De algemene financiële beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota 2011 (32500), en de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2011 (32500 IXA); - het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2011 (32500 IXB); - het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het BTW-compensatiefonds voor het jaar 2011 (32500 G) en 3 andere wetsvoorstellen (32360 IXA, 32360 IXB en 32360 G)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-01 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


2010-2011
 4
 
 
 
 Algemene financiële beschouwingen
 Aan de orde zijn: de algemene financiële beschouwingen
naar aanleiding van de Miljoenennota 2011 (32500), en de behandeling
van:het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van
de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2011 (32500 IXA);het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het ministerie van
Financiën (IXB) voor het jaar 2011 (32500 IXB);het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het BTW-compensatiefonds
voor het jaar 2011 (32500 G);het wetsvoorstel
Jaarverslag en slotwet van Nationale Schuld 2009 (32360 IXA);het wetsvoorstel Jaarverslag en slotwet Ministerie van Financiën
2009 (32360 IXB);het wetsvoorstel Jaarverslag
en slotwet BTW-compensatiefonds 2009 (32360 G).
 
 Er zijn hier leden die dit debat voor het eerst doen, onder anderen de
heer Dijkgraaf. Tegen hem en de anderen zeg ik dat de afgesproken spreektijd
voor de eerste én de tweede termijn samen geldt. De leden krijgen,
zoals bekend, narigheid met hun fractie als zij die tijd overschrijden. Dat
is in het verleden wel eens hoog opgelopen. Het is dus handig als u zich aan
die spreektijd houdt. Morgen volgt het antwoord van de kant van de regering
in eerste termijn en de tweede termijn van de Kamer en de regering.
 Als eerste geef ik, zoals gebruikelijk, het woord aan de grootste oppositiepartij,
de VVD. Tegen de woordvoerder, de heer Weekers, zeg ik: voel nog maar even
hoe die rol voelt!
 
 
 De (algemene) beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Voorzitter. Het is een hele eer om, na jarenlang namens de tweede oppositiepartij
in de financiële beschouwingen het woord te hebben gevoerd, vandaag namens
de grootste oppositiepartij het woord te mogen voeren. Uit mijn bijdrage zal
ook wel blijken dat wij wellicht ook Hare Majesteits meest loyale oppositie
zijn.
 In de afgelopen jaren heeft een ongekende financiële storm over de
wereld geraasd. Erkende instituties met wortels in de hele financiële
dienstverlening werden omvergeblazen, er ontstond een bankencrisis, overheden
grepen drastisch in met ongekende kapitaalinjecties, megagaranties werden
gegeven en ook op de beurzen zijn grote verliezen geleden die nog lang niet
zijn ingelopen. Overigens hoef ik ook maar te verwijzen naar de discussie
die nu in alle hevigheid woedt over de dekkingsgraad van pensioenfondsen,
die zwaar onder druk staan.
 Ook het bedrijfsleven heeft grote schade opgelopen. Vele ondernemingen
zijn kopje onder gegaan, banen zijn verloren gegaan of bedrijven verkeren
op het randje van het faillissement.
 Binnen de Europese Unie hebben wij alleen met veel, zelfs heel veel geld
en met internationale inspanning kunnen voorkomen dat Griekenland en andere
zuidelijke EU-landen niet meer aan hun verplichtingen zouden kunnen voldoen,
waardoor de euro in gevaar zou komen. Hun toestand is nog steeds onzeker.
De nieuwe economieën zoals China, Brazilië en India lijken de crisis
beter te hebben doorstaan en wellicht zijn dat de tekenen van een nieuwe wereldorde.
 Ook bij ons in Nederland heeft de financiële crisis grote schade
opgeleverd. Ik kan mij nog van drie jaar geleden de presentatie in de Kamer
van de begroting, namelijk de Miljoenennota, door toenmalig minister van Financiën
Wouter Bos herinneren. Daarin gaf hij aan dat de staatsschuld in 2009 zou
teruglopen tot het laagste niveau sinds Napoleon. Helaas is het alleen bij
die woorden gebleven, want de realiteit van vandaag is een andere. Je kunt
dat niet allemaal toeschrijven aan de ambtsvoorganger van deze minister. In
absolute termen, waar deze minister van Financiën over schrijft, is de
staatsschuld nog nooit hoger geweest. Dat loopt alleen maar op. Door de uit
de pan gerezen overheidsfinanciën komt daar elk jaar meer bij. We schuiven
zo steeds dichter naar het rijtje landen waarnaar in de bankwereld wordt gerefereerd
met "Club Med", maar waar het vakantiegevoel ver te zoeken is.
 In deze situatie presenteerde het demissionaire kabinet-Balkenende IV
de Miljoenennota 2011, terwijl op enkele honderden meters hiervandaan de onderhandelingen
lopen over een nieuwe regering. In zekere zin is de Miljoenennota 2011 dan
ook een overgangsnota, maar zij getuigt niettemin van lef, zeker in vergelijking
met eerdere edities van dit kabinet; dat moet ik hier wel zeggen.
 De bedrijfsgoeroe Dale Carnegie schreef – naar ik meen in 1936 –
het bekende boek How to win friends and influence people. Veel mensen hier
in de zaal hebben dit boek vast gelezen of zij zouden dat moeten doen. Een
van zijn stellingen om mensen te motiveren, is: "Be hearty in your approbation
and lavish in your praise." Prijs de kleinste verbetering en prijs iedere
verbetering. Daarom wil ik beginnen met mijn oprechte complimenten aan dit
kabinet en aan de deelnemende partijen – dit geldt zowel het CDA maar
ook de ChristenUnie – omdat zij niet gekozen hebben voor een beleidsarme
Miljoenennota waarin zij ook nog eens de enveloppen voor 2011 hadden kunnen
uitdelen. Zij hebben in plaats daarvan een eerste stap gezet in de richting
van het op orde brengen van de overheidsfinanciën. Wat dit betreft heeft
het rentmeesterschap van Balkenende IV in demissionaire status eindelijk kleur
gekregen.
 Keynesiaanse pleidooien voor extra overheidsuitgaven en het vooruitschuiven
van bezuinigingen hebben plaatsgemaakt voor realiteitszin. Er is een grondige
analyse gemaakt van onze situatie en van de wereld om ons heen en hieruit
wordt één belangrijke conclusie getrokken: vergaande bezuinigingsmaatregelen
zijn onvermijdelijk en uitstel is geen optie. Het demissionaire kabinet heeft
direct boter bij de vis geleverd door voor te stellen het begrotingstekort
in 2015 met 3,2 mld. te verkleinen zoals de regering wordt verzocht in de
motie die de heer Koolmees als eerste heeft ondertekend en ik als tweede.
Deze motie is ingediend tijdens het debat over de voorjaarsnota. Ik maak het
demissionaire kabinet en de twee dragende partijen dan ook mijn oprechte complimenten.
 Misschien is het wel een retorische vraag als ik de minister van Financiën
vraag of dit met de Partij van de Arbeid in de regering ook zou zijn gebeurd.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Bij dit soort momenten moet je natuurlijk even stilstaan. De complimenten
van de zijde van de VVD voor deze begroting worden in dank geïncasseerd.
Ik kom hier in mijn inbreng nog op terug. De heer Weekers was naar mijn zin
echter een beetje zuur over de vorige begrotingen. Zou het niet zo zijn dat
er nu zo'n mooie begroting ligt juist doordat het kabinet vorig jaar het lef
had om er in een tijd van recessie niet voor te kiezen de boel kapot te bezuinigen?
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Nee, ik ben dit niet met de heer Slob eens. Ik heb nooit geloofd in praatjes
als: je bezuinigt de economie kapot. Dat hebben wij met de alternatieve voorstellen
van de VVD ook nooit gedaan. In onze voorstellen was het alleen wat minder
meer. Met andere woorden: een eerste stap op weg naar matiging. Nederland
heeft een open economie. Uit de macro-economische verkenningen blijkt dat
die economie gelukkig weer aantrekt, maar dit wordt vooral veroorzaakt door
het feit dat de wereldhandel fors is aangetrokken. Een onsje meer of minder
door de overheid draagt daar niet zo gek veel aan bij. Ik ben het op dit punt
dus niet eens met de heer Slob. Ik zou het met hem eens zijn als hij had gezegd:
als je vorig jaar of dit jaar in één klap 18 mld. had bezuinigd,
zou dat de economie schade hebben berokkend. Dit heeft echter geen enkele
partij voorgesteld en zeker niet de VVD.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Het wordt al iets minder aardig als de heer Weekers het over praatjes
heeft. Nogal wat economen van naam, niet alleen in Nederland maar ook daarbuiten,
waren van mening dat het absoluut niet verantwoord is als je in tijden van
zware crisis met bezuinigingen de eventuele opbloei kapot bezuinigt. Ik constateer
dat het kabinet vorig jaar – een aantal leden ervan maakt ook nu nog
deel uit van het kabinet – een verstandige keuze heeft gemaakt. Uiteraard
profiteert Nederland van het feit dat het een open economie heeft, maar wij
moeten zelf natuurlijk ook verstandige besluiten nemen. Deze begroting had
er nooit zo kunnen liggen als wij hadden gedaan wat vorig jaar door de VVD
werd voorgesteld, want het ging toen om forse bedragen.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Wij zullen het op dit punt niet eens worden. Wij zijn het er gelukkig
wel over eens dat de voorliggende begroting een verstandige begroting is.
Wij verkeerden in een zware crisis en wij moesten diep in de buidel tasten
om de financiële sector overeind te houden. De VVD heeft belangrijke
maatregelen van het kabinet dan ook politiek gesteund. Er werd al behoorlijk
wat gevraagd, maar wij zagen en zien het niet zitten om daar bovenop nog eens
door te gaan met allerlei zinloze uitgaven die de economie niet helpen. Ik
hoef alleen maar te verwijzen naar een aantal Nederlandse economen, waaronder
economen van PvdA-huize; ik zie dat de heer Plasterk inmiddels is aangeschoven.
Zo zegt de heer Van Wijnbergen: zoiets als de economie kapot bezuinigen is
grote flauwekul. Als ik spreek over flauwekul en praatjes, herhaal ik daarmee
hetgeen de heer Van Wijnbergen heeft gezegd.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 De minister van Financiën heeft heel verstandige taal opgenomen in
de Miljoenennota. Ik ben benieuwd of de heer Weekers het eens is met de volgende
zin in de tekst: "Zonder de stimuleringsmaatregelen van het kabinet was de
economie echter, ook in 2010, nog gekrompen." Hiermee stelt de minister van
Financiën dat het heel goed was dat Balkenende en Bos destijds voor een
stimuleringspakket hebben gekozen. Ik herinner mij dat de VVD-fractie daar
op dat moment tegen was. Er is zelfs nog een motie van wantrouwen ingediend
en er was sprake van de noodzaak om 40 mld. te bezuinigen. Minister De Jager
kijkt terug op die periode en concludeert dat dankzij die stimuleringsmaatregelen
de economie niet is gekrompen. Ik ben benieuwd of de heer Weekers die conclusie
van de minister van Financiën onderschrijft.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Nee, wat dat betreft moet ik dit feestje een beetje temperen. Ik heb de
minister van Financiën en de fractie van de ChristenUnie complimenten
gegeven voor de stappen die worden gezet om de begroting voor de toekomst
op orde te krijgen. Wat nu gebeurt, is nog lang niet genoeg, maar daarmee
wordt een belangrijke eerste stap gezet. Over de situatie in de afgelopen
jaren heb ik indertijd al het nodige gezegd. Het siert de minister van Financiën
dat hij het beleid van zijn voorganger hier en daar nog verdedigt. Dat siert
hem als minister van Financiën, maar daarmee ben ik het namens de VVD-fractie
niet eens.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Mijn conclusie is dat de suggestie van eenheid wordt gewekt, maar dat
de heer Weekers in feite bevestigt dat hij het niet eens is met hetgeen de
minister van Financiën stelt. Als wij vorig jaar geluisterd hadden naar
de VVD-fractie, zat de economie nu in de krimp. Dat is niet het geval, omdat
wij niet naar de VVD-fractie geluisterd hebben.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Dat is grote flauwekul. De heer Plasterk haalt de zaken nu door elkaar
en vergelijkt appels met peren. Wij hebben nooit voorgesteld om 40 mld.
te bezuinigen. Wij hebben een degelijke meerjarige tegenbegroting opgesteld.
Die hebben wij laten doorrekenen door het Centraal Planbureau. Ik heb zojuist
nog even de website van het Centraal Planbureau geraadpleegd. Ondanks de grote
woorden van de Partij van de Arbeid en andere linkse partijen over een tegenbegroting
in de afgelopen week, ben ik in elk geval geen doorgerekende tegenbegroting
bij het Centraal Planbureau tegengekomen. Ik werp het dus allemaal verre van
mij.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Het laatste punt van de heer Weekers is heel makkelijk. Het Centraal Planbureau
was namelijk tot niets bereid, voor welke fractie of gezamenlijk initiatief
dan ook.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Is het wel geprobeerd?
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Er is een bericht gekomen na een verzoek van onder meer mijn fractie.
Het was antwoord was: nee, daarvoor hebben wij geen tijd. Ik neem aan dat
dit niet mogelijk was omdat het Centraal Planbureau voornamelijk met de plannen
van de fractie van de heer Weekers bezig is. Daarover gaat ook mij vraag.
Tot voor kort was mijn fractie de grootste oppositiefractie. Nu is dat de
VVD-fractie. Op grond van mijn ervaring in de afgelopen jaren kan ik de heer
Weekers daarom een beetje de maat nemen. Daarom vraag ik: is er eigenlijk
nog wel iets waarmee de VVD-fractie het als grootste oppositiefractie niet
eens is?
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Ik heb zojuist al een eerste punt genoemd in mijn antwoord aan de heer
Plasterk: wij zijn het niet eens met bepaalde opmerkingen van de minister
van Financiën waarmee hij zijn ambtsvoorganger de hand boven het hoofd
houdt. Als de heer Irrgang mij vraagt of hij vandaag van de VVD-fractie nog
bepaalde plannen mag verwachten om te schuiven tussen de begrotingshoofdstukken,
is het antwoord daarop: nee, dat kan hij van mij niet verwachten.
 Aan de overkant van het Binnenhof wordt op dit moment druk onderhandeld
over een regeerakkoord. Daarbij wordt bekeken hoe het financiële beleid
in de jaren 2011-2015 volgens de partijen aan de onderhandelingstafel eruit
moet zien. Dat moeten wij afwachten. Daarop neem ik vandaag geen voorschot.
De heer Irrgang hoort dus vandaag van mij helemaal niets over hetgeen aan
de andere kant van het Binnenhof mogelijk wordt besproken.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Dit kan de heer Weekers niet menen. Wij staan hier in het parlement en
we spreken voor het eerst over de Miljoenennota, de begroting voor volgend
jaar. Dit is het moment dat het parlement daarover voor het eerst spreekt.
De heer Weekers kan niet zeggen: ik ben daar met een paar mensen in de achterkamertjes
in gesprek en totdat ik klaar ben met dat gesprek ben ik niet bereid om ergens
over te praten. Daarmee devalueert de heer Weekers de volksvertegenwoordiging.
Hier praten wij over de begroting. Hij kan niet zeggen: ik wijs op voorhand
alle voorstellen af, ook al ken ik de inhoud daarvan verder niet of spreken
die voorstellen mij niet aan, ik wijs alles bij voorbaat af.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Het is duidelijk dat de SP-fractie nooit regeringsverantwoordelijkheid
heeft gedragen; de vorige keer rende zij zelfs van de tafel weg voordat de
coalitieonderhandelingen waren begonnen. De heer Irrgang moet begrijpen dat
we op dit moment in een heel aparte periode zitten. Normaal gesproken beginnen
we de begrotingsbehandeling met de algemene politieke beschouwingen. De gehele
Kamer heeft ervoor gekozen om de algemene politieke beschouwingen gezamenlijk
te laten plaatsvinden met een mogelijk debat over de regeringsverklaring.
Om de behandeling van de diverse begrotingshoofdstukken niet op de lange baan
te schuiven, wordt vandaag, een week eerder dan normaal, gestart met de financiële
beschouwingen.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 De heer Weekers staat hier zogenaamd namens de grootste oppositiefractie,
maar volgens mij kan hij net zo goed zijn plek in het parlement nu inleveren
en gelijk in vak-K plaatsnemen. Als dit zijn inzet is bij een van de belangrijkste
debatten van het jaar – en misschien wel hét belangrijkste debat,
er zijn tenslotte geen algemene beschouwingen – over de begroting en
hij bij voorbaat zegt dat hij niet geïnteresseerd is in voorstellen van
andere fracties, maar slechts in de zaken waarover hij in achterkamertjes
praat, is dat minachting van het parlement waarin hij nu staat en waarvan
hij nu nog altijd lid is. Hij zou zich dat toch moeten aantrekken.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Ik werp dit verre van mij. We praten vandaag over de Miljoenennota 2011
en geven vandaag een algemene financiële beschouwing. Ik heb gezegd waarom
het vandaag voor mijn partij moeilijk is om tussen de begrotingen te gaan
schuiven; die politieke vrijheid hebben wij vandaag niet, omdat aan de andere
kant van het Binnenhof wordt gesproken over een mogelijk regeerakkoord. Dat
zullen wij hebben af te wachten. Uiteindelijk vinden de stemmingen over de
begrotingen pas eind december plaats. Tot vlak voor het kerstreces is er nog
alle gelegenheid om alle voorstellen en amendementen van de diverse partijen
op hun merites te beoordelen. Dat zullen wij ook doen voordat wij tot stemming
overgaan. Er is dus helemaal geen sprake van minachting van het parlement.
Alle voorstellen zullen worden bekeken, alleen niet vandaag. Ik snap de nieuwsgierigheid
wel.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Voorzitter. Gegeven de positie van de heer Weekers kan ik mij voorstellen
dat hij tot dit betoog komt, maar tegelijk vind ik dat het parlement een goede
beschouwing moet hebben van de financiën voor 2011, ook tussen de begrotingen.
Denkt de heer Weekers dat naast de politieke beschouwingen, nog een soort
"financiële beschouwingen-versie 2" moet komen, waarbij die diepe beschouwing
wel mogelijk is?
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Dat zou zeer wel denkbaar zijn. Ik denk dat het Presidium zich daar eens
over zou moeten buigen. Wij zouden ons, als financiële woordvoerders,
erover kunnen buigen. Wij zouden vandaag ook allemaal onze eerste termijn
kunnen doen, en morgen de minister zijn eerste termijn en de tweede termijn
laten opschorten tot een later moment. Er zal in dit huis altijd ruimte voor
debat moeten zijn over het huishoudboekje van de Staat en dat zal ordentelijk
moeten gebeuren. Ik heb alleen maar aangegeven waarom het voor mij lastig,
nee, politiek onmogelijk is om vandaag een voorschot te nemen op besprekingen
die aan de andere kant van het Binnenhof worden gevoerd. Daar moet je ook
eerlijk in zijn.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Ik hecht in ieder geval aan een juiste en doorwrochte analyse van de Miljoenennota
2011. Gegeven de omstandigheden lijkt dit nu heel lastig. Ik wil er bij de
heer Weekers op aandringen dat wij dat moment echt zullen krijgen en dat er
voorstellen komen voor hoe we dat gaan doen.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Ik vind dat een buitengewoon redelijk verzoek en denk dat we eens verder
moeten praten over de wijze waarop we hieraan het best vorm zouden kunnen
geven. De Kamer heeft besloten om de algemene politieke beschouwingen samen
te voegen met het debat over het regeerakkoord. Ik zou mij kunnen voorstellen
dat daarna de financieel specialisten nog een slagje dieper het debat met
elkaar willen aangaan. Ik ben de financieel woordvoerder van de VVD en zeg
u dat bij mij de bereidheid bestaat om constructief naar procedures te kijken.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Voorzitter. Ik proef nu een iets andere opstelling bij de heer Weekers:
niet bij voorbaat afwijzen, maar het oordeel opschorten. Ik hoop dat we dit
debat op enig moment later dan vandaag of morgen kunnen voortzetten en dat
de VVD-fractie nu niet alles van tafel veegt, omdat ze het oordeel opschort.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Alle voorstellen van iedereen zullen op hun merites worden beoordeeld.
Ik heb niet voor niets aangegeven dat we pas eind december zullen
stemmen over alle amendementen. Mocht men aan de andere kant van het Binnenhof
tot een akkoord komen, dan lijkt het me belangrijk dat we daarvan ook allemaal
kennisnemen. Daarna kunnen we verder praten over de financiële situatie
en over de vraag hoe er al dan niet zou moeten worden geschoven tussen begrotingshoofdstukken.
Dat debat zal ten volle in het parlement moeten plaatshebben. Gelet op de
actuele politieke situatie kan dat vandaag echter niet, wat mijn fractie betreft.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 We bevinden ons in een uiterst merkwaardige situatie vandaag. Moet ik
constateren dat de heer Weekers hier vandaag voor spek en bonen staat?
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Ik heb hier nog nooit voor spek en bonen gestaan, ook vandaag niet. Ik
heb een aantal algemene opmerkingen over de Miljoenennota en over de financiële
wereld. Ik heb een aantal vragen aan de minister van Financiën, onder
meer over de motie die mevrouw Sap in het voorjaar met mij heeft ingediend.
Zo heb ik nog wel meer. Als mevrouw Sap mijn bijdrage afwacht, kan zij zelf
tot een bepaald oordeel komen. Ik sta hier nooit voor spek en bonen.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Ik twijfel toch. De heer Weekers zegt dat we vandaag geen zaken gaan doen.
Het parlement moet zijn oordeel opschorten tot er een nieuw kabinet is. Wat
gaan we vandaag dan wel doen? Filosoferen? Kunnen we het hele debat dan niet
beter opschorten?
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Als er een dergelijk voorstel van mevrouw Sap komt, zou ik dat eerst in
eigen kring willen bekijken, maar het is niet bij voorbaat een verkeerd voorstel.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Als ik de heer Wilders was geweest, was ik al weggelopen. In een situatie
waarin duidelijk was dat het parlement toch niets meer te doen had, heeft
hij zijn biezen gepakt en gezegd dat hij wel wat beters te doen had. Wij bepalen
hier als volksvertegenwoordiging de begroting van het land voor 2011. Dat
doen we met de voltallige aanwezige Tweede Kamer. We doen dat wel of niet.
Als u een reden hebt om dat uit te stellen, moeten we daarover praten, maar
we kunnen niet vrijblijvend vragen stellen en filosoferen.
 We moeten dus kiezen of we de begroting behandelen. Ik meende dat u daartoe
net wat ruimte gaf om daarvoor te kiezen, door te zeggen dat de voorstellen
op hun merites zullen worden beoordeeld. Daarmee zegt u dat u ervoor openstaat
als de Kamer op basis van een serieus inhoudelijk debat besluit om de voorliggende
begroting te verbeteren. Als u daarvoor niet openstaat, wat u aanvankelijk
leek te suggereren, kunnen we beter weggaan.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Voor alle helderheid: ik sta er niet voor open om vandaag met allerlei
moties te komen waarin de regering wordt gevraagd om te schuiven tussen het
ene en het andere begrotingshoofdstuk. De heer Plasterk zegt dat het parlement
uiteindelijk het budget bepaalt. Dat ben ik zeer met hem eens. Het parlement
kan tot eind december allerlei amendementen indienen op elk begrotingshoofdstuk.
Die zullen door ons allemaal serieus worden bekeken.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 De vraag is ook niet of de heer Weekers met moties of amendementen wil
komen. De vraag is: staat hij open voor het gesprek als er in de Kamer moties
of amendementen worden aangekondigd en besproken, of heeft hij geen mandaat
van de heren aan de overkant om zulke voorstellen hier in de volksvertegenwoordiging
op hun merites te beoordelen?
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Vandaag zal ik daarover in elk geval nog geen oordeel geven, en morgen
ook nog niet. Ik zal dat echter wel doen wanneer er in het parlement over
de begroting voor 2011 wordt gestemd. Zoals ik al zei, gebeurt dat eind december.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Daarmee constateer ik dat de coalitie van de angst nu al regeert.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Wat een flauwekul. Als u het debat op een dergelijke wijze wilt voeren:
ga uw gang.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Ik hoorde de heer Weekers vanmorgen op de radio zeggen dat er deze week
niet zal worden gestemd over welke motie dan ook. In ieder geval zal de VVD
niet meestemmen met een motie die vandaag wordt ingediend. Wat zijn we dan
nu aan het doen?
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 We zijn als parlement een goed gesprek aan het voeren met het kabinet
over de Miljoenennota 2011. Daar stellen we zo onze vragen over. Dit lijkt
me dus een buitengewoon zinvol debat. Als u het debat slechts zinvol vindt
indien het kan worden afgesloten met moties die bovendien bij voorbaat de
steun moeten kunnen krijgen van andere partijen, is dit een teleurstelling.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Betekent dit dat u sowieso tegen zult stemmen, ongeacht wat er in een
motie staat, ook als wij heel verstandige moties indienen waarmee u het eens
bent?
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Neen, zo is het natuurlijk niet. Als de heer Koolmees met heel verstandige
moties komt, zullen wij die op hun merites beoordelen. In juni, op de laatste
dag voor het zomerreces, is de heer Koolmees ook met heel verstandige moties
gekomen. Die heb ik zelfs mede ondertekend. Ze worden ook nog eens door dit
demissionaire kabinet uitgevoerd. Natuurlijk zullen we een motie dus altijd
goed bekijken, maar ik wil de illusie wegnemen dat de Kamer allerlei financiële
voorstellen om te schuiven tussen begrotingen kan doen die nu op de steun
van de VVD zouden kunnen rekenen. Ik heb namelijk niet de vrijheid om die
afweging deze week te maken.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Mijn fractie is ook niet helemaal naïef. Wij weten heel goed dat
er onderhandelingen plaatsvinden, maar op dit moment ligt er geen regeerakkoord
en is er geen ander kabinet. Ik stel dus toch voor dat wij hier het debat
voortzetten met het kabinet Balkenende IV, dat een uitstekende begroting 2011
heeft ingediend met een uitwerking van de motie-Koolmees. Die mag er zijn
en ik heb er behoefte aan om toch te melden dat wij wel een debat
met elkaar willen voeren.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Het lijkt nu wel een debatje over een punt van orde te worden,
via de heer Weekers. Ik zou het zeer betreuren als we nu de behandeling van
de algemene financiële beschouwingen zouden opschorten. We zitten immers
al lang genoeg te wachten op de mogelijkheid om weer eens concreet met elkaar
te spreken over zaken die van belang zijn. Laten wij dat gewoon doen. Laten
wij vandaag en morgen met het kabinet van gedachten wisselen, dan weten wij
ook hoe de fracties aankijken tegen de financiële staat van het land.
Omdat er nu snel een kabinet aankomt, kan ik mij nog wel voorstellen dat wij
mogelijkerwijs de afronding van de financiële beschouwingen – wellicht
een soort derde termijn – nog even over de installatie van het nieuwe
kabinet heen tillen, maar ik wil wel aan de slag vandaag. We zitten in deze
tijd al veel te lang te wachten op concrete debatten over zaken die voor het
land van belang zijn.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Voorzitter. De woorden van de heer Slob zijn mij uit het hart gegrepen.
Ik heb zelf geen enkel voorstel gedaan om dit debat op welke manier dan ook
te vertragen of te verdagen. Ik heb alleen tegenover de SGP aangegeven dat
ik er open voor sta, erover te praten om de financiële beschouwingen
eventueel op een later moment af te ronden. Dan kan er ook een finale afweging
plaatsvinden. Als partijen met moties of amendementen kunnen komen, krijgen
zij daar ook de opvattingen van de andere partijen over te horen. Ik denk
dus dat de heer Slob en ik wat dat betreft niet ver uit elkaar zitten.
 Voorzitter. Ik vervolg mijn betoog, althans ik zal een stukje overslaan
van het betoog dat ik voornemens was om te gaan houden.
 Een aantal passages uit de voorliggende Miljoenennota komt ons bekend
voor. Het lijkt wel een bloemlezing van pleidooien die de VVD sinds het ontstaan
van de crisis heeft gehouden. De visie op het herstel van economie en overheidsfinanciën
en de onderliggende relatie sluit naadloos aan op de visie daarop van de VVD.
Hetzelfde geldt voor de noodzaak om te consolideren, om geloofwaardigheid
te behouden ten opzichte van de financiële markten en om het renterisico
op de staatsschuld te verminderen. De Miljoenennota spreekt een voorkeur uit
voor bezuinigen in plaats van lastenverhoging. Dat vind ik ook een belangrijke
notie. Het komt overeen met de keuze die de VVD al in haar crisispakket –
Stabiliseren, stimuleren en innoveren – van maart 2009 heeft gemaakt.
Een aantal voorstellen die we toen al deden en die we later nog eens bij motie
hebben herhaald, op het laatst bij de behandeling van de voorjaarsnota in
de motie-Weekers/Blanksma-van den Heuvel, worden inmiddels door het kabinet
uitgevoerd.
 Terecht wordt gesteld dat lage lasten private uitgaven uitlokken. Mensen
gaan meer uitgeven als ze minder hoeven in te leveren bij de overheid en dat
is goed voor de economie. Generieke maatregelen zoals de btw-verlaging voor
de bouw, een tijdelijke stimuleringsmaatregel, bieden een kans voor de bouwsector
in de gehele breedte, waardoor het profijt optimaal verdeeld wordt. In dat
licht heb ik ook in het voorjaar de motie-Sap meeondertekend, waarin de regering
wordt verzocht om het budget voor de startersregeling van dit jaar aan te
vullen. Het kabinet stelt in de Miljoenennota dat deze regeling minder effectief
is in het aanjagen van economische bedrijvigheid. Via de commissie voor WWI
is overigens nog een wat diepgaandere reactie aan minister Van Middelkoop
gevraagd. Ik heb die brief gelezen en vond het eerlijk gezegd een nietszeggend
briefje. Het was een herhaling van wat we al ergens in een kolommetje in de
Miljoenennota hadden gelezen. Wat daarin wordt gezegd, is een andere motivering
dan in de motie wordt benoemd. De motie vroeg erom, een impuls te geven aan
de woningmarkt en de toegang tot de woningmarkt voor starters te bevorderen.
Ik wil de minister daarom ook verzoeken de motie alsnog uit te voeren, dan
wel met overtuigender argumenten te komen dan waarmee zijn collega Van Middelkoop
is gekomen waarom het verzoek zoals neergelegd in de motie-Sap/Weekers niet
uitvoerbaar zou zijn. Ik heb die argumenten in elk geval nog niet gezien.
 De Miljoenennota meldt dat in Nederland tijdens de crisis de relatieve
overheidsuitgaven sterker zijn gestegen dan de inkomsten zijn gedaald. Ik
heb daarop de afgelopen jaren ook gewezen. Ook hierdoor ligt het in de rede
om de uitgaven te beteugelen in plaats van de lasten te verhogen. Dat sluit
aan bij onze eerdere oproep om direct de uitgavendrift te beteugelen. Trouwens,
wij hebben die oproep niet alleen gedaan. Willem Vermeend en Rick van der
Ploeg deden dat ook al, net na het aantreden van het kabinet-Balkenende IV.
Het probleem in Nederland is niet dat er te weinig binnenkomt, maar vooral
dat er te veel wordt uitgegeven.
 Ten slotte pleit de Miljoenennota voor een geloofwaardig pakket maatregelen
om het tekort met 18 mld. te verkleinen in 2015. Daarbij wordt verwezen naar
het solide advies van de Studiegroep Begrotingsruimte. Zoals u weet, is dat
ook een belangrijk uitgangspunt voor de VVD bij het te vormen nieuwe kabinet.
De neuzen lijken in de goede richting te staan, althans, als ik naar de Miljoenennota
kijk. Dan kunnen wij ook orde op zaken stellen. Wat de VVD-fractie betreft,
wil ik benadrukken dat de noodzaak van 18 mld. aan ombuigingen, inclusief
2011 natuurlijk, overeind blijft, dit ondanks hoopgevende ramingen van het
Centraal Planbureau ten aanzien van de economische groei en de werkgelegenheid.
Ik wil dat langs de volgende lijnen nog even onderstrepen.
 Om te beginnen de staatsschuld en het doorlopend tekort. De staatsschuld
is door de crisis tot historische proporties gegroeid. De komende jaren zullen
er nog tekorten blijven en zal de staatsschuld verder oplopen. Daar zit dan
ook het gevaar in dat de staatsschuld op zich nu nog te overzien is in vergelijking
met andere landen, maar het doorlopend tekort maakt ingrijpen noodzakelijk.
Het oplopen van die staatsschuld maakt het niet alleen maar moeilijker in
de komende jaren om de zaak terug te betalen, maar remt ook de economische
groei. Als de staatsschuld zou stijgen tot boven ongeveer 90% –
wij zijn daar nog lang niet – zou de economische groei worden gehalveerd
en zou zij daarnaast rente-uitgaven voor noodzakelijke publieke voorzieningen
straks gaan verdringen. Dat willen wij niet.
 Nederland heeft ook na de crisis relatief gezien, ten opzichte van onze
economie, een omvangrijke financiële sector. Dat brengt risico's met
zich mee. De balansen van de banken zijn precair en de onrust in de financiële
wereld is nog niet voorbij. Dat vraagt onder andere om effectief toezicht
waar de markt niet in staat is zichzelf te reguleren. Wat dat betreft, zou
ik graag opheldering willen van de minister, omdat ik in de Ridderzaal
vorige week op Prinsjesdag het staatshoofd tijdens het voorlezen van de Troonrede
hoorde zeggen dat de Code Banken in een wet wordt omgezet. Ik meen dat dat
een stukje verdergaat dan het advies van de commissie-De Wit. Dus ik zou hier
toch wel graag een reactie van de minister op willen. Zit er licht tussen
De Wit en datgene wat deze minister van plan is?
 Daarnaast is een geloofwaardige exitstrategie van belang om uiteindelijk
de belangen die de Nederlandse staat heeft verworven in financiële instellingen
weer naar de markt te brengen. Ik heb daar tijdens de behandeling van de Najaarsnota
2008 al voorstellen toe gedaan, namelijk om te komen tot een organisatie die
tussen de minister en de partijen staat en die namens de Nederlandse belastingbetaler
de participaties beheert. Dan heeft de minister vervolgens ook geen last meer
van een dubbelepettenproblematiek. Uiteindelijk hebben wij tot afgelopen zomer
moeten wachten voordat er ook daadwerkelijk een dergelijke organisatie opgetuigd
zal worden, maar in elk geval chapeau dat het er eindelijk van komt.
 Verder vraag ik ten aanzien van de exitstrategie nog aan de minister wat
er nu wordt gedaan om te kijken of wij daar waar wij participaties hebben
die niet al voor stukken kunnen terugbrengen naar de markt. Er zijn participaties
waar volgens mij de markt al eerder interesse voor had. Dan doel ik op ASR,
eigenlijk een bijvangst van het Nederlandse deel van Fortis/ABN AMRO. Je zou
ook kunnen kijken naar de Alt-A-portefeuille ING, waar toch ook nog wel behoorlijk
wat risico's aan vastkleven, maar het zou best zo kunnen zijn dat er inmiddels
marktpartijen zijn die geïnteresseerd zijn om daarin deel te nemen. Je
zou je ook kunnen afvragen of er al interesse in de markt bestaat om een participatie
te nemen in ABN AMRO. Wordt hiertoe actie ondernomen?
 Sprekend over banken kom ik op de hypotheekrente in Nederland. Die is
gemiddeld genomen hoger dan in de landen om ons heen. Dat baart ons zorgen.
Ik heb er eind augustus vragen over gesteld, maar die zijn nog steeds niet
beantwoord. Dat betreur ik zeer. Ik heb onder meer gevraagd of de NMa kan
bekijken of er sprake is van prijsafspraken, kartelvorming, maar zelfs op
die vraag wordt niet geantwoord. Ik heb echter al in de media gelezen dat
de NMa met een quickscan bezig zou zijn. Hoe zit dat? De renteverschillen
hebben betrekking op groot geld. Het gaat om 0,9%, kijkend naar op
het rentetarief. Of je nu 3% of 4% betaalt, of 4% dan
wel 5%, dat scheelt veel, zowel voor de burger als voor de schatkist.
 De eurocrisis is misschien enigszins geluwd, maar niet voorbij. Landen
als Griekenland, Spanje, Portugal en Ierland die in de problemen waren gekomen,
zijn nog maar net begonnen met het nemen van maatregelen. In de Financial
Times stond vandaag het bericht dat Trichet, de voorzitter van de Europese
Centrale Bank, zijn bezorgdheid heeft geuit over de voortgang van de werkgroep-Van
Rompuy. De vorderingen van die werkgroep lijken op een slak op een teerton.
Ik roep wat dat betreft de motie-Weekers/De Nerée in herinnering, door
een heel grote Kamermeerderheid aanvaard, waarin wordt verzocht, met het oog
op het handhaven van het Stabiliteits- en Groeipact, om een waakhond met tanden.
Je moet er een onafhankelijk orgaan voor hebben. Ik heb op dit terrein echter
nog geen enkele voortgang gezien. Graag een reactie van de minister.
 Kan de minister opheldering verschaffen over hoe het precies zit met onze
exposure op Griekenland en de risico's die daarmee samenhangen? Hoe staat
het met onze exposure op IJsland? Wij hebben nog een bedrag van tussen de
1,5 en 2 mld. tegoed van IJsland. De laatste brief van de minister hierover
dateert van meer dan een halfjaar geleden. Ik wil weten of IJsland inmiddels
bereid is om te betalen.
 De economische voorspellingen van het CPB lijken mee te vallen. Dat stemt
ons hoopvol, maar het biedt geen enkele garantie. Het CPB schetst in de Macro
Economische Verkenning een scenario van tegenvallende economische ontwikkelingen
wereldwijd, waardoor onze economie opnieuw gaat krimpen en het begrotingstekort
met 2,5 mld. wordt vergroot. Het kan nog erger in het geval van een herleving
van de crisis, mede door de aan de financiële instellingen afgegeven
garanties die niet op de balans staan. We hebben overigens niet alleen garanties
afgegeven aan financiële instellingen. We hebben ook op grote schaal
garanties afgegeven aan het bedrijfsleven. De nationale hypotheekgarantie
is fors uitgebreid, ook op verzoek van de Kamer. Sommige garanties zijn mede
afgegeven op voordracht van de VVD, maar we moeten ons wel realiseren dat
daar grote risico's aan vastzitten. Ik heb in de krant gelezen dat collega
Koolmees met ideeën komt over stresstesten. Ik wil in elk geval weten
hoe de minister denkt om te gaan met de adviezen van de studiegroep-begrotingsruimte.
Als alle risico's bij elkaar worden opgeteld, hebben we inzicht in wat voor
soort scenario's er denkbaar zijn en hoe kwetsbaar het huishoudboekje van
de Nederlandse staat is. Als de heer Koolmees daarop doelt met zijn stresstesten,
dan kunnen wij elkaar vinden. Ik wil in elk geval van de minister horen hoe
hij daartegen aankijkt. We zullen dit serieus moeten bekijken, want we moeten
de overheidsbegroting op orde krijgen. Dat heeft ook te maken met de kosten
die samenhangen met de vergrijzing. Het is ongelooflijk goed dat de levensverwachting
enorm stijgt en dat het aantal honderdjarigen ook is gestegen, maar daar zitten
ook kosten aan vast. We zullen er nu en in de toekomst voor moeten zorgen
dat we onze sociale welvaartsstaat kunnen behouden.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Ik dank de heer Weekers dat hij morgen gaat meestemmen over een motie
van mijn hand. Dat waardeer ik zeer. Ik hoorde hem zeggen dat hij heel blij
is met de invulling van de motie-Koolmees/Weekers. Ik ook, voor de duidelijkheid.
Ik heb echter een feitelijke vraag. Weet hij hoeveel de hypotheekrenteaftrek
de komende vier jaar oploopt?
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Daar zul je diverse scenario's voor moeten kennen, want dat hangt af van
de rentestand, van wat mensen aflossen et cetera. Dat kun je niet op één
bedrag vastprikken. Maar om verdere interrupties misschien te voorkomen: wij
zijn niet van plan om aan de hypotheekrenteaftrek te tornen. Wij zullen echter
wel inzichtelijk moeten hebben wat dat betekent voor de risico's voor de schatkist.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Ik weet het antwoord wel, het staat namelijk in bijlage vijf van de Miljoenennota.
Het is 2 mld. Dat betekent dat de bezuiniging die wij met de motie-Koolmees/Weekers
hebben ingevuld, alweer weg is door de oploop van de hypotheekrenteaftrek.
Is dat niet heel erg onwenselijk?
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Het beslag van de hypotheekrenteaftrek zal ook afhankelijk zijn van de
hoogte van de rente et cetera. Je zult dus diverse scenario's moeten bekijken
en de bijbehorende risico's voor de schatkist onder ogen moeten zien. Ik ben
het er echter niet mee eens dat daarmee bij voorbaat al 2 mld. van de ingeboekte
besparing verdampt. Ik zou daar overigens ook graag een reactie van de minister
op willen hebben.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Als uit die analyse blijkt dat de hypotheekrenteaftrek een risico is voor
de overheidsbegroting, is de heer Weekers dan bereid om daar consequenties
aan te verbinden?
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Nee.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Dat is helder en dat onderstreept nog eens wat de heer Weekers eerder
in zijn betoog zei, namelijk dat bezuinigingen voor de VVD heel belangrijk
zijn maar dat lastenverzwaringen niet aan de orde zijn. Ik probeer mij een
beetje te verplaatsen in de gedachtewereld van de heer Weekers en te bezien
waar voor hem de ruimte zit om tot mooie deals te komen. Ik stel hem het volgende
voor. Stel dat wij de kinderopvangtoeslag omzetten in een kinderopvangaftrek.
Wij maken er dus een aftrek van, net als de hypotheekrenteaftrek. Is de kinderopvang
dan ook ineens heilig voor de VVD? Kunnen wij zo wellicht alsnog tot een deal
komen?
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Ik heb in het begin van mijn betoog al gezegd dat wij in elk geval niet
tot deals gaan komen die financiële consequenties hebben. Wij gaan niet
schuiven tussen diverse begrotingen en al zeker niet tussen het uitgaven-
en inkomstenkader. Dat kan later het geval zijn. Wellicht kunnen wij daar
in de afronding van dit debat, nadat wij een mogelijk regeerakkoord kennen,
verder over spreken. Het rapport van de Studiegroep Begrotingsruimte bevatte
een paar goede passages: wij moeten ook oog hebben voor de belastinguitgaven.
In de systematiek van Financiën is de hypotheekrenteaftrek echter geen
belastinguitgave.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 De heer Weekers vlucht in technische exercities maar ik wil graag een
antwoord op mijn vraag hebben. Als wij de kinderopvangtoeslag als een korting
op de belastingen vormgeven, vind de VVD dat dan ineens wel iets wat wij zouden
moeten verdedigen of niet?
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Wij kunnen toch niet op allerlei hypothetische situaties ingaan? De kinderopvangtoeslag
is nu gewoon een uitkering aan mensen die arbeid en zorg combineren. In het
voorjaar is daar een besluit over genomen ten aanzien van 2011. Daar is door
geen enkele partij in de Tweede Kamer afstand van genomen in die zin dat er
alternatieve dekkingsvoorstellen zijn gekomen. Ik neem dus aan dat de GroenLinks-fractie
dat voorstel ook steunt. Wij praten niet over concrete voorstellen om de kinderopvangtoeslag
nu om te zetten in een fiscale korting.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Het blijft ontzettend lastig; de heer Weekers praat duidelijk met veel
meel in de mond. Iedereen die denkt dat de GroenLinks-fractie die eerdere
bezuiniging heeft goedgekeurd, mag het interessante debat tussen mevrouw Van
Gent en de heer Rouvoet even nazoeken, want dat is klinkklare onzin.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Maar voorzitter, debatten worden toch gevoerd in de Kamer en niet op Twitter?
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 De voorzitter weet dat ikzelf niet zo van twitteren houd, dus wij begrijpen
elkaar heel goed.
 Laat ik het echter nog een keer anders proberen. Denkt de heer Weekers
dat gewone mensen in het land, hardwerkende ouders met jonge kinderen, er
enige boodschap aan hebben dat de heer Weekers de kinderopvang niet wil sparen
omdat die de vorm van een toeslag heeft, maar wel bereid zou zijn om die te
sparen als die een belastingaftrek zou zijn? Denkt hij dat gewone mensen in
het land daar ook maar iets van begrijpen?
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Mevrouw Sap geeft een volstrekt verkeerde voorstelling van zaken. Ik beweer
niet dat ik alle vormen van belastingaftrek ga sparen. Absoluut niet. Daar
valt met de VVD altijd goed over te praten, behalve over de hypotheekrenteaftrek.
Die wil de VVD in stand houden. En wat de kinderopvangtoeslag betreft, heb
ik helemaal niets aan debatten op Twitter. Waar ik wat aan heb, zijn de debatten
die hier in de Kamer worden gevoerd. Wij hebben in de Tweede Kamer debatten
gevoerd naar aanleiding van de Voorjaarsnota. Hierin is een besparing voor
de kinderopvang voor 2011 en daarna ingeboekt. Het gaat om een bedrag van
230 mln. in 2011, oplopend tot 375 mln. in 2015. Geen enkele partij heeft
een amendement ingediend om dit alternatief te dekken. Wel heeft in dezelfde
week een debat plaatsgevonden over de algemene maatregel van bestuur. Hierbij
is ook de ouderbijdragetabel besproken. Echter, ook in dat debat is geen alternatieve
dekking aangegeven. Ik vond het dan ook een beetje merkwaardig dat uitgerekend
GroenLinks hier vorige week een heel groot punt van maakte. Immers, in juni
heeft men het punt uiteindelijk budgettair laten lopen.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Ik wil hierop feitelijk reageren, want het betoog van de heer Weekers
bevat een aantal onzorgvuldigheden, laat ik het vriendelijk zeggen. In juni
heeft mijn collega, mevrouw Van Gent, een motie ingediend waarin wordt opgeroepen
om de bezuiniging – wij zagen dat daar helaas een Kamermeerderheid voor
was – zo vorm te geven dat ouders met lagere inkomens niet gedwongen
worden om zich van de arbeidsmarkt terug te trekken. Wij dienen geen moties
in als wij vooraf met zekerheid weten dat er geen meerderheid voor is. Wij
proberen altijd om dingen voor elkaar te krijgen. Dat is de reden dat wij
het op die manier gedaan hebben. Wij hebben op geen enkele manier ingestemd
met de bezuiniging.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Het is een goed gebruik in de Kamer om, als men niet instemt met een bepaalde
bezuiniging en daar een enorm punt van wil maken, met een alternatief dekkingsvoorstel
te komen. GroenLinks heeft dat de afgelopen jaren ook altijd gedaan met tegenbegrotingen.
Andere partijen die de afgelopen jaren in de oppositie zaten, ook de VVD,
hebben dat bij wijze van tegenbegroting gedaan. Je kunt niet
zeggen: wij willen alles voor iedereen in stand houden. Met een kinderopvangtoeslag
die in 2005 een budgettair beslag had van 600 mln. à 700 mln. en inmiddels
3 mld. kun je niet zeggen: dat laten wij maar verder uit de hand lopen. Als
mevrouw Sap daar wel voor kiest, moet ze concreet boter bij de vis leveren
en zeggen waar het geld vandaan moet komen. Dat is eerlijke politiek.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Even terugkomend op die eerlijke politiek van de heer Weekers, het volgende.
De heer Weekers zei zo-even: het gaat mij om het debat in de Tweede Kamer.
Uit zijn reactie op de vraag van mevrouw Sap maakte ik op dat hij zei: ik
voel niets voor het schuiven tussen begrotingen.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Vandaag niet.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Ja, net nog, twee minuten geleden.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Precies. Vandaag niet, vandaag ga ik niet schuiven tussen begrotingen.
Dat wil niet zeggen dat wij, voordat de behandeling van alle begrotingshoofdstukken
heeft plaatsgevonden, natuurlijk bereid zijn om tussen begrotingen te schuiven.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 De heer Weekers kan zeggen: ik wil op een later moment een vervolg aan
dit debat geven, bijvoorbeeld in de vorm van een derde termijn. Dat kan, daar
zal ik de heer Weekers dan ook in steunen. Hij kan een dergelijk voorstel
echter niet al bij voorbaat afwijzen. De heer Weekers kan zijn oordeel opschorten,
bijvoorbeeld omdat hij morgen eerst het antwoord van de minister wil horen
of omdat hij een derde termijn wil. Hij kan echter niet bij voorbaat tegen
ieder voorstel – wij hebben een gezamenlijk alternatief, bijvoorbeeld
voor de kinderopvang – nee zeggen. Het punt van de heer Weekers is nu
immers juist dat hij er op een later moment een vervolg aan wil geven.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Ik heb nog geen concrete voorstellen gezien, ook niet hoe ze gedekt worden.
Overigens heb ik wel iets op de website van D66 gezien, maar ik weet niet
wie op dit moment de financieel specialist van de linkse oppositie is. Ik
hoorde de leider van D66 verklaren dat hij de heer Plasterk en de heer Roemer
had ontslagen als financieel specialist. Dus ik weet niet wie ik moet aanspreken.
Ik ben benieuwd naar de voorstellen. Ik heb aangegeven dat ik vandaag geen
politieke ruimte heb om concrete voorstellen te honoreren om te schuiven tussen
de ene begroting en de andere. Dat moet men begrijpen. Voordat er gestemd
wordt over alle begrotingen en alle amendementen, zal alles door mijn fractie
op zijn merites beoordeeld worden.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Zo-even passeerde er een debatje over het "voorstel-Koolmees" waar wij
sympathiek tegenover staan. Moet dit niet breder getrokken worden, vraag ik
de heer Weekers. De afgelopen jaren hebben ons geleerd dat de variabiliteit
in de begroting groot is, zowel qua inkomsten als qua uitgaven. Wij hebben
daar mooie normen voor. Zouden wij de begroting en het jaarverslag niet moeten
aanpassen, in de zin dat er een grotere risicoparagraaf komt waaruit duidelijk
blijkt hoe groot de variabiliteit naar verwachting is? Ik denk dat we in dat
geval zorgvuldiger aan het begroten slaan dan nu.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Ik heb drie opmerkingen. Ten eerste. Ik ben het er zeer mee eens om een
uitgebreidere risicoparagraaf op te nemen in het jaarverslag. Ik zou die vraag
aan de minister willen doorgeleiden om te horen hoe hij daar tegenaan kijkt.
 Ten tweede. Het jaarverslag zal sowieso beter behandeld moeten worden
dan we tot dusverre gewend zijn. Politici, volksvertegenwoordigers zijn er
namelijk nogal op gebrand om vooral vooruit te kijken, maar kijken onvoldoende
terug of het beleid afdoende effect heeft gesorteerd. Je zult dan ook naar
deze risico's moeten kijken.
 Ten derde. Zojuist was ik nog iets vergeten te zeggen tegen de heer Koolmees.
Hij concludeerde al dat ik voor de motie-Koolmees over de stresstesten zou
stemmen. Echter, in de eerste plaats ken ik nog geen motie-Koolmees en geef
ik geen blanco cheques af. In de tweede plaats lijkt mij het toch mores in
deze Kamer dat er voorstellen worden gedaan en dat de minister er vervolgens
op reageert. Misschien zegt hij: ik neem dit voorstel over, want ik het vind
het zo sympathiek en had er zelf nog niet over gedacht. Dan hoeven wij helemaal
niet met moties te komen. Ik heb alleen willen zeggen dat ik bijzonder sympathiek
sta tegenover de gedachte van de heer Koolmees die ik uit de krant heb opgetekend.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Dat laatste punt geldt ook voor mij. Dat neem ik graag over. Mijn vraag
had ook betrekking op het jaarverslag. Nu is de begroting aan de orde. Als
je in een tijd leeft waarvan je denkt: jongens, het kan verschillende kanten
op; moet je dan in de begrotingssystematiek niet met grotere reserves werken?
Anders moeten we iedere keer begrotingen aanpassen en zitten we net als in
de afgelopen jaren elke keer met plannen om financiële gaten te repareren.
Zouden we in tijden waarin het behoorlijk variabel is niet met potjes moeten
werken, zodat we die klappen a priori op kunnen vangen?
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 We zouden met potjes kunnen werken. Dat is in het verleden gedaan door
minister van Financiën Zalm, die elk jaar een uitgavenreserve had. Voor
de hele regeerperiode was dat 1 mld. en per begrotingsjaar 0,25 mld. De ervaringen
uit die tijd leren mij dat die uitgavenreserve iedere keer werd opgesoupeerd
bij de algemene politieke beschouwingen, bij de financiële beschouwingen
of bij de behandeling van de Voorjaarsnota van het lopende begrotingsjaar.
Dat was uiteindelijk toch onvoldoende solide. Daarnaast zouden we kunnen kijken
wat naar verwachting de economische groei is in de komende jaren, waarbij
we een behoedzaamheidsmarge hanteren. Dat houdt in dat we datgene wat we verwachten
te kunnen uitgeven, gaan matigen. We bouwen een buffer in. Dat had het kabinet-Balkenende
IV moeten doen. Ik heb het daar drie jaar lang op gewezen, maar het heeft
dat niet gedaan. Je zou ook kunnen doen wat de Studiegroep Begrotingsruimte
heeft geadviseerd. Die zegt: eigenlijk heb je in elk geval 15 mld. nodig,
maar omdat de economie met de nodige onzekerheid is omgeven, zou je moeten
afkoersen op het besparen van 18 mld. Dat is een alternatieve
manier. Deze spreekt mij het meest aan.
 
 
 Tot slot, mijnheer Dijkgraaf.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Tot slot kom ik hier graag in derde termijn op terug.
 
 
 Of we dat gaan doen, mijnheer Dijkgraaf, daar gaat een Kamermeerderheid
over.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 De heer Weekers sprak zojuist over de noodzaak van het bezuinigen van
18 mld., maar tussen neus en lippen door liet hij ook enigszins doorschemeren
dat het bedrag dat vandaag in de motie-Koolmees/Weekers zit van die 18 mld.
wordt afgehaald. Betekent dit dat het nu nog maar 15 mld. is?
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 De VVD-fractie heeft er nooit een misverstand over laten bestaan dat zij
in de periode 2011-2015 wil vasthouden aan de 18 mld. die de Studiegroep Begrotingsruimte
ook noemt. Als nu de eerste stap wordt gezet met de Miljoenennota 2011 en
daar rond de 3 mld. in zit, dan maakt dat bedrag deel uit van de 18 mld. Dat
is natuurlijk helder. Want als je dat bij die 18 mld. op zou tellen zou je
uitkomen op 21 mld. Dat mag ook hoor, maar ik weet niet of daar een meerderheid
voor te vinden is.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Ik vraag dit omdat de VVD campagne heeft gevoerd met begrotingsevenwicht
in 2015. Alle experts die dat hebben doorgerekend en rekening houden met uitverdieneffecten,
zeggen dat je dan inderdaad aan een bedrag van 21 mld. moet denken. Betekent
dit nu dat de VVD het begrotingsevenwicht in 2015 loslaat?
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 De VVD heeft gezegd: budgettair ex ante. Als financieel specialist die
jarenlang op Financiën heeft gezeten, moet de heer Koolmees weten wat
dat betekent, namelijk: voordat je de uitverdieneffecten berekent.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Dat betekent dus ook geen begrotingsevenwicht in 2015?
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Ik heb aangegeven dat de studiegroep begrotingsruimte zegt:18 mld. ex
ante budgettair. Dat is wat je nodig hebt. Uitverdieneffecten zijn tijdelijk
en je moet afkoersen op structurele bedragen.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 De heer Weekers vroeg zojuist begrip voor het feit dat hij niet de politieke
ruimte heeft om over de invulling van de 3,2 mld. in de Kamer te besluiten
dat het wellicht anders wordt gedaan. Ik betreur het dat de VVD-fractie niet
iemand naar dit debat heeft afgevaardigd die wel de politieke ruimte heeft
om namens de VVD-fractie hierover een standpunt in te nemen. Zeker als die
3,2 mld. een onderdeel is van het uiteindelijke bezuinigingspakket waarvan
de heer Weekers meent dat wij erop moeten aansturen, is het aan de Kamer om
over de invulling te besluiten en argumenten te wisselen. Ik mag dus echt
hopen dat argumenten hier de doorslag geven, dat wanneer hier voorstellen
komen, met argumenten omkleed, om de ene bezuinigingspost te vervangen door
de andere, deze op argumenten worden gewogen en dat wij dat hier kunnen doen
en dat wanneer de heer Weekers daartoe niet de ruimte voelt of heeft, hier
dan iemand namens de VVD spreekt die die ruimte wel heeft.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Vandaag is er helemaal niemand van de VVD die hier de ruimte zal nemen
om die discussie uiteindelijk aan te gaan. Ik heb gezegd dat voor de VVD-fractie
altijd argumenten tellen. Ik heb ook gezegd dat als er geschoven moet worden
tussen begrotingsposten of tussen begrotingshoofdstukken, dit in samenhang
zal moeten worden bezien met een mogelijk regeerakkoord en de financiële
paragraaf daarvan. Uiteindelijk zullen natuurlijk altijd de argumenten de
doorslag geven.
 Zojuist hebben wij al in het debat gewisseld dat de financiële beschouwingen
wellicht nog een derde termijn verdienen. Daar gaat uiteindelijk de Kamer
over, maar vandaag of morgen zal ik nog niet ja of nee kunnen zeggen tegen
alternatieve voorstellen. Ik zal ze sowieso mee terug moeten nemen naar mijn
fractie. Dat zal de heer Plasterk begrijpen. Ik neem aan dat zijn fractie
ook een dergelijke democratie kent. Uiteindelijk – ik heb dat denk ik
al vijf keer gezegd – beslissen wij de laatste dag voor het kerstreces
over de begrotingen en over alle amendementen, althans in elk geval in de
laatste week. Dan zal blijken hoe mijn fractie aankijkt tegen de voorstellen
die ongetwijfeld nog zullen komen van alle partijen hier aanwezig.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Voorzitter. Ik had gedacht dat u ook mij bijzonder zou introduceren in
de zin dat ik hier als tweede spreker sta namens de grootste kabinetspartij
en dat het misschien ook een unieke situatie is waarin ik mezelf nu begeef.
 
 
 Maar dat is hetzelfde als wat het was.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Ja, maar misschien is het wel de laatste keer.
 
 
 Dat zou kunnen.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Prima.
 Er is zojuist een debat gevoerd over de vraag of wij behoefte hebben aan
een derde termijn. Ik kan in ieder geval nu zeggen dat ik geen behoefte heb
aan een derde termijn. Wij voeren hier vandaag een serieus debat. Wij voeren
twee dagen lang een serieus debat tijdens de algemene financiële beschouwingen
onder een zittend kabinet. De begroting voor 2011 wil ik vandaag en morgen
bespreken en afronden. In die zin is het wel belangrijk dat ik dat van mijn
kant aanmeld. Vervolgens is de heer Weekers duidelijk gevraagd wat de politieke
speelruimte is. Mijn politieke speelruimte is hier een begroting van 2011
te behandelen die is opgesteld door het kabinet-Balkenende IV, waarvan mijn
fractie deel uitmaakt. Het is belangrijk dat wij daar serieus mee omgaan.
Alle alternatieven die van andere partijen komen, zal ik meten en beoordelen
op hun merites en meewegen in de uiteindelijke totale besluitvorming. Dit
even naar aanleiding van het debatje dat wij met de heer Weekers hebben gevoerd. 
 Voorzitter. Een bijzonder moment, een bijzondere tijd. Ruim 100 dagen
na de verkiezing van 9 juni debatteren wij met het demissionaire kabinet-Balkenende
IV tijdens de algemene financiële beschouwingen. Wie had dat verwacht?
Twee deuren verder wordt onderhandeld tussen de VVD en mijn partij, het CDA,
om een kabinet te vormen met gedoogsteun van de PVV. Het is bij iedereen bekend
dat een van de kernpunten van de onderhandelingen de forse ombuigingen zijn.
En toch moeten wij vandaag verder, zonder de zekerheid van een nieuw kabinet
en zonder de zekerheid van de invulling van de hervormingen door een nieuw
kabinet, maar wel met de zekerheid dat er vandaag verantwoordelijkheid genomen
moet worden, dat de toekomst van de volgende generaties geborgd moet zijn.
En dat doet het kabinet, en dat doet deze minister van Financiën.
 "Nederland staat er beter dan slecht voor, minder dan goed en veel minder
dan goed genoeg", aldus de minister van Financiën. Daarmee zegt het demissionaire
kabinet de situatie te erkennen en die verantwoordelijkheid te willen nemen,
ondanks zijn status, en Nederland te willen laten koersen naar een stabiele
financiële situatie, waar toekomst is voor iedere burger. De economie
in Nederland trekt weer wat aan. Na een krimp van 3,9% in 2009 wordt
nu weer een groei geraamd van ruim 1,5% voor 2011. Ook de arbeidsmarkt
stabiliseert zich op een werkloosheidsniveau van 5,5%, ver beneden
het Europese gemiddelde, dat ongeveer rond de 10% ligt. De deeltijd-WW
heeft hier positief aan bijgedragen. Het is een zeer geprezen stimuleringsmaatregel
met enorme effecten. Wij hebben bedrijven zo door een moeilijke tijd heen
kunnen trekken. Mijn complimenten! Maatregelen als deze neem je op basis van
verwachtingen en voorspellingen. Op het gebied van werkgelegenheidsperspectieven
liet het CPB echt heel andere cijfers zien. Het voorspelde dramatische werkloosheidspercentages.
Gelukkig zijn die niet uitgekomen. Mijn vraag aan de minister is of hij deze
afwijkingen kan verklaren. De verschillen zijn erg groot.
 Het huidige kabinet heeft naar onze mening zeer effectief geacteerd op
de historische krimp van de economie. Vanaf 2009 zijn ombuigingen gerealiseerd
en stimuleringsmaatregelen genomen. Het herstel van de economie is er, maar
is nog wel heel erg kwetsbaar. Enkele stimuleringsmaatregelen zijn door het
kabinet met een jaar verlengd. Andere maatregelen komen per 1 januari
2011 te vervallen. Kan het kabinet aangeven welke overwegingen ten grondslag
liggen aan het verlengen van juist die maatregelen? Heeft het kabinet zicht
op de effectiviteit van de stimuleringsmaatregelen? Hoe beoordeelt het kabinet
de uitspraak van het CPB in de MEV dat stimuleringsmaatregelen, zelfs als
ze worden gecontinueerd, niet leiden tot extra groei, omdat de mutaties in
overheidsbestedingen dan nagenoeg nihil zijn?
 Al deze maatregelen hebben geleid tot een aanzienlijk beter EMU-saldo:
van een tekort van 5,8% in 2010 naar een tekort van 3,9%. Dit
herstel ligt ver boven de eisen van het Europese Groei- en Stabiliteitspact.
Aan dit beleid kunnen andere Europese landen een voorbeeld nemen.
 Het blijft een feit dat wij in Nederland nog steeds meer opmaken dan wij
verdienen. Mijn fractie vindt dat wij de tering naar de nering moeten zetten:
een begrotingssaldo van nul op termijn. Wij moeten de staatsschuld terugdringen.
Een begrotingstekort van 4% kost ons jaarlijks 730 mln. aan rente.
Wij kunnen wel andere bestedingen bedenken voor dit bedrag. Onze hele staatsschuld
kost ons jaarlijks ongeveer 11 mld. Die 11 mld. is gelijk aan de totale
begroting van Verkeer en Waterstaat.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Mevrouw Blanksma zegt dat zij op termijn naar een begrotingsevenwicht
wil. Aan welke termijn denkt zij?
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 In ons verkiezingsprogramma staat 2015. Wij zullen dat met uitverdieneffecten
proberen te realiseren.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Inclusief uitverdieneffecten een begrotingstekort van nul in 2015?
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Wij proberen daarnaar te streven. Het is hetzelfde debat als u net voerde
met de heer Weekers. U kunt exact hetzelfde antwoord verwachten. Het streven
is erop gericht. Uiteindelijk moeten wij proberen de tering naar de nering
te zetten. Dat hebben wij met elkaar ook afgesproken.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Dat betekent dat er fors meer bezuinigd zal moeten worden: 18 mld. bovenop
de 3 mld. die vandaag met de motie-Koolmees/Weekers wordt opgenomen.
Is het CDA bereid om nog meer te bezuinigen?
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Ik denk dat heel helder is dat 18 mld. bezuinigen ons streven is. Dat
staat als een paal boven water. Dat streven wij na. En niet, zoals u nu suggereert,
18 mld. plus 3 mld.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Dan concludeer ik dat ook het CDA niet streeft naar begrotingsevenwicht
in 2015, ondanks dat dit wel in de kiesstelling van het Kieskompas stond.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Wij streven wel naar begrotingsevenwicht.
 Onze staatsschuld is momenteel 66%. Dat is hoog, maar wat is hoog?
Mijn fractie vraagt wat naar de mening van de minister van Financiën
de hoogte van een verantwoorde staatsschuld in Nederland is. Ik verwijs naar
de uitspraken van het IMF waarbij is gezegd dat een verdubbeling van de staatsschuld
het vertrouwen niet zal schaden. Misschien voor de korte termijn een gedachte,
maar zeker een risico voor de lange termijn, toch? Graag hoor ik een reactie
van de minister.
 De Miljoenennota maakt duidelijk dat er sprake is van een scharnierpunt.
Het stimuleren van de economie maakt langzaam plaats voor een gezond maken
van onze eigen overheidsfinanciën. Dat betekent ombuigingen. Niet onopgemerkt
wil ik laten dat deze minister van Financiën alle uitvoeringstegenvallers
binnen de departementen heeft kunnen opvangen, dus geen boedelbrief voor een
volgend kabinet, geen lijken in de kast. Zo draag je over, dus een woord van
waardering aan het kabinet, en in het bijzonder aan de ChristenUnie. Het zal
de fractie van de PvdA ook aanspreken omdat het kabinet doet wat is afgesproken
in het aanvullend coalitieakkoord. Daar hebben wij toch samen, gedrieën,
onze handtekening onder gezet. 
 Nederland in internationaal perspectief. De Nederlandse economie is sterk
verweven met de Europese economie en onlosmakelijk verbonden met de wereldeconomie.
De kredietcrisis en de Europese schuldencrisis laten pijnlijk zien hoe hecht
die vervlechting is geweest. De eurocrisis van het afgelopen jaar heeft laten
zien dat de budgetbewaking in veel Europese lidstaten heeft gefaald. Griekenland
is daar het meest schrijnende voorbeeld van. Landen dienen hun zaakjes gewoon
op orde te hebben. Hebben zij dat ook? De actualiteit is dat beleggers het
vertrouwen in bijvoorbeeld Portugal en Ierland weer dreigen te verliezen.
De stabiliteit van de eurozone staat dus weer onder druk. Ierland en Portugal
hebben leningen proberen te plaatsen om hun schulden te financieren. Dit lukt
nog wel, maar tegen heel hoge rentes. Dat is begrijpelijk, want beide landen
hebben forse begrotingstekorten. Wat is de kans dat deze landen een beroep
doen op het nieuwe Europees Financieel Stabiliteitsfonds? Hoe denkt de minister
van Financiën daarover? Grote banken zoals Goldman Sachs en Barclays
Capital lijken hierop te speculeren. Mijn fractie vindt het van groot belang
dat zeer terughoudend met de middelen van dit fonds wordt omgegaan. Als deze
middelen te makkelijk worden verstrekt, neemt speculatie hierop toe. In dit
verband heb ik nog enkele vragen. Hoe schat de minister van Financiën
het huidige landenrisico in Europa überhaupt in? Kleven hier mogelijk
risico's voor Nederland aan vast? Hoe beoordeelt de minister in dit verband
onze eigen financiële sector? Hoe stevig staat onze sector daarin en
hoe verweven is deze met de Europese landen?
 Het begrotingsbeleid van de diverse landen moet verantwoord zijn, maar
moet ook worden nageleefd. Deze verantwoordelijkheid mogen zij niet aan hun
laars lappen. Hoe kan in de ogen van de minister de naleving van het Stabiliteits-
en Groeipact meer en meer worden afgedwongen? De minister spreekt over sancties,
maar wij kennen ook de moties van de heren Weekers en De Nerée tot
Babberich over de waakhond. Hoe kunnen wij het begrotingsbeleid meer en meer
handen en voeten geven opdat het controleerbaar en handhaafbaar is? Graag
hoor ik hierop een toelichting.
 De Staat heeft tijdens de kredietcrisis heel veel garanties afgegeven,
onder meer aan financiële instellingen, maar ik noem ook de back-upfaciliteit
van de ING. In de begroting wordt uitgegaan van een basisscenario met een
netto contante waarde van 2 mld. dollar. Er zijn echter meer garanties. Hoe
groot zijn nu precies de risico's voor de overheid die hier mogelijk uit voortvloeien?
Er zijn ook garanties afgegeven voor het bedrijfsleven en garanties voor landenrisico's.
Mijn fractie zou graag inzicht hebben in alle garanties, direct dan wel indirect,
die de overheid heeft afgegeven. Dit overzicht dient aangevuld te worden met
mogelijke claimrisico's. Ik kan mij namelijk voorstellen dat risico's in de
tijd veranderen. Hoe wordt hier op dit moment op gestuurd? Graag hoor ik hierop
een reactie van de minister. Hierbij speelt ook de mogelijke motie van de
heer Koolmees over de stresstesten een rol. Kunnen wij niet zelf onze eigen
zaken beter monitoren, opdat wij die stresstesten niet echt nodig hebben?
 En dan onze eigen begrotingen, de bezuinigingen. Tijdens de behandeling
van de Voorjaarsnota is het kabinet via de motie-Koolmees uitgedaagd om voor
3,2 mld. aan bezuinigingen in te boeken. Met respect voor haar status
wil het kabinet dit overlaten aan het nieuwe kabinet. Dat is begrijpelijk,
maar de meerderheid van de Kamer besliste anders. Voor een demissionair kabinet
worden er forse bezuinigingsvoorstellen gedaan. Wat mijn fractie betreft is
dit uiteraard nog maar het begin van veel forsere ingrepen. Ingrepen die echt
nodig zijn. Ingrepen die hervorming tot stand brengen; niet louter bezuinigen,
maar zicht op perspectief geven. Een hervorming waarbij zicht is op een solide
financieel beleid en op werkgelegenheid, waarbij er ruimte is om te ondernemen,
waarbij er internationaal perspectief is, waarbij een beroep wordt gedaan
op de mogelijkheden van eenieder, waarbij zorg een vanzelfsprekendheid is
en waarbij er voor de ouderen zicht is op een fijne, goed verzorgde oudedag.
Kortom, een sociaal, perspectiefvol Nederland.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Ik mis in dit rijtje de woningmarkt. Was dat bewust of heb ik het niet
gemist, maar zei u het wel?
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Nee, ik zei het niet. Uiteraard hebben wij gewoon een goede woningmarkt
binnen Nederland. Daar beschikken we al over, maar ik denk dat we daar zeker
ook naar kijken.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 U zei dat we fors moeten gaan ingrijpen en dat er hervormingen moeten
komen. Ik begrijp uit uw woorden dat de woningmarkt daar ook onderdeel van
zal zijn, naast het hele rijtje dat u net noemde.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 In het perspectief voor Nederland is goed wonen een onderdeel van het
totale plan. Dat is uiteraard zo, maar als u bedoelt dat de hypotheekrenteaftrek
ook een onderwerp van discussie is, kan ik zeggen dat dit voor mijn fractie
in ieder geval geen onderwerp van discussie is.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Dan is de vraag wat er dan nog hervormd wordt. Er is een hele discussie
gaande waar de hypotheekrenteaftrek de spil van is. Ik hoor u zeggen dat u
daar niet aankomt. Dat betekent eigenlijk dat de boel op de woningmarkt de
komende tijd stil blijft staan.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Met de motie-Weekers/Blanksma wordt een forse stimulans gegeven aan de
woningmarkt. Er wordt ruim 200 mln. ingepompt, om ervoor te zorgen dat de
woningmarkt wordt gestimuleerd, dus ik zeg niet dat er helemaal niets gebeurt.
Deze motie is in 2011 al effectief.
 Er wordt in 2015 5 mld. bezuinigd, waarvan in 2011 al 3,6 mld. 1,8 mld.
is ingevuld in de Voorjaarsnota 2009. De invulling zou van start gaan als
de economische groei in 2011 0,5% zou zijn. Dit wordt ruimschoots gehaald
en kan dus wat mijn fractie betreft ook echt worden geactiveerd. De overige
bezuinigingsvoorstellen worden volgens de motie-Koolmees op een bedrag van
3,2 mld. ingezet, met voor 2011 vooral bezuinigingen op lonen. Een belangrijk
deel hiervan zijn loonmatigingen en loonbijstellingen. Hoe waarschijnlijk
is het dat de bedragen daadwerkelijk kunnen worden ingeboekt en worden gerealiseerd?
 De mate van loonontwikkeling is niet alleen voor de collectieve sector
van groot belang, maar zeker ook voor de private sector. Mijn fractie doet
dan ook een beroep op werkgevers en werknemers om een gematigd
loonbeleid te hanteren. Matiging stimuleert de economie, terwijl hoge lonen
Nederland minder concurrerend maken, zeker in internationaal perspectief.
Kan het kabinet deze oproep mede ondersteunen?
 Er is veel rumoer ontstaan over de kinderopvang. Mijn fractie onderschrijft
het belang ervan, maar ziet ook de grote financiële gevolgen. In 2005
waren de overheidsuitgaven ongeveer 700 mln. en zes jaar later was dit bedrag
verviervoudigd tot een kleine 3 mld. De overheid subsidieert de kinderopvang
voor meer dan 74%. Met de voorstellen die er nu liggen, wordt dat teruggebracht
naar 66%. De CDA-fractie vindt dat redelijk. Gezinnen met de laagste
inkomens, nu en straks, betalen verhoudingsgewijs minder dan mensen met hogere
inkomens. Ook dat vinden wij rechtvaardig.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Vindt de CDA-fractie deze bezuiniging ook redelijk als mocht
blijken dat daardoor wellicht tienduizenden ouders zich genoodzaakt zien om
zich terug te trekken van de arbeidsmarkt?
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Nee, maar dan krijgen we het debat over de vraag waarom men zich terug
moet trekken van de arbeidsmarkt. Voor verschillende mensen kunnen er verschillende
redenen voor zijn. Als er louter en alleen een financiële reden is, zeg
ik dat het niet zo mag zijn dat het onbetaalbaar is voor grote groepen mensen.
Dat kan gewoon niet. In de voorstellen die er nu liggen, waar verschillende
berekeningen over zijn, onder andere van het Nibud, blijft het ook voor de
lagere inkomens betaalbaar, en dat is gewoon belangrijk.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Daar worden door deskundigen ook zeer veel vraagtekens bij gezet. De grote
bezuiniging op de kinderopvang die vanaf 2012 nog gaat volgen, is nog helemaal
niet vormgegeven, dus daarvan weten we niet eens hoe deze gaat uitpakken.
Begrijp ik nu goed dat mevrouw Blanksma zegt: als die effecten er zouden zijn
en als ouders door alleen deze maatregel zich genoodzaakt zien om zich terug
te trekken van de arbeidsmarkt, is dat onacceptabel voor het CDA?
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Ja, dan krijgen wij in ieder geval de definitie van "onbetaalbaar" en
wordt in ieder geval duidelijk wat men ervoor over heeft. De afgelopen zes
jaar hebben wij gezien dat de focus van informele naar formele kinderopvang
is verschoven. Het aspect van het voor elkaar opkomen en op elkaars kinderen
passen door bijvoorbeeld opa's en oma's is helemaal weggesubsidieerd. Dat
aspect zouden wij nog even goed moeten bekijken als wij het totale pakket
van kinderopvang met elkaar bediscussiëren.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Mevrouw Blanksma zegt dat het informele deel is weggesubsidieerd. Ik zou
zeggen dat dit tot grote tevredenheid van ouders en hun kinderen is. Het vervelende
aan dit soort ontwikkelingen is bovendien dat zij zich niet zomaar laten terugdraaien.
Mensen zijn vaak niet bereid om terug te gaan naar de oude oplossingen. Deze
oplossingen veroorzaakten namelijk te veel stress of leverden te weinig goeds
voor hun kinderen op. Maar goed, laten wij proberen om op dit punt zaken te
doen. Is mevrouw Blanksma het met mij eens dat deze bezuiniging in elk geval
gepaard moet gaan met een heel goede monitoring van de arbeidsmarkteffecten
ervan en dat die bezuiniging uitdrukkelijk afhankelijk moet zijn van die monitor?
Als dan blijkt dat mensen zich gaan terugtrekken van de arbeidsmarkt, gaan
wij bekijken hoe de bezuiniging kan worden bijgesteld.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Ja, maar ik wijs mevrouw Sap erop dat de verviervoudiging van de kosten
van de kinderopvang niet in relatie staat tot een hogere participatie van
vrouwen op de arbeidsmarkt. Sterker nog: daartussen bestaat momenteel geen
enkele relatie. Dat zouden wij met elkaar ook moeten bekijken.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Ik wil dat "ja" nog even verzilveren. Klopt het nu dat mevrouw Blanksma
samen met mij en de progressieve partijen in deze Kamer zegt: ja, ik wil dat
het kabinet dit gaat monitoren?
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Nee, ik heb heel helder gezegd dat wij duidelijk moeten krijgen wat de
effecten zijn voor alle inkomensgroepen. Die effecten moeten wij met elkaar
bediscussiëren . Als het echt onbetaalbaar is aan de onderkant –
de definitie van "onbetaalbaar" moeten wij nog met elkaar uitdiscussiëren –
wil ik daar best met u over praten. Het moet namelijk niet zo zijn dat het
voor een heel grote groep niet meer betaalbaar zou zijn. Dat zit er nu echter
niet in en dat is nu niet aan de orde.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Het CDA noemt zichzelf altijd graag een "gezinspartij". Ik kan mij dus
voorstellen dat dit een pijnlijk punt is. Heel veel gezinnen zullen hiervan
immers forse negatieve gevolgen ondervinden. Is het CDA bereid om te kijken
naar voorstellen van de progressieve fracties om die bezuinigingen te beperken,
zodat ook de pijn beperkt kan worden?
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Ik ben in mijn eerste bijdrage heel helder geweest. Wij vinden de voorstellen
absoluut redelijk in verhouding tot de huidige situatie. Wij vinden het absoluut
redelijk om aan de 75% subsidiëring van de kinderopvang en de
ongebreidelde groei van de subsidiëring paal en perk te stellen. Daar
is wat mij betreft niet aan te tornen.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Het gaat om voorstellen waardoor gezinnen tientallen euro's per maand
aan extra kosten krijgen. Voor veel gezinnen zullen de consequenties groot
zijn. U zegt dat het CDA een gezinspartij is, maar met dit antwoord vraag
ik mij wel af of u een moderne gezinspartij vertegenwoordigt. Heel veel gezinnen
kunnen op dit moment niet meer zonder de kinderopvang, ook waar het mensen
met lage inkomens betreft. Aan de kinderopvang tornt u nu wel.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Wij hebben met elkaar ooit afgesproken dat elke partij een derde zou betalen,
namelijk een derde door de ouders zelf, een derde door de werkgever en een
derde door de overheid. Laten wij wel wezen: die verhoudingen zijn scheefgegroeid.
Laten wij daarover een eerlijk debat voeren en niet ervan uitgaan dat alles
gesubsidieerd moet worden en al het heil van de overheid verwacht moet worden.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 U noemde zelf die verdeling: een derde, een derde en een derde. Het punt
is juist dat de werkgevers in de afgelopen jaren hun derde deel nog nooit
hebben betaald. In plaats van de ouderbijdrage van kwetsbare gezinnen te verhogen
zou u dus ook eraan kunnen denken om de werkgevers de rekening te laten betalen
die zij zouden moeten betalen, namelijk een derde van de kosten. Dat is tot
nu toe niet gebeurd.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Ik kijk naar de overheid. Wij subsidiëren op dit moment 74%
van de kinderopvang. Het voorstel dat er nu ligt, is een redelijke inperking
van dat bedrag aan subsidie.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Hoorde ik mevrouw Blanksma tegen mevrouw Sap zeggen dat zij voor de invulling
van 2012 en verder naar de informele kinderopvang wil kijken? Heb ik dat goed
gehoord? Ik schrok daar een beetje van.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Nee, helemaal niet. Ik heb alleen gezegd dat we zien dat heel veel vervanging
plaatsvindt van informeel naar formeel en dat dit niet rechtstreeks heeft
geleid tot een toename van de arbeidsparticipatie.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Ik hoorde mevrouw Blanksma zeggen dat als wij naar de invulling voor 2012
kijken, er ook naar de opa's en oma's en de informele kinderopvang moet worden
gekeken. 2012 ligt nog helemaal open en het is goed om dat hier nog even hardop
te zeggen, want er doen allerlei verhalen de ronde maar dat jaar moet nog
helemaal worden ingevuld. Volgens mij staat in het programma van het CDA alleen
maar dat de prijs van de formele kinderopvang moet worden verlaagd.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Ik bedoelde ook alleen de formele opvang. De hoge stijging van het bedrag
zit vooral in het inverdieneffect van het informele naar het formele. Ik zeg
niet dat ik terug wil en dat er geen enkele formele kinderopvang aan de orde
zou moeten zijn. Helemaal niet.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Ik constateer dat het voorliggende voorstel van het kabinet volgens het
Nibud een gemiddeld gezin met twee kinderen en een modaal inkomen € 100
in de maand kost. Dat hakt er nogal in voor zo'n gezin. Daarom veronderstel
ik dat als wij met voorstellen komen om dit op een andere manier te dekken,
het voor een zelfverklaarde gezinspartij interessant is om daar nog eens naar
te kijken.
 Mijn tweede punt gaat de andere kant op dan de heer Slob beoogde. Het
valt mijn fractie tegen dat waar er wordt bezuinigd op de kinderopvang, dat
allemaal bij de professionele kinderopvang gebeurt. Naar mijn mening zou de
overheid juist een beetje moeten terugtreden uit de rol van het monetariseren,
het met geld stimuleren dat grootouders op kleinkinderen passen. De overheid
zou niet voortdurend met haar tentakels in het privéleven moeten zitten.
Daar waar wij het steunen, zouden wij het juist bij de formele en niet bij
de informele kinderopvang moeten doen.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 En uw vraag is?
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Bij het eerste punt was mijn vraag of mevrouw Blanksma het ermee eens
is dat het voor een gezinspartij passend zou zijn om een gemiddeld gezin niet
te belasten met € 100 extra per maand als wij een goede dekking
vinden.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Ik denk dat ik heel duidelijk ben geweest in mijn inbreng. De voorliggende
voorstellen van het kabinet worden door mijn fractie als redelijk ervaren
en in die zin ondersteund.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Ik hoorde mevrouw Blanksma ook zeggen dat zij het onacceptabel zou vinden
als grote groepen geen toegang hebben tot de betaalde kinderopvang. Dat is
toch eigenlijk niet het punt? Het gaat er toch om dat er een oplossing is
voor een probleem, of dat nu betaald is of onbetaald, formeel of informeel.
Dat is toch meer het criterium dan dat iedereen toegang zou moeten hebben
tot ...?
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Als door GroenLinks wordt gesuggereerd dat er een kinderopvang wordt georganiseerd
die voor sommige groepen niet meer bereikbaar zou zijn, zeg ik dat dit absoluut
niet aan de orde is.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Ik zou nog een stap verder willen gaan. Als dat al het geval zou zijn
en die groep heeft een andere oplossing die voor haar acceptabel is, is dat
dan ook voor mevrouw Blanksma acceptabel?
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Uiteraard.
 Ik zal afronden en kom tot slot op het bedrijfsleven. Velen hebben de
mond vol over het verdelen van geld, maar om geld te kunnen verdelen, moet
het toch eerst worden verdiend. Daarom is het belangrijk dat ondernemend Nederland
de ruimte krijgt om te ondernemen, concurrerend en met perspectief. Herstel
is in zicht, maar is nog niet stevig. Wij moeten behoedzaam zijn om dit niet
in de kiem te smoren. Mijn fractie acht het van groot belang dat de werkgelegenheid
in ons land wordt bevorderd. Wij hebben een relatief lage werkloosheid en
dat moeten wij zo houden. De 435.000 mensen die aan de kant staan, zijn er
nog te veel. Wij steunen dan ook de maatregelen van het kabinet om in te zetten
op ondernemerschap en dus op werkgelegenheid.
 De afgelopen periode hebben wij gezien dat een aantal toonaangevende bedrijven
Nederland verlaat of vestigingen in Nederland sluit. Dat zijn mooie innovatieve
bedrijven. Wij gaan niet over die besluiten van overzee, maar wij kunnen wel
blijvend inzetten op een uitstekend vestigingsklimaat dat bedrijven aantrekt
en behoudt voor Nederland. Kan de minister in internationaal perspectief duiden
hoe concurrerend Nederland is voor het bedrijfsleven? Wij hebben afgelopen
jaren daartoe stappen gezet en ik zou graag weten wat daarvan het resultaat
is.
 Samenvattend: een degelijke solide Miljoenennota die laat zien dat de
verantwoordelijkheid moet en kan worden genomen, die is gericht op de toekomst
en perspectief biedt. Dit is wat ons betreft een goede aanzet voor een nieuw
kabinet.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Voorzitter. Wij praten deze dagen over begrotingen, getallen,
cijfertjes en percentages, maar uiteindelijk gaat het om mensen en de manier
waarop wij ons land voor de komende jaren inrichten. Hebben wij goede leraren
voor de klas? Hebben wij gemotiveerde mensen aan het bed in de zorg? Hebben
wij veilige buurten? Hebben wij schone wijken? Bovendien: kunnen wij dit alles
aan onze kinderen nalaten en zijn de overheidsfinanciën over 30 jaar
zodanig dat Nederland ook dan een goed land is om in te leven? De afweging
tussen hetgeen wij nu besteden en over 30 jaar te besteden hebben, moeten
wij vandaag ook maken.
 Ik spreek allereerst mijn waardering uit voor de minister van Financiën,
en het kabinet als geheel, vanwege de voorliggende Miljoenennota. Het is over
het geheel gezien een verstandige nota. Mijn politieke conclusie is dat je
kunt zien dat deze nota afkomstig is van een kabinet waarin de PvdA heeft
gezeten. Je kunt overigens op onderdelen ook zien dat deze afkomstig is van
een kabinet waarin de PvdA inmiddels niet meer zit. De desbetreffende punten
zal ik zo meteen toelichten. Ik zie dat de minister van Financiën het
niet meer houdt bij het idee dat de PvdA niet meer in het kabinet zit. Wij
wensen hem het beste.
 Ik spreek ook mijn waardering uit voor de uitvoering van de motie die
ook door de PvdA-fractie is ondersteund. In die motie werd verzocht om het
bedrag van 3,2 mld. in te vullen en daarmee de basis te leggen voor de consolidatie
van de overheidsfinanciën – daar is de PvdA-fractie ook voor –
en 2011 niet verloren te laten gaan als eerste stap in het op orde brengen
van de overheidsfinanciën. Daarvoor mijn waardering.
 Ik sla enkele punten over, omdat zojuist in mijn interruptie van de heer
Weekers al veel is besproken over de context waarin dit debat plaatsvindt.
Het is een beetje eigenaardig dat wij hier praten over de invulling van 3,2 mld.
aan bezuinigingen, terwijl een paar kamers verderop nog over een veelvoud
van dat bedrag wordt onderhandeld. Dat onderken ik. Ik snap dat de heer Weekers
in een klem zit. Niettemin is de 3,2 mld. de eerste bouwsteen van het grote
gebouw van het op orde brengen van de overheidsfinanciën – die
bouwsteen behandelen wij hier vandaag – en daarover moeten wij inhoudelijk
van opvatting kunnen wisselen. Als wij bij meerderheid tot de conclusie komen
dat we iets beter anders kunnen invullen, dan moeten wij dat ook doen. Daarom
waardeer ik het dat mevrouw Blanksma op dat punt geen misverstand heeft laten
bestaan: zij staat open voor argumenten. Overigens begreep ik van de heer
Weekers dat hij uiteindelijk, wellicht na een paar nachtjes slapen, best bereid
is om argumenten de doorslag te laten geven. Laten wij op dat punt toch maar
onze zegeningen tellen.
 In het voorliggende voorstel is sprake van een inkomensachteruitgang van
0,25% over de gehele linie. Dat is mediaan. Desondanks kunnen er overigens
voor individuele groepen nu al harde klappen vallen. Daarop kom ik zo meteen
terug. Mediaan is 0,25% nog te overzien, maar ondertussen weten wij
allemaal wat er aankomt. Als je namelijk een bezuinigingspakket van 18 mld.
doorvoert, waarbij je ook nog eens weigert om de hogere inkomens te bekijken
omdat je niet aan de hypotheekrenteaftrek en een aantal andere taboes mag
komen, dan kan ik voorspellen dat de doorberekening van het Centraal Planbureau
zal laten zien dat er grote klappen vallen bij de lage én middeninkomens
als je op deze manier 18 mld. bezuinigt. Voorzitter, als u ertoe bereid bent,
wil ik daarop met u een goede fles wijn verwedden. Ik weet echter niet of
dat wordt toegestaan in de orde van deze vergadering. Iemand moet namelijk
het gelag betalen als de hogere inkomens erbuiten worden gehouden. Ik maak
mij dus grote zorgen over de koopkrachtplaatjes die kennelijk inmiddels door
het CPB tot stand zijn gebracht, maar nog niet naar buiten zijn gebracht.
Ik ken ze niet, maar ik ben heel benieuwd.
 Het lijkt mij wel goed om vandaag dit debat te voeren, in de eerste plaats
om de 3,2 mld. in te vullen. Wij maken daarvoor enkele andere keuzes. In de
tweede plaats is het goed omdat de Miljoenennota een goed doorkijkje geeft
naar de toekomst. De minister van Financiën filosofeert hierin over de
vraag wat er zou moeten gebeuren met de overheidsfinanciën en in welk
tempo en op welke manier je die moet aanpassen. Er staan behartenswaardige
opmerkingen in de nota.
 Allereerst wordt de financiële crisis in de voorliggende nota scherp
geanalyseerd. In twee pagina's wordt de analyse van de commissie-De Wit kort
samengevat. Die samenvatting is uitstekend. Daarop ga ik nu niet in, omdat
wij het desbetreffende onderwerp hier twee weken geleden nog uitgebreid plenair
behandeld hebben. Ik was ook blij met het grote gevoel van urgentie en verontwaardiging
van de minister. Hij schrijft bijvoorbeeld op pagina 23 van de nota: "Nadat
de verliezen zijn gecollectiviseerd, lijken sommige banken alweer beland in
een nieuwe ratrace om hoge bonussen uit te keren." Dat is een harde stelling.
Daarmee wordt in feite gesteld: toen er verliezen waren, moesten wij met de
gemeenschap lappen, met z'n allen, maar inmiddels is het grote graaien bij
sommigen alweer begonnen. Dat kan en mag niet gebeuren. Daarom moeten wij
erop toezien dat de Code Banken naar letter en geest scherp wordt uitgevoerd.
Evenals de heer Weekers wil ik graag een toelichting op de zinsnede in de
troonrede dat de Code Banken ook in de wet moet worden vastgelegd. Was dat
nieuw beleid of een beschrijving van wat het geval is?
 Uit een interruptie van zonet hebben wij kunnen begrijpen dat er op het
tweede punt, de analyse van het crisispakket, nu al een splitsing in het denken
is tussen CDA en VVD. De minister van CDA-huize constateert namelijk op pagina
10 van de Miljoenennota: "Zonder de stimuleringsmaatregelen van het kabinet
was de economie echter ook in 2010 nog gekrompen." Dat is een belangrijke
conclusie, want bij de VVD was er groot misbaar toen het stimuleringspakket
kwam: we kregen een motie van wantrouwen; er moest voor 40 mld. worden bezuinigd.
In 2009 verwachtte het CPB nog een werkloosheid van 675.000 mensen. Het reële
cijfer is 435.000. E zijn dus 240.000 mensen meer aan het werk, ongeveer 240.000
gezinnen worden nu dus niet door werkloosheid geraakt. Dat is mede te danken
aan het crisispakket van het afgelopen kabinet. Hadden we toen het advies
van de heer Rutte gevolgd, dan zaten we nu met de gebakken peren; niet de
"puinhopen van Paars", maar de "rommel van Rutte" hadden we dan mogen opruimen.
 Vervolgens gaat de minister van Financiën in op het tempo waarmee
bezuinigd zou moeten worden. Hij zegt daarover behartigenswaardige dingen.
Laat ik vooropstellen dat mijn partij inderdaad vindt dat we de overheidsfinanciën
op orde moeten brengen: ze moeten houdbaar zijn, ze moeten op lange termijn
in balans. Dat vereist ingrijpende hervormingen van ons stelsel;
niet alleen bezuinigingen aan de uitgavenkant, maar ook in de woningmarkt –
zowel huur- als koop-, dus inderdaad in de hypotheekrenteaftrek – in
de zorg, in de beprijzing van de mobiliteit – waarover het CDA-verkiezingsprogramma
behartigenswaardige plannen had en ik hoop dat we daarvan nog wat terug zullen
kunnen zien van een eventuele nieuwe regering – in het stelsel van studiefinanciering.
Dat zijn niet allemaal populaire maatregelen, maar ik denk dat de regering
de rug moet rechten en moet doen wat voor het land noodzakelijk is, ook als
het geen populaire maatregelen zijn. Men begrijpt dat ik me er zorgen over
maak dat er wellicht een coalitie komt die alles tot taboe verklaart, zodat
er niks gebeurt aan mobiliteit, niks op de woningmarkt en misschien, wie zal
het weten, ook niks aan de studiefinanciering. Ik moet ook nog zien hoe het
precies afloopt met de AOW. Ik ben bang dat men elkaar in een wederzijdse
angstgreep zal houden en daar wordt het land niet beter van.
 In welk tempo gaan we consolideren? Paragraaf 2.6 van de Miljoenennota
geeft een uitgesproken, heldere opvatting daarover: de schuldposities moeten
worden afgebouwd, maar dat brengt ook risico's van vraaguitval mee. Dat vind
ik een mooie zin, overigens met uitzondering van het woord "afbouwen". Het
Rijksmuseum zou namelijk moeten worden afgebouwd, maar de schuldpositie zou
nu juist moeten worden afgebroken, niet afgebouwd. Maar goed, ik neem aan
dat de minister van Financiën bedoelt dat de schuld kleiner moet worden
en niet moet worden vergroot, als hij zegt dat deze moet worden afgebouwd.
 Verder zegt de Miljoenennota dat Griekenland en Ierland geen ruimte hebben,
maar dat Nederland vooralsnog wel enige ruimte heeft "om de negatieve bestedingseffecten
mee te wegen bij de vormgeving en timing van de noodzakelijke consolidatieslag".
In gewonemensentaal staat hier dat er bezuinigd moet worden, maar dat Nederland
wel de ruimte heeft om dat in zo'n tempo te doen dat het geen onherstelbare
schade doet aan in Nederland bestaande instellingen en praktijken. Zo vind
ik het, om mij een voorbeeld te permitteren, totaal redelijk dat in de cultuursector
ook wordt bijgedragen aan de bezuinigingen. Maar het verschil tussen Nederland
en, pakweg, Jutland – ook een mooi stukje Europa – is dat wij
in Nederland topmuziek en toporkesten, topschilderkunst en topmusea hebben.
Het is een kleine moeite om dat in een paar jaar helemaal af te breken en
dan worden we inderdaad het tweede Jutland van Noord-Europa. Ik denk dat dit
niet beargumenteerd kan worden vanuit een economische noodzaak, hooguit vanuit
een soort blinde drift en ideologische boosheid. Ik hoop dat wij ver weg daarvan
kunnen blijven.
 Het tweede onderwerp waarop de minister ingaat is consolideren door de
uitgaven te beperken versus de lasten te verhogen. In antwoord op vragen stelt
de minister dat het consolidatiepakket van Duitsland voor 30% uit lastenverhoging
bestaat. In de schriftelijke vragen en antwoorden hebben we gezien dat in
Frankrijk 40% van het consolidatiepakket bestaat uit lastenverhoging
en 60% uit uitgavenbeperking. De Miljoenennota kiest er dan ook voor –
en ik citeer de minister weer – "om de nadruk op de uitgavenkant te
leggen, zonder daarbij overigens de inkomstenkant te negeren". Ik kijk even
naar het vak van de VVD, omdat ik weet dat men in die kringen vindt dat er
een totaal taboe zou moeten zijn om de lasten te verhogen, ook op onderdelen,
als er moet worden geconsolideerd. Ik ben het dus eens met de minister van
Financiën dat dit taboe er niet zou moeten zijn.
 Ook het IMF vindt dat dit taboe niet geldt. Deze organisatie wordt in
de Miljoenennota geciteerd: "Fiscal adjustments will likely require revenue
measures as well." Er moeten dus ook opbrengstmaatregelen in de fiscale sfeer
mogelijk zijn, want anders halen we de bezuinigingstaakstelling niet. Ik hoop
dat we ook onder het komende kabinet deze wijsheid van minister De Jager zullen
kunnen meenemen. Overigens zit dit aspect ook in de Miljoenennota: naast 6
mld. uitgavenbeperking zit er ook een microlastenverhoging in van bij elkaar
2 mld., als ik het goed heb opgeteld.
 Laat ik nog één hartenkreet met u delen voor ik op afzonderlijke
terreinen kom. We kunnen een zeer genuanceerd gesprek hebben over het tempo
waarin er bezuinigd moet worden en over de mix tussen uitgavenbeperking en
lastenverhoging. Toch maak ik me soms zorgen over de manier waarop daarover
wordt gesproken. Ik ben het ermee eens dat we de tering naar de nering moeten
zetten, maar ik maak me zorgen over een sfeer van revanchisme, waarin wordt
gezegd: eindelijk gaan we stevig hakken in het ambtenarenapparaat, de cultuur,
de publieke omroep, de ontwikkelingshulp, buitenlandse zaken en noem maar
op. Dat mag nooit de sfeer zijn waarin wij de overheidsfinanciën op orde
brengen.
 We moeten de bureaucratie verminderen – we weten trouwens allemaal
hoe lastig dat is – en we moeten bestuurlijk drukte voorkomen, maar
laten we niet doen alsof het allemaal onzin is wat men op de stadhuizen en
de provinciehuizen doet. Laten we niet doen alsof de mensen die daar of op
ministeries werken, niet nuttig bezig zouden zijn. Ik realiseer me dat deze
waarschuwing misschien niet in de eerste plaats uitgaat naar minister De Jager
van Financiën die hier nu zit; mijn zorgen strekken zich breder uit.
 Allereerst zal ik nu spreken over het pakket van 3,2 mld. Zoals gezegd,
waardeer ik het dat die bezuinigingen zijn ingevuld. Het zal de minister niet
zijn ontgaan dat vier partijen in de Kamer, namelijk de SP, GroenLinks, D66
en mijn partij, een heel goed pakket hebben vastgesteld. Overigens zijn deze
partijen samen goed voor 65 zetels. Ze vormen daarmee een groter gezelschap
dan de coalitie-Rutte/Verhagen, als men tenminste niet de PVV meerekent, zoals
soms wel gebeurt. Deze partijen hebben dus een heel goed pakket vastgesteld.
Overigens nemen we daarin een deel van de dekking van minister De Jager over,
bijvoorbeeld de verhoging van de tabaksaccijns en de efficiencykorting op
departementen, maar een deel nemen we niet over. Ik neem aan dat mijn collega's
hierop straks nog uitgebreider zullen ingaan.
 Wij draaien de bezuiniging op de kinderopvang terug, met name omdat dit
ongunstig is voor de arbeidsparticipatie van vrouwen. We rekenen op de steun
die de VVD daaraan zal verlenen na een paar nachtjes slapen. Ik kan me nog
herinneren dat mevrouw Dezentjé op het Plein stond te pleiten voor
de kinderopvang. Die zou bij de VVD in goede handen zijn. Binnenkort zullen
we dat zien. We draaien ook de bezuinigingen op inburgering en re-integratie
terug. Als de economie aantrekt, zullen we al die mensen hard nodig hebben.
Wat ons betreft is het gemeenschappelijk thema participatie.
We zullen alles moeten doen om ervoor te zorgen dat iedereen in de economie
kan meedoen, dat iedereen aan de bak komt. Overigens zijn we daarom ook tegen
het schrappen van het programma voor het terugdringen van het voortijdig schoolverlaten
uit de zogenaamde enveloppe van het kabinet-Balkenende IV. We denken namelijk
dat dit goed besteed geld is.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 De heer Plasterk zei zojuist dat de vier partijen de in de Miljoenennota
voorgestelde bezuiniging op de kinderopvang willen terugdraaien vanwege het
arbeidsparticipatie-effect. Nu heb ik ter voorbereiding de verschillende studies
bekeken, zoals het zojuist verschenen rapport "Het werken waard" van de SCP –
niet de SGP ditmaal – het rapport van het CPB, de publicaties van de
heer Jongen en een publicatie van Anderson en Levine van het National Bureau
of Economic Research. Het is opvallend dat alle empirische studies tot dezelfde
conclusie komen: het arbeidsparticipatie-effect is er niet. Het is er wel
bij mensen die ideologisch gedreven zijn en denken dat dit effect er is, maar
niet bij mensen die gaan meten en gaan kijken of er iets gebeurt als de subsidie
wordt verhoogd. Waarop denkt de heer Plasterk zijn claim dus te baseren?
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 We hebben de afgelopen dagen en weken allemaal de kranten en weekbladen
op dit onderwerp kunnen nalezen. We hebben kunnen zien dat hierover verschillend
wordt gedacht. Het effect op de arbeidsparticipatie van een kleine prijsverhoging
is inderdaad niet meetbaar, maar dat is iets anders dan wanneer je het met
grote klappen gaat doen. Er zijn ook veel specialisten die zeggen dat er wel
degelijk een effect te verwachten is als je het met honderden euro's per maand
doet. Overigens verbaast deze bezuiniging me ook een beetje, want in een rechtse
coalitie, die we hier enigszins in staat van ontstaan zien, gelooft men heilig
in de marktwerking en het prijseffect. Het kan natuurlijk niet zo zijn dat
dit geen prijseffect zou hebben. Mensen maken een marginale afweging. Ze vragen
zich af of het nog wel zin heeft om te gaan werken als ze een groot deel van
wat ze dan extra krijgen weer terugbrengen naar de kinderopvang.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Voorzitter. Met alle respect, maar de heer Plasterk komt met allerlei
anekdotes uit dagbladen, terwijl ik met wetenschappelijke analyses kom: een
proefschrift van het SCP, publicaties in internationale wetenschappelijke
tijdschriften, een wetenschappelijke publicatie van het CPB. Ik zou graag
een voorbeeld willen zien van een wetenschappelijke publicatie die aantoont
wat de heer Plasterk claimt.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Voorzitter. Ik verwees zojuist naar diverse hoogleraren die op dit terrein
actief zijn en die in de afgelopen weken hun verwachting hebben uitgesproken
dat het, als er op zo'n ingrijpende manier wordt bezuinigd op de kinderopvang,
vanzelfsprekend effecten zal hebben op de arbeidsparticipatie. Uiteindelijk
is het gewoon een keuze. Ik kan mij er heel wel wat bij voorstellen dat de
SGP-fractie er niet zo aan hecht om op die manier de arbeidsmarkt toegankelijk
te maken voor man en vrouw, maar ik keek over de schouder van de heer Dijkgraaf
naar het vak van de VVD-fractie. Ik hoop namelijk, met alle respect, niet
in de eerste plaats op steun van de SGP, hoewel die altijd welkom zou zijn.
Ik hoop dat de fracties van PVV en VVD, die voorheen altijd voor kinderopvang
hebben gestaan, mee zullen gaan met een voorstel om de plannen te wijzigen
als wij met een redelijke dekking komen.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Voorzitter. Ik vind het een eerlijker antwoord dat het een ideologische
keuze is of je dit wilt stimuleren of niet.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Dat zei ik niet.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Als je naar de feiten kijkt, moet je het niet doen vanwege het punt van
de arbeidsparticipatie. Er zijn andere redenen, waarover je kunt discussiëren,
maar die zijn veel meer verbonden met ideologie. Dan moet er naar mijn mening
ook vanuit de ideologie geredeneerd worden en niet vanuit de suggestie dat
de arbeidsparticipatie eronder lijdt als je de subsidies afbouwt.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Dat was geen vraag. Ik verwerp overigens dat het uit ideologie zou zijn.
Ik heb wel degelijk net het effect op de arbeidsparticipatie benadrukt.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Voorzitter. Wij hebben in de afgelopen week veel gehoord over de tegenbegroting
van de gezamenlijke linkse oppositie. Daar werd vervolgens weer afstand van
genomen door D66. Later heeft D66 zich er weer bij gevoegd. De heer Plasterk
heeft zojuist aangegeven dat men allerlei dingen wil verbouwen in de Miljoenennota,
maar ik heb daar nog geen concreet voorstel over gezien. Kan de heer Plasterk
dat voorstel zo meteen even uitreiken?
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Allereerst snap ik wel dat de heer Weekers als lid van een voorheen liberale
partij die nu ver naar rechts is geschoven, de D66-vrienden wat probeert te
plagen door over een linkse coalitie te praten. Daar gaat het nu niet om.
Vier progressieve partijen hebben dit voorstel gedaan en verder zoekt u dat,
wat mij betreft, maar een beetje uit, mijnheer Weekers.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Voorzitter. Daar maak ik bezwaar tegen. "Verder zoekt u dat maar een beetje
uit." Er zijn voorstellen gedaan. Waar liggen die voorstellen dan? Voorstellen
worden normaal gesproken hier in de Kamer gedaan.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Voorzitter. Ik was nog niet klaar. Het "u zoekt het maar een beetje uit",
mijnheer Weekers, heeft uitsluitend betrekking op het feit dat u een plaagstootje
uitdeelt door dit als linkse coalitie aan te duiden, terwijl u weet dat uw
liberale vrienden van D66 dat niet op prijs stellen. Dat is het enige wat
u moet uitzoeken. U hoeft niet uit te zoeken hoe ons voorstel er uitziet.
We kunnen dat uitreiken, het is namelijk als persbericht vorige week publiek
gemaakt. Mocht het de VVD-fractie niet hebben bereikt, dan vraag ik aan mijn
ondersteuners om het persbericht ook aan de VVD-fractie uit te reiken. Wat
de orde van deze Kamer betreft, waren wij van plan om het voorstel zoals het
hoort in de tweede termijn bij motie in te dienen. Nogmaals, dat voorstel
kan geen verrassingen bevatten, want het is vorige week integraal
met de volledige dekking publiek gemaakt. Ik wilde daar overigens graag een
paar punten uitlichten als dit antwoord voldoende is.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Het werd toch vorige week door de heer Cohen, die geloof ik partijleider
is van de partij van de heer Plasterk, aangeduid als "de linkse oppositie"
die gezamenlijk zou gaan optrekken? Van hem heb ik die woorden geleend, maar
daar wil ik het niet over hebben. Het gaat mij om iets anders. Als u met heel
veel aplomb een tegenbegroting aankondigt, dan wilt u toch niet zeggen dat
u mij nu verwijst naar een persbericht en dat het persbericht nu nog even
wordt gekopieerd en dat het enige wat wij vervolgens officieel in deze Kamer
krijgen, morgen een motie is? U hebt nu een week langer de tijd gehad dan
de oppositiepartijen in de afgelopen jaren om een tegenbegroting te maken.
Dan zult u toch wel een fatsoenlijk stuk hebben geproduceerd dat hier vandaag
uitgereikt kan worden?
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Voorzitter. Dit is gespeelde verontwaardiging van de heer Weekers. De
volledige plannen die wij hebben voorgelegd zijn vorige week beschikbaar gesteld
aan de heer Weekers. Ik ben blij dat ik zie dat collega Koolmees de plannen
nogmaals aan de heer Weekers overhandigt. Ik kan mij voorstellen dat de heer
Weekers misschien druk was in andere zaaltjes. Straks is hij voor de behandeling
in de Tweede Kamer op de hoogte van wat alle andere hier aanwezigen al tot
hun beschikking hadden. Overigens – maar, voorzitter, ik laat me graag
door u als nieuw Kamerlid corrigeren – dacht ik dat het gebruikelijk
was dat een motie in de tweede termijn wordt ingediend. Dus de inhoud is materieel
bekend en de formele indiening zal in de tweede termijn geschieden.
 
 
 Het is niet ongebruikelijk dat er ook een plan wordt rondgedeeld. Dat
gebeurt ook wel eens.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Dat is ook gebeurd.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Ik zou de heer Plasterk dan toch willen vragen om in de toekomst wat zorgvuldiger
om te gaan met de Kamer, want hij verwijst nu naar een persbericht. Ik krijg
zojuist iets aangereikt van de heer Koolmees. Dat waardeer ik zeer, maar normaal
gesproken verwijzen wij als wij hier in de Kamer over alternatieve voorstellen
praten niet naar persberichten. Het zou de heer Plasterk sieren als hij dat
in het vervolg toch wat professioneler aanpakt.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Voorzitter, ik maak toch groot bezwaar tegen dit gebruik van het woord
"professioneel". Ik ben nog op de helft van mijn eerste termijn. Ik ben juist
begonnen aan dat pakket van 3,2 mld. waarbij ik aan de uitgavenkant zojuist
heb gespecificeerd welke prioriteiten wij hebben. Ik was er nog aan toe aan
het komen om te zeggen hoe wij dat willen dekken. Daarmee is ieder van die
punten genoemd. De bedragen daarvoor zijn reeds bekend en zij zullen morgen
nogmaals worden uitgereikt. Maar omdat de heer Weekers zijn huiswerk niet
had gedaan, ben ik blij dat de heer Koolmees hem de informatie nog heeft kunnen
overhandigen.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Ik heb geloof ik ook mijn huiswerk niet gedaan, want ik heb het ook niet
gezien, dus ik zou graag willen dat de informatie in de hele Kamer wordt verspreid
en niet alleen aan de heer Weekers wordt overhandigd. Dan kan die ook gewoon
onderdeel zijn van de beraadslaging.
 
 
 Als de heer Plasterk dat goed vindt, zullen wij zorgen dat die informatie
wordt rondgedeeld.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Dit stond een week geleden op het ANP. Ik deel het nu rond, zodat het
ook beschikbaar komt voor de mensen die die aansluiting niet hebben.
 
 
 Ik neem aan dat er geen bezwaar tegen bestaat dat dit gezamenlijke persbericht
van de fracties van de PvdA, de SP, D66 en GroenLinks ter inzage wordt gelegd
bij het Centraal Informatiepunt van de Kamer.
 
 
 (Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer
der Staten-Generaal.)
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Volgens mij is het ook gebruikelijk, behalve dat een motie in de tweede
termijn wordt ingediend, dat je als je iets in de eerste termijn presenteert
dat toevoegt aan de Handelingen.
 
 
 Dat zei ik net.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Het is ook gebruikelijk dat een woordvoerder die dat voorstelt, aan het
einde van zijn betoog dat verzoek doet. Dat de heer Plasterk daar nog niet
aan toe was gekomen, kan ik dan ook heel goed begrijpen. Dus de heer Weekers
is een beetje vroeg met zijn opmerkingen.
 
 
 Dit was ook niet echt een vraag. De heer Plasterk vervolgt zijn betoog.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Niettemin dank aan de heer Irrgang voor deze ondersteuning.
 De dekking voor deze voorstellen loop ik langs, onder meer het verlagen
van het defensiebudget, dus de opvolger van de F-16. Wij vinden zoals het
kabinet voorstelt het verlagen van de vennootschapsbelasting voor de kleine
bedrijven in het mkb verantwoord. Dat zouden wij ook overeind willen houden,
maar wij zien werkelijk niet hoe je in een tijd waarin je voor miljarden moet
bezuinigen voor het grote bedrijfsleven de winstbelasting zou moeten verlagen.
Wij hebben bij die post voor 250 mln. gedacht dat je die toch beter kunt besteden
om te zorgen dat onze leerlingen niet door schooluitval zonder diploma van
school gaan en dat er goede politieagenten op straat lopen. Dat lijkt ons
een nuttiger besteding op dit moment, maar het is een keuze.
 De wereld van de EZ-subsidies ken ik van nabij en ook vanuit de bedrijven
hoor je regelmatig de klacht dat de toekenningskosten bijna hoger zijn dan
de subsidies waar het om gaat. Ik denk dat daar wel degelijk nog eens kritisch
naar zou kunnen worden gekeken.
 Ten slotte kan het samenvoegen van ministeries ook nog een dekking opleveren.
 Dit over het pakket van 3,2 mld. dat bij dezen dus ook aan de Handelingen
is toegevoegd.
 Dan worden elders in de begroting ook nog wel wat inhoudelijke keuzes
gemaakt, bijvoorbeeld het opvangen van de tegenvallers op de zorg. Ik zou
er graag zelfs bijna een prijsvraag van maken. Met hoeveel procent zijn de zorgkosten gestegen tussen 2002 en 2008, dus in zes jaar? Als ik
de heer Pechtold was, zou ik als veilingmeester hier kijken wie er meer biedt.
Die kosten zijn met 70% gestegen, dus dat is een dramatische stijging
van de zorgkosten in die periode. Het Jaarboek Zorg voor 2001 heeft het over
34 mld. en de Miljoenennota 2011 over 59,4 mld. Dus dat is een stijging met
71%. Over gat in de hand gesproken, dat is allemaal gebeurd in een
periode dat de ministers van Volksgezondheid respectievelijk afkomstig waren
van de LPF, de VVD en het CDA. Je zou bijna zeggen: het wordt tijd dat een
sociaaldemocraat daar weer eens stevig de hand in houdt.
 Wij bezien dit met grote zorg. Als dit zo doorgaat, eten op den duur de
zorgkosten onze hele collectieve sector leeg: het onderwijs, de veiligheid;
dan moeten wij blijven bezuinigen op al die posten omdat de zorg steeds duurder
wordt.
 Aan de andere kant moeten wij een zorg hebben die toegankelijk is voor
mensen, ongeacht hun inkomen en ongeacht de ziekte die zij hebben. Wij zullen
dat op enigerlei manier moeten organiseren. Dat plaatst ons als Kamer nu voor
een dilemma, want wij zouden met de minister van Volksgezondheid dus een debat
moeten hebben hoe wij zorgen dat wij een goed zorgstelsel hebben waarbij iedereen
toegang heeft tot de zorg, terwijl wij tegelijkertijd de kosten daarvan in
de perken houden. Het heeft niet zoveel zin om dat debat nu met minister Klink
te voeren, want wellicht is hij over een aantal weken niet meer de minister
van VWS. Dan zou je er helemaal niet meer over kunnen spreken, maar desondanks
wordt op deze manier een aantal tegenvallers opgevangen dat volgend jaar in
de begroting staat.
 Ik kom eerst op de eigen bijdrage in de geestelijke gezondheidszorg. Die
vinden wij in deze mate niet goed. Dit zal de toegang tot de geestelijke gezondheidszorg
beperken. Dat levert schade op voor de mensen, maar ook voor de samenleving
als geheel. Mijn fractiegenoot Van der Veen heeft er al een motie over ingediend,
die ook is aangenomen. Ik ga ervan uit dat bij de behandeling van het hoofdstuk
zorg op dit onderwerp van de ggz wordt teruggekomen.
 Er wordt ook gekort op de verpleeghuizen. Dat is voor de PvdA onverteerbaar.
Dat accepteren wij nu niet, maar ik zeg er meteen bij dat wij dit ook niet
zullen accepteren als er dadelijk in vak-K een nieuw kabinet zit dat gaat
voorstellen om te bezuinigen op de verpleeghuizen. Wij vinden dat dit niet
kan, of je nu 18 mld. bezuinigt of 15 mld. Wij willen op de lange termijn
wel een vermogenstoets in de AWBZ. Wij zijn ook bereid om na te denken over
hervormingen waarbij een deel van de AWBZ naar de Wmo, de gemeenten verhuist,
waardoor iets nauwkeuriger kan worden beoordeeld wie wel zorg nodig heeft
en wie niet. Dat kan een zekere efficiencywinst opleveren, maar wij wijzen
deze bezuiniging echt af. Je raakt daarmee de meest kwetsbare groepen, oude
mensen die voor hun verzorging afhankelijk zijn van verpleeghuizen. Dat mag
niet gebeuren. Het stapelt bovendien op bij andere maatregelen in deze begroting
die ook voor een deel bij de ouderen en de lagere-inkomensgroepen terechtkomen.
 Wij komen bij de behandeling van dit hoofdstuk met een amendement om deze
bezuiniging terug te draaien. Ik heb daarover een vraag aan de minister van
Financiën. De post verpleeghuizen staat samengevoegd met twee andere
posten voor een totaal van 287 mln. Wij hebben niet kunnen achterhalen hoeveel
geld er moet worden opgebracht om de verpleeghuizen eruit te lichten en die
bezuiniging ongedaan te maken. Mijn schatting is dat het bedrag in de orde
van de 100 tot 150 mln. zou kunnen liggen. Wij zijn van plan om dat bedrag
te dekken, maar ik krijg graag een bevestiging van die schatting, opdat de
Kamer er vervolgens naar kan kijken.
 De dekking voor dit voorstel ontleen ik aan twee posten, aan de ene kant
het scheiden van wonen en zorg. Dat komt overigens uit de inventarisatie van
de heroverwegingen. Daarbij gaat het om een bedrag van 50 mln. In het Belastingplan
worden de vier belastingschijven, de eerste, de tweede, de derde en de vierde
verhoogd met de indexatie. Dat is logisch, want anders zou iedereen door de
geldontwaarding in een steeds hoger belastingtarief terechtkomen. Nu worden
de schijven niet alleen met de indexatie verhoogd, maar nog wat meer. De grens
van de eerste schijf schuift met € 300 op. Wij gaan daarmee akkoord.
De grens van de tweede schijf schuift met € 550 op. Daar stemmen
wij ook mee in. De bovengrens van de derde schijf wordt niet alleen geïndexeerd,
deze schuift ook nog eens € 1000 op. Voor mensen die meer dan € 55.000
verdienen, betekent dit dat zij voor € 1000 meer in het lagere belastingtarief
van 42% zitten in plaats van in dat van 52%. Dat scheelt ze € 100
per jaar. Als we voor die laatste schijfgrens echter alleen maar indexeren,
dan verhogen wij de lasten niet, maar laten die constant. Dat zou een opbrengst
opleveren die ik taxeer op 103 mln. als ik de kruistabel erbij pak. Als dat
klopt, dan zou dat mijn tweede dekking zijn voor het voorkomen van de bezuiniging
op de verpleeghuizen. Dat betekent uiteindelijk dat mensen die meer dan € 55.000
verdienen € 100 per jaar minder korting krijgen van de minister,
waardoor wij de verpleeghuizen op die manier uit de bezuiniging kunnen houden.
 In de begroting staat voorts een voorgenomen bezuiniging op de WSW. Daar
zijn wij tegen, want dat leidt tot minder begeleiding en langere wachttijden.
Dat betekent voor kwetsbare mensen dat je ze hun werk afneemt. Mijn collega
Spekman zal daar bij de begroting SZW op terugkomen. Hij zal dan ook een dekking
aangeven. Ik noem dit uitsluitend, maar dan is het al wel aangemeld.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 De heer Plasterk doet een aantal concrete voorstellen. Dat is goed, maar
dit staat niet in het zojuist uitgereikte persbericht. Betekent dit dat er
een tegenbegroting van de vier linkse partijen is en dat elke partij daarnaast
een eigen tegenbegroting heeft?
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Ik heb zojuist toegelicht dat de vier progressieve partijen – ik
probeer het nog een keer, dus niet de vier linkse partijen – voor de
dekking van het pakket van 3,2 mld. een alternatief op tafel hebben gelegd.
Daarover zijn wij het eens, maar dat onverlet dat wij over de manier waarop
tegenvallers op de verschillende hoofdstukken worden opgevangen, van mening
kunnen verschillen. Overigens hoop ik dat dit niet het geval is. Ik hoop dat
wij voor al die voorstellen steun van de hele Kamer zullen kunnen krijgen.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Maar dat is interessant. Mijnheer Plasterk, hebt u deze voorstellen al
voorgelegd aan de linkse collega-partijen? Of hebt u alleen gesproken over
de dingen die in het persbericht staan en zijn dit eigenlijk
nagekomen berichten waarover misschien nog onderhandelingen plaatsvinden?
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Zoals eerder aangekondigd, hebben deze vier partijen besloten om samen
een alternatief in te dienen voor het pakket van 3,2 mld. Dat is glashelder.
Wat de andere voorstellen betreft, anders dan de heer Weekers, die niet het
mandaat van zijn partij heeft om in de Tweede Kamer een inhoudelijk debat
te voeren, neem ik de vrijheid om namens mijn partij voorstellen te doen.
Die worden niet allemaal van tevoren in achterkamertjes afgekaart. Wat mij
betreft is het totaal vrij. Ik hoop dat wij op het punt van de verpleeghuizen,
waar bijvoorbeeld de PVV zich altijd sterk voor heeft ingezet, steun van de
PVV zullen krijgen. Van het CDA kan ik mij niet anders voorstellen dan dat
men mee zal kijken of een dergelijk voorstel gesteund kan worden.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Voor alle helderheid: het pakket van 3,2 mld. is de deal tussen de linkse
partijen en over de tegenbegroting 2011 is geen deal gemaakt?
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Volgens mij is de heer Weekers de enige in Nederland die niet alleen "linkse
partij" blijft zeggen – dat gun ik hem verder, dat moet hij dan maar
met D66 uitzoeken – maar ook denkt dat wij een tegenbegroting indienen
die op alle hoofdstukken dezelfde opvatting geeft voor D66, de SP, GroenLinks
en de PvdA. Wij hebben uitsluitend dit pakket van 3,2 mld. alternatief gedekt.
Daarnaast hebben wij onze eigen opvatting over andere hoofdstukken en dat
zal ook zo blijven.
 Nog kort iets over de huurtoeslag. Het kabinet kort fors op de huurtoeslag
de komende jaren: 10 mln. volgend jaar en uiteindelijk 175 mln. in 2015. Jaarlijks
maken ruim een miljoen huurders gebruik van deze huurtoeslag, meestal mensen
met lage inkomens. 40% van de huurders betreft ouderen die toch al
onzeker zijn, bijvoorbeeld over hun pensioen. Wij vinden dus dat het korten
op de huurtoeslag de koopkracht van vooral de mensen met de laagste inkomens
aantast, terwijl de huurtoeslag juist bedoeld was om de koopkracht van mensen
met de laagste inkomens te beschermen. Als de plannen van het kabinet doorgaan,
krijgen de huurders in 2015 per maand zo alweer € 13 minder, ofwel € 160
per jaar. Dat is voor mensen een hoop geld. Bij de begrotingsbehandeling van
WWI zullen wij dan ook met alternatieven komen om ook deze bezuiniging ongedaan
te maken.
 Ik heb een vraag en een suggestie met betrekking tot de staatsschuld.
Ik begin met de vraag. In de rijksbegroting, in het hoofdstuk over de nationale
schuld, worden de totale rentekosten van 12,9 mld. op de staatsschuld verantwoord.
Is het niet zuiverder om de werkelijk betaalde rentekosten te publiceren,
dus exclusief de rente op het spaarfonds van de AOW?
 Dan de suggestie. De huidige kapitaalmarktrente ligt, ook volgens het
CPB, momenteel op een "uitzonderlijk laag niveau". Nederland geldt als safe
haven en daarom zijn wij in staat om goedkoop langjarige leningen af te sluiten.
Toch bedraagt de gemiddelde looptijd op staatsleningen slechts zeven jaar.
De regering geeft zelf aan in de meerjarenramingen rekening te houden met
een forste stijging van de lange rente in de komende kabinetsperiode, namelijk
tot 4,5% in 2015. Ik vraag mij af of het dan niet verstandig is om
te kiezen voor een aanzienlijke verlenging van de gemiddelde effectieve looptijd
van de staatsschuld. Ik snap dat een demissionair minister daar op dit moment
niet direct een standpunt over in kan nemen, maar ik wil hem wel vragen hoe
hij daar tegenaan kijkt. Als er een nieuwe minister van Financiën komt
te zitten, wil ik graag met hem of haar in overleg treden over dit onderwerp.
 Er is nog een andere reden waarom verlenging van de looptijd verstandig
is. Dat heeft te maken met Europa. Ondanks krachtig ingrijpen in mei dit jaar
van onze Europese instituties, dus de Europese Raad, de Commissie en de Europese
Centrale Bank, is de rust rond de euro en de begrotingstekorten van de zuidelijke
lidstaten nog niet verzekerd. Mogelijk moet de komende jaren door Spanje,
Portugal en Ierland een beroep gedaan worden op het klaarliggende pakket aan
leningen van 750 mld., waarbij de eurolanden voor een bedrag van 440 mld.
borg staan, Nederland voor 26 mld. Als wij inderdaad over de brug moeten komen,
zou het goed zijn om nu al een groter deel van de staatsschuld langlopend
vastgelegd te hebben. Dat zal immers rust geven in tijden waarin plotseling
een groot extra beroep gedaan wordt op de kapitaalmarkt. Dat zal helpen om
de Nederlandse rente laag te houden. Ik vraag de minister of hij deze opvatting
deelt.
 Overigens hoop ik dat die landen, Portugal, Ierland, Griekenland en Spanje –
ze worden oneerbiedig aangeduid als "PIGS" – zelf orde op zaken kunnen
stellen, maar ik spreek wel waardering uit voor het feit dat Europa in staat
is gebleken om zo'n omvangrijk crisispakket vast te stellen. Mocht zich een
nieuwe crisis voordoen, dan moet Europa ook bereid zijn om stappen te zetten
om de boel bij elkaar te houden. Nederland heeft als kleine handelsnatie geen
enkel belang bij een instabiel Europa of bij het uiteenvallen van de euro.
Ik heb zelf wel eens kritische geluiden laten horen over wat er zoal in Brussel
gebeurde, maar op dit terrein is Europa cruciaal. Wij kunnen geen internationale
crises proberen te voorkomen zonder de sterke arm van Europa.
 Deze begroting is stilte voor de storm. Wij steken een vinger in het gaatje
in de dijk voor 3 mld. maar intussen spoelt het elders voor nog eens 15 mld.
over de dijken heen. Ik hoop dat wij de formatie van een superrechts kabinet
toch nog zien mislopen in het zicht van de haven. Ik hoop dat er een redelijk
kabinet komt van het midden met een brede basis in de Kamer, dat niet met
hangen en wurgen net bijeen wordt gehouden door een of twee Kamerzeteltjes
en een hoop dwingelandij. Ik hoop op een kabinet met brede steun in de Kamer
en in de samenleving. Dat terzijde. Naarmate er zwaarder bezuinigd moet worden,
is er meer reden om rechtvaardigheid centraal te stellen. Als je gaat bezuinigen
op zorg in verpleeghuizen bijvoorbeeld, dan kun je toch niet tegelijkertijd
de winstbelasting voor grote bedrijven zomaar voor 250 mln. verlagen?
Dat is niet redelijk. Dat is niet eerlijk. Dat moeten wij niet willen. Ik
hoop dus dat wij dat punt bij deze begroting al kunnen repareren.
 Dat gaat helemaal gelden bij een veel groter pakket aan bezuinigingen,
waar een volgend kabinet niet aan ontkomt. Geen misverstand: ik vind ook dat
er ingrijpend bezuinigd moet worden. Als de Partij van de Arbeid zou deelnemen
aan een regering, dan zou er ook een ingrijpend bezuinigingspakket moeten
komen. Er is in de samenleving begrip voor dat wij de tering naar de nering
moeten zetten. Mensen snappen dat je minder moet uitgeven als
je minder hebt. Dat moet echter wel op zo'n manier gebeuren dat er geen tweedeling
komt.
 Wij zullen in de Kamer alsook elders in de samenleving samen met diverse
maatschappelijke groeperingen vechten tegen een tweedeling in de samenleving
en tegen het ontstaan van een onderklasse. Als iedereen erop vooruitgaat,
dan luistert het allemaal wat minder nauw hoe je de kosten verdeelt. Maar
juist als de koopkracht terugloopt en er in voorzieningen wordt gesnoeid,
zal de Partij van de Arbeid nauwgezet kijken of dat gebeurt op een eerlijke
manier. Het mag nooit zo worden dat je een oude dag hebt voor arme mensen
en een oude dag voor rijke mensen, dat je veilige buurten hebt en onveilige
buurten, dat je onderwijs hebt voor mensen die het kunnen betalen en onderwijs
voor mensen die het niet kunnen betalen, dat de kans dat je geneest van je
kanker of je hartziekte afhangt van het inkomen dat je hebt. Zo mag het nooit
zijn in Nederland. Nederland moet ondernemend en sociaal zijn. Dat is altijd
de combinatie geweest. Dat moeten wij zijn door een krachtige overheid. Die
overheid hoeft niet groot te zijn maar die moet wel krachtig zijn. Die moet
dienstbaar en effectief zijn. Rechtvaardigheid en een slanke maar effectieve
overheid zullen voor de Partij van de Arbeid de kernthema's zijn voor de komende
jaren.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Vorige week stelde een van de collega-woordvoerders Financiën
de vraag of wij deze week wel de algemene financiële beschouwingen moesten
houden. Hij deed dat overigens per twitter en buiten de debatten om. Die vraag
is ook aan de orde geweest in de termijn van de heer Weekers. Ik heb vandaag
en vorige week al laten blijken dat het goed is dat wij deze algemene financiële
beschouwingen houden, ondanks de complexe politieke situatie waarin wij zitten.
Het zou toch raar zijn als wij de Miljoenennota en straks de departementale
begrotingen onbesproken laten. Er is gerede verwachting dat wij misschien
snel een missionair kabinet hebben maar wij weten het niet. Laten wij daarom
gewoon ons werk oppakken.
 Gezien de inhoud van wat het demissionaire kabinet ons vorige week heeft
gepresenteerd, is er alle reden om dat met elkaar te bespreken. Er is in de
ogen van mijn fractie, over de gehele linie gesproken, prima werk geleverd.
Dat wil niet zeggen dat er her en der niet nog wat zou kunnen, en misschien
zou moeten, veranderen. Ik zal vandaag namens mijn fractie nog wat punten
noemen. Ook bij de departementale begrotingsbehandelingen zal dat gebeuren.
Laten wij dat debat met elkaar voeren.
 Mijn fractie vindt – fijn ook dat andere fracties daar complimenten
voor hebben gegeven – dat deze begroting getuigt van een groot verantwoordelijkheidsgevoel
voor de rijksfinanciën. Die gevoelens zijn ook omgezet in daden. Je kunt
zelfs stellen dat deze begroting misschien wel het eerste gelijk aantoont
van de crisismaatregelen die eerder door het destijds missionaire kabinet-Balkenende
IV zijn genomen. Zeer bewust – ik heb de heer Weekers in een interruptie
daaraan herinnerd – is er toen niet voor gekozen om direct met forse
bezuinigingen te beginnen. Ik herinner mij nog goed de ergernis van de nu
beoogde premier de heer Rutte daarover. Maar ik ben er echt van overtuigd
dat als we de liberale bezuinigingsreflexen van vorig jaar gevolgd zouden
hebben, we nu geen begroting hadden gehad die én de eerste tekenen
van economisch herstel én sterk verbeterde overheidsfinanciën
laat zien. Het is fijn dat we dat nu met elkaar kunnen constateren.
 Het voorzichtige economische herstel klinkt ook door in de werkloosheidscijfers.
Iedere werkloze is er nog steeds een te veel, maar het is toch fijn dat we
met het huidige aantal van 435.000 werklozen een behoorlijk stuk af zitten
van de vorig jaar geprognosticeerde 675.000 werklozen. Dat geldt ook voor
het begrotingstekort. Het is nog steeds te groot, maar aanzienlijk kleiner
dan vorig jaar werd voorspeld. We zijn er dus nog lang niet, maar dit zijn
hoopgevende tekenen. Op onze schouders rust nu de taak om op een verantwoorde
wijze te werken aan een verder herstel van de overheidsfinanciën. Ik
hoop oprecht dat we dat in de komende jaren als een gezamenlijke verantwoordelijkheid
zien, in welke positie we in de Kamer ook terecht zijn gekomen.
 Verantwoordelijkheid tonen zien we ook terug in de wijze waarop het kabinet
invulling heeft gegeven aan de 3,2 mld. aan ombuigingen, die in eerste instantie
voortvloeien uit het aanvullend beleidsakkoord. De motie van de heer Koolmees
heeft een extra zetje gegeven. Er was natuurlijk enige aarzeling, niet alleen
bij het kabinet, maar ook bij de coalitiepartijen, of een demissionair kabinet
zulke bedragen zou mogen invullen. Maar de Kamer was vrij duidelijk: doen!
Het is dus gebeurd. Het was een redelijk bijzonder moment toen de motie werd
ingediend, want op dat moment waren de eerste bewegingen richting onderhandelingen
over Paars-plus zichtbaar. Nu zijn heel andere fracties met elkaar aan het
onderhandelen. Het is maar goed dat het kabinet het heeft opgepakt. Nu ligt
er een invulling. Het is bijzonder dat een groot aantal fracties dat in juni
er bij het kabinet er zo sterk op aandrong om het in te vullen, een groot
deel van de invullingen van het kabinet min of meer aan de kant schuift. Dat
is echter hun goed recht, want zo gaat dat. Je mag altijd tegenvoorstellen
doen.
 Kijkend naar de voorstellen van het kabinet is het alleen niet echt nodig.
Neem de kinderopvang, een van de meest heikele punten uit dit pakket. De heer
Plasterk had zojuist een prijsvraagje over de toename in de zorg. Ik vraag
hem nu met hoeveel procent de kosten van de kinderopvang zijn toegenomen.
Ik zal het antwoord zelf maar geven. Het gaat niet om 70%, de toename
bij de zorg, maar om 230%, een enorme, explosieve stijging van de kosten
van de kinderopvang in de afgelopen jaren. Deze daadwerkelijke kosten overstijgen
de geprognosticeerde kosten mijlenver. Daar komt nog bij dat de effecten op
participatie mijlenver achterblijven bij de verwachtingen die velen daarbij
hebben gehad. Ook al doet het pijn, enige nuchterheid rondom dit onderwerp
is wel op haar plaats.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Voordat dit helemaal gelijk wordt gesteld, bij de zorg hebben we natuurlijk
geen enkele ambitie om meer zorg te gaan toepassen. We gaan ervan uit dat
het niveau waarop de zorg wordt gepleegd bij een ongeveer gelijkblijvende
bevolking idealiter niet heel veel duurder zou hoeven worden. Bij de kinderopvang
was het wel degelijk gericht beleid om te zeggen: we willen stimuleren dat
man en vrouw beiden gaan werken; we ondersteunen dat door de kinderopvang
beter toegankelijk te maken. Ik zou dit niet helemaal parallel willen leggen.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Daar hebt u gelijk in. Maar de prognose was dat we in dit begrotingsjaar,
2011, ongeveer 1,7 mld. aan kosten zouden maken. U weet dat we op dit moment
op 2,9 mld. zitten. Er is dus wel iets gebeurd. Daar mogen we met elkaar ook
wel aandacht voor hebben. Ik zei dat er enige nuchterheid rondom dit onderwerp
op haar plaats is. Dat zeg ik ook tegen fracties, die op zich het volste recht
hebben om hiertegen te ageren, die nu bezwaar maken tegen deze bezuiniging
terwijl in hun eigen verkiezingsprogramma's forse bezuinigingen op de kinderbijslag
en het kindgebonden budget staan. Bij GroenLinks betreft het bezuinigingen
van 1,3 mld., bij D66 1,5 mld. Die bedragen overstijgen vele malen de bezuinigingen
op de kinderopvang die nu worden neergezet. Dit moet in perspectief worden
gezien. Er zit natuurlijk een bepaalde ideologie achter, namelijk zo veel
mogelijk mensen de arbeidsmarkt op drijven. De fractie van de ChristenUnie
staat daar iets anders in. Zij vindt dat er keuzevrijheid moet zijn en wil
de mensen niet met het financiële mes op de keel dwingen om de arbeidsmarkt
op te gaan. Gelukkig gaan er al steeds meer mensen de arbeidsmarkt op. Dit
is misschien zelfs wel een iets liberalere wijze van omgaan met dit onderwerp
dan GroenLinks en D66 dat doen.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Er zit natuurlijk enige mate van ideologie achter. Dat klopt. Maar er
zit ook een nuchtere afweging achter wat deze samenleving in de toekomst nodig
heeft. Wij weten allemaal dat de vergrijzing eraan komt, dat er enorme tekorten
dreigen in de zorg en in het onderwijs en dat wij iedereen die kan werken,
nodig hebben. Dan vinden wij het acceptabel om op de kinderbijslag te bezuinigen,
want dat is helemaal niet slecht voor de arbeidsmarktparticipatie. Wij vinden
het echt ongelooflijk kortzichtig om op de kinderopvang te bezuinigen. Ik
houd de heer Slob voor om met mij die nuchterheid te betrachten en te kijken
naar wat wij wel weten over wat bezuinigingen in de kinderopvang doen. Ik
verwijs naar het Centraal Planbureau waarnaar de heer Dijkgraaf zojuist ook
verwees, maar wat hij niet helemaal compleet citeerde. Het Centraal Planbureau
zegt namelijk dat een kleine bezuiniging op de kinderopvang, zoals in 2009,
nog wel meevalt wat betreft verlies van werkgelegenheid, maar dat een grote
bezuiniging op de kinderopvang – ongeveer een derde van het budget weghalen
vanaf 2011 kan niet anders gekwalificeerd worden dan als een grote –
aanzienlijk negatieve effecten op de werkgelegenheid heeft. Daarom mijn vraag
aan de heer Slob: waarom heeft het demissionaire kabinet een keuze gemaakt
die zo haaks staat op wat wij voor de toekomst nodig hebben, namelijk grotere
participatie?
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Wat ik heel mooi vind van dit demissionaire kabinet, is dat het dat voor
2012 en verder niet heeft ingevuld. Het is goed om dat nog eens hardop uit
te spreken. Wij moeten met elkaar heel gericht zoeken naar een juiste besteding
van het geld. Het is een fors bedrag, dat klopt. Wat ons betreft ontzien wij
de lagere inkomens en ontzien wij ook de informele kinderopvang, waarin al
genoeg gebeurd is. Als je kijkt naar wat er de afgelopen jaren bij is gekomen,
kunnen wij best bij de hogere inkomens nog een en ander weghalen. Ik herinner
eraan dat er in 2005 een enorme smak geld bij is gekomen, waar mensen bij
wijze van spreken niet eens op zaten te wachten maar die zij natuurlijk wel
in dank aanvaard hebben. 
 Laten wij nog iets anders ook doen. Wij horen natuurlijk enorme verhalen
uit bijvoorbeeld de MOgroep, alsof er iets verschrikkelijks gebeurt. Laten
wij ook eens kijken hoe de kinderopvangmarkt zelf functioneert. Wat zie je?
Men richt zich vaak direct op de maximale uurprijzen die worden gehanteerd.
Er zit nauwelijks enige flexibiliteit in. Daar zou nog wel eens iets te halen
kunnen zijn. Het zou mooi zijn als wij daar met elkaar ook gericht naar gaan
zoeken. Wij hebben daar nog even de tijd voor, maar laten wij dat doen.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Ik heb waardering voor het feit dat de heer Slob bereid is om te kijken
hoe wij die bezuiniging zo kunnen invullen dat zij niet de laagste inkomens
het zwaarste treft en niet leidt – mag ik aannemen dat hij dat ook steunt –
tot verlies van werkgelegenheid van ouders met jonge kinderen. Daar komen
wij dan nog op terug. Is het echter niet uiterst merkwaardig dat hij dan nu
tekent voor een bezuiniging van bijna 0,5 mld., waarvan hij nog helemaal niet
weet waar die terechtkomt en welke effecten die zal hebben?
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Wij moeten natuurlijk wel de boel bij elkaar houden. De Kamer heeft het
kabinet gevraagd om die 3,2 mld. in te vullen en dat zal een vervolg moeten
krijgen. Als dit kabinet het nu al tot in de details tot 2015 had ingevuld,
weet ik wat er gebeurd was. Dan was er een heel ander verhaal gehouden, dan
was het kabinet waarschijnlijk gekapitteld vanwege het feit dat het als demissionair
kabinet dat zo had gedaan. Ik vind het mooi dat er nu ruimte is. Er is ook
ruimte voor tegenvoorstellen. Op onderdelen is het misschien zelfs wel nodig
dat wij daar met elkaar eens naar kijken. Laten wij echter met elkaar op een
verantwoorde wijze zaken in reële proporties blijven zien en zoeken naar
een goede invulling. Ik vond het trouwens wel plezierig om te constateren –
ik heb hem net gekregen – dat u bij de bezuinigingen voor 2011, een
meer dan ik vorige week dacht, een nulletje heeft neergezet. Die is in ieder
geval nu geaccepteerd. Dat was natuurlijk eigenlijk al bij de Voorjaarsnota
gebeurd. We hebben dus nog een jaar de tijd voor 2012. Laten wij dat dus doen,
maar daarbij wel ruimte laten voor ouders om eigen keuzen te maken. Ik ben
bang dat wij elkaar daarin niet helemaal vinden, want u bent meer voor staatsdwang
dan wij zijn op dit punt.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Wij zijn op dit punt meer voor keuzevrijheid dan de ChristenUnie, maar
dat is nu een zijdelings punt .
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Dat is toch raar.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Misschien mag ik mijn vraag afmaken. Dan kan de heer Slob zo reageren.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Er is maar één keuze. Dat is de georganiseerde kinderopvang,
want anders krijg je van GroenLinks geen geld.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Dat is niet waar. Wat mij aanspreekt en wat de heer Slob zegt, is dat
wij gaan zoeken naar dat waar wij gezamenlijk uit kunnen komen. Dat is ook
juist waar dit demissionaire kabinet het niet helemaal goed gedaan heeft.
Dit demissionaire kabinet heeft niet gezocht naar bezuinigingsopties die op
de meest brede steun in deze Kamer kunnen rekenen, maar heeft
eigenlijk voorgesorteerd op bezuinigingsopties die in de huidige formatie
op de meeste steun kunnen rekenen. Er zijn andere bezuinigingsopties, zoals
forse ingrepen in het openbaar bestuur en forse ingrepen in subsidies. Dan
had de heer Slob zo ongeveer op alle zetels in deze Kamer kunnen rekenen.
Waarom dan kiezen voor een bezuiniging op de kinderopvang, waarbij hij blijkens
de verkiezingsprogramma's op hooguit 50, 60 zetels kan rekenen?
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Het kabinet zit in vak-K en ik sta hier namens mijn fractie, dus ik ga
niet de keuzes van het kabinet verdedigen. Als ik het ChristenUnie-verkiezingsprogramma
bij de hand neem, zie ik dat de gemaakte keuze gewoon op onze steun kan rekenen.
Wij vinden dat daar best wel iets vanaf kan. Wij moeten nu overschrijdingen
binnen een begroting opvangen. Dat is iets waarmee wij te maken hebben. Het
kabinet moet kiezen tussen het financieren van die stijgende aantallen leerlingen
en studenten en de kinderopvang. Het kabinet kiest ervoor om iets bij de kinderopvang
weg te halen. Wat ons betreft is dat een zeer te verantwoorden keuze. Nogmaals,
over de invulling zullen wij nader komen te spreken. Wij zijn van harte bereid
om dat ook met GroenLinks te doen. Ik ben blij dat onderwijs ontzien is in
deze begroting en bij deze bezuinigingen.
 Ik weerspreek in de richting van de heer Plasterk dat er op onderwijs
bezuinigd wordt. Het simpele feit dat een enveloppe niet wordt uitgekeerd,
wil niet zeggen dat er sprake is van een bezuiniging. Het gaat om nieuw geld.
Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat ook de partijen die in het kader
van Paars-plus hebben zitten te onderhandelen, naar die enveloppe hebben gekeken
en daar voor de komende jaren een bepaalde invulling mee voor ogen hadden.
Ik weet het niet, ik zat niet aan tafel, maar het gaat niet om een bezuiniging.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Is de heer Slob het met mij eens dat het CPB zich baseert op de stijging
van de subsidies in de afgelopen vier jaar? Dat is een massieve stijging geweest.
Het CPB komt tot de conclusie dat het eigenlijk alleen maar heeft geleid tot
een massieve substitutie van informele naar formele zorg. Dat is het enige
effect geweest. Op basis van die ontwikkeling concludeert het CPB dat de tegenstanders
van de bezuiniging op de kinderopvangsubsidie blij moeten zijn, omdat het
arbeidsparticipatie-effect toeneemt als de procentuele betaling van de ouders
toeneemt. Is de heer Slob dat met het CPB eens?
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Ik heb het rapport van het CPB van februari ook op deze wijze gelezen,
dus mijn antwoord is ja.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Ik kom even terug op het onderwijs. U gaf aan dat het inhouden van de
enveloppe geen bezuiniging is, maar in het coalitieakkoord staat dat extra
geld, bijvoorbeeld voor het bestrijden van vroegtijdig schoolverlaten en voor
innovatieprogramma's, beschikbaar zou komen. Nu wordt dat geld ingehouden.
In welke zin is dat geen bezuiniging? Dit is toch gewoon het weghalen van
geld waarop mensen gerekend hadden?
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Er wordt niet in de begroting van OCW gesneden. Natuurlijk had het kabinet
ervoor kunnen kiezen om het geld alsnog uit te keren, maar dan zouden wij
hetzelfde probleem hebben als bij die bezuiniging van 3,2 mld. Een demissionair
kabinet dat enveloppes gaat uitkeren, gedraagt zich in feite als een missionair
kabinet. Ik kan niet anders constateren dan dat de Kamer in juni het kabinet
heeft opgedragen om te bezuinigen. De Kamer heeft het kabinet niet opgedragen
om de enveloppes alsnog uit te keren. Had zij dat gedaan, dan had het kabinet
uiteraard de vrijmoedigheid gehad om dat te doen. Mogelijk was er een andere
afweging gemaakt; ik zit daar ook niet bij. Nogmaals, ik weerspreek dat het
hier om een bezuiniging gaat en dat er dus minder geld naar onderwijs gaat
dan in het afgelopen jaar. Daar komt nog iets bij. Het actieplan LeerKracht
gaat gewoon door, de Rinnooy Kan-gelden gaan gewoon door – dat zal de
heer Plasterk ook heel veel deugd doen – en de incidentele loonontwikkeling
is beleidsmatig op nul gezet, maar onderwijs en zorg zijn daarvan uitgezonderd.
Dat zijn goede dingen, want wij willen wat met het onderwijs. Ik hoop dat
wij de komende jaren zelfs extra geld naar onderwijs toe kunnen laten gaan.
Maar dit demissionaire kabinet is op dit punt echt niets te verwijten.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Scholen hebben plannen gemaakt, bijvoorbeeld om iets tegen het schoolverlaten
te doen. Dat zijn meerjarige plannen. Op grond van het coalitieakkoord is
allerlei beleid gestart. Nu wordt het geld ingenomen en kan men de plannen
niet uitvoeren. In die zin is het gewoon een bezuiniging. Ik begrijp dat het
kabinet keuzes moet maken waarop het wel en niet bezuinigt, maar als je geld
weghaalt bij het onderwijs, is dat in mijn ogen gewoon een bezuiniging op
onderwijs, en dat vind ik onwenselijk. Hoe je het ook wendt of keert, het
kabinet bezuinigt gewoon op het onderwijs.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Ik ben het daar niet mee eens, maar ik zal mijn verhaal van net niet herhalen.
Ga mij alsjeblieft niet verwijten dat het kabinet gevallen is en dat er nu
een demissionair kabinet is. Daarvoor moet je ergens anders wezen. Hadden
wij in februari gewoon door kunnen gaan, dan hadden wij enveloppen kunnen
uitdelen en dan hadden wij ook allerlei andere dingen kunnen doen, die wij
helaas de afgelopen maanden niet hebben kunnen doen omdat het kabinet demissionair
is. De ChristenUnie is in het kabinet blijven zitten en ik ben er trots op
dat wij tot het laatst toe onze verantwoordelijkheid blijven nemen en blijven
werken aan een herstel van de overheidsfinanciën. Dat is voluit een punt
van de ChristenUnie en dat was hard nodig. Helaas, helaas kun je niet alles
doen als het kabinet demissionair is. Dit kabinet heeft, ook als je het vergelijkt
met andere demissionaire kabinetten uit het verleden, misschien zelfs een
beetje missionair geopereerd, maar wel met steun van de Kamer.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Wij moeten natuurlijk niet bezuinigen omdat het kabinet gevallen is. Wij
moeten bezuinigen omdat wij een economische crisis hebben gehad en omdat de
vergrijzing ons noopt om op de lange termijn op een aantal punten de broekriem
aan te halen.
 De heer Slob sprak mij net aan toen hij zei dat niet bezuinigd is op het
onderwijs. Het gaat mij er niet om of dit in technische zin een bezuiniging
is ten opzichte van de begroting 2010 of niet. Waar het mij om
gaat is dat er sprake was van een effectief programma, dat erop is gericht
om het voortijdig schoolverlaten terug te dringen. Daardoor wordt ervoor gezorgd
dat meer jongeren met een diploma de school verlaten. In dat programma was
voor 2011 een extra schijf in het budget opgenomen. Dat was ook nodig. In
het begin is er laaghangend fruit en kun je met weinig geld meer bereiken,
maar dat wordt natuurlijk steeds moeilijker. Daarna kom je immers aan de steeds
lastiger gevallen toe. Wij zijn hier nu met z'n allen in vergadering bijeen.
Het voorstel dat wij met vier partijen hebben gedaan, is om dat onderdeeltje
van de enveloppengelden niet onderdeel van de bezuiniging te maken, maar alsnog
toe te kennen omdat wij het voorkomen van voortijdig schoolverlaten een prioriteit
vinden. Mijn pleidooi aan de heer Slob is dan ook: laten wij voorbijgaan aan
de technische discussie. Dit is strikt genomen geen bezuiniging, maar het
innemen van extra geld; daar heeft hij wel een punt en dat ben ik met hem
eens. Maar wij hebben ook een dekking voor dit voorstel. Op die manier kunnen
wij elkaar misschien toch vinden en ervoor zorgen dat dit cruciale programma
door kan gaan. Leerlingen die zonder diploma van school gaan, komen terecht
in de rottigheid. Zij zijn zichzelf tot last en zijn voor de samenleving uiteindelijk
veel duurder dan wanneer wij hen op die school houden. Ik hoop dus toch dat
wij steun kunnen vinden om het programma ter voorkoming van voortijdig schoolverlaten
overeind te houden.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Ik dank de heer Plasterk voor zijn ondersteuning van mijn antwoord aan
de heer Koolmees over de vraag of het nu wel of niet om een bezuiniging gaat.
 Nu is het probleem – en dat is de feitelijke vraag van de heer Plasterk –
dat hij dit onderdeel in een totaalverhaal heeft gestopt. Ik neem aan dat
dit morgen allemaal in één motie wordt gestopt. Als dat zo is,
kan hij het wat betreft de ChristenUnie direct al schudden, want dat zal de
ChristenUnie op deze manier niet steunen. Volgens mij rammelt het verhaal
van de tegenbegroting ook nog wat, maar daar kom ik misschien bij de andere
indieners nog even op terug. Ieder voorstel dat positief is en deugdelijk
is gedekt, zal in onze fractie met een heel positieve blik worden bekeken,
en misschien zelfs wel worden gesteund.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Ik hoor heel goed dat de heer Slob zegt dat een totaalpakket de Kamer
alleen maar de keuze geeft om het hele pakket over te nemen of te verwerpen.
Ik denk dan ook dat wij er goed aan doen om dat pakket in de tweede termijn
in zulke stukken op te knippen dat het iedere fractie vrij staat om in ieder
geval onderdelen daarvan te steunen. Wij zullen de suggestie van de heer Slob
dus inderdaad volgen.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Misschien komt de heer Plasterk dan nog wel verder van 65 zetels. Dat
zou heel mooi zijn.
 Mevrouw de voorzitter. De inburgering is een heikel punt. Ik las in de
tegen-A4's dat dit misschien ook wel efficiënter zou kunnen. Mijn fractie
heeft in het verkiezingsprogramma vermeld dat wij op termijn een eigen bijdrage
van inburgeraars best wel reëel vinden. Dit zag ik ook bij andere fracties,
waaronder D66. Het is toch wel goed om een helder beeld te schetsen van hetgeen
de afgelopen jaren allemaal is gebeurd. Kan de minister bevestigen dat in
de afgelopen jaren een enorme inhaalslag is gemaakt met de inburgeringscursussen?
Kan hij ook bevestigen dat er ondanks de bezuinigingen die worden voorgesteld,
voor de komende drie jaar nog voldoende financiële middelen over zijn
om de cursussen van met name de wettelijk verplichte inburgeraars te bekostigen?
Het is goed om dat hier vast te stellen. Wij zullen daar misschien voor de
periode na 2014 en verder nog heel gericht met elkaar naar moeten kijken.
Mijn fractie vindt in ieder geval dat wij een rijksverantwoordelijkheid blijven
houden voor vluchtelingen die naar ons land komen. Wij zullen daar bij de
behandeling van de begroting voor WWI nog apart op terugkomen.
 Het is goed dat heel gericht wordt gekeken naar de EZ-subsidies. In principe
gaan wij akkoord met het bedrag dat daarbij wordt genoemd. Ik heb wel een
kanttekening, want ook de ontvangers van subsidies voor duurzame-energiehuishoudingen
worden hiermee geconfronteerd. Het is bekend dat er eigenlijk extra investeringen
nodig zijn om het Europese doel voor hernieuwbare energie in 2020 te halen.
Hoe denkt het kabinet deze doelen nog te gaan halen, als de subsidies voor
duurzame energiehuishouding gekort worden en er geen alternatief tegenover
staat? Binnen het innovatiebeleid zijn misschien nog wel slimme stappen te
maken als het gaat om efficiency, zonder dat er een rem op innovatieactiviteiten
komt te staan. De wirwar van regelingen kan bijvoorbeeld worden teruggebracht.
Is de minister het met ons eens dat hier nog wel winst te boeken valt? We
komen hier in tweede termijn en misschien ook bij de EZ-begroting op terug.
 Bij de Voorjaarsnota heb ik al een punt gemaakt van de telkens terugkerende
forse overschrijdingen bij het Budgettair Kader Zorg, waaraan wij ons ergeren.
De minister heeft mij toen toegezegd dat dit als specifiek thema in de Miljoenennota
zou terugkomen. Ik dank de minister dat hij woord heeft gehouden, al had ik
er eerlijk gezegd toch wel iets meer van verwacht. Als ik het goed begrijp,
gaat VWS inzetten op een betere aansluiting tussen de budgettaire cyclus en
de informatievoorziening om de uitgaven te beheersen. Is dat het juiste medicijn
voor de overschrijdingskwaal, zo vraag ik hem. Hij stelt dat de uitgavengroei
in de zorg redelijk te voorspellen is op grond van de loon- en prijsontwikkeling
en de demografische component. Hoe verklaart de minister dan dat in het BKZ
wordt uitgegaan van een groei van ongeveer 3% per jaar, terwijl de
prijsindex personele kosten in 2009 alleen al 3,42% was en daar komt
dan nog een volumeontwikkeling overheen? Dan is het BKZ toch niet reëel
geraamd? Hoe logisch is het dan om overschrijdingen achteraf terug te halen
bij ziekenhuizen, even los van de vraag of dat kan, en door de contracteerruimte
bij de AWBZ te beperken?
 We hebben ook kennisgenomen van het voornemen van het kabinet om per 1 januari
2012 de macronacalculatie af te schaffen. Ik hoor graag een onderbouwing van
deze keuze. Worden met de macronacalculatie niet juist de ramingsfouten bij
het BKZ gecorrigeerd? Is er niet een grote kans dat afschaffing van de macronacalculatie
bij zorgverzekeraars zal leiden tot hogere premies en nog meer concentraties?
We zien in Nederland al wat bewegingen in die richting plaatsvinden. Kortom,
hoe doordacht is dit voornemen?
 Wat ons betreft is het laatste woord over de overschrijdingen bij het
BKZ nog niet gesproken, en dan spreek ik ook de collega's aan.
Ik denk dat het goed zou zijn als de Tweede Kamer dit onderwerp zelf eens
stevig zou oppakken. We zijn het eigenlijk een beetje zat om iedere keer met
dergelijke forse overschrijdingen geconfronteerd te worden, zeker als we zien
hoe de begrotingsproblemen bij VWS worden opgelost. Dit zou een heel mooi
thema zijn voor de commissie van Financiën, en misschien ook van VWS,
om op te pakken.
 Zoals ik al zei is wat ons betreft ook een pijnpunt hoe de begrotingsproblemen
worden opgelost, vooral door de ongerichte bezuinigingen op de langdurige
zorg in de AWBZ. Deze zijn ook in strijd met de afspraken die de minister
met de Tweede Kamer had gemaakt. We zouden geen kaasschaaf meer gebruiken,
maar dat gebeurt nu wel. Daar zullen we bij de VWS-begroting nog apart op
terugkomen.
 Dan kom ik op de garantieregelingen. Het kabinet heeft er tijdens de crisis
voor gekozen om bepaalde sectoren te ondersteunen door garantieregelingen
uit te breiden of op te zetten. We zien nu dat een aantal ervan verlengd worden.
Daar is misschien wel iets voor te zeggen, maar het zou goed zijn als het
kabinet hier een onderbouwing voor geeft. Wanneer is volgens de minister het
moment gekomen dat we die garantieregelingen, zoals de GO, de BMKB en de ophoging
van de borgingsgrens van de Nationale Hypotheek Garantie, waar de Kamer bij
motie om heeft gevraagd, weer gaan afbouwen, want ze zijn toch bedoeld als
tijdelijk?
 Ik vraag ook aandacht voor de positie van gemeenten, vooral de gemeenten
die een actief grondbeleid voeren. Door de huidige malaise in de woningbouw
liggen veel projecten stil, maar de rentetikker loopt bij heel veel gemeenten
gewoon door, en ook fors. Dat kan echt in enorme bedragen lopen. Ik las dat
Breda over 2009 60 mln. bij het Grondbedrijf heeft moeten afboeken. Ik
vrees dat meer gemeenten in de problemen zullen komen en dat het aantal artikel
12-gemeenten de komende tijd zal toenemen. Herkent de minister deze ontwikkeling?
Welke verantwoordelijkheid ziet hij daarbij voor de rijksoverheid?
 Tot slot de bankencode. We hebben uiteraard, zoals het hoort, met aandacht
naar de troonrede geluisterd. Ik zag een aantal collega's bij dit onderwerp
wat opveren, onder andere de heer De Wit en velen met hem. Wij vonden het
goede tekst en ik zou zeggen: gewoon doen.
 
 
 
 De heer
 Tony van Dijck
 PVV
 
 Voorzitter. Na de donkere wolken die de afgelopen twee jaar over ons land
trokken, zien wij eindelijk weer een paar opklaringen. Er zijn nog geen zonnestralen
te zien, maar de lucht kleurt iets blauwer. Na een historische krimp van 4%
in 2009 groeit de economie dit jaar weer met 1,75% en volgend jaar
waarschijnlijk met 1,5%.
 De PVV is gematigd optimistisch, maar wij zijn er nog lang niet. De groei
laat volgend jaar alweer een kleine tegenvaller van 0,25% zien. De
groei zet dus niet door en is bovendien volledig toe te schrijven aan de export.
Doordat de wereldeconomie zich herstelt, groeit de wereldhandel en dus onze
export. De staatsschuld staat echter op een recordhoogte en stijgt door naar
406 mld. en als wij niets doen, stijgt deze in 2015 bovendien door naar 520
mld., een verdubbeling ten opzichte van 2006. Ook in 2011 is er een tekort
van meer dan 24 mld. op de begroting. 
 Ondanks de inspanningen van dit kabinet om flink te bezuinigen, blijft
het tekort veel te hoog en loopt de schuld op met bijna 100 mln. per dag.
De PVV roept het kabinet daarom al jaren op om te snijden in eigen vlees.
Elk jaar geeft de overheid meer geld uit. Terwijl van burgers wordt gevraagd
om de tering naar de nering te zetten, geeft de overheid elk jaar meer uit.
Dit moet een keer stoppen! Onder aanvoering van Wouter Bos zijn de rijksuitgaven
met bijna 50 mld. opgeplust en is de staatsschuld met 150 mld. toegenomen.
 De PVV werd telkens uitgelachen om haar uitspraken over linkse hobby's
en overtollig vet in de rijksbegroting. De tering naar de nering zetten gold
niet voor de overheid maar wel voor de burgers. Hopelijk komt aan dit tijdperk
nu een eind. De PVV kan instemmen met de bezuinigingsvoorstellen van dit demissionaire
kabinet. Er wordt in ieder geval een begin gemaakt met het puinruimen. De
spilzuchtige geest moet terug in de fles.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 De heer Van Dijck zegt dat de overheid te veel dingen doet en dat daar
een eind aan moet komen. Hij zegt dat er gesneden moet worden in eigen vlees.
Vier progressieve fracties hebben een voorstel gedaan om de harde bezuinigingen
op de kinderopvang, die Henk en Ingrid met hun jonge kinderen op de crèche
hard zullen treffen, te beperken. Dat willen we dekken door onder andere in
eigen vlees te snijden, zoals minder uitgaven voor defensie, en geen belastingverlaging
voor grote bedrijven. Dat zou de PVV toch ontzettend moeten aanspreken? Kunnen
wij op de steun van de PVV rekenen? Dan breekt namelijk de zon door, waarvoor
de heer Van Dijck pleitte.
 
 
 
 De heer
 Tony van Dijck
 PVV
 
 De heer Irrgang weet net als ik dat je maar één keer op
bepaalde posten in eigen vlees kunt snijden. Bovendien staan wij voor een
heel grote opgave in de vorm van een gigantisch tekort van 24 mld. en van
een gigantische staatsschuld. Dat moet worden opgelost. Als wij alleen maar
gaan schuiven met geld, blijft dat gat bestaan en blijft de schuld elke dag
met 100 mln. oplopen. Dat moet toch een keer doorbroken worden. Wacht gewoon
af wat er straks uit de coalitieonderhandelingen komt. De heer Irrgang is
alleen maar bezig met de vraag hoe wij dezelfde hoeveelheid geld of nog meer
geld kunnen uitgeven en is alleen maar met geld aan het schuiven. Wij zeggen
echter dat er ook flink omgebogen moet worden. Voor die opgave staan wij!
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Ik stel helemaal niet voor om meer geld uit te geven. Wij hebben een gezamenlijk
voorstel gedaan om op een andere manier aan die 3,2 mld. bezuinigingen te
komen. Die 3,2 mld. telt u ook mee bij die 18 mld. van u. Dit is een voorstel
om dat op een andere manier te doen. Die manier treft Henk en Ingrid veel
minder hard dan de voorstellen van het kabinet. Dat is bovendien niet uw kabinet,
maar een kabinet van het CDA en de ChristenUnie. Wat let u dan om in te stemmen
met die, ook voor de PVV-fractie, goede voorstellen?
 
 
 
 De heer
 Tony van Dijck
 PVV
 
 Zoals gezegd: ik stel voor dat de heer Irrgang gewoon even afwacht waarmee
de coalitie komt. Ik heb zojuist in mijn laatste zin gezegd dat wij instemmen
met het nu voorliggende pakket van 3,2 mld. Wat ons betreft, is dat nog maar
een beginnetje van het snijden in de overheidsuitgaven en van
het aanpakken van de spilzucht.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Dan constateer ik dat Henk en Ingrid nu al in de steek worden gelaten
door de PVV, want er is nog niet eens een regering waaraan u steun verleent
en toch laat u het er al bij zitten. U hebt niet één bezwaar
genoemd tegen de voorstellen die vier partijen hier doen. Die vier partijen
hebben 65 zetels. U kunt voor de meerderheid zorgen. Dan zorgt u ervoor dat
Henk en Ingrid niet hard worden getroffen door de bezuinigingen op de kinderopvang.
Ook uw kiezers zullen de consequenties van die bezuinigingen ondervinden.
De voorstellen zijn keurig gedekt, zoals u kunt nalezen. Wat let u?
 
 
 
 De heer
 Tony van Dijck
 PVV
 
 Ik heb het voorstel bekeken en ik zal het met de fractie bespreken, maar
ik kan in dit stadium alleen maar zeggen dat de heer Irrgang moet afwachten
waarmee wij straks komen.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Ik vrees dat dit afwachten is wat een kleine Kamermeerderheid wil. Wij
zullen er waarschijnlijk niet aan ontkomen, maar ik constateer nu wel dat
de PVV een bezuiniging van het demissionaire kabinet goedkeurt op een onderdeel,
de kinderopvang, dat zij zelf niet in het verkiezingsprogramma heeft staan
en ook niet in de doorrekening. Dit is het tweede punt waarvan de PVV-kiezers
kunnen constateren dat de partij zich niet aan haar verkiezingsbeloften houdt.
Hoeveel meer zullen er nog volgen?
 
 
 
 De heer
 Tony van Dijck
 PVV
 
 Wacht maar af.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Ik snap dat de heer Van Dijck tegen mij zegt: "wacht maar af", maar hij
zegt eigenlijk tegen zijn kiezers: "wacht maar af" en dat lijkt mij toch een
ander geval. Daarom nogmaals: er zijn zo veel bezuinigingsopties die wel in
het programma van de PVV staan; wij hebben daar ook goed en zorgvuldig naar
gekeken. Waarom en op welke gronden gaat de heer Van Dijck dan nu akkoord
met deze bezuiniging op de kinderopvang die zijn partij eigenlijk niet wilde?
Waarom gaat hij daarmee akkoord?
 
 
 
 De heer
 Tony van Dijck
 PVV
 
 Zoals gezegd steunen wij het voorstel voor de 3,2 mld. Verder zeg ik:
wacht maar af, want er komt nog veel meer aan. Dit is een begin. De spilzuchtige
geest moet in de fles. Mevrouw Sap vraagt naar het waarom van deze bezuiniging
op de kinderopvang. In het voorjaar was de overschrijding al bekend. Ik heb
haar daar toen niet over gehoord; zij begint er nu wel over. In het voorjaar
was er sprake van een overschrijding en die wordt nu gerepareerd voor 240 mln.
Als je een overschrijding hebt, dan heb je die binnen die begroting of binnen
die post op te lossen. Dat is gewoon een deugdelijke regel. Wij steunen dit
pakket en als mevrouw Sap wil weten wat er verder nog allemaal in de pijplijn
zit, antwoord ik: wacht maar af.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 In het voorjaar was er inderdaad ook sprake van een overschrijding, maar
dat is toch iets anders dan een bezuiniging op de kinderopvang als onderdeel
van de 3,2 mld. waarover wij nu spreken. Naast wat er in het voorjaar al is
gesneden, wordt er nu nog 0,5 mld. gesneden. De heer Irrgang heeft al duidelijk
gemaakt hoe zwaar dit erin hakt bij mensen met een heel gewone portemonnee.
Zegt de heer Van Dijck nu echt serieus tegen zijn achterban: wij leggen niet
uit waarom wij achter deze Miljoenennota staan, waarom wij afstand nemen van
ons verkiezingsprogramma, u wacht maar af? Is dat een juiste constatering?
 
 
 
 De heer
 Tony van Dijck
 PVV
 
 Dat is een goede constatering.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Treurig.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Als de heer Van Dijck naar zijn fractie gaat, wil ik hem nog een punt
meegeven en ik zal met spanning de uitkomst afwachten. Dit punt heeft betrekking
op wat ik in mijn inbreng in eerste termijn heb aangevoerd over de verpleeghuizen.
Ik meen dat ik in het verleden heb gehoord dat de PVV zeer hecht aan een goede
verzorging in de verpleeghuizen. Ik heb een voorstel ingediend waardoor mensen
die meer dan twee keer modaal verdienen, via hun belasting iets bijbetalen
om ervoor te zorgen dat op dit terrein geen tegenvallers ter hoogte van 100
mln. hoeven te worden opgevangen. Ik hoop dat de PVV in plaats van alleen
maar te wachten, bereid is hierover door te denken en misschien het voorstel
te steunen om een dergelijke bezuiniging terug te draaien. In de politiek
gaat het uiteindelijk om keuzes en ik hoop dat wij hier die keuzes kunnen
maken.
 
 
 
 De heer
 Tony van Dijck
 PVV
 
 De heer Plasterk heeft goed gelezen en gezien dat de ouderenzorg ons na
aan het hart ligt. Ik ken zijn voorstel niet, ik heb het niet gezien en ik
ken de dekking ook niet, maar: wacht maar af.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Dat vind ik bemoedigend. Ik heb het voorstel in eerste termijn toegelicht,
namelijk het niet akkoord gaan met het meer dan geïndexeerd opschuiven
van de schijf van de bovenste grens voor de inkomstenbelasting. Ik heb de
minister gevraagd of het waar is dat dit 103 mln. oplevert en of de bezuiniging
op de verpleeghuizen daarmee ongedaan kan worden gemaakt. Wij zullen het antwoord
eerst moeten afwachten, maar als dat luidt dat die maatregel ongeveer dat
bedrag dekt, ben ik inderdaad van plan om met een voorstel te komen. Ik hoop
dat ik daarvoor de steun van de fractie van de heer Van Dijck zal krijgen.
 
 
 
 De heer
 Tony van Dijck
 PVV
 
 De heer Plasterk weet dat wij ook allergisch zijn voor belastingverhoging,
dus als dat zijn dekking is, maakt hij niet zo veel kans.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Dan constateer ik dat de mensen die veel verdienen in dit land in de ogen
van de heer Van Dijck niet hoeven mee te betalen aan wat in verpleeghuizen
gebeurt. Dat is dan toch een keuze. Ik hoop dat iedereen – ik zal hier
geen voornamen van mannen en vrouwen herhalen want dat wordt ook zo wat –
dat alle mannen en vrouwen die dachten dat zij op de PVV konden rekenen als
het gaat om goede zorg in verpleeghuizen, dan weten waar zij aan toe zijn.
Laten wij dat even afwachten, want ik hoop werkelijk dat wij daarvoor wel
de steun van de PVV-fractie kunnen krijgen. Het gaat mij niet om het retorische
punt. Het is namelijk echt belangrijk dat de bezuinigingen op verpleeghuizen
ongedaan gemaakt worden.
 
 
 
 De heer
 Tony van Dijck
 PVV
 
 De PVV staat voor ouderenzorg én belastingverlagingen.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Dat moet wel blijken.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 De heer Van Dijck pleit voor lastenverlaging, maar in het pakketje van
3,2 mld. zit een lastenstijging. Ook Henk en Ingrid hebben last van een stijging
van de tabaksaccijns. Gaat de heer Van Dijck daarmee ook akkoord?
 
 
 
 De heer
 Tony van Dijck
 PVV
 
 Dat heeft de heer Koolmees goed begrepen. Wij gaan akkoord met het pakket
van 3,2 mld.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 De PVV-fractie gaat dus akkoord met een lastenverzwaring?
 
 
 
 De heer
 Tony van Dijck
 PVV
 
 Het doet pijn en het gaat niet allemaal van harte, maar wij gaan akkoord
met dit pakket.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Ik constateer dat de PVV in de komende jaren dan wel vaker akkoord zal
gaan met heel nare maatregelen. Die staan niet in het verkiezingsprogramma
van de PVV, zij is daarvan geen voorstander, maar zij gaat daarmee wel akkoord.
 
 
 
 De heer
 Tony van Dijck
 PVV
 
 De heer Koolmees weet toch ook dat wij te maken hebben met een begrotingsgat
van 24 mld. en een schuld van 406 mld.? Daar moeten wij uit zien te komen.
Daarom moeten wij een verhoging van de tabaksaccijns maar voor lief nemen,
hoe pijnlijk dat ook is. Het gaat echter niet van harte, het is wikken en
wegen en wij hebben er allemaal last van.
 
 
 De vergadering wordt van 18.15 uur tot 19.15 uur geschorst.
 
 
 Ik had beloofd dat iedereen er zou zijn na de dinerschorsing en ik denk
dat iedereen er nu is. Mevrouw Thieme moet ik excuseren, zij is wegens ziekte
naar huis gegaan.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Voorzitter. "Het kabinet gaat voor een recordbedrag bezuinigen", zo begon
een krantenartikel in 2002. Het eerste kabinet-Balkenende, met daarin drie
rechtse partijen, kondigde op Prinsjesdag in 2002 omvangrijke bezuinigingen
aan, vooral op de sociale zekerheid. Het ging om 7,9 mld. voor de gehele kabinetsperiode.
In de Miljoenennota van dit jaar vinden we een vergelijkbaar bedrag aan bezuinigingen,
te weten de 3,2 mld. uit het aanvullende coalitieakkoord en nog eens 4 mld.
aan bezuinigingen voor het opvangen van kostenoverschrijdingen.
 Het verschil is dat er nu wordt gesproken van een "beleidsarme" begroting.
Maar deze begroting is volgens de SP allesbehalve beleidsarm. Voor de meeste
mensen wordt 2011, met welke regering – en dat kan volgende week weer
een andere zijn – dan ook, sowieso een heel moeilijk jaar, met pensioenen
die op hun best gelijk blijven terwijl de prijzen omhooggaan en met loonstijgingen
die de prijsstijgingen maar nauwelijks kunnen bijhouden. Daardoor mogen mensen,
zelfs als ze hun baan houden, al blij zijn als ze er niet op achteruitgaan.
Het kabinet legt de rekening voor de crisis vooral bij de mensen met lage
inkomens; er wordt gekort op de tegemoetkomingen voor arbeidsongeschikten,
gepensioneerden en nabestaanden. Mensen met een uitkering gaan er als gevolg
van deze Miljoenennota op achteruit. Voor de mensen met een baan daarentegen
is er lastenverlichting. Voor het bedrijfsleven is de begroting zelfs een
feest: de winstbelasting voor grote én kleine bedrijven gaat omlaag.
En natuurlijk komt er geen bankenbelasting, terwijl het roekeloze gedrag van
de banken juist tot deze crisis heeft geleid.
 Maar even voor de helderheid: dit is niet de eerste begroting van een
nieuw CDA/VVD-kabinet met steun van de PVV, dit is de laatste begroting van
CDA en ChristenUnie als coalitiepartijen in een kabinet. Is dit nu een voorproefje
van het beleid van het kabinet-Rutte, waarbij rechts Nederland zijn vingers
mag aflikken? Waarom laten CDA en ChristenUnie zich voor het karretje spannen
van Rutte en Wilders? Dat wordt nog eens bevestigd door de complimenten van
de heer Weekers in zijn bijdrage, nu nog namens de grootste oppositiepartij,
maar in feite de grootste partij in de toekomstige coalitie. Op de sociale
werkplaatsen wordt volgend jaar bijvoorbeeld 120 mln. bezuinigd. Is dat geheel
gebaseerd op de kennelijke constatering dat WSW-plekken minder duur worden?
En waar komt dit inzicht opeens vandaan? Waarom wordt die ruimte niet gebruikt
om de 20.000 mensen die nog op de wachtlijst staan, aan het werk te helpen?
Deze bezuiniging kost waarschijnlijk zo'n 4500 banen. Is de minister het met
de SP eens dat de meeste werkgevers nog altijd weigeren om arbeidsgehandicapten
in dienst te nemen? Wat denkt hij daaraan te gaan doen?
 Een ander voorbeeld waar dit kabinet de plank misslaat als het gaat om
het behoud van werkgelegenheid, is de kinderopvang. Naast een verlaging van
de kinderopvangsubsidies per volgend jaar komt er ook een aanvullende bezuiniging
die oploopt tot 444 mln. in 2015. Dit demissionaire kabinet zorgt ervoor dat
ouders met lage inkomens straks worden gedwongen om te stoppen met werken.
Dat is slecht voor de arbeidsparticipatie en vooral de emancipatie van vrouwen
in Nederland. Zonet is al gezegd dat volgens het CPB het verlies aan werkgelegenheid
per euro aan weggenomen subsidie enorm oploopt bij grote bezuinigingen op
de kinderopvang. Dat is precies wat hier gebeurt. Graag een reactie van de
minister.
 377.000 kinderen moeten in Nederland opgroeien in armoede. Voor deze gezinnen
telt iedere cent. Naast deze bezuiniging krijgen ze nog te maken met bezuinigingen
op de kinderbijslag, het kindgebonden budget en de buitenschoolse opvang.
Dat stapelt allemaal op. Ik vraag het de minister toch nog maar even voor
de zekerheid: hoeksteen van de samenleving, betekent dat bij uw partij dat
daar de rekening wordt neergelegd? Hoe zit het met de werkgevers in de kinderopvang?
Was er niet afgesproken dat ze een derde van de kosten voor de kinderopvang
zouden dragen? Waarom wordt er aan gewerkt om die afspraak eens na te komen?
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Allereerst maak ik van de gelegenheid gebruik om te reageren op hetgeen
de heer Irrgang aan het begin van zijn betoog stelde. De ChristenUnie is geen
bijwagen van iemand. Wij denken zelf na en maken eigen keuzes. Verder heb
ik de heer Irrgang horen zeggen dat er zal worden bezuinigd op
het kindgebonden budget, maar ik dacht juist dat er 130 mln. bij kwam. Heeft
de heer Irrgang een andere begroting gekregen?
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Ik dacht dat ik het over het kindgebonden budget had, maar ik zal het
even nagaan. Misschien heb ik de verkeerde term te pakken. Ik zal hier straks
even op terugkomen.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Ik was juist zo blij dat minister Rouvoet gewoon heeft gedaan wat hij
beloofd had: dat dit geld erbij zou komen. Vorig jaar kon dat niet, maar nu
zit het er wel bij. Dat is heel goed nieuws voor heel veel ouders.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Ik wil u graag het volgende zeggen. Ik heb heel veel sympathie voor uw
partij en voor u persoonlijk, omdat ik het gevoel heb dat wij vaak voor dezelfde
dingen opkomen. Als ik echter het koopkrachtbeeld zie dat volgt uit deze begroting,
gaan de gezinnen met een minimuminkomen erop achteruit. Dat komt onder andere
door zulke maatregelen. Ik vind dat jammer en begrijp het niet. Ik had toch
een beetje op u gerekend. Ik hoopte dat u, als lid van deze coalitie, zich
ervoor zou inzetten om dat te voorkomen. Het wringt dat deze gezinnen de klos
zijn.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Het is juist voor gezinnen met een smalle portemonnee heel goed nieuws
dat het geld van het kindgebonden budget gewoon blijft. Ik ga ervan uit dat
de nieuwe coalitie dit bedrag ook intact zal laten. Afschaffing zou er namelijk
hard in hakken bij deze gezinnen. Vorig jaar waren we heel erg bang dat de
koopkracht een behoorlijke klap zou krijgen. Als we echter de koopkrachtplaatjes
bekijken, met alle mitsen en maren daaromheen, al die wolkjes en zo, kunnen
we slechts stellen dat er weliswaar een lichte teruggang is, maar dat het
veel en veel erger had gekund, ook op basis van de prognoses van vorig jaar.
Het is dus ook ervan afhankelijk van welke kant je het bekijkt. Een en ander
doet wel wat pijn voor mensen en in een aantal opzichten wordt het iets minder.
Die boodschap moeten we helaas uiten; dat is niet anders.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Ik verwijt de heer Slob of de ChristenUnie niet de ernst van deze crisis,
want dat zou onredelijk zijn. Daarom doe ik dat niet. Toch herinner ik de
heer Slob eraan dat onder andere de huidige minister-president ooit sprak
over de overheid als schild voor de zwakken. In deze begroting zitten de mensen
die het toch wat makkelijker hebben, bijvoorbeeld werknemers met hogere inkomens,
op de nullijn. Mensen met een uitkering en hun gezinnen gaan er echter op
achteruit. Ik geef de heer Slob gelijk: het gaat om een relatief beperkte
inkomensachteruitgang. Gelukkig, zou ik bijna zeggen, want voor deze mensen
telt iedere cent. Ik had gehoopt dat de bijdrage van de ChristenUnie aan dit
kabinet deze achteruitgang zou voorkomen, maar dat is helaas niet gebeurd.
 Voorzitter. In het coalitieakkoord had het kabinet nog de mond vol van
de kenniseconomie. Er stonden mooie zinnen in als "Goed onderwijs is in het
belang van leerlingen en van de samenleving" en "De kwaliteit van ons onderwijs
moet worden gegarandeerd". Nu wordt er door dit kabinet echter met één
pennenstreek 200 mln. bezuinigd op onderwijs. In plaats daarvan geeft dit
kabinet liever 210 mln. uit aan een verlaging van de vennootschapsbelasting,
de winstbelasting, voor grote bedrijven. Is dat de manier waarop dit kabinet
denkt de kenniseconomie te gaan stimuleren? Wat vindt de minister belangrijker:
belastingverlaging voor grote bedrijven of voldoende geld voor goed onderwijs?
Extra geld is toch nog steeds hartstikke nodig voor goed onderwijs in Nederland?
 Als het in de Miljoenennota gaat over gezond maken, dan gaat het steevast
over geld en niet over de gezondheid van mensen, waar je toch als eerste aan
zou kunnen denken. Mensen gaan steeds meer voor zorg betalen via hogere premies
en hogere eigen bijdragen. In ruil daarvoor krijgen ze een steeds kleiner
zorgpakket, een pakket waarvoor ze verzekerd zijn. Een voorlopig dieptepunt
van deze maatregelen is de eigen bijdrage in de ggz. In plaats van mensen
te helpen die vaak in grote geestelijke nood zijn, proberen we hulp te voorkomen
met de dreiging van een gepeperde rekening in de vorm van een eigen bijdrage.
"Blaming the victim" noemen ze dat ook wel.
 Het blijkt ook uit de berekening van het Nibud in opdracht van de Chronisch
zieken en Gehandicapten Raad Nederland. Volgens deze berekening gaan chronisch
zieken en gehandicapten er opnieuw meer op achteruit dan mensen die niet chronisch
ziek of gehandicapt zijn. Wat is de reactie van het kabinet op deze cijfers?
Op de AWBZ wordt ook op een groot aantal manieren gekort: via het verlagen
van de contracteerruimte en via de eigen bijdrage voor begeleiding. Hoeveel
wordt er nu in het totaal bezuinigd op de AWBZ en wat gaan de mensen daarvan
concreet merken volgens de minister van Financiën? Dit kan niet zonder
gevolgen blijven.
 Voor een korting op de ziekenhuizen heeft het kabinet een bedrag ingeboekt
van 549 mln., terwijl de ziekenhuizen daarover een rechtszaak hebben gewonnen.
Wat doet het kabinet wanneer het ook in hoger beroep ongelijk krijgt? In het
antwoord op de schriftelijke vragen las ik dat de minister dan gaat bezien
wat hij gaat doen. Ik snap dat hij dit na een nieuwe uitspraak opnieuw zal
bekijken, maar wat gaat hij daadwerkelijk doen?
 Uit de ING-budgetbarometer, die is gemaakt op basis van de in de Miljoenennota
genoemde bedragen, bleek deze week dat huishoudens in Nederland de komende
jaren gemiddeld € 2500 per jaar inleveren door de stapeling van
verschillende maatregelen. Kan de minister het beeld uit de ING-budgetbarometer
bevestigen? De enige stapeling van maatregelen waar ik deze minister bezorgdheid
over heb horen uiten, is die voor de banken, terwijl een hoop van de maatregelen
voor de banken juist een hoog symbolisch gehalte hebben. Banken betalen nog
altijd hoge bonussen die gebaseerd zijn op kortetermijnwinsten. Vooral AEGON,
Friesland Bank, ING, SNS en Van Lanschot bezondigen zich hieraan. ING keerde
vorig jaar nog voor 0,5 mld. aan bonussen uit, terwijl men diep in de rode
cijfers zat. Ter vergelijking: dat is ongeveer drie keer zo veel als de bezuinigingen
op het basispakket in de zorg voor heel Nederland, waardoor mensen bijvoorbeeld
hun tandheelkundige zorg niet meer vergoed krijgen. Het is vijf keer het bedrag
dat wordt bezuinigd op de lerarensalarissen. Het is 200.000 keer het bedrag
dat één gezin jaarlijks zal moeten inleveren volgens de ING-budgetbarometer.
Waar blijft de bankenbelasting om de financiële sector mee
te laten betalen aan het herstel van de schade die de banken in de eerste
plaats veroorzaakt hebben?
 In de zojuist verschenen MEV wordt gesproken over de florissante ontwikkeling
van de winsten van banken en verzekeraars, maar de minister laat de banken
ongemoeid. Hoe gaat hij uitvoering geven aan de motie die vandaag is aangenomen
door de Tweede Kamer, waarin wordt voorgesteld om het pakket van aanbevelingen
van de commissie-De Wit in zijn geheel over te nemen? Neemt het kabinet alle
aanbevelingen over? Is de minister het er bijvoorbeeld mee eens dat de aanpak
van bonussen zich niet moet beperken tot het bankbestuur en het senior management,
maar ook van toepassing moet zijn op de handelaren die de risico's nemen op
de werkvloer?
 Het kabinet stelt zelf in de Miljoenennota vast dat de bezuinigingen een
negatief bestedingseffect zullen hebben. Met behulp van wat voodoo-economie
wordt in de Miljoenennota eveneens gesuggereerd dat de bezuinigingen ook tot
positieve bestedingsimpulsen kunnen leiden. Wat verwacht het kabinet nu van
het effect van deze Miljoenennota, een positief of een negatief bestedingseffect?
We hebben het toch goed gelezen dat het kabinet een negatief effect verwacht?
Wat vindt de minister van de waarschuwingen van de OESO dat we misschien de
bezuinigingen toch moeten uitstellen? Als zelfs de conservatieve OESO met
zulke signalen komt, geeft dat toch te denken? Valt er ook niet iets voor
te zeggen dat Nederland en Duitsland tegenwicht moeten bieden aan de harde
sanering van de overheidsfinanciën die nu in Zuid-Europa en Ierland gedwongen
plaatsvindt? Volgens Zapatero is de Europese schuldencrisis voorbij. Is de
minister dat met hem eens? Of is hier de wens misschien de vader van de gedachte?
 De onrust rondom Ierland en Portugal is verontrustend. De werkgroep Van
Rompuy is alweer aan de gang met sancties voor te hoge tekorten en zogeheten
onevenwichtigheden. Om welke onevenwichtigheden gaat het allemaal? Welke consequenties
worden eraan verbonden als deze onevenwichtigheden zich voordoen? Hoe groot
wordt de Europese invloed op onze begroting?
 In samenwerking met andere progressieve fracties is de SP met een alternatief
voorstel gekomen voor het pakket van 3,2 mld. aan aanvullende bezuinigingen
die het kabinet voor volgend jaar voorstelt. De alternatieve invulling van
de gezamenlijke fracties zorgt voor meer kansen voor mensen op werk, ze verbetert
het onderwijs en vergroot de veiligheid in Nederland. Ook draait dit pakket
de onrealistische bezuinigingen op inburgering terug. De SP-fractie pleit
al langere tijd voor meer samenwerking tussen de progressieve partijen. Wat
ons betreft blijft het hier niet bij. Samenwerking zal hard nodig zijn, of
er nu een ultrarechts kabinet komt volgende week of niet.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Voorzitter. Wij staan hier vandaag in een gepolariseerd politiek landschap.
Terwijl wij hier spreken, wordt er aan de overkant een kabinet geformeerd
waarbij de helft van Nederland de vingers aflikt en de andere helft op een
streng dieet wordt gezet. Alleen al om te voorkomen dat u weer ingrijpt en
verwijst naar de Twitteretiquette zoals vorige week: ik sta niet op het punt
om mijn vingers af te likken en ga waarschijnlijk ook niet op dieet. Ik sta
wel in het politieke midden, op zoek naar een weg die voor heel Nederland
aantrekkelijk is. De oproep van D66 is dan ook om de korte termijn achter
ons te laten en om ons te richten op de langere termijn. Rentmeesterschap
noemen sommigen dat. Vanuit mijn traditie zeg ik: met de vrijheid van het
individu komt ook verantwoordelijkheid. Ik doel op de verantwoordelijkheid
voor de banen, de pensioenen en de huizen van de toekomst, maar ook op de
verantwoordelijkheid dat we onze kinderen niet opzadelen met een grote schuld.
 In mijn inbreng vandaag wil ik stilstaan bij drie onderwerpen, in de eerste
plaats de noodzaak van structurele hervormingen, in de tweede plaats de begroting
van 2011 en in de derde plaats de risico's op de begroting. Maar allereerst
wil ik het kabinet complimenteren, het CDA en de ChristenUnie, voor het invullen
van de motie-Koolmees/Weekers. Natuurlijk heb ik ook kritische kanttekeningen
bij die invulling, maar het is goed dat het kabinet zijn verantwoordelijkheid
heeft genomen.
 Het demissionaire kabinet presenteert een beleidsarme begroting. Het is
een afscheid in stijl. Het kabinet heeft, los van de crisis, de afgelopen
jaren niet genoeg gedaan. Het ging al verkeerd bij de start van het kabinet.
Nederland zou hervormingsmoe zijn geweest. Het resultaat is dat alle grote
thema's zijn blijven liggen. Op de arbeidsmarkt en de woningmarkt is niks
gebeurd. En her en der zijn al plannen uitgelekt in de media van het nieuwe
kabinet, en ook dit belooft niet veel goeds. Gaat het komende kabinet ook
weer lijden aan uitstelleritis? Geen modernisering van het ontslagrecht, geen
verhoging van de AOW-leeftijd voor 2020, geen hervorming in de gezondheidszorg
en geen activerende WW? Een sociaaleconomisch programma waarbij de PvdA de
vingers aflikt. Het sociaaleconomisch gemiddelde van PVV, VVD en CDA blijkt
juist de PvdA te zijn. Tsja, voorzitter, het kan verkeren.
 D66 vindt dat de komende jaren in het teken moeten staan van hervormen,
investeren en bezuinigen.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Dit is een geval van uitlokking dat ik niet wil laten lopen. Er is in
alle ernst geen enkele manier waarop wij onze vingers aflikken bij het perspectief
dat hier een regering van uiterst rechts wordt gevormd. Ik denk dat er bij
de heer Koolmees op dat punt ook geen enkel misverstand bestaat. Ik vind het
afschuwelijk als wij zo'n coalitie zouden krijgen, om allerlei redenen, ook
omdat ik het belangrijk vind dat iedereen meetelt en omdat ik niet wil dat
een coalitie gebaseerd is op een partij die er voor een deel van de Nederlanders
anders tegenaan kijkt. Alleen al om die reden lik ik totaal niet mijn vingers
af.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 D66 vindt dat de komende jaren in het teken moeten staan van hervormen,
investeren en bezuinigen. Hervormen, zodat we goed zijn uitgerust voor de
vergrijzing. Investeren, zodat we ook over tien jaar ons brood kunnen verdienen.
En bezuinigen, om de overheidsfinanciën weer op orde te krijgen. Recent
werden wij weer positief verrast. We leven langer en gezonder, maar dat betekent
wel dat we langer door zullen moeten werken. Maar de sociale partners hebben
hervorming op de lange baan geschoven. Pas in 2020 wordt een eerste stap gezet
in de verhoging van de AOW-leeftijd. De D66-fractie vindt dat te laat. Wij
moeten volgend jaar al beginnen met de geleidelijke verhoging
van de AOW-leeftijd. Volgens de Volkskrant van afgelopen zaterdag levert de
maatregel ook onvoldoende op. Kan de minister aangeven wat het pensioenakkoord
van de sociale partners oplevert en klopt het dat de opbrengsten veel lager
zijn dan de 4 mld. uit de Keuzes in kaart en de verkiezingsprogramma's?
 Dan de woningmarkt. In de campagne stond de hypotheekrenteaftrek als een
huis, maar dit huis staat op een economische luchtbel. Op dit moment is de
hypotheekschuld in Nederland al ruim 600 mld. De schuldeneconomie van CDA
en VVD gaat maar door. Dit klinkt bekend, hoor ik u denken, en ja, dat klopt.
De kredietcrisis in de VS begon ook met een luchtbel in de huizenmarkt. Geen
bank en geen econoom wil dit systeem in stand houden. Alleen PVV, CDA en VVD
kijken weg. Hoe kan een liberaal een gigantische overheidssubsidie in stand
houden, vraag ik de VVD. En is dit nu rentmeesterschap, vraag ik het CDA.
En hebben Henk en Ingrid geen kinderen, vraag ik de PVV.
 De kosten van de hypotheekrenteaftrek stijgen van 9 mld. nu naar
11 mld. in 2015. Ik vraag de minister: is dit niet dweilen met de kraan open?
De bezuinigingen die wij in 2011 nemen, zijn in 2015 alweer verdwenen. Kan
de minister aangeven waarom er niets wordt gedaan aan de uitholling van de
belastinginkomsten door de hypotheekrenteaftrek?
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Ik kan het niet laten, toch één vraag over de woningmarkt
en over de uitstelleritis en dergelijke van de afgelopen periode. Wat heeft
Balkenende II op dat front gepresteerd, waar D66 onderdeel van uitmaakte?
Het is een groot probleem, dat u hier ook stevig neerzet, ik denk terecht.
Wij moeten er iets mee gaan doen, maar wat is er onder Balkenende II op dit
punt gebeurd, toen D66 op een plek zat waar men er ook echt iets mee kon doen?
Ik vraag dit om de uitstelleritis even in een iets breder perspectief te plaatsen.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 In de fasen van Balkenende I en Balkenende II zijn verschillende maatregelen
genomen op de woningmarkt, bijvoorbeeld de bijleenregeling. Dat is een grote
stap geweest, waardoor je niet langer in meer dan 30 jaar je hypotheekrente
kon aftrekken. Daarnaast zijn wij relatief consistent. Sinds 2006 hebben wij
in ons programma staan dat er iets aan de hypotheekrenteaftrek moet gebeuren.
Dus wij hebben dit al twee verkiezingen lang in ons programma staan. Wij zijn
er consistent in dat wij hier iets aan willen doen. Wat ik jammer vind, is
dat de afgelopen jaren, de goede jaren voor de crisis, niet zijn gebruikt
om hierin een eerste stap te zetten.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Misschien toch even voor de helderheid, ik vind ook dat wij hier iets
mee moeten gaan doen. Het is ook jammer dat er de afgelopen jaren om verschillende
redenen op dat punt weinig heeft kunnen gebeuren. In dat opzicht herkennen
wij, denk ik, veel in hoe het soms gaat in coalities. Maar het was natuurlijk
veel mooier geweest als wij dit nog veel verder terug in de tijd hadden gedaan.
Dan hadden wij nu ook misschien veel soepeler door de grote problemen heen
kunnen gaan waar wij financieel voor staan.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Daar ben ik het mee eens. Sinds 1999 zijn er drie grote ingrepen geweest
in de hypotheekrente. Je kunt geen boten en andere dingen meer in de hypotheekrente
verstoppen. Ik wijs verder op de bijleenregeling uit 2002. De derde ingreep
was de aanpak van het bedrag dat je aan hypotheek kunt lenen. Ik noem in dat
kader de NHG- en de AFM-eisen. Het is echter nog lang niet genoeg, want het
systeem werkt pervers en is fiscaal gedreven, want je houdt je schuld aan.
Eigenlijk kun je je schuld zo groot mogelijk maken, maar daar moeten wij mee
ophouden.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Iets scherper. Was het niet in 1999 dat het CPB met de eerste studie kwam,
waarin heel duidelijk stond aangegeven – ik herinner mij dat figuurtje,
de heer Koolmees waarschijnlijk ook – dat de vergrijzingskosten onhoudbaar
waren richting de toekomst? Moeten wij niet gewoon constateren dat verschillende
kabinetten de afgelopen tien jaar volstrekt onvoldoende hebben gedaan om daarop
voor te sorteren?
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Dat ben ik met u eens. De AOW-leeftijd hebben wij in 2006 al in ons programma
opgenomen. Wij hadden die stap al lang moeten zetten. We hebben te lang gewacht
met het doorvoeren van structurele hervormingen. Daarom is het zo jammer dat
de vorige kabinetsperiode eigenlijk vier verloren jaren zijn geweest.
 Ik kom nu toe aan de begroting van 2011. Het kabinet vult de motie-Koolmees/Weekers
in, althans gedeeltelijk en pas in 2015. Waarom bezuinigt de minister maar
1,8 mld. in 2011? Is dat niet in tegenspraak met zijn eigen crisisakkoord
uit 2009? Graag een reactie.
 Het kabinet had de bezuiniging van 3,2 mld. in 2011 kunnen realiseren
als het niet had gekozen voor ongerichte lastenverlichting door de btw-verlaging
in de bouw, de verlaging van de winstbelasting voor grotere bedrijven en het
doortrekken van crisismaatregelen. De Raad van State plaatst vraagtekens bij
deze keuzes. Waarom geeft de minister zo veel lastenverlichting in deze slechte
budgettaire tijden? Was het niet beter geweest om het geld te reserveren voor
de staatskas? Hoeveel banen en economische groei verwacht de minister door
dit pakket? Met andere woorden, hoe effectief is dit beleid? Tijdens het debat
over de Voorjaarsnota heeft de minister de toezegging gedaan om de effectiviteit
van het stimuleringspakket in kaart te brengen. Ik heb de resultaten nog niet
gezien. Wanneer kan ik de studie verwachten?
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 De heer Koolmees vindt het plezierig dat de motie-Koolmees/Weekers wordt
uitgevoerd, al is dat pas in 2015 en niet in 2011. Ik heb een alternatief
stuk van de vier linkse partijen gezien. Zij willen een aantal zaken op een
andere manier invullen. Deze zaak wordt echter niet naar voren gehaald. Er
wordt niet voor gezorgd dat die 3,2 mld. al in 2011 wordt gerealiseerd. Mag
ik daaruit afleiden dat de heer Koolmees de temporisering van de minister
volgt, of vindt hij dat er nog een tandje bij moet zodat die 3,2 mld.
toch in 2011 wordt gerealiseerd?
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Ik heb al gezegd dat de bezuiniging van 3,2 mld. in 2011 had kunnen worden
gerealiseerd als er niet was gekozen voor een ongerichte lastenverlichting.
Ik heb de btw-verlaging in de bouw genoemd. Dat is de motie van
de heer Weekers nota bene. Daarbij gaat het om een bedrag van 200 mln. dat
naar mijn idee heel ineffectief wordt gebruikt. Dat geld had veel beter kunnen
worden gebruikt om de staatsschuld af te lossen. Als je die zaken bij elkaar
optelt, dan had het kabinet in 2011 al een grote stap kunnen zetten en had
het niet tot 2015 hoeven te wachten.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Die 200 mln. betreft het stimuleringspakket voor de bouw, maar dan gaapt
er nog een gat van 1,6 mld. Hoe vult de heer Koolmees dat gat?
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Ik heb drie zaken genoemd, onder andere de btw-verlaging en de verlaging
van de winstbelasting voor grotere bedrijven, ook 250 mln. Maar laten wij
eerlijk zijn: de Vpb-tarieven in Nederland zijn met 25% niet hoog.
In België, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk zijn die percentages
hoger dan in Nederland. In de VS is zelfs sprake van 39%. Alleen Ierland
kent een lager tarief met 12%, maar daar gaat het niet zo goed. Ik
pleit in deze tijden overigens niet voor een verhoging van de winstbelasting,
maar ook niet voor een verlaging daarvan. Dat levert toch weer 250 mln. op.
Ik heb het doortrekken van de crisismaatregelen genoemd, de garanties en de
kredietfaciliteiten. Dat is allemaal geld dat nu wordt uitgegeven, terwijl
dat beter had kunnen worden gebruikt voor het sneller op orde brengen van
de overheidsfinanciën.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Volgens mij probeert de heer Koolmees mijn vraag te omzeilen. D66 kan
andere keuzen maken. D66 kan kiezen voor belastingverhoging in plaats van
belastingverlaging. Dat zijn andere appreciaties van hoe je met inkomsten
en uitgaven omgaat. De heer Koolmees wekt in zijn betoog de indruk dat hij
in 2011 liever 3,2 mld. zou besparen. Als een van de mogelijkheden om te besparen –
besparen kan in deze definitie ook een belastingverhoging zijn – noemt
hij de Vpb voor de grote bedrijven. Hij zet deze besparing echter in om allerlei
andere dingen te realiseren, dus niet als additionele lastenbesparing. Ik
heb dan ook nog steeds een gat van 1,6 mld.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Wat het eerste punt betreft heeft de heer Weekers gelijk. Die 250 mln.
zet ik inderdaad in om de bezuinigingen op de kinderopvang en het onderwijs
terug te draaien. Alle andere punten die ik heb genoemd, zoals de btw-verlaging
in de bouw en het doortrekken van de crisismaatregelen, zijn allemaal maatregelen
die hadden kunnen leiden tot het sneller opvullen van die 3,2 mld. in 2011.
Nu is 1,8 mld. gerealiseerd. Dat had een paar honderd miljoen gescheeld. Daarnaast
had men maatregelen kunnen nemen die oplopen in de tijd. Zonder heel rare
dingen hoeven te doen, door alleen maar de lastenverlichtingen die nu gegeven
worden uit te stellen, had men die 3,2 mld. kunnen realiseren. Dat is
het belangrijkste punt dat ik wil maken.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Mijn laatste vraag is: krijgen wij nog concrete amendementen van D66 waarin
men zegt: het bedrijfsleven gaan wij toch zwaarder belasten, want wij willen
die 3,2 mld. binnenhalen?
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Ik maak bezwaar tegen de suggestie dat wij het bedrijfsleven zwaarder
willen belasten. Ik stel voor om de lastenverlichting niet door te trekken,
dus om de huidige lasten constant te houden. Misschien kunnen wij morgen nog
samenwerken in lijn met de motie-Koolmees/Weekers om nog een stapje extra
te zetten. Daar ga ik vannacht eens over nadenken.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Ik heb een vraag aan de heer Koolmees over de "tegen-A4'tjes" die zijn
ingediend, met name over de tabel in de bijlage. Hoe solide is deze tabel
volgens de financiële regels?
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Kan de heer Slob iets specifieker zijn? Volgens mij is de dekking deugdelijk.
Wel is sprake van lasten en uitgaven als dekking van de uitgaven. Naar mijn
idee kan dat ook, omdat in het lastenkader van het kabinet nu ook al een overschrijding
is. De begrotingsregels bieden voor de saldoverbetering de ruimte om zowel
aan de uitgavenkant als aan de lastenkant te kijken.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Het viel mij inderdaad op dat men een lastenmaatregel, dus het niet verlagen
van de Vpb, terugdraait ten behoeve van een uitgavenmaatregel. Dan gaan de
kaders wat door elkaar heen lopen. Dat is iets om even over na te denken:
kan dit en willen wij dit? Ik heb ook een vraag over de JSF. Als ik goed geïnformeerd
ben, betreft dit incidenteel geld. De heer Koolmees laat dit structureel doorlopen.
Dat kan toch ook niet? Dat is toch ook in strijd met alle regels die wij hanteren
om een en ander goed te laten verlopen? De JSF wordt nadrukkelijk genoemd.
Waarom is dat op deze manier gebeurd?
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 In de tekst staat wij 400 mln. bezuinigen op defensie, onder andere op
de JSF. Enerzijds betreft dit het stappen uit de ontwikkelingsfase van de
JSF. Anderzijds is er de discussie of en, zo ja, hoeveel van die straaljagers
je zou moeten kopen. Als je er minder bestelt, heb je ook veel minder onderhoudskosten,
waarmee sprake is van een structurele bezuiniging.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Dat begrijp ik niet helemaal. Misschien kan dit nog wat uitgewerkt worden?
Wij moeten ons er immers ook over uitspreken. Ik heb de indruk dat incidenteel
geld structureel wordt ingeboekt. Dat kan gewoon niet, dat weet de heer Koolmees
als geen ander.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Dat ben ik helemaal met de heer Slob eens. Ik zal voor de tweede termijn
een printje meenemen over de brede heroverweging met betrekking tot defensie.
Daar staat dit punt in.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 De heer Koolmees heeft ongetwijfeld antwoord 100 bestudeerd.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Ja, absoluut.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Daarin staat een overzichtje van de Vpb-tarieven in de verschillende OESO-landen,
netjes per jaar. Het gaat mij niet om het specifieke antwoord, wel om het
beeld dat er uit naar voren komt. Er zijn meer landen die op zo'n laag tarief
zitten of er vlak bij zitten. Ik kan ze wel op gaan noemen, maar ik denk dat
de vraag dan te lang wordt.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Het punt dat ik wilde maken met deze vergelijking is dat een half puntje
aanpassing van de Vpb hoger of lager niet ontzettend belangrijk is voor onze
internationale concurrentiepositie als je het vergelijkt met onze buurlanden.
De tweede vraag ben ik even vergeten, sorry.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Dat is eigenlijk de kernvraag. Is er niet een neergaande trend in die
Vpb-tarieven? De heer Koolmees kan wel zeggen dat dat half procentje niet
uitmaakt, maar mijn punt is juist: als je dat elk jaar zegt, dan kom je er
op lange termijn niet. Dan bega je dezelfde fout die alle voorgaande kabinetten
begaan hebben, namelijk zeggen: voor volgend jaar maakt dat niet zo veel uit.
Dat maakt dus wel uit voor waar Nederland moet staan over tien of twintig
jaar.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Er zijn twee dingen aan de orde. Ten eerste is de race to the bottom waarvan
sprake is bij de verlaging van de Vpb-tarieven, een potentieel probleem voor
alle landen om ons heen. Als wij elkaar kapot gaan concurreren op het Vpb-tarief,
dan gaan wij continu naar beneden en moeten wij het geld ergens anders vandaan
halen. Daar moeten wij dus voor waken. Op Europees niveau is er heel veel
overleg om ervoor te zorgen dat het geen race to the bottom wordt. Ten tweede
moet je het Vpb-tarief als enige punt voor concurrentie relativeren. Voor
de internationale concurrentiepositie van Nederland is het belangrijk dat
er goede infrastructuur is, een goede bereikbaarheid, een goed opgeleide beroepsbevolking
en voldoende kinderopvang om voldoende arbeidsaanbod te genereren. De dekking
in onze motie waarin wordt verzocht om de Vpb-verlaging niet door te laten
gaan, is een heel deugdelijke. Zij is niet heel erg schadelijk voor Nederland
op de korte of middellange termijn.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Ik ken analyses waaruit blijkt dat het inderdaad een van de factoren is,
maar het is wel een belangrijke factor voor het vestigingsklimaat van Nederland.
Internationale investeerders kijken immers enorm naar wat hier plaatsvindt.
Wij willen hier hoofdkantoren hebben. Ik herinner mij veel debatten hier waarin
problemen werden opgeworpen toen er vestigingen werden verplaatst. Als wij
daar iets aan willen doen, dan moeten wij dit probleem ook oplossen en zullen
wij naar een verlaging op wat langere termijn toe moeten.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Mijn stelling is dat wij breder moeten kijken dan alleen naar het tarief
van de vennootschapsbelasting. Wij moeten ook kijken naar de kwaliteit van
ons onderwijs, naar de beroepsbevolking – hoeveel mensen hebben wij
nog voor de arbeidsmarkt? – naar bereikbaarheid, naar leefomgeving –
is het aantrekkelijk om hier te wonen? – et cetera. Al die aspecten
zijn ontzettend belangrijk voor onze internationale concurrentiepositie. Dat
zijn indicatoren die worden gebruikt voor de vestigingsplaats van hoofdkantoren.
Alleen focussen op de Vpb-tarieven vind ik te beperkt. Als je een en ander
internationaal bekijkt en je maakt de vergelijking met de landen om ons heen,
dan is dat niet de factor waar wij ons het meest zorgen over moeten maken.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 De heer Koolmees zegt dat wij meer moeten doen voor het bedrijfsleven
dan ons alleen maar richten op het vennootschapsbelastingtarief. D66 wil veel
meer doen, maar dat zie ik helemaal niet terug in de motie van de linkse partijen.
Wat bedoelt de heer Koolmees eigenlijk als hij zegt dat hij de vennootschapsbelasting
terugdraait, waarbij hij het bedrijfsleven dus in de kou laat staan, terwijl
hij eigenlijk toch iets meer wil doen?
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 In ons verkiezingsprogramma hebben wij een heel pakket maatregelen neergelegd
om Nederland klaar te maken voor de toekomst. Daar zit bij: verhoging van
de AOW-leeftijd, een activerende arbeidsmarkt, een korte maar activerende
WW, inzetten op een soepel werkende woningmarkt en 2 mld. investeren in de
kenniseconomie waardoor mensen in Nederland goed opgeleid zijn en bedrijven
hier graag willen komen omdat er goede mensen beschikbaar zijn. Dat hele palet
van maatregelen is noodzakelijk. Wat mevrouw Blanksma voorleest uit de motie
is een klein pakketje van 1,3 mld. om de bezuinigingen op de kinderopvang,
de politie, de inburgering en het onderwijs terug te draaien.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Kan ik in het vervolg van het betoog van de heer Koolmees nog nieuwe moties
of amendementen verwachten waarin in ieder geval de D66-fractie stelt: dat
zouden wij willen veranderen? Of heeft hij daar met andere fracties nog iets
over afgesproken?
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Ik doe morgen een aantal suggesties om sneller te beginnen met het inzetten
van de hervormingen. Daarmee kun je geld vrijspelen om te investeren in de
kenniseconomie en om de economie flexibeler en soepeler te maken.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Dat doet u ook met de linkse oppositiepartijen?
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Ik ga proberen om u over te halen.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Succes daarmee.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Voorzitter, ik heb een korte vraag die ik via u en via de heer Koolmees
ook aan mevrouw Blanksma stel. Het verbaast mij dat er wordt gevraagd om meer
te doen voor het bedrijfsleven, want als je de kinderopvang en het onderwijs
verbetert, dan is dat toch ook van belang voor het bedrijfsleven? Dat is een
vraag aan de heer Koolmees. Ik hoop dat hij die bevestigend beantwoordt en
dan ben ik benieuwd wat mevrouw Blanksma daarvan vindt.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Het antwoord is ja.
 Voorzitter. De invullingen van de bezuinigingen zitten vol met tegenspraak.
Het kabinetsbeleid was gericht op verhoging van de arbeidsparticipatie, met
name van vrouwen. Met de bezuinigingen op de kinderopvang spant het kabinet
het paard weer achter de wagen. Het jaagt met name vrouwen juist weer weg
van de arbeidsmarkt. Met de vergrijzing voor de deur is dat niet verstandig.
 Hetzelfde geldt voor het onderwijs. "In de vandaag ingediende begroting
ontziet de regering het onderwijs". Dit waren de letterlijke
woorden van het staatshoofd in de troonrede. Broodnodige investeringen in
het onderwijs worden voor 2011 echter geschrapt. Hoeveel geld schrapt de minister
dat was bestemd voor het onderwijs? Waarom wordt er toch gezegd dat er niet
wordt bezuinigd? Graag een reactie van de minister.
 De heren Plasterk en Irrgang hebben al gesproken over de alternatieve
invulling van onze motie om de bezuinigingen op onderwijs, kinderopvang, politie
en inburgering ongedaan te maken. Wij dienen deze motie morgen in, dus wij
komen daar in tweede termijn op terug.
 Ik kom bij de risico's op de begroting. In de afgelopen jaren zijn heel
veel garanties in het leven geroepen of uitgebreid. De Nationale Hypotheek
Garantie is fors verhoogd tot € 350.000, de garantie op spaargeld
is uitgebreid tot € 100.000 per rekening en er zijn allerlei nieuwe
kredietgaranties afgegeven, zoals de GO-regeling en de BMKB. In totaal staat
de overheid nu voor enkele honderden miljarden garant, alleen al 200 mld.
in de Miljoenennota, maar daarnaast ook nog eens via de NHG en het depositogarantiestelsel.
De Studiegroep Begrotingsruimte heeft geadviseerd om de garanties af te bouwen.
De risico's moeten weer terug naar de markt, daar waar ze horen. Echter, het
kabinet breidt de garanties juist uit, bijvoorbeeld bij de NHG en de kredietgaranties
voor het mkb. Dat is niet in lijn met het advies van de studiegroep. Waarom
heeft de minister dit gedaan? Wat is zijn exitstrategie, ook in lijn met de
opmerking van de heer Weekers en mevrouw Blanksma? Wanneer moeten de garanties
weer afgebouwd zijn?
 Meer fundamenteel zou D66 graag een analyse zien van de risico's op de
begroting, een zogenaamde stresstest, zoals recent bij de banken is gebeurd.
Kan de minister toezeggen dat hij een aantal stressscenario's door laat rekenen
voor de overheidsfinanciën, bijvoorbeeld door het CPB of DNB? In deze
stressscenario's moeten we naar mijn idee rekening houden met de gevolgen
van de vergrijzing, de AOW en de zorgkosten, met het opraken van de gasbaten,
met de garanties die de afgelopen jaren zijn verleend en uitgebreid, maar
ook met de openeinderegelingen, die potentieel een risico vormen voor de overheidsfinanciën,
zoals de hypotheekrenteaftrek.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Dit is dus heel breed: alle risico's op een rijtje. Ik dacht in eerste
instantie dat het om de garantieregelingen zou gaan, maar het betreft een
brede risicoanalyse.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Wat mij betreft, is het een breed stresscase-scenario, waarin zowel de
vergrijzing, zoals de AOW en de zorguitgaven, de gasbaten, de risico's via
de NHG en het depositogarantiestelsel, als de openeinderegelingen, zoals de
WW en de hypotheekrenteaftrek, worden betrokken. Het is een heel breed palet.
 Voorzitter. Ik rond af. Deze begroting belooft niet veel goeds voor de
volgende periode. Als de Miljoenennota 2011 gezwaluwstaart is met de rest
van het regeerakkoord, staan we in de komende jaren in het financieel-astrologische
teken van de kaasschaaf en de botte bijl. We moeten nog even wachten op het
nieuwe regeerakkoord, maar ik spreek nu alvast de wens uit dat het volgende
kabinet met meer visie en meer ambitie aan het werk gaat en wel met de noodzakelijke
hervormingen op de proppen komt. De voortekenen en de krantenberichten zijn
ongunstig, maar ik blijf hopen dat mensen over hun eigen kortetermijnschaduw
heen kunnen springen en dat we iedereen mee kunnen nemen in een visie voor
de langere termijn.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Het zijn bijzondere tijden. We zitten nog steeds middenin
een ongekend zware economische en financiële crisis. We zitten nog steeds
met een demissionair kabinet, dat, als ik zo naar de minister kijk, toch echt
eraan toe is om afgelost te worden. We staan aan de vooravond van een heel
bijzondere constructie in de Nederlandse politiek, wellicht voor het eerst
een gedoogkabinet. Maar het staat nog niet op het bordes, en zolang het daar
nog niet staat, houd ik hoop.
 Laat ik de behandeling van de Miljoenennota 2011 beginnen met een compliment
aan het demissionaire kabinet en aan deze minister. Het is goed dat het kabinet
tegemoet is gekomen aan de wens van de Kamer om die 3,2 mld. aan bezuinigingen
te gaan realiseren. En nog een klein compliment: eens ook met de invulling
van een bedrag in de orde van grootte van 1,9 mld., waar het kabinet voor
kiest. Maatregelen in de sfeer van de loonmatiging, een efficiëntere
overheid, bestrijden van bureaucratie en tabaksaccijns kunnen op de instemming
van mijn fractie rekenen. Maar wij hebben grote moeite met de bezuinigingen
op kinderopvang, op onderwijs, op politie en op inburgering. Dat zijn maatregelen
die wij antimodern vinden. Terwijl wij met het oog op de vergrijzing iedereen
nodig hebben op de arbeidsmarkt, maakt het kabinet met deze maatregelen werken
juist minder lonend en minder aantrekkelijk.
 Deze gezwaluwstaarte Miljoenennota, om in de woorden van de minister te
spreken, is een voorbode van wat ons met een rechts kabinet te wachten staat.
En wat staat ons te wachten? Een kabinet dat zich ingraaft in plaats van bruggen
te bouwen, een kabinet dat niet hervormt maar dat vooral het eigen gelijk
en rechtse taboes viert en een kabinet dat bezuinigt op gewone, hardwerkende
mensen. Deze drie punten zal ik in het vervolg van mijn betoog verder uitwerken.
 Ik begin bij de loopgraven in plaats van de bruggen. Het is van meet af
aan, sinds de verkiezingen, in deze formatie duidelijk dat er bij bepaalde
partijen in deze Kamer een erg ferme wil is tot over rechts gaan. Uit deze
Miljoenennota blijkt dat het demissionaire kabinet voorsorteert op dat rechtse
kabinet en geen poging heeft gedaan om een brede meerderheid in de Kamer te
zoeken. Dat neigt naar roekeloos bestuur, want stel, niet geheel ondenkbeeldig,
dat rechts er toch niet komt. Wat dan, zo vraag ik de minister. Wordt 2011
misschien dan toch nog een verloren jaar?
 Voorzitter. Wij hebben samen met drie andere progressieve partijen in
dit parlement een uitnodigend alternatief opgesteld, een alternatief dat uitdrukkelijk
ook andere partijen in deze Kamer uitnodigt om zich daarbij aan te sluiten.
In dat alternatief schrappen wij de bezuinigingen op kinderopvang, op onderwijs,
op politie en op inburgering. In plaats daarvan bezuinigen wij op ineffectieve
subsidies, op belastingverlagingen voor het bedrijfsleven die niet effectief
zijn, op de JSF, op overheidsbureaucratie en op overbodige belastingcadeautjes
aan vaak goedbetaalde oudere werknemers. 
 Met name de bezuinigingen in de kinderopvang hebben al heel veel aandacht
getrokken, aandacht in de media maar vooral ook aandacht en angst bij veel
ouders die vrezen dat zij op termijn de kinderopvang niet meer kunnen betalen.
GroenLinks heeft zich consistent verzet tegen alle bezuinigingen in de kinderopvang
die vanaf 2009 al gepleegd zijn. Wij hebben ons consistent verzet. Wij hebben
ook onze actie, vanuit 2009 al gevoerd met toen heel veel handtekeningen,
vorige week hervat. Ik kan nu melden dat die handtekeningenactie van GroenLinks
binnen een kleine week tijd al meer dan 35.000 handtekeningen heeft opgeleverd.
Al meer dan 35.000 mensen die zich ernstig zorgen maken waar zij in de toekomst,
als zij willen werken, hun kinderen van goede opvang kunnen verzekeren.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Mijn complimenten voor dit aantal. U hebt echter ook de indruk gewekt
dat u echt iets wilt doen aan het terugdraaien van die bezuinigingen. Als
ik die A4 met de tegenbegroting en de tabel zie, zie ik dat u voor 2011 gewoon
0 hebt ingevuld. U hebt dus 2011 gewoon geaccepteerd en doet geen enkele poging,
ook niet in dit debat waarin wij de begroting voor 2011 bespreken, om dat
terug te draaien. Het is ook goed dat u die boodschap communiceert naar al
die mensen.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Wij hebben helaas al voor het reces moeten constateren dat er in deze
Kamer in deze hernieuwde samenstelling helaas, helaas geen meerderheid te
vinden is om die bezuiniging in 2011 terug te draaien. Dat doet ons pijn,
maar wij zijn ook van het soort dat niet blijft trekken aan iets wat je niet
kunt winnen. Wat wij wel hebben gerealiseerd voor die bezuiniging in 2011,
of wat wij geprobeerd hebben, is een motie waarin wij vragen om ervoor te
zorgen dat die bezuinigingen netjes neerslaan, om ervoor te zorgen dat mensen
die het zich echt niet kunnen permitteren, die het niet kunnen missen, ontzien
worden. Dus wij doen wat wij kunnen. En nu, met deze nieuwe ronde aan bezuinigingen,
heeft de Kamer opnieuw de kans om nee te zeggen. Hieraan willen wij wel proberen
te trekken, want deze nieuwe ronde van bezuinigingen is nog veel groter dan
de vorige. Het gaat om een bedrag van bijna 1 mld. Daarmee bezuinig je een
heel groot deel van de kinderopvang weg. Daarvoor zou ook deze Kamer gevoelig
moeten zijn. Als je zo zwaar bezuinigt in de kinderopvang, na alles wat er
al gebeurd is, gaat dat gewoon betekenen dat ouders zich van de arbeidsmarkt
moeten terugtrekken omdat zij goed onderdak voor hun kinderen niet meer kunnen
betalen.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Ik kan toch niet anders constateren dan dat u de bezuinigingen voor 2011
hebt geaccepteerd. Dit zou op zichzelf een moment zijn om daar iets aan te
doen. Immers, wij bespreken nu de begroting voor 2011. Maar u doet er niets
aan.
 Het valt mij ook op dat u heel erg naar boven afrondt. U hebt het steeds
over "bijna 1 mld.", maar volgens mij ligt het er nog wel ietsje onder.
 U noemt de maatregel antimodern, maar wat is er nu moderner dan keuzevrijheid?
Laat de mensen zelf kiezen op welke wijze zij hun kinderen willen opvangen
en of zij wel of niet gaan werken. Hoe verhoudt zich dat tot de wijze waarop
GroenLinks zich ook financieel opstelt? U drijft eigenlijk alleen maar één
kant op: wil je vergoedingen van de overheid krijgen, dan kun je maar één
ding doen, namelijk werken, anders krijg je niets.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Wij hebben de bezuinigingen die in 2011 plaatsvinden niet geaccepteerd,
maar wij zien onder ogen dat er helaas een politieke meerderheid is die die
bezuinigingen wél accepteert. Het ligt niet in ons vermogen om die
terug te draaien. Helaas, helaas, helaas.
 En dan de keuzevrijheid van vrouwen. Nederland is een land met een heel
lange kostwinnerstraditie. Ondanks dat er gelukkig een paar goede voorzieningen
zijn gekomen, ondanks dat wij gelukkig nog kinderopvang hebben, die helaas
nu flink wordt teruggedraaid, worden kostwinners in Nederland tot op de dag
van vandaag zwaarder gesubsidieerd dan ouders die werk en zorg willen combineren.
En dat is waar wij een eind aan willen maken. Echte keuzevrijheid vraagt dat
mensen zelf kunnen kiezen en dat zij niet op een subtiele manier, bijvoorbeeld
door een gratis AOW of door wat voor voorzieningen van de overheid dan ook,
achter dat aanrecht gedrongen worden.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Als ik over keuzevrijheid spreek, dan praat ik over keuzevrijheid voor
mannen én vrouwen, over de mogelijkheid om zelf te bepalen hoe zij
hun arbeid en zorg inrichten. De overheid kan daar uiteraard wel fiscaal enige
ondersteuning in bieden. Ik kan niet anders constateren dan dat u een richting
kiest waarin er maar één keuze is: wil je toch wat geld van
de overheid ontvangen, dan kan dat alleen via de arbeidsmarkt en via de betaalde,
formele kinderopvang. Al die andere regelingen – kijk naar het voorstel
in uw verkiezingsprogramma voor de kinderbijslag, kijk naar de manier waarop
u, heel denigrerend sprekend van aanrechtbelasting, met de algemene heffingskorting
omgaat – snijdt u de pas af. Dat vind ik antimodern.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Daar ben ik het absoluut niet mee eens. Wij vinden het ontzettend belangrijk
om in dit land eindelijk de stap te zetten naar een echte ondersteuning van
ouders om te kunnen werken en dat te kunnen combineren met de zorg voor hun
kinderen. Wij vinden het niet meer van deze tijd dat de overheid langs allerlei
omwegen subsidies blijft zetten op dat thuiszitten. Het is geen keuzevrijheid
als je mensen via subsidies forceert om thuis te blijven. Keuzevrijheid is
dat mensen zelf kunnen kiezen hoe zij hun talenten ontwikkelen en welke loopbaan
zij ambiëren. Vervolgens moeten zij erop kunnen rekenen dat die loopbaan
lonend zal zijn. De overheid mag mensen niet op slinkse wijze alsnog naar
de plaats achter het aanrecht sluizen.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Eerder op de dag bleek dat de heer Slob nog niet in de gelegenheid was
geweest om het tegenvoorstel van de vier progressieve partijen te lezen. Dat
is tot daaraan toe, maar kennelijk is hij ook nog niet in de gelegenheid geweest
om het voorstel van de regering die berust op het CDA en de ChristenUnie te
lezen. In dat voorstel staat voor 2011 bij de kinderopvang nul ingeboekt.
Het is niet zo dat wij een bezuiniging terugdraaien. Wij zijn volledig consistent
met ons voornemen om voor dat pakket van 3,2 mld. alternatieven aan te dragen
waar wij het onwenselijk vinden. Voor de kinderopvang viel pas in 2015 de
klap. Daar hebben wij een vervanging voor aangebracht. Wij zijn volledig consistent en wij draaien alles in dat pakket van 3,2 mld. terug.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 De heer Plasterk zegt terecht dat wij alles in die 3,2 mld. terugdraaien.
Helaas zaten er buiten dat bedrag eerdere bezuinigingen in de kinderopvang.
Helaas was de PvdA toen nog niet onze partner in het bestrijden van deze bezuiniging,
maar wij rekenen ons rijk dat zij dat nu wel is.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Ik ken mevrouw Sap als een goede econoom, die ongetwijfeld de literatuur
kent. Is zij met mij van mening dat die literatuur over het algemeen uitwijst
dat het subsidiëren van kinderopvang keuzevrijheid geeft tussen informele
en formele opvang? Het gaat niet om opvang an sich, maar in feite om een subsidiëring
van de formalisering van de opvang. Anderson & Levine concluderen in 1999:
"For some groups though, most notably less skilled unmarried women with young
children, child care subsidies could possibly lead to large welfare gains."
Zouden wij niet veel meer "dedicated" naar groepen moeten kijken die het werkelijk
nodig hebben in plaats van naar allerlei groepen die zich ook zelf kunnen
redden?
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Ik snap voor deel de aantrekkelijkheid van de redenering dat je de kinderopvang
wilt richten op de groepen die deze echt nodig hebben. De grote valkuil daarbij
is echter dat de kinderopvang dan onaantrekkelijk blijft, omdat het voor mensen
niet normaal is om hun kinderen naar de opvang te brengen. Dat is een probleem
dat wij in Nederland heel lang hebben gekend. Mijn fractie staat voor een
kinderopvang die van zo'n goede kwaliteit is, waar kinderen het zo naar hun
zin hebben en waar ouders zo op kunnen vertrouwen dat zij daar graag gebruik
van maken. Dat vereist een cultuuromslag, met name bij de lager opgeleide
ouders, die het vaak heel lastig vinden om hun kinderen toe te vertrouwen
aan de zorg van anderen. De basisvoorziening is er helaas niet gekomen, maar
juist daarom is het zo belangrijk dat kinderopvang een basisvoorziening is
waarvan elke Nederlander weet dat zij goed is voor de kinderen en hun ouders.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Kunnen wij een groep die dit daadwerkelijk nodig heeft, niet beter helpen
op het moment dat wij het geld werkelijk daarvoor reserveren? Nu zijn wij
echt alleen maar bezig met het formaliseren van hetgeen allang is opgelost
en niet met het helpen van die mensen.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Laat ik daar nog twee dingen over zeggen.
 "Formaliseren wat allang is opgelost" veronderstelt dat de informele opvang –
zoals ouders het regelden toen er nog enorme tekorten in de kinderopvang waren –
naar tevredenheid zou zijn en dat wil ik bestrijden. Dat waren vaak houtje-touwtjeoplossingen.
Je vroeg de buurvrouw om een uurtje op te passen, je paste samen met de buren
op, je paste gezamenlijk op de kinderen. Dat was vaak niet wat ouders zelf
graag wilden en dat was ook vaak niet waar kinderen nou zo dol op waren. Substitutie
van informele naar formele opvang is niet iets slechts of iets vies. Dat is
voor een deel een wenselijke ontwikkeling. Dat is een punt. 
 Dan een tweede punt. Als wij in Nederland een slag willen maken om klaar
te zijn voor de uitdaging van de toekomst en als wij dadelijk echt alle mensen
die wij op de arbeidsmarkt nodig hebben ook de kans willen geven om zich daar
op een goede manier op voor te bereiden, dan moet kinderopvang in dit land
een normale voorziening worden. Daar zijn wij nog steeds ver vandaan. Dan
moeten wij bereid zijn om nu te investeren. Daar krijgen wij straks ontzettend
veel opbrengsten voor terug in de vorm van de extra belasting en premies die
worden betaald door al die extra werkende mensen. Dat lijkt mij een vorm van
extra inkomsten voor de overheid waar zelfs rechts niks tegen kan hebben.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Dat is een belangrijk argument, maar dan weet ik toch graag waar mevrouw
Sap dat op baseert. De redenering kan ik wel volgen, maar helaas blijkt uit
alle desbetreffende evaluatierapporten uit de hele wereld dat daar geen bewijs
voor is. Met die feiten hebben wij toch ook te dealen.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Het is maar welk bewijs je wilt zien. In de studie die het Centraal Planbureau
in het begin van dit voorjaar hierover heeft gepubliceerd, zegt het dat de
uitbreiding van de kinderopvang in 2005, de nieuwe wetgeving, echt een impuls
heeft gegeven aan de werkgelegenheid. Het Centraal Planbureau zegt echter
ook dat de subsidie nu op zo'n hoog niveau ligt dat je je kunt afvragen of
een nog grotere subsidiëring per ouder een extra effect zal hebben. Meer
geld steken in de kinderopvang en ervoor zorgen dat individuele ouders niet
meer gaan betalen dan nu, dat is altijd goed voor de participatie.
 
 
 Mijnheer Plasterk, u hebt een deel van uw interruptie op dit punt al gepleegd.
Hebt u nog een afsluitende vraag?
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Mijn klomp breekt nu de heer Dijkgraaf zo roerend opkomt voor de kinderopvang.
Het is toch een beetje de vegetariër die zich bekommert om de smaak van
biefstuk. Is hij er nu werkelijk voor dat meer vrouwen ...
 
 
 Mijnheer Plasterk, op dit moment is mijnheer Dijkgraaf niet aan het woord.
Ik snap dat u het nog complexer wilt maken, maar daar ga ik niet aan meedoen.
Nu moet u de vragen stellen aan mevrouw Sap. Zij voert nu het woord. Als mijnheer
Dijkgraaf straks het woord voert, kunt u hem bevragen.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Dan wil ik aan mevrouw Sap vragen of zij het met mij eens is, dat het
toch eigenaardig is dat een politieke partij die helemaal niet lijkt na te
streven dat meer vrouwen gaan werken, zich bekommert over de kinderopvang.
Bovendien heeft deze partij zich nooit opgeworpen voor het inkomensafhankelijk
maken van kinderopvang. Dan is het toch eigenaardig om die partij nu te horen
zeggen dat wij kinderopvang moeten bieden aan mensen die het nodig hebben?
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Inderdaad, dat is eigenaardig, maar ik heb goed gezien dat de heer Dijkgraaf
ook professor is. Het is dus wellicht een man die gevoelig is voor argumenten.
De SGP staat wellicht op het punt om te zeggen: kinderopvang
is in het belang van kinderen in dit land, wij zijn ervoor! Je kunt het niet
uitsluiten.
 
 
 Een debat onder professoren lijkt mij enig, maar daar ga ik niet aan beginnen.
Het spijt me. Mijnheer Plasterk, ik ga u in de gaten houden.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Voorzitter. Ik hoor mevrouw Sap spreken over ongebreidelde kinderopvang
in de formele sfeer, met kwaliteiten waar je u tegen zegt, zonder verantwoordelijkheid
van degenen die er gebruik van maken, maar die alle verantwoordelijkheid bij
de overheid neerleggen. Een bijzondere opmerking van GroenLinks. We hebben
de afgelopen zes jaar gezien dat het is verviervoudigd. Het kost nu 3 mld.
Waar ligt bij haar de grens?
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Zolang we niet in de buurt komen van waar de hypotheekrenteaftrek zich
nu begeeft, denk ik dat het een beetje hypocriet is van mevrouw Blanksma om
aan mij te vragen waar de grens voor de kinderopvang ligt. Ik heb ook niet
gezegd wat mevrouw Blanksma hoort: ongelimiteerd voor de overheid en geen
verantwoordelijkheid voor andere partijen. Mijn partij is er zeer zeker voor
dat ook werkgevers de volle verantwoordelijkheid nemen die voor hen beoogd
was. Ook werkgevers hebben er belang bij dat hun werknemers op een goede manier
kunnen werken, als zij de zorg voor kinderen dragen. Er was ooit beoogd dat
een derde voor de werkgever was, en dat mag er van ons komen. Wij vinden het
onbegrijpelijk dat mevrouw Blanksma daar niet naar wil kijken. Wij hebben
er vrede mee dat het aandeel van de ouders in het geheel vanzelf wat terug
gaat lopen, wanneer de werkgever wat meer gaat betalen. Daar hoort zij mij
niet over, maar wat zij nu doet, is een heel kwetsbare sector, waar mensen
ontzettend blij mee zijn, omdat er eindelijk kinderopvang is in dit land,
hoewel er nog steeds grote wachtlijsten zijn, in de knop breken, en dat is
onverantwoord beleid.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Als u dit soort voorstellen doet, moet u toch ook zeggen waar u het geld
vandaan haalt, als het allemaal kan zoals u het nu voorstelt. Daar hoort een
prijskaartje bij. Er moeten ook in uw partij keuzes gemaakt worden. Dan wil
ik weten bij wie u de rekening neerlegt.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 In het plan dat de progressieve partijen vandaag gezamenlijk hebben gepresenteerd,
staat de dekking voor deze bezuiniging tot 2015 heel helder aangegeven. Als
de kinderopvang nog meer gaat groeien en meer gaat kosten, wat alleen kan
komen doordat er steeds meer werkende ouders komen, dan is de dekking vanzelf
verzekerd, omdat we ook meer belastingen en premies in het laatje krijgen.
Dit is typisch een investering waarvan elke overheid die zich een beetje ondernemend
zou willen opstellen, zou zeggen: dat moet je doen. Daar hoef je niet over
na te denken, want die verdient zich altijd terug.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 U legt een duidelijke relatie met verhoogde arbeidsparticipatie. Dat is
ook al in een eerder debat aangekaart. Er is nauwelijks een verhouding tussen
de toename van de kosten en de arbeidsparticipatie. Als u die berekening maakt,
wil ik er graag een keertje naar kijken, want volgens mij klopt die niet.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Volgens mij klopt die wel degelijk en is er al behoorlijk veel bewijs
dat er meer vrouwen in Nederland zijn gaan werken. De participatie van vrouwen
is sinds 2005 opvallend sterk toegenomen en die trend kunnen we doorzetten,
als we met elkaar bereid zijn te investeren. We kunnen deze helaas ook breken
als we nu de kinderopvang voortijdig gaan afbreken.
 Voorzitter. Ouders maken zich daar grote zorgen over. Naast die handtekeningen
hebben we daarover ook veel brieven gekregen. Brieven van mensen in het onderwijs
en in de zorg die bang zijn dat zij straks die opvang niet meer kunnen betalen.
Als verpleegsters de zorg de rug moeten toekeren, omdat zij de kinderopvang
niet meer kunnen betalen, komen er nog grotere personeelstekorten in de zorg.
Is dat nu het Nederland waarbij rechts zich de vingers aflikt? Het is in elk
geval niet mijn Nederland. Als we de verkiezingsprogramma's mogen geloven
van de partijen die hier zijn verenigd, kan het alternatief dat wij als progressieve
partijen hebben neergelegd, op brede steun in deze Kamer rekenen, want alle
partijen hier zijn bereid om fors te schrappen in subsidies en fors te snijden
in de overheidsbureaucratie. Bezuinigen op defensie, om maar een dwarsstraat
te noemen, kan rekenen op de steun van maar liefst 112 zetels in deze Kamer.
Bij de steun voor bezuinigingen op kinderopvang of op onderwijs gaat het blijkens
de verkiezingsprogramma's om 47 tot 59 zetels. Dat steekt er schril bij af.
Mijn vraag aan de minister van Financiën is waarom het demissionaire
kabinet er zo uitdrukkelijk voor heeft gekozen om voor te sorteren op rechts.
Waarom stelt minister De Jager zich op als de waterdrager van een rechts kabinet?
Waarom geen bezuinigingspakket dat op instemming van een veel ruimere meerderheid
van deze Kamer kan rekenen?
 Dat brengt mij op mijn tweede thema: de rechtse taboes die de bezuinigingsagenda
domineren. Politiek bedrijven vanuit taboes, vanuit het eigen gelijk, is niet
mijn stijl van politiek bedrijven, maar helaas is het wel de stijl die zich
aftekent in de Miljoenennota en in de formatie. Dat zien we allereerst terug
in de discussie over de omvang en het tempo van de bezuinigingen, die we vandaag
ook al een paar keer langs hebben zien komen.
 Economen van links tot rechts en de Organisatie voor Economische Samenwerking
en Ontwikkeling – die niet bepaald bekend staat als een linkse club –
beschouwen rustig bezuinigen op de korte termijn en stevig hervormen op de
lange termijn als het beste recept voor herstel en economische groei in de
toekomst. Een club als het Internationaal Monetair Fonds heeft in een recente
studie laten zien dat de kapitaalmarkt zo'n groot vertrouwen heeft in de robuustheid
van de Nederlandse overheid dat de staatsschuld nog gerust kan verdubbelen
of zelfs verdrievoudigen. Omdat ik nu een aantal vieze gezichten zie in de
zaal, voeg ik daar meteen ter geruststelling aan toe: mijn fractie is daar
geen voorstander van. Toch constateren wij dat het dan raar is dat de minister
van Financiën bij de aanbieding van het koffertje zegt dat wij het tekort
moeten wegwerken om te voorkomen dat wij het risico lopen om het vertrouwen
van de kapitaalmarkt te verliezen. Bovendien constateren wij dat het CDA en
de VVD al op korte termijn heel fors denken te moeten bezuinigen, omdat dit
het beste zou zijn voor de economie. Men vergeet er dan bij te
vermelden dat men wel heel fors moet bezuinigen op de korte termijn, omdat
de bereidheid ontbreekt om echte hervormingen te treffen.
 In de afgelopen campagne heeft rechts zich sterk ingegraven in taboes.
De hardwerkende Nederlander mag best tot wel € 300 extra per maand
gaan betalen aan de kinderopvang, maar o wee degene die ook maar een tientje
van de hypotheekrenteaftrek van deze hardwerkende Nederlander wil afhalen,
want die krijgt de wind vol van voren!
 Ook het "K-woord" mag in Den Haag alleen nog maar gefluisterd worden.
Hoeveel deskundigen ook zeggen dat wij de kilometerheffing nodig hebben om
files en milieuvervuiling te bestrijden, rechts blijft aan het asfalt vastkleven.
 Dan kom ik bij het andere K-woord, de klimaatverandering. De kolencentrales,
de staalindustrie en de glastuinbouw hebben één ding gemeen:
ze draaien met honderden miljoenen aan overheidssubsidies op fossiele energie.
Jaarlijks geeft de overheid maar liefst 7,5 mld. uit aan belastingkortingen
op vuile energie. Rechts trekt echter als een donquichot ten strijde tegen
een paar miljoen subsidies op windmolens. Geen wonder dus dat het met onze
klimaatdoelen niet wil opschieten.
 Natuurlijk zijn er ook veel bezuinigingen die voor rechts niet taboe zijn,
maar daarbij speelt helaas het eigen gelijk een grotere rol dan een nuchtere
afweging van maatschappelijke effecten. De bezuinigingen die de revue gepasseerd
zijn en waarop wij graag zouden willen amenderen, worden steevast verdedigd
op basis van de mantra's van eigen verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid.
Deskundigen waarschuwen er echter voor dat kwetsbare mensen door bezuinigingen
op de kinderopvang, door bezuinigingen op de inburgering en door bezuinigingen
op psychische zorg juist minder zullen deelnemen aan de arbeidsmarkt en minder
zullen deelnemen aan de samenleving. Dat leidt dus niet tot zelfredzaamheid
en eigen verantwoordelijkheid, maar juist tot persoonlijk leed. Uiteindelijk
leidt dit ook tot hoge kosten voor de samenleving als geheel.
 Tijdens de vorige financiële beschouwingen is een motie aangenomen
over het meewegen van maatschappelijke effecten van bezuinigingsvoorstellen.
De vorige minister van Financiën heeft deze motie omarmd, wat wij in
de brede heroverwegingen ook terugzien, maar deze minister lijkt met de rug
naar de samenleving te staan. Op welke wijze heeft de minister deze maatschappelijke
effecten meegewogen in de voorstellen van de Miljoenennota? Ik krijg hierop
graag een concreet antwoord.
 Dan kom ik bij de gewone, hardwerkende mens, die de crisis gaat betalen.
De bezuinigingen waarvoor wij vandaag een alternatief presenteren hebben één
ding gemeen: de rekening wordt betaald door heel gewone mensen, die hard werken
en ook nu al dikwijls financiële zorgen hebben. Kinderopvang kan namelijk
tot wel € 300 extra per maand kosten. Het gaat daarbij niet alleen
om ouders met hoge inkomens. Nee, het gaat ook om de verpleegster, de politieagent
en de onderwijzer, mensen met heel normale inkomens tussen modaal en twee
keer modaal. Wij hebben die mensen straks hard nodig op de arbeidsmarkt.
 Dit is nog maar een kleine voorbode van wat er gaat komen. Als de VVD
en het CDA met gedoogsteun van de PVV hun verkiezingsprogramma's kunnen gaan
uitvoeren, staat de gewone mens nog een hoop extra ellende te wachten. Alleenverdieners
met een modaal inkomen leveren bij het CDA tot wel € 140 per maand
in. De VVD hakt er met ongeveer € 200 per maand nog dieper in. Dat
hebben wij in de zomer berekend, op grond van de verkiezingsprogramma's. En
dat zijn dan de alleenverdieners; de tweeverdieners zijn er nog slechter aan
toe door de bezuinigingen op de kinderopvang. Bij de hoogste inkomens kan
juist de vlag uit. Zij behouden hun riante hypotheekrenteaftrek en zij profiteren
van de lagere belastingen die in het vooruitzicht zijn gesteld. Kortom, als
dat rechtse gedoogkabinet er straks toch zal komen – maar nogmaals:
het staat nog niet op het bordes – dan gedoogt de PVV dat de VVD en
het CDA Henk en Ingrid volledig gaan uitkleden.
 Ik nader het einde, het besluit. Laten wij weer wat luchtigheid brengen
in deze toespraak. Het is een goede traditie om de financiële beschouwingen
te besluiten met een fragment van een liedje. De vorige minister van Financiën
deed dat altijd en ik ben heel benieuwd wat deze minister van Financiën
morgen zal brengen. Ik heb gekozen voor een citaat uit een liedje van Frank
Boeijen met de titel Aan de bezitters van een ziel: "Dit is niet mijn land.
Dit land is van niemand. Dit land is niemandsland. Niemandsland." Iedereen
kent intussen "niemand" van de tv. Die "niemand" houdt van tochtige huizen.
Niemand wil dat kinderen in hun eentje thuiszitten omdat de opvang te duur
is, niemand wil dat onderwijs verslechtert door gedemotiveerde leraren, niemand
wil dat er te weinig politie op straat is omdat agenten te weinig verdienen,
niemand wil dat migrantenvrouwen met jonge kinderen zich opsluiten in hun
huizen omdat zij de inburgeringscursus niet kunnen betalen. Dit niemandsland
is niet het land waar ik wil wonen. De formatie verkeert in een beslissende
fase. Als de voortekenen uit de Miljoenennota niet bedriegen, wordt er toegewerkt
naar een kabinet waarbij niemand zich de vingers zal aflikken. Het alternatief
dat wij vandaag met de progressieve partijen voorstellen, is een handreiking
aan iedereen die zich niet door niemand de les wil laten lezen. Een minderheidskabinet
dat met gedoogsteun regeert, is niet nodig. Een stabiel meerderheidskabinet
dat gedragen wordt door velen hier in het parlement behoort nog steeds tot
de mogelijkheden. Mijn fractie was, is en blijft bereid om hieraan een bijdrage
te leveren in het belang van een Nederland waarin iedereen de kans krijgt
om iemand te worden.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Ik heb natuurlijk een vraag over dat niemandsland, want niemandsland is
altijd van iemand. Daar gaat het echter niet om. Mevrouw Sap houdt geen betoog
over de economische kracht van Nederland. Ik kijk dan ook naar het bedrijfsleven
en het is jammer dat haar bijdrage versmald is tot de kinderopvang. Nederland
heeft iets meer in huis dan alleen kinderopvang. Kinderopvang is nodig op
momenten dat het bedrijfsleven goed draait en er banen zijn. Ik heb in de
bijdrage van mevrouw Sap niets gehoord over het stimuleren van de werkgelegenheid
om ervoor te zorgen dat Nederland klaar is voor een moeilijke tijd en voor
de periode na die moeilijke tijd.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Ik meen dat een deel van de leden van deze Kamer toch eens
naar de oorarts moet om zich de oren te laten uitspuiten. Dat mijn bijdrage
alleen over de kinderopvang gaat, is natuurlijk absolute flauwekul. Ik heb
breed vooruitgeblikt en breed aangegeven waar de Miljoenennota
wel en niet op onze instemming kan rekenen.
 Als het dan gaat om het creëren van werkgelegenheid in dit land,
dan is het aller-, allerbeste wat wij kunnen doen, de lasten op arbeid verlagen.
De ruimte om de lasten op arbeid te verlagen, ontstaat als je echt bereid
bent om de omslag naar een duurzame economie te maken, als je echt bereid
bent om die 7,5 mld. te heroverwegen die wij ieder jaar in belastinguitgaven
voor vuile energie stoppen. Stelt u zich eens voor wat er zou gebeuren als
die 7,5 mld. beschikbaar komt om lager betaald werk goedkoper te maken voor
de werkgever en lonender voor de werknemer. Dan komen er heel veel extra banen.
Wij hebben dat ook in ons verkiezingsprogramma laten zien. Wij waren na de
VVD – die eigenlijk door de koopkrachtplaatjes te veronachtzamen er
als banenkampioen uitkwam – de tweede beste op werkgelegenheid. Dat
is het recept voor een echte duurzame toekomst waarin echte werkgelegenheid
voor iedereen ontstaat.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Nu spreken wij vandaag over de Miljoenennota 2011 en dan zie ik een motie
van links, maar ik zie dit daarin allemaal niet terug. Komt mevrouw Sap met
andere moties waarin zij accenten legt die GroenLinks graag wil aanbrengen?
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Ik snap niet hoe mevrouw Blanksma dit kan zeggen. Zij ziet in die motie
dat wij de bezuiniging op de inburgering verminderen waardoor mensen wel de
kans krijgen om de taal te leren, maatschappelijk te participeren en actief
te worden op de arbeidsmarkt, dat wij minder zwaar bezuinigen op de politie,
dat wij minder zwaar bezuinigen op het onderwijs zodat daar banen aantrekkelijk
blijven en mensen graag in de publieke sector willen blijven werken. Wij bekostigen
dit allemaal uit maatregelen die op geen enkele manier de werkgelegenheid
in de weg staan. Het enige wat wij doen is dat wij de verlaging van de vennootschapsbelasting
naar 25% schrappen. Wij doen dat ook omdat uit de Macro Economische
Verkenning blijkt dat de grote banken en verzekeraars in dit land nu weer
winst maken. De fractie van mevrouw Blanksma en dit demissionaire kabinet
willen de grote banken en verzekeraars volgend jaar kennelijk nog een extra
cadeautje geven. Wij vinden dat niet nodig. Wij stoppen dat geld liever in
de kinderopvang, waardoor ouders op een goede manier aan de slag kunnen komen
en blijven.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Het is heel duidelijk dat mevrouw Sap het geheel tot 0,5 mld. verbouwt.
Zij trekt echter een veel grotere broek aan. Ik kan het echt niet terugvinden.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Mevrouw Blanksma heeft alweer niet geluisterd. Wij verbouwen 1,3 mld.
van het geheel en niet 0,5 mld. Dat doen wij volgend jaar. Als het aan mij
ligt, wil ik voor de toekomst van Nederland, zelfs samen met haar, nog veel
meer verbouwen.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Vorige week was mevrouw Sap in de opmaat naar het debat over de kinderopvang
veelvuldig te zien op televisie. Zij heeft vandaag goed duidelijk gemaakt
dat de kinderopvang de rode draad is in het verhaal van de fractie van GroenLinks.
Ik mis echter één concreet voorstel om de kinderopvang in 2011
te verbeteren. Daarover heb ik nog helemaal geen voorstel gezien. Waar blijft
dat?
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 De desbetreffende motie is al voor het reces in stemming gekomen. In die
motie stellen wij voor om, gegeven het feit dat er in deze Kamer een politieke
meerderheid is voor bezuinigingen, die bezuinigingen zodanig vorm te geven
dat ze niet zo slecht uitpakken voor de participatie. Als wij iets al gedaan
hebben, doen wij dat niet nog een keer.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Dan moet ik concluderen dat er in elk geval geen links blok van vier partijen
bestaat voor het terugdraaien van de bezuinigingen in de kinderopvang in 2011,
die oplopen van 230 mln. tot 375 mln. Ik merk toch even het volgende op. In
elk geval heeft de heer Plasterk namens de PvdA-fractie een aantal alternatieve
voorstellen gedaan, die buiten het tegenbegrotinkje van de vier linkse partijen
zijn geplaatst. Ook de heer Koolmees heeft enkele voorstellen gedaan. De fractie
van GroenLinks heeft echter nog helemaal geen concreet alternatief voorstel
gedaan, buiten het genoemde stukje.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Nee, en dat is een bewuste keuze. Dat wil overigens niet zeggen dat de
heer Weekers bij de verschillende begrotingsbehandelingen niet op vuurwerk
van mijn fractie kan rekenen. Uiteraard, dat zal er komen. Wij zorgen er echter
voor dat wij plannen op het juiste moment op de juiste plaats indienen.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Dat is toch jammer. De fractie van GroenLinks trekt vandaag namelijk een
heel grote broek aan over een rechts kabinet dat nog helemaal niet bestaat.
De GroenLinks-fractie kondigt met veel aplomb een tegenbegroting namens heel
het linkse blok aan. Uiteindelijk krijgen wij alleen maar een persbericht
met elf regeltjes achterop. Waarom heeft mevrouw Sap gebroken met de traditie
van de heer Vendrik om elk jaar met een deugdelijke en fatsoenlijke tegenbegroting
te komen? Daarin stonden tenminste nog eens echte keuzes. Dan hadden wij een
stevig debat kunnen voeren.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Als ik dat had gedaan en aan het begin van dit debat van de heer Weekers
had gehoord dat hij eigenlijk helemaal niet echt kan debatteren, omdat hij
zich met handen en voeten gebonden weet aan de formatie, dan had ik hier echt
wat zuur gestaan.
 Wij hebben een enigszins vooruitziende blik gehad. Wij willen onszelf
waar dat maar kan zuurheid besparen. Wij steken dus geen energie in dingen
waarvan wij weten dat ze op dit moment geen enkele zin hebben. Volgend jaar
mag de heer Weekers, zeker als er een rechts kabinet komt en het er dan nog
zit, op een heel stevige tegenbegroting rekenen.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Gelet op de reactie van de heer Weekers hebben de fracties in kwestie
een aantal goede voorstellen gedaan. Dat zeg ik maar even heel bescheiden.
 Ik wil mevrouw Sap nog het volgende vragen. Hoeveel voorstellen, of misschien
zelfs een tegenbegroting, heeft zij van de grootste oppositiefractie gezien?
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Dat is een heel goede vraag. Ik heb mijn lenzen in. Ik kan dadelijk mijn
bril er nog even bij opzetten, maar volgens mij is het nergens te vinden.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Voorzitter. De Nederlandse economie is de afgelopen jaren hard getroffen.
De SGP-fractie meent dat de tijd nu rijp is om weer orde op zaken te stellen.
Het gezond maken van de overheidsfinanciën is een plicht, ook jegens
onze kinderen. Niet alleen omdat het veel rente-uitgaven bespaart die beter
besteed kunnen worden, maar ook om voldoende reserves te hebben voor het opvangen
van toekomstige crises. Laat ik er daarom allereerst mijn waardering voor
uitspreken dat dit demissionaire kabinet zijn verantwoordelijkheid neemt door
daar in 2011 een voorzichtig begin mee te maken.
 Mijn fractie constateert wel dat deze regering, en met haar diverse voorgaande
regeringen, vooral de kaasschaaf hanteert. Hoewel de fundamentele problemen
allang bekend zijn en het kabinet ze ook feilloos weet te benoemen in de Miljoenennota,
leveren de begrotingen niet de gewenste oplossingen op. Wij hadden liever
een aantal goeddoordachte maatregelen gezien, gebaseerd op een duidelijke
visie op het gebied van bijvoorbeeld pensioenen, de woningmarkt, de arbeidsmarkt,
de zorg en het verbeteren van onze concurrentiepositie. Is de minister met
mij van mening dat in de afgelopen kabinetsperiode onvoldoende daadkrachtig
beleid tot stand is gekomen op deze punten? En waarom is dan niet gekozen
voor een meer ambitieuze invulling van de motie-Koolmees? Gezien het feit
dat daarvoor een Kamermeerderheid bestond, was dit toch een uitgelezen kans
om bezuinigingen te combineren met het oplossen van enkele grote maatschappelijke
problemen, ondanks de demissionaire status? Waarom heeft het kabinet ervoor
gekozen om minder geld uit het FES te reserveren voor kennis- en innovatieprojecten,
gezien het belang daarvan voor onze concurrentiepositie?
 De SGP pleit in het verkiezingsprogramma als enige partij voor een onderzoek
naar een sociale vlaktaks. Als een vlaktaks op een goede manier wordt ingevoerd,
kan hij een oplossing bieden voor een aantal grote problemen. Graag verneem
ik hoe de minister tegen de mogelijke invoering van een vlaktaks aankijkt,
in het licht van de zojuist geschetste problematiek.
 Nu we toch spreken over belastingen, zou ik graag de minister horen over
de mogelijkheid de btw-verlaging voor woningrenovatie te verbreden naar, bijvoorbeeld,
kerken. Dit zou de problematiek in de bouwsector aanzienlijk kunnen verlichten.
Is dat uitvoerbaar, wat zijn de voor- en nadelen?
 Als we de bezuinigingen in detail analyseren, vraagt de SGP-fractie zich
bij een aantal maatregelen af hoe hard deze zijn. Hoe hard zijn de bezuinigingen
via loonmatiging, de lagere loonbijstelling en de incidentele loonontwikkeling?
En hoe worden de korting op ziekenhuizen, de efficiencymaatregel beheer en
onderhoud infra en de doelmatigheidskorting Rijksdienst daadwerkelijk binnengehaald?
 Ook voorzien we bij een aantal maatregelen dat het waterbed weer van zolder
wordt gehaald, zoals bij de korting op de WSW, de eigen bijdrage in de tweedelijns-ggz
en de bezuiniging op het pgb. Dan lijken bezuinigingen wel robuust, maar in
feite zijn ze vooral cosmetisch, omdat ze tot probleemverplaatsing leiden.
Deelt de minister deze opvatting of zijn er voldoende garanties? Bovendien,
als deze bezuinigingen wel robuust zijn, vraag ik de minister of ze sociaal
solide zijn. Worden op deze wijze niet juist de meest kwetsbare groepen getroffen,
die het toch al niet breed hebben? Waarom is niet overwogen om, bijvoorbeeld
via een extra bezuiniging op de kinderopvang, deze onwenselijke bezuinigingen
te voorkomen? Na alle debatten hierover durfde ik dat laatste bijna niet meer
te zeggen.
 In onze visie moeten verkeersboetes niet primair gebruikt worden als financiële
gatenvuller, maar moeten ze vooral ingezet worden als instrument om maatschappelijke
problemen op te lossen. Het aan agenten opleggen van zogenaamde "bonnenquota"
vindt mijn fractie dan ook onacceptabel. Agenten moeten de veiligheid dienen,
niet de begroting. Kan de minister toezeggen dat aan deze praktijk een eind
wordt gemaakt? Wij vinden het niet terecht dat iemand die net twee kilometer
per uur te hard rijdt, dezelfde procentuele verhoging voor zijn kiezen krijgt
als voortjakkerende snelheidsmonsters! Is het daarom niet wenselijk om de
verhoging van de boetes te relateren aan de ernst en de frequentie van de
overtreding?
 Onder het motto "efficiënter" is te veel bezuinigd op de politie.
Laten we dan vervolgens wel het geld dat vrijkomt op zijn minst deels investeren
in de kwaliteit van de politie op straat, in plaats van die weg te bezuinigen.
Veel ondernemers komen met criminaliteit in aanraking. Daarom vraag ik de
minister of niet te overwegen valt om een deel van de verlaging van de vennootschapsbelasting
te gebruiken voor het verbeteren van de veiligheid van ondernemers. Met meer
blauw in de winkelstraat kunnen ondernemers doen wat ze echt willen: ondernemen
in plaats van het bouwen van een vesting.
 De SGP-fractie waardeert het wel dat de weinige bezuinigingsmaatregelen
met visie die in de plannen zitten, rechtstreeks uit ons verkiezingsprogramma
komen. Ik denk aan de belastingverlaging op inkomen, de eigen bijdrage voor
inburgering en de positieve aandacht voor gezinnen. Chapeau voor de verhoging
van het kindgebonden budget van de ChristenUnie! Keer op keer zijn gezinnen,
ook door dit kabinet, benadeeld als zij kozen voor een verdeling van arbeid
en zorg die niet in het straatje paste van het kabinet. Net werd gesproken
over de subsidie op eenverdieners: eenverdieners betalen nog altijd tot 80%
meer belasting dan tweeverdieners. Hoezo subsidie? Juist door de laatste kabinetten
is ervoor gezorgd dat eenverdieners meer belasting betalen bij hetzelfde gezinsinkomen.
Dat het kabinet zo veel maatregelen uit ons programma heeft overgenomen, is
overigens mogelijk te danken aan de informele gesprekken die mijn fractie
met het zittende demissionaire minderheidskabinet heeft gevoerd over gedoogsteun
van de SGP, maar daarover laat ik me verder niet uit.
 Er is veel kritiek geuit op de bezuiniging op de kinderopvang. De SGP-fractie
schaart zich niet in dat koor van krokodillentranen. De subsidie op de kinderopvang
is namelijk de afgelopen jaren verviervoudigd, om nog maar niet te spreken
over allerlei fiscale bonussen voor tweeverdieners, terwijl geen enkel onderzoek
laat zien dat dit een significant positief effect heeft gehad op de arbeidsparticipatie.
Ook in dit debat heb ik geen enkel onderzoek langs horen komen dat zo'n effect
aantoont, terwijl alle maatregelen toch waren bedoeld om de arbeidsparticipatie
te vergroten.
 Ik wil hierbij niet verhelen dat de beste kinderopvang wat ons betreft
in handen is van de ouders zelf. Het zou voor mijn fractie een welkom neveneffect
van de bezuinigingsdoelstellingen zijn als de niet-effectieve subsidiepotten
op hun effectiviteit beoordeeld en waar nodig geschrapt worden.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Ik ga graag met u de discussie aan over allerlei studies, want dit onderwerp
houdt u enorm bezig. Dat hebt u wel duidelijk gemaakt. Is het voor u überhaupt
denkbaar dat vrouwen werken? Als je dat niet nuttig vindt, heb je inderdaad
ook geen kinderopvang nodig. Als het aan u ligt, zit de voorzitter ook niet
op haar huidige plaats; dat weten we. Daar staat uw partij voor.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 U kent ons stemgedrag niet en ik doe daar ook geen uitlatingen over, maar
dat is zeker niet uitgesloten. Toch is 60% van de SGP-kiezers vrouw.
Ik kan u garanderen dat 100% daarvan keihard werkt.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Maar de SGP verzet zich toch tegen vrouwen die in het parlement zitten?
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Neen. U hebt de SGP nog nooit kunnen betrappen op verzet tegen vrouwen
die in het parlement zitten. Integendeel: wij werken daar zeer constructief
mee samen.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 U wilt het alleen zelf niet hebben.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Ik heb niets te willen. De partij gaat daarover. Uw vraag was of de partij
zich verzet tegen onze zeer geachte voorzitter. Van zo'n verzet heeft de voorzitter
nog nooit iets bemerkt, evenmin als mijn geachte collega's met wie ik moties
indien.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Verzet de SGP zich tegen vrouwen die werken en vindt u daarom dat er geen
reden is voor kinderopvang, of vindt u het goed dat vrouwen werken en voor
hun eigen inkomen zorgen en vindt u dat daarvoor ook goede kinderopvang moet
zijn? U zei net: het is het beste als ouders zelf voor hun kinderen zorgen.
"Het beste" impliceert dat u zich ook kunt voorstellen dat dit niet gebeurt
en dat kinderen naar de kinderopvang gaan.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Ik gebruik het meervoud "ouders". Ik heb het helemaal niet over man of
vrouw. U begint gelijk alleen maar over vrouwen te spreken, terwijl ik het
over mannen en vrouwen heb. Mijn punt is dat de overheid zich ten principale
helemaal niet met die keuze zou moeten bemoeien. Die keuze is in eerste instantie
aan het gezin. Het echtpaar moet samen besluiten hoe een en ander op de beste
manier kan worden geregeld. Dat is ons grote bezwaar tegen de sturing die
in allerlei maatregelen in het beleid zit. Die zijn volstrekt eenzijdig gericht
en komen niet overeen met wat goed is voor gezinnen. Wij zouden dus een compleet
ander beleid willen.
 Ik ben overigens zeer verheugd dat er met uw interruptie nog steeds geen
studie op tafel ligt die de effectiviteit laat zien van al die subsidies waar
u blijkbaar wel voor bent. Ze bedragen in totaal 3 mld. Ik ken u als een goede
econoom, die altijd pleit voor evidencebased beleid. We moeten in dit huis
ook vooral beleid voeren dat bewezen effectief is. De minister heeft die doelstelling
zelfs keihard in zijn Miljoenennota gezet. Ik zet dit alles op een rijtje
in de hoop dat u met al die rapporten komt die aantonen dat ik het bij het
verkeerde eind heb, maar u doet het niet. Overigens snap ik wel dat u er niet
mee komt, want ze zijn er niet.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 De SGP verzet zich tegen het actief kiesrecht voor vrouwen.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 U begint weer over een heel ander punt!
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Nee, want u discrimineert dus vrouwen. U zegt nu wel dat u geen onderscheid
maakt tussen vrouwelijke en mannelijke ouders, maar u discrimineert vrouwen.
Dat staat als een paal boven water. U spreekt over studies die het nut van
een en ander wetenschappelijk aantonen, maar ik heb zelf verwezen naar een
CPB-studie die wel degelijk uitwijst dat grote ingrepen in de kinderopvang
een negatief effect hebben op de arbeidsparticipatie. U bent selectief aan
het winkelen in die studies, want de uitkomst staat voor u reeds vast. U hebt
eigenlijk liever niet dat vrouwen werken. Daar staat de SGP voor.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Ik verzet mij hiertegen. Wij zijn nog nooit door een rechter veroordeeld
wegens discriminatie. Wij discrimineren vrouwen helemaal niet. Wij maken andere
keuzes dan andere partijen, maar dat is heel wat anders. U haalt er allerlei
dingen bij die hier helemaal niet bij horen. Wij proberen tot een objectieve
waardering te komen van de subsidie voor de kinderopvang. U neemt het proefschrift,
gepubliceerd nota bene door het SCP, dat hoog in aanzien staat bij dit parlement,
vast serieus. Daarin leest u de conclusie dat die subsidies gewoon niet effectief
zijn, behalve voor bepaalde groepen. Dat heb ik in een debatje met mevrouw
Sap gewisseld. Ik heb ook gezegd – dat leidde misschien tot verbazing,
maar voor wie ons volgt, is dat niet verbazingwekkend – dat een en ander
mogelijk is als er groepen zijn waarvoor het wel effectief is. We hebben overigens
bij de laatste bezuiniging ook de motie ondersteund voor meer inkomensafhankelijkheid,
juist vanwege dat punt: de grootste pijn zit bij de laagste inkomens.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Voorzitter. Ik geloof dat ik zojuist een vraag op het verkeerde moment
stelde, waarvoor nog mijn excuses. Ik denk dat dit het juiste moment is om
de vraag wel te stellen.
 
 
 Dat lijkt mij ook.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Dank dat u mijn excuses accepteert. Ik vraag me toch af wat de heer Dijkgraaf
nu beweegt. Hij betoogt dat hij er niet van overtuigd is dat de subsidies
voor de kinderopvang bijdragen aan het werken door beide ouders. De vraag
is natuurlijk of hij het wenselijk acht dat beide ouders werken. Als hij dat
helemaal niet wenselijk vindt, dan moet hij dat zeggen. Dan moet dat de reden
zijn, lijkt mij, dat hij tegen de hoogte van de subsidies op de kinderopvang
is. Is hij nu bezorgd dat die subsidie wellicht onvoldoende bijdraagt aan
het werken door beide ouders, of zegt hij: ik ben er helemaal
niet voor dat beide ouders worden gestimuleerd om te gaan werken?
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Voorzitter. Mijn punt is dat ik niet vanuit het parlement wil gaan kiezen
hoe dat rolpatroon moet zijn. Dat doen een hoop van mijn collega's, inclusief
de partij van de heer Plasterk, helaas wel. Ik acht de verantwoordelijkheid
die ouders zelf hebben vele malen groter dan andere partijen hier doen. Ik
vind dat zij zelf tot een keuze kunnen komen. Dat vind ik veel belangrijker.
Als ik dan tegelijk constateer dat er in een tijd van bezuinigingen miljarden
gestopt worden in een subsidie die volstrekt ineffectief is, behoudens voor
enkele groepen – daar hebben we het over gehad – dan vraag ik
mij af waar wij mee bezig zijn.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Voorzitter. Waar mijn partij staat, is heel duidelijk. Wij vinden het
wenselijk dat we voorwaarden creëren waardoor ook in een gezin met kinderen
beide ouders volwaardig op de arbeidsmarkt kunnen participeren met een betaalde
baan. Wij willen de mogelijkheid daartoe via subsidie creëren. De heer
Dijkgraaf keert zich daartegen met een heel wetenschappelijk klinkend verhaal
over de werkzaamheid van die subsidie, waarvan hij niet overtuigd is. De vraag
is echter of hij overtuigd is van de wenselijkheid ervan. Waar praten we immers
anders over? Anders is hij de vegetariër die zich om de smaak van een
biefstuk bekreunt, terwijl hij dat eigenlijk helemaal niet wil eten.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Nee, mijnheer Plasterk, nu moet ik u toch zeggen dat ik u anders ingeschat
had. Ik ken u als een hoogleraar, in ieder geval in uw vorige werk, die de
waarde van wetenschappelijk werk kent. Ik kom met vijf studies en ik kan u
wel tien studies laten zien; ik heb ze allemaal bij me. Als je een doel hebt,
dan gaat het toch in dit huis uiteindelijk om de vraag hoe je daar zo efficiënt
mogelijk komt. Je kunt over het doel discussiëren. Daar gaat de discussie
vandaag niet over. Het gaat niet over het doel, al vullen wij zelf dat doel
compleet anders in, dat is waar. Wij vinden dat de verantwoordelijkheid bij
de ouders ligt. Hier gaat de discussie om de vraag hoe je zo efficiënt
mogelijk dat doel bereikt. Ik moet constateren dat ik tien studies heb die
aantonen dat je het doel waar de heer Plasterk voor staat, op deze manier
niet efficiënt bereikt. Dat is voor ons in tijden van bezuinigingen ook
een argument, als je moet kiezen waarop je wel bezuinigt en waarop niet.
 
 
 Ik heb natuurlijk niet zo'n hoge opleiding als u beiden, maar ik bespeur
toch dat er enige herhaling in uw betogen zit. De heer Plasterk tot slot.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Voorzitter. Ik constateer dat de heer Dijkgraaf wegloopt voor het antwoord
op de simpele vraag of hij het met mij een doel vindt om voorwaarden te creëren
waardoor beide ouders kunnen werken.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Ik loop daar niet voor weg. Ik vind het een doel dat ouders keuzevrijheid
hebben en zelf hun keuzes kunnen maken. Ik vind dat die keuzes niet opgelegd
moeten worden door allerlei regelgeving uit dit huis. Ik vind namelijk dat
ouders dat prima zelf kunnen. 
 Voorzitter. Ik rond af. Mijn fractie vond de analyse van de regering over
de vormgeving van toekomstige bezuinigingen waardevol. U zult begrijpen dat
ons oog direct op de tien geboden van Blanchard viel. Daarin worden nuttige
handvatten gegeven om verstandig om te buigen. Het nieuw te vormen kabinet
krijgt daardoor een goede onderlegger mee. Ik maak van de gelegenheid gebruik
om ook te verwijzen naar de Bijbelse Tien Geboden. Uit de historie blijkt
dat die heilzaam zijn voor iedereen. Overigens blijkt uit de geschiedenis
ook dat het volk Israël na het ontvangen van de Tien Geboden keer op
keer ongehoorzaam was. Dan komt het aan op leiderschap, om te zorgen dat wijze
wetten geen dode letter worden. Wij hopen dat de regering niet alleen de financiële
tien geboden maar ook de Bijbelse Tien Geboden serieus neemt. Dan worden niet
alleen de financiële crisis maar ook de morele crisis voortvarend aangepakt.
 
 
 De (algemene) beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 Sluiting 20.51 uur