvaardiging?De Europese Unie heeft nu een olieboycot afgekondigd. Vergt dit nog nadere
besluitvorming, of is de boycot effectief vanaf 26 april jl.? Nu geldt deze
boycot natuurlijk alleen voor de landen van de Unie. Heeft hij dan toch geen
beperkte betekenis? De NAVO-top heeft besloten tot de instelling van een visit
and search-regime op zee om de toevoer van brandstof, olie en smeermiddelen
naar Joegoslavië tegen te gaan. Ik neem aan dat het dan gaat om het onderzoeken
van schepen die afkomstig zijn uit niet-EU-landen. Ik lees dat de militaire
autoriteiten dit op korte termijn nader zullen uitwerken. Mag ik daaruit opmaken
dat het naar de mening van de regering alleen nog maar gaat om een militair-operationele
zaak en dus niet meer om het formuleren van een goede juridische rechtsgrond?Ik heb nog enkele andere vragen ter verduidelijking. Wat wordt verstaan
onder het verbreken van de lines of communication naar Servië en Kosovo
in het kader van de operatie Allied Force? Gaat het om iets anders dan wat
in de brief die wij gisterenavond kregen "de vernietiging van infrastructuur,
logistieke aanvoerlijnen en "command and control"" wordt genoemd?Over de olieboycot stel ik nog een "lekenvraag": waarom kan kennelijk
niet worden volstaan met het bombarderen van de haveninstallaties die nodig
zijn om de olie aan wal te brengen? Dat lijkt mij tenminste een meer dan voldoende
ontmoediging voor tankers om naar deze havens te varen. Mag ik hier de minister
van Defensie over horen?Ik denk dat het iets te veel gevraagd is om enthousiast te zijn over de
sancties die de Europese Unie tijdens de Algemene Raad van 26 april heeft
afgekondigd. Die sancties hadden er natuurlijk allang moeten zijn en effectief
gehandhaafd moeten worden.Ik lees dat er thans een visumverbod geldt voor president Milosevic en
zijn familie. Eerlijk gezegd ontgaat mij de ratio daarvan. Ik neem aan dat
zijn ambitie om af te reizen niet al te groot is. Maar mocht hij Den Haag
eens willen bezoeken, dan is hij voor het tribunaal ongetwijfeld welkom. Kortom,
waarom deze maatregel?Belangrijk was de aparte bijeenkomst die tijdens de NAVO-top werd belegd
met de leiders met de zeven buurlanden van Joegoslavië. Hoe groot schat
de regering thans de kans in dat Milosevic, al dan niet met opzet, de regio
verder zal destabiliseren? Hoe wil de regering de veiligheidsgaranties omschrijven
die aan die zeven buurlanden zijn gegeven? Zijn het een soort artikel 5-garanties,
in die zin dat een aanval op een van die buurlanden beschouwd zal worden als
een aanval op de landen van het bondgenootschap? Dat zou toch vrij vergaand
zijn.De initiatieven om voor de kortere en langere termijn de stabiliteit in
de regio te versterken, tuimelen over elkaar heen. Hoe verhoudt zich bijvoorbeeld
het Zuidoost-Europa-initiatief, dat tijdens de top is gelanceerd, tot het
stabiliteitspact van de Europese Unie? Hoe moet ik dit soort initiatieven
in de tijd zien? Gaat het hier in feite om plannen die pas betekenis krijgen
als eerst de vijf eisen van de NAVO worden gehonoreerd?Terecht merkt de regering op dat niet kan worden volstaan met het geven
van noodhulp, zoals de operatie in Albanië, maar dat ook macro-economische
steun noodzakelijk is. Als dat zo is, waarom zijn daarover geen politiek richtinggevende
besluiten genomen tijdens de top van Washington? Op z'n minst had er toch
een "commitment" kunnen worden uitgesproken dat richtinggevend is voor het
IMF en de Wereldbank.Vorige week kon ik met instemming van de minister van Buitenlandse Zaken
constateren dat Rusland langzaam maar zeker meer politieke steun geeft aan
het Atlantisch bondgenootschap. Ik vind het nu weer terug in de brieven die
we mochten ontvangen. Hoe schat de regering overigens de houding van China
in als het gaat om het streven van de NAVO naar een VN-Veiligheidsraadsresolutie?
Mag ik het zo begrijpen dat die resolutie uitsluitend betrekking heeft op
de situatie die ontstaat als de vijf eisen die de NAVO heeft geformuleerd,
zijn gehonoreerd en kunnen worden gehandhaafd, als dus in zekere zin de oorlog
is afgelopen?Interessant is dat voor het eerst scheuren lijken te ontstaan in het politiek-militaire
bolwerk rond Milosevic. We lazen dat de Joegoslavische vice-premier Draskovic
afstand nam van zijn eigen regering. Dat hij dat zei tegen een lokale televisiezender,
geeft overigens aan dat niet al deze zenders moeten worden gebombardeerd,
maar dit terzijde. Wat is het oordeel van de regering over
deze toch opvallende uitlatingen? Zijn er wellicht mogelijkheden om aan dit
oppositionele geluid steun te verlenen en daarmee het regime van Milosevic
te destabiliseren? Of is Draskovic slechts te beschouwen als een "nuttige
idioot", zoals dat vroeger, maar nu wellicht nog altijd, in Belgrado heette
in het marxistisch-leninistische jargon?De heer Blaauw (VVD):Voorzitter! Namens de VVD-fractie betuig ik onze steun aan de Nederlandse
militairen die in groten getale naar het gebied worden uitgezonden en die
daar onder bepaald moeilijke omstandigheden hun werk moeten doen, waarbij
de veiligheid nog wel eens in het geding is. Ik denk dan aan het brengen van
noodhulp naar het noorden van Albanië.Dan kom ik meteen bij de militaire operaties. Er gaan meer eenheden naartoe
en er is sprake van intensivering van de luchtacties. Waar zitten we? Zitten
we in fase 2-plus of zitten we verder? Dat wil ik zo langzamerhand wel horen
van de minister van Buitenlandse Zaken. Doelskeuze in fase 2-plus en verder
wordt gedaan vanaf de tafel van de Noord-Atlantische Raad. Dat is dus de minister
van Buitenlandse Zaken. Waar ligt de streep? Het is een politieke keuze welke
doelen er worden genomen. De militairen voeren slechts uit, hoewel ze uiteraard
wel een inbreng hebben wat betreft de voorstellen. In hoeverre zit in de huidige
planning dat Montenegro wordt ontzien, aangezien de hoofdstad de afgelopen
week toch een keer te pakken is genomen? Dan kom je ook bij de doelskeuze
hoever de collaterale schade mag gaan. Ik wil niet op details ingaan, want
daar zijn wij niet voor aangewezen, maar het aantal burgerslachtoffers stijgt
en dat baart ook de VVD-fractie zorgen.De infrastructuur wordt aangepakt. De bruggen zijn zo langzamerhand allemaal
weg. Is de Federale Republiek Joegoslavië in stukken uiteengevallen doordat
de verbindingen verbroken zijn? In hoeverre heeft het invloed op troepenbewegingen
en logistieke voorzieningen? Is het voortzettend vermogen van het militaire
apparaat van Joegoslavië op deze wijze niet zeer zwaar aangetast? In
hoeverre kan dat van invloed zijn op de voortgang van andere operaties? Het
is een heel goede zaak dat de sancties zwaarder zijn geworden; anderen hebben
het ook al gezegd.Ik heb weken geleden al gevraagd hoe de positie van Cyprus is wat betreft
het uitvoeren van die sancties. Het is bekend dat zeer veel financiële
tegoeden in Cyprus zijn geparkeerd. In hoeverre doet Cyprus mee met de sancties
die door de EU zijn ingesteld, ook waar het gaat om de visa? Is wat dit betreft
de positie van Griekenland volledig waterdicht of heeft men naast de sportboycot
ook in andere opzichten een voorbehoud gemaakt?In de sancties is ook visit and search begrepen. Wat te doen wanneer een
kapitein van een schip in volle zee weigert om hieraan mee te werken? Wat
zijn dan de acties die men kan ondernemen? Naar mijn gevoelen zijn er dan
geen mogelijkheden, hetgeen betekent dat de effectiviteit van visit and search
niet erg groot is.Er is nog geen aandacht gevraagd voor het incident van Prevlaka, maar
in die situatie is in feite een overeenkomst geschonden voor de uitvoering
waarvan de VN verantwoordelijk is. Is dit al in de Veiligheidsraad aangekaart?
Wat is de Nederlandse positie in dit verband?Over de operatie Hoefijzer is al veel gezegd. Ook ik meen dat aan het
vijfpuntenplan moet worden vastgehouden. Dat is immers het enige adequate
antwoord waarmee uiteindelijk het probleem kan worden opgelost. Hoe analyseert
de regering de uitspraken van Draskovic die ineens een heel andere kant uitgaan?
Betekent dit niet dat alle Serven zo langzamerhand moeten weten wat er in
Kosovo gebeurt en dat als gevolg daarvan de verantwoordelijkheid daarvoor
een breder vlak krijgt en niet alleen maar aan de Milosevic- kliek kan worden
toegeschoven?In de brief wordt niet over grondoperaties gesproken. Echter, wij lezen
in de pers opmerkingen als grondoperaties in een "permissive environment".
De pers geeft aan dat Solana opdracht heeft gegeven om plannen op te stellen
voor mogelijke grondoperaties. Gebeurt dit met medeweten van de minister van
Buitenlandse Zaken of zijn vertegenwoordiger bij de Noord-Atlantische Raad
of gaat het om een eigen actie van Solana? Of gaat het wederom om een canard?De heer Hoekema (D66):Kunt u zich iets voorstellen bij het aspect grondoperaties anders dan
grootschalige offensieven vanuit Hongarije en Macedonië? Ik verwijs hierbij
naar de opmerkingen van uw fractievoorzitter, enkele weken geleden hier gemaakt.De heer Blaauw (VVD):Mijn fractievoorzitter heeft duidelijk aangegeven dat er iets dient te
zitten tussen enerzijds een peacekeeping operation in het kader van het vijfpuntenplan
van Rambouillet en anderzijds een massale inzet van grondtroepen in een offensieve
actie. Daar zit heel wat tussen. Wat is in deze gedachtegang op een gegeven
moment acceptabel? Hierbij moeten ook de waargenomen resultaten van de luchtacties
worden meegewogen. In hoeverre wordt de militaire ruggengraat van de FRJ gebroken
en veranderen de plussen en minnen in het militaire plaatje?De heer Van Bommel (SP):U zegt dat door de uitlatingen van Draskovic de verantwoordelijkheid in
Servië een breder karakter heeft gekregen en niet meer alleen kan worden
neergelegd bij de Milosevickliek; de bevolking heeft nu in brede zin van een
en ander kennis kunnen nemen. Kunt u dit nader toelichten?De heer Blaauw (VVD):Tijdens een debat in Nederland stelde ik enkele Nederlandse Serven de
vraag of naar hun oordeel de mensen in Servië wisten wat er in Kosovo
gebeurde. Zij antwoordden op grond van hun verbindingen met familie in de
FRJ dat dat niet het geval was. Daaruit kon de conclusie worden getrokken
dat als gevolg van de slechte informatievoorziening – deze komt neer
op propagandataal die via de televisie wordt verspreid – een heel groot
gedeelte van de Servische bevolking onbekend was met de wandaden in Kosovo.
Nu Draskovic met zijn verklaring is gekomen, mag worden aangenomen dat bij
een aantal mensen een belletje is gaan rinkelen. Misschien hadden bepaalde
mensen die wetenschap al, maar hebben zij zich met de rug naar de gebeurtenissen
in Kosovo gekeerd en hebben zij hun eigen regering niet laten weten dat dit
zo niet kan.De heer Van Bommel (SP):In uw gebruik van het woord "verantwoordelijkheid" is de veronderstelling besloten dat er door de bevolking opgetreden zou moeten worden of
iets dergelijks. Wat bedoelt u met die verantwoordelijkheid?De heer Blaauw (VVD):U gaat er ook van uit dat Joegoslavië een soevereine staat is, waar
een regering aan de macht is gekomen via verkiezingen. Daar kunnen wij natuurlijk
vraagtekens en aanhalingstekens bij zetten, maar dat is toch het uitgangspunt.
De bevolking heeft via verkiezingen een regering in het zadel geholpen waarover
zij misschien een andere gedachtegang heeft dan nu zo langzamerhand via de
informatie die beschikbaar komt bij haar zou kunnen doordringen.De heer Van Bommel (SP):Het zal de VVD niet zijn ontgaan dat juist de media melding maken van
het monddood worden van de oppositie, juist omdat men over de hele linie tegen
luchtaanvallen is. Ik begrijp niet wat u van de media nog verwacht.De heer Blaauw (VVD):De relatie die u legt is volledig onjuist. De media zijn allang geleden
monddood gemaakt. Er is alleen maar propaganda geblazen, ook door de commerciële
televisie. U weet zelf ook dat een van de journalisten die nog enigszins opponeerde
tegen het systeem gewoon is vermoord. Uw verhaal over de media gaat helemaal
niet op.De situatie van de vluchtelingen is door de voortgang van de gebeurtenissen
en doordat men niet tot conclusies komt tomeloos ellendig geworden. Daarom
vraag ik wederom of er iets te melden is over de acties van Griekenland voor
hulp in Kosovo zelf. In hoeverre is in Albanië en Macedonië een
grotere inzet nodig voor een meer semi-permanente opvang? Worden lokale bouwprogramma's
gesteund? Al vier weken lang worden klachten gehoord over watervoorziening
en sanitair. In hoeverre wordt de lokale economie ingeschakeld? In het bijzonder
in Macedonië moet er meer ondersteuning komen voor de UNHCR, desnoods
door meer NAVO-troepen. Ook moet de hulp die gegeven wordt beter aan de bevolking
worden gepresenteerd, zodat er niet een wig wordt gedreven tussen de bevolking
in Macedonië, in het bijzonder het Servische deel ervan, en de vluchtelingen.
Aan de bevolking moet duidelijk worden gemaakt dat de opvang tijdelijk is
en dat de mensen terug zullen gaan naar Kosovo zelve. Hoelang zal het duren
voordat het associatieakkoord tot stand komt? In hoeverre wordt bij het uitstel
van de schuldaflossing, waarover gisteren is beslist, een rentevrijstelling
gegeven tot volgend jaar?Collega's spraken al over de conferentie over Zuidoost-Europa en het stabiliteitspact.
Daar doen alle landen toch wel aan mee: Rusland, Oekraïne, Moldova, maar
ook Turkije en Montenegro? Op 27 mei is er in Sint Petersburg ook nog een
conferentie voor de hulporganisaties. In hoeverre zitten deze twee conferenties
elkaar in de weg?Voorzitter! Er moet meer worden gedaan aan Montenegro. Er is een goed
EU-initiatief, maar met een verklaring voor Roemenië en Bulgarije alleen
is men er niet. Deze twee landen hebben al miljarden schade geleden door de
crisis in Joegoslavië, doordat zij loyaal hebben meegedaan met de zeer
vele sancties op dat gebied.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! De oorlog in Kosovo is de tweede maand in gegaan, een tweede
maand waarin nog steeds sprake is van de afgrijselijke zuivering van Kosovo
door Milosevic. Berichten over verkrachting en verdrijving blijven doordringen.
Van de vluchtelingen die de grens over weten te komen, horen wij verhalen
dat Milosevic op die punten in elk geval niets heeft gewijzigd door de oorlog
die sinds een maand plaatsvindt.De inzet van Nederlandse militairen daarbij valt buitengewoon te prijzen.
Wij hebben eerder in de Kamer stilgestaan bij de risico's die zij lopen, maar
ook bij de steun die zij verdienen. Het is goed om dat hier duidelijk te herhalen.Desalniettemin is de oorlog de tweede maand ingegaan en zijn, ondanks
de intensivering van de bombardementen vanuit de lucht, de tastbare resultaten
niet altijd duidelijk. De CDA-fractie is desondanks van mening dat wij geen
andere keuze hebben dan op de ingeslagen weg voort te gaan. Als wij ervoor
kiezen om door te gaan, betekent dat uiteraard allereerst een intensivering
van de luchtcampagne. De regering pleit daar ook voor. Wat houdt die intensivering
op dit moment in? Worden er nog andere opties overwogen dan het inzetten van
meer vliegtuigen, zoals lager vliegen, om de doeltreffendheid te vergroten?
Door lager te vliegen kan men ook vermijden dat er onschuldige slachtoffers
vallen. Collega Valk sprak daar al over.Nu wij de tweede maand van de acties ingaan, is het toch de vraag hoe
succesvol de bombardementen tot nu toe zijn geweest. In hoeverre is de Servische
defensiecapaciteit daadwerkelijk vernietigd en hoever zijn de militaire operaties
tot dusverre gevorderd? Het antwoord op deze vragen is belangrijk om te kunnen
bepalen welke militaire middelen je moet inzetten om het doel te kunnen bereiken.
Ik hoor hier graag een reactie op.Naar onze mening is de inzet van grondtroepen op dit moment heel duidelijk
een punt van discussie. De kwestie van de grondtroepen blijft boven de markt
hangen. Wij krijgen daar ook zeer wisselende berichten over. Premier Kok sluit
niet uit dat een troepenmacht verderop in de tijd wel degelijk binnen de krijtlijnen
kan komen te staan. Binnen de NAVO en door andere partners wordt deze discussie
ook volop gevoerd. Dat die discussie bij ons eigenlijk niet wordt gevoerd,
is op dit moment het manco in Nederland. Ik hoor hier graag een reactie op.Het kan zijn dat de minister van Buitenlandse Zaken voor zichzelf een
streep heeft getrokken en dat hij daarom de discussie over de inzet van grondtroepen
tot op heden buiten de orde verklaart. Dat hij een politieke streep trekt,
is uiteraard zijn goed recht. Ik vind het in deze fase echter buitengewoon
onwenselijk dat wij in Nederland een discussie níét voeren die
binnen de NAVO wél wordt gevoerd. Ik vind het onwenselijk dat wij de
voors en tegens niet op een rij zetten, nu deze optie voor de toekomst niet
is uitgesloten. Wij kunnen daardoor over enkele weken in de situatie verzeild
raken dat wij min of meer voor een fait accompli worden geplaatst. Ik vind
dat het Nederlandse kabinet wel degelijk de discussie daarover nu reeds moet
voeren, zonder vooruit te lopen op een standpunt dat in de toekomst moet worden
ingenomen.De heer Hoekema (D66):Ik vind de vraag volstrekt terecht. Die heb ik in dezelfde
bewoordingen gesteld in de richting van het kabinet. Het negeren van het onderwerp
kan niet het antwoord zijn. Ik stel de heer Verhagen een vraag die ik ook
aan de heer Blaauw heb gesteld: waar trekt u de streep? Is de inzet van grondtroepen
voor de CDA-fractie bespreekbaar, dus anders dan een grootschalige, offensieve
operatie? Zijn andere scenario's denkbaar?De heer Verhagen (CDA):De CDA-fractie heeft in het verleden gezegd dat zij andere opties dan
luchtaanvallen niet uitsluit, maar dat voor haar de optie van de inzet van
grondtroepen op dat moment niet aan de orde was. De minister van Buitenlandse
Zaken heeft enige weken geleden gezegd dat die optie niet aan de orde zal
komen, omdat die nogal wat voorbereiding vergt. Tegen de tijd dat grondtroepen
überhaupt gereed zouden zijn voor een eventuele inzet, zouden er maanden
voorbij zijn en zou de maatregel niet meer effectief zijn. Als toen de stap
was gezet, hadden wij nu in een heel andere situatie gezeten. Wij wensen nadrukkelijk
niet dat wij over bepaalde tijd voor een fait accompli komen te staan, zonder
dat hier is gediscussieerd over de verschillende opties en over de wenselijkheid
om te komen tot de inzet van grondtroepen. Het kabinet wil daar niet over
spreken en trekt een politieke streep. In álle lidstaten van de NAVO
wordt over de voors en tegens van grondtroepen gediscussieerd, behalve in
Nederland.De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Uit een oogpunt van parlementaire controle begrijp ik de opmerkingen
van de heer Verhagen. Maar ik vraag hem nogmaals of, afgezien van een grootschalige
offensieve operatie met grondtroepen, thans alle andere opties voor de CDA-fractie
bespreekbaar zijn.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Wij hebben ingestemd met de NAVO-actie richting Kosovo en
wel om de doodeenvoudige reden dat wij het onacceptabel vinden dat Milosevic
kan doorgaan met etnische zuivering, verkrachtingen, verdrijving en vernietiging
van de huizen van de Kosovaren. Wij hebben ingestemd met de NAVO-acties om
een doel te bereiken, namelijk om Milosevic te stoppen, om zijn agressie richting
Kosovo te stoppen en om hem te dwingen akkoord te gaan met de vijf uitgangspunten
van Rambouillet. Dat is het doel. Als in een bepaalde fase blijkt dat andere
opties bespreekbaar moeten zijn om dat doel te realiseren, willen wij die
uiteraard bespreekbaar maken. Dan zul je wel in alle openheid die discussie
moeten kunnen voeren.De heer Van Middelkoop (GPV):Voorzitter! De heer Verhagen is thans lid van een toch vrij grote fractie.
Wil hij in dit verband niet een voorzet geven? Ik wijs hem verder op het volgende.
In de media in andere landen wordt geschreven over grondtroepen. Dat gebeurt
trouwens ook in Nederland. Dat is evenwel iets anders dan het voeren van een
politieke discussie over de inzet van grondtroepen. Waarop baseert de heer
Verhagen zijn stelling van zo-even, dat daarover alleen in Nederland niet
wordt gediscussieerd en in alle andere landen wel?De heer Verhagen (CDA):Het gaat er niet om dat hierover in kranten geschreven wordt. Blair zegt
in alle openheid dat hij de discussie hierover wil starten. Hij heeft die
ook gevoerd. Schröder zegt hierover ook te willen praten en dan wordt
er dus over gesproken. Door Blair is voorafgaande aan de top van de NAVO deze
optie in ieder geval aan de orde gesteld. Met andere woorden, de discussie
víndt plaatst. Amerika roept 33.000 reservisten op. Dat doet Amerika
niet vanwege de huidige acties. Dat kan ik mij gewoon niet voorstellen. Blijkbaar
doet Amerika dat, omdat er ontwikkelingen gaande zijn. Blijkbaar wordt niet
categorisch "nee" gezegd. Ik wil niet dat over enige tijd blijkt dat de voorbereidingen
zijn getroffen en dat overal de discussie is gevoerd behalve in Nederland.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik herinner mij dat ongeveer een week geleden de minister van Defensie
heeft uitgelegd wat je in het jargon onder planning moet verstaan. Er moet
onderscheid worden gemaakt tussen politieke planning en de militaire scenario's
die altijd beschikbaar zijn. Naar mijn waarneming zijn ongetwijfeld tal van
scenario's beschikbaar bij de militairen in Brussel, maar daarmee wordt niets
gedaan omdat de politiek de leiding heeft en zij de knoop moet doorhakken.
Welnu, wat let u, mijnheer Verhagen, om hier opties over de inzet van grondtroepen
ter tafel te brengen?De heer Verhagen (CDA):Dan moet ik de opties toch hebben. Daarom vraag ik de regering: zijn er
op dit moment opties bespreekbaar? Worden bepaalde opties aan de orde gesteld?
Kunnen wij over de voors en tegens overleg voeren? Als het noodzakelijk is
vanwege eventuele militaire aspecten, kan dat een vertrouwelijk overleg zijn.
Het volkomen doodzwijgen van de mogelijkheden is niet het bewandelen van de
goede weg.De heer Van Middelkoop (GPV):Mag ik uw interventie op dit punt zo verstaan, dat u de strategie van
de NAVO die uitdrukkelijk door het Nederlandse kabinet wordt gesteund, te
weten de oorlog uitsluitend met luchtacties voeren, onvoldoende vindt?De heer Verhagen (CDA):Wat ik gezegd heb, is dat de CDA-fractie de huidige acties duidelijk steunt.
Wij kunnen ons evenwel niet aan de indruk onttrekken dat er een andere discussie
plaatsvindt. Die andere discussie willen wij ook hier kunnen voeren en daarmee
niet overvallen worden op een moment waarop wij die niet meer kunnen voeren.
Dat heeft te maken met draagvlak, met betrokkenheid en ook met parlementaire
instemming.De heer Valk (PvdA):Voorzitter! De voorstelling van zaken, dat in Nederland niet gediscussieerd
wordt over de inzet van grondtroepen, lijkt mij ietsje te gemakkelijk. Per
slot van rekening is in de afgelopen weken in alle debatten in de Kamer gespeculeerd
en is heel duidelijk van de kant van de Nederlandse regering gezegd: wat ons
betreft niet aan de orde, voor die strategie kiezen wij niet, die weg willen
wij niet bewandelen. De fracties zijn overigens volstrekt vrij om te zeggen
of zij het daarmee wel of niet eens zijn. Dat hebben zij ook gedaan.De heer Verhagen zei: een paar weken geleden was voor mij een andere optie
niet aan de orde. Betekent dat dat het CDA op dit moment zegt: voor ons is
die nu wel aan de orde, wij denken serieus aan een andere optie, aan het inslaan
van een andere weg? Dit forum biedt de gelegenheid om daarover
in alle vrijheid te discussiëren.De heer Verhagen (CDA):Dat is precies de bedoeling. Voor ons zijn alle opties bespreekbaar, maar
in een vorig debat heb ik gezegd: grondtroepen zijn nu niet aan de orde. Daarmee
gaven wij aan dat wij daarvoor op dat moment niet pleitten. Thans zijn ontwikkelingen
gaande waarin het wel degelijk een optie is die besproken wordt. Dat moeten
wij dan ook hier doen. Ik wil niet zeggen dat op dit moment de inzet van grondtroepen
aan de orde is. Ik wil wel vermijden dat ik over enige tijd in een situatie
terechtkom waarin de optie wel degelijk reëel is, bijvoorbeeld omdat
de VS en het Verenigd Koninkrijk van mening zijn dat een grondoorlog moet
worden ingezet om de doeleinden te kunnen bereiken. De discussie daarover
wil ik hier van tevoren gevoerd hebben. Nogmaals, het is niet op dit moment
aan de orde, maar wij moeten niet voor de discussie weglopen door steeds te
zeggen dat het nu niet aan de orde is.De heer Valk (PvdA):Daarmee zegt de CDA-fractie dat het op dit moment geen optie, geen te
bewandelen weg is. Iedere speculatie over de scenario's die dan wel of niet
mogelijk zijn, is dan toch niet opportuun?De heer Verhagen (CDA):Nee, de minister van Buitenlandse Zaken heeft zelf gezegd dat hij een
dergelijk besluit zou vetoën en dat hij daar voor zichzelf een streep
trok. Met andere woorden, de minister van Buitenlandse Zaken sluit ook een
discussie over die toekomst uit. Hij mag natuurlijk zelf een politieke streep
trekken, maar het is onjuist om geen politieke afwegingen te laten plaatsvinden
als er wel voorbereidingen worden getroffen.Voorzitter! Er zijn op dit moment wel degelijk ook positieve ontwikkelingen
te melden. Ik denk dan uiteraard aan de mogelijkheden die er zijn in het diplomatieke
overleg. Van de bewindslieden hoor ik graag meer over de initiatieven die
genomen worden door Tsjernomyrdin en Talbott. Van de bewindslieden hoor ik
graag een inschatting van de ontwikkelingen binnen Servië zelf. De opmerkingen
van Draskovic geven in ieder geval aan dat er een bepaalde beweging gaande
is. In hoeverre is er binnen de Servische regering of bij Milosevic zelve
enige bereidheid om te spreken over de aanwezigheid van een gewapende vredesmacht?Ik ondersteun de inzet van de Nederlandse regering ten aanzien van de
sancties. Het is zeer te prijzen dat er een duidelijk besluit door de EU is
genomen om verder te gaan met sancties. Wij hebben er in de afgelopen weken
uitvoerig over gesproken dat het eigenlijk onvoorstelbaar is dat je enerzijds
door middel van luchtaanvallen olievoorraden probeert uit te schakelen en
anderzijds de olie-invoer gewoon laat doorgaan. Wat dat betreft ondersteunen
wij de inzet van de EU en de NAVO van harte om te komen tot een olie-embargo.
Wel zijn daar vragen bij te stellen.De voorzitter:Maar niet vandaag, want u hebt al bijna vijf minuten gesproken.De heer Verhagen (CDA):Ik ben ruim geïnterrumpeerd.De voorzitter:Dat is juist, maar desalniettemin hebt u vijf minuten gesproken.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Ik stel nog twee elementen kort aan de orde. Allereerst de
aanvallen op de televisiestations. Welke redenen daarvoor ook mogen bestaan,
de gang van zaken vind ik buitengewoon slecht. Vorige week stelde de minister
van Buitenlandse Zaken alhier dat er geen sprake zou zijn van aanvallen op
televisiestations. Twee dagen daarna worden wij met dergelijke aanvallen geconfronteerd,
die vervolgens door Nederlandse bewindslieden verdedigd worden. Het is het
één of het ander. Of de Nederlandse regering is van mening dat
het wel degelijk noodzakelijk is om te komen tot aanvallen op televisiestations,
of zij heeft die mening niet. Je kunt niet eerst zeggen dat je ertegen bent,
dat het bericht daarover een canard is, en twee dagen daarna constateren dat
televisiestations worden aangevallen.De heer Van Bommel (SP):Ik krijg de indruk dat de heer Verhagen alleen op zoek is naar duidelijkheid
over de aanval op een televisiestation. Heeft hij geen inhoudelijk bezwaar
tegen zo'n aanval? Legt hij ook ergens een streep, want zelfs de VVD heeft
gevraagd waar de streep ligt?De heer Verhagen (CDA):Wij hebben vorige week gezegd dat wij geen voorstander waren van aanvallen
op televisiestations. Ik dacht dat u dat debat ook had bijgewoond.Voorzitter! In toenemende mate komen er berichten dat in Nederland verblijvende
Serviërs met de dubbele nationaliteit of in het bezit van een verblijfsvergunning
bereid zijn om in dienst te treden van het Servische leger dan wel die stap
al hebben gezet. De CDA-fractie vindt het onacceptabel als mensen met een
Nederlands paspoort gaan vechten tegen Nederlandse militairen. Ik stel op
dat punt namens de CDA-fractie een duidelijke vraag aan de bewindslieden:
is het kabinet bereid om via noodwetgeving ervoor zorg te dragen dat de Nederlandse
nationaliteit wordt ontnomen c.q. de verblijfsvergunning wordt ingetrokken
van die mensen die tegen Nederlandse militairen gaan vechten?De heer Van den Berg (SGP):Mijnheer de voorzitter! Het stemt de SGP-fractie bedroefd dat na zes weken
militaire acties het politieke doel, waar het toch om gaat, nog niet naderbij
schijnt te zijn gekomen en dat de humanitaire situatie, met name van de Kosovaren,
in die periode alleen maar slechter is geworden. Dat betekent niet dat wij
van mening zijn dat de ingezette lijn niet moet worden voortgezet. Integendeel.
Het is goed dat op de recente NAVO-top opnieuw duidelijk eensgezindheid is
uitgestraald. Het is ook nodig dat het front, wat dat betreft, niet wordt
verscheurd. Dat zou alleen maar ten gunste van Milosevic en de zijnen komen.
Wel zal duidelijk moeten zijn dat de inzet via twee lijnen moet worden voortgezet.
Enerzijds is dat via verheviging van de militaire druk. Hoe zal dat geschieden?
Is dat binnen het bestaande mandaat? Kunnen wij nader worden geïnformeerd
over de vraag via welke strategische concepten die druk zal worden verzwaard?
Anderzijds moet ook de diplomatieke druk worden geïntensiveerd. Wat dat
betreft zijn de laatste dagen wellicht enige positieve signalen te vernemen.
Dat geldt in het bijzonder voor de opstelling van Rusland.
Mogen wij daar ook nader over worden geïnformeerd? Collega's hebben daarnaar
gevraagd; ik zal dat niet herhalen.Ik neem aan dat de politieke strategie van de regering erop is gericht
dat een VN-resolutie tot stand wordt gebracht die resulteert in het zenden
van een vredesmacht naar Kosovo. Ik heb daarbij twee vragen. Ik neem aan dat
het vijfpuntenplan nog steeds overeind staat en uitgangspunt is van de Nederlandse
regering. In de eerste plaats herhaal ik mijn vraag van eerder, of Rambouillet
nog overeenstemt met de actuele werkelijkheid. Die vraag klemt des te meer
nu wij moeten vrezen dat de operatie Hoefijzer haar voltooiing heeft genaderd.
Heeft het intrieste gebeuren in Kosovo niet duidelijk gemaakt dat de toen
veronderstelde realiteit op dat punt inmiddels achterhaald is? Wat betekent
dat voor het verdere patroon van diplomatiek overleg? Daaraan koppel ik de
vraag of er nu een duidelijke strategie is. Ik heb al eerder gevraagd wat
de Europese Unie of, breder gezien, de westerse landen nu vinden over de toekomst
van Kosovo. Het is essentieel dat wij duidelijk weten waar wij met dit gebied
naartoe moeten, zeker nu wij hopelijk snel een doorbraak krijgen op diplomatiek
niveau. Ik bespeur daar nog geen consensus over. Kan ik daarover nader worden
geïnformeerd?Voor het vergroten van druk op het voormalige Joegoslavië is de olieboycot
een heel goede stap. Het blijft natuurlijk te gek dat enerzijds olieopslagplaatsen
en dergelijke worden gebombardeerd en anderzijds de toevoer doorgaat. In de
laatste brief van de minister van Buitenlandse Zaken staat dat nu een actie
op touw wordt gezet voor de olieboycot, ook ter zee. Maar, zo staat er, dat
gebeurt wel met inachtneming van de juridische randvoorwaarden. Welke juridische
randvoorwaarden worden in de brief bedoeld? Ook ik heb begrepen dat er grote
twijfels bestaan en, erger nog, dat er zelfs verdeeldheid is binnen de NAVO
over de juridische basis. Ik denk met name aan de opmerkingen van president
Chirac. Wat gaat er op dit moment precies gebeuren? Wat zijn de bevoegdheden
van de vloot? Ik neem aan dat ook Nederlandse schepen hierbij zijn betrokken.
Ik vind het van groot belang dat wij weten hoever de bevoegdheden en mandaten
op dit punt reiken.Dan kom ik te spreken over de ontwikkeling rond de humanitaire aspecten.
Zijn de berichten in de pers juist, dat zou zijn ingestemd met het opereren
van het Rode Kruis in Kosovo? Voorts bereiken ons berichten via de pers dat
er in Macedonië zelfs geen plaats meer is voor opvang. Wat betekent dit
en wat doet Nederland zelf en in internationaal verband aan deze buitengewoon
trieste situatie?Er is sprake van een politiek zeer wankele situatie in Montenegro. Wij
moeten Montenegro waar mogelijk politiek en economisch steunen. Dat geldt
ook voor de opvang van vluchtelingen. Ook de ontwikkelingen in Albanië
vragen voortdurend onze aandacht.Wij hebben wederom uitgebreid gesproken over grondoperaties. Mijn fractie
heeft steeds aangegeven dat de inzet van grondtroepen op dit moment niet aan
de orde is. Het is daarentegen buitengewoon verbazingwekkend dat die discussie
overal wordt gevoerd, behalve hier in de Kamer. Het is geen goede zaak en
een verkeerd signaal dat die discussie hier steeds buiten haakjes wordt geplaatst.Voorzitter! Op dit moment zijn Nederlandse militairen onderweg. Wij hopen
en bidden dat ook hun inzet ertoe zal leiden dat de vrede binnen bereik komt.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.Minister Van Aartsen:Mijnheer de voorzitter! Het lijkt mij goed om mijn reactie in eerste termijn
te beginnen met het onderwerp diplomatie. Ik zeg tegen mevrouw Vos dat uiteraard
al hetgeen op militair gebied wordt gedaan, in het teken blijft staan van
het vinden van een diplomatieke oplossing voor dit meer dan afschuwelijke
conflict. Dat is de uitgangsstelling van de Nederlandse regering geweest en
op dat standpunt blijft zij staan. Dit geldt overigens voor alle leden van
NAVO en voor alle leden van de Europese Unie. Daarover is de afgelopen vijf
weken uitvoerig gesproken. Recent is dit nog in een wat informele sfeer in
Washington gebeurd. Deze lijn blijven wij volgen.Ik ben dan ook zeer gelukkig dat hetgeen door de minister-president en
door mij bij herhaling is gezegd – namelijk dat er uiteindelijk een
diplomatieke oplossing moet worden gevonden en dat het nodig is om daarbij
de Russische Federatie te betrekken – de laatste dagen steeds meer contouren
krijgt. Het is goed dat er veel contacten met de Russische Federatie zijn
geweest. De Nederlandse regering heeft daar het nodige toe bijgedragen, zo
nodig ook in bemiddelende zin. Het is uitstekend dat de Amerikaanse onderminister
van buitenlandse zaken, Talbott, gisteren in Moskou is geweest. Het is een
stap voorwaarts dat hij evenals zijn Russische counterpart kon constateren
dat er constructieve gesprekken zijn gevoerd. Het is goed dat vandaag in Berlijn
of Bonn een nader gesprek wordt gevoerd met Fischer en Annan. Het is ook goed
dat de secretaris-generaal van de VN naar Moskou afreist.Het is interessant dat nu blijkt dat het front in Servië niet zo
gesloten is als de Joegoslavische media ons willen inprenten. De opmerkingen
van vice-premier Draskovic van gisteren en eergisteren zijn significant. Ik
wijs erop dat Draskovic in Joegoslavië een zekere populariteit geniet.
Het is duidelijk dat het eenheidsfront in Belgrado haarscheurtjes begint te
vertonen, dit in tegenstelling tot hetgeen de afgelopen dagen in Washington
binnen de NAVO gebeurde. Ik vermoed dat Milosevic erop heeft gerekend dat
de NAVO haarscheuren zou gaan vertonen. Dat is echter geenszins het geval
geweest.Die diplomatieke stappen en hetgeen verder in dat kader wordt ondernomen,
hebben uiteraard de volle steun van de Nederlandse regering. Waar mogelijk
zullen wij dit diplomatieke overleg bevorderen. Er is mij gevraagd of Nederland
in voldoende mate van een en ander op de hoogte wordt gesteld. Ik kan daar
in dezelfde geest op antwoorden, zoals ik dat eerder heb gedaan in diverse
debatten, namelijk dat Nederland daar ten volle bij betrokken is. Ik heb bijvoorbeeld
vorige week uitvoerig met Talbott kunnen spreken en was dus ook op de hoogte
van het feit dat hij naar Moskou zou gaan.Dit zijn positieve ontwikkelingen. De Nederlandse regering blijft voorstander –
daarom is de positie van Moskou zo van belang – van een
resolutie van de Veiligheidsraad die uiteindelijk de totale oplossing kan
bieden. Het hart daarvan zal gevormd moeten worden door de beroemde vijf punten
van NAVO, EU en de secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Als wij eenmaal
zover zijn dat er overeenstemming komt tussen Verenigde Staten, NAVO en EU
over de aard van een resolutie, zal uiteindelijk China ook niet het struikelblok
blijken te zijn in de Veiligheidsraad. De heer Van Middelkoop heeft hier met
name naar gevraagd. Nederland heeft in dit kader een bijzondere positie, omdat
wij op dit moment, weliswaar niet permanent, lid van de Veiligheidsraad zijn.
Dat heb ik ook duidelijk gemaakt in de brief die ik gisteren aan de Kamer
heb gestuurd.De heer Hoekema (D66):Ligt er al een tekst op tafel bij de Veiligheidsraad? Zijn er al consultaties
gaande? De Veiligheidsraad heeft vijf weken geleden de Russische resolutie
verworpen zien worden, met 12 tegen 3 stemmen. Daarna is er vijf weken lang
geen formele activiteit geweest. Is er nu in New York een proces gaande of
wacht iedereen op de grote doorbraak in Moskou?Minister Van Aartsen:Wachten klinkt zo passief. Uiteraard zal er nu eerst op het niveau van
de grote diplomatie een oplossing gevonden moeten worden voordat de ultieme
diplomatie aan de orde kan komen, belichaamd door de Veiligheidsraad. Natuurlijk
zijn er gedachten, liggen er schetsen, ideeën en concepten, maar het
is te vroeg om juist in het verband van de Veiligheidsraad nu al in concreto
hieraan te werken. De ingrediënten komen echter zo langzamerhand wel
bij elkaar. In dit verband wil ik nog ingaan op hetgeen Tsjernomyrdin heeft
bereikt, of althans op wat zijn bevindingen zijn geweest in Belgrado. Dan
wil ik met name ook ingaan op de mogelijke verschilpunten met de NAVO.Tsjernomyrdin heeft de volgende punten besproken in Belgrado. Ten eerste
de onmiddellijke stopzetting van alle gewapende acties van FRJ, NAVO en UCK.
Ten tweede een veilige terugkeer van vluchtelingen en ontheemden. Ten derde
een onbelemmerde toegang van humanitaire hulporganisatie. Ten vierde de hervatting
van de onderhandelingen over een politiek akkoord inzake verregaande autonomie
van Kosovo binnen de FRJ. De heer Van den Berg vroeg mij wat men hiervan in
NAVO- en EU-verband vindt. In alle verklaringen is de gedachte terug te vinden
van autonomie, van internationaal bestuur voor Kosovo, maar dit allemaal binnen
het staatsverband van de FRJ. Dat is terug te vinden in de NAVO-verklaring
van vorige week in Washington over Kosovo. Het is ook terug te vinden in de
verklaring van de EU-leiders na hun bijeenkomst in Brussel. Ten vijfde terugtrekking
uit Kosovo van alle overtollige militaire troepen en politietroepen van de
FRJ en van de aanvalseenheden van de NAVO in Macedonië en Albanië.
Ten zesde internationale hulp voor de wederopbouw. Ten zevende een internationale
presentie onder de aegis van de VN en met toestemming van de FRJ.Wat dit laatste betreft kan van Russische zijde een aanzienlijke bijdrage
worden verwacht. In dit verband speelt de discussie over het "NATO-led". Bekend
is dat de NAVO op dat punt een soepeler houding heeft aangenomen naar aanleiding
van de bijeenkomst van de ministers van buitenlandse zaken in de NAVO-raad
enige tijd geleden.Het probleem dat zich hier voordoet, is dat Milosevic een niet-militaire
internationale presentie wil, zonder deelname van de NAVO-landen, onder VN-auspiciën.
Dat is ook terug te vinden in de opmerkingen die de vice-premier de afgelopen
dagen heeft gemaakt. De gedachtevorming tussen de Russische Federatie en Joegoslavië
over deze punten gaat dus nog steeds voort. Waar zit nu het verschil met de
vijf punten van de NAVO, de EU en de secretaris-generaal van de Verenigde
Naties? Er is sprake van een slechts gedeeltelijke terugtrekking van de Servische
troepen. Ik heb gemeld dat er sprake is van alleen terugtrekking van overtollige
troepen.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter! Een korte vraag met oog op de helderheid. Is de NAVO nu inderdaad
akkoord met een vredesmacht die onder leiding van de Verenigde Naties staat?Minister Van Aartsen:Daar is nog geen uitspraak over gedaan. De NAVO heeft naar aanleiding
van de raad die wij in Brussel hebben gehad, gezegd dat de operatie niet "overall
NATO-led" meer hoeft te zijn. Dat element is althans niet meer terug te vinden
in de verklaring van Brussel. Het hart zal uit NAVO-troepen bestaan, aangevuld
met troepen uit andere landen, waaronder de Russische Federatie. Over de manier
waarop de koepel moet worden geregeld, is nog een discussie gaande. Daar zijn
een aantal pragmatische oplossingen voor te vinden. Dat is een van de thema's
waarover de under-secretary Talbott in Moskou heeft gesproken. Zoals ik al
eerder in debatten met deze Kamer heb gezegd, is dat in wezen niet het allerbelangrijkste
thema. Belangrijker is dat uiteindelijk de internationale troepenmacht rust
op een resolutie van de Veiligheidsraad. Hoe dan de koepel geregeld is, is
naar mijn oordeel vers twee. Daar is op dit moment nog geen strikte overeenstemming
over, vooral niet omdat er nog een aantal andere noten te kraken zijn die
wellicht ingewikkelder zijn, zoals de terugtrekking van de troepen. Dat kan
absoluut niet slechts een gedeeltelijke terugtrekking van de Servische troepen
zijn. Ook wordt de eis gesteld dat de NAVO-troepen zich moeten terugtrekken
uit Albanië en Macedonië. Dat is om allerlei redenen niet gewenst.
De Russische Federatie is nog steeds zeer afhoudend in het noemen van de basis
van Rambouillet. De heer Van den Berg heeft daar ook weer over gesproken.
Er zal natuurlijk een Rambouillet-plusformule nodig zijn. Rambouillet is tot
op heden onvoldoende terug te vinden in de Russische gedachten. Verder hebben
we het probleem van de timing, waar we ook al eerder over hebben gediscussieerd.
Hoe is het begin georganiseerd? Op welk moment kan er sprake zijn van een
opschorting van de luchtacties? Het is ook een belangrijk signaal dat de NAVO
in de Kosovoverklaring uitspreekt dat de zij bereid is tot een opschorting
van de luchtacties, maar alleen op het moment dat ook verifieerbaar is wat
president Milosevic dan precies doet. Trekt hij inderdaad zijn troepen terug?
Dat moet geverifieerd kunnen worden. Daarvoor hebben de NAVO-troepen toegang
tot Kosovo nodig. Dat geldt eveneens voor het beroemde thema van het voedseldroppen.
De Nederlandse regering is daarvoor, maar dat is alleen mogelijk
met toestemming van president Milosevic. Dat houdt in lager vliegen. Tot op
heden is dat door Milosevic ook in de richting van het Rode Kruis nog steeds
geweigerd. Ook daarbij geldt dat de veiligheid van de Rode Kruiscolonnes gegarandeerd
moet kunnen worden. President Milosevic zegt wel dat hij dat eventueel zou
willen, maar de daden ontbreken tot op de dag van vandaag. Onze indruk is
dat de humanitaire nood in Kosovo hem absoluut niet interesseert.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik heb nog een vraag over het stopzetten van de bombardementen. Dat is
een heel cruciaal punt. De diplomatie komt hopelijk fors op gang: Tsjernomyrdin
is bezig en Kofi Annan gaat weer naar Moskou. Zou het niet van groot belang
zijn dat de NAVO in deze zin nog een extra gebaar maakt door niet te eisen
dat alle eisen worden ingewilligd en dat verifieerbaar wordt teruggetrokken?
Waarom kan de NAVO geen tijdelijke stop voorstellen zodra er, ook van Servische
zijde, sprake is van een serieuze wil om te onderhandelen?Minister Van Aartsen:Mevrouw Vos noemt precies het moeilijkste punt: een serieuze houding van
de zijde van president Milosevic. De Nederlandse regering heeft al een paar
keer uiteengezet dat wij iedere naïviteit, iedere gedachte dat het misschien
wel goed zal gaan met deze machthebber in Belgrado, moeten uitbannen uit onze
denkrichting en uit de wijze waarop wij onderhandelen over een oplossing van
dit conflict. De NAVO zegt naar mijn mening terecht dat moet kunnen worden
geverifieerd, en als dat niet mogelijk is, is Milosevic niet serieus. Met
een bombardementspauze zouden wij hem in dat geval alleen maar de mogelijkheid
geven om, zonder dat er luchtaanvallen worden uitgevoerd en zonder dat zijn
politietroepen in Kosovo worden bedreigd, de ellende uit te halen die hij
nu ook al uithaalt. Daar zijn wij niet voor en daar kan de Kamer ook niet
voor zijn. Het is belangrijk dat de NAVO de opening heeft geboden en de bereidheid
heeft getoond om de militaire acties op te schorten. De Kamer weet dat deze
gedachte door de Nederlandse regering in de NAVO-raad onder andere is bepleit.
Zij is degene geweest die daarvoor een aantal ideeën op tafel heeft gelegd,
die ook terug te vinden zijn in het plan dat niet als zodanig het Duitse vredesplan
mocht heten. De genoemde elementen zijn daarin terug te vinden. Ik ben er
zeer gelukkig mee dat de NAVO deze lijn in wezen wel volgt. Mevrouw Vos kan
ik eigenlijk niet anders zeggen dan: laten wij geen risico lopen door ons
nu uiterst naïef voor een bombardementspauze uit te spreken zonder dat
wij garanties hebben.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Ik ben het volledig eens met de minister dat wij iedere naïviteit
moeten uitbannen, dus daarover stel ik geen vragen. Dat doe ik wel over de
voedseldroppings waarover de minister sprak vóór de interruptie
van mevrouw Vos. Vorige week heeft de minister toegezegd mogelijkheden te
onderzoeken om eventueel via Russische bemiddeling en de inzet van Russische
vliegtuigen voedsel te droppen. Kan hij ons daarover informeren? Hij heeft
vorige week positief gereageerd op een dergelijke suggestie van onder andere
mijn fractie. Welke stappen heeft de minister gezet?Minister Van Aartsen:Wij hebben deze gedachte inderdaad voorgelegd. Het probleem voor de Russische
Federatie is echter hetzelfde als voor alle andere betrokkenen in dit kader.
Als men hulp wil geven en er daadwerkelijk voor wil zorgen dat de droppings
terechtkomen bij degenen die ze nodig hebben, kan dit alleen door laag te
vliegen. Voedsel droppen vanaf grote hoogte heeft immers geen enkele zin.
Er zal geverifieerd moeten kunnen worden wat er gebeurt en Milosevic zal het
goed moeten vinden. Hij weigert echter om hieraan zijn goedkeuring te geven.
De Russische Federatie ondervindt dus hetzelfde probleem als wij. Ik vrees
dat droppings alleen maar mogelijk zullen zijn zodra er een daadwerkelijke
doorbraak tot stand komt.De Griekse hulp die wordt gegeven, is zeer beperkt, met name op het gebied
van medische zorg. Onze indruk is overigens dat deze vooral ten goede komt,
en dat is ook goed, aan de Servische bevolking die in de steden is gebleven,
en niet aan de vluchtelingen waar het de Kamer en de Nederlandse regering
om gaat.De heer Valk (PvdA):Ik heb nog even een vraag over de voedseldroppings die uitgevoerd kunnen
worden door Rusland. Door anderen en door mij is gezegd dat wij ons niet kunnen
voorstellen dat die een doelwit kunnen zijn van Servische agressie. Zijn er
concrete contacten gelegd met Rusland en heeft Rusland aangegeven in principe,
mits Joegoslavië daarmee wil instemmen, bereid te zijn om dergelijke
activiteiten uit te voeren?Minister Van Aartsen:Zover is het niet. Als ik daar volmondig "ja" op zeg, zou ik echt veel
te ver gaan. Dat komt ook omdat ik denk dat de Russische diplomatie, Tsjernomyrdin
maar ook Ivanov, vooral en in eerste instantie is gericht op het vinden van
een politieke oplossing of een diplomatieke oplossing voor het overall probleem.
Op het moment waarop daar een opening voor is, kan er iets gericht worden
gedaan aan de mogelijkheden van het droppen van voedsel.De heer Valk (PvdA):Noodhulp en het zoeken naar diplomatieke openingen kunnen toch twee gescheiden
sporen zijn? Wil de minister over deze suggestie, die door meer fracties is
ondersteund, contact opnemen met Rusland en vragen in hoeverre dat land bereid
is die activiteiten ten behoeve van de VN uit te voeren?Minister Van Aartsen:Dat zeg ik uiteraard toe.Voorzitter! Dan kom ik op de situatie ten aanzien van de luchtcampagne
en een aantal daarmee verbonden thema's. In eerste instantie wil ik opmerken
dat uiteraard politici aan het stuur zitten. Naar ik meen, twijfelde mevrouw
Vos daaraan. Evenals de inzet van de luchtcampagne is het waarom van de luchtcampagne
het uitgangspunt. Er is daarom niet voor niets vrij fors en met zeer veel
inhoud tijdens de top in Washington gediscussieerd over de Kosovocrisis. Ik
meen dat het goed is geweest dat de NAVO zich op een heel bescheiden wijze
opstelt in dit kader. Er is geen sprake van enige oorlogszucht. Er is geen
sprake van hybris, van overmoed. Er is eerder sprake van een rustige zelfverzekerdheid
aan de zijde van de NAVO. Alle 19 lidstaten hebben de zekerheid dat de campagne,
mits geïntensiveerd, succes zal hebben. Mevrouw Vos doet de Amerikaanse president onrecht. Hij heeft de opmerking "wij willen winnen", of
iets in die geest, inderdaad gemaakt. Gelet op publieke uitlatingen van de
Amerikaanse president en de uitlatingen die hij heeft gedaan bij de bespreking
in de top, is er geen twijfel mogelijk: de Amerikaanse regering, de Amerikaanse
president, mijn ambtgenoot, Talbott en alle betrokkenen hebben maar één
doel voor ogen en dat is een eind maken aan de afschuwelijke humanitaire catastrofe,
de Kosovaren terug laten gaan naar de plaats waar zij thuishoren, het opbouwen
van een toekomst voor Kosovo en vooral het bouwen aan een toekomst voor de
Balkan en het zuidoosten van Europa. De Verenigde Staten en alle NAVO-lidstaten
voelen zich hieraan heel sterk gecommitteerd. Wij zijn gehouden om door te
gaan. Daar ben ik mij van bewust. Het is ook eerder in deze Kamer gezegd.
De heer Valk begon daar meen ik mee. De heer Hoekema heeft ongeveer dezelfde
bewoordingen gebruikt. Dat is precies wat hier het imperatief moet zijn. Wij
moeten doorgaan, de tijd nemen en uiteindelijk zal deze luchtcampagne succesvol
zijn, mits die wordt geïntensiveerd. Dat staat voor 19 NAVO-landen vast.De volgende vraag is wat de intensivering van de luchtcampagne betekent.
Dat betekent dat we als NAVO gaan doen wat de Nederlandse regering al aan
de Kamer heeft gemeld. Ik meen dat het in de brief van 6 april was, maar we
hebben het ook in eerdere brieven geschreven. We hebben de noodzaak onderstreept
van acties, gericht tegen leger- en politie-eenheden in Kosovo en er is gewezen
op het belang om de voor het optreden van de FRJ-eenheden in Kosovo relevante
infrastructuur in de rest van Joegoslavië uit te schakelen. Dat is de
terminologie die de Nederlandse regering zowel in de brief van 29 maart als
in de brief van 6 april jl. aan de Kamer heeft gebruikt. Dat gebeurt nu ook
in wezen. Ik heb gelezen dat generaals en admiraals zeggen dat de NAVO strijdt
met de handen gebonden op de rug en dat de piloten hun werk niet kunnen doen:
dat zij niet met hun handen aan de knuppel zitten, maar vastgebonden in hun
cockpit. Maar dat is niet waar.Eén ding is wel waar, namelijk dat de NAVO heeft gekozen voor een
operatie waardoor collaterale schade zoveel mogelijk wordt voorkomen. Daar
worden fouten bij gemaakt en die fouten zijn betreurenswaardig. Dat vind ik
ook van het incident dat vannacht heeft plaatsgevonden. Er is sprake van gerichte
activiteiten. Tot die gerichte activiteiten behoort ook de aanval op de tv-zender
die heeft plaatsgevonden. Natuurlijk is daar twijfel over mogelijk. Ik meen
dat de heer Valk in die geest sprak. Op het ogenblik is het wel een keuze
die moet worden gemaakt. In deze situatie van een militair conflict kan geen
sprake zijn van half kiezen. We moeten op bepaalde momenten volstrekt duidelijk
zijn. Duidelijk is dat deze tv-stations onderdeel uitmaken van de propagandamachine
en ook van het oorlogsapparaat van president Milosevic en ze behoren dus tot
de relevante infrastructuur in de rest van Joegoslavië die uitgeschakeld
moet worden. De doelen passen ook in de strategie om zijn militaire kracht,
inclusief de bijbehorende propaganda, te breken.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter! Dit lijkt mij toch een belangrijk punt. Het is opmerkelijk
dat de regering een week of twee geleden tegen de Kamer heeft gezegd dat media
en tv-stations niet behoren tot de doelen. Waarom komt de regering vandaag
met een ander verhaal? Waarom past dit type doelen, een tv-station, nu wel
binnen de militaire infrastructuur? Waar legt de regering uiteindelijk de
grens? Er zijn natuurlijk allerlei typen propaganda-instrumenten waarvan je
kunt zeggen dat we ze moeten vernietigen omdat ze tot de militaire infrastructuur
behoren.Dan heb ik nog een tweede vraag. Zitten we nu in feite al in die zogenaamde
fase 3?Minister Van Aartsen:Nee, we zitten niet in fase 3. De minister van Defensie heeft dat vorige
week opnieuw gezegd. Dat is trouwens ook aan de orde geweest in de vertrouwelijke
overleggen en de briefings.Ik zeg erbij dat dit geen gemakkelijke beslissing is geweest, evenmin
als de beslissing om dit conflict in te gaan. Wij hebben daar uiteraard over
nagedacht. Ik zal niet verhelen dat hier sprake is van een ontwikkeling in
het denken van de Nederlandse regering. Maar ik heb mij gerealiseerd welke
invloed dit type propaganda op mensen heeft, met name dan via de televisie
dat toch een zeer indringend medium is. Als ik een parallel mag trekken, dan
wijs ik op de rol van bijvoorbeeld Hate-Radio in Afrika, waarover mevrouw
Vos verschillende malen heeft gesproken. Het medium televisie behoort tot
de onderdrukkingscapaciteit, het onderdrukkingsapparaat van president Milosevic
en ik denk dat wij inderdaad niet de illusie moeten hebben dat er in Joegoslavië
sprake zou zijn van vrije media of pers. Dat is absoluut niet het geval. Deze
zender zette mensen gewoon aan tot haat en is daarmee een onderdeel van het
oorlogsapparaat. Daarom hebben de minister-president, de minister van Defensie
en ik gezegd deze operatie te steunen die ook in lijn ligt van het aan uw
Kamer gemelde van 29 maart en 6 april.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter! De minister kan toch niet zeggen "er bestaat geen vrije pers
en daarom gaan wij alles wat maar met pers en media te maken heeft platbombarderen"?
Het gaat toch om de beoordeling of het een civiel doel is of een doel dat
een direct militaire functie heeft? Dat laatste is wat mij betreft niet het
geval. Ook de regering dacht daar twee weken geleden anders over. Dus nu graag
een helder antwoord op de vraag tot waar de regering nu eigenlijk gaan. Wil
zij inderdaad dat alles dat maar enige militaire uitstraling heeft, waaronder
propaganda, plat wordt gebombardeerd? Is dat nu de lijn die de Nederlandse
regering ondersteunt?Minister Van Aartsen:Voorzitter! Ik heb al gewezen op de zeer specifieke rol die televisie
in dit kader speelt. Andere media hebben een wat minder doordringende werking.
Deze stations vallen zeker binnen de relevante infrastructuur in het kader
van het onderdrukkingssysteem van president Milosevic. U heeft de minister-president
in Washington horen zeggen dat de Nederlandse regering gelet daarop deze operatie
steunt. Alles wat bijdraagt tot een verwringing van de beeldvorming van de
bevolking van Joegoslavië – dat is in wezen aan de orde –
valt onder de infrastructuur en steunt het systeem. Daarom hebben wij deze
operatie dan ook gesteund.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Het is toch alsof ik een andere minister van Buitenlandse
Zaken hoor in vergelijking met het vorige debat.Minister Van Aartsen:Op welk debat doelt u?De heer Verhagen (CDA):Het algemeen overleg waarin de minister van Buitenlandse Zaken duidelijk
de uitspraken van de NAVO-voorlichting dat televisiestations tot mogelijk
doel zouden verworden van de hand wees als zijnde voorbarig en niet aan de
orde. Wat betreft de Nederlandse regering zou daar ook geen sprake van kunnen
zijn. Toen vormde de televisie ook al een duidelijk element van de propaganda.
In dat algemeen overleg stelde de minister toen dat daar iets anders tegenover
zou moeten worden gesteld, zoals televisie-uitzendingen vanuit het Westen,
voorlichting van de bevolking via pamfletten. Dat was de redenering van de
minister toen. Mag ik hem de concrete vraag stellen of hij overvallen is door
het besluit om de televisiestations te bombarderen of is hij erbij betrokken
geweest?Minister Van Aartsen:Voorzitter! Zoals aan uw Kamer is meegedeeld, worden de doelen binnen
het gestelde kader bepaald door Saceur. Zowel de minister van Defensie als
ik hebben inderdaad in de AO's over dit thema in de afgelopen periode gesproken.
Overigens kan ik mij niet herinneren dat ik dat verleden week heb gedaan,
want er zijn toen wel vragen gesteld, maar ik heb toen, voorzover ik heb kunnen
nagaan, met geen woord gerept over deze kwestie.De heer Verhagen (CDA):Dan is het twee weken geleden geweest. Het gaat in elk geval om het laatste
AO over dit onderwerp.Minister Van Aartsen:Ik heb bij het begin van mijn antwoord aangegeven dat er inderdaad sprake
is van een nader nadenken aan de zijde van de regering. Ik meen dat ook dit
debat bevestigt dat hiermee een belangrijke volgende stap wordt gezet. Dat
is juist; daarin heeft de Kamer gelijk. Echter, als men zich rekenschap geeft
van de invloed die deze propagandamachine heeft op de bevolking, maar ook
op leger- en politie-eenheden die in Kosovo de meest afschuwelijke dingen
doen, moet men tot de conclusie komen dat het goed en verstandig is dat deze
operatie heeft plaatsgevonden.De heer Verhagen (CDA):Is dat nadenken begonnen nadat de luchtaanval had plaatsgevonden of daarvoor?Minister Van Aartsen:Wanneer begint en eindigt een denkproces? Voorzitter! Ik vind dat de heer
Verhagen nu een wel heel "borende" vraag stelt.De voorzitter:Volgens mij denkt u voortdurend; dat mag ik althans hopen.Minister Van Aartsen:Zeker.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Het nadenken van de regering heeft ertoe geleid dat nu steun
wordt gegeven aan iets dat in het verleden nog ter discussie stond. Gaat dat
nadenken er vervolgens toe leiden dat er straks steun wordt gegeven aan het
bombarderen van andere media, zoals radiostations, krantenredacties en andere
onderdelen van de propagandamachine, in de woorden van de minister onderdelen
van een apparaat dat tot geweld aanzet?Minister Van Aartsen:Waar er sprake is van bijdragen aan het onderdrukkingsapparaat van Milosevic –
ik heb al gewezen op de rol die radio kan spelen – en waar wordt voldaan
aan de criteria die zijn vermeld in de brieven van 29 maart en 6 april, zal
dat moeten gebeuren.De heer Van Bommel (SP):Dit standpunt roept vragen op. Het suggereert immers dat de NAVO, een
militaire organisatie, kan beoordelen op welke wijze radio-uitzendingen en
krantenberichten uitwerken. Op die manier wordt dan blijkbaar getoetst en
bepaald of zo'n radiostation of zo'n krantenredactie moet worden gebombardeerd.Minister Van Aartsen:Voorzitter! De heer Van Bommel gaat er blijkbaar van uit dat er in de
FRJ vrije media zijn. Al tien jaar lang is daar nul-komma-nul sprake van.
De rol die de Joegoslavische media hebben gespeeld in het Bosniëconflict
en nu spelen in het Kosovoconflict, maakt duidelijk dat er gewoon sprake is
van een propaganda-apparaat, een onderdrukkingsmiddel dat wordt ingezet tegen
de bevolking van Joegoslavië, meer in het bijzonder tegen de Albanese
minderheid. Kennelijk, voorzitter, heeft de heer Van Bommel daar geen enkel
bezwaar tegen.De heer Van Bommel (SP):Ik heb al aangegeven dat ook ik ervan overtuigd ben dat door de media
propaganda wordt bedreven, maar met dit standpunt geef u impliciet aan dat
wat de Nederlandse regering betreft alle media kunnen worden gebombardeerd.
Dat is de conclusie die naar aanleiding van uw opmerking moet worden getrokken.Minister Van Aartsen:Dat is de conclusie van de heer Van Bommel.De heer Van Middelkoop (GPV):Voorzitter! Ook ik heb moeite met het bombarderen van een televisiestation.
Kan de minister mij de logica daarvan uitleggen gelet op het feit dat via
een ander televisiestation vicepremier Draskovic oppositionele geluiden laat
horen waar wij toch welwillend naar luisteren?Minister Van Aartsen:Daarom is het van belang dat doelen op een strategische wijze worden gekozen;
dat spreekt vanzelf. Gisteren is gebleken dat Draskovic de mogelijkheid heeft
om zijn opmerkingen voor de televisiecamera's te maken. Er is een keuze gemaakt.
U weet dat het gebombardeerde televisiestation het station was dat nauwe banden
had met de familie Milosevic en dat meer in het bijzonder de meningen en gedachten
van Milosevic verkondigde.De heer Van Middelkoop (GPV):Dat betekent dus dat er in Joegoslavië kennelijk altijd nog mogelijkheden
zijn om oppositionele geluiden te uiten, in dit geval via een televisiestation.
Met het massieve argument dat er geen vrije pers is in Joegoslavië, wordt
toch niet een rechtvaardiging gecomponeerd om misschien alle stations te bombarderen?Minister Van Aartsen:Er blijven keuzes gemaakt worden. Dat is een van de voorwaarden die van
kracht blijven bij de hele operatie. Zij moeten natuurlijk wel passen in het
beleid van de NAVO. Het gaat om strategische doelen. Het zou
verkeerd zijn om iedere mogelijkheid uit te sluiten om het gebruik van dit
medium onmogelijk te maken. De heer Blaauw heeft aangegeven dat je daarom
op dit gebied naar alternatieven moet omzien.De heer Valk (PvdA):Het is altijd moeilijk exact te bepalen wat een civiel doel is en wat
een militair doel. Is het staatsapparaat een civiel doel of een militair doel?
Het lijkt mij goed dat wat helderder aangegeven wordt waar op dit gebied een
streep getrokken wordt. Wat mij betreft kan dat ook schriftelijk, in een later
stadium.Minister Van Aartsen:Daar is de regering uiteraard toe bereid.De heer Hoekema (D66):Deelt de minister mijn mening, dat het bombarderen van het televisiestation
een risico kan inhouden, dat de agenda opschuift van het aantasten van het
militair-strategisch vermogen van Milosevic naar de ondermijning van het regime?
Vanuit de gedachtegang dat de televisiestations en andere media een onderdeel
vormen van het staatsapparaat – de partij en de staat Joegoslavië
zijn onherroepelijk met elkaar verbonden – dan ga je gauw op weg naar
het uitbreiden van de politieke agenda naar de ondermijning van het regime.
Waar ligt dan de streep? Waar houdt de keuze van doelen op?Minister Van Aartsen:Het is heel moeilijk om daarover in algemene zin een aantal opmerkingen
te maken. Laat ik één dingen zeggen. Er moeten heel belangrijke
afwegingen worden gemaakt. Daarover wordt nagedacht. Op een bepaald ogenblik
worden conclusies getrokken. Het militaire apparaat van de NAVO kan absoluut
niet zomaar zijn gang gaan. Als er één generaal is die zich
bewust is van de grenzen die hij in acht moet nemen, die zeer goed luistert
naar hetgeen in de NAVO-raad wordt gezegd door ministers en de ambassadeurs
van de verschillende regeringen, is het generaal Clark van Saceur. De Kamer
hoeft absoluut geen vrees te hebben voor verschuivingen waartoe alleen militairen
besluiten en waarbij politici min of meer aan de zijlijn staan.Het is onjuist dat in Nederland niet gesproken wordt over grondtroepen.
Bij elk debat in het parlement is haast over grondtroepen gesproken. In Nederland
wordt net als in andere landen in de media gediscussieerd, waar diverse generaals,
admiraals en andere functionarissen allerlei gedachten daarover uiten. In
het AO van de vorige week heb ik aangekondigd dat men niet verrast zou worden
door ontwikkelingen op de top in Washington. Die zijn er ook niet gekomen.
Over grondtroepen is alleen gesproken als tegenkant van het doorzetten en
intensiveren van de luchtacties. Er is niet gezegd dat politici nu eens goed
moeten nadenken over het moment waarop grondtroepen worden ingezet, of iets
in die geest. De NAVO heeft gekozen voor de luchtcampagne. Zij kiest sinds
Washington voor een geïntensiveerde luchtcampagne. In die keuze zullen
wij volharden. Door de secretaris-generaal van de NAVO is wel de vraag aan
de orde gesteld of het niet verstandig is om het assessment voor het gebruik
van grondtroepen die in de herfst van vorig jaar is gemaakt te updaten. De
minister van Defensie kan uiteraard exact aangeven wanneer dat assessment
is gemaakt. Dat is de terminologie en dat zal inderdaad gebeuren; er zal over
worden nagedacht. Ik heb daarover eerder in de Kamer gesproken. Er is op geen
enkel moment, ook niet in Washington, een begin van een politiek signaal gegeven
dat grondtroepen ingezet kunnen worden bij een offensieve actie in Joegoslavië.
Washington heeft daarvoor zelfs een forse belemmering opgeleverd, omdat de
president van Macedonië daar helder heeft verklaard dat hij geen troepen
op zijn grondgebied kan velen die zijn uitgerust voor een offensieve actie
in Joegoslavië.De heer Blaauw (VVD):Ik dank de minister voor het heldere antwoord op mijn vragen over de activiteiten
van Solana. Moet ik die mede zien in het kader van de term "permissive environment"?
Ik meen dat deze term in Washington is gevallen in uitspraken van de heer
Blair en mogelijk ook in uitspraken van de heer Clinton.Minister Van Aartsen:De heer Blair heeft die terminologie bij de bijeenkomsten waar de minister
van Defensie en ik aanwezig waren niet gebruikt. Zoals ik al zei, is er niet
in die geest over grondtroepen gesproken en dus ook niet over grondtroepen
in een permissive environment. Met name in de Engelse pers, maar ook door
de Engelse minister-president aan de vooravond van de top in Washington, zijn
er opmerkingen gemaakt over de mogelijkheid van de inzet van troepen in een
semi-permissive environment. De minister-president van Engeland heeft daar
tijdens de top op geen enkel moment over gesproken. De Amerikaanse president
heeft er ook niet over gesproken, integendeel. Zowel de vice-president als
de president van de Verenigde Staten hebben nog eens een keer duidelijk aangegeven
dat de inzet van grondtroepen pas aan de orde komt wanneer er daadwerkelijk
sprake is van een permissive environment.Onze minister-president heeft gezegd dat het op een bepaald moment binnen
de krijtlijnen kan komen. Dat was zijn terminologie en die uitspraak past
geheel in de beleidslijn die de Nederlandse regering van het begin af aan
uiteengezet heeft. Er zijn twee momenten waarop de inzet van troepen aan de
orde kan komen. Ten eerste is dat het moment dat een internationale troepenmacht
moet worden ontplooid die de vredesmacht voor Kosovo zal constitueren. Ten
tweede is dat het moment waarop je dicht tegen een politiek akkoord aan zit.
Het kan dan nodig zijn dat je verificateurs Kosovo in laat gaan, die dan uiteraard
begeleid moeten worden door gewapende militairen. Ik heb daar vorige week
ook met de Kamer over gesproken. Er is dan nog geen sprake van een totaalakkoord,
maar die militairen zijn dan nodig om de verificateurs hun werk te kunnen
laten doen en om humanitaire organisaties te begeleiden en te beschermen.
Dat zijn de krijtlijnen van de minister-president.Vanaf het begin van dit debat is het gegaan over de vraag of wij grondtroepen
zullen inzetten bij een offensieve actie als de invasie van Kosovo. De Kamer
kent het standpunt van de Nederlandse regering hierover en dat is niet veranderd.
Wij bevinden ons daarmee in het gezelschap van 18 andere NAVO-lidstaten.De heer Blaauw (VVD):Voorzitter! Ik wil nog even terugkomen op het begrip "permissive environment". Dat ontstaat toch ook wanneer de militaire ruggengraat van de FRJ
is gebroken? In feite kun je dan een grondoperatie uitvoeren, omdat er nog
nauwelijks tegenstand is te verwachten. Op zo'n moment begin je aan een heel
andere operatie dan wanneer je op dit moment besluit om met enige honderdduizenden
manschappen Kosovo binnen te gaan.Minister Van Aartsen:Dat moment zou kunnen ontstaan, dicht tegen een politiek akkoord aan.
Dat politieke akkoord komt er namelijk pas op het moment waarop president
Milosevic inderdaad door heeft dat zijn ruggengraat gebroken is.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Wat is de zin van een assessment update oftewel een inventarisatie
met betrekking tot de inzet van grondtroepen als de minister zelf die inzet
"buiten haken" plaatst dan wel er een politieke streep doorheen trekt?Minister Van Aartsen:Militairen plannen altijd. Dat hebben zij door de eeuwen heen gedaan en
dat zullen zij ook in dit kader blijven doen. Dat hoort, dat moet en dat is
verstandig. Maar militairen weten ook in welk kader zij dat doen. Nogmaals,
dit is niet alleen het standpunt van de Nederlandse regering. Wij voeren niet
een apart beleid, een beleid dat verschilt van het beleid van de andere NAVO-landen.
Ook de Britse premier stemt met deze beleidslijn in, ook de Amerikaanse president
en al die andere 16 NAVO-lidstaten. Wat dat betreft heb ik geen nieuwe teksten
aan te kondigen. Maar ik besef dat ik mijn eigen woorden nu herhaal, voorzitter.De heer Verhagen (CDA):Het denken op dit punt staat dus wel stil.Minister Van Aartsen:Zoals ik u aangaf, heeft de secretaris-generaal van de NAVO opdracht gegeven
tot een update van het assessment. Dat is alles wat er is gebeurd. Dat is
ver onder een politiek besluit. Zoals ik u al zei: ik vind het uitstekend
dat militairen bepaalde dingen doen en dat ze nadenken.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter! De minister zegt dat de grootschalige offensieve aanvalsoorlog
met grondtroepen niet aan de orde is en dat die in geen enkele van de 19 hoofdsteden
van de NAVO overwogen wordt. Is men het op dat punt inderdaad volstrekt met
elkaar eens of maakt premier Blair toch een iets andere beweging dan de minister?
Zou een dergelijke optie voor de Nederlandse regering nooit aan de orde zijn?
Trekt de minister ook voor de toekomst hier absoluut de streep?Minister Van Aartsen:Voorzitter! Dit is een oud debat overdoen. Ik heb duidelijk gemaakt wat
de standpuntbepaling van de Britse regering is. In Washington is niet over
een andere optie gesproken. De aankondigingen zijn niet bewaarheid, althans
niet in die geest dat de Britse premier met voorstellen is gekomen. Ongetwijfeld
zal ook in Engeland worden nagedacht, maar de gehele NAVO, de 19 lidstaten,
kiezen voor de luchtcampagne en voor intensivering van de luchtcampagne. Dat
is de boodschap van Washington. Ik heb werkelijk geen syllabe toe te voegen
aan datgene wat ik namens de Nederlandse regering in het debat van enige weken
geleden heb gezegd.Voorzitter! Het thema visit and search is uiteraard in Washington aan
de orde geweest. Het zou goed zijn als de minister van Defensie daarover het
nodige zei. De EU heeft zich duidelijk voor een olieboycot uitgesproken en
dat is een belangrijke stap voorwaarts geweest. Het was natuurlijk in het
zicht van een olieboycot nodig rekening te houden met afdwinging. Daarvoor
is vervolgens de NAVO nodig.Terecht heeft de Franse regering, die overigens geheel instemt met de
opdracht die aan het militair comité is gegeven om de visit and search-operatie,
het controlesysteem, uit te werken, gezegd dat resolutie 1160 niet de basis
biedt om schepen uit derde landen in de internationale wateren te visiteren
en te doorzoeken. Terecht heeft gisteren generaal Naumann gezegd: we might
see difficulties here to use force to non-EU-nations. Dat klopt. Voor bedoelde
acties biedt resolutie 1160 niet een basis. De juridische beperkingen zijn
hier dus vrij duidelijk. Bovendien geldt hier weer de strategische overweging
ten aanzien van de Russische Federatie, zeker in een periode waarin sprake
is van een intensieve bemoeienis van de Russische Federatie bij het vinden
van een diplomatieke oplossing. Daar komt bij dat de Russische Federatie in
beperkte mate ruwe olie aan Joegoslavië aanlevert. Die moet geraffineerd
en de raffinaderijen zijn voor een groot deel vernietigd. Wij hebben hier
dus eigenlijk een discussie om des keizers baard.De heer Blaauw (VVD):Hebben de activiteiten zich ook ontwikkeld naar de geassocieerde landen?Minister Van Aartsen:Ja. De heer Blaauw heeft gevraagd om mogelijke activiteiten richting de
haveninstallaties in Montenegro. Dat willen wij niet, omdat wij rekening willen
houden met de precaire positie van Montenegro. Dat is een expliciete toevoeging
geweest aan de verklaring van Washington op het punt van het visit and search-regime.
Van de olieboycot en het opzetten van het regime gaat een afschrikwekkende
werking uit op leveranciers. Men zal zich een paar maal bedenken voordat men
willens en wetens doorgaat. Het is een positieve ontwikkeling.Allen hebben gesproken over het stabiliteitspact en al datgene wat verder
in de toekomst nodig zal zijn. Het is goed dat het Duitse voorzitterschap
op 27 mei een grote conferentie organiseert met alle betrokken Balkanlanden.
Het is nodig om de destabilisatie in de regio, zowel nu als in de toekomst,
te voorkomen. Daarom is het belangrijk dat wij, bij alles wat er in de komende
periode gaat gebeuren bij het nadenken over een politieke oplossing voor Kosovo,
niet vergeten dat Milosevic er zonder enige twijfel op uit zal zijn om ook
Macedonië te destabiliseren, om het Daytonproces uiteindelijk onderuit
te halen. Bij de onderhandelingen moeten wij het brede kader blijven zien.
Wij moeten ons verplaatsen in de denklijn van Milosevic. Dat is nodig om te
voorkomen dat wij ons alleen focussen op Kosovo, zoals wij dat bij Dayton
op Bosnië hebben gedaan. De internationale gemeenschap wist toen al van
het Kosovoprobleem, maar het is niet op de agenda terechtgekomen. In wezen
is dat ongelukkig geweest. Wij moeten deze fout niet nog een keer maken.De heer Blaauw (VVD):Wat is er in de Veiligheidsraad gedaan aan het Prevlaka-incident?Minister Van Aartsen:Naar ik meen is er in de Veiligheidsraad over gesproken. Voorlopig is
er een "oplossing" gevonden. De Montenegrijnse en de Servische regering hebben
een voorlopige "understanding". Ik noemde Bosnië-Herzegovina, ik noemde
Macedonië, maar daaraan kan Montenegro worden toegevoegd. De agenda van
Milosevic moet ontzaglijk goed in de gaten worden gehouden.Het is hoogst noodzakelijk dat er op korte termijn veel gebeurt aan het
stabiliteitspact en alles wat daaromheen hangt. De heer Van Bommel vroeg naar
alle inspanningen. Ik zal niet herhalen wat Nederland op dit gebied reeds
heeft gedaan. In Wereldbank- en IMF-kader heeft Nederland er alles aan gedaan
om andere landen op te roepen om macrosteun te verlenen aan bedreigde landen
in de regio. Dan gaat het dus niet alleen om Macedonië en Albanië,
maar evenzeer om een land als Bulgarije. Nederland zal overigens ook aan Bulgarije
betalingsbalanssteun geven ten bedrage van 5 mln. Gisteren is in Washington
onder leiding van Wereldbank en IMF een vergadering gehouden over de Kosovocrisis.
Men heeft daar ook gesproken over wat men op korte, middellange en lange termijn
zou kunnen doen. Daarbij is de noodzaak onderstreept van een gecoördineerd
optreden. Het is van groot belang dat in de komende weken landenspecifieke
vergaderingen worden gehouden. Dat is een goede weg om meer financiële
middelen los te trekken voor de landen in de regio, met name ook op het economische
vlak. Wij zullen overigens straks de situatie zien waarin de EU haar stabiliteitspact
heeft, de NAVO het initiatief heeft voor de Balkan, de internationale financiële
instellingen een belangrijke rol spelen en ook de humanitaire hulpverleningsorganisaties
participeren. De heer Blaauw vroeg of over de toekomstige opbouw wordt nagedacht.
Het antwoord daarop is "ja". In dat kader is het van belang dat van een goede
en strikte coördinatie sprake zal zijn. In dat verband heeft de Nederlandse
regering de suggestie gedaan om ook in de resolutie van de Veiligheidsraad
de gedachte op te nemen dat een coördinator voor al die initiatieven
wordt aangesteld. Elk van de betrokken organisaties heeft bepaalde capaciteiten
en een bepaalde expertise. Je moet die ook hun gang laten gaan. Maar een gecoördineerde
rode draad door het geheel is van groot belang. Daarbij kan een persoon, man
of vrouw, uitstekende diensten verlenen. Deze suggestie heb ik ook tijdens
de NAVO-bijeenkomst in Washington gedaan.Gebeurt er voldoende aan Montenegro? Ook daarop wil ik "ja" zeggen. De
NAVO heeft een meer algemene veiligheidsgarantie afgegeven die is gericht
op het apparaat van de FRJ, met name op de mogelijkheden die het militaire
en politionele FRJ-apparaat in Montenegro heeft. Maar ook los daarvan is sprake
van politieke en financiële steun, zoals bleek uit de verklaring van
de EU van afgelopen maandag. De EU heeft ook begrotingssteun toegezegd. Dit
speelde overigens al eerder, want al eerder is voor Montenegro het nodige
gedaan. Er moet uiteraard meer gebeuren; daarin heeft de heer Valk gelijk.
De heer Van Middelkoop vroeg nog of de NAVO een artikel 5-garantie afgeeft.
Dat is niet het geval.De heer Hoekema vroeg naar het lidmaatschap van Joegoslavië van de
Algemene Vergadering van de VN. Joegoslavië is op dit moment geen lid,
want de FRJ was niet de automatische opvolger van de Joegoslavische republiek.
Er moet dus een aanvraag worden ingediend voor een nieuw lidmaatschap en dat
is niet gebeurd. De stoel van Joegoslavië is nu dus leeg.Wat de humanitaire hulpverlening betreft, blijft de Nederlandse regering
haar steun uitspreken voor de UNHCR. Dat is de "leading" organisatie op dit
gebied. Als het nodig is om de UNHCR opnieuw te helpen omdat er problemen
ontstaan bij de bewaking van vluchtelingenkampen, zal de NAVO bereid zijn
om te opereren. Macedonische politie-eenheden spelen immers niet in alle gevallen
de rol die zij zouden moeten spelen. Het is nodig om meer lijn in de hulpverlening
te brengen. Nederland geeft daarvoor ook steun aan de UNHCR. Als de UNHCR
ons verder nodig heeft, zullen wij dat in de komende periode met zeer veel
inzet, vreugde en een zekere passie doen en ook blijven doen.De heer Verhagen (CDA):Welke concrete stappen worden op dit moment gezet voor de opvang van vluchtelingen
in Macedonië? De opvangkampen zijn helemaal vol. Er kan geen onderdak
worden geboden, er zijn grote problemen met het water en er komen per dag
nog duizenden mensen binnen. Welke concrete ondersteuning wordt er door Nederland
en de internationale gemeenschap op dit moment geboden voor het opzetten van
nieuwe vluchtelingenkampen en het assisteren bij de opvang van de komende
vluchtelingenstromen?Minister Van Aartsen:Twee aspecten zijn in dit verband van belang. Het eerste is het bouwen
van vluchtelingenkampen en de rol die de NAVO daarbij speelt. Waar de UNHCR
van ons meer steun nodig heeft, zullen wij die geven. Voorts is bekend dat
de landen van de Europese Unie, waaronder Nederland, bereid zijn om bij te
dragen aan het verlichten van de vluchtelingendruk in Macedonië. Ik heb
afgelopen maandag bij de Algemene Raad opnieuw op de collega's en met name
op het voorzitterschap, een beroep gedaan om meer lijn te brengen in de statusverlening
van ontheemden en in de wat geïmproviseerde manier waarop de Europese
landen thans opereren. Het voorzitterschap heeft dit ook toegezegd. De UNHCR-vertegen-
woordiger heeft ons overigens gemeld dat hij voorlopig uit de voeten kan met
de toezegging van 85.000 plaatsen in de Europese Unie.De heer Verhagen (CDA):Dat is duidelijk. Er worden op dit moment in Macedonië evenwel geen
nieuwe vluchtelingenkampen gebouwd, terwijl er wel meer mensen binnen- komen
dan er kunnen worden opgevangen. De minister kan niet zeggen: er worden nieuwe
vluchtelingenkampen gebouwd. Het probleem is juist dat in Macedonië geen
nieuwe vluchtelingenkampen worden gebouwd of mogen worden gebouwd.Minister Van Aartsen:Als dat moet, zal dit gebeuren. Dit is echter met name een zaak van de
UNHCR. De Nederlandse regering kan daar niet alleen in opereren. Wij hebben
daarvoor ook de Macedonische regering en de UNHCR nodig. Ik heb aangegeven
dat wij op financieel gebied en op het gebied van expertise klaar staan om
te helpen, ook waar het gaat om het leveren van troepen in NAVO-verband indien dat nodig blijkt te zijn. Wat kan de Nederlandse regering in dit
kader anders doen?Mevrouw Vos (GroenLinks):In Albanië is sprake van een vreselijke noodsituatie. Mijn collega's
hebben daar geconstateerd dat er 75 mln. dollar per maand nodig is om de mensen
daar fatsoenlijk op te vangen. Is de Nederlandse regering bereid om zelf en
in Europees verband nog meer geld ter beschikking te stellen voor noodhulp
gericht op de opvang in Albanië?Minister Van Aartsen:Commissaris Bonino heeft afgelopen maandag terecht benadrukt dat het van
belang is om vooral in de vorm van goederen steun te verlenen. Er is eerder
sprake van een probleem van logistiek en organisatie dan dat er sprake is
van een acuut financieel probleem. Er is namelijk vreselijk veel geld. De
Nederlandse regering heeft er het nodige aan gedaan. Voor de andere Europese
landen geld hetzelfde. Hulp in geld brengt het risico met zich dat dit geld
verdwijnt in zakken waar het nu juist niet in moet verdwijnen. Verder is van
belang, waar de helft van de vluchtelingen in Albanië bij gezinnen en
families is ondergebracht, de steun vooral te sluizen in die richting, teneinde
de Albanezen zelf te helpen bij de opvang van vluchtelingen in het gebied.De maatregel in de richting van de president van Joegoslavië, waarnaar
de heer Van Middelkoop vroeg, is genomen omdat de president onder andere nogal
wat onroerend goed heeft in Griekenland. Als het zover is dat het tribunaal
hem hier wil hebben, zal het dienovereenkomstige regime gelden. Ik vermoed
dat dit sowieso geen vrijwillige overkomst wordt.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Wat gebeurt er als Serviërs die ook de Nederlandse nationaliteit
bezitten of een Nederlandse verblijfsvergunning hebben, in dienst treden van
het Servische leger en ingezet worden tegen Nederlandse soldaten? De CDA-fractie
acht dat onacceptabel. Het lijkt mij dat in zo'n geval de Nederlandse nationaliteit
of de Nederlandse verblijfsvergunning zal worden ingetrokken.Minister Van Aartsen:Voorzitter! Ik wil hier liever niet al improviserend een antwoord op geven.De heer Verhagen (CDA):Vindt u het acceptabel dat iemand met de Nederlandse nationaliteit of
met een Nederlandse verblijfsvergunning deelneemt aan militaire acties tegen
Nederlandse soldaten?Minister Van Aartsen:Uiteraard niet. Ik meen dat men daarmee het Nederlands staatsburgerschap
verliest.De heer Blaauw (VVD):In 1985 is de wet gewijzigd vanwege het Spanjesyndroom.Minister Van Aartsen:Ik vreesde al zoiets.De heer Blaauw (VVD):Ik sluit mij aan bij de vraag van de heer Verhagen. Wij zitten er ook
mee dat een Nederlandse F-16 neergehaald kan worden door luchtafweergeschut
dat bemand wordt door Nederlandse Serviërs of Servische Nederlanders.Minister Van Aartsen:Dat is onaanvaardbaar. Ik kan hier niet improviserend op reageren. Ik
weet niet of wij daar op korte termijn werkelijk iets aan kunnen doen. Ik
vermoed overigens dat dit niet onder mijn directe verantwoordelijkheid valt.
De regering zal de Kamer hierover spoedig inlichten.Voorzitter: Van NieuwenhovenMinister De Grave:Mevrouw de voorzitter! De minister van Buitenlandse Zaken is uitvoerig
op zeer veel thema's ingegaan. Het spreekt vanzelf dat ik mij daar geheel
bij aansluit en daarom kan mijn beantwoording kort zijn.De heer Van der Valk is ingegaan op de intensivering van de luchtacties.
Hij veronderstelde dat de operaties effectiever kunnen verlopen als de veiligheidseisen
ten aanzien van piloten worden verminderd. Er zou dan ook minder kans zijn
op onbedoelde schade. Voorzitter! Er wordt inderdaad op vrij grote hoogte
gevlogen om Servisch luchtafweergeschut te vermijden. Ik kan niet ontkennen
dat, wanneer op lagere hoogte wordt gevlogen, effectiever kan worden opgetreden
tegen militaire en MUP-eenheden in Kosovo. Ook kan niet ontkend worden dat
er bij laag vliegen een beter zicht is en dus het risico van collateral damage
vermindert. Dit thema staat met nadruk op de agenda van de NAVO. Hierover
wordt regelmatig met bondgenoten gesproken. Ik begrijp heel goed wat de heer
Valk in politieke zin bedoelt. Wij zullen proberen in de discussies het juiste
evenwicht te vinden.Voorzitter! De inzet van de search and visit-operatie moet leiden tot
een zo effectief mogelijke blokkade. Wij hebben natuurlijk te maken met juridische
grenzen. Militair gezien zijn er weinig beperkingen. Het is geen complexe
operatie en bovendien is al de nodige ervaring opgedaan. Er zal zo effectief
mogelijk worden geopereerd binnen de grenzen die de minister van Buitenlandse
Zaken heeft aangegeven. Nederland is in principe bereid om daar een bijdrage
aan te leveren op het moment dat daartoe in NAVO-verband wordt besloten. Welke
bijdrage Nederland daaraan levert, komt vanzelf aan de orde op het moment
dat wij daarover spreken. Mocht er sprake zijn van een Nederlandse bijdrage,
dan zal het kabinet dat ook aan de Kamer voorleggen.De heer Van Bommel heeft nog gevraagd naar de kosten. Die zijn natuurlijk
afhankelijk van de duur van het conflict. Wij hopen dat het zo kort mogelijk
zal duren. Ik weet niet of het zinvol is om nu met cijfers te komen, maar
ik ben natuurlijk altijd bereid om, als de heer Van Bommel daarop staat, schriftelijk
een tussenstand te geven. Ik teken hierbij aan dat het kostenaspect wel een
heel minimale en zelfs niet relevante afweging is bij een kwestie als deze
en ik verwijs naar de extra middelen die het kabinet uit de algemene middelen
aan de begroting heeft toegevoegd. Ik denk dat de heer Van Bommel het daarmee
eens zal zijn.Voorzitter! Aan het adres van de heer Van Bommel herhaal ik nog eens dat
alle relevante informatie die de Kamer nodig heeft voor de beoordeling van
de kwestie Kosovo naar alle leden van de Kamer gaat, zonder onderscheids des
persoons. De heer Van Bommel is ook aanwezig bij de vertrouwelijke briefings.
Iets anders is de vraag op welke wijze ik als minister van Defensie gebruik
wil maken van mijn recht om af en toe een Kamerlid op te bellen en zijn of
haar mening te vragen over bepaalde plannen. Dan wordt er geen
additionele informatie overgedragen. Ik ben zelf lang genoeg Kamerlid geweest
om te weten hoe essentieel dat is. De informatievoorziening aan de Kamer geldt
voor ieder Kamerlid, zonder onderscheid des persoons.De heer Van Bommel (SP):De minister maakt er een groter punt van dan ik in eerste termijn heb
gedaan, juist omdat hij Kamerlid is geweest, denk ik. Daarom weet hij natuurlijk
dat het moment waarop informatie bij de Kamer komt, voor de Kamer en voor
individuele fracties van groot belang is. Daar heb ik het accent op gelegd.
Zelfs wanneer de minister overleg pleegt over plannen met een Kamerlid, geeft
hij informatie door aan een Kamerfractie over nieuw te zetten stappen. Daar
maak ik bezwaar tegen. Wij wensen op hetzelfde moment over dezelfde informatie
te kunnen beschikken.Minister De Grave:Ik kan niet toezeggen dat dit op exact hetzelfde moment plaatsvindt, maar
de Kamerleden weten dat er, toen ik die gesprekken voerde, binnen een range
van uren een brief aan de Kamer werd gestuurd. Ik meen dat ik daar heel zorgvuldig
mee ben omgegaan.Voorzitter! Mevrouw Vos had aanmerkingen op de uitspraak van president
Clinton "we have to win this war". De minister van Buitenlandse Zaken is hier
al op ingegaan. Ik wijs er met nadruk op dat de militairen altijd opereren
binnen de grenzen die door de politiek zijn getrokken. Dat is niet eens een
punt van discussie. Het gaat hier niet om een militaire overwinning. Het gaat
er niet om dat Milosevic in militair opzicht moet worden verslagen. Het instrument
wordt ingezet om het politieke doel te bereiken. Dus "to win a war" moet betekenen
dat er politiek een oplossing wordt gevonden binnen de grenzen die de internationale
gemeenschap daarvoor heeft gesteld. Zo moet men ook de woorden van president
Clinton interpreteren. Nogmaals, het gaat niet om een militaire overwinning;
het gaat om een politieke overwinning, om politieke doelstellingen die moeten
worden bereikt. Pas als die doelstellingen zijn bereikt, is er sprake van
dat dit conflict op een voor de internationale gemeenschap bevredigende wijze
is beëindigd. De militaire inzet is daar slechts een instrument bij.Voorzitter! De heer Van Middelkoop heeft gevraagd wat verstaan wordt onder
de "lines of communication". Dat heeft wel degelijk te maken met de mate van
effectiviteit van het militaire instrument en het militair opereren, zeker
in Kosovo. Onder lines of communication wordt verstaan al die mogelijkheden
waardoor het militair opereren in Kosovo wordt beïnvloed. Dat is de infrastructuur,
zoals supply en voorzieningen die nodig zijn om te kunnen opereren. Lines
of communication heeft ook te maken met command and control, namelijk de mogelijkheden
waarover het commando in Belgrado beschikt om overzicht te hebben over wat
er plaatsvindt. Bij moderne oorlogsvoering zijn de lines of communication
ongelooflijk essentieel. Een groot deel van de inspanningen van de NAVO-militairen
is erop gericht die aan te tasten en te vernietigen. Ik meen te mogen zeggen
dat de NAVO op dit punt redelijk succesvol is, maar bij de briefing vanmiddag
kan meer in detail worden ingegaan op de manier waarop dat werkt en de planning
van de NAVO.De heer Van Middelkoop heeft nog een "lekenvraag" gesteld. Ik heb overigens
dezelfde vraag gesteld, omdat deze vraag op zich niet onlogisch is. Zoals
de minister van Buitenlandse Zaken al heeft gezegd, hecht de internationale
gemeenschap er belang aan om Montenegro zoveel mogelijk te ontzien. Op het
moment dat haveninstallaties gebombardeerd worden, wordt schade toegebracht
aan Montenegro. Wij willen dat zoveel mogelijk voorkomen. Daarom is gezocht
naar een search and visit-regime, omdat er ook allerlei schepen met niet strategisch-militaire
goederen die gebruikt kunnen worden in het belang van de economie van Montenegro,
de haven kunnen binnenkomen. Deze afweging is nadrukkelijk vanuit die lijn
gemaakt.Voorzitter! De heer Blaauw heeft ook uitdrukkelijk gevraagd hoe het met
de vernietiging van de infrastructuur zit. Misschien is het goed om daar vanmiddag
verder op terug te komen. Ik zeg in zijn richting en die van de heren Valk
en Verhagen, die hier allen over hebben gesproken, dat ik het geheel eens
ben met de opmerkingen van waardering over de inzet van het steeds groter
wordende aantal Nederlandse militairen. Als de heren er geen bezwaar tegen
hebben, zal ik hun boodschap morgen en overmorgen nadrukkelijk overbrengen,
als ik de eenheden in Albanië en Macedonië ga bezoeken. Ik weet
hoe belangrijk het is om zeer breed over te brengen dat in deze Kamer steun
en waardering voor hun werk bestaat. Ik denk dat zij dat zonder meer verdienen.Voorzitter! Ik ben hiermee op alle vragen ingegaan, zelfs binnen de tijd
van een uur, zoals door u gesteld.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! De minister heeft een heel concrete vraag nog niet beantwoord.
Dat is mijn vraag naar aanleiding van de aanhoudende berichten dat er grondpersoneel,
eventueel Britse SAS-mensen maar ook Nederlandse militairen – daar ging
mijn vraag specifiek over – in Kosovo aanwezig zouden zijn.Minister De Grave:Voorzitter! Die vraag is inderdaad gesteld, maar ik denk dat de heer Van
Bommel het antwoord daarop wel weet. Ik doe nooit mededelingen over dit soort
operaties. Ik herhaal slechts wat ik al eerder heb gezegd. Mocht er sprake
zijn van betrokkenheid van Nederlandse militairen, dan zal het Nederlandse
parlement daarover op de daarvoor gebruikelijke wijze worden geïnformeerd.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! De minister van Buitenlandse Zaken sprak over een assessment
update. Ik zou daarom graag van de minister van Defensie willen horen welke
opties daarvan deel uitmaken. En verder wat de mogelijke Nederlandse bijdrage
zou zijn, indien besloten wordt tot het inzetten binnen de permissive environment.
Ik heb het over het met de troepen binnentrekken in de fase waarin Milosevic
zeer verzwakt is.Minister De Grave:De minister van Buitenlandse zaken is hier al uitvoerig op ingegaan. Hij
heeft ook precies het politieke kader aangegeven. Als er meer concrete operationele
aspecten aan de orde zijn, zullen wij dit in een andere samenstelling met
elkaar moeten bespreken. Wellicht kunnen wij de heer Verhagen daarin vanmiddag
wat beter bedienen.De heer Hoekema (D66):De minister heeft nog niet gesproken over de exacte aard van de Nederlandse
bijdrage aan search and visit. Kan hij daar iets naders over zeggen? Een tweede
vraag die ik van belang vind en die niet naar de briefing moet worden verschoven,
is of wij nog in fase 2b zijn of reeds op weg naar fase 3.Minister De Grave:Op de tweede vraag heeft de minister van Buitenlandse Zaken, mede namens
mij geantwoord, dat wij nog steeds in fase 2b zitten. Ik dacht dat ik op de
eerste vraag al heb gereageerd. Ik heb aangegeven dat Nederland in principe
bereid is daar een bijdrage te leveren. Afhankelijk van wat ons wordt gevraagd,
zullen wij overleggen met bondgenoten. Er komt dan een situatie waarin gepolst
wordt of we bereid zijn bepaalde zaken te leveren. Dat moet op dat moment
worden beoordeeld. Ik sluit daarbij niets uit, maar het lijkt me relevanter
om daarop terug te komen als er een concreter overzicht bestaat wat daarvoor
benodigd zou zijn en wat er door de bondgenoten aan Nederland wordt gevraagd.De voorzitter:Ik heb begrepen dat de vorige voorzitter met de Kamer had afgesproken
dat er geen tweede termijn zou plaatsvinden. Daar is ook echt geen tijd meer
voor.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter! Dat is niet afgesproken, ik weet althans van niets, en mijn
fractie heeft wel behoefte aan een heel korte tweede termijn.De voorzitter:Kan die één minuut duren?Mevrouw Vos (GroenLinks):Ja.De voorzitter:Ik constateer dat ook de heer Van Bommel behoefte heeft aan een korte
tweede termijn.De heer Van Bommel (SP):Mevrouw de voorzitter! Bij het begin van deze wat is gaan heten "militaire
campagne", maar wat ik toch maar gewoon "oorlog" blijf noemen, heb ik gezegd
dat dit militair ingrijpen in Joegoslavië een sprong in het duister is.De voorzitter:Als wij het zo gaan doen, gaat iedereen een tweede termijn nemen en dat
kan dus niet. Ik heb begrepen dat u en mevrouw Vos een motie willen indienen.
Ik verzoek u beiden dan ook hierover één zin uit te spreken
en daarna de motie in te dienen. Anders moeten wij besluiten om nu te schorsen
en vanmiddag een tweede termijn te houden.De heer Van Bommel (SP):Dat mag wat mij betreft, want er zijn geen afspraken gemaakt over de tweede
termijn.De voorzitter:Maar ik moet altijd om 13.00 uur schorsen. Dat is een afspraak die met
het arbeidsregime hier in huis te maken heeft.De heer Van Bommel (SP):Ik zou de Arbowet niet willen overtreden. Dan stel ik voor dat er inderdaad
wordt geschorst en dat wij na de pauze verdergaan.De voorzitter:Ik constateer dat de andere leden zich hier niet in kunnen vinden. Ik
beslis daarom dat de moties nu worden ingediend in één minuut.De heer Van Bommel (SP):Ik zei al dat duur en doelen van dit ingrijpen een sprong in het duister
zijn. Er is sprake van een steeds verdere verschuiving, ook in de doelen.
Dit betekent dat wij naar onze mening nu een pas op de plaats zouden moeten
maken. Vandaar de volgende motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat meer dan een maand bombarderen van Joegoslavië door
de NAVO geen doorbraak heeft opgeleverd op het diplomatieke of politieke vlak;overwegende, dat de NAVO-acties niet hebben kunnen verhinderen dat zich
in Kosovo een humanitaire ramp heeft voltrokken en nog steeds voltrekt;overwegende, dat de steun voor Milosevic in Joegoslavië alleen maar
is toegenomen;overwegende, dat de spanningen in de regio alleen maar zijn vergroot;verzoekt de regering zich binnen de NAVO in te zetten om de bombardementen
te beëindigen, waardoor een nieuwe situatie ontstaat voor een diplomatiek
en politiek offensief,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Bommel. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 264 (22181,19637 ).De heer Van Middelkoop (GPV):Hoe serieus moeten wij deze motie nemen?De heer Van Bommel (SP):Die moet zeer serieus worden genomen.De heer Van Middelkoop (GPV):Met een motie probeer je aan de Kamer een uitspraak te ontlokken. Bij
deze motie is volstrekt voorspelbaar wat de uitslag zal zijn. Vandaar mijn
vraag. Die stel ik normaal niet, maar nu wel.De heer Van Bommel (SP):Het zal de heer Van Middelkoop niet ontgaan zijn dat er binnen deze Kamer
aanvankelijk slechts vijf Kamerleden waren, namelijk de leden van de SP-fractie,
die tegen de inzet waren van luchtaanvallen op Joegoslavië. Het kan hem
niet ontgaan zijn dat er gaandeweg beweging is gekomen in standpunten binnen
fracties. Vandaar dat wij het de moeite waard vinden om op dit moment deze
motie in te dienen, zodat wij kunnen bekijken hoe breed die steun zich heeft
ontwikkeld.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik dien graag de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, Vosdat de Nederlandse regering eerder deze maand van mening
was dat de Servische media geen doel van luchtacties zouden zijn;constaterende, dat de Nederlandse regering na een nadere
gedachtewisseling tot de opvatting is gekomen dat het bombarderen van een
Servisch televisiestation gelegitimeerd is omdat hier sprake is van een medium
dat een onderdeel vormt van een militaire infrastructuur;van mening, dat in Servië geen sprake is van vrije pers;tevens van mening, dat ondanks de bedreven propaganda via media hier strikt
genomen geen sprake is van een militair of aan de militaire operatie gerelateerd
doel;verzoekt de regering in NAVO-verband te bepleiten dat wordt afgezien van
verdere bombardementen op Servische media,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid M.B. Vos. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 265 (22181,19637 ).Minister Van Aartsen:Mevrouw de voorzitter! Het zal zonneklaar zijn dat de Nederlandse regering
het aannemen van de motie van de geachte afgevaardigde de heer Van Bommel
ontraadt. De Nederlandse regering stelt zich op het standpunt dat wij alles
moeten doen wat in ons vermogen ligt om Kosovo terug te brengen naar de situatie
waarin Kosovo zich voor het openen van het militaire conflict bevond. Dat
betekent dat voldaan moet worden aan een aantal vereisten die de NAVO, de
EU en de VN hebben gesteld. De heer Van Bommel is heel consequent. Hij was
er al niet voor om de Kosovaren te helpen en dat is kennelijk nog steeds zo.De heer Van Bommel (SP):Dit hoef ik niet te pikken. Het gaat er niet om wie wel of niet de Kosovaren
wil helpen. Ik stel vast dat de luchtaanvallen, gesteund door de Nederlandse
regering – en minister Van Aartsen loopt daarbij regelmatig voorop –
de Kosovaren ook niet hebben geholpen. Sterker nog, de situatie van de Kosovaren
is in hoog tempo en sneller dan voorheen te verwachten was, verslechterd.Minister Van Aartsen:Zoals ik in het begin van mijn betoog heb aangegeven, hebben de Nederlandse
regering en 18 andere lidstaten van de NAVO alle vertrouwen in het succes
van de luchtcampagne.Dan kom ik op de motie van de geachte afgevaardigde mevrouw Vos. Ik wil
hierbij verwijzen naar hetgeen ik in mijn antwoord van vanochtend heb gezegd.
Zoals weergegeven door de Nederlandse regering in de brieven van 29 maart
en 6 april, gaat het erom de relevante infrastructuur in de rest van Joegoslavië,
voorzover behulpzaam in de militaire campagne, uit te schakelen. In dat licht
wil ik de Kamer het aannemen van deze motie ontraden.Mevrouw Vos (GroenLinks):In de tijd dat die brieven zijn verschenen, is de interpretatie van de
Nederlandse regering heel duidelijk aan de Kamer kenbaar gemaakt: media en
tv zijn geen militair doel. Deze behoren niet tot de mogelijke doelen. Dat
is uitdrukkelijk door de minister bevestigd in de Kamer. Het is dan toch de
vraag waarom dat nu wel zo is. Er is blijkbaar een verschuiving opgetreden.
De intentie van deze motie is helder te maken dat die verschuiving niet verdergaat
en dat de media vanaf nu niet meer tot de militaire doelen gerekend moet worden.
Dat vraag ik aan de Nederlandse regering.Minister Van Aartsen:Ik ben daar in mijn antwoord in eerste termijn vrij uitvoerig op ingegaan.
Het is zo langzamerhand zonneklaar welke funeste invloed tv-stations, met
name dit tv-station, hebben op de gesteldheid van de troepen van de Joegoslaven
in Kosovo. Ik meen dat wij op dat gebied alles moeten ondernemen wat in ons
vermogen ligt om dit gedeelte van het propaganda-apparaat van de president
van de FRJ uit te schakelen.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, op een nader te bepalen tijdstip over de moties te stemmen.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt van 13.10 uur tot 13.55 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-4357-4379.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl