Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet tegemoetkoming studiekosten in verband met uitbreiding van de doelgroep en verhoging van het normbedrag overige studiekosten (26346)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 3675-3690

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

26-03-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 59, pagina 3675-3690

18-03-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26346Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (donderdag 18 maart 1999)Pagina 3675-3675
Regeling van werkzaamheden (donderdag 18 maart 1999)Pagina 3690-3690
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet tegemoetkoming studiekosten in verband met uitbreiding van de doelgroep en verhoging van het normbedrag overige studiekosten (26346)Pagina 3690-3697
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van enige bepalingen van de Waterschapswet (26235)Pagina 3713-3729
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 18 maart 1999)Pagina 3729-3730
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet tegemoetkoming studiekosten in verband met uitbreiding van de doelgroep en verhoging van het normbedrag overige studiekosten (26346)Pagina 3675-3690
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 4 maart 1999 over benzinestations.Pagina 3697-3702
Voortzetting van de behandeling van het voorstel van rijkswet Instelling van een exclusieve economische zone van het Koninkrijk (Rijkswet instelling exclusieve economische zone) (25446, R1594), en van: de motie-Hoekema c.s. over het toetsen van bouwactiviteiten in volle zee (25446, R1594, nr. 9); de motie-Stellingwerf c.s. over het beleid voor de inrichting van de exclusieve economische zone (25446, R1594, nr. 10); de motie-Leers/Van der Steenhoven over de plaatsing van zendinstallaties (25446, R1594, nr. 11); de motie-Leers/Van der Steenhoven over een planologisch instrumentarium voor activiteiten in de Noordzee (25446, R1594, nr. 12).Pagina 3702-3713
Noot met uitwerking amendement nr. 7 van het lid Mosterd bij behandeling vh wetsvoorstel Wijziging van de Wet tegemoetkoming studiekosten in verband met uitbreiding van de doelgroep en verhoging van het normbedrag overige studiekostenPagina 3731-3732

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 97 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet tegemoetkoming studiekosten in verband met uitbreiding van de doelgroep
en verhoging van het normbedrag overige studiekosten (26346).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Schutte (GPV):Mevrouw de voorzitter! Ik zal mijn bijdrage mede namens de fractie van
de RPF leveren.De geboorte van het tweede Paarse kabinet vond plaats onder de zon van
rooskleurige economische verwachtingen. En toch was het al een moeilijke bevalling.
Dat belooft wat, nu er ander weer op komst lijkt. Minister Zalm heeft al wat
schoten voor de boeg gelost en ik zal niet van mijn stoel vallen van verbazing
als het "spending department" Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen een van
de eerste slachtoffers zal zijn van mogelijke bezuinigingen. Enkele signalen
hebben ons al bereikt.Zouden wij over het wetsvoorstel dat wij vandaag behandelen, óók
hebben gesproken als de sombere economische voorspellingen ons vorig jaar
een paar maanden eerder hadden bereikt? Ik betwijfel het. Onder minister Ritzen
bleek zowel de WSF als de WTS een geliefd doelwit als het ging om het terugdringen
van overheidsuitgaven. Hoe zal deze minister zich in zo'n situatie opstellen?
Hij heeft in ieder geval de mogelijkheid om zich op dit punt gunstig te onderscheiden.
Dinsdag meldde hij ons tijdens het vragenuurtje dat hij zich ten aanzien van
de klassenverkleining aan het regeerakkoord zal houden. Dat klinkt goed en
het schept zeker ook verwachtingen voor de verdere voortgang van de voornemens
op het gebied van de tegemoetkoming in de studiekosten.Ik moet overigens zeggen dat de passage hierover uit het regeerakkoord
mij, denkend aan de discussies die ik in het verleden over de tegemoetkoming
in de studiekosten heb gevoerd, aangenaam verraste. Aan de andere kant toont
dit maar weer eens aan hoe conjunctuurgevoelig een dergelijke regeling is.
Vandaar ook dat ik de minister oproep de verhoging van de uitgaven die in
het vooruitzicht is gesteld, onverkort door te voeren, en niet
alleen de eerste fase die wij nu behandelen, maar vooral ook de tweede fase,
waarvoor de voorbereidingen worden getroffen.Benieuwd ben ik naar de diepere reden van de voorgestelde fasering bij
de inzet van de middelen. Het klinkt sympathiek dat de minister geen gras
wil laten groeien over de inzet van deze middelen, maar gaat hierachter wellicht
toch ook niet iets anders schuil? In het regeerakkoord staan een aantal criteria
waarmee rekening moet worden gehouden, namelijk aanpassing van de tegemoetkoming
aan de stijgende prijzen, uitbreiding van het bereik van de regeling en het
vermijden van effecten van de armoedeval. Het is de vraag of binnen de huidige
structuur van de WTS aan deze eisen tegemoet kan worden gekomen. Ik denk het
niet. En impliciet wordt dit door het voorstellen van een fasering ook wel
toegegeven. Er wordt niet voor niets in de memorie van toelichting opgemerkt
dat de structuur van de WTS ingrijpend moet worden gewijzigd om tegemoet te
komen aan de doelstellingen die in het regeerakkoord zijn opgenomen. Illustratief
in dit verband is dat als gevolg van de invoering van de thans voorgestelde
maatregel de effecten van de armoedeval juist zullen toenemen. Waarom dan
toch deze aanpak gekozen?Een belangrijke vraag voor mij is of de nu voorgestelde maatregel de consistentie
van het beleid ten goede komt. Is er, met andere woorden, geen sprake van
een ad-hocbeleid? Die vraag wordt met name ingegeven door de verhouding tussen
de thans voorgestelde maatregel en de in het vooruitzicht gestelde structurele
aanpassing in de tweede fase. De nu voorgestelde maatregel sluit aan bij de
huidige regeling, maar is de structuur van die regeling nog wel voldoende
up-to-date? De vormgeving van de huidige WTS is vooral een product geweest
van de wens om tot besparingen en vereenvoudigingen te komen. Ligt het, als
er nu wordt nagedacht over een structurele aanpassing van de WTS, niet voor
de hand om het beleid met betrekking tot de tegemoetkoming in de studiekosten
in een veel bredere context tegen het licht te houden? Ik vind van wel.Ik denk hierbij met name aan de positie van de gezinnen, die als gevolg
van maatregelen op dit terrein en op andere terreinen onder een steeds grotere
druk is komen te staan. Ik wijs in dit verband op een aantal zaken. In de
eerste plaats is er sprake van verslechtering van de inkomenssituatie als
gevolg van kostenstijgingen op het gebied van bijvoorbeeld ziektekosten, reiskosten,
kosten voor onderwijs etc. Een recent onderzoek van het Nibud geeft aan dat
de gemiddelde schoolkosten, exclusief reiskosten en lesgeld, in de afgelopen
jaren al met ƒ 125 tot ƒ 300 per leerling zijn gestegen. In
de tweede plaats zijn allerlei vormen van gezinsonder- steuning systematisch
uitgehold. Ik denk daarbij aan fiscale maatregelen en de forse bezuiniging
op de kinderbijslag van het vorige kabinet. In de derde plaats is ons arbeidsstelsel
onvoldoende toegesneden op de zorg voor kinderen. Een keuze voor de opvoeding
van de kinderen door een van beide ouders heeft dikwijls grote financiële
gevolgen. In het blad Rabovisie heeft de voorzitter van de Nederlandse gezinsraad
erop gewezen dat inmiddels 360.000 kinderen onder het sociaal minimum leven.Nu begrijp ik ook wel dat deze algemene zorgen niet kunnen worden weggenomen
door alleen maatregelen in de sfeer van de WTS, maar een dergelijke regeling
moet, als het goed is, wel zijn toegesneden op de veranderde positie van het
gezin. De huidige WTS is dat in onvoldoende mate. Behalve dat naar mijn oordeel
de WTS in de eerdergenoemde brede context eens tegen het licht zou moeten
worden gehouden, is mijn specifieke punt van kritiek dat de WTS zich te veel
richt op het inkomensbegrip. Ik ben van oordeel dat met name de gezinsgrootte
en de gezinsomstandigheden belangrijke criteria bij de toekenning van de tegemoetkoming
moeten zijn. Bovendien zouden daarmee in samenhang ook de reiskosten moeten
worden bezien, die na de schaalvergroting in het onderwijs een factor van
meer betekenis zijn geworden.Wat het eerste betreft ben ik blij met de opmerking van de minister dat
hij de situatie van gezinnen met meer dan één schoolgaand kind
bij zijn overwegingen in het kader van de tweede fase wil betrekken, maar
erg concreet is deze toezegging niet. Zal het ook iets opleveren? Ik ben er
niet gerust op. Dat zal immers een ingrijpende aanpassing vergen, en juist
een dergelijke aanpassing hangt nog volledig in de lucht.In dit verband bespeur ik een zekere ambivalentie. Aan de ene kant wordt
immers gesproken van een ingrijpende structurele aanpassing van de WTS, terwijl
aan de andere kant wordt gesteld dat de beoogde structuurwijziging in de tweede
fase geen consequenties zal hebben voor de wijzigingen in dit wetsvoorstel.
Mijn conclusie is dan ook dat er eigenlijk twee systemen naast elkaar gaan
bestaan. Dat vind ik onwenselijk en komt ook niet tegemoet aan mijn wens om
binnen de WTS een aantal andere criteria te verdisconteren.Met betrekking tot de integratie van de reiskostencomponent in de WTS
merkt de minister in de schriftelijke voorbereiding op dat hij daar niet voor
voelt, omdat dit de wet zal compliceren. Ik vind dat niet erg overtuigend
als wél wordt nagedacht over de invoering van een glijdende schaal
voor ouders met een inkomen tot ƒ 60.000. Is dat dan niet complicerend?
Het argument van de vereenvoudiging op zich is ook niet overtuigend. Met een
dergelijk argument kan men zich altijd wel onttrekken aan de legitieme wens
om tot een rechtvaardiger toedeling van middelen te komen.Merkwaardig vind ik overigens de opmerking die in dit kader in de nota
naar aanleiding van het verslag wordt gemaakt over de financiële consequenties
van de individuele schoolkeuze. Die dienen, zo wordt opgemerkt, te worden
gedragen door de betrokkenen. In feite zegt de minister daarmee dat de bestaande
reiskostenvergoeding in het voortgezet onderwijs eigenlijk geen bestaansrecht
meer heeft. Dat zal hij toch niet bedoelen? Ik dacht dat we van die wijze
van denken in 1917 principieel afscheid hebben genomen. Op deze wijze wordt
immers de onderwijsvrijheid materieel uitgehold als de eerste school van een
bepaalde richting op grote afstand van het ouderlijk huis is gelegen. Ook
hier graag een duidelijke reactie van de minister.Voorzitter! Een punt waarop ik al zijdelings heb gewezen betreft de armoedeval.
Deze wordt door de voorgestelde uitbreiding groter voor mensen die een inkomen
hebben boven de ƒ 52.050. De minister ontkent dat niet, maar merkt
wel op dat deze ouders er niet op achteruit zullen gaan. Dat is onjuist. In
de eerste plaats zal het lesgeld worden verhoogd tot ƒ
1700. Dat is een stijging van ƒ 200. Bovendien kunnen ouders ook geconfronteerd
worden met een forse stijging van kosten van boeken en leermiddelen als gevolg
van de invoering van de tweede fase in het voortgezet onderwijs.Ik heb met name moeite met de stijging van het lesgeld; ƒ 1700
is een heel bedrag, ook voor mensen met een inkomen boven de ƒ 52.050.
En dan hebben we het alleen nog maar over de lesgeldkosten van één
kind. Bovendien zal dit bedrag toenemen als gevolg van de koppeling aan de
stijging van de reële kosten van het onderwijs. Wordt het geen tijd daar
een grens aan te stellen? Weliswaar wordt dit bedrag voor de lagere inkomens
gecompenseerd, maar is het nog wel te rechtvaardigen dat een steeds kleiner
deel opdraait voor beleidsintensiveringen in het onderwijs?Mevrouw de voorzitter! Ik kom tot een afronding. In principe ben ik blij
met het feit dat dit kabinet extra middelen wil inzetten voor de tegemoetkoming
studiekosten. Ik ga ervan uit dat die inzet ook daadwerkelijk plaats zal vinden
in de tweede fase. Ik had veel liever gezien dat voorrang was verleend aan
een structurele aanpassing in de bredere context die ik heb geschetst. Ik
nodig de minister uit hierop in te gaan.De heer Rehwinkel (PvdA):Mevrouw de voorzitter! De Partij van de Arbeid vindt dat er een wereld
te winnen is. Daarom noemden wij vorig jaar zo ons verkiezingsprogramma. In
dat verkiezingsprogramma staat onder andere dat voor leerlingen die dat nodig
hebben, de toegang tot het onderwijs wordt gesteund door een forse verruiming
van de tegemoetkoming studiekosten; op die manier kan worden bevorderd dat
jongeren van 16, 17 jaar die nu nog vaak hun schoolopleiding afbreken, meer
kansen krijgen en meer worden gestimuleerd om die opleiding te voltooien.Aan die wens in dat verkiezingsprogramma hing een prijskaartje. In dat
verkiezingsprogramma – en u weet hoe bij de opstelling daarvan prioriteiten
over elkaar heen buitelen – is voor de verhoging van de tegemoetkoming
studiekosten en lesgeld 300 mln. gereserveerd. Daarvan werd een groot deel
bij de formatie van het tweede Paarse kabinet verwezenlijkt. Structureel is
voor de WTS 250 mln. extra beschikbaar. En die 250 mln. is bestemd voor aanpassing
van de tegemoetkoming aan ouders met een relatief laag inkomen voor de stijgende
kosten van onder andere boeken en leermiddelen. Bovendien is die 250 mln.
bestemd voor uitbreiding van het bereik van de regeling tot ouders met een
belastbaar inkomen tot circa ƒ 60.000, waarbij armoedevaleffecten zoveel
mogelijk moeten worden vermeden.Het wetsvoorstel dat wij vandaag behandelen, regelt de verhoging van de
bedragen en het eerste deel van het vergroten van het bereik. De minister
heeft aangekondigd dat later een wetsvoorstel zal worden ingediend om het
bereik verder te vergroten en om de armoedeval te verminderen. Hoe noodzakelijk
verruiming van de WTS-regeling is, blijkt wel uit een pas verschenen onderzoek
van het Nibud. De schoolkosten voor leerlingen in het voortgezet onderwijs
en het middelbaar beroepsonderwijs zijn de afgelopen acht jaar enorm gestegen.
MBO-leerlingen zijn met ƒ 1375 per jaar het duurst. En in het voortgezet
onderwijs kosten HAVO-leerlingen het meest. Ouders betalen voor hen op jaarbasis ƒ
1050. Als uitdrukkelijk rekening wordt gehouden met inflatie, betalen ouders
jaarlijks ƒ 125 tot ƒ 300 meer aan de schoolkosten voor hun
kinderen dan in 1990. Dan is dus uitdrukkelijk rekening gehouden met de inflatie.Voorzitter! Vanwege die sterk gestegen onderwijskosten is de PvdA blij
met het vandaag voorliggende wetsvoorstel. Dat wil ik uitdrukkelijk gezegd
hebben. Toch hebben wij ook punten van kritiek. Eén daarvan is dat
het voordeel van de wetswijziging voor gezinnen met kinderen oploopt met het
inkomen. Voor huishoudens met een belastbaar inkomen tot ƒ 40.000 is
het voordeel ƒ 150 per leerling op jaarbasis. Voor gezinnen met inkomens
tussen de ƒ 40.000 en ƒ 50.000 is het voordeel ƒ 950
of ƒ 1450 per leerling. Dat is nogal een verschil. Wij weten dat tot
een toetsingsinkomen van ƒ 40.820 al recht op zowel een tegemoetkoming
in het les- en cursusgeld als in de overige studiekosten bestond. Maar dat
verschil in voordeel tussen de inkomensgroep tot ƒ 40.000 en die tussen
de ƒ 40.000 en ƒ 50.000 is wel erg groot.Aangezien de tweede fase van de intensivering bedoeld is voor verdere
vergroting van het bereik en vermindering van de armoedeval, zal het binnen
het beschikbare budget lastig zijn om dan alsnog iets extra voor die laagste
inkomens te doen. Dat vindt de PvdA-fractie moeilijk te verteren. In onze
bijdrage aan het verslag lag de suggestie besloten om de bijdrage voor de
laagste inkomens meer te vergroten en de regeling wel te verruimen, maar vanaf
een inkomen van ergens tussen de ƒ 40.000 en ƒ 50.000 al af
te bouwen, te staffelen. Na realisatie van de tweede fase zou dan bijvoorbeeld
de volgende uitwerking zijn ontstaan: een maximumvergoe- ding voor lesgeld
en studiekosten bij inkomens tot ƒ 45.000; een maxi- mumvergoeding
voor lesgeld en een aflopende vergoeding studiekosten bij inkomens tussen
de ƒ 45.000 en ƒ 52.000; een stapsgewijze terugloop in beide
vergoedingen bij inkomens tussen de ƒ 52.000 en ƒ 60.000. Dat
zou ook de tijdelijke vergroting van de armoedeval ondervangen.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Als de heer Rehwinkel dit blokje heeft afgerond, wil ik hem
de volgende vraag stellen.De heer Rehwinkel (PvdA):Dat is niet het geval.De voorzitter:Ik verzoek u even te wachten met het stellen van uw vraag, mijnheer Rabbae.De heer Rehwinkel (PvdA):Voorzitter! De minister heeft in de nota naar aanleiding van het verslag
andere grenzen afgewezen. Volgens hem is het wetgevingstraject eenvoudiger
door aan te sluiten bij de huidige grenzen en zou de Informatiebeheergroep
nieuwe grenzen niet zo snel kunnen verwerken. De PvdA-fractie heeft net zoveel
haast als de minister om de tegemoetkoming studiekosten te verruimen. Ik hoop
dat dat duidelijk is. Daarom accepteren wij zijn argument, dat moet worden
aangesloten bij bestaande grenzen in de regeling tegemoetkoming studiekosten.
Het zojuist door mij geschetste forse verschil in inkomensvoordeel onder en
boven de ƒ 40.000 vindt de minister goed verdedigbaar,
omdat de hoogte van de tegemoetkoming in de overige studiekosten na inwerkingtreding
van het wetsvoorstel gemiddeld vrijwel volledig kostendekkend zal zijn. Uit
de nota naar aanleiding van het verslag blijkt echter dat de kosten binnen
HAVO en VWO hoger zijn dan de vergoeding daarvoor. Op dat punt is dus niet
sprake van kostendekkendheid. Wat zijn de cijfers voor het HAVO? Het normbedrag
vanaf het studiejaar 1999-2000 is daar ƒ 968, terwijl de gemiddelde
kosten in 1998 ƒ 1050 waren. Geldt die gemiddelde kostendekkendheid
ook voor de komende jaren? Is bijvoorbeeld rekening gehouden met het feit
dat in de tweede fase voortgezet onderwijs de boeken duurder zijn en dat er
extra kosten voor leerlingen zijn vanwege de invoering van ICT?Voor alle schoolsoorten, met uitzondering van het MBO, wordt eenzelfde
normbedrag gehanteerd. In hoeverre is dat terecht? Er kan wel sprake zijn
van gemiddelde kostendekkendheid, maar wat zijn de marges ten opzichte van
het gemiddelde?De intensiveringen in het regeerakkoord voor verruiming van de regeling
tegemoetkoming studiekosten waren gerangschikt onder de noemer inkomensbeleid.
Met dat in het achterhoofd heeft mijn fractie er moeite mee dat het inkomenseffect
voor de laagste inkomens zo beperkt blijft. De minister zegt wel dat de studiekosten
voor de mensen met de laagste inkomens worden gedekt, maar naar onze indruk
zal dat voor velen niet zo zijn. Wij wachten het antwoord van de minister
af, maar duidelijk mag zijn dat wij op dit punt nogal sterke gevoelens hebben.
Ik constateer dat in het verslag ook andere fracties spreken over een wel
erg scheve verhouding tussen de inkomensgroep onder de ƒ 40.000 en
die vlak daarboven.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! De heer Rehwinkel spreekt terecht over een onaangename verrassing:
de hogere inkomens profiteren naar verhouding veel meer van deze regeling
dan de lage. Tegelijk zegt hij dat de PvdA aan de wieg van deze regeling heeft
gestaan. Wist de PvdA destijds niet dat de regeling dit effect zou sorteren?De heer Rehwinkel (PvdA):Nee, dat wist de PvdA niet. Gelukkig zegt u dat wij aan de wieg van deze
regeling hebben gestaan. Dat is namelijk zo. In ons verkiezingsprogramma werd
gesproken over een fors bedrag voor verruiming van de tegemoetkoming in de
studiekosten, maar de uitwerking hebben wij later vernomen, namelijk toen
dit wetsvoorstel op ons bord belandde.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik begrijp dat u nu de minister vraagt een correctie op dat punt aan te
brengen.De heer Rehwinkel (PvdA):Ja, het gaat ons om de verhouding. Tot ƒ 40.000 gaat men er maar ƒ
150 op vooruit en tussen de ƒ 40.000 en ƒ 52.000 gaat men er ƒ
950 tot ƒ 1450 op vooruit. Dat vinden wij een wel erg scheve verhouding.
Anderen hebben daar ook op gewezen.De heer Rabbae (GroenLinks):Met andere woorden, de PvdA-fractie vraagt de minister om dat effect te
neutraliseren.De heer Rehwinkel (PvdA):Wij hebben op dit punt aarzelingen. Niet alleen omdat deze inkomenspolitiek
voor een erg scheve verhouding zorgt, maar ook omdat de kostendekkendheid
in het geding is. Wij vrezen – op dit punt wil ik het antwoord van de
minister afwachten – dat niet sprake zal zijn van volledige kostendekkendheid.
Sterker, we constateren nu al dat die er bij HAVO en VWO niet is. Verder vragen
wij ons af: hoe zullen de ontwikkelingen in de komende jaren zijn? Wij vinden
dat als er op alle fronten niet sprake is van kostendekkendheid, je met name
iets voor de inkomensgroep onder de grens van ƒ 40.000 zou moeten doen.Voorzitter! Ik kom te spreken over een ander aspect. De Wet tegemoetkoming
studiekosten voorziet niet in een tegemoetkoming in de kosten voor leerlingen
in het voortgezet speciaal onderwijs. Aangenomen wordt immers dat de kosten
voor die leerlingen door de school worden gedragen en dat ook de vervoerskosten
worden vergoed. In de praktijk blijkt dat niet altijd het geval te zijn. Dat
is vooral in de komende drie jaar een probleem, omdat het speciaal onderwijs
daarna onder de wetgeving voor het voortgezet onderwijs valt en de leerlingen
ook in aanmerking komen voor een tegemoetkoming in de studiekosten. Wij vragen
ons af of het niet mogelijk is om een overgangsregeling te treffen voor die
komende drie jaar. Ik stel deze vraag ook, omdat in de komende jaren door
deze wetswijziging in totaal 18 mln. over is ten opzichte van de reeks die
in het regeerakkoord voor de tegemoetkoming studiekosten is opgenomen. Die
18 mln. wordt nu door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
ingezet voor de bijzondere bijstand. De Kamer is akkoord gegaan met die inzet,
maar eventuele toekomstige overschotten op de regeling tegemoetkoming studiekosten
zullen toch moeten worden ingezet voor het doel waarvoor ze zijn bestemd.Voorzitter! Een vraag van onze fractie tijdens de schriftelijke behandeling
is niet helemaal doorgekomen. Wij vroegen ons af hoe het toetsingsinkomen
van ƒ 51.168, dat wij ook nog in de tabellen van de memorie van toelichting
tegenkomen, is terechtgekomen op ƒ 52.023. Hoe wordt het toetsingsinkomen
precies berekend?In het verslag hebben wij de vrees geuit dat een deel van de intensivering
van de Wet tegemoetkoming studiekosten zal weglekken naar de OCW-begroting.
De systematiek is immers dat de lesgelden zijn gekoppeld aan de onderwijskosten.
Die zullen in de komende jaren stijgen als gevolg van de intensiveringen in
het regeerakkoord, waardoor ook de vergoeding van de onderwijskosten via de
WTS zal stijgen. De minister zegt dat met die weglek rekening is gehouden
in de begroting 1999. Hij stelt expliciet dat de verhoging van de uitgaven
voor het lesgeld niet ten laste zal komen van de extra middelen voor de WTS.
De PvdA-fractie vindt dat antwoord bevredigend, mits dat inderdaad inhoudt
dat ook na 1999 rekening wordt gehouden met die weglek en dat de intensivering
van 250 mln. netto ten gunste komt van de ouders.Ik kom bij het verschil in profijt tussen kopers en huurders. In het verslag
heeft de PvdA-fractie er al op gewezen dat kopers van huizen door de hypotheekrenteaftrek
eerder in aanmerking komen voor de WTS-regeling en overigens ook voor andere
regelingen gebaseerd op het belastbaar inkomen dan huurders. Op onze vraag
waarom hieraan geen aandacht wordt besteed in het wetsvoorstel,
is ontwijkend geantwoord. Daarom wil ik nogmaals benadrukken dat dit een belangrijk
punt is voor de PvdA-fractie. Is de minister er overigens van op de hoogte
dat het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op verzoek van de
Kamer die kwestie nader bekijkt? De PvdA-fractie wil de bevindingen van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid afwachten, maar vindt in ieder geval dat bij de tweede
fase van de intensivering hierop serieus moet worden ingegaan. Ik wil de minister
dan ook vragen om alvast in kaart te brengen wat de budgettaire gevolgen zullen
zijn, wanneer wordt getracht het onbedoelde verschil in profijt tussen huurders
en kopers recht te trekken.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Ik vind dat de heer Rehwinkel een uitstekend punt maakt. Zoals
hij zegt, geldt het ook voor andere regelingen. Er ligt een probleem dat nu
eens eindelijk moet worden aangepakt. Daarin steunt de SP de PvdA. Tegelijkertijd
vraag ik mij af of de heer Rehwinkel voorstelt dat dit ook voor de eerste
fase zal moeten gelden; de tweede fase is een verdere uitbreiding. Is hij
van mening dat dit ook zal moeten gelden tot de inkomensgroep zoals nu is
afgesproken?De heer Rehwinkel (PvdA):Ik constateer met de heer Van Bommel dat ook de eerste fase verschillend
uitpakt voor kopers en voor huurders. Wij hebben er bij de schriftelijke behandeling
aandacht aan besteed, maar er is wat ontwijkend geantwoord. Ik denk dat er
op dit moment voor die eerste fase niet zo vreselijk veel meer te bereiken
valt. Ik vind het dan ook van des te meer belang dat wij er bij de tweede
fase op terugkomen en dat wij niet alleen bij de behandeling van deze regeling,
maar ook in het algemeen bekijken hoe verschillend regelingen uitpakken voor
kopers en voor huurders. Ik begrijp dat dit ook de steun heeft van de heer
Van Bommel.De heer Van Bommel (SP):Dat is inderdaad ook onze inzet. Tegelijkertijd vrees ik wel dat er, wanneer
dat in de tweede fase gaat gelden voor de inkomensgroep van ƒ 52.000
tot ƒ 60.000, mogelijk een rechtsongelijkheid ontstaat voor mensen
tot dat inkomen, wanneer wij kopers anders gaan behandelen dan huurders. Misschien
zou de constatering dat dit inderdaad kan gebeuren, moeten leiden tot uitstel
van de behandeling van dit wetsvoorstel, wanneer wij dat een hard punt vinden.De heer Rehwinkel (PvdA):Daar koers ik niet op aan. Sterker nog, ik wil de middelen die wij hier
met de nodige pijn en moeite voor hebben vrijgemaakt, zo snel mogelijk werkelijk
inzetten. Ik vind het echter wel goed om daar eens naar te kijken. Als je
het belastbaar inkomen als uitgangspunt neemt, dan pakt dat verschillend uit
voor kopers en huurders. Wij zouden hier echt eens wat langer bij stil moeten
staan. Nu dit onvoldoende in de eerste fase is gebeurd, moet dat volgens ons
zeker in de tweede fase gebeuren.Voorzitter! Ik eindig met een uitdrukkelijk punt van waardering. In de
afgelopen jaren ontvingen wij als PvdA-fractie – dat zal voor andere
fracties niet anders zijn geweest – veel brieven over het zogenaamde
peiljaar in de studiefinanciering. Tot nog toe was het zo dat bij de berekening
van de studiefinanciering het derde jaar voorafgaand aan het studiejaar als
peiljaar werd genomen. Met andere woorden: het ouderlijk inkomen van drie
jaar terug was bepalend. Dat ouderlijk inkomen kon inmiddels behoorlijk zijn
verminderd of toegenomen. In het verslag hebben wij als PvdA-fractie geïnformeerd
of het niet mogelijk was om het peiljaar te verleggen van wat dan wordt genoemd
T-3 naar T-2. Wij hebben met waardering kennisgenomen van het feit dat de
minister bereid is om dat te doen, niet alleen bij de WTS, maar op het hele
terrein van de studiefinan- ciering. Ik denk dat daarmee de wens van veel
ouders wordt gehonoreerd.De voorzitter:Het woord is aan de heer Mosterd, die zijn maidenspeech zal houden.De heer Mosterd (CDA):Voorzitter! De onderwijsvernieuwing is in volle gang. Wij hebben te maken
met de tweede fase voor HAVO en VWO, de omzetting van VBO-MAVO-VSO naar VMBO
en veranderingen binnen het MBO in de ROC's. Kortom, het onderwijs is bezig
om zich aan te passen aan de pedagogisch-didactische en inhoudelijke eisen
die deze tijd stelt. Regering en parlement hebben deze veranderingen onder
andere middels wetgeving gestimuleerd en zijn daar nog steeds mee bezig. Het
CDA heeft daar vaak van harte aan meegewerkt. Wij realiseren ons echter terdege
dat die onderwijsvernieuwing gevolgen heeft voor de kosten van het onderwijs
en dat ouders of wettelijke vertegenwoordigers van leerlingen daarmee geconfronteerd
worden. Het Nibud heeft ons laten zien dat de totale schoolkosten, exclusief
de reiskosten, vanaf 1990 met zo'n 50% zijn gestegen. Wanneer de overheid
onderwijsvernieuwing stimuleert, moet diezelfde overheid er ook voor zorgen
dat de kosten van het vernieuwde onderwijs geen belemmering gaan vormen voor
ouders of wettelijke vertegenwoordigers van leerlingen. Juist voor de lagere
inkomens – vaak zijn dat eenoudergezinnen – kan dit problemen
met zich brengen. De CDA-fractie beoordeelt de verruiming van de WTS daarom
positief. Die verruiming is ook logisch, gelet op het ingezette vernieuwingsbeleid.In de schriftelijke inbreng heeft de CDA-fractie gezegd dat de verhoging
en de verruiming ingevolge de wijziging van de WTS vreemd uitpakken. Voor
mensen met een inkomen tot ƒ 40.800 is het voordeel ƒ 150, terwijl
dat voordeel voor mensen met een inkomen tussen ƒ 40.800 en ƒ
52.000 ƒ 955 of meer dan ƒ 1400 is. De heer Rehwinkel heeft
daar net ook al op geduid. Het antwoord van de minister is dat in de nieuwe
situatie de vergoeding voor lesgeld en overige studiekosten kostendekkend
is. De CDA-fractie is het met de minister eens dat in die situatie de voorgestelde
verruimingen acceptabel zijn. Echter, de kosten zullen in de toekomst ongetwijfeld
verder stijgen. De vraag is dan ook of in de toekomst ook zal blijven gelden
dat die vergoeding kostendekkend is. Wanneer dat niet zo is, ontstaat er een
probleem, juist voor de lagere inkomens. Ik vraag de minister dan ook of hij
kan toezeggen dat in de toekomst deze vergoedingen voor deze inkomensgroepen
kostendekkend zullen zijn en, zo niet, welke maatregelen hij zal nemen om
die groepen te ontzien.Het CDA heeft ervoor gepleit om de vergoeding voor het VO en het MBO op
hetzelfde niveau te brengen voor de WTS. Wij trekken dit voorstel nu in, gelet
op de argumenten van de minister en de cijfers van het Nibud.
Zoals het Nibud en de minister ons vermelden, zijn de kosten voor het MBO
veel hoger dan die voor het VO. Er zijn echter net grote veranderingen in
het VO begonnen. De tweede fase is kortgeleden gestart die de komende jaren
ook extra kosten met zich brengt. In het MBO zal er ook sprake zijn van extra
kosten door de invoering van het VMBO. Het is dan ook de vraag of genoemde
verhouding ook in de toekomst onveranderd blijft. Ik verzoek de minister dan
ook om wanneer die verhouding wijzigt, daarop adequaat in te spelen. Ik verwijs
naar een recent bericht in de pers over het Niels Stensen College uit Utrecht,
waar men samen met het bedrijfsleven extra middelen wil genereren voor studenten
die naar het VWO gaan. Dat is ook al een reden om goed erop te letten of die
verhouding niet wijzigt.Voorzitter! De minister heeft verklaard dat met betrekking tot de tweede
fase wijziging WTS een oplossing zal worden gevonden voor de armoedeval door
invoering van een glijdende schaal tussen een belastbaar inkomen van ƒ
52.023 en van ƒ 60.000. Hij heeft ook aangegeven dat daarmee voorkomen
wordt dat meer dan 10% van het belastbaar inkomen wordt uitgegeven aan studiekosten.
De CDA-fractie kan instemmen met zo'n glijdende schaal ter voorkoming van
armoedeval in de tweede fase. De vraag is echter hoe die glijdende schaal
eruit moet zien. Hoe snel zal die dalen? Daarover willen wij graag nog nader
van gedachten wisselen met de minister. De argumentatie voor de keuze van ƒ
52.023 als toetsingsinkomen vinden wij wat mager en niet erg sterk. De minister
heeft te kennen gegeven, overwogen te hebben iets lager te gaan zitten, maar
uiteindelijk toch de voorkeur te hebben gegeven aan die ƒ 52.023
aangezien die in al in de oorspronkelijke wet was opgenomen. Waar de minister
geen veranderingen richting de nieuwe wet wil hebben, is de conclusie dat
dit bedrag ook blijft staan in de nieuwe wet. Dat lijkt ons toch wat vreemd.De CDA-fractie blijft moeite houden met het feit dat er zeker gedurende
twee cursusjaren sprake zal zijn van enorme armoedevallen. Wij hebben in de
schriftelijke inbreng het voorbeeld genoemd van ouders met een belastbaar
inkomen van ƒ 52.000 en twee kinderen in het MBO, de duurste afdeling.
Deze ouders kunnen een tegemoetkoming van rond de ƒ 6000 krijgen. Als
ze er ƒ 25 boven zitten, krijgen ze niets, waardoor er sprake is van
armoedeval. De minister heeft toegegeven dat dergelijke situaties zich inderdaad
kunnen voordoen. In het regeerakkoord staat dat daaraan iets moet worden gedaan.
Waarom heeft de minister niet reeds nu een oplossing voor die armoedeval gepresenteerd?
De CDA-fractie vraagt zich af of het nu echt onmogelijk is om hiervoor een
oplossing te vinden, zonder dat de wet met grote vertraging ingevoerd kan
worden. Is de Informatiebeheergroep daar niet toe in staat? Zij kent immers
het merendeel van deze cliënten. De CDA-fractie wil de minister vragen
deze zaak nog eens helder uiteen te zetten. Wij hebben een amendement ingediend
dat ertoe strekt te voorkomen dat de armoedeval in de eerste twee jaren extreem
wordt en dat die in de daaropvolgende jaren zelfs nog optreedt. Ik noem het
voorbeeld van iemand die ƒ 2000 meer verdient dan het toetsingsinkomen
van ƒ 52.023. Uitgaande van de tweede schijf inkomstenbelasting houdt
hij van die ƒ 2000 dan zo'n ƒ 1000 over. Dat is dan zijn netto
verbetering. Wij zijn van mening dat in de eerste twee jaar van de WTS een
ouder 10% van het meerdere, van die ƒ 2000, zou moeten betalen voor
de overige studiekosten. Dat is ƒ 200. Met die ƒ 1700 lesgeld
kom je dan uit op ƒ 1900. Dat is een nadrukkelijke verbetering. De
armoedeval is echter nog niet weg, want de kosten blijven nog ƒ 1900,
terwijl de verhoging van het inkomen ƒ 1000 is. Dat is dus nog een
achteruitgang van ƒ 900. Waarom hebben wij in ons amendement dan niet
gesproken over "studiekosten" in plaats van "overige studiekosten"? Dat is
domweg vanwege het feit dat wij beseffen dat daar een dekking voor moet zijn.
Vandaar dat wij voor de eerste twee jaar hiermee zijn begonnen. Als de minister
mogelijkheden ziet om daar "studiekosten" van te maken, willen wij dat echter
veel liever.Hetzelfde voorbeeld geldt voor de tweede fase van de WTS. 10% van de studiekosten, ƒ
200, zijn dan de totale kosten voor de ouders die ƒ 2000 boven die
grens zitten. De netto inkomstenverbetering is ƒ 1000. In dat
geval gaat 25% van dat meerinkomen naar de studiekosten. Dat vinden wij redelijk.
Het werkt met name ook heel goed in situaties met meerdere kinderen, juist
in het beroepsonderwijs. Wij denken dat wanneer de regering dit over zou nemen,
hier een heel goede oplos- sing voor gezinnen met meerdere kinderen in met
name het MBO gevonden wordt.Voorzitter! Wij hebben dat aan de hand van een paar voorbeelden uitgewerkt.
Ik wil u die graag overhandigen, zodat andere leden ook kunnen zien hoe het
werkt voor de diverse groepen.Ik wil nog één voorbeeld geven om te laten zien hoe gek
zo'n armoedeval kan werken. Stel, iemand met een belastbaar inkomen van ƒ
52.000 krijgt een loonsverhoging tot ƒ 60.000. Dat is een formidabele
verhoging, ƒ 8000. Daar blijft netto ƒ 4000 van over. Wanneer
hij twee kinderen in het beroepsonderwijs heeft, gaat hij er, terwijl hij
er wat belastbaar inkomen aangaat ƒ 8000 op vooruitgaat, door die ƒ
6000 kosten voor de kinderen zelfs ƒ 2000 netto op achteruit. Dat is
toch een heel vreemde situatie. Wat is de mening van de minister over dit
amendement?De CDA-fractie heeft de problematiek van de WTS-gelden, die in twee keer
uitgekeerd worden terwijl ouders in één keer moeten betalen,
aan de orde gesteld. Wij zijn content dat de minister heeft gezegd dat hij
nader wil onderzoeken of dit tot problemen leidt. Zo heeft hij ook onze suggestie
overgenomen om de indieningstermijn te verlengen en extra te kijken naar het
voorlichtingstraject. Wij zijn daar zeer erkentelijk voor.Onderwijs is investeren in de toekomst. Dat brengt kosten met zich mee,
voor studerenden, voor ouders en voor de overheid. De kost gaat voor de baat.
Daar is niets mis mee. Wel zullen wij ons steeds moeten afvragen of de verschillende
participanten die kosten ook in redelijkheid kunnen dragen. De overheid moet
daarin sturend bezig zijn. De WTS is daar een voorbeeld van. Het CDA beoordeelt
die wijzigingen in principe positief, als een overheidsinvestering in de toekomst.
Het CDA zou helemaal tevreden zijn wanneer de minister reeds in de eerste
fase oplossingen zou kunnen vinden voor die enorme knelpunten die kunnen ontstaan
in gezinnen met meerdere kinderen in met name het beroepsonderwijs
en die net boven de grens van ƒ 52.000 zitten.De voorzitter:De heer Mosterd heeft de uitwerking van zijn amendement op stuk nr. 7
aan de orde gesteld. Hij heeft die niet geheel voorgelezen, maar heeft die
overhandigd. Ik stel voor om die uitwerking aan de Handelingen toe te voegen,
zodat iedereen daarvan kennis kan nemen. De papieren zullen worden vermenigvuldigd
en rondgedeeld.Ik neem aan, dat tegen het opnemen van een noot in de Handelingen geen
bezwaren bestaan.(De noot is opgenomen aan het eind van deze editie.)1De voorzitter:Ik feliciteer de heer Mosterd met zijn maidenspeech.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.Mevrouw Lambrechts (D66):Mevrouw de voorzitter! Sta mij toe collega Mosterd eerst te feliciteren
met zijn maidenspeech en de hoop uit te spreken dat we elkaar nog vaak in
het debat hier zullen treffen. Gezien de grote opkomst bij het CDA dacht ik
even dat daar een hernieuwde belangstelling voor het onderwijs was opgetreden,
maar helaas, ze zijn allen weer gevlucht.Voorzitter! De heer Schutte sprak in goed Nederlands over "spending department".
Ik ken het departement als een heel zuinig departement dat elke gulden twee
keer omdraait. Ik wil aan de woorden van de heer Schutte toevoegen dat we
niet in de situatie hoeven te komen dat we elke gulden drie keer moeten omdraaien.Voorzitter! Wij zijn om een aantal redenen zeer tevreden met het wetsvoorstel
dat voorligt. Er zit wat ons betreft één vlekje op. Wij zijn
tevreden met de verhoging van het beschikbare budget met 250 mln. –
dat is natuurlijk niet niks – en met de uitbreiding van de groep ouders
die daar aanspraak op kan maken. In eerste instantie gaat het bij een tegemoetkoming
in de studiekosten om een toetsingsinkomen tot ƒ 52.000 en binnenkort
tot ƒ 60.000. Dat is een forse uitbreiding van de doelgroep.Wij zijn heel tevreden dat het wetsvoorstel dat bedoeld was om de lesgeldplicht
te vervroegen en te laten ingaan op het moment dat een leerling of student
16 was geworden, is ingetrokken. Wij hebben ons daar als D66 zeer voor ingezet
en het doet ons heel veel deugd dat dit nu eindelijk definitief van de baan
is.Voorzitter! Ik kom nu bij het vlekje. Wij zijn minder blij met de enorme
stijging van het lesgeld in het komende jaar voor de resterende groep ouders.
Het gaat om een stijging van naar verwachting "ƒ 1507 naar ƒ
1700". Dat is een stijging van maar liefst 13% tot 14%. Dat is heel erg fors.
Ik heb over de motivering van de zijde van de regering nog eens even moeten
nadenken. Wat vind ik ervan dat als de overheid meer investeert omdat het
nodig is een achterstand in te halen, de ouders daar vervolgens een deel van
de rekening voor gepresenteerd krijgen, omdat zij 20% van de kosten van materieel
aan personeel moeten opbrengen? Omdat de overheid investeert, kost het de
ouders extra geld. Je moet er bijna niet aan denken dat we erin geslaagd zouden
zijn 5 mld. extra te investeren in het onderwijs. Tot welke gigantische hoogte
zou het lesgeld dan gestegen zijn? Ik ondersteun de vraag van de heer Schutte
of en, zo ja, hoe daar paal en perk aan te stellen is. Het zou in elk geval
mogelijk moeten zijn om dat in stappen te doen, omdat dit soort gigantische
sprongen voorwaarts in het lesgeld naar mijn gevoel ook een acceptatiegrens
overschrijdt. Waarom niet stapsgewijs verhogen? Je zou daarmee ook tegemoet
kunnen komen aan die groep met een inkomen tussen ƒ 52.000 en ƒ
60.000. die nu nog niet in aanmerking komt voor WTS. Ik kom daar dadelijk
nog op terug.De stijging loopt nu maar ten dele parallel met de uitbreiding van de
middelen en de doelgroep. We kunnen nu niet verdergaan dan een inkomen tot ƒ
52.000, maar we zetten voor de komende drie jaar al wel die forse stap voorwaarts
in het lesgeld. Daar komt nog bij, zoals ook door andere collega's is gememoreerd,
dat de kosten voor de ouders de komende jaren fors zullen toenemen. We moeten
elkaar niet voor de gek houden. We weten dat die tweede fase HAVO-VWO veel
extra kosten met zich zal brengen, alleen al vanwege de nieuwe methodes. Als
we het Nibud mogen geloven, zullen de kosten volgend jaar oplopen met ƒ
125 tot ƒ 300, dus gemiddeld met zo'n ƒ 200. Dat zijn forse
bedragen. Degenen die een tegemoetkoming in de studiekosten krijgen, worden
daar vrijwel volledig voor gecompenseerd, maar die groep boven de ƒ
52.000 kan, omdat ze toevallig ƒ 100 meer verdient, daar enorm op achteruitgaan.
Ik weet dat IBG heeft gezegd dat het moeilijk is, maar is het echt onmogelijk
om een deel van de extra tegemoetkoming in de studiekosten van de middengroep –
de groep met een inkomen tussen ƒ 52.000 en ƒ 60.000 –
over te hevelen naar de groep daarboven, zodat zij die armoedeval niet hoeft
door te maken? Als dat echt onmogelijk is, is het dan niet mogelijk om te
proberen het lesgeld in stappen te verhogen, zodat in elk geval wordt voorkomen
dat de groep met een inkomen tussen de ƒ 52.000 en de ƒ
60.000 volgend jaar de hele last moet dragen, maar nog niet kan profiteren
van de tegemoetkoming in de studiekosten? Ik zou het ontzettend jammer vinden
als wij volgend jaar of het jaar daarop, voor twee jaar, enorme kritiek zouden
krijgen op iets waarin wij fors investeren. Wij investeren 250 mln. Dat is
niet niks. Dat is een fors bedrag. Het zou toch jammer zijn als je daar alsnog
forse kritiek op zou krijgen, met name van de groep met een inkomen tussen
de ƒ 52.000 en ƒ 60.000.Zit in de WTS een differentiatie naar type kosten die ouders moeten maken
om hun kind naar school te laten gaan? En wat moeten een leerling met een
handicap of de ouders van een leerling met een handicap doen om een extra
ondersteuning te krijgen? Ik licht mijn vraag toe met een praktijkgeval. Zeer
recentelijk sprak ik met een 20-jarig meisje dat in het laatste jaar van het
VWO zat. Zij kon haar vingers niet goed gebruiken. Van de school had zij een
laptop gekregen omdat zij die gewoon nodig had om te communiceren en haar
schoolwerk te doen. Dat leek mij niet de juiste weg. Valt dit nu onder de
studiekosten die ingevolge de WTS vergoed zouden moeten worden, of zijn daar
andere potjes voor? Om dat te kunnen weten, heb ik mij onvoldoende verdiept
in de sociale zekerheid, maar ik vraag het wel aan de minister. Zit het hier
niet in en zou het er wel in moeten zitten, of zijn er andere
potten waarop de ouders aanspraak kunnen maken?De heer Rabbae (GroenLinks):Mevrouw Lambrechts weet dat de groep met een inkomen tussen de ƒ
40.000 en ƒ 50.000 meer dan evenredig profiteert van het voorstel van
de minister, terwijl de zaak voor de inkomensgroep daaronder niet kostendekkend
is. Wat vindt D66 van deze constructie?Mevrouw Lambrechts (D66):In deze vraag, en misschien ook wel in het betoog van de heer Rehwinkel,
zit de suggestie dat de groep met een inkomen tussen de ƒ 40.000 en
de ƒ 50.000 meer krijgt dan de groep daaronder. Kijk je naar het bedrag
dat deze groep er de facto bij krijgt, dan blijkt dat de groep daaronder er
relatief minder bij krijgt, omdat deze groep al veel krijgt. Zo heb ik het
antwoord van de minister, ook op de vragen van GroenLinks, begrepen.De heer Rabbae (GroenLinks):Onze interpretatie van het voorstel van de minister op dit punt is wellicht
verschillend, maar het feit dat er voor de groep met een inkomen tot ƒ
40.000 geen kostendekkende constructie is, kan toch niet gedragen worden door
D66?Mevrouw Lambrechts (D66):Wat is kostendekkend? Volgens mij is het voor 90 of 95% wel kostendekkend.
Wij spreken over de Wet tegemoetkoming studiekosten en de kosten worden volgens
mij toch bijna volledig gedekt. Ik twijfel er niet aan dat de minister een
antwoord paraat heeft op de overige vragen die zijn gesteld.De kostendekkendheid wordt nu vrijwel gegarandeerd, zowel voor de eerste
groep als voor de tweede groep. Naar ik hoop, zullen wij straks ook nog wat
extra's kunnen doen voor de groep met een inkomen boven de ƒ 52.000.
Dat zou ik zeer terecht vinden, want nu kan het idee ontstaan dat degene die
meer dan ƒ 52.000 toetsinkomen heeft weelde kent, maar zo is het niet,
zeker niet als je studerende kinderen hebt.De heer Rabbae (GroenLinks):Stel dat de praktijk zich zo ontwikkelt dat er mensen zijn wier kosten
niet worden gedekt, zelfs volgens de definitie van D66. Is D66 dan bereid
tot reparatie over te gaan?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik vind het probleem net boven de ƒ 52.000 eerlijk gezegd groter.De heer Rehwinkel (PvdA):Dat er vrijwel sprake is van kostendekkendheid, waag ik te betwijfelen.
Kijk ik naar het staatje, dan zie ik dat dit voor het HAVO en het VWO helemaal
niet zo is. Dat staat nog los van het feit dat er voor de overige schoolsoorten
sprake is van een gemiddelde. Mijn vraag is of mevrouw Lambrechts het met
mij eens is dat juist de invoering van de tweede fase en van ICT in het voortgezet
onderwijs tot zodanige kosten leidt, dat er in ieder geval geen sprake meer
is van vrijwel volledige kostendekkendheid.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik gaf zojuist al aan dat dit een algemeen probleem is, maar de veranderingen
die hierin op korte termijn te verwachten zijn – eigenlijk al komend
jaar – zullen het hardst ingrijpen bij de groep met een inkomen van ƒ
52.000. tot ƒ 60.000. Die krijgt helemaal niets en die groep gaat er
met bijvoorbeeld twee kinderen straks ƒ 1000 op achteruit.De heer Rehwinkel (PvdA):Die mensen verdienen ook wat meer dan de mensen met een inkomen onder
de ƒ 40.000.Mevrouw Lambrechts (D66):Ja, maar die krijgen ook behoorlijk wat.De heer Rehwinkel (PvdA):U bent het met mij eens dat voor de inkomenscategorie tot ƒ 40.000
nu al geen volledige kostendekkendheid geldt, namelijk bij HAVO- en VWO-leerlingen.
Dat zal in de komende jaren waarschijnlijk alleen maar méér
gaan gelden, door de invoering van de tweede fase en van ICT.Mevrouw Lambrechts (D66):Het is maar de vraag of er op enig niveau kostendekkendheid bestaat. Ook
in het basisonderwijs moeten ouders vaak kosten voor hun kinderen betalen.
Ik voer dit debat wat minder vanuit de hoek van de inkomenspolitiek dan u
doet, maar als je het vanuit die hoek zou willen voeren, zou je over de hele
linie moeten kijken. Ik kan u op een briefje geven dat ook ouders met kinderen
in de leeftijdscategorie van 6 tot 12 of van 4 tot 12 eigen bijdragen moeten
betalen. Dat vindt mijn partij ook niet erg, mits die bijdragen binnen de
perken blijven.De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw de voorzitter! De SGP-fractie is er zeer verheugd over dat wij
nu eindelijk eens praten over verbeteringen in plaats van bezuinigingen op
de tegemoetkoming in de studiekosten. Wij zijn bijzonder blij met de uitbreiding
van de doelgroep en verhoging van het normbedrag, de zogenaamde eerste fase.
De minister verdient daarvoor lof. Er valt natuurlijk nog veel te verbeteren
en daarvoor krijgen wij nog de discussie over de tweede fase, die is aangekondigd.
Het lijkt mij goed als wij daar nu al wat meer duidelijkheid over creëren.De schoolkosten zijn de laatste tijd flink gestegen en die stijging zal
waarschijnlijk nog doorzetten. Denk aan de gevolgen van de invoering van de
tweede fase/studiehuis en ICT-ontwikkelingen. In feite stijgen de schoolkosten
veel harder dan de indexering van de tegemoetkoming studiekosten. Weliswaar
wordt nu het normbedrag tegemoetkoming studiekosten extra verhoogd, maar vervolgens
is weer sprake van gewone indexering. Wij kunnen natuurlijk afspreken dat
de tegemoetkoming studiekosten gelijke tred houdt met de stijging van de schoolkosten.
Dat is op zichzelf een reële benadering, maar het heeft als nadeel dat
het kwaad (stijging schoolkosten) niet wordt bestreden maar slechts vergoed,
wat de overheid handenvol geld kost, terwijl dat bovendien alleen ten goede
komt aan de lagere inkomens, zodat de hogere en vooral de middeninkomens met
het probleem blijven zitten.Veel beter is het dus de stijging van de schoolkosten zelf in de hand
te houden. Daar hebben wij al vaker over gesproken. De vorige staatssecretaris
heeft beloofd zich in te zullen zetten voor beperking van de boekenkosten.
Naar het zich laat aanzien, zijn die kosten echter minder goed te beïnvloeden
dan wenselijk is. Hoewel: kerndoelen en eindtermen en veranderingen daarin
bepalen voor een belangrijk deel hoeveel en met welke frequentie er nieuwe
boeken moeten komen. Dat heeft de overheid zelf in de hand en dat moet dus
"een aanhoudende zorg" van de overheid zijn. Natuurlijk hebben
de scholen ook een duidelijke verantwoordelijkheid en dat geldt ook voor de
uitgevers, maar die worden vooral door de scholen aangestuurd. Ik vraag mij
eigenlijk af of het niet mogelijk is om op een goed gekozen moment af te spreken
dat het onderwijspakket, boeken en andere leermiddelen, een bepaalde prijs
niet mag overschrijden. Kijkend naar de huidige gemiddelden – zie het
Nibud-onderzoek – kun je stellen dat de gemiddelde schoolkosten in het
voortgezet onderwijs zo'n ƒ 950 à ƒ 1000 bedragen. Als
je dan de vrijwillige ouderbijdrage en excursies e.d. buiten beschouwing laat,
praat je over zeg maar zo'n ƒ 750. Waarom zouden wij gewoon niet kunnen
zeggen: die ƒ 750 is het maximum dat wij van ouders vragen als bijdrage
aan boeken en leermiddelen? Als de school vindt dat er meer boeken nodig zijn,
dan moet dat maar uit het schoolbudget. Ziet de minister kans om dit te "regelen",
bijvoorbeeld via overleg, afspraken, een overeenkomst met de besturenorganisaties?
Graag een helder antwoord hierop.Scholen hebben een eigen verantwoordelijkheid, wie zal dat ontkennen,
en kunnen zelf op een relatief eenvoudige manier bijdragen aan beperking van
de boekenkosten, namelijk door het instellen van een boekenfonds. Op die manier
moet het toch op elke school mogelijk zijn om ruim onder de ƒ 750 te
blijven? Het Nibud heeft de besparing voor ouders als gevolg van een boekenfonds
berekend op ƒ 70 per jaar. Ik heb wel vertrouwen in het Nibud, maar
ik kan me op dit punt toch echt niet aan de indruk onttrekken dat het zich
vergist. Een boekenpakket ter waarde van ƒ 750 lenen in plaats van
kopen, dat moet toch een fors bedrag schelen? Ik heb zelfs indicaties dat
daarbij kan worden gedacht aan de helft. Hoe dan ook, alle scholen zouden
zo'n boekenfonds moeten hebben. Ook wat dit betreft vraag ik de minister en
via hem zijn staatssecretaris welke beïnvloedingsmogelijkheden zij zien.In dit verband vraag ik ook graag aandacht voor het pleidooi van de NKO
(Nederlandse katholieke ouderverenigingen) in haar brief van 19 februari jl.
aan staatssecretaris Adelmund. Het lijkt me goed dat ook vanuit de ouders
de instelling van boekenfondsen wordt bevorderd. Wat betreft de NKO-suggestie
van de "Adelmundsnip" ben ik benieuwd naar de reactie van de minister respectievelijk
zijn staatssecretaris.Voorzitter! De SGP-fractie vraagt met grote regelmaat en vasthoudendheid
aandacht voor de kosten van gezinnen met meer schoolgaande kinderen. Die problematiek
beperkt zich niet tot grote gezinnen met meer dan vijf kinderen of zo, nee
als je een gezin hebt met twee of drie schoolgaande kinderen – dat komt
toch vaak voor – dan praat je ook al over aanzienlijke bedragen aan
schoolgeld. Neem maar de situatie dat je een 14-jarige op het VBO hebt en
een 16-jarige in het MBO, dan praat je al gauw over ƒ 960 schoolkosten
VBO plus ƒ 1375 schoolkosten MBO plus ƒ 1666 lesgeld MBO, dus
zo'n ƒ 4000 schoolgeld en dan komen daar nog reiskosten bij en die
zijn gemiddeld te stellen op ƒ 550 per persoon. Reken maar uit wat
een derde of zelfs vierde schoolgaand kind erbij kost.In het verslag over dit wetsvoorstel hebben wij ervoor gepleit om het
aantal kinderen op enigerlei wijze mee te laten wegen in de systematiek van
de tegemoetkoming studiekosten, bijvoorbeeld door de inkomensgrens afhankelijk
te maken van het aantal schoolgaande kinderen, dus hoe meer schoolgaande kinderen,
des te hoger de inkomensgrens waaronder nog aanspraak kan worden gemaakt op
die tegemoetkoming studiekosten. De minister heeft daar positief op gereageerd
in de nota naar aanleiding van het verslag, in die zin dat hij heeft toegezegd
dat hij deze optie zal betrekken bij de voorbereiding van de tweede fase die
hij zich voorneemt. Wij zijn natuurlijk blij met deze toezegging en gaan ervan
uit dat de minister daar serieus werk van zal maken. Maar wellicht kunnen
we het nu meteen al regelen. Immers, er ligt intussen ook een amendement van
collega Mosterd – die ik uiteraard ook vanaf deze plek graag feliciteer
met zijn maidenspeech – dat wij een interessant amendement vinden, dat
ook recht beoogt te doen aan het aantal schoolgaande kinderen in een gezin.
Als ik het goed heb begrepen, betekent zijn amendement dat de totale schoolkosten
voor een gezin worden gemaximeerd op 10% van het verschil tussen het belastbaar
inkomen en de WTS-grens van ƒ 52.023.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik vind het amendement van de heer Mosterd ook interessant, al was het
maar omdat het zijn eerste amendement is. Ik vraag mij echter af hoe hetgeen
met dit amendement beoogd wordt, bekostigd zal worden. Als ik het op een sigarendoosje
uitreken, denk ik dat de kosten als gevolg van dit amendement al snel 25 à
30 mln. zullen bedragen. Ik vraag mij verder af of het uitvoerbaar is. Ik
heb mij laten overtuigen door de minister en ik heb daar in mijn bijdrage
ook aandacht aan besteed, dat wij zullen moeten aansluiten bij bestaande grenzen
en dat staffelen bijvoorbeeld niet mogelijk is. Vindt de heer Van der Vlies,
deze punten in overweging nemend, het amendement nog zo interessant?De heer Van der Vlies (SGP):Ja, ik blijf het een interessant amendement vinden, omdat ik nooit als
eerste zorg heb hoe zoiets betaald moet worden. Natuurlijk is dat wel een
zorg, maar niet mijn eerste.De heer Rehwinkel (PvdA):Dat maakt het leven hier een stuk makkelijker!De heer Van der Vlies (SGP):Ik kom nog bij u terecht, want u kent mij voldoende. Wij moeten in dit
huis solide werken. Gaten schieten is geen liefhebberij van de SGP-fractie
waar wij ons onbekommerd aan overgeven. Dat moeten wij niet heel ongenuanceerd
doen.Mijn eerste zorg is natuurlijk hoe onze maatregelen uitpakken op het gezinsniveau
met de onderscheiden inkomensposities. Ik heb net een voorbeeld gegeven. Dat
is natuurlijk uit te breiden. De rekenvoorbeelden, gevoegd bij het amendement,
hadden mij nog niet bereikt toen ik naar deze katheder werd geroepen, maar
die zullen ongetwijfeld daar ook inzicht in geven. Onze eerste zorg is: vinden
wij met elkaar dat daaraan iets moet worden gedaan? Mijn antwoord is: ja.
Dan komen de vragen: a. is het uitvoerbaar (daar wilde ik iets over vragen)
en b. is het betaalbaar (ook dat komt in mijn verhaal terug)? Ik wil mijn
verhaal vervolgen. Als de heer Rehwinkel vindt niet voldoende te zijn beantwoord,
dan vraag ik u toestemming, mevrouw de voorzitter, om nog even
te kunnen interveniëren.De voorzitter:Dat lijkt mij een aardige afspraak.De heer Van der Vlies (SGP):Ik was bezig te verklaren dat ik het een sympathiek amendement vind. Daar
blijf ik bij. Het betreft een eenvoudig systeem, een glijdende schaal zoals
de minister ook wil en een systematiek die rekening houdt met het aantal kinderen
ofwel de totale schoolkosten van een gezin, zoals wij denk ik allemaal graag
willen, aangezien dit het meest recht doet aan het doel van de inkomensondersteuning.
Het komt ook nog veel beter tegemoet aan de positie van de middeninkomens
dan het idee van de minister, dat hij overigens nog moet uitwerken, hetgeen
ik graag wil afwachten, namelijk het leggen van de grens bij ongeveer ƒ
60.000. Er zit – en dit is het eerste deel van mijn antwoord in de richting
van de heer Rehwinkel – natuurlijk wel een kostenplaatje aan vast. Als
wij het er eerst maar over eens zijn dat dit een goed systeem is, kunnen wij
vervolgens kijken naar kosten. Ik ben niet de eerstgeroepene om te zeggen
hoe dit zou kunnen of moeten, maar in het voorstel van de heer Mosterd zijn
de kosten beïnvloedbaar, bijvoorbeeld door de inkomensgrens op een wat
lager niveau te maximeren, of door het percentage te wijzigen. Deze twee parameters
zitten in dit amendement en daarmee kun je trachten maatwerk te leveren, maar
het gaat eerst om de grondhouding. Ik ben uiteraard erg benieuwd naar de reactie
van de minister op dit amendement.Ik kom tot een ander punt en dat raakt de uitvoerbaarheid. Ik heb in de
wandelgangen hierover al met de heer Mosterd gecommuniceerd, maar omdat hij
zijn maidenspeech hield, kon ik er niet per interruptie naar vragen. Ik denk
dat nog bezien moet worden of de tekst bewerkstelligt wat hij beoogt. Hij
bedoelt de totale schoolkosten van een gezin te maximeren op 10% van het verschil
tussen WTS-grens en belastbaar inkomen, zo begrijp ik, maar de WTS-systematiek
is volgens mij gebaseerd op een berekening per individuele leerling. Als dat
het geval is, zou je per leerling die berekening van 10% moeten maken en dan
zou er van cumulatie in een gezin met meer schoolgaande kinderen die hieronder
vallen, minder dan beoogd terechtkomen.Voorzitter! Op dit punt ben ik klaar. Is dit voor de heer Rehwinkel voldoende?De heer Rehwinkel (PvdA):Voorzitter! Ik heb het gevoelen dat de heer Van der Vlies mijn interruptie
inderdaad beantwoord heeft. Er is wel een verschil in inschatting, maar dit
lijkt mij niet het juiste moment om daarop door te gaan. Ik wacht het antwoord
van de minister af.De voorzitter:Dan komt dit punt nog wel in tweede termijn aan bod.De heer Van der Vlies (SGP):Akkoord, voorzitter.Wij hebben er ook steeds voor gepleit om de reiskosten als aparte component
te blijven zien, dus los van de overige studiekosten. In feite zijn kinderen
die dicht bij een school wonen in het voordeel en kinderen die verder weg
wonen in het nadeel. Er lijkt geen draagvlak in deze Kamer te zijn om dit
nu te veranderen en de hele systematiek zal nog een keer grondiger doordacht
worden, vandaar dat ik er toch maar van afgezien heb om nú een amendement
in te dienen, al heb ik dat ooit wel gesuggereerd. De reiskosten zijn een
component van "de overige studiekosten", maar als je kijkt naar de Nibud-cijfers
van de gemiddelde schoolkosten, dus exclusief reiskosten, en de hoogte van
het TS-bedrag, dan blijkt wel dat de tegemoetkoming in de studiekosten alleen
de schoolkosten dekt en er dus voor de reiskosten helemaal niets overblijft.
Ik zou dit graag anders geregeld zien. Wat vindt de minister daar eigenlijk
van?En passant even een opmerking tot de heer Rehwinkel, die ook nog sprak
over het speciaal voortgezet onderwijs, nu nog voortgezet speciaal onderwijs,
dat straks onder de Wet op het voortgezet onderwijs valt. Ik herinner hem
toch even aan de brief die mevrouw Adelmund daarover na een interventie van
de Kamer heeft geschreven en waarover wij anderhalve week geleden een algemeen
overleg hebben gevoerd. Ik heb daarbij de indruk gekregen dat wij een heel
eind op streek zijn door de toezeggingen die de staatssecretaris heeft gedaan.
Ik herinner hier maar even aan om te voorkomen dat wij die twee trajecten
langs elkaar heen zien schieten.Mevrouw de voorzitter! Wij betreuren het dat de inkomensgrens niet meteen
ook voor het lesgeld al wat kan worden opgehoogd. Ik heb het gevoel dat de
minister zich wel wat gemakkelijk verschuift achter de uitvoerbaarheid en
de centen. Door de nu voorgestelde keuzen komt er hoe dan ook een nogal scherpe
val boven de inkomensgrens van ƒ 52.023. Anderen hebben er ook al over
gesproken. Je kunt dit niet echt een armoedeval noemen, maar het kan wel behoorlijk
vervelend uitpakken. Indien enigszins mogelijk zouden wij dit toch graag anders
zien. En met het al genoemde amendement-Mosterd wordt inderdaad meteen een
glijdende schaal ingevoerd. Ook om die reden steunen wij graag dit amendement.
Overigens zijn wij erg bang dat het draagvlak voor het betalen van lesgeld
gevaar loopt indien er geen bredere tegemoetkomingsregeling voor het lesgeld
wordt gemaakt. Juist het verplichte lesgeld ligt immers zeer gevoelig en het
betekent een enorme belasting voor de ouders, ook voor ouders met een middeninkomen.
Wij vragen ons ook sterk af of niet een heroverweging nodig is van de al aangekondigde
verhogingen van het lesgeld. Die verhogingen hangen samen met de gekozen systematiek,
te weten een percentage van de reële kosten. Het is zeer de vraag of
daaraan vastgehouden moet worden. De sterke verhogingen die hiervan het gevolg
zijn, zouden het draagvlak voor de partiële leerplicht wel eens verder
kunnen ondergraven. Ik verneem graag de reactie van de minister.Wij zijn blij met de mogelijkheid van gespreide betaling van lesgeld en
hopen dat de restitutie van lesgeld bij het voortijdig afbreken van de opleiding
zo spoedig mogelijk geregeld kan worden. De minister noemt nu 2000-2001. Eigenlijk
is dat ontoereikend. Het is immers al zo lang beloofd! Kan dat echt niet per
1 augustus a.s. gerealiseerd worden?Uiteraard zijn wij blij met het feit dat het wetsvoorstel inzake de lesgeldverplichting
vanaf de 16de verjaardag is ingetrokken.Wij beoordelen het positief dat het peiljaar zal worden verlegd van T-3
naar T-2. Dat is een hele verbetering. Dat leidt tot minder bezwaren tegen
de systematiek van het peiljaar. Een probleem is nog wel de
inkomensdaling van ten minste 25%. Dat blijkt een veel te hoge drempel. De
minister heeft beloofd om het idee van een verlaging naar bijvoorbeeld 15%
mee te nemen – hij heeft niet gezegd dat het daarop uitkomt –
in de tweede fase, waarvoor dank.Voorzitter! Collega Rehwinkel sprak terecht over de kwestie van het belastbaar
inkomen en het bruto-inkomen. Hij heeft dat ook gedaan in de schriftelijke
gedachtewisseling. Ook wij zien het punt dat huurders van woningen minder
profiteren van de regeling dan mensen die een huis gekocht hebben en daarvoor
geld moesten lenen. De aftrek van de hypotheekrente levert een behoorlijke
bijdrage aan een verlaging van het belastbaar inkomen, waardoor deze mensen
eerder in aanmerking komen voor een tegemoetkoming in de studiekosten. Daarover
moet verder worden nagedacht.De heer Brood (VVD):Mevrouw de voorzitter! Onder het motto "Investeren in de toekomst" ging
mijn partij de laatste verkiezingen in. En investeren in de toekomst is een
van de elementen in het huidige regeerakkoord. In dat kader hebben wij met
elkaar afgesproken dat wij voor een grotere groep dan voorheen middelen ter
beschikking willen stellen ter bestrijding van de kosten die het onderwijs
met zich brengt.Wij zijn blij dat de minister daarvan snel werk heeft willen maken. Aan
de ene kant is er natuurlijk behoefte aan een zorgvuldige regeling waarbij
de nodige afwegingen moeten worden gemaakt, aan de andere kant is er de behoefte
heel snel geld beschikbaar te stellen. Daarom kiest de minister naar onze
smaak de komende paar jaar terecht voor een eenvoudige toepassing van de voorliggende
wet. Daarna komt hij met een nieuwere regeling waarin de zaken verder kunnen
worden uitgevoerd en discussies over verdelingsmodaliteiten kunnen plaatsvinden.Het geld is in eerste instantie bedoeld als instrument gericht op het
bestrijden van de kosten van het onderwijs en niet als instrument van inkomenspolitiek.
Gelukkig wordt inmiddels erkend dat die kosten niet alleen drukken op de inkomens
aan de onderkant van het gebouw, maar dat de inkomens in het midden van het
gebouw de achterstand moeten inhalen die zij de afgelopen jaren hebben opgelopen.
Het gaat in feite om een inhaalslag. Het is niet zo dat de ene groep er meer
op vooruitgaat dan de andere, nee, er is sprake van een gelijkstelling van
twee groepen. De VVD meent dat die twee groepen al veel langer gelijk behandeld
hadden moeten worden.Tegen dat licht begrijpen wij dat bijvoorbeeld mensen die een functie
vervullen als docent op een HBO, als inkoopmedewerker bij een bedrijf of als
directiesecretaresse vandaag de dag in aanmerking komen voor zo'n bijdrage.
Wij hebben het dus niet, zoals in sommige discussies wel lijkt, over de groep
met een heel hoog inkomen en de groep met een heel laag inkomen. Wij hebben
het vooral over de groep met middeninkomens.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! De nieuwe regeling heeft als resultaat dat een gezin met een
bijstandsuitkering en twee kinderen in het voortgezet onderwijs dezelfde tegemoetkoming
in de studiekosten krijgt als een gezin met een belastbaar inkomen dat het
dubbele beloopt, namelijk rond de ƒ 50.000. Als de heer Brood die groepen
gelijk wil trekken, moet hij de redelijkheid daarvan wel nader toelichten.De heer Brood (VVD):Wij hebben nadrukkelijk gezegd dat wij niet die groepen gelijk willen
trekken. Wij zeggen ook dat dit niet een instrument is voor inkomenspolitiek.
Wij menen wel dat voor beide groepen de bestrijding van de kosten die voortvloeien
uit het onderwijs, gelijk moet zijn. Als u inkomenspolitiek wilt bedrijven,
moet u nog eens met de minister van Sociale Zaken komen praten.De heer Van Bommel (SP):Dat zal ik graag bij een nadere gelegenheid doen. Ik stel wel vast, met
anderen, dat de tegemoetkoming in de studiekosten die nu geboden wordt, onvoldoende
is om de totale studiekosten te dekken en dat daarmee de bijstandsgezinnen
met twee kinderen tekortkomen om de studiekosten te dekken. Van ouders met
een inkomen van rond de ƒ 50.000 mag wel verondersteld worden dat zij
de totale studiekosten met deze tegemoetkoming heel gemakkelijk kunnen dekken.
Dan is er toch nog een verschil in positie, volgens mij.De heer Brood (VVD):Welke vraag wilt u mij stellen?De heer Van Bommel (SP):Wat is voor u de redelijkheid daarvan?De heer Brood (VVD):Dat heb ik net aangegeven. Wij zijn bezig met een wijziging van de Wet
tegemoetkoming studiekosten. Ik wacht uw initiatiefwet inzake dekking studiekosten
met belangstelling af. Wij vinden dat wij voor een deel moeten bijdragen in
de studiekosten. Die bijdrage moet gerelateerd zijn aan de kosten van de studie
en is voor ons niet in eerste instantie een inkomenspolitiek instrument.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Mijn opmerking is niet begrepen. Dat is ook niet mijn verhaal.
Ik stel vast dat de heer Brood mensen tegemoet wil komen en groepen gelijktrekt
in dit geval. Maar omdat hij dat wil doen, moeten er hoge kosten worden gemaakt
en ontstaat er een probleem aan de onderkant van het gebouw. Die mensen kunnen
de studiekosten met die tegemoetkoming niet volledig dekken.De heer Brood (VVD):Dat is ook niet het oogmerk van de wet. In die zin kunnen wij die wet
niet wijzigen. Deze discussie heeft daarom op dit moment geen zin.De heer Rehwinkel (PvdA):Mevrouw de voorzitter! De heer Brood juicht het erg toe dat de groepen
nu gelijk worden getrokken. Ik geloof echter niet dat de VVD hiervoor geld
in haar verkiezingsprogramma had uitgetrokken. De heer Brood stelde dat dit
vooral niet als inkomenspolitiek moet worden gezien. Dat trek ik toch in twijfel.
Ik zie dit ook in het regeerakkoord onder het kopje inkomensbeleid vermeld
staan. Ondanks alle onderwijsinhoudelijke aspecten die hierbij aan de orde
zijn, kan toch niet worden gezegd dat wij dit niet als inkomenspolitiek mogen
zien. Leden mogen dan hier hun zorg uitspreken over het feit dat dit wetsvoorstel
deze inkomenseffecten kent.De voorzitter:Wat is uw vraag, mijnheer Rehwinkel?De heer Rehwinkel (PvdA):Het was inderdaad meer een opmerking, voorzitter. Maar laat ik er een
vraag van maken. Erkent de heer Brood dat de VVD hiervoor geen geld in haar
verkiezingsprogramma had uitgetrokken? En, laat ik het vriendelijk formuleren,
erkent hij dat dit wel degelijk vanuit de invalshoek van de inkomenspolitiek
mag worden gezien, juist omdat dit in het regeerakkoord onder "maatregel van
inkomensbeleid" staat vermeld?De heer Brood (VVD):Voorzitter! De heer Rehwinkel en ik kennen allebei het verkiezingsprogramma
van de VVD! Ik denk dat ik het iets beter ken. Wij hebben ons van harte geschaard
achter een regeerakkoord waarin afspraken zijn gemaakt over uitbreiding van
het fonds. Voor het overige kan natuurlijk nooit worden ontkend dat er bepaalde
inkomenstechnische gevolgen zijn. Maar het is wat ons betreft in eerste instantie
gericht op het dekken van de kosten voor het onderwijs.De heer Rehwinkel (PvdA):Voor de volledigheid wil ik de volgende opmerking maken, voorzitter. De
heer Brood was er niet persoonlijk bij betrokken, maar bij het opstellen van
het regeerakkoord is een discussie gevoerd over de vraag hoe inkomensversterking
kan plaatsvinden. Toen is uitdrukkelijk gekozen, niet voor een verhoging van
de algemene uitkeringen maar voor een verhoging van specifieke uitkeringen.
De heer Brood kan het ons dus niet kwalijk nemen dat wij vanuit die invalshoek
nu beoordelen wat er op tafel ligt.De heer Brood (VVD):Ik stel vast dat anderen die bij dat gesprek aanwezig waren, daaraan een
andere interpretatie geven. Wellicht is dat een reden om daar nog eens met
elkaar bij stil te staan.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Ik weet dat de heer Brood van huis uit jurist is. Ik verwacht
van hem dan ook geen ingewikkelde economische beschouwingen. Hij ontkent dat
wij in dit verband te maken hebben met een klein deel inkomenspolitiek. Het
gaat volgens hem om het vergoeden van onderwijskosten, schoolkosten. Dat heeft
hij net tegen de heer Rehwinkel gezegd.De heer Brood (VVD):Nee, het gaat om de tegemoetkoming...De heer Rabbae (GroenLinks):Oké, om de tegemoetkoming in de studiekosten. Het is u evenwel
bekend dat mensen die tonnen verdienen, geen tegemoetkoming voor studiekosten
krijgen. Dus het geven van een tegemoetkoming hangt duidelijk af van de inkomenspositie
van de ouders en in die zin is het een wezenlijk onderdeel van het inkomensbeleid.De heer Brood (VVD):Als je geld verdeelt, maak je keuzen. Dat is altijd zo geweest. Echter,
in eerste instantie gaat het nu om het dragen van de kosten voor het onderwijs.De heer Rabbae (GroenLinks):Maar afhankelijk van het inkomen van de ouders.De heer Brood (VVD):En in eerste instantie gericht op de kosten van het onderwijs en niet
op het realiseren van inkomensverdeling.Voorzitter! Wij zijn vooral blij met het feit dat wordt gekozen voor een
bestuurlijk juiste aanpak: eerst tijdelijk een aantal maatregelen nemen om
de zaak de kunnen ontwikkelen en vervolgens met een gedetailleerde regeling
komen. Interessant is de discussie die de Partij van de Arbeid begint over
de relatie tussen huurders en kopers. Wellicht kunnen we in het volgende debat,
in het debat waarin we het over de definitieve wet hebben, spreken over de
feitelijke koopkracht van iemand met een inkomen van ƒ 45.000 en een
huurwoning en van iemand met een norminkomen van ƒ 40.000 met een koopwoning.
Als wij daarop letten, kunnen de scheidslijnen wellicht geheel anders worden
getrokken dan nu blijkbaar door sommigen wordt gedaan.Kortom, voorzitter, de VVD is blij dat geld ter beschikking komt en dat
dat geld snel ter beschikking komt. Op die manier kunnen wij snel voortgaan
met het opbouwen van deze manier van studiekostenvergoeding.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! De Socialistische Partij is van mening dat de toegankelijkheid
van het onderwijs, van het primair onderwijs, het voortgezet onderwijs en
het middelbaar beroepsonderwijs, niet afhankelijk mag zijn van de conjunctuur.
Met andere woorden, die toegankelijkheid moet door de politiek gegarandeerd
worden. Ik vraag de minister over die toegankelijkheid net zulke harde uitspraken
te doen als die hij heeft gedaan over de klassenverkleining eerder deze week.
Met sommigen in deze Kamer ben ik van mening dat de eerste fase van dit wetsvoorstel,
de fase die wij vandaag bespreken, het gemakkelijk zal halen, maar dat de
tweede fase op het moment waarop het economisch tij afneemt of keert, onder
druk kan komen te staan. Ik zou dat betreuren, ongeacht het model dat wij
voor de tweede fase uitwerken. Ik vind dus dat de toegankelijkheid niet afhankelijk
mag zijn van de economische situatie in dit land en dat wij die moeten willen
garanderen.In die zin wil ik een algemene opmerking maken over dit wetsvoorstel.
Ik zie dit wetsvoorstel niet zozeer als een investeren, zoals sommigen dat
noemen, maar als een correctie. Ik zie het ook niet als verruiming, maar als
een compensatie voor de gestegen kosten. Alle woordvoerders hebben het Nibud-onderzoek
genoemd. Daaruit blijkt duidelijk dat de totale schoolkosten sinds 1990 fors
zijn gestegen, forser dan de verruiming die nu met dit wetsvoorstel wordt
geboden. Met name aan de onderkant, bij de lage inkomens, die tot ƒ
40.000 per jaar, is er dan ook nog steeds een probleem bij het betalen van
de totale schoolkosten.Voorzitter! Dan wil ik nu iets zeggen over de inhoud. De eerste fase voorziet
in het verhogen van de tegemoetkoming in de studiekosten tot ƒ 968
per jaar en tegelijkertijd in een uitbreiding van de groep door een verhoging
van ƒ 40.000 naar ruim ƒ 52.000. Daarnaast wordt het volledige
lesgeld vergoed. Uit het wetsvoorstel blijkt duidelijk dat sprake is van tijdsdruk
en om die reden wordt aangesloten bij de bestaande systematiek. Voor de SP-fractie
levert dat een aantal bezwaren op. De echt lage inkomens, eerder aangemerkt
als de inkomens tot ƒ 40.000, krijgen naast de volledige lesgeldvergoeding
een tegemoetkoming in de studiekosten van ƒ 968. Verschillende sprekers
hebben al opgemerkt dat uit Nibud-onderzoek blijkt dat die ƒ 968 lager
is dan de totale schoolkosten voor leerlingen in HAVO en VWO.
Om die reden wordt in het wetsvoorstel letterlijk gezegd dat het niet de pretentie
heeft om de totale schoolkosten te dekken. Dat betekent dat met name voor
de HAVO- en VWO-leerlingen nog een probleem blijft bestaan. De gemiddelde
schoolkosten zijn daar namelijk respectievelijk ƒ 1050 en ƒ
980.In de nota naar aanleiding van het verslag wordt ook verwezen naar de
bedragen die het Nibud heeft berekend, maar daarbij zijn de schoolkosten in
de tweede fase, met name de hogere boekenkosten, buiten beschouwing gebleven.
In antwoord op schriftelijke vragen die ik over dit onderwerp heb gesteld,
wordt door de staatssecretaris gemeld dat de Vereniging van schoolleiders
in het voortgezet onderwijs op een forsere verhoging uitkomt. Men heeft berekend
dat, alleen al uitgaande van de boekenkosten, er sprake is van een stijging
van ƒ 650 naar ƒ 1000 voor het HAVO en naar ƒ 1075 voor
het VWO. Dat ligt aanzienlijk boven het aandeel in de tegemoetkoming voor
de boeken. Er blijft voor die groepen dan ook een groot probleem bestaan.
Waarom heeft de minister niet de ambitie om met name de laagste-inkomensgroep
tot ƒ 40.000 kostendekkend tegemoet te komen? Voor deze groep
wordt ook met deze verruimde tegemoetkoming in de studiekosten het probleem
mogelijk groter. Ik heb op dit punt een amendement dat voorziet in een verbetering,
met name voor de groep tot ƒ 40.000. Ik vraag mij dan ook af waarom
er is gekozen voor het loslaten van de scheidslijn tussen de groep tot ƒ
40.000 en de nieuwe groep tot ƒ 52.000. Er is terecht gesteld dat er
een forsere tegemoetkoming komt voor de groep middeninkomens van ƒ
40.000 tot ƒ 52.000 en dat de groep die daar- onder zit slechts een
verbetering kent van ƒ 150. Dat is toch een beetje zuur.De heer Rehwinkel (PvdA):U zult begrijpen dat ik op zichzelf waardering heb voor uw amendement;
dat is ook wel duidelijk geworden uit onze bijdrage. Maar ook aan u stel ik
de vraag hoe u dit denkt te bekostigen. Volgens mij hebt u dan een probleem.De heer Van Bommel (SP):Ik vraag mij dat af. De tweede fase is nu nog niet vormgegeven. Daarvoor
zal geld beschikbaar moeten komen of al zijn. Mijn voorstel houdt automatisch
in dat er minder geld beschikbaar komt voor de tegemoetkoming voor ouders
in de inkomensgroep van ƒ 52.000 tot ƒ 60.000. Dat wil ik ten
dele ten goede laten komen aan de ouders met een laag inkomen tot ƒ
40.000. Over de uitwerking hoor ik graag straks een reactie van de minister.Het voorstel voorziet ook in een verruiming van de groep ouders die een
tegemoetkoming in de studiekosten krijgt, namelijk de inkomensgroep tussen
de ƒ 40.000 en ƒ 52.000. Ik vermoed dat er nu is gekozen voor
het loslaten van de grens van ƒ 40.000 om redenen van eenvoud. Dat
ademt het wetsvoorstel ook een beetje uit: tijdsdruk, aansluiten bij de bestaande
syste- matiek, zorgen dat voor de hele groep tot ƒ 52.000 dezelfde
regeling geldt. Zoals ik bij interruptie al heb gesteld, resulteert dat in
de volgende situatie. Iemand in de bijstand met twee schoolgaande kinderen
die moet rondkomen van een inkomen rond ƒ 25.000 per jaar, krijgt straks
dezelfde tegemoetkoming als iemand met een dubbel zo hoog inkomen, ƒ
50.000 per jaar. Dat is eenvoudig, maar het betekent wel dat iemand die van
een laag inkomen ook die hogere schoolkosten moet betalen, nog steeds tekortkomt
met deze tegemoetkoming, terwijl iemand met een middeninkomen tussen ƒ 40.000
en ƒ 50.000 dat gemakkelijker, zo niet gemakkelijk zal kunnen betalen.
Daar ziet mijn fractie nog steeds een probleem. Wij vragen ons dan ook af
of de haast het hier niet heeft gewonnen van de zorgvuldigheid. Graag horen
wij een reactie van de minister. Waarom is hij niet bij die oude inkomenscategorieën
gebleven?Voor de tweede fase voorziet de minister maatregelen om de armoedeval
te voorkomen. Daarover staat in het wetsvoorstel niets concreets. Wij zien
ook daar een probleem. Er is nu al sprake van een probleem, omdat je boven
die ƒ 52.000 in een keer helemaal niets meer krijgt. Dat is perfect
geïllustreerd door het voorstel van de heer Mosterd. Hoe wil de minister
in de tweede fase die armoedeval verder voorkomen? Tegelijkertijd kunnen wij
vaststellen dat, als dit wetsvoorstel zo wordt aangenomen, er een periode
zal zijn waarin ouders met een inkomen net boven ƒ 52.000 per jaar
helemaal niets krijgen. Het verschil met iemand die onder die grens zit en
dus ƒ 5400 per jaar krijgt, duurt dan enige tijd voort. Hoelang zal
dat zijn? Wanneer gaat de tweede fase in werking? Dat is van groot belang.
Ook nu realiseer ik mij dat ik een vraag stel die kan leiden tot haast van
het kabinet om op korte termijn te komen met een wetsvoorstel. Tegelijkertijd
vind ik dat de zorgvuldigheid gewaarborgd moet blijven.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik denk dat u, juist als u met geld uit de tweede fase iets voor de laagste
inkomens wilt doen, het probleem voor de mensen alleen maar groter maakt in
de tweede fase.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Dat is afhankelijk van het model dat er uiteindelijk voor
de tweede fase komt. Uit het verloop van mijn betoog zal men kunnen opmaken
dat ik eigenlijk van mening ben dat er ook voor de eerste fase een verandering
zou moeten zijn. Ik heb gesteld dat bij dit wetsvoorstel de haast het gewonnen
heeft van de zorgvuldigheid. In het huidige voorstel – de heer Rehwinkel
heeft dat ook geconstateerd – zit een aantal nadelen. Wij willen die
eigenlijk allemaal wegnemen.Het verschil tussen kopers en huurders moet bij dit soort regelingen altijd
genoemd worden. Kopers komen door middel van de hypotheekrenteaftrek op een
lager belastbaar inkomen uit dan mensen met een gelijk inkomen die in een
huurwoning zitten. Dit resulteert erin dat mensen met een hoger inkomen door
die renteaftrek in een betere positie komen. Wij weten dat dit ook bij andere
regelingen gebeurt, zoals bij de studiefinanciering. Waarom wordt daar nu
niet eens iets aan gedaan? Dit onderwerp is ook al door anderen opgeworpen.
De vraag die nu beantwoord moet worden, is volgens mij dan ook of het echt
mogelijk is om dit in de tweede fase uitsluitend voor de tweede fase te corrigeren.
Ontstaat er rechtsongelijkheid die maakt dat wij dat niet kunnen doen, dan
zou dat, wat mij betreft, kunnen pleiten voor uitstel van dit wetsvoorstel,
hoe pijnlijk dat ook is. Dat uitstel zou echter kunnen inhouden dat wij die
onregelmatigheid eindelijk kunnen verhelpen bij een nieuw wetsvoorstel dat
voorziet in een tegemoetkoming in de studiekosten.Bij de tweede fase wil de minister een glijdende schaal invoeren. Ik deel
die wens, want het zou onredelijk zijn om mensen met een inkomen van ƒ
60.000 exact dezelfde tegemoetkoming in de studiekosten te geven als mensen
met een inkomen van ƒ 52.000. Ik vind dat dit ook in de eerste fase
het geval is, maar dat is zeker zo in de tweede fase, omdat het dan gaat om
nog hogere inkomens. De vraag is dan waarom er alleen in de tweede fase sprake
zal zijn van die glijdende schaal. Is het mogelijk om in het uiteindelijke
wetsvoorstel ook het eerdere deel mee te nemen, zodat er een glijdende schaal
ontstaat voor de hele reeks inkomens tot ƒ 62.000? Volgens mij
zou dat redelijk zijn. Is de minister bereid om dat straks voor de hele regeling
te overwegen of is dat niet meer mogelijk vanwege het feit dat er nu gekozen
wordt voor twee tranches? Ik zou het laatste zeer betreuren.Voorzitter! Het voorstel van het CDA in zijn amendement doet sympathiek
aan. Ik vind het in ieder geval creatief om in dit stadium al te bekijken
of er door een kleine wijziging van het voorstel iets gedaan kan worden aan
de armoedeval van ouders met een inkomen direct boven deze inkomensgrens.
Tegelijkertijd moet ik vaststellen dat ingevolge het staatje dat is uitgedeeld,
inkomens tot ƒ 90.000 kunnen rekenen op een tegemoetkoming in de studiekosten.
Ik moet het allemaal nog eens nader bestuderen. Het lijkt mij evenwel dat
inkomens die in die groep zitten, toch niet meer zoveel ondersteuning behoeven.
Ik ben ook benieuwd naar de reactie van de minister op dit voorstel. Komt
dit voorstel enigszins tegemoet aan zijn idee van de glijdende schaal in de
tweede fase?Ten slotte kom ik op het lesgeld. Er wordt nu al gesproken over de lesgeldverhoging
straks van ƒ 1507 naar ƒ 1700. Terecht wordt door sommigen opgemerkt
dat het wel lijkt alsof er aan die verhogingen nooit een eind komt en dat
de systematiek waarop de lesgelden gebaseerd zijn, namelijk het vergoeden
van 20% van de kosten, misschien maar eens ter discussie gesteld moet worden.
In die discussie mag, wat de SP-fractie betreft, het lesgeld ten principale
ter discussie komen te staan. De nieuwe situatie zal er namelijk toe leiden
dat straks 215.000 ouders van kinderen in het voortgezet onderwijs het volledige
lesgeld vergoed gaan krijgen. Na de tweede fase zal de groep die een gedeeltelijke
vergoeding krijgt ook groter zijn. Heeft de minister enig idee van de uitvoeringskosten
van dit soort regelingen? Wanneer die groep steeds groter wordt, zouden afschaffing
van het lesgeld en een regeling via de inkomstenbelasting wellicht voor de
hand liggen. Ik trek hierbij een vergelijking met de omroepbijdragen waarbij
ook gekozen is voor een fiscalisering. Is de minister bereid om op dit punt
enig cijfermatig onderzoek te verrichten?Voorzitter! Mijn voorlopige conclusie is dat de wens om een snelle invoering
van dit wetsvoorstel te realiseren, op zichzelf te loven is, maar dat de haast
het hier gewonnen lijkt te hebben van de zorgvuldigheid. Ik proef die kritiek
ook bij de PvdA en het CDA. Daar zijn ook wensen om dit wetsvoorstel op een
aantal punten fijner af te stellen. Ik vraag de minister of hij die in de
Tweede Kamer levende wensen kan compenseren in de tweede fase.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Namens mijn fractie spreek ik waardering uit voor het feit
dat de minister bereid is om de peildatum voor het inkomen van T-3 naar T-2
te verschuiven. Tevens vinden wij het positief dat hij de bereidheid heeft
uitgesproken om te bezien in hoeverre de terugbetaling inzake kinderen die
niet het gehele jaar op school hebben gezeten, maandelijks kan geschieden.
Daarnaast vinden wij het een goede zaak dat hij bereidheid heeft getoond om
de problematiek van de armoedeval tot een oplossing te brengen. Wat die punten
betreft mag de minister vanmorgen in het zonnetje gezet worden.De minister heeft de WTS de vorm gegeven van een tweetrapsraket. De romp
wordt eigenlijk vandaag afgeschoten, maar de kop komt nog. Het lanceren van
alleen maar de romp van een raket is een beetje lanceren naar het onbekende.
Het is dus onbekend waar die uiteindelijk gaat belanden. Wellicht dat de minister
ons ondertussen kan aangeven wat de hoofdlijnen zijn.Hoewel deze exercitie bedoeld is om ten aanzien van de omvang van de tegemoetkoming
en de verbreding van de doelgroep wat verlichting van de pijn te brengen,
constateert mijn fractie dat ten aanzien van de groep met een inkomen tot ƒ
40.000 de pijn nog niet helemaal is weggewerkt. De minister beroept zich op
het feit dat er gemiddeld sprake is van kostendekkendheid.
Dat doet mij denken aan statistieken van het IMF en de Wereldbank over allerlei
landen. Gemiddeld is het inkomen in bepaalde ontwikkelingslanden best redelijk,
maar als je kijkt naar de verdeling, kun je constateren dat het ene deel veel
meer profiteert van het nationaal inkomen dan het andere deel. Gelukkig zijn
de verhoudingen in Nederland niet zo scheef, maar toch constateer ik ook in
deze constructie dat de positie van de mensen met een inkomen tot ƒ
40.000 toe is aan verbetering. Mijn fractie vraagt expliciet aan de minister
of hij bereid is daaraan mee te werken. Zo niet, dat houdt mijn fractie problemen
met dit wetsvoorstel, al ondersteunen wij de hoofdlijnen ervan.De toegankelijkheid van het onderwijs heeft onder meer te maken met een
aantal kostenfactoren. Collega Mosterd, die ik vanaf deze plaats feliciteer
met zijn maidenspeech, heeft aangegeven dat er in Utrecht gewerkt wordt aan
een soort spaarplan om kinderen uit kansarme milieus op weg te helpen naar
het VWO en dat daarbij de hulp gezocht wordt van bedrijven. Dat is tevens
een duidelijk signaal in de richting van de politiek dat wij deze zaak zo
goed mogelijk moeten benaderen, in de hoop dat er geen tweedeling ontstaat.
Er zijn namelijk voldoende factoren die inspelen op die tweedeling. Het is
dan ook belangrijk om dit soort factoren weg te werken. Derhalve verzoek ik
de minister aan te geven hoe hij denkt de positie van de mensen met een inkomen
tot ƒ 40.000 wezenlijk te verbeteren, dus los van gemiddelden. Uiteraard
kunnen gemiddelden een indicatie geven, maar niet meer dan dat, zeker als
het gaat om de individuele posities.De heer Van Bommel (SP):De heer Rabbae vraagt bijzondere aandacht voor ouders met een inkomen
in de eerste categorie, tot ƒ 40.000. Daar heb ik ook bijzondere aandacht
voor gevraagd. Betekent zijn belangstelling voor die groep dat hij mijn amendement
op dat punt steunt? Dat voorziet namelijk in een verhoging van de tegemoetkoming
van de overige studiekosten naar ƒ 1050.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik moet eerlijk zeggen dat ik uw amendement niet heb gezien. Ik zal echter
zeker met een positieve grondhouding naar dat amendement kijken. Als dat geen
bijkomstigheden heeft, zal ik dat ook steunen.Over het amendement van collega Mosterd het volgende. Hij heeft ons al
voor de maaltijd, voor het antwoord van de minister, gewaarschuwd voor de
positie van gezinnen met kinderen. Het is goed om te constateren dat collega
Rehwinkel aan collega Mosterd heeft gevraagd waar hij de dekking zoekt voor
dat amendement. In de nota naar aanleiding van het verslag staat van de kant
van de minister dat hij met zijn eigen systematiek ook in de richting van
die 10% komt. Als ik mij vergis, moet de minister mij maar corrigeren, maar
zo staat het in de nota naar aanleiding van het verslag. De minister komt
dus qua dekking in de buurt van het CDA. Om duidelijkheid over deze positie
te krijgen, wil ik de minister vragen of hij in zijn termijn uitsluitsel wil
geven over de financiële dekking, met name in de richting van gezinnen
met meer kinderen.De heer Rehwinkel (PvdA):Het verschil is wel dat de minister zijn middelen uit de tweede fase haalt
en dat de heer Mosterd, terwijl de eerste fase hier vandaag wordt geregeld,
al op die tweede fase vooruitloopt en nu alvast middelen gaat inzetten die
er voor de eerstkomende jaren niet zijn. Dat zal de minister echter ook wel
gaan zeggen.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat klopt. Mijn fractie vindt dit punt van essentieel belang. Het mag
niet zo zijn dat gezinnen er in inkomen op achteruitgaan. Collega Van der
Vlies heeft gezegd dat de dekking eigenlijk onze tweede zorg is. Het is echter
altijd zo geweest, of het nu gaat om de rechtsbijstand of om dit punt, dat
wij eerst het probleem signaleren en daarna met het kabinet zoeken naar een
dekking. Als dat niet meteen kan, dan met enige fasering. Het is echter niet
zo dat wij vanwege het ontbreken van een dekking nu, het probleem van tafel
moeten schuiven.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik heb nog even goed naar de cijfertjes gekeken en bekeken wat er de komende
tijd bij komt ten opzichte van de gemiddelde studiekosten. Dan zie ik dat
het niet overal op een min uitkomt; op sommige plekken komt het op een plus
uit. Soms gaat het om kleine bedragen, maar toch is het een plus. Voor het
VBO is het plus 8, voor MAVO plus 23. Alleen voor HAVO en VWO zit het iets
in de min. Voor het HAVO zelfs 82 in de min. Het moet mogelijk zijn om een
soort verdeling te maken waarbij iedereen op nul uitkomt en dan zit je op
een volledige kostendekkendheid. Zou dat voor GroenLinks een bespreekbaar
model zijn? Kunnen wij dat aan de minister voorleggen en vragen of dat een
oplossing zou kunnen bieden?De heer Rabbae (GroenLinks):Als het antwoord van de minister zodanig positief is dat in ieder geval
de kostendekkendheid gerealiseerd is, individueel, dan hebben wij er geen
probleem mee.Mevrouw Lambrechts (D66):Vanzelfsprekend gerelateerd aan de gemiddelde kosten, want je moet wel
altijd met een norm werken.De heer Rabbae (GroenLinks):Ja.De heer Rehwinkel (PvdA):Dit gaat om kosten uit 1998. Mevrouw Lambrechts wijst er terecht op dat
dat gemiddelden zijn. Het kan dus per school verschillen. Als wij uitgaan
van die gemiddelden, zou ook ik willen streven naar per schoolsoort, ook voor
HAVO en VWO, kostendekkendheid. Je moet dan ook de komende jaren, 1999 en
de daaropvolgende jaren, in beschouwing nemen, omdat je juist dan te maken
hebt met de invoering van de tweede fase en met de invoering van ICT. Ik neem
aan dat de heer Rabbae dat ook vindt.De heer Rabbae (GroenLinks):Akkoord.Mevrouw Lambrechts (D66):Misschien kunnen we vragen om beide te beantwoorden. Je hebt het dan over
bedragen die wel eens helemaal niet meer binnen de grenzen zouden kunnen vallen,
waarvoor de middelen beschikbaar zijn.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Het lijkt mij beter dat wij het antwoord van de minister afwachten
om duidelijkheid te krijgen over de cijfers en de ontwikkeling. Wij weten
dan of er een dekking gevonden wordt voor de positie van gezinnen
met meer kinderen. Zo ja, dan zijn wij allemaal gelukkig. Zo neen, dan moeten
wij kijken hoe onze politieke positie zich voor nu en de komende tijd profileert
in de richting van het kabinet.Voorzitter! Ik kom bij de specifieke positie van de "eilanders", de kinderen
die op een van de eilanden wonen en op een gegeven moment naar het vasteland
moeten om naar school te gaan. Wij hebben vaak kritiek en klachten van ouders
gekregen, omdat zij veel kosten moeten maken, terwijl zij die niet kunnen
opbrengen. Zij worden meestal verwezen naar de bijzondere bijstand, maar in
feite zitten zij niet in de bijstand. Zij hebben zuiver op het niveau van
het onderwijs te maken met deze kosten, met name de verblijfskosten op het
vasteland door de week en de reiskosten. Kan de minister zijn zienswijze op
dit punt kenbaar maken? En is hij met mij van mening dat het beter is om de
zaak te integreren? Voor de ouders maakt het niet veel uit of zij geld krijgen
van minister De Vries of minister Hermans. Omdat deze kosten primair te maken
hebben met het onderwijs, zouden beide ministers de afspraak kunnen maken
dat dit punt via het ministerie van Onderwijs geregeld wordt en dat uiteindelijk
een administratieve afhandeling tussen beide ministeries plaatsvindt. De ouders
hebben dan in ieder geval niet met twee verschillende loketten maar met één
loket te maken. Ik hoor graag de reactie van de minister op dit punt.Voorzitter! Mijn laatste punt betreft de verhoging van het lesgeld. Hoe
meer wij als overheid investeren in het onderwijs, hoe meer lesgeld door de
ouders betaald moet worden. Dat is een merkwaardige systematiek. Je zou bijna
een gedrag van de ouders moeten uitlokken dat zij niet meer om investeringen
in het onderwijs vragen, omdat zij anders moeten dokken. Dat is niet de bedoeling.
Het raakt ook de essentie van de leerplicht voor kinderen en de bijdrage die
geleverd moet worden. Ook mijn fractie vindt, evenals andere fracties die
op dit punt zijn ingegaan, dat op een gegeven moment een grens zou moeten
worden gesteld aan de verhoging van het lesgeld. Spreekt dit aspect de minister
aan? Ik weet best dat we dat vandaag niet zullen regelen, maar is de minister
bereid hierover na te denken en met ons te kijken naar de mogelijkheid van
het stellen van een grens?De voorzitter:Het is mij gebleken dat de minister behoefte heeft aan een korte schorsing.
Het lijkt mij goed die samen te laten vallen met onze lunchpauze.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 12.10 uur tot 13.00 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-3675-3690.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl