Gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering met betrekking tot verklaringen van getuigen die in ruil voor een toezegging van het openbaar ministerie zijn afgelegd (toezeggingen aan getuigen in strafzaken) (26294); - Wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met het niet afleggen van een getuigenverklaring na een daartoe strekkende toezegging (28017)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 783-812

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

22-03-2005

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 18, pagina 783-812

08-03-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28017Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26294Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met de strafbaarstelling van beledigende uitlatingen en het aanzetten tot haat, discriminatie of gewelddadig optreden wegens een lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap (strafbaarstelling discriminatie wegens een handicap) (28221)Pagina 782-783
Lijst van besluiten (dinsdag 8 maart 2005)Pagina 812-812
Gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering met betrekking tot verklaringen van getuigen die in ruil voor een toezegging van het openbaar ministerie zijn afgelegd (toezeggingen aan getuigen in strafzaken) (26294); - Wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met het niet afleggen van een getuigenverklaring na een daartoe strekkende toezegging (28017)Pagina 783-812
Presentie en opening (dinsdag 8 maart 2005)Pagina 781-781
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 8 maart 2005)Pagina 812-814
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Uitvoering van Richtlijn nr. 2002/47/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 6 juni 2002 betreffende financiële zekerheidsovereenkomsten (28874)Pagina 781-782

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 154 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen:Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering
met betrekking tot verklaringen van getuigen die in ruil voor een toezegging
van het openbaar ministerie zijn afgelegd (toezeggingen aan getuigen in strafzaken)
(26294);Wijziging van het Wetboek van Strafrecht
in verband met het niet afleggen van een getuigenverklaring na een daartoe
strekkende toezegging (28017).De beraadslaging wordt geopend.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter. Deze eerbiedwaardige vergaderzaal was zojuist aanzienlijk
voller, toen een historische gebeurtenis plaatsvond: naar mijn weten heeft
deze Kamer toen voor het eerst een wetsvoorstel met algemene stemmen verworpen.
Ik prijs de minister dat hij dit voor elkaar heeft weten te krijgen. Als oppositielid
kan ik niet anders dan tevreden zijn met zo'n uitslag. Voor de parlementaire
statistiek is het ook een aardig gegeven.Het is jammer dat de regering destijds aan onze Kamer te kennen gaf dat
zij het op prijs zou stellen als wij het voorliggende wetsvoorstel niet zouden
afhandelen. Het wetsvoorstel op stuk nr. 26294 over afspraken met criminele
getuigen lag al in 2001 bij ons voor, terwijl het nog twee jaar daarvoor,
in 1999, was ingediend. Het heeft dus vier jaar hier gelegen. De regering
wilde wachten op reparatiewetgeving. Toen dus wel, zojuist niet. Waarom? Omdat,
zoals mij is verteld, de VVD-woordvoerder Niederer in de Tweede Kamer destijds
bij de stemming over het wetsvoorstel 26294 per ongeluk – het schijnt
na de avondpauze te zijn geweest, de geesten waren wat verruimd – zijn
fractie had aanbevolen om met de PvdA-fractie aan de overzijde mee te stemmen
tegen het deel van de wet dat straf stelde op het niet-nakomen van een afspraak
met het OM over strafvermindering in ruil voor een getuigenis. Daardoor werd
die strafbaarstelling verworpen.Mijn fractie, die tegen deze strafbaarstelling is, vindt dat de VVD-fractie
aan de overzijde juist op haar best is als haar geest is verruimd. Zij zou
wensen dat dit vaker gebeurde! En zij betreurt het dat, als de VVD-fractie
dan eens een keer een verruimde geest heeft, de regering de gevolgen daarvan
weer wil repareren. Het valt mijn fractie ook tegen dat de VVD-fractie in
deze Kamer, door het wetsvoorstel op stuk nr. 28017, eraan heeft meegewerkt
dat dit verlichte moment van de VVD-fractie aan de overzijde wellicht teniet
wordt gedaan. Zij kan dat voorkomen door tegen het wetsvoorstel op stuk nr.
28017 te stemmen, en ditmaal met opzet.Waarom zou de VVD-fractie dit moeten doen, behalve uit te prijzen solidariteit
met de heer Niederer? Omdat het niet aangaat om een getuige te straffen omdat
hij weigert een bepaalde getuigenis af te leggen, zoals in het voorgestelde
artikel 192 Wetboek van Strafrecht, zulks in strijd met diens recht om te
zwijgen, zeker als die getuigenis die getuige zelf kan belasten. Een en ander
is in strijd met het "nemo tenetur"-beginsel dat in de jurisprudentie van
het Hof in Straatsburg wordt hooggehouden: niemand kan worden gehouden om
tegen zichzelf te getuigen. In de Amerikaanse terminologie heet dat "invoking
the Fifth Amendment"Mijn fractie houdt vol, overigens met de Raad van State, dat de enige
juiste manier om een getuige die zijn afspraak met het OM niet nakomt, te
dwingen dit toch te doen, via een gedeeltelijk voorwaardelijke veroordeling
is in de zaak waarin die getuige verdachte is. Komt de getuige zijn afspraak
niet na, dan moet deze, als die voorwaarde met die betekenis
is opgelegd, zijn volledige straf uitzitten. Die straf is dan niet het gevolg
van zijn niet-getuigen, maar van het strafbaar feit op grond waarvan hij die
voorwaardelijke veroordeling kreeg.De regering vindt dat een dergelijke voorwaarde niet past in ons systeem
van strafvordering. Dat is een nogal dogmatisch standpunt. Immers, vanaf het
moment dat zulks in de wet staat, past het in dat systeem. Dat argument van
de regering is dus flauwekul. Bovendien kan artikel 192 een maximumstraf van
één jaar opleggen. Stel dat de getuige een strafvermindering
van drie jaar had bedongen, dan is een straf van één jaar voor
hem dus een winst van twee jaar. Dat is toch raar? Ligt een systeem waarin
hij gewoon zijn straf moet uitzitten op grond van de afspraak die hij heeft
gemaakt en waarvoor hij een voorwaardelijke veroordeling heeft gekregen, niet
veel meer voor de hand? Het is dus de vraag waarom die extra straf opgelegd
kan worden, terwijl die mogelijk lager uitvalt dan de straf die hij anders
had moeten uitzitten. Dat vraagt er zelfs om, de getuigenis niet na te komen,
te profiteren van de vermindering van de straf en vervolgens een jaar te zitten
voor het niet getuigen. Mijn fractie heeft, hopelijk tezamen met de VVD-fractie,
overwegende bezwaren tegen wetsvoorstel 28017. Ik kan nu reeds aankondigen
dat zij niet vóór de novelle zal stemmen.Stel dat de VVD-fractie de PvdA-fractie, anders dan destijds dankzij de
heer Niederer aan de overzijde, ditmaal niet steunt en de strafbaarstelling
toch wordt ingevoegd in het oorspronkelijke wetsvoorstel 26294, dan hebben
wij een probleem. Als dit het geval is, dan wordt het voor mijn fractie heel
moeilijk om vóór dat wetsvoorstel te stemmen.De heer Kox (SP):De heer Jurgens weet dat wij zijn analyse van een kreupele bepaling wel
delen. Die zaak is aan de orde geweest aan de overkant en daar is over gestemd.
Een meerderheid van de Tweede Kamer heeft gezegd: jammer, maar wij doen het
niet op die manier. Als wij het wetsvoorstel nu laten zoals het is door het
reparatiewetsvoorstel niet aan te nemen, dan hebben wij helemaal een leeg
wetsvoorstel. Er staat namelijk in dat je strafvermindering kunt krijgen in
ruil voor iets. Als je dat vervolgens niet geeft, blijft er niets over. Denkt
de PvdA-fractie ook na over de schade die een wetsvoorstel zonder enige sanctie
kan aanrichten?De heer Jurgens (PvdA):Zeker, ik ben daar zelfs harder over gaan nadenken na het optreden van
de minister van Justitie tijdens onze stemmingen vanmiddag. Hij vond het onjuist,
als de Eerste Kamer zou afwijken van een uitdrukkelijk teken van de Tweede
Kamer dat zij iets niet wil. Deze Kamer heeft met algemene stemmen gezegd
dat zij daar niets mee te maken heeft. Dit is een zaak tussen de Eerste en
de Tweede Kamer onderling.De heer Kox (SP):U ziet dus meteen een trend in datgene wat er zojuist is gebeurd? Om een
trend te krijgen, moet het echter wel twee keer gebeurd zijn.De heer Jurgens (PvdA):Precies, en dat wil ik dus uitlokken. Ik dank de heer Kox voor zijn interventie,
want die heeft tot grote verheldering aanleiding gegeven.Wij vinden het niet alleen vanwege die strafbaarstelling van de getuige
en het nemo-teneturbeginsel moeilijk om voor wetsvoorstel 26294 te stemmen,
maar ook vanwege de zwakke positie van de verdediging tegenover een getuige
die afspraken heeft gemaakt met het OM. In de memorie van antwoord zegt de
minister dat de verdediging heus wel de "kroongetuige" mag bevragen in aanwezigheid
van de rechter ter terechtzitting. Waarop baseert de minister dit? Het is
helemaal geen vaste praktijk dat alle getuigen tijdens strafzittingen worden
gehoord ter terechtzitting. De minister baseert dit in ieder geval niet op
de voorgestelde wetstekst, want daar staat het niet in. En toch is dit wezenlijk
voor de verdediging. Aan zo'n kroongetuige wordt niet voor niets door het
OM strafvermindering beloofd. Die kroongetuige heeft ook belang bij het afleggen
van een getuigenis die overeenkomt met de afspraak met het OM. Dan is het
des te belangrijker dat de verdediging de kans krijgt om de betrouwbaarheid
van de getuige na te gaan en om gebreken in diens getuigenis aan te tonen,
en dat de rechter dit ter terechtzitting meemaakt. Die rechter oordeelt immers
over de toelaatbaarheid van het bewijs. Ook hier hebben wij dus te maken met
een wezenlijk beginsel van strafvordering. Dit beginsel wordt echter evenmin
gegarandeerd in het wetsvoorstel.Al drie jaar werkt het OM in deze aangelegenheid met een beleidsregel
uitgevaardigd door het College van procureurs-generaal. Op 5 februari
van dit jaar heeft dat college nog aan de minister voorgesteld om het wetsvoorstel
in te trekken en deze kwestie niet in de wet, maar in een aanwijzing te regelen.
Op 29 juni 2004 bracht een werkgroep uit het OM aan dat college nog een
advies uit over de bestaande Tijdelijke aanwijzing toezeggingen aan getuigen
in strafzaken uit 2001. Ook die werkgroep prefereert een aanwijzing gebaseerd
op het opportuniteitsbeginsel, op grond waarvan het OM immers zelf bepaalt
of het vervolgt en, zo ja, welk straf het eist. Als het per se bij wet moet,
dan zou die wet, aldus de werkgroep, zeer beknopt moeten zijn.Ook mijn fractie vindt dat het wetsvoorstel in feite overbodig is. Laten
wij eerst eens kijken hoe het gaat met de toepassing van die aanwijzing uit
2001. In de stukken hebben ik namelijk gelezen dat er sindsdien maar in een
of twee gevallen sprake is geweest van een dergelijke afspraak en dat je dus
nauwelijks van onderzoek in de praktijk kunt spreken. Laten wij aan de hand
van de tijdelijke aanwijzing van de procureurs-generaal de praktijk volgen.
Als blijkt dat het nodig is om bij de wet aanvulling of verandering aan te
brengen, kan dat altijd nog. De nu voorliggende wet ligt er op dit vlak niet
sterk bij. Niet voor niets gebruikt de Raad van State bij dit wetsvoorstel
zijn meest negatieve advies. Wij hebben dat onlangs nog in deze zaal van de
vice-president van de Raad van State mogen horen. Het is vrij uitzonderlijk.
"De Raad van State heeft bezwaar tegen het wetsvoorstel en geeft in overweging
om het niet in te dienen". Dat is een vrij vergaand advies van de Raad van
State. Ik geef de Kamer in overweging om het wetsvoorstel niet te aanvaarden.De heer Wagemakers (CDA):Voorzitter. De CDA-fractie onderschrijft de wenselijkheid om tot een regeling
te komen waarin een wettelijke basis wordt gelegd voor afspraken
tussen het openbaar ministerie en een verdachte of een veroordeelde die bereid
is om op basis van een toezegging een getuigenverklaring af te leggen in een
strafzaak tegen een andere verdachte.De vorige spreker memoreerde reeds dat het wetsvoorstel een langdurige
en uitvoerige behandeling heeft gekend in de Tweede Kamer. Ik meen dat er
zelfs zeven keer plenair over gesproken is. Er was een reparatiewetsvoorstel
nodig. Dat ligt thans voor. Dat verlengde de duur. Deze wijze van behandeling
heeft er echter toe geleid dat alle relevante aspecten uitgebreid aan de orde
zijn geweest. Mijn fractie heeft dan ook over inhoud en strekking van het
voorstel geen nadere vragen.Mijn fractie staat echter stil bij de systematiek van de voorgestelde
regeling, vooral in het licht van de stellingname van de minister in zijn
brief van 1 juli 2004 aan de voorzitter van de Tweede Kamer. De minister
zond die brief naar aanleiding van een door een werkgroep van het openbaar
ministerie uitgebracht advies onder de titel Toezeggingen aan getuigen in
strafzaken.De minister memoreert in zijn memorie van antwoord aan de Eerste Kamer
dat de Raad van State eertijds in zijn advies heeft opgemerkt dat de voorgestelde
wettelijke regeling geen sluitend systeem van afspraken met een verdachte
die tevens getuige is bevat. In zijn reactie op dat advies heeft de minister
toen gesteld dat toezeggingen die gerelateerd zijn aan het verkrijgen van
strafvermindering enkel tot stand kunnen komen op de in het wetsvoorstel voorgestelde
wijze, inclusief de daarvoor vereiste toestemming van de rechter-commissaris,
en alleen dan leiden tot het in het wetsvoorstel genoemde rechtsgevolg, zijnde
dat door het openbaar ministerie strafvermindering wordt bevorderd op de wijze
zoals aangegeven in de artikelen 244a en 266k van het wetsvoorstel.Door de minister is mede naar aanleiding van aan de overzijde gestelde
vragen bij de behandeling van het wetsvoorstel voorts aangegeven dat naast
deze afspraken, die de kern van het wetsvoorstel betreffen, er een categorie
bestaat van afspraken die in de loop van de behandeling van de grote strafzaak
tussen verdediging en het openbaar ministerie kunnen worden gemaakt over het
processuele verloop van de zaak. Daarnaast is er een derde categorie, zijnde
toezeggingen die uitsluitend het karakter hebben van serviceverlening of die
aangemerkt kunnen worden als kleine gunsten en die betrekking hebben op het
gebruik van wettelijke bevoegdheden van de officier van justitie binnen zijn
reguliere taken, welke toezeggingen en kleine gunsten van een zodanige aard
en omvang zijn dat zij de beantwoording van de vragen in artikel 248 en 250
Wetboek van Strafvordering niet rechtstreeks raken.Deze zogenaamde kleine gunsten kunnen echter een begunstigende invloed
hebben op de bereidheid van de verdachte tot het afleggen van een getuigenverklaring,
terwijl er soms zelfs sprake is, zoals de aanwijzing zegt, van een uitdrukkelijk
en causaal verband tussen toepassing van dergelijke bevoegdheden en de bereidheid
van een getuige om een verklaring af te leggen. Het is mijn fractie niet geheel
duidelijk geworden wanneer er in formele zin sprake is van een zodanig uitdrukkelijk
en causaal verband. De consequentie van zo'n causaal verband is dat er een
proces-verbaal moet worden opgemaakt dat aan de processtukken toegevoegd moet
worden.Er zijn dus drie soorten afspraken onderscheiden door de minister: de
eigenlijke toezeggingen, die van doen hebben met strafvermindering, de processuele
afspraken en de zogenaamde kleine gunsten.De minister heeft tijdens de schriftelijke behandeling in de Tweede Kamer
aangegeven dat er daarnaast in theorie nog sprake kan zijn van allerlei andere
typen toezeggingen die getuigen zouden kunnen verlangen. Ik citeer dan echter
de memorie van antwoord: "Deze vallen echter buiten het bestek van het wetsvoorstel
en zijn mitsdien niet aanvaardbaar.". Voorbeelden van zodanige toezeggingen
worden genoemd in de Tijdelijke aanwijzing toezeggingen aan getuigen in strafzaken
van vier jaar geleden. Daarbij wordt onder meer melding gemaakt van het eventueel
intrekken van een uitleveringsverzoek, daaronder begrepen het intrekken van
een internationaal aanhoudingsbevel en voorts afspraken die van doen hebben
met het geheel of gedeeltelijk afzien van het vorderen van een ontnemingmaatregel.
Het feit dat deze toezeggingen worden geschaard onder de categorie niet-toelaatbaar
betekent dat die toezeggingen niet geacht kunnen worden begrepen te zijn onder
de hiervoor vermelde categorie van zogenaamde kleine gunsten.Uit de brief van de minister van 1 juli 2004 blijkt dat hij zich
inmiddels heeft bedacht. Hij stelt zich thans op het standpunt dat er in ruil
voor af te geven verklaringen ruimte moet zijn voor toezeggingen over een
uitleveringsverzoek of een ontnemingmaatregel. Mijn fractie heeft zich afgevraagd
hoe dit nu begrepen moet worden in het licht van hetgeen de minister eerder
over dit wetsvoorstel heeft gesteld. Zij heeft daarover vragen gesteld in
het voorlopig verslag en heeft daarbij voorop gesteld dat het op zich mogelijk
is dat de minister op dit punt tot andere gedachten is gekomen en terugkomt
op zijn eerdere standpunt terzake. Het is echter onduidelijk hoe dit zich
verhoudt tot hetgeen de minister eerder heeft aangegeven over het systeem
van het wetsvoorstel.Uit het gestelde op de bladzijden 5 en 6 in de memorie van antwoord leiden
wij af dat de minister thans van mening is dat een dergelijke verruiming blijft
binnen het kader van de voorgestelde wettelijke regeling. Een aanvullende
wettelijke grondslag zou niet nodig zijn. Het creëren van een zodanige
in algemene termen omschreven aanvullende wettelijke bevoegdheid zou er voorts
toe leiden dat er dan voor zodanige toezeggingen ook weer een strikte normering
in de wet neergelegd zou moeten worden. De minister combineert dit alles met
de aankondiging dat bedoelde verruiming zal worden neergelegd "... in een
nieuwe aanwijzing van het college van procureurs-generaal waarin rekening
is gehouden met de voorliggende wettekst".Mijn fractie wil niet verhelen dat zij de ter zake gegeven beantwoording
niet op een logische wijze kan duiden. Ik verzoek de minister dan ook daarover
nadere duidelijkheid te verschaffen. Mijn eerste vraag is waar in het voorliggende
wetsvoorstel een wettelijke grondslag is neergelegd voor zodanige toezeggingen
die de minister nu bij wijze van verruiming wil toestaan. Als die bevoegdheid
niet in dit wetsvoorstel is neergelegd, waar dan wel? Beoogt de minister in
feite dat het opportuniteitsbeginsel voldoende wettelijke grondslag
biedt voor de bevoegdheid van het openbaar ministerie zodanige wederprestaties
toe te zeggen in ruil voor het afleggen van een getuigenverklaring? De CDA-fractie
heeft de indruk dat de minister eerder van een zodanige opvatting afstand
had genomen daar waar hij het opportuniteitsbeginsel had geplaatst in het
licht van een gewenste normering van een vervolgingsbeslissing, zijnde de
toetsing of het te vervolgen feit bewijsbaar en strafbaar is en of vervolging
van de geconstateerde feiten opportuun is. Naar het oordeel van de hiervoor
gememoreerde werkgroep van het openbaar ministerie zijn dan ook wederprestaties
van een geheel andere aard dan een geheel of gedeeltelijk sepot niet op het
opportuniteitsbeginsel en de daaruit voortvloeiende beleidsvrijheid te baseren.
Vandaar ook de suggestie van de desbetreffende werkgroep daarvoor een aanvullende
wettelijke grondslag te creëren. Zekerheid over deze kwestie lijkt ons
van belang nu gevreesd moet worden dat bij gebreke van een toereikende wettelijke
grondslag een aldus verkregen getuigenverklaring, als daar ten slotte geen
wettelijke basis aan ten grondslag zou liggen, als onrechtmatig verkregen
bewijs terzijde gesteld zou kunnen worden.Ik stel vervolgens een tweede vraag, te weten op welke wijze nadere normering
plaatsvindt van het verkrijgen en gebruik van getuigenverklaringen die op
basis van dit soort nieuwe toezeggingen zouden worden verkregen. Gebeurt dit
dan door een interne toetsing vooraf binnen het openbaar ministerie van de
te maken afspraak en een toetsing achteraf van de aldus verkregen verklaring
door de zittingsrechter? Als dit laatste de bedoeling is, waarom wordt dan
bijvoorbeeld voor het intrekken van het Nederlands uitleveringsverzoek, hetgeen
onder omstandigheden kan leiden tot immuniteit voor de betrokkene, volstaan
met een "informele" procedure, terwijl voor de eigenlijke toezegging, zoals
bedoeld in het wetsvoorstel, die slechts kan leiden tot een verlaagde eis
bij het vorderen van de straf, de uitgewerkte procedure van het wetsvoorstel
gevolgd moet worden? Ontstaat op die wijze in feite niet een soort mengvorm
van enerzijds het in het wetsvoorstel neergelegde systeem, alleen geldend
voor bepaalde soorten toezeggingen, en daarnaast voor de overige relevante
toezeggingen op basis waarvan getuigenverklaringen kunnen worden verkregen,
een stramien van regelgeving grosso modo op de wijze zoals uiteengezet in
het hiervoor gememoreerde advies van de werkgroep van het openbaar ministerie?De geschiedenis van dit wetsvoorstel, inclusief de parlementaire enquêtecommissie
Opsporingsmethoden, is uiteraard niet onmiddellijk ongedaan te maken. Is echter
dit wetsvoorstel, wellicht op een aantal onderdelen na, niet deels door de
tijd ingehaald en zou de koers niet verlegd moeten worden in de richting van
een systematische opzet van regelgeving rondom dit soort toezeggingen op de
wijze zoals aangegeven in het "gedegen advies" – woorden van de minister –
van de hiervoor genoemde werkgroep van het openbaar ministerie?Wij zien met belangstelling de reactie van de minister tegemoet.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Op het gevaar af de belangstelling van de minister voor de
bijdrage van de fracties van de SGP en de ChristenUnie aan deze plenaire behandeling
van de voorliggende wetsvoorstellen over toezeggingen aan getuigen in strafzaken
bij voorbaat te verliezen, zeg ik dat het ontbreken van een kritische bijdrage
van onze fracties aan het voorlopig verslag van de vaste commissie als een
signaal kan worden opgevat. De minister is ongetwijfeld in staat om dat signaal
juist te interpreteren. Uit dat gegeven mag echter niet worden afgeleid dat
bij onze fracties geen aarzelingen bestaan met betrekking tot deze wetsvoorstellen.
Om aan die aarzelingen uitdrukking te geven, willen wij dit debat niet passief
laten passeren.Ik laat de wetsgeschiedenis, waar de heer Jurgens uitgebreid bij heeft
stilgestaan, thans rusten en spits onze bijdrage toe op het kernelement van
wetsvoorstel 26294, de zogeheten "kroongetuige". Deze term wordt overigens
in de wetsvoorstellen niet gehanteerd. Het gaat daarin om verklaringen van
getuigen over verdachten die zelf eveneens verdachte zijn. Het staat voor
ons vast dat een kroongetuigenis het hart van het strafrechtelijk bewijsrecht
raakt. De betrouwbaarheid van een bepaalde getuigenverklaring vormt immers
de achilleshiel van de bewezenverklaring. Extra behoedzaamheid van de overheid
is geboden als zulke verklaringen van kroongetuigen – wat gebruikelijk
is – afgelegd worden op voorwaarde dat justitie een tegenprestatie –
in de vorm van strafvermindering – levert. In ons wettelijk stelsel
bestaat de term "kroongetuige" niet en als het aan de wetgever ligt, wordt
die term ook niet geïntroduceerd als de voorliggende wetsvoorstellen
worden aanvaard. De cassatierechter kent de term evenmin. Niettemin blijkt
uit jurisprudentie van het Europese Hof voor de rechten van de mens dat het
enkele gebruik in een strafzaak van verklaringen van criminelen een strafprocedure
niet unfair maakt. Het grote belang dat men in Straatsburg hecht aan transparantie
van politie en justitie wordt in achtereenvolgende uitspraken geïllustreerd
en bevestigd. Daaruit kan worden opgemaakt dat men niet zozeer de inzet van
de kroongetuige besmet acht, maar veel meer eraan hecht dat het justitieel
handelen onberispelijk dient te zijn. Er dient sprake te zijn van een integer
opsporings- en vervolgingsbeleid; een reden waarom wij het eens zijn met de
stelling in het wetsvoorstel dat aan kroongetuigen ten principale géén
immuniteit mag worden toegezegd.Dit alles neemt niet weg dat er toch morele vragen rijzen, zowel wat betreft
het gebruik als het verkrijgen van verklaringen die met behulp van toezeggingen
zijn verkregen. Volkswijsheden als "boeven moet men met boeven vangen" en
"belofte maakt schuld" moge een zekere betekenis toekomen, ze kunnen echter
niet als ultieme waarheden de leidraad vormen in de strafrechtspleging. Verklikken
om er zelf beter van te worden is gelukkig geen algemeen aanvaard moreel principe.
Dat zulk een activiteit amorele kenmerken vertoont, zal niet licht kunnen
worden tegengesproken. Niet alleen het getuigenis maar ook de overheid zelf
kan besmet raken. Niettemin behoeft een tegen een beloning verkregen getuigenis
een zorgvuldige waarheidsvinding niet a-priori in de weg te staan of geweld
aan te doen. Uit de literatuur blijkt dat niet iedereen ervan is overtuigd dat een
wettelijke regeling van het kroongetuigenis gewenst, laat staan noodzakelijk
is. In zijn NJB-artikel van 22 januari 1999 heeft de raadsheer van het
hof in Arnhem, de heer Otte – hij is thans vice-president – betoogd,
onder verwijzing naar het voorwaardelijk sepot ex artikel 167, lid 2, van
het Wetboek van Strafvordering, dat wat hem betreft niet is aangetoond dat
het maken van afspraken een nadere wettelijke regeling behoeft (pagina 114).
Dat zou anders zijn indien wij het legaliteitsbeginsel zouden hanteren voor
het vervolgingsbeleid, maar dat is niet het geval. Het OM bleek op dezelfde
lijn te zitten als de heer Otte. Als ik de adviezen goed interpreteer, is
dat inmiddels veranderd. De voorliggende wetsvoorstellen getuigen ervan dat
de regering een andere opvatting is toegedaan en dat zij met de Tweede Kamer
van mening is dat wettelijke regeling geboden is.Onze fracties zijn geneigd de regering in die opvatting te volgen. Het
lijkt ons niet aangewezen alle verantwoordelijkheid in dezen bij het openbaar
ministerie en de rechter te leggen. Wij zouden menen dat het hier om een rechts-politiek
vraagstuk gaat, waarin ook de politiek c.q. de wetgever zijn deel van de verantwoordelijkheid
op zich dient te nemen, zonder te tornen aan de straftoemetingsvrijheid van
de onafhankelijke rechter. Zo achten wij het raadzaam dat in de wet de maximale
strafvermindering wordt vastgelegd. Dat behoeft geenszins te leiden tot het
afwijzen van strafverminderingmodaliteiten in het algemeen en sluit een beleidsmatige
normering door het openbaar ministerie en de minister van Justitie niet uit.Eerdergenoemde heer Otte heeft de vraag opgeworpen of de inbedding van
de kroongetuigenregeling in het gerechtelijk vooronderzoek niet vreemd is,
gezien het feit dat het gerechtelijk vooronderzoek gericht is op waarheidsvinding,
waarbij de zorgvuldige vergaring van bewijsmateriaal vooropstaat. De vraag
is ook of de marginale rechtmatigheidstoets van de rechter-commissaris in
de praktijk veel te betekenen zal hebben, gezien de grote belangen die op
het spel staan. Vandaar de vraag of hij niet wat meer afstand zou moeten houden
van het opsporingstraject, in plaats van er dichter op te komen zitten. Het
is tenslotte de zittingsrechter die de integrale toetsing moet uitvoeren.
Wordt hij niet juist gehinderd doordat het fiat van de rechter-commissaris
veel gewicht in de schaal zal leggen? Dit zal namelijk vermoedelijk uit de
praktijk blijken. Wellicht wil de minister nog eens op deze vragen ingaan.Van onze kant zijn wij geneigd het voordeel van de inschakeling van de
rechter-commissaris te benadrukken. Hij heeft immers zowel inzicht in het
dossier van de verdachte als in dat van de kroongetuige. Hij is daardoor in
een betere positie dan de zittingsrechter, die de verdachte moet berechten
en – nog – niet de kroongetuige, om niet alleen de rechtmatigheid
van de afspraak te toetsen, maar ook de betrouwbaarheid van de getuige met
wie een afspraak wordt gemaakt.Wat betreft de te verwachten effecten van de voorgestelde regeling merken
wij nog op dat de overheid zich onder andere heeft te hoeden voor het doen
van loze beloften. Dat neemt evenwel niet weg dat de criminele getuige, ondanks
afspraken met het openbaar ministerie, altijd in onzekerheid zal blijven verkeren
of en zo ja, in hoeverre justitie en met name de rechter strafvermindering
zal toepassen. Daarom is, denk ik, de verwachting gerechtvaardigd dat deals
met criminelen over strafvermindering in ruil voor een getuigenis, niet vaak
gesloten zullen worden. Voor die gedachte vind ik een bevestiging in de rapportage
van het aantal daadwerkelijk tot stand gekomen toezeggingen in de jaren 2001-2004,
dat varieert van nul tot twee per jaar.Mede tegen die achtergrond zijn wij geneigd het kroongetuigenis als ultimum
remedium te accepteren, dat wil zeggen als laatste middel als andere wegen
om bewijsmateriaal te verkrijgen niet begaanbaar zijn gebleken. Tot dusver
is gebleken dat de rechtsstaat niet aan het wankelen is gebracht nu de rechtsfiguur
van de kroongetuige zijn intrede in de Nederlandse strafrechtspleging heeft
gedaan en thans nader wettelijk wordt geregeld.Ter afsluiting merk ik op dat wat ons betreft formeel wellicht volstaan
zou kunnen worden met aanpassing van de richtlijn van de procureurs-generaal,
de Tijdelijke aanwijzing toezeggingen aan getuigen in strafzaken 2001. Materieel
is het echter van belang dat de formele wetgever, via het voorschrijven van
voorafgaande rechterlijke toetsing van een afspraak en maximering van de strafvermindering,
deelt in de verantwoordelijkheid voor het fenomeen toezeggingen aan getuigen.
Dit geldt zowel voor het gebruik als voor het verkrijgen van verklaringen
met behulp van toezeggingen. Bij de toepassing van de regeling blijft van
de kant van de overheid evenwel permanent de grootst mogelijke behoedzaamheid
geboden. Wij kunnen niet nalaten om dit opnieuw te benadrukken. Wij zullen
met belangstelling naar de reactie van de minister luisteren.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter. Nadat ik mij door het toch weer lijvige pak Kamerstukken had
heen geworsteld, keek ik nog eens naar de titels van de beide wetsvoorstellen
die vandaag voorliggen. Toen viel mij op hoe lastig het is om iets zuiver
te formuleren wat in essentie niet zuiver is, namelijk het sluiten van deals
met criminele getuigen.Het wetsvoorstel 26294 heeft de neutrale titel "toezeggingen aan getuigen"
en laat daarbij achterwege dat het toch wel om een bepaald soort van getuigen
gaat. Achterwege blijft ook dat er meer geregeld wordt dan alleen toezeggingen
en dat minder grote gunsten of afspraken met het OM eveneens een plaats gevonden
hebben in het wetsvoorstel. Het wetsvoorstel met het nummer 28017 heeft de
eveneens neutrale, maar volgens mij niet correcte titel "het strafbaarstellen
van het niet afleggen van een getuigenverklaring na een daartoe strekkende
toezegging". Het is natuurlijk niet de getuige die een toezegging doet. Het
OM doet een toezegging aan de getuige, op basis waarvan de getuige zich bindt
om een verklaring af te leggen. Je zou dat ook een toezegging kunnen noemen,
maar de essentie is dat er toezeggingen worden gedaan door het OM aan de getuige.Ik zei het al: dit geeft aan hoe lastig het is om zuiver te formuleren
wat in essentie iets onzuivers heeft. Niettemin is het in het algemeen gesproken
goed dat er een wettelijke grondslag komt voor een praktijk die inmiddels
al vele jaren bestaat en die – ik zeg het de heer Holdijk
na – in uiterste situaties noodzakelijk kan zijn om in strafzaken aan
voldoende bewijs te komen. Toch wil ik de noodzaak van de wettelijke regeling
nog eens thematiseren, juist ook omdat uit de memorie van antwoord blijkt
dat er gelukkig maar weinig van dit soort deals tot stand komen. Het waren
er drie in vier jaar en ik heb begrepen dat het in de jaren daarvoor niet
veel anders was. Hoe noodzakelijk is dan het middel, of wij het nu wettelijk
vormgeven of niet, waar wij vanmiddag over praten? Dit vraag ik ook in relatie
tot de bewijsminimumregeling die terecht in het voorstel is vervat. Ik zou
het op prijs stellen als de minister toch nog eens aangaf waarom het OM zich
van dit middel moet bedienen en hoe effectief het in de praktijk zijns inziens
is. Als het maar gaat om een handjevol zaken, dan neem ik aan dat de minister
inzage heeft in de aard van die zaken en dat hij misschien iets kan zeggen
over het belang van de toezeggingen die in de loop der tijd zijn gedaan.In het algemeen kan zich de fractie van GroenLinks vinden in de vorm waarvoor
er bij wetsvoorstel 26294 is gekozen om een plaats te geven aan dit soort
deals. Met name de plaats die de rechter-commissaris heeft gekregen, lijkt
onze fractie een goede. Toch zijn er aanzienlijke twijfels over de vraag of
wij dit wetsvoorstel moeten aanvaarden, zeker als wetsvoorstel 28017 –
dat naar ik aanneem eerst in stemming wordt gebracht – door deze Kamer
zou worden aanvaard. Wetsvoorstel 28017 verruimt de mogelijkheden om strafvermindering
toe te zeggen. De vraag is of de twee wetsvoorstellen samen, in combinatie
met een daarnaast bestaande praktijk bij het OM, niet leiden tot een te ruime
bevoegdheid van het OM om toezeggingen te doen. Daarbij gaat het niet alleen
om de toezegging, te streven naar een strafvermindering van maximaal 50%.
Het OM kan ook andere afspraken maken die aanvankelijk "kleine gunsten" werden
genoemd. Uit de brief van 1 juli 2004 maak ik echter op dat er ook wat
grotere kleine gunsten kunnen worden toegezegd door het OM. Deze kunnen materieel
de betekenis hebben van strafvermindering, maar onttrekken zich aan de op
zichzelf juiste controle door de rechter-commissaris op proportionaliteit
en noodzakelijkheid. Ik denk dat het verkeerd zou zijn als de wet de helft
van de praktijk regelt en de andere helft ongeregeld laat. Wij zouden moeten
kiezen voor een wettelijk kader dat precies aangeeft tot welke grenzen het
streven naar strafvermindering kan worden toegezegd en daarnaast moet geen
semi-geregelde praktijk ontstaan, die zich onttrekt aan de toets door de rechter-commissaris
op proportionaliteit en noodzakelijkheid.Ik heb mij afgevraagd of ik het eens ben met de heer Jurgens. Staat u
mij echter eerst toe om een andere opmerking te maken. Voor de memorie van
antwoord zijn stukken verschenen die, naar ik meen, van de hand zijn van de
voorganger van deze minister. Daarin staat dat er een omgekeerd evenredig
verband kan worden aangenomen – ik zeg het even in mijn eigen woorden –
tussen de betrouwbaarheid van de verklaring van de getuige en de omvang van
de toezegging of toezeggingen die de getuige zijn gedaan. Ik denk dat dit
inderdaad het geval is en dat daarom de omvang van de toezeggingen beperkt
moet zijn, niet alleen door de wet, maar ook feitelijk. Ik had liever gezien
dat de strafvermindering was gesteld op maximaal eenderde van wat de officier
van Justitie normaal gesproken zou rekwireren. De heer Jurgens heeft over
het tweede wetsvoorstel opmerkingen van principiële aard gemaakt. Hij
is van mening dat de strafbaarstelling van het niet voldoen aan het deel van
de "deal" dat de getuige voor zijn of haar rekening zou nemen, in strijd is
met het nemo-teneturbeginsel. Ik ben daar nog niet helemaal van overtuigd,
maar zie wel andere problemen. De strafbaarstelling van meineed kan in mijn
ogen ook niet worden beschouwd als strijdig met het nemo-teneturbeginsel.
Het voorstel dat is gedaan, lijkt sterk op de strafbaarstelling van meineed.
Misschien kan de minister vanuit zijn ervaring met het openbaar ministerie
meer zeggen over de vraag of het denkbaar is dat een getuige die een "deal"
sluit met het openbaar ministerie, in de loop van de behandeling van de strafzaak
tegen zijn voormalige collega dusdanig wordt bedreigd dat hij eigenlijk niet
meer kan voldoen aan zijn deel van de overeenkomst zonder zichzelf in gevaar
te brengen. Dit vrees ik namelijk. Uiteraard bestaat er dan wel weer een getuigenbeschermingsprogramma,
maar het is de vraag of je het paard niet achter de wagen spant als je de
betreffende getuige tegelijkertijd in een nieuw strafgeding betrekt. In reactie
op de interruptie van de heer Kox op de heer Jurgens merk ik op dat het standaardbeleid
wil dat de getuige pas wordt vervolgd en veroordeeld zodra degene tegen wie
hij heeft getuigd, is veroordeeld. Dan kun je checken of de getuige zijn deel
van de overeenkomst is nagekomen en of hij werkelijk in aanmerking komt voor
de strafvermindering die het OM heeft toegezegd. Iets dergelijks staat op
pagina 8 van de memorie van antwoord. Daar staat namelijk dat ernaar moet
worden gestreefd om een dergelijke volgtijdelijkheid te waarborgen. Ik vraag
mij af of dat niet altijd gewaarborgd kan zijn in de praktijk. Dan zit je
namelijk ook niet met het probleem dat je iemand achteraf moet vervolgen voor
het feit dat hij zijn deel van de overeenkomst niet is nagekomen.De heer Kox (SP):Dit is een nuttige suggestie. Zij lijkt een beetje op de Italiaanse regeling
die naar mijn mening in theorie beter is. Volgens die regeling beslist de
rechter uiteindelijk over de hoeveelheid strafvermindering en niet het openbaar
ministerie.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Dat geldt voor deze regeling ook. De rechter heeft het laatste woord.De heer Kox (SP):Hij heeft wel het laatste woord, maar de regeling wordt eerder getroffen.
In de Tweede Kamer is iets anders beslist. Keurt u deze reparatie daarom ook
nog eens af? Dan hebben wij namelijk een wet waarin wel iets geregeld is,
maar waarin geen enkele sanctie opgenomen staat.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Het is denkbaar dat de Eerste Kamer het wetsvoorstel met nummer 28017
verwerpt en het wetsvoorstel met nummer 26294 aanneemt. Het probleem dat u
schetst, is te verhelpen als de door mij gesuggereerde volgtijdelijkheid in
acht wordt genomen. Dan wordt dus eerst degene tegen wie wordt getuigd, veroordeeld
en wordt vervolgens de getuige berecht en veroordeeld.Ik wacht de reactie van de minister met belangstelling af.De heer Rosenthal (VVD):Mevrouw de voorzitter. Tien jaar geleden, tijdens de werkzaamheden van
de commissie-Van Traa was de vraag al aan de orde of wij bij de bestrijding
van de zware, georganiseerde criminaliteit geen behoefte hadden aan een wettelijke
regeling van toezeggingen aan getuigen. Verdachten mogen immers ook in een
strafzaak tegen een andere verdachte zwijgen. Er kunnen echter situaties zijn
waarin het in het algemeen belang is om ze toch aan het spreken te krijgen.
Het gaat dan bijvoorbeeld vaak om situaties waarin getuigen weten wie er achter
bedreigingen tegen het leven van burgers of autoriteiten zitten.Intussen hebben wij gemerkt dat de strijd tegen de zware en georganiseerde
criminaliteit ook de afgelopen jaren meermalen gediend zou zijn geweest met
de mogelijkheden die de beide wetsvoorstellen geven, zij het dat daar natuurlijk
meteen de schoen wringt. Immers, de laatste tijd is ook gebleken dat de mogelijkheden
die de onderhavige wetsvoorstellen bieden, wel eens te beperkt zouden kunnen
zijn. De zaak-Plooy staat ons nog levendig voor de geest en het is opvallend
dat zelfs vanuit de hoek van de strafrechtjuristen geluiden kwamen dat deze
zogenoemde "dealwet" in het licht van de criminaliteitsontwikkelingen te restrictief
zou zijn. De rustige hoogleraar strafrecht Buruma uit Nijmegen zei over het
oorspronkelijke wetsvoorstel: "Getuigen die door hun verklaring voor de rechter
een kogel door hun hoofd kunnen verwachten, zijn niet tevreden met een strafkorting
van eenderde, zoals die nu in het wetsvoorstel wordt beloofd". Dit betreft
een citaat uit de Volkskrant van 27 januari 2004.Niet voor niets ging dus de discussie in de Tweede Kamer eind vorig jaar
vooral over de noodzakelijke verruiming van het toezeggingenregime. Dat is
een wat andere verruiming dan de verruiming des geestes waaraan de heer Jurgens
zo-even herinnerde. Zo kregen wij het amendement-Wolfsen/Van Haersma Buma
inzake een verruiming van de maximale strafvermindering naar méér
dan eenderde tot maximaal de helft; dit amendement werd aangenomen. Bovendien
heeft de minister zich vorig jaar positief uitgelaten over de wens van het
openbaar ministerie om de mogelijkheden tot toezeggingen aan getuigen te verruimen
op de hier al meer genoemde drie punten: de hoogte van het wederrechtelijk
verkregen voordeel, het gunstbetoon en de eigen Nederlandse uitleveringsverzoeken
of een Europees arrestatiebevel. Het valt overigens te betwijfelen of dit
soort verruimingen, inclusief de verruiming naar maximaal de helft van de
straf, nu echt soelaas zullen bieden in de harde gevallen waarover ook strafrechthoogleraar
Buruma sprak.Mevrouw de voorzitter. De heer Holdijk dacht de belangstelling van de
minister al onmiddellijk te verliezen. Ik heb het nog drie minuten volgehouden
en kom nu bij de mededeling dat mijn fractie bij dit alles uitgaat van het
motto, dat het beste de vijand van het goede is en dat wij vanuit die optiek
welwillend staan tegenover deze wetsvoorstellen.Minister Donner:Wees niet bezorgd! U houdt mijn volle aandacht; dan weet ik weer waarom
ik het wetsvoorstel heb ingediend.De heer Rosenthal (VVD):Kijk eens aan! Ik voeg er echter aan toe dat die welwillendheid niet wegneemt,
dat wij de wetsvoorstellen vanuit weetssystematisch oogpunt allerminst fraai
vinden en dat wij uit de memorie van antwoord afleiden – nu wek ik ongetwijfeld
de belangstelling van de minister – dat de minister opeens een deemoedigheid
tegenover de Tweede Kamer aan de dag legt die voor deze minister opvallend
te noemen is. Ik kom daar bij de uitwerking op terug.Mevrouw de voorzitter. Wij blijven ook na de schriftelijke ronde zitten
met het feit – wat dat betreft zitten wij wel wat op de lijn van collega
Wagemakers – dat er, ongeacht het aantal gevallen waarom het gaat in
de praktijk, scheefgroei dreigt in de verhouding tussen de formele wetten
die hier nu aan de orde zijn en de aanwijzingen van de procureurs-generaal.
De verruiming van de toezeggingen aan getuigen op de zo-even genoemde drie
punten is volgens de minister prima onder te brengen in een nieuwe aanwijzing.
Echter, nu kom ik bij de brief van de minister van 1 juli 2004 aan de
Tweede Kamer, waarin hij letterlijk zegt "dat deze aanpassing niet zou behoeven
te leiden tot intrekking van het bij de Eerste Kamer aanhangige wetsvoorstel
c.q. het uitbrengen van een novelle die het door de Tweede Kamer aanvaarde
wetsvoorstel in hoge mate zou denatureren". Wij weten dat de minister weinig
geestdrift ten toon spreidt zodra hij het woord novelle hoort. Als wij dus
in een brief van de minister het woord novelle tegenkomen zonder dat wij dat
hier in de mond hebben genomen, valt dat natuurlijk op. Wat zegt de minister
nu eigenlijk in deze brief? Wij kunnen die passage niet anders dan als volgt
lezen: de minister zegt in feite dat hij de voorkeur geeft aan een gedenatureerde
verhouding tussen de formele wet en de nieuwe aanwijzing van het college van
PG's boven een in een gemeen overleg tot stand te brengen bijgestelde –
zo men wil – nieuwe wet. De minister houdt vast aan het voorstel, maar
staat in wezen toe dat het OM ermee aan de haal gaat. Vandaar ook dat mijn
fractie op een heel andere manier dan de minister aankijkt tegen de mededeling
van de PG's dat zij sterk hechten aan een wettelijke regeling van deze materie.
Dat is nogal wiedes als je er vervolgens zelf mee aan de haal kunt gaan. Ik
wil hierop graag een reactie van de minister.Mijn fractie wil in dit verband ook nog terugkomen op de verhouding tussen
het wetsvoorstel en het gebruik van het opportuniteitsbeginsel. Aangespoord
door opmerkingen van het college van PG's vroegen wij hoe wij, mede in het
licht van Europese ontwikkelingen, moeten aankijken tegen de werking van het
opportuniteitsbeginsel bij toezeggingen aan getuigen. Moeten wij bij de wettelijke
regeling van het toezeggingenregiem zoals die nu voorligt, concluderen dat
wij in elk geval de uiterste kant van het opportuniteitsbeginsel, dus volledig
sepot in ruil voor het afleggen van een verklaring, buiten de orde verklaren?
Wat betekent dit in het licht van de Europese ontwikkelingen? Wij vonden de
reactie van de minister in de memorie van antwoord wat lastig te pakken.Het tweede punt betreft de opzienbarende deemoedigheid van de minister.
Zo begrijpen wij althans zijn opmerking in de memorie van antwoord dat hij
op korte termijn geen verdere verruiming of substantiële wijziging van
het toezeggingenregiem voorziet, omdat daarvoor vorig jaar in
de Tweede Kamer geen meerderheid aanwezig was. Nog afgezien van het feit dat
er in het najaar van 2004 in de Tweede Kamer wel degelijk en ook uitgebreid
gesproken is over bijvoorbeeld de sepotmogelijkheden, blijft het voor de fractie
van de VVD in de Eerste Kamer de vraag wat de minister er nu zelf van vindt.
Wij kennen deze minister als een minister die zijn eigen visie probeert te
ontvouwen en dat soms op een voortreffelijke manier doet. Hij zal dat ook
kunnen op het punt van het doen van toezeggingen aan getuigen. Wij kennen
deze minister ook als een bewindspersoon die vervolgens kijkt of hij daarmee
een meerderheid van beide Kamers kan overtuigen. Vandaar mijn vraag naar die
opzienbarende deemoedigheid. Als de minister tevreden is met het vandaag in
dit huis te bereiken resultaat, betekent dit dan dat er de komende tijd in
elk geval geen brieven in de richting van de Tweede Kamer zullen gaan waarin
een nieuwe wetgevingsronde wordt aangekondigd? En als de minister toch voornemens
is om via het instrument van de aanwijzing tot een stevige verdere verruiming
van de mogelijkheden tot toezeggingen aan getuigen over te gaan, is hij dan
op zijn minst bereid om ook deze Kamer daarvan vroegtijdig op te hoogte te
stellen? Het is een vriendelijke vraag en wij zijn zeer benieuwd naar het
antwoord van de minister.De heer Kox (SP):Mevrouw de voorzitter. Ter onderstreping van de datum van 8 maart,
internationale vrouwendag, heeft, zoals u ziet, mijn vrouw mij voor vandaag
met vaste hand geknipt en geschoren. Daar heb ik mij niet tegen verzet. Ik
voel mij verwant met de minister die hier vandaag ook, althans figuurlijk,
door de senaat geknipt en geschoren is. Kennelijk verzet hij zich daar niet
tegen. Voor de heer Jurgens is daarmee in deze senaat een trend gezet, de
trend van "niet goed, wet terug". Ik help het hem hopen, maar zoals bij interruptie
reeds is gezegd, heb je voor een trend op zijn minst twee incidenten nodig.
Ik ben benieuwd of de twee wetsvoorstellen die wij behandelen daarvoor kunnen
zorgen, zodat in ieder geval collega Jurgens als een gelukkig man naar huis
kan gaan.Voorzitter. Zij wij, leden van de Eerste Kamer der Staten-Generaal, angsthazen,
bang voor beren in het bos als wij vandaag instemmen met de twee voor ons
liggende wetsvoorstellen inzake toezeggingen aan getuigen in strafzaken? En:
zijn degenen die vandaag tegenstemmen nog banger dan de voorstemmers voor
denkbeeldige rechtsstatelijke beren in plaats van voor het werkelijk bestaande
achtkoppige monster van de georganiseerde criminaliteit? Kortom, wordt ons
vandaag de lakmoesproef afgenomen om vast te stellen of wij wetgevende watjes
zijn?Als wij Koos Plooij, een van 's lands beroemdste crimefighters, moeten
geloven, zijn wij dat wel. Op 15 maart van het vorige jaar hield hij
ons via een ANP-bericht een Oost-Europees gezegde voor: Als je het bos in
wilt gaan, moet je niet bang zijn voor beren. Volgens hem was de wetgever
bezig om regels te maken die ertoe leiden dat wij om het woud van de georganiseerde
misdaad heen lopen in plaats van er in te gaan, wat volgens hem juist nodig
is om de criminaliteit te bestrijden en om de bedreigde rechtsstaat te beschermen.
Waarom zouden wij hem niet geloven? Hij is iemand met veel ervaring en hij
weet hoe hard en sterk de georganiseerde criminaliteit in ons land inmiddels
is. Plooij is overigens geen roepende in de woestijn. In de brief van nu twee
jaar en één maand terug meldt het college van procureurs-generaal
al dat de wetten die wij nu bespreken het openbaar ministerie te veel beperken
in zijn mogelijkheden om ernstige strafzaken tot een goed einde te brengen.
Dat is nogal wat.Na deze brief volgde een rapport van een door het college van procureurs-generaal
ingestelde werkgroep. Die werkgroep benadrukt nog sterker dat wetgeving van
het soort dat wij vandaag op onze tafels hebben liggen, beslist niet gewenst
is als het gaat om zaken doen met getuigen in strafzaken. In plaats van een
beperkende wet, zoals deze, wilde de werkgroep juist de, eventueel wettelijke,
vrije hand voor het openbaar ministerie. Zij stelde dan ook voor dat de enige
begrenzing in toe te zeggen wederprestaties zou moeten liggen in de wet zelf:
wederprestaties in strijd met de wet zouden niet mogen worden toegezegd en
voor het overige zou het openbaar ministerie op grond van het opportuniteitsbeginsel
de vrijheid hebben om toezeggingen te doen over de aard en de omvang van de
vervolging, inclusief de toezegging tot strafrechtelijke immuniteit. Waarom
zouden wij vandaag dan doen wat de regering voorstelt, zeker nu tijdens de
afhandeling van wetsvoorstel 28017 de minister van Justitie duidelijk heeft
gemaakt dat ook hij de noodzaak ziet van een ruimere armslag voor het openbaar
ministerie en dat het niet alleen de mogelijkheid van strafvermindering zou
moeten hebben? Van de eisenlijst van de werkgroep willigde hij er op voorhand
drie in: - de mogelijkheid van sepot van een strafzaak tegen een
verdachte in ruil voor het afleggen van een belastende verklaring in een andere
strafzaak;- het mogelijk maken van een deal inzake de terugvordering
van wederrechtelijk verkregen voordeel, waarbij de minister niet over enkele
maar over miljoenen euro's sprak;- het afwijzen van een verzoek tot
uit- of overlevering van een verdachte als hij bereid is om eraan mee te werken
dat iemand anders in een strafzaak voor de rechter komt en daarna in de gevangenis.Opmerkelijk genoeg vroeg de minister bij de behandeling van genoemd wetsvoorstel
voor die opvatting steun van de Tweede Kamer. Het was net alsof hij steun
zocht vanwege zijn verschil van mening met het college van procureurs-generaal.
Erg duidelijk verliep het debat aan de overkant niet en dus vraag ik aan de
minister of hij ons alsnog een korte samenvatting wil geven van wat deze twee
wetsvoorstellen bij aanneming nu wel en niet mogelijk maken voor het openbaar
ministerie bij zijn behoefte om zaken te doen met figuren die zeker geen rechtstreeks
toegangsbewijs tot de hemel hebben en zelfs voor hun plaats in het vagevuur
enigszins mogen vrezen.Kan de minister ons ook vertellen of er nog steeds spanning bestaat tussen
zijn interpretatie van de mogelijkheden van het openbaar ministerie en de
wensen van het college van procureurs-generaal? Wat vindt de minister van
de stelling van de genoemde werkgroep dat de rechtspraktijk heeft bewezen
dat de wettelijke verankering niet nodig is en dat ook het Europees
Hof inmiddels heeft vastgesteld dat de huidige praktijk niet in strijd is
of hoeft te zijn met de eisen van een eerlijk proces en dus geen extra wettelijke
basis behoeft? Ik begrijp de onrust bij de mensen van het openbaar ministerie
wel. Zijn wij nu banger voor hen dan voor de boeven die ons bedreigen? Is
er reden om de mensen die wij in de frontlinie van de strijd tegen de zware
en georganiseerde criminaliteit zetten, zo kort te houden dat zij misdaden
zien gebeuren en er niets tegen kunnen ondernemen bij gebrek aan mogelijk
wel voorhanden maar uiteindelijk niet los te krijgen getuigenverklaringen?Er is geen reden voor wantrouwen en toch alle reden voor het kort houden.
Zoals de minister van Justitie het in april vorig jaar terecht zei: de overheid
mag niet afwijken van haar eigen regels, hoe ernstig de feiten waarin die
regels als belemmering worden ervaren, ook zijn. Hij duidde toen op de fysieke
bedreiging van Koos Plooij. De minister oordeelde dat het openbaar ministerie
zich altijd aan de wet moet houden, hoe verlokkelijk het soms ook is om de
wet te passeren met het grote doel de rechtvaardigheid te dienen: het opsporen
en aanpakken van grote criminelen. Hij had gelijk met die stelling. Niet omdat
het openbaar ministerie niet te vertrouwen valt, wel omdat wij in een rechtsstaat
leven en geen erosie van binnenuit moeten toestaan. Moeten wij de boeven dan
maar hun gang laten gaan? Geenszins. Maar ik wijs er wel op dat landen die
een veel verdergaande bevoegdheid toestaan bij het maken van deals met verdachten,
niet de landen zijn waar de zware en georganiseerde criminaliteit zijn beste
tijd heeft gehad. Deelt de minister mijn opvatting dat voorbeelden uit de
Verenigde Staten en Italië over succesvolle deals soms wel tot de verbeelding
spreken, maar dat per saldo de situatie in die landen zeker niet beter is
dan bij ons zodat er geen oorzakelijk verband tussen ruime bevoegdheden voor
het openbaar ministerie en de uiteindelijke omvang van de georganiseerde criminaliteit
te bewijzen valt? Valt er niet veel meer resultaat te verwachten van het meer
dan voorheen controleren van geldstromen en het beperken van de ruimte voor
criminele organisaties om te operen, niet alleen in hun onderwereld, maar
ook via witwasoperaties in onze bovenwereld? Wordt het geen tijd om te kijken
naar de grote mogelijkheden die de grote en nauwelijks meer te controleren
vrije markt van de Europese Unie heeft geboden aan de grote en georganiseerde
criminaliteit? In de Staat van de Unie werd immers al gemeld dat juist deze
criminaliteit profiteert van de weggevallen grenzen. Met andere woorden: als
wij de economische vrijheid niet durven in te perken, is er dan wel kans om
de criminele vrijheid aan te pakken? Is deze wet wel het adequate middel voor
de kwaal die wij allen wensen te bestrijden?In het verleden heeft het toenmalige Kamerlid Van Oven in zijn naïviteit
de hoop uitgesproken dat met het wetsvoorstel 26294 een einde zou komen aan
een schier eindeloos debat. Wij weten nu beter. Het desbetreffende wetsvoorstel
lost eigenlijk niets op. Het regelt dat strafvermindering in ruil voor een
getuigenverklaring in een andere strafzaak een wettelijke basis heeft –
dat kon overigens al – maar laat voor de rest nog steeds in het vage
wat het openbaar ministerie op basis van het opportuniteitsbeginsel allemaal
wel en niet mag doen, daarbij al dan niet gedekt door de minister van Justitie.
Al met al bespreken wij hier vandaag een voorstel dat vooral geen helderheid
geeft over de positie van het openbaar ministerie – een helderheid die
volgens mij door het openbaar ministerie en de procureurs-generaal wel gewenst
wordt – inzake toezeggingen aan getuigen in strafzaken. Veel van wat
praktijk is, wordt niet genoemd, maar bestaat wel. Waarom zijn wij daartoe
blijkbaar niet in staat, zo vraag ik de minister.Ik vind dat wij geen kreupele wetten moeten aannemen. Daarmee citeer ik
de minister ergens in dit dossier. Ik vind ook dat wij er geen rommeltje van
moeten maken als parlement. Daarmee citeer ik enkele leden van de Tweede Kamer.
En ik vind dat wij hier wetten moeten aannemen die werkelijk iets oplossen,
die werkelijk een middel voor een kwaal zijn in plaats van iets ongeregeld
laten. Het betoog van de heer Rosenthal op dat punt was dan ook het mijne.
Daarmee sluit ik mij aan bij de hier algemeen gelde heersende mening dat de
wetten die wij hier aannemen, er wel toe moeten doen. Wij hebben er eerder
vanmiddag nog een voorbeeld van gezien.Mevrouw de voorzitter. Mijn fractie ziet evenals de SP-fractie in de Tweede
Kamer, dan ook weinig kans om voor het wetsvoorstel te stemmen. Daarbij mag
aangetekend worden dat de reparatiewet als zodanig wel onze steun krijgt,
niet omdat dit een mooie regeling is, maar omdat het in ieder geval een regeling
is. Als wij dat wetsvoorstel niet aannemen en het eerste wel, dan hebben wij
helemaal een gemankeerde wet. In dat geval geldt voor ons het gezegde "beter
een half ei dan een lege dop". Dat laat wel onverlet dat mijn fractie nog
steeds de voorkeur geeft aan een betere regeling, zoals ook in de Tweede Kamer
besproken is, te weten het opleggen van een deel van de straf in voorwaardelijke
vorm in ruil voor het afleggen van een getuigenverklaring in een andere strafzaak.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Begrijp ik het goed en stemt de SP-fractie in met wetsvoorstel 28017,
maar onthoudt zij haar steun aan wetsvoorstel 26294 dat gerepareerd wordt
door wetsvoorstel 28017?De heer Kox (SP):Inderdaad. Hoe raadt u het zo. Dat is in lijn met onze stellingname in
de Tweede Kamer.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Dat roept de vraag op wat er zou gebeuren als je alleen wetsvoorstel 28017
aanneemt, zonder wetsvoorstel 26294 aan te nemen.De heer Kox (SP):Dan hebben wij ook een gemankeerde wet. Ik ben weliswaar medewetgever,
maar het initiatief is genomen door de minister en de Tweede Kamer. Wij moeten
naar mijn mening het kernvoorstel afwijzen, omdat daarin onvoldoende geregeld
wordt wat wij juist zouden willen regelen. Als het wetsvoorstel wordt aangenomen,
kan dat het beste gebeuren in de meest geschikte vorm en dat is door wetsvoorstel
28017 aan te nemen. U ziet dat ik een buitengewoon pragmatisch socialist ben.
Ik ben voor zo goed mogelijke wetten. Vooralsnog moeten wij onze steun onthouden
aan het eerste wetsvoorstel, ondanks onze steun voor het tweede wetsvoorstel.De heer Rosenthal (VVD):De heer Kox munt naar mijn mening altijd uit door volstrekte
helderheid in zijn betogen. Toch raakte ik dit keer het spoor even bijster.
De reden is wellicht dat ik focus op de relatie tussen formele wet en beleidsregels
en aanwijzingen van de pg's. Misschien wil de heer Kox daar in zijn eerste
termijn nog iets meer over zeggen.De gedachten van de verschillende fracties in dit huis lopen nogal uiteen.
De een zegt: waar hebben wij het over, het betreft maar heel weinig gevallen
in de afgelopen jaren, dus laten wij ons daar niet al te druk over maken.
De anderen, waartoe ik behoor, kijken nauwlettend naar de relatie tussen de
formele wet die wij hier moeten aannemen en beleidsregels van het OM. Ik meende
dat de heer Kox het min of meer met mij eens was toen ik zei dat het risico
bestaat dat het OM met de wet aan de haal gaat. Wat zou de heer Kox het liefst
in de formele wet geregeld willen zien?De heer Kox (SP):Ik begrijp de mensen van het openbaar ministerie. Zij moeten voor ons
de boeven vangen. Wij zitten hier op een genoeglijke achternamiddag in deze
zaal, terwijl zij voor ons in de frontlinie staan. Ik begrijp hun behoefte
aan middelen en wettelijke dekking.Tegelijkertijd ben ik van mening dat ik als medewetgever de mensen van
het openbaar ministerie niets wijs moet maken. Je kunt namelijk wel denken
dat je met die uitgebreide middelen de georganiseerde criminaliteit beter
kunt aanpakken, maar lever mij daarvoor de bewijzen van elders ter wereld.
Blijkbaar werkt het niet op die manier. Volgens mij moet je op een andere
manier de georganiseerde criminaliteit aanpakken. Dat alles laat onverlet
dat wij nu een heel rare situatie krijgen. Wij regelen een ding in de wet
waarvan de rechter al heeft gezegd dat het niet hoeft. Die kan met de huidige
situatie leven. Het openbaar ministerie werkt er immers gewoon mee tot op
heden. Die wacht niet op deze wet. Tegelijkertijd doet het openbaar ministerie
nog veel meer. Ik noem de kleine gunsten, waarvan het niet altijd duidelijk
is hoe klein of groot die zijn, en de grote deals. De minister heeft in het
debat in de Tweede kamer zijn steun hiervoor toegezegd. De drie punten die
hij daar akkoord bevond, waren volgens mij minstens zo zwaar als wat hier
in de wet wordt geregeld. Ik vind het een beetje raar van dit eerbiedwaardige
gezelschap dat gesteld wordt dat het een keurige wet is. Wij weten immers
dat niet alles erin staat. Wie het openbaar ministerie bepaalde zaken wil
laten regelen, moet die vastleggen. Het kan zijn dat mijn fractie daarop tegen
is omdat het middel niet adequaat is voor de kwaal. Dan weet echter iedereen,
in de eerste plaats de mensen van het openbaar ministerie, waaraan wij toe
zijn. Ik heb oog voor het recht van de verdachte en het recht van een dader.
Ik lig daar doorgaans echter niet wakker van. Ik heb meer oog voor de mensen
die de criminaliteit bestrijden. Die plaatsen wij met deze wet niet in een
plezierige positie.De heer Rosenthal (VVD):De reactie van de heer Kox is voor zijn doen erg lang. De reactie is echter
wel verduidelijkend. Een van de collegae nam het woord rechts-politiek in
de mond. Het gaat hier in feite om rechts-politieke afwegingen. Of wij hier
genoeglijk bij elkaar zijn of op een andere manier met elkaar van gedachten
wisselen, wij verkeren hier in de laatste fase van het formele wetgevingstraject.
Wij moeten dan ook goed weten wat ons te doen staat. Mijn fractie maakt een
andere afweging dan die van de heer Kox. Ik neem aan dat zijn fractie, net
als de mijne, het vervolg veel aandacht zal geven. Ik doel op de meldingen
aan ons en de Tweede Kamer en op de briefwisselingen.De heer Kox (SP):Dat ben ik helemaal met de heer Rosenthal eens.De voorzitter:Ik constateer dat de minister behoefte heeft aan een schorsing.De vergadering wordt van 15.02 uur tot 15.17 uur geschorst.Minister Donner:Mevrouw de voorzitter. Verschillende sprekers hebben een verband gelegd
tussen dit koppel wetsvoorstellen en het betreurenswaardige feit dat zich
eerder deze middag in deze Kamer afspeelde, namelijk het afstemmen van het
wetsvoorstel over de financiële overeenkomsten. De heer Jurgens zei dat
ik het gepresteerd had om op dit punt unanimiteit te bereiken, alleen in de
afwijzing daarvan. Het is duidelijk dat men hier in de buurt van het amendementverbod
kwam en dat men dat liever collectief deed, zodat mensen niet met de vinger
naar elkaar kunnen wijzen. Voor alle duidelijkheid, het gaat niet om een novelle.
De situatie is niet dat de Eerste Kamer het wetsvoorstel heeft tegengehouden
maar het heeft aanvaard op voorwaarde dat er een wijziging wordt aangebracht.
Op verzoek van de regering is het wetsvoorstel aangehouden omdat gebleken
is dat het wetsvoorstel zonder de strafbepaling niet zou kunnen functioneren.
Dat is een wezenlijk andere situatie. Mijn standpunt over de novelle, zeker
in de eerste situatie, berust op het feit dat het ging om een bepaling die
in de Tweede Kamer uitdrukkelijk niet was geamendeerd. Deze Kamer had daar
echter een andere opvatting over. Dan vergt de duidelijkheid van het staatsrecht
dat het instrument van de novelle niet gebruikt wordt.De heer Jurgens (PvdA):Nu gaat de minister wel heel ver. De reparatiewet was noodzakelijk omdat
een meerderheid van de Tweede Kamer een bepaald deel van de wet had afgestemd.
Daar is de minister tegen ingegaan. Hij is met een reparatiewet gekomen en
heeft de Tweede Kamer gedwongen anders te handelen. Hij heeft precies dat
gedaan waarvan hij eerder deze middag zei dat het niet mag gebeuren. Hij had
zich moeten neerleggen bij wat de Tweede Kamer zei.Minister Donner:Dat was het alternatief. Op dat moment had ik het wetsvoorstel moeten
intrekken omdat het niet nuttig is een regeling te treffen zonder dat er bij
het intrekken een sanctie is. De Tweede Kamer is geconfronteerd met de consequenties
van het standpunt dat is ingenomen en terecht. Als de Tweede Kamer de wijziging
had afgewezen, was het oorspronkelijke wetsvoorstel waarschijnlijk ingetrokken.De heer Jurgens (PvdA):Zonder strafsanctie is het dus niet toepasbaar. Hoe kan er dan al vier
jaar een tijdelijke aanwijzing van de PG's bestaan die werkt zonder sanctie?Minister Donner:In dat geval werkt het via het systeem dat nu is overeengekomen.
Dat is mogelijk ook de reden dat het minder wordt toegepast. Als wij het wettelijk
willen regelen – dat is de teneur van het eerste wetsvoorstel –
dan zal de situatie dat het wordt ingetrokken ook wettelijk geregeld moeten
worden. Dat is de consequentie. Als men het ene wettelijk regelt, zal men
het andere ook wettelijk moeten regelen.De heer Jurgens (PvdA):Even los van de vraag of je van mening verschilt over de vraag of deze
wettelijke regeling noodzakelijk is. Het gaat erom dat in die wettelijke regeling
dingen worden vastgelegd die nu reeds in de tijdelijke aanwijzingen staan.
Als het niet kan zonder een strafsanctie, dan zouden ook de tijdelijke aanwijzingen
niet kunnen functioneren en toch functioneren ze.Minister Donner:Dat klopt. In de situatie van de getuige die zijn verklaring intrekt,
zou er niet gestraft kunnen worden.De heer Jurgens (PvdA):Dat is nu ook zo.Minister Donner:Dat is nu ook zo. Derhalve blijft die situatie een probleem. De situatie
dat ik de verklarende getuige eerder behandel dan dat de verklaring in een
andere zaak wordt gebruikt, kan zich dan voordoen. In de praktijk wordt dan
ook meestal gekozen voor de methode die mevrouw De Wolff suggereert, namelijk
dat eerst degene wordt veroordeeld tegen wie de getuigenis wordt gebruikt
en daarna betrokkene.De heer Jurgens (PvdA):Waarmee de minister zegt dat 26294 zeer wel toepasbaar is zonder 28017.
Daar gaat de discussie over.Minister Donner:Nee, dan moeten wij de bestaande situatie handhaven. Dit betekent dat
wij dit niet regelen. De uitkomst van de enquête van de commissie-Van
Traa in de Tweede Kamer was dat dit onwenselijk wordt geacht. Ik deel die
gedachte, omdat de verleiding dan groot is om steeds verdergaande toezeggingen
te doen. Daarom ook meent het college van Procureurs-generaal dat het wettelijk
moet worden geregeld. Als wij het wettelijk regelen, moeten wij ook de andere
kant wettelijk regelen.De heer Jurgens (PvdA):Je krijgt deze minister alleen stapsgewijs voorwaarts. Hij zei: de wet
is "niet toepasbaar" zonder de reparatiewetgeving, nu zegt hij: het is "onwenselijk"
zonder reparatie. Dat is een andere kwestie. Wij zeiden dat het niet toepasbaar
was en dat hij daarom een reparatiewet had moeten indienen en wel tegen de
wens van een meerderheid van de Tweede Kamer in.Minister Donner:Dit zou anders zijn geweest. De Tweede Kamer kan een wet amenderen, de
Eerste Kamer niet en daar gaat het over. Daarom kan ik heel goed constateren
dat een wet zoals die is aanvaard, niet bruikbaar is en dat er dus een wijziging
nodig is. Dat is wat hier is gebeurd.De centrale opmerking van de heer Jurgens is dat de voorgestelde regeling
tot een systeembreuk leidt. Of dit nu is in de door hem geprefereerde methode
van voorwaardelijke bestraffing of in de methode die wordt voorgesteld via
de combinatie van deze twee wetsvoorstellen, in beide gevallen is er sprake
van een systeembreuk. Immers, er wordt gekozen voor voorwaardelijk straffen
uit een oogpunt van het gedrag van de verdachte, althans uit het streven dat
na veroordeling dit gedrag niet meer crimineel zal zijn. Dit is dus iets heel
anders dan een voorwaardelijke straf opleggen in verband met een getuigenis
die gegeven wordt en die geen betrekking heeft op het plegen van een misdrijf
in de toekomst. In die zin zou derhalve de keuze om hier voorwaardelijke straffen
te gebruiken, wetswijziging vereisen namelijk verbreding van de mogelijkheden
om voorwaardelijk te straffen.Ook de voorwaardelijke straffen zijn aan termijnen gebonden, namelijk
van drie jaar. Dit is dus anders dan de termijn van één jaar
zoals die nu in het tweede wetsvoorstel wordt voorgesteld. In wezen zou zich
hier potentieel hetzelfde voordoen. Er is dus een systeemwijziging nodig.Ik leid uit de bijdrage van de heer Jurgens af dat hij het op zich niet
oneens is met het voorstel, namelijk de mogelijkheid van strafvermindering
tegenover het getuigenis. Hij zegt zelfs: het hoeft helemaal niet geregeld
te worden, het zou eventueel gewoon bij de aanwijzing geregeld kunnen worden.
Ik denk dat dit fundamentele uitgangspunt onjuist is. Het opportuniteitsbeginsel
is een beleidsvrijheid van het openbaar ministerie om te kiezen voor al dan
niet vervolgen. De vraag is of het in dit geval opportuun is om te vervolgen.
In de tweede plaats zou ook dit een systeemwijziging zijn, omdat de straf
wordt opgelegd door de rechter; het OM vordert alleen. Juist door de wettelijke
regeling wordt nu geregeld dat dit ook consequenties heeft voor het beleid
van de rechter.Het eerste wetsvoorstel regelt alleen de strafvermindering. Als wij afspraken
willen maken over strafvermindering, moeten wij dat wettelijk regelen. Het
is dan niet juist om te denken dat dit gewoon via een aanwijzing kan gebeuren.
Ik ontken niet dat het op dit moment zo gebeurt. Het is in samenhang met dit
wetsvoorstel een bewuste keuze geweest om de mogelijkheid te openen, maar
wij waren het erover eens dat dit wettelijk moest worden geregeld. Als het
wettelijk wordt geregeld, ongeacht de vorm, wordt een systeemwijziging tot
stand gebracht, ook op het punt van de voorwaardelijke straf. Wijziging van
het laatste betekent het denatureren van de voorwaardelijke straf en het is
daarom naar mijn mening beter om het te regelen zoals wordt voorgesteld, namelijk
door te bestraffen als de verklaring wordt ingetrokken.De redenen dat dit niet in strijd is met het nemo tenetur-beginsel zijn
in deze Kamer al gegeven door mevrouw De Wolff. Er zijn verschillende vormen
daarvan mogelijk, zoals meineed in relatie tot de verklaring. Het nemo tenetur-beginsel
houdt in dat niemand eraan gehouden is om tegen zichzelf te verklaren, maar
dat neemt niet weg dat als iemand een verklaring aflegt – al dan niet
in aanwezigheid van een advocaat en in volle kennis van hetgeen hij verklaart –
en deze later tegen zijn gedane toezegging intrekt, dit tot een strafbaar
feit kan leiden. Dat is niet in strijd met het nemo tenetur-beginsel. Natuurlijk
kan iemand desondanks de methode van de voorwaardelijke bestraffing prefereren,
maar ik heb aangegeven waarom ik meen dat het vanuit het Nederlands strafrecht
juister is om te kiezen voor de weg waarvoor nu gekozen is via de combinatie
van wetsvoorstellen. Vanaf het begin is dit uitdrukkelijk aan
de orde geweest, zowel bij de Raad van State als in de Tweede Kamer. Er is
duidelijk gekozen voor deze tweede weg. Dat is de lijn die volgens de wetgever,
de regering en de Tweede Kamer, beter past in het systeem. De laatste vraag
is of ik het wettelijk moet regelen. Ik heb aangegeven, dat het juister is
om deze zaak wettelijk te regelen. Immers geen straf zonder wettelijk strafbepaling.Er is gesproken over de mogelijkheid dat de toegezegde strafvermindering
in geen verhouding staat tot het jaar dat eventueel als straf kan worden opgelegd
bij het intrekken van de verklaring. Ik erken dat met het veranderen van de
verhouding van eenderde naar de helft de kans op een dergelijke discrepantie
groter is. Tegelijkertijd meen ik dat er altijd sprake zal zijn van proportionaliteit,
ook als de voorwaardelijke strafoplegging daarvoor gebruikt wordt. Het is
dan minder waarschijnlijk dat het verschil al te groot wordt.Ik gaf al aan dat de vrijheid van de getuige, het nemo tenetur-beginsel,
niet absoluut is en dat iemand nu al vrijwillig mag getuigen als hij bewust
afstand doet van zijn verschoningsrecht. Als hij getuigt, is hij potentieel
strafbaar voor meineed als de getuigenis onjuist is. Ook in die zin kan hij
worden bestraft.De bewering dat de verdediging de kroongetuige niet mag bevragen, is onjuist.
De regeling van oproeping getuigen is normaal in het Wetboek van Strafvordering
geregeld. De rechter kan bepalen dat de getuige dient te verschijnen, als
hij dat nodig vindt. De verdediging heeft alle mogelijkheden om de getuige
te bevragen. In de regeling van de bedreigede getuigen is uitdrukkelijk de
uitzondering opgenomen voor de figuur van de kroongetuige; die is daar niet
op van toepassing. Dat is dus geen terecht bezwaar tegen het voorliggende
voorstel.De heer Jurgens en anderen zijn ingegaan op het advies van de OM-werkgroep.
De heer Jurgens zag daarin aanleiding om te concluderen dat wij het beter
kunnen laten bij de aanwijzing. Anderen hebben terecht gewezen op het standpunt
van het College van procureurs-generaal. In het advies van de werkgroep worden
dezelfde elementen genoemd als die nu worden geregeld in het wettelijk systeem,
behoudens een aantal punten waarmee het zou kunnen worden verruimd. In de
brief van juli heb ik aangegeven op welke punten een verandering kan worden
overwogen bij de aanpassing van de aanwijzing. Derhalve gaat het om een fundamenteel
punt: moet je de strafvermindering regelen op basis van het opportuniteitsbeginsel
en de mogelijkheid van het OM om minder te vorderen, of is op dat punt een
wettelijke regeling nodig?De heer Jurgens (PvdA):Op dit punt heb ik nadere informatie nodig. Ik beschik niet over een uitspraak
van het College van procureurs-generaal, zoals die nu door de minister wordt
aangehaald. Het college zou van mening zijn dat een en ander in de wet moet
worden geregeld. Als Kamerlid ken ik alleen het standpunt van de werkgroep,
die niet tot deze conclusie komt. Waaraan ontleent de minister deze uitspraak?Minister Donner:Daarop kan ik zo snel geen antwoord op geven. In de brief van 15 juli
is dit aangegeven. De heer Jurgens zal van mij moeten aannemen dat het college
dit standpunt heeft ingenomen en dat aan mij kenbaar heeft gemaakt.De heer Kox (SP):Het klopt dat dit kenbaar is gemaakt. Tegelijkertijd heeft het college
kenbaar gemaakt dat dit wetsvoorstel het openbaar ministerie te veel beperkt
in haar mogelijkheden om ernstige strafzaken tot een goed einde te brengen.
Dat is nogal wat, een wetsvoorstel dat het openbaar ministerie belemmert om
ernstige strafzaken tot een goed einde te brengen. Normaal gesproken kom je
in de gevangenis als je het OM zo belemmert. Is dit gewoon een dreigende zin,
of staat er wat er staat en moeten wij het serieus nemen? Wat vindt de minister
van zo'n stellingname? Is dit conflict nu opgelost?Minister Donner:Ik citeerde het standpunt van het openbaar ministerie over de vraag of
het wettelijk moet worden geregeld. Het openbaar ministerie heeft inderdaad
aangegeven dat zij het systeem van de wet te restrictief achtte. Dit is mede
aanleiding geweest voor de verschuiving van eenderde naar de helft. Verder
is het voor mij aanleiding geweest om in de brief aan te geven dat ik mij
wel degelijk kan voorstellen dat de aanwijzing op een aantal punten verruimd
moet worden. In dat licht meen ik als minister en als verantwoordelijke voor
het openbaar ministerie dat recht gedaan is aan het oordeel van het openbaar
ministerie.De heer Kox (SP):In zijn reactie op de brief van het college en de werkgroep heeft de minister
toezeggingen gedaan over sepot, wederrechtelijk voordeel en uit- en overlevering.
Waarom worden deze zaken niet in het wetsvoorstel geregeld en de strafvermindering
wel? Dat is toch raar. Die drie toezeggingen waren nodig om het College van
procureurs-generaal over de streep te trekken. Deze worden niet in het wetsvoorstel
geregeld maar de strafvermindering wel. Waar zit de logica?Minister Donner:Voor alle duidelijkheid: ik hoef als minister van Justitie het College
van procureurs-generaal niet over de streep te trekken. Ik ben verantwoordelijk
voor het College van procureurs-generaal en in die zin heeft het zich neer
te leggen bij de wijze waarop ik met zijn adviezen omga.Bovendien hoeft het niet in de wet geregeld te worden om dezelfde reden
waarom zaken als de processuele toezeggingen die eventueel gedaan kunnen worden,
niet in deze wet hoeven te worden geregeld. De bevoegdheid hiertoe wordt namelijk
elders geregeld. De bevoegdheid tot strafvermindering wordt niet geregeld
en daarom wordt deze geregeld in artikel 44a. Datzelfde geldt voor de transparantie
dat gedane toezeggingen worden geprotocolleerd en dat deze in het dossier
worden aangegeven, zodat duidelijk is wat er tegenover de getuigenis staat.
Andere bevoegdheden die worden genoemd, worden elders in de wet geregeld en
dienen dus niet opnieuw te worden geregeld in deze wet. Het gaat dan om beleidskeuzes
die worden gemaakt. Derhalve worden deze wél geregeld via de aanwijzing,
want dat is een beleidsaanwijzing, maar zij hoeven niet via de wet te worden
geregeld. Dat ligt anders bij het punt van de strafvermindering, want dat
is geen beleidskeuze van het openbaar ministerie.Ook de conclusie waartoe de heer Kox aan het einde van zijn interventie
kwam, is derhalve niet juist. Het is geen gedeeltelijke regeling, maar dit
is een regeling voor het deel dat moet worden geregeld, namelijk
de strafvermindering. Dit wetsvoorstel regelt in de tweede plaats de procedure
en transparantie, wat betrekking heeft op alles dat wordt toegezegd. De zaken
die in dat kader kunnen worden toegezegd, vinden echter hun oorsprong in andere
wettelijke regelingen. Deze zaken zijn ook niet beperkt in de zin dat zij
niet gebruikt zouden kunnen worden in het kader van een deal. Derhalve behoeft
de wetgeving op dat punt geen wijziging, maar is er wel aanleiding om deze
zaken te reguleren in de aanwijzing. Daarom heb ik voorgesteld om de aanwijzing
aan te passen. Zo behoort het systeem van wet en aanwijzing te functioneren.De heer Rosenthal (VVD):Zo hoort het systeem te functioneren, zegt u. Wij hadden het in eerste
termijn over rechts-politieke afwegingen. Rechts-politieke afwegingen horen
hier thuis in de formele wetgevingsprocedure. Nu komt u met beleidskeuzen
en dat is dus een zaak voor lagere regelingen. Ik vind het toch een beetje
een woordenspel worden van uw kant.Minister Donner:De rechtspolitieke afweging is of de materie die tijdelijk is geregeld
in de aanwijzing, uiteindelijk moet worden geregeld bij wetgeving. Een tweede
vraag is een totaal andere, namelijk of de beleidsbevoegdheden die het openbaar
ministerie of de minister al heeft, plotseling nader bij wet moeten worden
geregeld als deze bevoegdheden gebruikt zouden worden in het kader van een
afspraak met een crimineel ter zake van de getuigenis, terwijl het beleid
niet wettelijk geregeld zou worden als het wordt gebruikt voor andere doeleinden.
Daarin kan eventueel een concessie worden gedaan. Dat is een beleidsvrijheid
van het openbaar ministerie als zodanig en het is niet zinvol om het specifiek
wettelijk te regelen als deze beleidsvrijheid wordt gebruikt in het kader
van een deal.De heer Kox (SP):Bij deze minister heb ik altijd de sterke aandrang om hem direct op zijn
woord te geloven. Ik denk dan: wat zit de wereld toch eenvoudig in elkaar
en het klinkt allemaal zo goed. De minister zegt dat het ene geregeld moet
worden omdat het nog niet was geregeld, terwijl de andere drie dingen al bevoegdheden
waren. Ik denk dan dat het is opgelost. Maar het gaat hier toch om iets anders
en dat is tijdens de behandeling in de Tweede Kamer ook gebleken. Natuurlijk
heeft het openbaar minister het recht tot sepot op basis van het opportuniteitsbeginsel.
Hier is het echter onderdeel van een deal. Om het recht te praten, wordt er
in de Tweede Kamer gesproken over een weekje of een heel kleine overtreding.
Dat soort heel kleine criminelen kan alleen heel weinig grote aanwijzingen
geven. De beslissing om iemand niet uit te leveren, is nogal wat als dat een
onderdeel van een deal is. De minister zegt zelf dat het bij wederrechtelijk
verkregen voordeel kan gaan om miljoenen euro's. Dat zijn nogal grote deals.
Natuurlijk kun je zeggen dat dit allemaal mocht, want het gebeurt allemaal
al. Maar moeten wij dat dan niet in de wet regelen?Minister Donner:Ik hoef niet de bevoegdheid te regelen, want die is nu niet beperkt door
de wet. Het is niet zinvol om een bevoegdheid die voor het overige niet beperkt
is, vanuit één optiek te beperken. Dat wordt nu juist bereikt
door de procedure die er wordt afgesproken: als dit soort zaken wordt toegezegd
in het kader van een deal, dan wordt dat in het proces-verbaal aangegeven,
zodat ook transparant is wat er wordt toegezegd. Ik bereik op dat punt dus
precies hetzelfde, alleen is er geen aanleiding om tot normering te komen.
Ik zou immers hetzelfde mogen, maar dan los van de deal en veel verdergaand.De heer Kox (SP):Zeggen wij dat nu om elkaar gerust te stellen? Als je van een bepaalde
bevoegdheid op een andere manier gebruik maakt dan de manier die oorspronkelijk
bedoeld was, dan ís dat toch iets anders? Dan zou je dat toch moeten
regelen?Minister Donner:Dan moet je het regelen en dat is de reden waarom je het eventueel regelt
in de aanwijzing, inclusief de begrenzing. Omdat het om beleid gaat, is de
aanwijzing de juiste vorm om het te regelen en niet de wet. Ik ga dan in wezen
een deel van het beleid bij wet regelen. Ik regel de deal en wat er in de
deal zit. Waar er beleidsvrijheid bestaat, althans waar die beleidsruimte
er nu al is, regelen wij het via de aanwijzing en niet via de wet.De heer Kox (SP):Ik probeer in tweede termijn nog een keer logisch hierop terug te komen.Minister Donner:Ik ook.De heer Kox (SP):Dan vinden wij elkaar vast.De heer Rosenthal (VVD):Voorzitter. Ook ik heb op dit punt nog niet helder voor ogen wat de minister
aan de orde stelt. Hij had het eerder over bevoegdheden die in een andere
wet al aan de minister zijn toebedeeld en hij had het erover dat daar dan
gebruik van kan worden gemaakt. Hij heeft het ook over bevoegdheden die in
de lagere regelingen besloten liggen. Dat is weer een ander verhaal. Ik heb
de indruk dat de minister voordat je het weet van afgeschermde getuigen naar
heel andere zaken springt. Dan gaat het kennelijk over beleidsregels die er
liggen. Het bezwaar richt zich tegen het opeenstapelen van afgeleide bevoegdheden
in aanwijzingen die almaar verder gaan, zodat uiteindelijk een College van
procureurs-generaal met de wet aan de haal gaat, zoals ik dat heb uitgedrukt.Minister Donner:Het College van procureurs-generaal gaat niet met de wet aan de haal.
Aanwijzingen worden niet vastgesteld door het College van procureurs-generaal,
maar door de minister. De minister is daarop aan te spreken. Wij regelen in
deze wet nu juist een zaak die binnen de huidige wetgeving niet kan, althans
niet op deze wijze, namelijk de strafvermindering. Voor het overige regelen
wij dat iets wat nu al kan, transparant wordt, via het gebod om het in het
proces-verbaal op te nemen. De vraag hoe het verder genormeerd moet worden,
moet dan niet in de wet geregeld worden. Het gebruik van die bevoegdheden,
ook de processuele bevoegdheden van het OM waar eventueel van afgezien wordt,
gaan wij niet in het kader van een deal met criminelen wettelijk regelen.
Vandaar dat dit ook niet een kwestie is van normeren in lagere regelgeving.
Nee, het beleid wordt – voor zover er behoefte aan bestaat om het te
normeren – genormeerd door het middel dat specifiek voor dat beleid geschikt is, namelijk de aanwijzing en de begrenzing in de aanwijzing
en de procedures die worden afgesproken.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Kunnen wij dus in de situatie komen dat het OM met een potentiële
getuige naar de rechter-commissaris stapt, maar de rechter-commissaris de
voorgenomen "deal" niet goedkeurt, waardoor het OM met de potentiële
getuige andere afspraken maakt die binnen de beleidsvrijheid van het OM vallen,
bijvoorbeeld ten aanzien van het wederrechtelijk verkregen voordeel?Minister Donner:Nee, ik weet niet meer precies of ik het heb uitgelegd in de memorie van
toelichting of de memorie van antwoord, maar de consequentie van deze wettelijke
regeling is dat in het proces-verbaal moet worden vermeld of dit gebeurt in
het kader van een "deal". Als die wordt afgewezen, kan het OM het niet op
een andere manier doen. Als dat mogelijk was, dichtte u het OM een onwetmatigheid
toe die ik niet voor mijn rekening wil nemen. Er zijn ook geen aanwijzingen
voor dat het OM zo zou handelen. Het OM is soms wel huiverig voor een duidelijke
regeling van deze materie, ook in beleidsregels. Als namelijk wordt geregeld
wat er wel kan, wordt ipso facto ook geregeld wat er niet kan. Daarover ging
vorig jaar de discussie in verband met de zaak-Plooy. Het College van procureurs-generaal
verweet de minister rigiditeit omdat het niet mogelijk was om "deals" te sluiten
die eventueel tot getuigenissen leidden. Als het OM dat kon, was er geen stennis
over ontstaan. Dat klopt. Het OM is echter een apparaat dat de wet en regelgeving
naleeft. In ieder geval maakt dit duidelijk hoe groot het gevaar is als je
strafvermindering niet bij wet regelt. Dat moet, want de afspraken die hier
worden gemaakt, zijn van invloed op de strafoplegging waarvoor de rechter
verantwoordelijk is. Dat dient bij wet te worden geregeld; de andere zaken
bij aanwijzing. Als je dat niet doet, rechtvaardigt het resultaat in ieder
individueel geval wel een stapje verder. Het grote gevaar is dat je de zaak
dan stapsgewijs uitholt. Ik begrijp dat ik hier in de tweede termijn nog eens
op in moet gaan. De toezegging terzake van strafvermindering wordt wettelijk geregeld,
omdat zij van invloed is op de strafoplegging. Dat is niet een zaak van het
OM, maar van andere instanties. In het processueel beleid of ander beleid
van het OM is al ruimte voor dit soort toezeggingen. Daarvoor heeft deze regeling
tot gevolg dat ze moet worden geregistreerd. Via de aanwijzing worden die
genormeerd. Dat geldt dus ook voor de afspraken die ik specifiek in de brief
van 1 juli 2004 heb genoemd, althans de afspraken terzake van de hoogte
van het wederrechtelijk verkregen voordeel en de intrekking van een uitleveringsverzoek.
Let wel: Nederland gaat altijd in op een uitleveringsverzoek van een ander
land, maar kan besluiten tot het niet indienen van een uitleveringsverzoek
aan een ander land. Als de getuigenis wordt ingetrokken, kan opnieuw om uitlevering
worden verzocht of kan de betrokkene worden vervolgd, zo die zich in Nederland
bevindt. Het voorgestelde systeem loopt dus rond. Overigens ging de brief
van het College van procureurs-generaal van 15 juni 2004 vooraf aan de
brief van 1 juli 2004.Hiermee heb ik naar mijn mening de vragen van de heer Wagenaars over de
soorten afspraken die zijn gemaakt, in belangrijke mate beantwoord.Er is wat dat betreft een aantal voorbeelden gegeven. Aan de ene kant
gaat het om toezeggingen die in het systeem van de wet vallen, zeker ook als
het gaat om de bestraffing. Dan zal voldaan moeten zijn aan de grenzen van
de wet. Aan de andere kant gaat het om andere toezeggingen die gedaan worden,
toezeggingen van verschillende aard. Als die gedaan worden in ruil voor een
verklaring, zullen deze geregistreerd moeten worden in het proces-verbaal
en zullen zij in dat kader overgelegd moeten worden. De normering en de begrenzing
van wat in dat kader toegezegd kan worden, vindt allereerst in de aanwijzing
aan het openbaar ministerie plaats, teneinde duidelijk te maken wat wel en
wat niet kan. Ik zie dan ook niet dat er een onduidelijkheid in de stukken
zou zitten, bijvoorbeeld betreffende de begunstiging. Er kunnen altijd in
een proces bepaalde begunstigingen plaatsvinden, maar als er een verband gelegd
wordt tussen de verklaring van een getuige en de begunstiging die gegeven
wordt, dan is er sprake van een causaal verband en zal dat ook gemeld moeten
worden in het proces-verbaal.Het kan zijn dat ten aanzien van de tekst van de eerdere stukken is gezegd
dat de voorbeelden die genoemd worden in de aanwijzing, buiten het bestek
vallen en mitsdien niet aanvaardbaar zijn. Dat kan de verwarring hebben opgeroepen,
namelijk waar het gaat om bevoegdheden, zoals de processuele begunstiging,
die niet in het wetsvoorstel geregeld worden, anders dan dat zij gemeld moeten
worden. Daarover kan verwarring zijn ontstaan, maar vanaf het begin is het
systeem van het wetsvoorstel geweest dat het gebruik van die andere bevoegdheden
gemeld zal moeten worden, als zij in het kader van een toezegging gehanteerd
worden, maar voor het overige hoeft deze wet het niet te regelen.De heer Wagemakers (CDA):De minister spreekt over verwarring, maar zou het de discussie niet ten
goede komen als de minister zou zeggen: op dat punt moeten wij een andere
keuze maken? Ik denk namelijk dat de verwarring helemaal niet zo groot was.
Op vele plaatsen is benadrukt dat toezeggingen, vallende buiten het bestek
van het wetsvoorstel, om die reden ontoelaatbaar zijn. De aanwijzing die aansloot
bij het wetsvoorstel zoals het bij het parlement diende, produceerde om die
reden ook een lange lijst van toezeggingen waarvan gezegd werd: die vallen
niet onder het bestek van het wetsvoorstel en zijn dus ontoelaatbaar. Zijn
nu al de toezeggingen die op de lijst staan van ontoelaatbare toezeggingen
in de huidige aanwijzing, in de optiek van de minister in beginsel, ook bij
het aannemen van de wet, vrij overplaatsbaar naar de categorie toelaatbaar,
mits wij het maar in een nieuwe aanwijzing zetten?Minister Donner:Voorzitter. Als u het goed vindt, ga ik daar in tweede termijn op in,
want ik heb de lijst niet geheel voor ogen en zou daar niet blindelings over
willen verklaren. In ieder geval meen ik wel dat de drie die genoemd worden
in de brief van 1 juli 2004, in die categorie vallen. Dat verklaart de
zinsnede waar de heer Rosenthal op wees, namelijk dat ik mij in een deel van
de gewenste verruimingen kan vinden. In die zin ben ik het eens
met de heer Wagemakers: dat vormde een verandering ten opzichte van het eerdere
beleid. Ik zag namelijk wel degelijk in dat op een aantal punten de eerdere
uitleg die gegeven was, mogelijk te strikt was. Ik constateer dan echter dat
die verruimingen niet een andere wettelijke regeling vergen, want zij zijn
niet in strijd met de wettelijke regeling; zij vergen wel een andere aanwijzing.
Dat is de reden waarom ik in de brief van 1 juli aangegeven heb dat te
doen.Er rest dan de vraag waarom er over de brief is gesproken met de Tweede
Kamer. De reden die ik daarvoor had ging terug op een eerder algemeen overleg
met de Tweede Kamer over precies deze materie, waarin een groot deel van de
Kamer aanwijzingen gaf dat men zich kon voegen in de teneur van de discussie
zoals die op dat moment in de media gevoerd werd, een teneur waar ik mij niet
in kon vinden. Omdat er sprake was van een andere Kamer dan de Kamer die het
wetsvoorstel had aanvaard en ook van een ander kabinet dan het kabinet dat
het wetsvoorstel had aanvaard, heb ik gemeend dat het juist zou zijn, voordat
ik op dat punt met uw Kamer verder zou gaan met de wetsvoorstellen die hier
ter tafel lagen, om met de Tweede Kamer te spreken over het beleid ter zake.
Als dat deemoed heet, dan moet het maar deemoed heten. Het leek mij democratisch
gedrag maar soms is dat ook deemoedig. Op dat punt is dus wel degelijk sprake
van een verandering van opvatting omdat ik inderdaad meen dat er meer ruimte
nodig en mogelijk was, maar dat dit mogelijk was zonder dat het wetsvoorstel
gewijzigd moest worden.Dan kom ik bij de vraag van de heer Wagemakers over de immuniteit die
zou kunnen ontstaan als gevolg van het intrekken van een uitleveringsverzoek.
Het OM ziet op dat moment af van het vragen om uitlevering, maar dat betekent
niet dat vervolgens niet meer verder zou kunnen vervolgen.De heer Holdijk gaf een aantal beschouwingen over het wetsvoorstel. Ik
kan mij daarin in vergaande mate vinden omdat die in wezen het standpunt van
de regering onderschrijven.Hij vroeg mij in het bijzonder naar het standpunt van de heer Otte. Ik
meende te beluisteren dat de heer Holdijk het op dat punt niet eens was met
de heer Otte. Ik acht het juist om de keuze zoals die nu voorligt en de oordelen
die gevraagd worden aan de rechter-commissaris voor te leggen. De rechter-commissaris
kan niet volstaan met een marginale rechtmatigheidstoets. Er is een volle
toets, inclusief de proportionaliteit en de subsidiariteit. Dat laat onverlet
dat de zittingsrechter op dat punt zijn eigen toetsingsruimte houdt en dat
in zijn vonnis vertaalt.De heer Holdijk vroeg ook of de toets past in het gerechtelijk vooronderzoek.
Ik kan daarop alleen maar bevestigend antwoorden omdat de rechter-commissaris
nu ook al in het proces getuigen hoort, bijvoorbeeld in de procedure over
bedreigde getuigen. Het zal ook aan de orde komen in het wetsvoorstel inzake
de afgeschermde getuige als het gaat om AIVD-informatie. Dat wetsvoorstel
ligt nu bij de Tweede Kamer. Ook daar zal de rechter-commissaris kunnen optreden
als tussenschakel tussen de rechtbank en het OM.De heer Holdijk heeft ook gevraagd of de rechter-commissaris voldoende
afstand kan houden. In alle eerlijkheid moet ik opmerken dat die afstand alleen
speelt als het gaat om de toets van waarheidsvinding. Derhalve meen ik dat
op dit punt de keuze in het wetsvoorstel de juiste is.De heer Holdijk concludeerde dat formeel wellicht volstaan zou kunnen
worden met aanpassing van de richtlijn voor de procureurs-generaal. Ik heb
aangegeven dat dat in wezen zal leiden tot verruiming van het opportuniteitsbeginsel.
Wij handelen nu formeel en geven een aanwijzing. Ik ben het met de geachte
afgevaardigde eens dat het materieel gewenst is te handelen als aangegeven.
In rechts-politieke zin gaat het dus om de vraag of dit bij wet moet worden
geregeld.Mevrouw Wolff zei dat het goed was dat de kwestie bij wet werd geregeld.
Daarmee onderstreepte zij wat ik eerder heb gezegd. Zij wees verder op de
mogelijke onduidelijkheid van de titel van het tweede wetsontwerp en wees
er daarbij op dat het vooral gaat om de toezeggingen van het openbaar ministerie.
Ik wijs er evenwel op dat het hierbij evenzeer gaat om de toezeggingen van
de verdachte. Bij het tweede wetsontwerp gaat het om de strafbaarstelling.
Dan is niet aan de orde of het openbaar ministerie terugkomt op zijn toezeggingen,
maar of de verdachte dat doet. Ik zeg dit ter verklaring van de titel. Met
mevrouw Wolff wil ik echter niet strijden over de juiste woorden voor de titel.Mevrouw Wolff vroeg vervolgens of het denkbaar is dat de getuige zodanig
wordt bedreigd dat hij na de gemaakte afspraak met het oog op zijn veiligheid
geen verklaring kan afleggen. In de praktijk is nog niet gebleken dat bedreigingen
een reden zouden kunnen zijn om verklaringen in te trekken. Er zijn voldoende
effectief beschermde zittingsruimten om de veiligheid te verzekeren. Met dit
wetsontwerp wordt ook een basis aangegeven voor de eventuele bescherming van
getuigen. Blijft wel gelden dat bedreigingen zich voor kunnen doen en je weet
nooit wat de uitwerking daarvan is. Het kan gerechtvaardigd zijn dat de straf
wordt opgelegd die voor de wel te bewijzen feiten met betrekking tot deze
verdachte geldt. Er is geen reden voor strafvermindering als geen wederprestatie
is geleverd vanwege de bedreiging. Daarom meen ik dat het juist is om het
voorstel dat voor ons ligt te handhaven.De geachte afgevaardigde vroeg voorts waarom het OM dit middel nodig heeft.
In reactie op de kritiek van de heer Jurgens gaf ik al aan dat dit instrument
niet normaal moet worden bij uitvoering van het vervolgingsbeleid. Ik zie
het ook niet als een normaal instrument. Het is een uiterst middel. Als je
langs andere weg kunt bewijzen wat met de verklaring is aangegeven, heeft
dat de voorkeur.Er zijn zaken waarbij het nodig blijft om gebruik te maken van dit soort
getuigenissen, omdat je anders het bewijs niet rond krijgt. Zaken als die
van de Hakkelaar tonen dat aan. Dan kom je voor de vraag te staan wat erger
is: het een of het ander. Ik meen dat het, hoezeer dat je ook tegen kan staan,
gerechtvaardigd is om gebruik te maken van de mogelijkheid van toezegging
van strafvermindering. Tegelijk is dit voor mij ook reden om te zeggen: er
moet een grens zijn. Het is beter dat de wetgever die grens trekt en dat dat
niet wordt overgelaten aan het openbaar ministerie. Nogmaals, bij ieder grensgeval
zal de verleiding groot zijn om juist dan weer gebruik te maken van de uitzondering
die de regel bevestigt, waardoor men zou eindigen met alleen
uitzonderingen die een nieuwe regel vormen. In de paar gevallen dat het is
voorgekomen, is wel degelijk gebleken dat het effectief kan zijn.Verder stelde mevrouw De Wolff dat de andere toezeggingen die gedaan worden,
zich onttrekken aan de toets door de rechter-commissaris. Dat is evenwel ten
dele juist. Volgens het systeem van het wetsvoorstel zullen die andere toezeggingen,
als ze verband houden met de verklaringen, gemeld moeten worden in het proces-verbaal;
die zullen dan door de rechter-commissaris gezien worden.Mevrouw De Wolff heeft verder gevraagd of het niet beter is om in plaats
van de strafbaarheid, eerst systematisch de zaak te behandelen waarin de verklaring
gebruikt wordt en vervolgens de zaak te behandelen tegen de verklarende getuige.
In de praktijk proberen wij dat ook zo goed mogelijk te doen. Met het systeem
van hoger beroep en het voortzetten van de zaak in andere instanties is dat
evenwel niet mogelijk binnen bepaalde grenzen van rechtsvordering. Als een
getuigenis in meerdere zaken gebruikt moet worden, bijvoorbeeld wanneer dezelfde
getuigenis gebruikt gaat worden tegen verdachten die op dat moment nog voortvluchtig
zijn, is de methode die mevrouw De Wolff voorstelt, te prefereren boven het
tweede wetsvoorstel, namelijk dat inzake de bestraffing – dan wordt
namelijk het zekere voor het onzekere gekozen – maar kan ik niet zonder
de mogelijkheid van bestraffing in die gevallen waarin eerdergenoemde geprefereerde
methode niet hanteerbaar is.Tegen de heer Rosenthal zeg ik dat er vorig jaar in de discussie met de
Tweede Kamer wel degelijk sprake is geweest van een verruiming in de opvatting
van wat wel en niet aanvaardbaar is, maar niet van een zodanige verruiming
dat daarvoor dit wetsvoorstel gewijzigd zou moeten worden en ook niet van
een zodanige principiële keuze, die op dat moment wel werd aanbevolen
door de commissie van het openbaar ministerie, om de zaak niet te regelen
en over te laten aan een regeling bij aanwijzing c.q. bij ad hoc-beslissingen
van de vervolgende officier. Dus op dat punt is er enerzijds continuïteit
en anderzijds verandering.Op de vraag van heer Rosenthal in hoeverre het wetsvoorstel soelaas biedt
in de hardste gevallen, kan ik geen antwoord geven. Het is ook niet een vraag
die ik zou willen beoordelen omdat je op een goed moment moet kunnen aangeven
wat je wel en niet aanvaardbaar acht, onder erkenning dat je sommige zaken
dan niet kunt oplossen.Ik hoop verder dat ik de tekst zoals die in de brief van 1 juli is
gebruikt, heb kunnen verduidelijken. Het gebruik van de term novelle op dat
punt zou wel juist geweest zijn als de Tweede Kamer terzake een andere mening
was toegedaan. Om dezelfde reden zie ik de reparatiewet ten aanzien van de
strafbaarstelling weliswaar wel als een novelle – het is namelijk een
wijziging van een wetsvoorstel dat nog niet aanvaard is – maar niet
in de zin zoals ik er ten aanzien van andere wetten weiger aan mee te werken
die het amendementsrecht van de Kamer zouden raken. De Kamer kan mij dus slechts
loven en prijzen over mijn constitutioneel gedrag op dit punt.Uit de zaak-Plooij blijkt geen te grote striktheid van het onderhavige
wetsvoorstel. De grond voor weigering was in dat geval de waarschijnlijk geachte
onbetrouwbaarheid van de getuige. Achteraf is dat bevestigd. Er werd in die
zaak immuniteit gevraagd voor zaken die nog niet bekend waren. Dat zou vierkant
in strijd zijn geweest met dit wetsvoorstel. Ik ben nog steeds van mening
dat het wetsvoorstel het tot dat punt moet beperken en niet de keuze aan de
vervolgende officier moet overlaten of aan het college van procureurs-generaal.Het betekent naar mijn mening ook niet dat het openbaar ministerie via
de aanwijzing aan de haal kan gaan met het wettelijk regime. Het wetsvoorstel
regelt met name de strafvermindering.De heer Rosenthal (VVD):Ik heb goed gehoord dat de minister zegt: regelt "met name" de strafvermindering,
dus ook andere zaken. Daar ben ik buitengewoon benieuwd naar, ook voor de
toekomst.Minister Donner:Ik ben blij dat u mij wijst op het verkeerd gebruik van de term "met name".
Ik meen dat er ooit met de heer Lubbers in deze Kamer over de exacte betekenis
van de term "met name" is gediscussieerd. Het is juister om te spreken van
"in het bijzonder". Op het punt van de Europese ontwikkeling zijn er geen ontwikkelingen die
het sepot als zodanig zouden wraken. Derhalve meen ik dat er nog steeds behoefte
zal bestaan aan een sepotverbod, zoals dat nu in het wetsvoorstel geregeld
wordt. De Europese ontwikkelingen zullen geen belemmering vormen voor deze
wettelijke regeling.De verruimingen die zullen worden aangebracht in de aanwijzing van het
openbaar ministerie zullen via de gebruikelijke methode aan de Eerste Kamer
bekend worden gemaakt, namelijk via publicatie. De wijziging van de aanwijzingen
wordt niet per brief aan beide Kamers gemeld. Het zou een uitzonderlijke regeling
zijn voor één onderdeel. Hoewel het niet mijn voornemen is de
aanwijzingen fors te verruimen en ik evenmin de indruk heb dat daaraan behoefte
zou bestaan, zeg ik u gaarne toe dat ik te zijner tijd als daarvoor aanleiding
is deze Kamer daarover zal inlichten, gezien de discussie van vandaag.De heer Rosenthal (VVD):Ik concludeer hieruit dat u zich neerlegt bij de visie die in de Tweede
Kamer door de meerderheid is gedebiteerd en dat u daarbij uw eigen opvattingen
nu maar laat voor wat zij zijn.Minister Donner:Dit probleem moet uit de wereld geholpen worden. In de Tweede Kamer ging
het om de vraag of de Tweede Kamer in haar huidige samenstelling na een wezenlijke
tussentijdse verschuiving nog steeds het oordeel deelt van de vorige Kamer,
aangezien het wetgevingsproces nog niet was afgerond en het voorstel nog in
deze Kamer ter behandeling voorlag. Daarover heb ik gezegd dat ik hechtte
aan het oordeel van de Kamer op dat punt. Ik kan echter de visie van de Kamer
en die van de minister niet binden aan de behoefte aan eventuele toekomstige
wijzigingen van de aanwijzingen in het licht van de ervaringen die worden
opgedaan. In het licht van de discussie in zowel Eerste als Tweede Kamer vind
ik het volledig begrijpelijk dat de Kamer het wel graag wil horen als ik dat
doe. Ik zal ervoor zorgen dat de Kamer daarvan te zijner tijd op de hoogte
wordt gesteld. Het is mijn verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat ik
de georganiseerde criminaliteit waar mogelijk en op zo effectief mogelijke wijze tegenga. Op dit moment heb ik nog niet het beeld dat wij tot
een forsere verruiming moeten komen dan de verruiming die is aangegeven in
de brief van 1 juli van vorig jaar.Ik heb toegelicht waarom ik alsnog een oordeel van de Tweede Kamer over
het wetsvoorstel nuttig achtte. De heer Kox verwees naar de situatie in Italië
en de Verenigde Staten en vroeg of andere middelen niet effectiever zijn.
Voor de georganiseerde criminaliteit is geen middel als zodanig effectief.
Het gaat om een combinatie van de instrumenten die je hebt. De ervaring leert
dat de regeling die wij nu tijdelijk hebben nodig was om in een aantal gevallen
tot een veroordeling te komen. Anders was die veroordeling er niet geweest.
Ik zal wel steeds meer moeten gaan letten op de geldstromen die daarachter
zitten en de economie van de georganiseerde criminaliteit. Ik moet kijken
hoe ik in die economie kan ingrijpen en hoe ik die geldstromen kan verstoren,
dan wel hoe ik tot veroordeling kan komen. Op dat punt verschillen wij niet
van mening. Ik zeg in alle eerlijkheid dat ik niet zie dat de praktijk in
Italië of de Verenigde Staten aangeeft dat de georganiseerde criminaliteit
op andere wijze effectiever of beter of minder goed bestreden kan worden.
Wij hebben te maken met de criminaliteit zoals zij zich voordoet.Ik neem wel afstand van de impliciete conclusie in het betoog van de heer
Kox, namelijk dat de georganiseerde criminaliteit vooral het gevolg is van
het wegvallen van grenzen. Ik denk dat hij twee soorten grenzen verwart: de
formele grenzen en de materiële grenzen. De ervaring leert dat de formele
grenzen de georganiseerde criminaliteit niet tegenhouden. De georganiseerde
criminaliteit is net zo goed transatlantisch georganiseerd als Europees. De
staatsgrenzen hebben slechts een marginaal effect op het tegengaan van de
georganiseerde criminaliteit.De heer Kox (SP):Ik heb dit niet zelf verzonnen; ik verwees naar een zin in de Staat van
de Unie. Er staat dat de misdaad als eerste heeft geprofiteerd van het wegvallen
van de grenzen in de Europese Unie. Daarom stelde ik de vraag of het niet
handig is om daarnaar te kijken.Minister Donner:Dat klopt, maar dan moet u het ook zien in de context. Er wordt gesproken
over de meer materiële grenzen, namelijk de beperkingen in ruimte en
tijd. Die grenzen vallen steeds meer weg door de ontwikkeling van de moderne
technologie. Daar profiteert de georganiseerde criminaliteit inderdaad als
eerste van. Wij moeten het juist in EU-verband organiseren om dat effectief
tegen te gaan. Als wij die ontwikkeling tegenhouden, profiteert de georganiseerde
criminaliteit alleen maar meer. Ik heb te maken met een ontwikkeling die ook
los van die vraag plaatsvindt. De georganiseerde branches profiteren met name
van de problematiek. Dit staat los van de vraag of er een douanebeambte of
een grensbewaker aan de grens staat. Het gaat hier om grenzen van jurisdictie.
Het gaat om het wettelijke bereik van bevoegdheden. Die zal ik moeten integreren
in de Europese Unie. Ik deel uw conclusie dus niet. Ik constateer juist dat
het wegvallen van de grenzen het noodzakelijker maakt dat wij komen tot verdergaande
samenwerking op dit terrein binnen de Europese Unie.Uit het betoog van de heer Kox leidde ik af dat hij weliswaar niet gelukkig
is met het wetsvoorstel, maar dat hij het toch zou steunen. Op het einde kwam
hij echter tot de conclusie dat het een rommeltje is en dat hij het daarom
niet steunt. Ik hoop dat ik duidelijk heb gemaakt dat het geen rommeltje is.
Het wetsvoorstel regelt een en ander zoals wij het moeten regelen binnen ons
wettelijk systeem. Ik hoop dat ik hem daarvan heb overtuigd en dat hij ook
zijn steun kan geven aan het eerste wetsvoorstel. Hij heeft immers impliciet
gezegd dat als het eerste wetsvoorstel wordt aanvaard, hij niet tegen het
tweede wetsvoorstel zal stemmen. Ik hoop dus dat de heer Kox voor beide wetsvoorstellen
stemt.De voorzitter:Ik dank de minister voor zijn inbreng in eerste termijn. Normaal gesproken
zouden wij conform de agenda het wetsvoorstel behandeld hebben. We moeten
nu echter beginnen met de tweede termijn van de kant van de Kamer, en een
blik op de klok leert mij dat dit problematisch is. Wij zullen immers om half
vijf de leden van de Raad van State in deze plenaire zaal ontvangen. Ik stel
u daarom voor om de tweede termijn van Kamer en regering zo spoedig mogelijk
op een ander moment te houden, zo mogelijk volgende week dinsdag.Minister Donner:Ik ben bereid om de behandeling voort te zetten na afloop van uw gesprek
met de leden van de Raad van State. Ik spoed mij dan onmiddellijk weer naar
deze Kamer; het debat is hier zo aangenaam.De heer Jurgens (PvdA):Wij moeten nu een moeilijke keuze maken tussen politesse jegens de minister
die ik hoog acht en politesse jegens de leden van de Raad van State die onze
gasten zijn. Wij hebben immers afgesproken om half vijf. Vindt de minister
het goed dat wij dit belangrijke debat volgende week afronden? Een bijkomend
voordeel is dat de minister tussentijds op een aantal punten nadere uitleg
kan geven.Minister Donner:Ik heb gezegd dat ik ook beschikbaar ben na afloop van uw gesprek met
de leden van de Raad van State.De voorzitter:Ik stel voor om de beraadslaging over beide wetsvoorstellen vanavond om
18.00 uur te hervatten.Aldus wordt besloten.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 16.35 uur tot 18.15 uur geschorst.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter. Door een bijzondere omstandigheid hebben de Kamer en de minister
de gelegenheid gekregen om nog eens anderhalf uur te overwegen wat wij in
de eerste ronde hebben gehoord. Het probleem is groot. Mijn fractie ondersteunde
het kabinet destijds dat het wetsvoorstel indiende. Dat brengt mij er echter
niet toe om er nu gunstiger over te denken.Het viel mij op dat er een meningsverschil lijkt te bestaan binnen het
CDA over het juiste lidwoord bij "getuigenis". Ik hoor de minister en de SGP-vertegenwoordiger
Holdijk "het getuigenis" zeggen. Ik zeg: dé gebeurtenis, dé
belevenis en dé bekentenis. Waarom zou ik "het getuigenis" zeggen?
Mijn roomse vrienden zeggen ook "de", dus dat zal wel de juiste
vorm zijn. In de pauze hebben wij daarover een discussie gehad, waarbij wij
bedachten dat het misschien ligt aan de Statenvertaling en de invloed van
de Saksische, Dordtse "Santen".Waaruit bestaat het verschil van mening over het wetsvoorstel tussen de
minister en mijn fractie? Ik heb al gesproken over het aparte wetsvoorstel,
waarover wij de minister geplaagd hebben. Ondanks dat hij niet zo voor novelles
is, heeft hij op dit punt een novelle (28017) ingediend. Althans, hij verdedigt
deze. Mijn fractie vraagt zich nog steeds af waarom een aparte strafbaarstelling
nodig is: is het niet verstandiger om te werken met een voorwaardelijke veroordeling?
Voor de gevallen die niet passen in het wetsvoorstel, kunnen wij uitgaan van
wat mevrouw De Wolff ons heeft voorgehouden: de betreffende zaak tegen de
getuige kan later worden behandeld. Dan kan worden gecontroleerd of hij of
zij zich aan de afspraak heeft gehouden.Ik houd vol dat meineed iets anders is dan deze strafbaarstelling. Bij
meineed heb je een verklaring afgelegd, maar die is onwaar. Dat is iets anders
dan een getuige die zegt: ik wens geen verklaring af te leggen of ik trek
mijn afgelegde verklaring in. In dat geval gaat het om het zwijgrecht en het
nemo-teneturbeginsel. Er is dus wel degelijk een verschil.Het wezenlijkste inhoudelijke punt is de stelling van de minister dat
afspraken over strafvermindering in de wet behoren te staan. Dat is een bewering,
en wellicht is het een wenselijkheid zijnerzijds. De afgelopen zes jaar zijn
daarover afspraken gemaakt – overigens ook al daarvoor – op grond
van artikel 167 van het Wetboek van Strafvordering, het opportuniteitsbeginsel.
Het gaat erom dat de afspraken op een behoorlijke wijze zijn geregeld, dat
er toezicht op is en dat ze transparant zijn. Dat kan zeer wel via de tijdelijke
en de definitieve Aanwijzing inzake toezeggingen aan getuigen. Het moet gaan
om gepubliceerde, transparante regels. Zoals de OM-werkgroep zei in het advies
aan het College van procureurs-generaal: "Of een bepaalde wederprestatie in
een voorkomend geval ook daadwerkelijk toelaatbaar is, zal moeten worden beoordeeld
aan de hand van algemene rechtsbeginselen, waarvan de vereisten van proportionaliteit,
subsidiariteit en openheid in deze context predominant zijn. Deze beoordeling
dient, evenals thans het geval is, te geschieden door achtereenvolgens de
officier van justitie, zijn hoofdofficier, het College van procureurs-generaal,
daartoe geadviseerd door de Centrale Toetsingscommissie, en in voorkomende
gevallen in overleg met de minister van Justitie." Als de zaak vervolgens
ook nog aan de rechter wordt voorgelegd, is er geen noodzaak om het in de
wet vast te leggen, mits het op een fatsoenlijke wijze wordt geregeld.De heer Wagemakers heeft, geassisteerd door de heer Rosenthal, welsprekend
het probleem duidelijk gemaakt dat er twee systemen ontstaan, namelijk een
systeem gebaseerd op de wet en een systeem gebaseerd op de aanwijzing. Als
je dan niet alles in de wet kunt of moet zetten, zet dan alles netjes op een
rij in de aanwijzing en maak dat transparant en controleerbaar. Wat is het
voordeel als je het in de wet zet? Volgens mij zijn er twee punten waarbij
het wél een voordeel is om het in de wet te zetten en dat zou dan apart
in een wetsvoorstel aan ons moeten worden voorgelegd.De toetsing door de rechter-commissaris moet in de wet worden opgenomen.
Ik kan mij voorstellen dat dit een verbetering is die niet geregeld kan worden
in de tijdelijke aanwijzing. Ook mijn voorkeur voor de voorwaardelijke veroordeling
zou je in de wet moeten opnemen. De minister blijft volhouden dat een voorwaarde
als deze niet past in het bestaande voorwaardenstelsel. Dat ben ik met hem
eens. Als de wet vervolgens een nieuwe mogelijke voorwaarde aan het lijstje
toevoegt, dan zie ik niet in waarom wij daar om dogmatische redenen vanaf
zouden moeten zien. Het gaat erom of je het wil en als je het wil, kan het
ook in de wet worden gezet. Wij zitten dus alles bij elkaar met een probleem.Tijdens een interruptie is gesproken over de brief van 15 juni 2004
van de procureurs-generaal aan de minister. Die brief was mij niet bekend
en zit ook niet bij de Kamerstukken. De heer Rosenthal had wél de beschikking
over deze brief. Wij hebben wel de brief van 1 juli 2004 van de minister
aan de Kamer waarin hij zegt dat het college van procureurs-generaal een bepaalde
mening heeft. De brief van de procureurs-generaal zelf hadden wij echter niet.
De heer Rosenthal is hier dus beter beslagen ten ijs gekomen, dan het mij
mogelijk was. De brief zit in ieder geval niet bij de Kamerstukken, zodat
ik er ook geen beroep op kan doen. Ik geloof de minister graag – en
ik heb die tekst intussen gezien – dat het college inderdaad zo heeft
gesproken.De heer Rosenthal (VVD):Ik heb een brief in bezit van 15 juni 2004 waarop de minister op
1 juli 2004 heeft geantwoord. Voor alle duidelijkheid zeg ik dat ik ervan
uit ben gegaan dat deze brief simpelweg in onze dossiers zat. Ik heb een rondje
gemaakt langs alle woordvoerders en dat blijkt dus niet het geval te zijn.
Vreemd.De heer Jurgens (PvdA):Het is in ieder geval een zaak waaraan de minister niets kan doen. Ik
had liever gehad dat de brief van de procureurs-generaal naar de Kamers was
gestuurd, want dan hadden wij het als Kamerstuk gehad. Dat was in ieder geval
de reden dat ik de minister interrumpeerde. Ik weet nu dat het college, na
een gesprek met de minister en daartoe door hem geïnstrueerd zo begrijp
ik, toch vindt dat een wettelijke grondslag beter is.De heer Rosenthal (VVD):In eerste termijn heeft de heer Jurgens hiernaar gevraagd. In de desbetreffende
brief heb ik gelezen dat het college er sterk aan hecht dat de toezeggingen
aan getuigen in strafzaken een wettelijke grondslag hebben. Dat is niet nieuw,
want dat was ook al af te leiden uit de brief van 1 juli. Ik heb het
hier in ieder geval staan.De heer Jurgens (PvdA):Door de grote openheid die de minister heeft betracht – en dat waardeer
ik – hebben wij de beschikking over het rapport van de werkgroep waarop
dit is gebaseerd. Uit dat rapport van de werkgroep van officieren van justitie
heb ik zojuist uitvoerig geciteerd. Ik wil geen gezagsargument gebruiken,
want noch de officieren, noch het college heeft als zodanig gelijk. Maar ik
zeg alleen dat dit een mogelijke wijze is om voort te gaan. Ik doel dan op
de mogelijkheid om de hele zaak in de Aanwijzing te zetten. Voorts moeten
de aanwijzingen transparant, helder en controleerbaar worden gemaakt. Slechts
op de twee punten die ik noemde wordt dan een versterking in
de wet gemaakt, namelijk de toetsing door de rechter-commissaris en de voorwaardelijke
veroordeling als stok achter de deur.Het huidige voorstel is een inconsistent geheel. De wet regelt een gedeelte,
terwijl de rest bij de aanwijzing blijft liggen. Dat is geen heldere gang
van zaken. Ik raad de minister dan ook aan om het wetsvoorstel in te trekken
en te komen met een beknopte, noodzakelijk aanvulling op het Wetboek van Strafvordering
waar dat nodig is. Er kunnen collega's zijn die vinden dat een wettelijke
grondslag voor die toezegging noodzakelijk is, maar ik blijf volhouden dat
artikel 167 voldoende is. Dit is een van de weinige keren in mijn tijd hier
dat ik opkom voor de boevenvangers, terwijl de heer Rosenthal vindt dat er
een sterke wettelijke grondslag moet zijn. Ik hoop dat daarvan akte wordt
genomen.De voorzitter:De minister gaf aan, u even te willen interrumperen.Minister Donner:Om alle verwarring op te lossen: de brief van 15 juni is als Kamerstuk
gepubliceerd, maar dan als bijlage bij de brief van 1 juli 2004.De heer Wagemakers (CDA):Voorzitter. Het korte interruptiedebat in eerste termijn heeft duidelijkheid
gecreëerd over datgene wat duistere formuleringen in en rondom de brief
van 1 juli 2004 en het veelvuldige gebruik van het woord "verwarring"
trachten te verhullen, te weten dat de minister is gekomen tot een beleidswijziging.
Die beleidswijziging, het anders doen dan aanvankelijk het idee is geweest,
zit hem met name in het loslaten van het adagium dat elke vorm van toezegging
die buiten het bestek van de wet valt, niet langer toelaatbaar is. Dat is
vele malen verdedigd in de stukken en het komt erop neer dat dit adagium niet
langer zal gelden.Het is wonderlijk om achteraf te zien dat deze manoeuvre, die toch nogal
van betekenis is, uitvoerbaar is met behoud van de bestaande tekst van de
wet. Het komt er in feite op neer dat onder deze wet thans een nieuwe memorie
van toelichting wordt gestoken. Dat leidt ertoe dat het voorliggende wetsvoorstel
alleen nog maar betrekking zal hebben op de regeling van toezeggingen die
te maken hebben met het vorderen van een strafvermindering. Mijn fractie betreurt
dat niet. Daarmee wordt dit wetsvoorstel ontdaan van de ballast van het verleden,
een ballast die naar mijn mening met name terug te voeren is op het werk van
de parlementaire enquêtecommissie Van Traa die – zoals vaak gebeurt
met dit soort commissies – een probleem bespreekt en dan de illusie
heeft dat zij een definitieve en volledige oplossing kan bieden voor het probleem
in kwestie. Vaak hebben de oplossingen die dan worden opgetuigd, het kleine
nadeel dat zij niet werken, omdat de natuur wel eens sterker is dan de leer.Wat nu voorligt, is een mengstelsel. Sommige toezeggingen vallen onder
het wetsvoorstel zelf en andere toezeggingen zullen vorm krijgen middels een
aanwijzing. In dit verband heb ik een eerste vraag aan de minister. Is het
niet wonderlijk, de minister terughoudend te zien reageren op een eventuele
betrokkenheid van het parlement bij of een tijdig informeren over aanwijzingen?
Er staat immers vast dat de andere toezegging die onder het wetsvoorstel zelf
valt, een wetstekst heeft opgeleverd waarvan iedere komma en ieder punt ter
discussie mag staan in het parlement. Als de toezeggingen nu in twee groepen
worden gesplitst, dan lijkt het mij voor de hand liggen dat ook deze Kamer
wordt geïnformeerd over een dergelijke aanwijzing dan wel een wijziging
daarvan.Er zijn twee vragen over het stelsel dat de minister nu verdedigt. De
eerste vraag is deze. Zij is de minister in eerste termijn ook al voorgehouden
en ik heb er maar een betrekkelijk juist antwoord op gekregen. Waarop is de
bevoegdheid gebaseerd om toezeggingen te doen van het type dat wij nu bespreken?
Dan heb ik het over andere toezeggingen, over toezeggingen die geen strafvermindering
betreffen. Waarop is de bevoegdheid gebaseerd om bijvoorbeeld een deal te
treffen over het geheel of gedeeltelijk vorderen van een ontnemingsmaatregel?
De minister zegt dat het eigenlijk heel simpel is, want als hij de bevoegdheid
heeft als officier van Justitie om er iets van te vinden, dan impliceert het
hebben van die bevoegdheid dat hij over die bevoegdheid ook een overeenkomst
kan sluiten. Ik acht die opvatting op zijn minst voor discussie vatbaar. Het
is opvallend dat die opvatting, hoewel zijdelings aan de orde, in ieder geval
niet eerder is verdedigd door de minister in de schriftelijke stukken. Het
opportuniteitsbeginsel is door de minister in de stukken steeds verbonden
met het vervolgingsbeleid, met het wel of niet vervolgen. In dat verband past
een zekere beleidsvrijheid. Nu wordt het opportuniteitsbeginsel overgebracht
naar een andere sfeer. De discussie over "al of niet vervolgen" en "wel of
niet strafbaar feit" vereist een volstrekt andere weging en beleidsvrijheid
dan nodig is voor het sluiten van een overeenkomst over het wel of niet afzien
van het vorderen van een ontnemingsmaatregel. De minister heeft eerder betoogd
dat wij dat beginsel niet eindeloos moeten oprekken. Precies dat gebeurt nu
alsnog.Het tweede punt hierover is dat de commissie vanuit het OM dit punt ook
al heeft gesignaleerd. Men zei dat dit eigenlijk niet te baseren was op het
opportuniteitsbeginsel en dat er een aparte wettelijke grondslag voor gecreëerd
moest worden. Dit kun je niet allemaal scharen onder het opportuniteitsbeginsel.
Dat gaat ten slotte om het al dan niet vervolgen en de modaliteiten daaromheen.
Ik val in herhaling. Het leveren van andere soorten wederprestaties in de
vorm van een financiële beloning of, in dit geval, afzien van een ontnemingsmaatregel,
kun je niet langer scharen onder het vervolgingsbeleid en de daarbij te maken
afwegingen. Dit vergt dus een aparte wettelijke grondslag. Mijn fractie heeft
hier in het voorlopig verslag naar gevraagd. De minister heeft daarop geantwoord
dat hij dat niet nodig vond. Ik vind dat een riskante opvatting. Ik houd dit
de minister voor, want als later ooit blijkt dat er een overeenkomst is gesloten
ten aanzien van een voordeel als ik zojuist namens mijn fractie heb besproken
en dit een wettelijke grondslag vereist, betekent dit dat een aldus verkregen
verklaring onrechtmatig verkregen is. Dan strandt de zaak. Zou de minister
niet van tevoren nadenken over de vraag of deze opvatting te handhaven is
voordat wij ooit met een dergelijke consequentie worden geconfronteerd? Als je andersoortige toezeggingen krijgt, erkent en mogelijk laat zijn
zonder dat zij vallen onder het wetsvoorstel dat dan alleen nog maar betrekking
zal hebben op toezeggingen terzake van strafvermindering, dan blijft de vraag
van de normering staan. De minister zegt dat hij de normering in de aanwijzing
zal neerleggen. Daarbij doet zich echter een probleem voor. In de aanwijzing
kan uiteraard een interne procedure worden opgetuigd ten aanzien van wanneer,
hoe enz.. Je kunt die normering ook vinden in de beoordeling van de aldus
verkregen verklaring door de zittingsrechter, dus achteraf. De aanwijzing
zal echter nooit de juiste betrokkenheid van de rechter-commissaris opleveren.
In de aanwijzing kan niet worden geregeld dat de rechter-commissaris vooraf
wordt gehoord over een zodanige toezegging. Sterker nog: de minister heeft
in het voorliggende wetsvoorstel steeds gezegd dat wij dit wetsvoorstel daarom
moeten aannemen. Een wettelijke basis is namelijk vereist, willen wij de rechter-commissaris
ooit grip kunnen geven op toezeggingen die onder het wetsvoorstel vallen.
Anders kan de rechter-commissaris niet optreden. Hiermee wil ik maar zeggen
dat de rechter-commissaris niet kan optreden op de manier die is voorzien
terzake van het soort toezeggingen dat onder het wetsvoorstel valt, als wij
voortaan ook toezeggingen nuttig en nodig vinden die vallen buiten het kader
van het wetsvoorstel vallen dat hier wordt verdedigd. Waar leidt dit heden
ten dage toe? Het wetsvoorstel is op zichzelf niet slecht, want het levert
voor een deel van het terrein een zeer goede en adequate regeling op. Het
mengstelsel dat hierbij is ontstaan kan echter alleen niet veel meer zijn
dan een tussenstap op weg naar een definitief stelsel. Dat moet op zijn minst
uit deze elementen bestaan. In de wet moet een wettelijke basis worden opgenomen
voor het treffen van andere toezeggingen dan strafvermindering. Dat is het
ene punt, dus het door het OM gesignaleerde punt. Anderzijds is het in mijn
ogen nuttig om de betrokkenheid te garanderen van de rechter-commissaris bij
dit soort toezeggingen, dus niet zijnde de toezeggingen die reeds in het wetsvoorstel
zijn voorzien: de toezeggingen van strafvermindering.De heer Kox (SP):De woordvoerder van de CDA-fractie zegt verstandige dingen.De heer Wagemakers (CDA):Dank u.De heer Kox (SP):Ja, soms moet gewoon worden genotuleerd dat dit gebeurt. Hij zegt dat
hij kan leven met dit wetsvoorstel als het wordt beschouwd als een tussenstap
op weg naar een algemenere regeling. Als de minister niet van plan is om nog
iets te doen met de aanwijzing en ook niet om een nieuwe wettelijke regeling
te maken en het wetsvoorstel dus geen tussenstap is, steunt de fractie van
het CDA dat dan nog wel? Het is van belang om dat te weten.De heer Wagemakers (CDA):Deze heldere vraag verdient een helder antwoord. De belangrijkste vorm
van toezegging, de zogenoemde grote gunsten waarover de stukken spreken, zijn
de toezeggingen in de sfeer van het aangaan van de verplichting om een lagere
straf te vorderen. Op zichzelf wordt die belangrijke toezegging in deze regeling
adequaat geregeld. Alleen is met name door de discussie in deze Kamer zichtbaar
geworden dat er daarnaast nog een wit vlak is. Ik ben geneigd om deze winst
binnen te halen, al moet ik het nog met mijn fractie bespreken. Het wetsvoorstel
biedt namelijk een regeling voor een belangrijk terrein waarover de discussie
gaat. Nu het witte vlak zichtbaar is geworden, moeten wij de minister wel
oproepen tot het blijven nadenken en tot het nagaan of hij voor dat andere
terrein een vergelijkbare regeling kan treffen.De heer Kox (SP):Doet u deze oproep om in de tweede termijn van de minister te vernemen
dat hij dat toezegt of stemt u in de hoop dat het ooit beter wordt met deze
minister sowieso voor het wetsvoorstel, al zegt de minister dat niet toe omdat
hij vindt dat hij dat niet hoeft te doen?De heer Wagemakers (CDA):Dan zou ik wellicht de winst van de goede stap in de goede richting, met
betrekking tot een belangrijk deel van dit terrein, toch willen binnenhalen
en tegen de minister zeggen: dit doen wij alvast ...De heer Kox (SP):Bent u dan niet inconsequent, als u eerst zegt dat het een tussenstap
is, terwijl de minister zegt: sorry, het betreft de eindfase?De heer Wagemakers (CDA):Ja, maar waarom zou je deze oogst weggooien op het moment dat je hetgeen
je verder nog zou willen, niet geboden krijgt?De heer Kox (SP):Ik probeerde u alleen maar te confronteren met uw eigen logica.De heer Wagemakers (CDA):Daar ben ik u erkentelijk voor.De heer Holdijk (SGP):Mevrouw de voorzitter. Ik zeg de minister van Justitie dank voor zijn
reactie in eerste termijn. Ik zal de gedachtewisseling met de heer Jurgens
over de taalkundige kwestie van "de" of "het" getuigenis niet voortzetten.
Het enige voorbeeld dat ik ondertussen kon vinden van een woord dat op "nis"
eindigt en desondanks door het lidwoord "het" wordt voorafgegaan, is: het
vonnis. Ik voel aan dat dit niet de meest afdoende en adequate antwoord op
zijn probleem is.In eerste termijn heb ik mij, zo dacht ik, niet van de meest kritische
kant doen kennen en dat zal ik ook in tweede termijn niet doen. Wel maakte
ik melding van een zekere ambivalentie wat betreft de inschakeling van de
rechter-commissaris en diens rol in de gang van zaken. Van die ambivalentie
ben ik nog niet geheel bevrijd en daarom kom ik er in tweede termijn nog even
op terug.De minister merkte in zijn eerste termijn twee dingen op, althans zo leg
ik het uiteen: a. De rechter-commissaris voert geen marginale rechtmatigheidstoets
uit, zoals van mijn kant in eerste termijn was verondersteld, maar een volle
toetsing waarbij rechtmatigheid, proportionaliteit en subsidiariteit het volle
pond dienen te krijgen.b. De vrijheid van de zittingsrechter blijft
volledig in stand; ook deze is gerechtigd en gehouden tot integrale toetsing.Mijn vraag in eerste termijn was of de constructie van twee volle rechterlijke
toetsingen wel aanbevelenswaardig is te noemen. Houdt die constructie niet
het risico in dat de zittingsrechter zich in de praktijk gehinderd
zal weten, doordat de toetsing door de rechter-commissaris reeds heeft plaatsgevonden
en diens fiat niet simpelweg gepasseerd zal kunnen worden? Zal het niet zo
zijn dat diens oordeel een groot gewicht in de schaal zal leggen? Naar ik
meen, was dit één van de argumenten die ten grondslag lagen
aan de kritiek van de heer Otte op de inbedding van de kroongetuigenregeling
in het gerechtelijk vooronderzoek. Kort geformuleerd blijft de vraag dus:
waarom twee rechters belasten met een integrale toetsing?Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter. Het was inderdaad geen novelle, wetsvoorstel 28017, maar meer
een "rebound", om een term op te rakelen uit mijn basketbalgeschiedenis bij
de Red Stars in Soest. Het was een rebound waarbij de minister een vergissing,
gemaakt door de Tweede Kamer, probeerde recht te zetten.Ik zal de laatste zijn die deze minister durft te verwijten dat hij niet
constitutioneel bezig is, al is het maar omdat dit verwijt niet door de heer
Jurgens wordt geuit – en dan is het ook niet zo. En al is het maar omdat
ik – in navolging van uw liberale voorganger, mevrouw de voorzitter –
van mening ben dat alles wat niet verboden is, is toegestaan. Dat is een kreet
die stamt uit de tijd voordat wij werden doodgegooid met normen en waarden,
maar die ik mij hier goed in mijn oren heb geknoopt. De Grondwet verbiedt
niet nadrukkelijk het indienen van een wijzigingsvoorstel als een coalitiefractie
per ongeluk verkeerd heeft gestemd. Artikel 84 van de Grondwet zegt dat op
wetsvoorstellen wijzigingen kunnen worden voorgesteld zolang de Tweede Kamer
ze niet heeft aanvaard. Dat zou impliceren dat je geen wijzigingen meer kunt
voorstellen als het wetsvoorstel is aanvaard. In werkelijkheid gebeurt dit
echter voortdurend. Wij krijgen namelijk dagelijks wetsvoorstellen met de
vermelding dat ze moeten worden gelezen als aanvaarde wetsvoorstellen. Dit
is dus staande praktijk. Het is ook praktijk dat deze Kamer het recht van
amendement hanteert. Dat is vandaag wel gebleken. Wie het meerdere mag, mag
immers ook het mindere. Wie een wetsvoorstel mag verwerpen, mag ook tegen
de minister zeggen: zou je het niet naar onze smaak aanpassen? De minister
die dat niet wenst te doen, krijgt te horen dat hij over een half jaar maar
eens terug moet komen met een naar de smaak van de Eerste Kamer aangepast
wetsvoorstel.Voorzitter. Ik wil dan nu ter zake komen, want ik heb na drie minuten
nog niets over de wetsvoorstellen zelf gezegd. Eigenlijk ben ik het wederom
eens met alles wat de heer Wagemakers heeft gezegd over wetsvoorstel 26294,
met name over het witte vlak, het niet geregelde gedeelte, het gedeelte waarop
geen toetsing door de rechter-commissaris zal zijn. Vragen zullen rijzen in
de trant van: wanneer is iets een afspraak? Het mooie aan het wetsvoorstel
is dat door het consent van de rechter-commissaris pas sprake is van een afspraak
waaraan het OM zich heeft te houden. De rechter-commissaris is op die manier
niet een stempelmachine, maar hij pleegt een inhoudelijke toetsing van hetgeen
door het OM is aangeboden.Ik hoorde de minister in zijn antwoord zeggen dat het niet denkbaar is
dat de rechter-commissaris een deal bekrachtigt en dat het OM daarna andere
toezeggingen doet of dat de rechter-commissaris een deal niet bekrachtigt
terwijl het OM daarna nog een keer binnen de eigen beleidsvrijheid toezeggingen
aan een getuige doet. Deze opmerking maakte de minister echter in de hitte
van het debat. Ik vind ze namelijk niet in de stukken terug. Daarom vraag
ik: waar staat dit in het wetsvoorstel? Deze opmerking maakt alles dus niet
helderder voor de praktijk.Ik ben het eens met de stelling van de heer Wagemakers dat als wij dit
wetsvoorstel aanvaarden, daarmee het laatste woord van de wetgever niet is
gesproken. Het is wenselijk dat er een wettelijke grondslag komt voor zowel
de toezegging tot strafvermindering als voor de overige toezeggingen, voor
de kleinere en grotere gunsten.Met het politieke eindoordeel wil ik op dit moment verdergaan dan de heer
Wagemakers. Ik wil het afhankelijk maken van de eventuele toezegging van de
minister op dit punt. Met andere woorden, ik zal mijn fractie adviseren om
niet in te stemmen met dit wetsvoorstel als een dergelijke toezegging niet
wordt gedaan. Tot slot wil ik iets zeggen over wetsvoorstel 28017, de rebound. Vanmiddag
is het niet veel duidelijker geworden. Terecht zegt de minister: die strafsanctie
moet je zien als een compensatie voor het voordeel dat de getuige/verdachte
ten onrechte heeft genoten. Hij heeft strafvermindering gekregen op grond
van een bepaalde belofte en hij is die belofte niet nagekomen. Dat moet als
het ware gecompenseerd worden. Mij lijkt dat je zoiets veel beter en meer
secuur compenseert op de wijze die de heer Jurgens heeft voorgesteld, namelijk
met het voorwaardelijk opleggen van een deel van de straf onder de voorwaarde
dat de getuige/verdachte zijn toezegging nakomt. Als de geschetste visie juist
is, is de delictsomschrijving van het tweede wetsvoorstel eigenaardig. Volgens
die delictsomschrijving is namelijk iedere getuige strafbaar, ook degene die
nog geen straf tegen zich heeft horen eisen en tegen wie de officier van justitie
zou kunnen zeggen: jij komt jouw deel van de overeenkomst niet na, dan hoef
ik dat ook niet voor mijn deel van de overeenkomst. Dat zou betekenen dat
er geen strafbaarheid is. Dan is de overeenkomst gewoon verbroken doordat
een van de partijen verzuimt de belofte na te komen en de andere partij zich
niet meer aan de overeenkomst gebonden acht. Dan heb je naar mijn mening die
strafsanctie niet nodig.Voorzitter. U krijgt nog een lastige klus om te bepalen hoe u deze wetsvoorstellen
wilt afhandelen. Of u komt de heer Jurgens tegemoet door eerst wetsvoorstel
28017 in stemming te brengen en daarna 26294 of u doet het omgekeerde, waarmee
u de heer Kox tegemoet komt. Mij maakt het niet uit, tenzij ik de gevraagde
toezegging van de minister hoor. Dan zou ik graag zien dat wetsvoorstel 26294
eerst voor afhandeling door u wordt voorgedragen.De heer Rosenthal (VVD):Voorzitter. Ik dank de minister voor de beantwoording in eerste termijn.
Ik wil mij nu tot de essentialia beperken. Ik had nog andere punten over het
opportuniteitsbeginsel in relatie tot hetgeen zich in de EU afspeelt, maar
dat laat ik nu rusten. De essentie zit voor mijn fractie nog altijd
in het weinig fraaie karaktervan het systeem en de deemoed van de minister.
Het weinig fraaie karakter betreft de wetsystematiek, waarover al veel is
gewisseld. In eerste termijn liepen de ideeën daarover nogal uiteen,
maar ik zag de heer Jurgens geleidelijk aan meer bewegen in de richting van
de vraag naar de relatie tussen de formele wet en de beleidsregels van het
OM. Dat was ook niet anders te verwachten. Op dat punt blijft mijn fractie
moeite hebben met die systematiek.Ik kom tot twee springende punten. De minister deelde in de memorie van
antwoord mee dat de uitkomst van het debat in de Tweede Kamer is geweest dat
de uitgangspunten van de regeling met een amendement van de leden Van Haersma
Buma en Wolfsen werden onderschreven, terwijl voor verdere verruiming weinig
steun was te bespeuren. Die uitkomst sterkte de minister toen in het oordeel
dat met beide wetsvoorstellen moest worden voortgegaan. Dat is vanuit een
politieke standpuntbepaling natuurlijk helder, maar onderwijl blijft mijn
fractie zich afvragen of de minister verder zal gaan als hij dat wil. Heeft
hij zelf het gevoel dat hij dan de discussie met de Tweede Kamer zal moeten
aangaan om te kijken of hij haar kan bewegen tot die verdere verruiming, waarvoor
tot nog toe weinig steun zou zijn geweest? Het willen overtuigen van de Tweede
Kamer op dit punt moet toch alleszins worden gezien in het licht van de vraag
of hij die deemoed heeft geïnterpreteerd als democratisch besef. Het
is toch alleszins democratisch van de minister om op een gegeven moment in
het gemeen overleg met de Tweede Kamer en daarna met deze Kamer verder te
komen dan nu het geval is.Dat brengt mij bij het tweede punt, te weten de vraag die wij aan het
einde van de eerste termijn hebben gesteld aan de minister of er in de komende
tijd brieven in de richting van de Tweede Kamer gaan waarin een nieuwe wetgevingsronde
wordt aangekondigd. Als de minister toch voornemens is om via het instrument
van de aanwijzing over te gaan tot verdere verruiming van de mogelijkheden
om toezeggingen te doen aan getuigen, is hij dan bereid om in dat geval ook
de Eerste Kamer daarover vroegtijdig te informeren? Dat was onze vraag in
eerste termijn. Na de discussie in de eerste termijn lijkt het er toch op
dat ik mijn vraag moet aanscherpen. Als ik het weinig fraaie van de wetsystematiek
zou verbinden met het punt van het wegvallen van de deemoed, zou de conclusie
moeten zijn dat wij de minister de vraag voorleggen waarom hij niet met een
aanvullend wetsvoorstel komt teneinde voor de grotere en kleinere gunsten
de wetsystematiek op het verantwoorde niveau te brengen. Dan gaat het dus
niet meer om een brief die hiernaartoe gestuurd moet worden vanwege een of
andere verdere aanwijzing maar om een ordentelijke wettelijke regeling.Ten slotte zou ik een beroep willen doen op de minister om zijn eigen
behoefte aan stevigheid in de wetsystematiek op dit soort punten van strafrecht,
voor zichzelf serieus te nemen. Ook voor mijn fractie geldt datgene wat de
heer Wagemakers heeft gezegd. Wij incasseren nu dan toch maar de wettelijke
basis voor de strafvermindering en daar kunnen wij van onze kant mee leven.
Als de minister niet bereid is de door ons gevraagde toezegging te doen zeggen
wij niet: dan zullen wij tegen stemmen. Dat hoort hij ons dan niet zeggen;
wij gaan hier geen spel over spelen. Wel waarschuwen wij de minister dat hij
anders in de problemen gaat komen met de uitvoeringspraktijk op dit belangrijke
onderwerp. Dat moet hij wat ons betreft zeer ter harte nemen.De heer Kox (SP):Mevrouw de voorzitter. Ik had hier op mijn briefje voor de tweede termijn
staan "Saulus, Paulus", omdat hier eerder een bepaalde heilige door iemand
genoemd werd. Ik had er zelf "Janus" achter gezet, die eigenlijk hoger is,
aangezien die een godheid is die met twee gezichten kan spreken, hetgeen ook
erg knap is. Ik heb het echter allemaal doorgestreept, en nu staat er: Wagemakers.
Ik vind namelijk dat collega Wagemakers prima uitlegt wat het probleem is.
Het is op zichzelf goed dat wij iets regelen. Er werd namelijk om gevraagd
in het kader van de IRT-affaire en er werd ook om gevraagd door het college
van procureurs-generaal, het openbaar ministerie en het parlement. De vraag
is vervolgens of de minister ermee weg kan komen als wij constateren dat er
weliswaar iets goeds in de wet staat, maar dat er tegelijkertijd een heleboel
niet in staat wat van dezelfde orde is. Het is namelijk niet het kleine grut
als wij het hebben over sepot, wederrechtelijk verkregen voordeel en uit-
en overlevering. Dat zijn grote zaken en dat zijn soms grotere prijzen dan
een strafvermindering. Dat die zaken niet in het wetsvoorstel worden geregeld,
is waarom het nu gaat. Ik vind dat die er op de een of andere manier wel in
geregeld zouden moeten worden. De minister deed een beroep op mij, waar ik
het al op zoveel punten met hem eens ben, om toch voor het wetsvoorstel te
stemmen. Ik zou dat graag willen doen, maar dan moet het zo zijn dat het een
tussenstap is. De heer Wagemakers getuigde van veel wijsheid maar hij zou
ook nog enig doorzettingsvermogen moeten tonen door te zeggen: als ik de toezegging
krijg dat het een tussenstap is, zou ik met het wetsvoorstel kunnen leven.Ik heb alle begrip voor de collega's van CDA en VVD die het wetsvoorstel
toch aanvaarden, ook als de minister het niet als een tussenstap beschouwt.
Zij zitten wat dichter bij het vuur dan ik en misschien kunnen zij de minister
ooit tot meer wijsheid op dit punt brengen.Wij zijn het erover eens dat het probleem blijft bestaan. Je kunt net
als collega Rosenthal zeggen dat je het niet regelt, maar dan kunnen de problemen
terugkomen. Bij de IRT-affaire hebben wij kunnen zien dat dit terugslaat op
de politiek. Als wij weigeren onze ogen te openen en te doen wat wij als wetgever
moeten doen, namelijk iets regelen, dan komt het als een boemerang bij ons
terug. Dat kost soms niet alleen ministers het hoofd, ook voor de politiek
is het een aanfluiting.Ik vrees dat een novelle ons niet kan redden. Wij zouden daar met deze
minister eens over moeten spreken. Het verslag van de bijeenkomst met de Raad
van State die besloten was en waarover ik de minister niets kan vertellen,
moeten wij hem misschien toch toesturen. Wij moeten een gesprek hebben over
hoe het eigenlijk moet. Collega Jurgens vraagt de minister het wetsvoorstel
terug te nemen en met een ander voorstel te komen. Ik zou het daarmee eens
kunnen zijn, ware het niet dat onze meningen verschillen. De heer Jurgens
vraagt namelijk het wetsvoorstel in te trekken en met een inhoudelijk minder vergaand voorstel terug te komen. Naar mijn mening zou de
minister met een verdergaand voorstel terug moeten komen. Ik vermoed dat de
collega's Wagemakers en Rosenthal er ook zo over denken. Over het intrekken
van het wetsvoorstel zijn wij het wel eens, maar over de inhoud van een nieuw
voorstel moeten wij nog strijd leveren. Wij kunnen het wetsvoorstel natuurlijk
altijd nog afstemmen. Dat zal niet gebeuren en dat is ook geen ramp. Kan de
minister niet toezeggen dat het wetsvoorstel inderdaad een tussenstap is?Het College van procureurs-generaal schrijft dat deze wettelijke regeling
hen in hun mogelijkheden beperkt om de opsporing van grote misdaden tot een
goed einde te brengen. Die zin staat er niet per abuis, daar is goed over
nagedacht. Het college dringt voorts aan op een wettelijke regeling. Nu zegt
de minister dat het probleem is opgelost, omdat hij met een wettelijke regeling
komt. Daarnaast doet hij drie toezeggingen op het gebied van de aanwijzingen.
Is het college van procureurs-generaal daarmee tevreden? Als dat zo is, hebben
zij naar mijn mening in eerste instantie te grote woorden gebruikt. Als dat
niet zo is, is er een schijnoplossing gecreëerd.De heer Jurgens (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Ik maak van deze gelegenheid gebruik om op te merken
dat de bewuste brief van het college van procureurs-generaal de Kamer wel
is toegestuurd, maar niet als Kamerstuk is afgedrukt. Dat is de reden waarom
ik die brief niet gezien heb.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Minister Donner:Voorzitter. De brieven en de publicatie van de brieven blijven een onderwerp
van gesprek. Volgens het systeem van de parlementaire stukken is de brief
van het College van procureurs-generaal opgenomen onder nummer 6B. Het stuk
is afgedrukt en rondgestuurd, zij het niet als Kamerstuk maar in de oorspronkelijke
vorm. Het stuk is echter opgenomen in de digitale opslag van Kamerstukken.
Mijn medewerkers weten het vrij stellig. De stukken zijn afgedrukt onder de
nummers 6A en 6B, maar niet in de vorm met de bekende vette letters.In de tweede termijn dreigt een toenemende verwarring te ontstaan. Er
is kennelijk verwarring over mijn standpunt over de novelle. Een novelle is
niet in strijd met de Grondwet. Ik ben niet tegen een novelle. Dat heb ik
niet gezegd. Ik meen echter dat de Eerste Kamer geen recht van amendement
heeft. Dat is een algemeen erkend beginsel. De novelle kan derhalve niet gebruikt
worden om de Eerste Kamer materieel een recht van amendement te geven. Dat
is het punt. Ik heb in deze Kamer al verschillende novellen ingediend, onder
meer met betrekking tot de noodwet over de penitentiaire voorziening. Mijn
standpunt vloeit dus voort uit het amendementsrecht van de Eerste Kamer.De heer Jurgens en ik verschillen op twee punten van mening. Hij geeft
aan te kiezen voor voorwaardelijke straf en niet voor strafbaarstelling als
de verklaring wordt ingetrokken. Het probleem kan op die wijze worden opgelost.
Dat is een kwestie van standpunt. Ook in dit geval is er echter sprake van
een systeembreuk en is er een wettelijke regeling nodig. De keuze voor een
beperkt wetsvoorstel zoals het er ligt – dat er twee wetsvoorstellen
liggen is slechts een gevolg van de fout in de Tweede Kamer – of een
beperkt wetsvoorstel in een andere richting, lost het vraagstuk of de aanwijzing
moet blijven bestaan niet op. De heer Jurgens stelt immers ten principale
dat de materie bij aanwijzing geregeld kan worden, behoudens de wijziging
op punt van de voorwaarden. Dan moet de aard van de voorwaarden veranderd
worden. Ik meen in eerlijkheid dat bezwaar tegen strafbaarstelling op grond
van het nemo tenetur, een ruime uitleg overigens, even hard geldt als een
voorwaardelijke straf wordt omgezet in een onvoorwaardelijke straf. Dan wordt
het intrekken even hard bestraft. Als het ene in strijd is met het nemo tenetur-beginsel,
dan is het andere dat ook. Ik heb in eerste termijn reeds aangegeven waarom
ik meen dat het nemo tenetur-beginsel niet van toepassing is.De verhouding tussen deze wettelijke regeling en de aanwijzing is breed
aan de orde gesteld. Er sluipt een verwarring in het debat over het begrip
"verruiming". Aan de ene kant wordt gesproken over de verruiming van de aanwijzing
die plaatsgevonden heeft. Aan de andere kant heeft de heer Rosenthal het over
de verruiming die een ander wetsvoorstel tot gevolg zou hebben gehad. Daar
ga ik straks op in. In de wettelijke regeling die nu voor ons ligt, is geregeld
wat naar mijn mening in het bestaande systeem van strafvordering wettelijke
regeling behoeft, te weten toezeggingen tot strafvermindering. Die toezeggingen
kunnen namelijk van invloed zijn op de beslissing over een punt dat de wet
exclusief opdraagt aan de rechter, namelijk de straftoemeting. De toezeggingen
tot het bevorderen van strafvermindering door het OM worden voorafgaand aan
de totstandkoming door de rechter-commissaris getoetst. Die beoordeelt de
proportionaliteit, de subsidiariteit en de rechtmatigheid. Nadat hij de afspraak
rechtmatig heeft geoordeeld, hoort hij de getuige met betrekking tot de belastende
verklaring die hij in de andere zaak zal afleggen. Kortom, de rechtmatigheidstoets
vindt vooraf plaats. Die toets staat een latere toets door de rechter in de
hoofdzaak niet in de weg. Ik moet dus met twee rechtmatigheidstoetsen werken.
De eerste toets vindt vooraf plaats en de andere toets is aan de rechter in
de volle zaak. De eerste toets staat de tweede naar mijn gevoel niet in de
weg.De heer Rosenthal (VVD):Er is nu sprake van een strafvermindering tot maximaal de helft. Voorziet
de minister op afzienbare termijn dat de noodzaak ontstaat om te denken aan
een strafvermindering tussen de helft en volledige vrijwaring, bijvoorbeeld
driekwart?Minister Donner:U vraagt mij of ik in de toekomst die noodzaak voorzie. Het antwoord op
die vraag is onverminderd "nee". Ik sluit nu echter niet uit dat in de toekomst
de noodzaak zich zal voordoen om met wetswijziging te komen, hoewel ik grote
terughoudendheid zou tonen. Ik meen dat er een grens getrokken moet worden.
Nogmaals, mijn taak in dit bestel is om dat wat nodig is in het algemeen belang
voor te stellen en dat zo nodig bij wet te doen. Ik kan dus niet toezeggen
dat ik nu al met een verruiming van dit wetsvoorstel kom. Ik acht dat niet nodig. De wenselijkheid zou alleen in de noodzaak kunnen liggen.Dan is de vraag waarom dit bij wet geregeld moet worden. Ik denk dan aan
de andere gunsten waar de bepalingen van het wetsvoorstel op zien, in het
vierde lid van artikel 226g. Het gaat om tal van verschillende mogelijkheden.
In het begin is al onderkend dat getuigen in de gevallen dat het niet gaat
om strafvermindering ook wensen kunnen hebben waaraan het OM betrekkelijk
gemakkelijk tegemoet kan komen. Vaak is dit wel een voorwaarde voor de getuige
om te verklaren. Het betreft dan bevoegdheden die het OM al heeft, bijvoorbeeld
de teruggave van in beslaggenomen goederen zoals een auto of een computer.
Die teruggave kan van belang zijn voor huisgenoten. Verder kan familiebezoek
worden vergemakkelijkt of kunnen er toezeggingen worden gedaan voor het gevangenisregiem
als dat ten uitvoering wordt gelegd.Van al die toezeggingen is gestipuleerd dat zij in het proces-verbaal
moeten worden vastgelegd als zij verband houden met de verklaring, dat is
het causaal verband; langs die weg zijn zij bekend aan de rechter. De rechter
heeft daar echter geen rechtmatigheidtoets op. Dit is niet omdat die toezeggingen
onttrokken zijn aan de rechter-commissaris, maar omdat de uitoefening van
die bevoegdheden niet onder de toetsing door de rechter-commissaris valt.
Als bijvoorbeeld de schorsing van de voorlopige hechtenis aan de orde is,
kan het OM dit doen door geen verlenging en op dat moment ook geen toetsing
van de rechter-commissaris te vragen.Ook die bevoegdheid zou een toezegging kunnen zijn die wel in het proces-verbaal
moet worden genoemd maar vervolgens niet aan de rechtmatigheidtoets wordt
onderworpen. Ik denk dat het niet wenselijk en niet nodig is om de uitoefening
van die mogelijkheden wettelijk te regelen. Zo begrijp ik de heer Wagenaars:
hij wil dat ook het gebruik van toezeggingen op dat terrein wettelijk wordt
geregeld.De heer Wagemakers (CDA):Het punt is dat de minister van de categorie die hij nu beschrijft, altijd
een lijst van andere type toezeggingen heeft onderscheiden, te weten niet
de kleine gunsten van het soort waarvan hij er nu een paar heeft genoemd,
maar de ingrijpende "deals" die je zou kunnen sluiten, maar die ontoelaatbaar
werden geacht. Die lijst van ontoelaatbare toezeggingen, bijvoorbeeld de onttrekkingsmaatregel
die onder omstandigheden een zware regeling kan zijn met grote financiële
belangen, is altijd scherp onderscheiden van de kleine gunst. De minister
zegt nu dat die onder omstandigheden wel mogelijk zouden moeten zijn. Wij
zijn van mening dat wij daarvoor eigenlijk geen wettelijke basis kunnen aanwijzen.Minister Donner:De ontoelaatbare toezeggingen vormen een categorie die in de aanwijzing
zijn geïsoleerd; zij worden niet door het wetsvoorstel geïsoleerd.
Voor een aantal vormt dit een verduidelijking ten opzichte van het wetsvoorstel,
omdat een aantal van die bepalingen betrekking heeft op de tenlastelegging,
het opsporingsbeleid en eventueel ook op het strafregiem en de straffen die
worden opgelegd. Ik geef toe dat er twee onderwerpen op de lijst stonden die
toen ontoelaatbaar werden geacht, te weten het intrekken van het uitleveringsverzoek
en het afzien van bijkomende straffen in het bijzonder de ontneming van het
wederrechtelijk verkregen voordeel. Ik heb ook in de brief van 1 juli
2004 geschreven dat ik bij de vaststelling van de definitieve aanwijzing zal
bezien in hoeverre dit wel toelaatbare toezeggingen zijn, maar om dit toelaatbare
toezeggingen te maken, hoef ik de wet niet te wijzigen. De ontoelaatbaarheid
zit immers niet in de wet, maar in de aanwijzing. De heer Rosenthal kondigde
aan dat ik daarmee moeilijkheden zou krijgen. Ik zeg hem gaarne toe te overwegen
om de wet aan te passen wanneer mij blijkt dat deze toezeggingen nodig zijn,
maar dubieus is of ze gebruikt kunnen worden omdat de rechter van mening is
dat er geen wettelijke basis is. Ik zal zeker niet nu al aankondigen dat ik
de wet op dat punt aanpas. Dat is namelijk niet nodig. Een dergelijke verklaring
zou deze toezeggingen bovendien onbruikbaar maken omdat iedere advocaat zal
zeggen: ze kunnen niet worden gedaan.De heer Wagemakers (CDA):Ik geef de minister onmiddellijk toe dat dit wetsvoorstel an sich niet
hoeft te worden aangepast, omdat het voortaan betrekking zal hebben op toezeggingen
in de vorm van strafvermindering. Stel echter dat men dit soort deals gaat
sluiten over bijvoorbeeld het wel of niet terugvorderen van vermogensrechtelijk
voordeel. De officier van justitie zou dan moeten kunnen zeggen: als u een
getuigenverklaring aflegt, zie ik af van het geheel of gedeeltelijk terugvorderen
van het vermogensvoordeel dat u met criminele activiteiten heeft verworven.
Welk artikel in de bestaande wetgeving geeft de officier van justitie het
recht om daarover een overeenkomst te sluiten?Minister Donner:De basis daarvoor kan worden gevonden in de "pluk ze"-wetgeving. Deze
maakt de vraag of een maatregel wordt opgelegd, voorwerp van een discretionair
besluit van het openbaar ministerie. Dit valt niet onder het vervolgingsbeleid
of het opportuniteitsbeginsel. Het gaat namelijk niet om vervolging maar om
het opleggen van maatregelen. Wat bijkomende straffen betreft, ben ik het
met de heer Wagemakers eens, omdat het dan gaat strafvermindering en het eventueel
niet-opleggen van een bijkomende straf. In de wet is echter geregeld dat bij
het afnemen van wederrechtelijk verkregen voordeel sprake is van een op te
leggen maatregel. Hetzelfde geldt voor de uitleveringswetgeving. Het openbaar
ministerie besluit tot het doen van een uitleveringsverzoek, en het kan ook
besluiten om een besluit niet te nemen. De wet bevat geen verplichting om
onder bepaalde omstandigheden dat besluit wél te nemen. Daarop berust
dus mijn oordeel dat de wettelijke regeling van die bevoegdheden niet uitsluit
dat de bevoegdheden mede gebruikt worden in het kader van dit soort afspraken.
Als dat wordt gedaan, is dat vrij snel transparant voor de rechter, aangezien
de afspraken moeten worden opgenomen in het voor te leggen proces-verbaal.
Het oordeel van de zittingsrechter maakt duidelijk of hij het aanvaardbaar
acht of niet. Indien zou blijken dat het niet kan, is er een probleem en moet
worden bezien of de wet moeten worden gewijzigd.De heer Wagemakers (CDA):Eigenlijk betoogt de minister dat elke strafrechtelijke bevoegdheid van
een officier waarin hij beleidsvrijheid heeft, door hem onderwerp
kan worden gemaakt van een overeenkomst zoals waarover wij hier vandaag spreken.
Het gaat daarbij kennelijk niet om de beleidsvrijheid die in de wet is vastgelegd
in artikel 167, lid 2, de beleidsvrijheid bij vervolgingsbeleid. Ook in andere
artikelen van de wet zit bevoegdheidstoedeling aan de officier van justitie,
en als die enige ruimte geeft voor een afweging, mogen deze onderwerp zijn
van een overeenkomst. Die opvatting heb ik nog niet verdedigd gezien, noch
door de minister, noch door commissie in haar advies, noch in de literatuur.
Dat wil niet zeggen dat de opvatting onjuist is, maar het is zonde dat dit
punt in zo'n laat stadium wordt uitgemeten.Minister Donner:Laten wij wel wezen, de discussie richt zich pas in deze fase op dit specifieke
punt. Ik wijs in dit verband op de verschillende zaken die spelen onder het
tweede gedachtestreepje in de brief van 1 juli 2004, zoals de schorsing
van voorlopige hechtenis, de verlichting van het strafregime en de voorspraak
bij derden, de fiscus of de vreemdelingendienst. Ook die kwesties zijn nooit
onder de wet uitgesloten en zijn in de aanwijzing niet onder de ontoelaatbare
toezeggingen gerangschikt. Nogmaals, als toezeggingen al door de wet zijn
uitgesloten, hoeft de aanwijzing ze niet tot ontoelaatbaar te verklaren. Juist
omdat ze daarvoor potentieel kunnen worden gebruikt, maakt de aanwijzing ze
ontoelaatbaar. In de systematiek van de aanwijzing ligt op zichzelf al besloten
dat het mogelijk is. Een aantal zaken zijn een verduidelijking omdat het daarbij
gaat om zaken die dicht bij de opsporing liggen. Daarom zie ik bij de ontoelaatbare
zaken ook een element van specificatie.De heer Wagemakers (CDA):De categorie onder het tweede gedachtestreepje van de brief van 1 juli
2004 bevatte allemaal zaken die tot nu toe in de geschiedenis van dit wetsvoorstel
zijn aangeduid als kleine gunsten. Die kleine gunsten zijn gesignaleerd als
een "fact of life" die nu eenmaal bestaan. Deze gunsten kunnen een begunstigende
invloed hebben op iemand om tot zijn verklaring te komen. De minister heeft
toch nooit betoogd dat de kleine gunsten als zodanig onderdeel zouden kunnen
zijn van een overeenkomst die ter toetsing zou moeten worden voorgelegd aan
de rechter-commissaris? De kleine gunsten zijn nooit gezien als objecten van
een te sluiten deal of een toezegging. Zij zijn niet anders gezien dan dat
ze invloed kunnen uitoefenen op het klimaat waarin een verklaring eventueel
al of niet wordt afgelegd. Daarom is het wijs geoordeeld om er melding van
te maken in een proces-verbaal dat bij de stukken kan worden gevoegd. Kortom:
het is altijd heel duidelijk geweest waarover alleen overeenkomsten konden
worden gesloten. Dat ging uitsluitend over de zogenaamde grote gunsten als
strafvermindering. Al het andere was in zekere mate franje waarvan het belangrijk
was dat het werd gesignaleerd. Wat buiten dat kader viel, was ontoelaatbaar.
Dat was het systeem dat de minister verdedigde.Minister Donner:Nee. Ik heb het gedeelte dat de wet regelt. Verder heb ik het gedeelte
dat mogelijk is en dat door de aanwijzing wordt verdeeld in ontoelaatbare
toezeggingen en andere toezeggingen. Op het punt van wederrechtelijk verkregen
voordeel vindt onder omstandigheden nu al schikking plaats op basis van artikel
511 Sv, los van toezeggingen. Dit staat ook uitdrukkelijk vermeld in de brief
van 1 juli 2004. Ook het intrekken van een uitleveringsverzoek is een
uitoefening van eigen bevoegdheid die zonodig kan plaatsvinden, niet vanwege
de aanwijzing, maar vanwege de wet. Daarvoor geldt een toets van proportionaliteit
en subsidiariteit. Dat is ook uitdrukkelijk aangegeven in de brief van 1 juli
2004. De belemmering om het te doen, zat in de aanwijzing, maar zit niet in
de wet.De heer Kox (SP):De minister begon met te zeggen dat hij op een onderdeel kwam waarover
wat verwarring bestond. Met andere woorden: wij begrepen niet helemaal goed
hoe het zat. Ik begrijp nu inderdaad niet meer hoe het zit. Volgens mij scheert
de minister langs de randen van hoe je zaken moet interpreteren. In de "pluk
ze"-wetgeving zat volgens de minister al de mogelijkheid om schikkingen te
treffen. Dat wisten wij ook wel. Maar zat daar de mogelijkheid in dat je een
schikking kon treffen om iemand bijvoorbeeld de helft van 10 mln euro wederrechtelijk
verkregen voordeel kwijt te schelden als hij een verklaring aflegt die zijn
kompaan in problemen brengt? Dat zat er volgens mij niet in. Zo lang wij een
opportuniteitsbeginsel hebben, kan de officier van justitie een zaak seponeren.
Wisten wij dat dit betekent dat de officier van justitie kan zeggen "u hebt
iemand vreselijk veel ellende berokkend, maar als u bereid bent om een verklaring
af te leggen, dan willen wij dat wel seponeren"? Datzelfde geldt voor uit-
en overlevering.Volgens mij was dit nooit de bedoeling. En als het niet de bedoeling was,
dan beroept de minister zich ergens op wat hij eigenlijk niet mag doen. Wij
moeten wel beseffen waarvoor die beleidsvrijheid was en daarvoor moet die
ook worden toegepast. Anders komt het erop neer dat de officier van justitie
vrijwel alles mag in dit land als hij maar zegt dat hij zich op de opportuniteit
en het recht om te seponeren beroept. Ik denk dat het verzoek van deze Kamer
dat de minister dit wél duidelijk gaat opschrijven, alleen maar sterker
wordt. De verwarring zit dus niet zozeer bij ons, maar misschien eerder in
het feit dat de minister de systematiek niet meer rondmaakt.De heer Jurgens (PvdA):Ik probeer juist te betogen waar dit op neerkomt. Het is misschien makkelijk
om te aanvaarden dat de officier van Justitie die brede bevoegdheid heeft,
anders moet je op elk puntje nagaan – de heer Kox wees er terecht op –
waar wel en waar niet. Je hebt een Aanwijzing en die aanwijzing regelt uitdrukkelijk
precies wanneer wel en wanneer niet. Dat is een openbare en transparante aanwijzing.
Dan kunnen alle rare uitwassen in die aanwijzing worden voorkomen, niet elk
officier kan zijn gang gaan. Dan heb ik naar mijn gevoel deze wet daarvoor
niet nodig. Deze wet maakt het moeilijker, die dingen van elkaar te onderscheiden.
Nogmaals, ik erken dat de rol van de rechter-commissaris in de wet een goede
is, maar ik vraag mij echt af waarom een goed en volledig geoutilleerde aanwijzing
niet voldoende zou zijn om het OM in het gareel te houden, want dat willen
wij allemaal.Minister Donner:Mijnheer Jurgens, ik herhaal dat de wet in de eerste plaats
nodig is omdat het OM toezeggingen gaat doen over de straf. De strafbepaling
is de bevoegdheid van de rechter. Het moet in deze systematiek geregeld worden,
omdat het de strafoplegging zal beïnvloeden. Dat is althans de basis
van het voorstel. Dat zal ook in uw methodiek nodig zijn, want ook daar wil
de toezegging effect hebben op de strafmaat, of dat nu in de vorm van een
voorwaardelijke straf of de vorm van een strafvermindering is. De voorwaardelijke
straf kan het OM niet toezeggen, omdat zij wordt opgelegd door de rechter.
Ook in uw systeem zal altijd iets als artikel 44a nodig zijn. In uw systeem
vindt regeling plaats via de voorwaardelijke straf. In het voorstel dat er
ligt, regel ik het door de strafbaarstelling van de intrekking. Maar de strafvermindering,
of dat nu in de vorm van een voorwaardelijke straf is of anderszins, behoeft
wettelijke regeling, omdat zij niet de zaak van het OM is.De heer Jurgens (PvdA):Dat ben ik met u eens.Minister Donner:Oké.De heer Jurgens (PvdA):Maar daar hadden wij het niet over. Ik probeerde in te gaan op het betoog
van de heer Wagemakers. Als wij het probleem willen oplossen, zijn er reeksen
bevoegdheden van de officier van Justitie. Een aantal daarvan valt onder deze
wet gericht op de strafvermindering. Hoe zit het met al die andere bevoegdheden?
Mag je die ook gebruiken om die getuigen te overtuigen om te gaan getuigen?
Ik zeg: laten wij daar nu niet heel spitsvondig over doen. Laten wij in die
aanwijzing heel duidelijk maken wat de officier wel mag en niet mag. De dingen
die bij de wet geregeld moeten worden, die moeten bij de wet geregeld worden.
Daarover verschillen wij niet van mening.Minister Donner:Op dat punt ben ik het met u eens. Het is een element van het voorstel
dat dit geregeld wordt bij de aanwijzing en in de aanwijzing en dat ik voor
het overige de wet niet hoef te wijzigen. Wij zijn het in wezen roerend eens,
behoudens over de vraag hoe ik zou moeten reageren op de intrekking van de
verklaring. Voor het overige zijn wij het eens over het systeem van de wet.De heer Rosenthal (VVD):Voorzitter. Ik wil er niet almaar op doorgaan, maar voor mij is wel duidelijk
dat er rond de systematiek van deze wet in relatie tot andere wetten toch
iets aan de hand blijkt te zijn. Ik lees de brief van 1 juli zo dat de
minister begrip heeft voor de wens tot verruiming op de volgende punten. Dan
komt er een aantal punten. Dan komt er een hele reeks "toezeggingen over".
Ik heb dat steeds gezien in het directe spoor van de wetsvoorstellen die wij
vandaag bespreken.Minister Donner:Dát is onjuist. Die verruiming staat onder de zin die daarboven
staat, namelijk dat deze verruiming niet tot aanpassing van het wetsvoorstel
leidt. Het gaat immers om een verruiming van de aanwijzing.De heer Rosenthal (VVD):Dan ben ik bijna geneigd om aan de minister te vragen hoe ik deze twee
wetsvoorstellen nu moet interpreteren. Is het een soort kaderwet inzake toezeggingen
aan getuigen in strafzaken? Is het een soort kaderwet, waar wij dan bijvoorbeeld
de pluk-ze wetgeving onder schuiven, althans bepaalde bepalingen daarvan?
Wij hebben al een reeks andere wetten de revue zien passeren op dat punt.
Of praten wij hier over twee wetsvoorstellen die een smal spoor hebben en
waarbinnen wij al die verschillende mogelijke verruimingen moeten zien onder
te brengen? Als het niet in de wettelijke regeling zelf kan, dan in elk geval
in aanwijzingen die rechtstreeks af te leiden zijn van deze wetten.Minister Donner:Ik herhaal dat u deze twee wetsvoorstellen in wezen als één
wetsvoorstel moet beschouwen. Laten wij het daar nu over hebben. De enige
vraag is hoe ik moet reageren op de intrekking van de toezegging. Voor het
overige hebben wij het over ongeveer hetzelfde. Dit wetsvoorstel is specifiek
nodig in verband met toezeggingen terzake van strafvermindering. Verder biedt
het een procedureel kader voor de wijze waarop alle toezeggingen worden gedaan
in verband met een verklaring. Dat is de regeling van strafvordering met betrekking
tot strafvermindering. Die wordt op voorhand getoetst. De overige zaken worden
omwille van transparantie in het proces-verbaal geregeld. Deze wet dient niet
tot het eventueel aanpassen van andere bevoegdheden om ze bruikbaar te maken
voor toezeggingen. Voorzover in de overige wettelijke regelingen, of dat nu
wetgeving inzake strafvordering, de Pluk-ze-wetgeving of de uitleveringswetgeving
is, bevoegdheden zijn geregeld voor het openbaar ministerie en uit de aard
van de regelingen niet voortvloeit dat zij niet kunnen worden gebruikt in
het kader van een toezegging, wordt het gebruik ervan, als dat niet wenselijk
is, geregeld via de aanwijzing. Dat zijn de ontoelaatbare toezeggingen. Daar
zit een zekere verwarring in omdat een aantal van die punten eerder verduidelijken
dat het opsporingsbeleid niet kan worden gebruikt voor de vrije hantering,
of het nou leuk is of niet. Daarom wil je er in ieder geval geen uitspraak
over. Derhalve ben ik van mening dat er op dit moment geen noodzaak bestaat
om de wet op andere punten uit te breiden of te veranderen teneinde in dit
kader bevoegdheden te hanteren als de intrekking van een uitleveringsverzoek,
het niet-doen van een uitleveringsverzoek of het nemen van de maatregel ten
aanzien van het wederrechtelijk verkregen voordeel. Dit laat onverlet dat
met dit wetsvoorstel de gevallen transparant worden waarin toezeggingen op
dat terrein worden gedaan in verband met een verklaring. Mocht blijken dat
de rechter die de volle zaak beoordeelt, tot de conclusie komt dat dergelijke
toezeggingen niet kunnen worden gedaan omdat zij dubieus zijn, ontstaat een
reden om een ander wetsvoorstel in te dienen om verruiming mogelijk te maken.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Ik doe erg mijn best om het eens te worden met wat de minister zegt. In
het wetsvoorstel staat alleen niet wat hij zegt. Dat is het lastige. Artikel
2.26g, eerste lid, gaat over de afspraak die de rechter-commissaris gaat bekrachtigen.
Bij een dergelijke afspraak zegt het OM alleen maar toe dat bij de vervolging
strafvermindering met toepassing van 44a zal worden gevorderd. Verder gaat
dat artikel over de inhoud van de toezegging – enkelvoud – van
de officier van Justitie. Ik zou erg tevreden zijn als in artikel 2.26g stond:
de toezeggingen die de officier van Justitie aan de getuigen
heeft gedaan.Minister Donner:Dan moet u naar het vierde lid kijken. Daarin staan de afspraken die niet
worden aangemerkt als een afspraak als bedoeld in het eerste lid. Dat zijn
dus de afspraken die geen betrekking hebben op strafvermindering. Die moeten
in het proces-verbaal worden vermeld.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Ik zit met het punt dat het gaat om de kleine gunsten. Dat andere, dus
het verminderen van de voordeelsontneming van tien naar vijf mln dat hier
als voorbeeld is aangevoerd, moeten wij beschouwen als toezeggingen. Dat is
natuurlijk niet zo maar een afspraak; dat is ook een toezegging die het OM
aan getuigen doet. Toch lees ik dat hier niet. Ik zou dat wel willen, maar
het staat het er niet.Minister Donner:"Afspraken" is een andere Nederlandse term voor "toezeggingen".Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Dat maakt u ervan, maar dat is nooit zo geïnterpreteerd in de parlementaire
geschiedenis.Minister Donner:Het gaat om een toezegging met het oog op het verkrijgen van een verklaring.
De wetsystematiek maakt een onderscheid tussen de toezeggingen in de zin van
lid 1, dus de toezeggingen met betrekking tot de strafvermindering en de toezeggingen
in de zin van lid 4, oftewel de andere toezeggingen. Met betrekking tot die
andere toezeggingen geldt het vereiste van vermelding in het proces-verbaal,
als zij causaal verband hebben met de verklaring. Op die wijze wordt transparant
gemaakt wat er wordt toegezegd. Ik ben mij ten volle ervan bewust dat, in
het licht ook van de tijdelijke aanwijzing die er lag, er aanvankelijk in
de stukken op dit punt mogelijk gesproken is van kleine gunsten. Dit betreft
een wijziging die ook is opgetreden vanuit de discussie met de Kamer op basis
van de brief van 1 juli 2004. Daarin heb ik duidelijk aangegeven dat
ik meende dat op drie punten, of in ieder geval op twee punten, de ontoelaatbare
toezeggingen te restrictief waren en dat overwogen zou worden die te verruimen.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Daarmee gaat het hele systeem toch schuiven. Immers, de rechter-commissaris
toetst alléén de toezegging van lid 1 op rechtmatigheid en niet
de nadere afspraken van lid 4. Als daarbij lid 1 alleen maar gaat over strafvermindering
en al die andere toezeggingen, die ook materieel belangrijke betekenis kunnen
hebben, buiten deze toetsing worden gelaten, dan denk ik dat wij hier een
imperfect wetsvoorstel ter tafel hebben.Minister Donner:Nee, de rechter-commissaris toetst alleen maar die zaken die aan de rechter
ter beoordeling staan en dat is de strafvermindering. Maar de uitlevering
en de vraag of eventueel een maatregel ter ontneming wordt opgelegd, zijn
op dat punt niet ter beoordeling aan de rechter. Dat is pas achteraf, als
er een beroep tegen wordt ingesteld. Uitlevering is ook niet op voorhand ter
toetsing aan de rechter. In die zin is nu juist de systematiek gekozen van
de strafvordering zoals wij deze hebben.De heer Wagemakers (CDA):Dan is nu het witte vlak wel in beeld gebracht. De heer Jurgens zegt dat
wij daar een aanwijzing voor moeten geven, maar het geven van een aanwijzing
veronderstelt een bevoegdheid. Je kunt alleen maar een aanwijzing geven, waarbij
je een bepaalde regulering geeft ten aanzien van het hanteren van een bevoegdheid,
als je kunt aannemen dat die bevoegdheid er is en dat je deze onderwerp kunt
maken van een overeenkomst. In feite is nu door de minister gezegd dat hij
geen aparte grondslag hoeft neer te leggen van het type als door de commissie
van het openbaar ministerie is aanbevolen. Immers, iedere bevoegdheid waarbij
enige vorm van afweging aan de orde is, kan onderdeel worden gemaakt van een
regeling, tenzij uit de bewoordingen van de desbetreffende bevoegdheid het
tegendeel volgt. Als je die stap zet, heb je daarmee de grenzen van het witte
vlak gegeven en kun je het witte vlak gaan invullen met regelgeving; dat zou
dan kennelijk via die aanwijzing moeten. Dan heb je een systeem opgezet via
een aanwijzing, naast hetgeen in deze wet is geregeld, ten aanzien van één
specifieke soort van toezegging, te weten de toezeggingen in de vorm van strafvermindering.Ik erken, zo zeg ik in de richting van de minister, de koppeling tussen
de beide velden in die zin, dat als je een toezegging doet op het "witte vlak",
deze op zich gemeld dient te worden in de vorm van een proces-verbaal dat
toegevoegd wordt aan de processtukken. Die koppeling ligt er dus en alleen
dat dunne lijntje is er dan nog met hetgeen dit wetsvoorstel beoogt te regelen.De heer Jurgens (PvdA):Wij komen daar misschien tot de kern. Begrijp ik van de heer Wagemakers
dat hij zegt dat de officier van justitie niet de bevoegdheid heeft om alle
middelen te gebruiken die legaal zijn binnen zijn bevoegdheid om een verdachte
zover te krijgen dat deze een bepaalde getuigenis aflegt? Ik zou zeggen dat
hij allerlei middelen daartoe heeft, de kleine en grote gunsten. Hij probeert
die getuige zover te krijgen en probeert een afspraak met hem te maken, maar
wij vinden met z'n allen dat een aantal van die afspraken niet kunnen en daarom
gaan wij in de Aanwijzing, zoals het nu al is geregeld, van een aantal dingen
zeggen: dat en dat mag niet en dat moet op een bepaalde wijze gebeuren. Dan
denk ik: zo gebeurt het goed, maar ga niet ontkennen dat de officier van justitie
die ruimte op zichzelf heeft. Daar ben ik het met de minister eens. Als hij
een wettelijke bevoegdheid heeft om iets te doen en er staat niet in die wettelijke
bevoegdheid dat hij deze niet op een bepaalde wijze mag gebruiken, dan mag
hij die bevoegdheid daarvoor gebruiken. Dit, tenzij wij met z'n allen vinden
dat dit niet zo moet zijn. Ik zie dan niet in waarom je het bij wet zou moeten
wijzigen, want je kunt in een opdracht aan de officier zeggen: doe dat liever
niet, want wij vinden dat niet prettig. Het is veel gemakkelijker om uit te
gaan van die ruime bevoegdheid en het vervolgens te beperken dan, waar je
anders op uitkomt, een soort limitatieve opsomming te geven van de dingen
die hij mag doen.De heer Rosenthal (VVD):Voor mij is het beeld nu wel duidelijk, maar ik vraag mij af of in de
jaren 2001 tot 2005 de punten die nu aan de orde zijn niet veel duidelijker
aangegeven hadden moeten worden. In de memorie van toelichting
bij deze wetsvoorstellen had deze materie met al haar raakvlakken met andere
wetgeving veel duidelijker moeten worden beschreven. Nu lijkt het erop dat
wij met deze wetsvoorstellen op verschillende punten tot een regeling komen,
terwijl er voor de officieren van justitie al een baaierd aan bevoegdheden
is. Het lijkt er nu op dat wij met dit wetsvoorstel die bevoegdheden eindelijk
regelen.Minister Donner:Voorzitter. In wezen gaat de discussie nu tussen twee leden van de Kamer,
maar ik wil toch proberen op deze opmerkingen te reageren. De tijdelijke aanwijzing
maakte duidelijk dat men een aantal bevoegdheden wilde uitsluiten. Er is dan
ook duidelijk aangegeven dat deze wet in de eerste plaats nodig is met het
oog op de strafvermindering. In de tweede plaats is zij nodig om een procedureel
kader te geven voor de afspraken en in de derde plaats om het intrekken van
de verklaring strafbaar te stellen. Dit strafbaar stellen kan nooit met alleen
de aanwijzing. De suggestie was dat ik afwijking van of het zich niet houden
aan de aanwijzing strafbaar zou stellen. In dit verband geldt echter: geen
straf zonder voorafgaande wetgeving. Derhalve moet met betrekking tot het
intrekken van de verklaring een regeling worden getroffen.De heer Rosenthal (VVD):Voor mij wordt alles stap voor stap duidelijker. Ik denk nu aan het tweede
element dat de minister noemt, de processuele kant. Ik geef toe dat het achteraf
praten is, maar ik zeg toch dat ik graag had gezien dat de processuele kanten
eerder helder waren beschreven in de stukken die bij deze korte wetsgeschiedenis
horen. De processuele kanten hebben namelijk rechtstreeks betekenis voor de
inhoudelijke wetgeving, zoals de Pluk-ze-wet. Gelet op hetgeen waarmee wij
vandaag het OM bedienen, vind ik dat er nog het nodige te doen is om duidelijkheid
te verschaffen. Het OM heeft namelijk op basis van andere wetten bepaalde
bevoegdheden en met die bevoegdheden zijn voor het probleem waarover wij het
hebben, oplossingen te vinden.Minister Donner:Voor zover er onduidelijkheid is, zal die natuurlijk weggenomen moeten
worden. Ik blijf echter herhalen dat uit de lijst van ontoelaatbare toezeggingen
reeds vanaf het begin opgemaakt had kunnen worden dat er ook wettelijke bases
zijn. De vooronderstelling van de aanwijzing is dat die gebruikt kunnen worden.De heer Wagemakers (CDA):Dit lijkt mij toch een aanpassing van de geschiedenis. Ik zal voorlezen
wat in de brief staat die werd verstuurd toen de aanwijzing verscheen. Die
brief gaf uitleg over de aanwijzing. Ik heb ze bij de hand en ik zal de laatste
alinea voorlezen: _ is het college van oordeel dat toekomstige afspraken thans
reeds in overeenstemming moeten zijn met de uitgangspunten van het wetsvoorstel
en daarmee ook met de aanwijzing. Dit betekent concreet dat het college alleen
nog maar toestemming zal geven voor toezeggingen die zich verhouden tot het
wetsvoorstel en in het verlengde daarvan met de aanwijzing.Wat werd met de toelichting bij de aanwijzing gezegd? Dat de aanwijzing
als het ware de uitschrijving was van datgene wat ook in het wetsvoorstel
staat. Wat nu gebeurt, heeft te maken met voortschrijdend inzicht, maar laten
wij dat dan tegen elkaar zeggen. Men heeft gedacht: nee, wij moeten af van
wat gezegd wordt in verband met dit wetsvoorstel. Wij hebben allerlei zaken
ontoelaatbaar verklaard, omdat zij buiten het bestek van het wetsvoorstel
vielen en om die reden dwingend stonden op de lijst van ontoelaatbare toezeggingen
in de aanwijzing. Nu wordt er een heel andere theorie ontwikkeld. Wij schuiven
alleen de toezeggingen in de vorm van strafvermindering naar het wetsvoorstel
dat tot nu toe is verdedigd en creëren daarnaast een nieuw vlak. Dat
reguleren wij met een aanwijzing die veronderstelt dat er een bevoegdheid
is puur op basis van het gegeven dat er beleidsvrijheid is. Als die er is,
is er ook de bevoegdheid om een deal te maken. Dat is tot nu toe niet verdedigd,
ook niet in de aanwijzing.Minister Donner:Die aanwijzing ligt ver voor mijn tijd, maar dat is geen excuus; functioneel
ben ik daarvoor verantwoordelijk. Ik heb niet die brief als zodanig, maar
de tekst van de aanwijzing voor ogen. Nogmaals, dit wetsvoorstel is begonnen
onder een restrictief gesternte. Ik ontken niet dat er sprake is van voortschrijdend
inzicht. Mede daarom meende ik dat dit wetsvoorstel niet verder moest worden
behandeld. Mijn oordeel in de richting van de commissie van het OM was dat
de mogelijkheden die men daar wenste niet leidden tot een aanpassing van het
wetsvoorstel, maar dat het wel een discussie met de Kamer vergde omdat het
op een aantal punten tot het opnieuw bepalen van de wetsgeschiedenis leidde.
Zo is het gebeurd. Het belangrijkste wat de heer Jurgens en mij verdeeld houdt,
is de kwestie van de systematiek als de verklaring wordt ingetrokken: moet
ik het via een voorwaardelijke straf of via strafbaarstelling doen? Nogmaals,
dat is geen principieel punt. Voor het overige moeten wij het erover eens
zijn dat het niet wenselijk is om al die andere bevoegdheden wettelijk te
regelen, zoals ook de heer Jurgens heeft bepleit.Blijft het punt dat de heer Wagemakers en de heer Rosenthal hebben opgebracht:
ben je er wel zeker van dat de bevoegdheden op het terrein van bijvoorbeeld
uitlevering en ontneming zonder meer kunnen worden gebruikt? Ik meen dat dit
kan en dat het bij aanwijzing duidelijk moet worden gemaakt, want het zal
uit de lijst van ontoelaatbare toezeggingen moeten worden gehaald. Tegelijkertijd
meen ik dat moet worden overwogen of ook daaraan geen ondergrens moet worden
gesteld. Althans, bij een uitleveringsverzoek is dat wat moeilijker. Door
het in de aanwijzing te regelen wordt de zaak wel rechtsrelevant. Als er in
strijd met de aanwijzing iets wordt toegezegd, kan de rechter onmiddellijk
constateren dat de getuigenis onrechtmatig is verkregen omdat het in het proces-verbaal
zou moeten staan. Derhalve ben ik van mening dat het systeem rondloopt. De
enige vraag is dan nog de keuze van de bestraffing van het geheel.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Mijn bezwaar is dat de exclusiviteit van dit systeem zo zwaar onder druk
komt te staan. Je vraagt je af of het OM ook de bevoegdheid heeft om in het
geval van misdrijven die niet onder 226g vallen afspraken te maken over het
afleggen van getuigenverklaringen met als wederdienst bepaalde toezeggingen die buiten het bestek van deze hele vierde afdeling B vallen. Wij
spreken over deals met criminelen, waar toch een moraal vraagstuk onder ligt.
Hierover is in dit debat weinig gezegd, maar er zou veel over te zeggen zijn.
Ik hecht eraan dat wordt gestreefd naar een sluitende wettelijke regeling
die geen ruimte biedt voor andersoortige deals. Wanneer de minister zegt dat
hij dit nodig heeft omdat het gaat over de strafoplegging, dan kan ik hem
ook niet helemaal volgen. Het staat het OM vrij om een bepaalde straf te eisen.
Het gaat er bij deze afspraken alleen maar om dat de officier zich wil binden
aan een bepaalde strafeis. Hij bindt de rechter echter niet door middel van
de deal. Daarom vraag ik mij af waarom de toezegging ter zake van de strafvermindering
zo anders is dan een toezegging ter zake van terugvordering van wederrechtelijk
verkregen vermogen. Principieel zie ik het verschil niet zo, omdat de deal
de strafrechter niet zal binden. De deal wordt alleen bekrachtigd door de
rechter-commissaris. Dat is mijns inziens een goede zaak, maar dat zou dan
ten aanzien van alle deals moeten gebeuren.Minister Donner:Het vorderingsbeleid met betrekking tot de strafmaat is niet zonder meer
ter vrije keuze aan de officier van justitie. Dat is ook de reden waarom er
via aanwijzingen een bepaalde systematiek in aangebracht wordt. Het afwijken
van die systematiek zonder dat er een verklaring voor is in bijvoorbeeld de
afspraken die met een verdachte gemaakt zijn, zou dan in ieder geval opvallen.
De rechter zou dan over de eis heen kunnen gaan. Ten aanzien van de maatregel
geldt een andere situatie. De rechter zal dan nooit meer kunnen opleggen dan
overeenkomstig de maatregel. Het kan minder worden maar nooit meer. Dat ligt
in de aard van de maatregel besloten. Strafmaatbepaling en strafoplegging
is een taak van de rechter. Op dat punt is artikel 44a nodig. Voor de andere
zaken is de regeling vooral van belang vanwege het vierde lid van artikel
226g. Ook als het zou gaan om misdrijven waarvoor een mindere straf staat
dan in het eerste lid is bedoeld, is strafvermindering in die situatie niet
mogelijk vanwege het eerste lid, maar is het vierde lid nog steeds van toepassing
ten aanzien van eventuele andere toezeggingen die zijn gedaan in het kader
van het verkrijgen van een verklaring. In die zin blijft artikel 226 een totale
regeling.De heer Kox (SP):Tot het tegenbewijs geleverd wordt, ga ik ervan uit dat de minister en
wij hier nog steeds allemaal aanwezig zijn en hetzelfde debat voeren. Ik constateer
dat de minister nog steeds zegt: eigenlijk zijn wij het helemaal eens, het
enige wat overblijft is de discussie met de heer Jurgens over de vraag of
het wel of niet voorwaardelijk is. Welnu, dat is mijns inziens geen discussie,
maar dat zijn twee meningen waar volgens mij wel uit te komen is. Mijn punt
is dat niet deze Kamer in verwarring is maar dat het betoog van de minister
op dit punt nogal als verwarrend overkomt. Als hij zegt dat het altijd al
zo is geweest dat bij het doen van een deal met een crimineel de "pluk ze"-wetgeving
van toepassing is, in de zin dat in plaats van bijvoorbeeld 10 mln euro 5
mln euro wordt ingevorderd, dan heeft hij daarin mijns inziens geen gelijk.
Als het altijd al zo was geweest, had het wel in de kranten gekomen en had
minstens de helft van Nederland er schande over gesproken. Dus de minister
moet niet steeds zeggen dat er eigenlijk geen verschil van mening is tussen
hem en sommige woordvoerders hier. Er is wel degelijk een verschil van mening.
Een deel van de Kamer stelt voor een en ander wettelijk goed vast te leggen.
Het zou wellicht goed zijn als de minister daarop reageerde in de trant van:
dat vind ik niet onverstandig, daar kunnen wij verder over praten. Dat lijkt
mij beter dan wat hij nu steeds doet, namelijk zeggen dat er geen verschil
van mening is. Hierdoor zou je bijna denken dat de minister eigenlijk veel
verder weg van ons staat dan op het eerste gezicht lijkt.De heer Jurgens (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Ik zou een voorstel willen doen van procedurele
aard. Ik heb zelden meegemaakt dat wij een eerste termijn van anderhalf uur
hebben gehouden en wij vervolgens een tweede termijn hebben die inmiddels
al meer dan twee uur duurt. Hoewel ik dit absoluut niemand verwijt en het
ook zeer dienstig is om voor dit belangwekkende onderwerp de tijd te nemen,
lijkt het mij verstandig om de beraadslagingen nu te schorsen en om aan de
minister te vragen de weergave van de beraadslagingen van vanavond nog eens
goed na te lezen. Als het aan ons ligt dat wij het niet goed zien, is het
vervolgens aan de minister om ons een en ander nog eens heel goed duidelijk
te maken, teneinde elk misverstand te voorkomen. Zoals ik zo-even al tegen
collega Rosenthal zei: mocht ik tegen gaan stemmen, dan wil ik graag wel weten
waar ik tegen stem. Ik meen ook dat degenen die voor willen gaan stemmen,
graag willen weten waar ze dan voor stemmen. Vanavond is er ter zake nog enige
onzekerheid. Dat ligt volgens mij overigens aan voortschrijdend inzicht bij
ons allemaal. Ik leg dus geen verwijten neer. Ik ben de heer Wagemakers in
ieder geval wel zeer dankbaar dat hij deze discussie op gang heeft gebracht.Kortom, mijn procedurele voorstel is dus om nu de beraadslagingen te schorsen
en om de minister te vragen om à tête reposée de betogen
van vanavond na te lezen en om vervolgens terug te komen bij ons met een stuk
dat concludent zou kunnen zijn en het restant van zijn betoog zou kunnen bevatten.
Dan kunnen wij op grond daarvan bezien of een derde termijn nodig is dan wel
of tot stemming kan worden overgegaan.De voorzitter:Het voorstel is dus om de beraadslaging over beide wetsvoorstellen te
schorsen, mede om de minister in de gelegenheid te stellen nog een brief aan
deze Kamer te sturen met ultieme opheldering over de substantie van beide
wetsvoorstellen.De heer Rosenthal (VVD):Ik zou het voorstel uit de sfeer willen halen van voor of tegen dit wetsvoorstel
te zijn. Collega Jurgens bedoelt dat waarschijnlijk ook zo. Vanwege de strafvermindering
ben ik voor dit wetsvoorstel. Ik zal mijn fractie ook adviseren voor te stemmen.In deze tweede termijn is echter iets geslopen van dwarsverbanden vanuit
dit wetsvoorstel naar andere wetten in Nederland waarop kennelijk in het licht
van de materie die wij vandaag bespreken, een beroep kan worden gedaan. Daar
gaat het in wezen om. Zou de minister daarover wat meer duidelijkheid
kunnen geven? Als er naast de "pluk ze"-wetgeving nog andere wetten zijn waarmee
wij van doen hebben, zou het fijn zijn die geïnventariseerd op tafel
te krijgen. Wij kunnen er dan heel snel uit zijn.Minister Donner:Ik heb mij slechts neer te leggen bij het oordeel van de Kamer als zij
een procedurevoorstel aanvaard. Ik wil graag weten wat precies van mij wordt
verwacht. Ik weet niet of ik een sluitende inventaris kan maken van mogelijke
bevoegdheden die gebruikt kunnen worden. Ik heb in dat kader te maken met
allerlei strafvorderlijke bevoegdheden. Ik zal schriftelijk uiteenzetten aan
welke categorieën bevoegdheden je hierbij naar mijn mening zou moeten
denken.De heer Jurgens (PvdA):De heer Wagemakers had het over een toelichting bij de tijdelijke beschikking.
In die tekst staan inconsistenties. In het ene deel van de tekst gaat het
over alle vormen van toezeggingen aan getuigen. In de laatste alinea gaat
het alleen over toezeggingen in het kader van deze wet. Wij vragen de minister
à tête reposée even deze tekst te bekijken.Met de heer Rosenthal zeg ik dat ik hier niet sta als voor- of tegenstander
van het wetsvoorstel, maar om een goed besef te krijgen van wat wij beslissen
als wij beslissen. Alles wat daaraan bijdraagt, is meegenomen. In de woorden
van de heer Wagemakers heet dat voortschrijdend inzicht.De heer Wagemakers (CDA):Wil de minister in de brief tevens zijn reactie geven op hetgeen in het
advies van het openbaar ministerie over deze problematiek wordt gesteld, namelijk
dat ter zake een algemeen geformuleerde aanvullende bevoegdheid nodig is om
zodanige regelingen te kunnen treffen op andere terreinen dan de terreinen
van strafvermindering.Minister Donner:Welk advies bedoelt u nu? Bedoelt u de brief van 15 juni 2004?De heer Wagemakers (CDA):Ik heb uit dat advies geciteerd. Mij gaat het om het betoog van het openbaar
ministerie zelf.Minister Donner:Daartegen heb ik principieel bezwaar. U kunt niet van de minister verwachten
dat hij reageert op standpunten van het college van procureurs-generaal. Dat
zijn adviezen die zijn gebruikt ter voorbereiding van het standpunt van de
minister. U kunt mij vragen wat mijn oordeel daarover is. U kunt niet van
mij vragen, mijn licht daarover te laten schijnen net zo min als u van het
college kunt vragen, zijn licht te laten schijnen over het standpunt van de
minister.De heer Wagemakers (CDA):Dat zeg ik niet.Minister Donner:Dat laatste zegt u niet, maar daarom kunt u niet van mij vragen hoe ik
reageer op het standpunt van het college van procureurs-generaal. Er is geen
verschil van opvatting tussen het college en mijzelf. Wel kan mijn standpunt
gevraagd worden naar aanleiding van de ontboezeming van het college.De heer Wagemakers (CDA):Het is niet zo ingewikkeld. Wat hier vandaag in de zaal is gezegd, staat
ook in een stuk dat de minister eerder heeft bereikt. Daarin is zelfs een
oplossingsrichting geboden. De minister hoeft niet rechtstreeks op het stuk
te reageren. Het kan echter wellicht inspireren bij het beantwoorden van de
vragen van vandaag. Misschien ligt hier een probleem van eenzelfde type als
de minister eerder kenbaar is gemaakt.Minister Donner:Dat advies is vertaald in de brief van 1 juli. Ik zal op dit punt
een brief sturen aan de Kamer. Houd mij echter ten goede, dat zal geen poging
worden om alles wat over dit wetsvoorstel is geschreven in de afgelopen zes
jaar logisch binnen een kader te brengen en aan te geven dat het allemaal
consistent is en op één lijn ligt.De voorzitter:Ik zie aan de lichaamstaal van alle woordvoerders dat dit inderdaad niet
de bedoeling is.Dit betekent dat de beraadslaging over beide wetsvoorstellen wordt geschorst
in afwachting van de brief van de minister aan de Kamer.De beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 20.17 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20042005-783-812.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl