Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Uitbreiding van de bestuurlijke handhavingsinstrumenten in de wetgeving op het gebied van de volksgezondheid (Wet uitbreiding bestuurlijke handhaving volksgezondheidswetgeving) (31122)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


2009-2010
 25
 
 
 
 Bestuurlijke handhaving volksgezondheidswetgeving
 Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Uitbreiding van de bestuurlijke handhavingsinstrumenten in
de wetgeving op het gebied van de volksgezondheid (Wet uitbreiding bestuurlijke
handhaving volksgezondheidswetgeving) (31122).
 
 (Zie vergadering van 9 februari 2010.)
 
 
 Ik heet de minister van VWS van harte welkom in de Eerste Kamer. Ik breng
de Kamer in herinnering dat de plenaire behandeling van dit wetsvoorstel heeft
plaatsgevonden op 26 mei 2009, op 9 juli 2009 en op 9 februari
2010. Nu zijn wij toe, bij wijze van hoge uitzondering, aan de vierde termijn,
waarbij ik zeer aandring op korte interventies.
 Het woord is als eerste aan mevrouw Swenker.
 
 
 De beraadslaging wordt heropend.
 
 
 
 Mevrouw
 Swenker
 VVD
 
 Voorzitter. Het is juist dat het wetsvoorstel ongeveer een jaar in deze
Kamer heeft vertoefd, maar het heeft niet stilgelegen, want wij hebben uitvoerig
gediscussieerd over verschillende onderdelen van dit wetsvoorstel. Dat heeft
weliswaar lang geduurd, maar het heeft ook één groot voordeel
gehad, namelijk dat er duidelijkheid is gekomen op een aantal punten.
 Voor de VVD-fractie was vanaf de aanvang de belangrijkste vraag hoe het
zit met de dubbele berechting, het bekende "ne bis in idem"-beginsel. We hebben
enige tijd moeten wachten, maar uiteindelijk hebben we toch een helder stuk
gekregen van het OM en de inspectie, over de vraag – laat ik het zo
maar samenvatten – wie, wanneer of wat. Dat heeft de VVD-fractie voldoende
duidelijkheid gegeven.
 Daarnaast hadden wij onvoldoende duidelijkheid over de geheimhoudingsplicht
van de inspectie, die toch een bestuursorgaan is en die in beginsel dus onder
de WOB valt. Ook hieromtrent bestaat nu naar mening van de VVD-fractie voldoende
duidelijkheid, in die zin dat de geheimhoudingsplicht van de inspectie prevaleert.
 In feite is deze hele discussie nu ook onderdeel van de wetsgeschiedenis.
Dat betekent dat alle mensen die de wet moeten gebruiken en interpreteren
nu meer duidelijkheid hebben. Voor de VVD-fractie is dit dan ook voldoende
om het per saldo eens te zijn met dit wetsvoorstel.
 
 
 
 Mevrouw
 Slagter-Roukema
 SP
 
 Voorzitter. U memoreerde al dat dit wetsvoorstel een lange voorgeschiedenis
heeft. Volgens mij was de eerste termijn al op 26 mei 2009. U had het
over juli?
 
 
 Nee, ik heb ook 26 mei 2009 genoemd. 26 mei 2009, 9 juli
2009 en op 9 februari 2010. En nu zitten we aan de laatste ronde.
 
 
 
 Mevrouw
 Slagter-Roukema
 SP
 
 Oké. Voorzitter. Met mijn nu bijna zevenjarig senatorschap behoor
ik tot de oudere garde in deze Kamer. Ik kan inmiddels bogen op een rijke
ervaring in debatten met verschillende ministers. Ik heb al heel wat meegemaakt,
maar nog nooit dat er een vierde termijn nodig was om een wetsvoorstel naar
zijn voltooiing te slepen.
 Het kostte dan wel wat tijd, maar dan heb je ook wat. Het heeft wat opgeleverd
en daar wil ik in deze naar het zich laat aanzien laatste termijn kort bij
stilstaan. Ook wil ik daarbij nog op enkele punten verheldering van de minister
vragen.
 Dat zijn dan allereerst natuurlijk de specifieke handhavingskaders en
beleidsregels bestuurlijke boetes. Hierdoor is reguleringszekerheid geschapen –
de normen en sancties zijn bekend – voor de toezichthouder en de bestuurder
en natuurlijk ook voor de individuele beroepsbeoefenaar en de diverse stakeholders.
 Voorts is er een precisering gegeven van de samenwerking tussen OM en
IGZ. Overtredingen van de Wubhv worden zoveel mogelijk bestuurlijk afgedaan.
Strafrecht zal in de gezondheidszorg slechts met grote terughoudendheid worden
toegepast. Strafrecht komt in beeld in die gevallen waarin een opzettelijke
of roekeloze gedraging een direct gevaar voor de volksgezondheid of veiligheid
van de mens tot gevolg heeft. In deze gevallen dient overleg en afstemming
tussen OM en IGZ plaats te vinden, opdat er geen dubbele berechting plaatsvindt.
 De minister heeft ons in zijn derde termijn uitgelegd dat de IGZ zorgt
voor triage op basis van de criteria vastgelegd in het samenwerkingsprotocol.
Halfjaarlijks vinden evaluaties plaats en wordt er gekeken of de IGZ goed
filtert en of de criteria toereikend zijn. Zo nodig worden deze aangescherpt.
Wil de minister voor mijn fractie toelichten wat de status is van het protocol?
Heeft het OM het protocol nu goedgekeurd? Ligt het initiatief nu inderdaad
bij de IGZ om te bepalen wanneer een zaak bij het OM wordt aangebracht en
dat het criterium daarvoor gevaar dan wel risico op gevaar (voor veiligheid
of volksgezondheid) is?
 Wij hebben lang stilgestaan bij de thematische onderzoeken die de IGZ
kan verrichten en waarbij in bepaalde gevallen geen toestemming zal worden
gevraagd aan de cliënten van wie dossiers worden ingezien. De IGZ moet
in haar werkplan vermelden welke thematische onderzoeken het komende jaar
worden gerealiseerd zonder dat toestemming wordt gevraagd. Het doel moet helder
vermeld en de procedures nauwkeurig omschreven worden, anders keurt de minister
het werkplan niet goed. Achteraf moet de inspectie zich verantwoorden over
de uitvoering van het onderzoek. Strikte voorwaarden zijn ofwel dat de cliënt
onmogelijk toestemming kan geven, ofwel dat het geven van toestemming onevenredig
belastend is voor de instelling waar het onderzoek plaatsvindt. Het onderzoek
gebeurt wel aan de hand van patiëntendossiers, maar betreft veelal de
gedragingen van beroepsbeoefenaren. Het gaat om de kwaliteit van de geboden
zorg.
 De minister heeft ons een en andermaal verzekerd dat de IGZ gelijk met
dit inzagerecht, vastgelegd in de Wubhv, een afgeleide waterdichte geheimhoudingsplicht
en een verschoningsrecht heeft. Toch hebben wij nog een vraag op dit punt.
Stel dat een cliënt op grond van het werkplan van de IGZ concludeert
dat zijn dossier mogelijk gelicht wordt in het kader van een thematisch onderzoek
door de IGZ. De cliënt is bijvoorbeeld in jaar X behandeld op de hiv-poli
van ziekenhuis Y en de IGZ neemt de uitkomsten van de hiv-poli's in jaar X
in een aantal ziekenhuizen, waaronder Y, onder de loep. Kan deze
oplettende cliënt de directie van het ziekenhuis dan opdragen dat zijn
dossier niet mag worden ingezien?
 Vervolgens een opmerking over het spanningsveld tussen de WOB en de openbaarmaking
van gegevens door de IGZ. Mijn fractie heeft begrepen dat de inspectie een
afgeleid beroepsgeheim heeft waar het gegevens betreft die met het inzagerecht
in het kader van thematische onderzoeken zijn verkregen. Hoe staat het echter
met de geheimhouding van andere vertrouwelijke stukken in de gezondheidszorg?
Zoals de minister weet, maakt het veld zich met name zorgen over wat de IGZ
gaat doen met gemelde calamiteiten. Vallen deze onder de WOB? Met andere woorden:
als een journalist met een beroep op de WOB navraag doet, moet de inspectie
dan gegevens openbaren? Zo ja, is de minister het met ons eens dat de randvoorwaarden
voor adequate calamiteitenmelding nog niet goed zijn geregeld? Is hij bereid
om dit in overleg met het veld bij wet te regelen, conform de procedure voor
calamiteiten en voorvallen in de luchtvaart? Het zal de meldingsbereidheid
en daarmee de kwaliteit en de veiligheid van de zorg een belangrijke impuls
geven. De verwachting van mijn fractie is dat dit meer zoden aan de dijk zet
dan het dreigen met bestuurlijke boetes.
 In de discussies over dit wetsvoorstel is vaak de term "lex specialis"
gevallen. Dit wil zeggen dat bijzondere wetgeving voor algemene wetgeving
gaat. Het is mijn fractie opgevallen dat die term in vele gedaantes is opgedoken
en daardoor niet altijd de discussie heeft verhelderd. Zo vermeldt de minister
in zijn derde termijn dat de Wubhv een lex specialis is ten opzichte van de
WOB en ook dat de Wbp een lex specialis vormt ten opzichte van de WOB. Kennelijk
echter is de Wubhv weer een lex specialis ten opzichte van de Wbp, want de
privacy van burgers wordt in het voorliggend wetsvoorstel niet ten principale
beschermd.
 Meer dan het verzanden in discussies over wat wel en niet speciaal aan
een wet is, lijkt mijn fractie het doel van wetgeving eenduidigheid en uitvoerbaarheid.
Ik hoop dat het voorliggende wetsvoorstel door onze gezamenlijke inspanningen
daaraan heeft gewonnen en daarom, in ieder geval voor mij, een speciaal wetsvoorstel
is geworden.
 
 
 
 De heer
 Putters
 PvdA
 
 Voorzitter. Wetgeving vraagt soms om lange adem, zoveel is wel duidelijk.
Bij het wetsvoorstel inzake uitbreiding bevoegdheden handhaving volksgezondheid
kwamen gaandeweg meer vragen en problemen op tafel. Wij danken de minister
voor zijn bereidheid om steeds weer op onze vragen en zorgen in te gaan. Dat
was ook nodig, omdat verschillende fracties twijfelden over de mate waarin
onder andere de bestuurlijke boete haar werk zal doen, hoe gegevens van patiënten
gebruikt zullen worden door de inspectie en hoe daarbij het afgeleide beroepsgeheim
in de praktijk moet werken.
 Wij kunnen inmiddels, na de toezeggingen van de minister, instemmen met
de voorliggende uitbreiding van het handhavingsinstrumentarium. De bestuurlijke
boete wordt ingesteld om te gebruiken in specifiek benoemde situaties waarin
bestuurlijk falen aan de orde is. Daarnaast worden grootschalige onderzoeken
naar de kwaliteit en veiligheid van de zorg beter mogelijk gemaakt. Dat is
een goede zaak, maar mijn fractie houdt zorgen, die ik in deze inmiddels vierde
termijn kort samenvat. De minister kan dit beschouwen als een wat uitgebreidere
stemverklaring van de PvdA-fractie.
 De PvdA-fractie plaatste vraagtekens bij het gebruikmaken van medische
dossiers bij grootschalige onderzoeken, zonder dat daarvoor de toestemming
van patiënten is gevraagd en zonder dat deze dossiers geanonimiseerd
hoeven te worden. Alhoewel mijn fractie het vreemd blijft vinden dat patiënten
niet direct gevraagd kan worden om toestemming, of dat hun niet de mogelijkheid
geboden kan worden om het gebruik van hun dossier door de IGZ te weigeren,
constateren wij dat de minister ons wel een aantal toezeggingen heeft gedaan.
Hij heeft duidelijk aangegeven dat enkel de IGZ inzage in de dossiers krijgt
en dat derden daar geen toegang toe hebben, ook niet met een beroep op de
Wet openbaarheid van bestuur. Het afgeleide beroepsgeheim geldt voor de IGZ
bij het gebruik van medische gegevens en er geldt een lex specialis ten opzichte
van de WOB. Daarnaast is duidelijk gemarkeerd dat het OM voor haar werkzaamheden
en vervolging terug moet naar de bron voor het gebruik maken van gegevens
en niet de dossiers van de IGZ kan gebruiken. Tevens zal de minister het werkplan
van de IGZ goedkeuren, waarbij hij heeft toegezegd expliciet te toetsen op
de wijze waarop de dossiers door de inspectie worden gebruikt en manier waarop
de privacy van patiënten daarbij wordt geborgd. Wij vragen de minister
ons dit te bevestigen.
 Voor ons is het voorgaande al met al voldoende om te kunnen instemmen
met het laten vervallen van de toestemmingsvereisten en het niet anonimiseren
van de medische dossiers.
 Mijn fractie houdt wel zorgen over de ontwikkeling van het kwaliteitstoezicht.
Wij constateren een steeds interventionistischer overheidstoezicht, waarbij
steeds sterker in de formele hiërarchie naar boven verantwoording wordt
afgelegd, terwijl de verantwoording over kwaliteit en veiligheid van de zorg
tegenover patiënten en collega-professionals versterkt zou moeten worden.
Steeds meer ontstaat het beeld van een inspectie die direct in stellingen
rondloopt en ingrijpt, terwijl zij juist de zorginstellingen zou moeten aanspreken
op de aanwezigheid van een goed werkend kwaliteitssysteem. Dat vergt een andersoortig
toezicht, met andere typen inspecteurs. Wij constateren dat die omslag nog
niet is gemaakt en betwijfelen of dit de minister gaat lukken op basis van
de huidige visie op het toezicht. Het lijkt in onze ogen een doodlopende weg.
Wij zullen dan ook met de nodige kritische reflectie blijven volgen hoe dit
zich ontwikkelt en dit waar nodig en mogelijk proberen bij te sturen.
 
 
 
 Minister
 Klink
 
 Voorzitter. Terecht wijst mevrouw Swenker erop dat wij nu in de vierde
termijn spreken, maar ik merk op dat inmiddels de nodige helderheid is gecreëerd,
ook voor degenen die straks aan de bepalingen onderhevig zijn. Dat zorgt in
elk geval voor de reguleringszekerheid waar mevrouw Slagter en mevrouw Swenker
naar verwezen. De verheldering is mede ontstaan dankzij de hier gevoerde debatten.
 Er is helderheid gekomen over de samenwerking tussen de inspectie en het
Openbaar Ministerie. Lopende de behandeling van de wetgeving in deze Kamer
zijn de bestuurlijke handhavingsarrangementen van de inspectie inzichtelijk
geworden en rond gekomen. Dit is ook een gevolg van het feit dat rond de geheimhoudingsplicht
van de inspectie het nodige is gewisseld en verduidelijkt.
 In de voorgaande termijnen hebben wij ook besproken wanneer een bestuurlijke
boete überhaupt ingezet wordt en of dit gebeurt in de sfeer van het medisch-inhoudelijke
werk, dan wel in de meer randvoorwaardelijke sfeer.
 Het initiatief om zaken aan te geven bij het Openbaar Ministerie ligt
inderdaad bij de inspectie. Er dient dan echt sprake te zijn van gevaar voor
de volksgezondheid. In dat verband werden roekeloos gedrag en de veiligheid
van betrokkenen genoemd. Het gevaar voor de volksgezondheid is een belangrijk
criterium voor het al dan niet overhevelen van zaken naar het Openbaar Ministerie,
waarbij het "ne bis in idem"-principe ervoor zorgt dat krachtens de protocollen
die men heeft uitgewerkt niemand hoeft te vrezen dat hij langs dubbele wegen
tweemaal wordt vervolgd. Van de zijde van het Openbaar Ministerie is er instemming
met de protocollen. Halfjaarlijks vindt er inderdaad overleg plaats tussen
het Openbaar Ministerie en de inspectie, om te kijken in hoeverre men uit
de voeten kan met de protocollen en de criteria. Ik onderstreep dat nog maar
eens, omdat daar door de heer Putters naar gevraagd werd. Mocht dat inzichten
opleveren die tot herijking van de protocollen moeten leiden, zal ik de Kamer
daarvan in kennis stellen.
 Mevrouw Slagter vroeg in hoeverre de afgeleide geheimhoudingsplicht waterdicht
is. Zij en de juristen die haar hebben geadviseerd, hebben een punt. Het gaat
hier inderdaad om de afgeleide geheimhoudingsplicht voor zover voortvloeiend
uit de inzageverplichting rondom de Wubhv. De Wet bescherming persoonsgegevens
en de Wet openbaarheid van bestuur bieden de nodige rechtsbescherming aan
de patiënt, in de zin dat er geen medische gegevens verstrekt hoeven
te worden aan derden. Mocht – ik zeg dat niet voor niets met een conjunctief –
het zo zijn dat daar nog hiaten inzitten, ben ik uiteraard bereid om de reikwijdte
van de geheimhoudingsplicht te verbreden naar ook de andere momenten waarop
de inspectie aan gegevens rondom medische dossiers komt. Dan kan bijvoorbeeld
in het kader van een melding zijn. De inspectie kan door een melding door
derden spontaan de beschikking krijgen over gegevens die wellicht via de Wet
openbaarheid van bestuur of anderszins aan derden zijn verstrekt. Ik noemde
twee wetten die in feite al voldoende dammen opwerpen. Mochten die ontoereikend
zijn, wil ik kijken naar een verbreding van de afgeleide geheimhoudingsplicht
van de inspectie. Aan die wens van mevrouw Slagter doe ik dus niets af.
 
 
 
 Mevrouw
 Slagter-Roukema
 SP
 
 Ik heb nog een verhelderende vraag. De minister zegt dat hij de geheimhoudingsplicht
eventueel wil verruimen. In het kader van de calamiteitenmelding gaat het
natuurlijk niet alleen om de privacydossiers, om medische gegevens van patiënten,
maar ook om de bereidheid van hulpverleners om te melden. Ik denk wel dat
dit ingewikkelder ligt. Het gaat in feite om de privacy van degene die bijvoorbeeld
een calamiteit veroorzaakt heeft. In het kader van het veilig melden van incidenten,
is er overigens nog niet altijd een calamiteit opgetreden. In het veld heerst
er bezorgdheid over dat er te weinig neiging tot het melden van calamiteiten
zal zijn als de privacy in deze niet voldoende geregeld is.
 
 
 
 Minister
 Klink
 
 Ik begrijp het punt. Aan de ene kant is er de privacy van de patiënt.
Die moet voldoende gewaarborgd zijn. Dat is deze in elk geval in het geval
van deze uitbreiding van het instrumentarium voor bestuurlijke handhaving
van de inspectie met de afgeleide geheimhoudingsplicht. Als er een melding
plaatsvindt waarin namen of anderszins van patiënten worden genoemd of
als de inspectie stuit op gegevens die herleidbaar zijn tot een bepaalde persoon,
geldt de uitdrukkelijke afgeleide geheimhoudingsplicht niet. Dan bieden echter
naar mijn overtuiging de Wet openbaarheid van bestuur en de Wet bescherming
persoonsgegevens voldoende handvatten om de bescherming van de patiënt
te waarborgen.
 Mevrouw Slagter heeft er echter gelijk in dat als een behandelaar iets
meldt in het kader van een bijna-incident, een incident of een calamiteit,
wij voor de vraag staan in hoeverre de betrokkene voldoende wordt beschermd.
Wij erkennen dat het gevoel dat deze bescherming niet volledig is, mensen
ervan zal weerhouden om überhaupt calamiteiten te melden, intern in de
instelling of aan de inspectie. In het kader van het wetsvoorstel inzake de
wet cliëntenrechten zorg die op 23 april in het kabinet aan de orde
komt, komt dit thema ook terug. Dat gebeurt bijvoorbeeld rond het systeem
Veilig Incidenten Melden, wat aan de orde is in het kader van het VMS. Ik
neem dat thema uiteraard mee. Wij willen immers niet dat er een sfeer ontstaat
waarin mensen bang zijn om calamiteiten of bijna-incidenten te melden. Wij
zoeken hierbij een analogie met de luchtvaartdiensten en de luchtverkeersveiligheid.
Ook daar kent men immers een systeem van Veilig Incidenten Melden.
 Mevrouw Slagter had nog een vraag over de lex specialis. Ik denk dat zij
er gelijk in heeft – nu spreek ik een beetje uit de losse pols –
dat de Wet uitbreiding bestuurlijke handhaving volksgezondheid een lex specialis
is op de Wet openbaarheid van bestuur, maar waarschijnlijk ook op de Wet bescherming
persoonsgegevens, voor zover dat relevant is. Volgens mij werken zij samen
wat betreft het beschermen van de gegevens van patiënten. Of zij volgtijdelijk
of parallel werken, weet ik niet. Ik denk echter dat zij in elk geval beide
een lex specialis zijn op de Wet openbaarheid van bestuur.
 De heer Putters had een punt wat betreft de inspectie. Ik denk dat hij
en ik het meer met elkaar eens zijn dan hij veronderstelt. Ik vind het verticaal
toezicht van belang. Ik vind het in feite behulpzaam voor het horizontaal
toezicht. Als de inspectie bijvoorbeeld via de prestatiegegevens of de basisset
thema's of gegevens naar boven haalt die ook relevant zijn voor het ziekenhuisbestuur,
voor patiëntenorganisaties of voor verzekeraars, dan versterken –
dat was volgens mij ook de bedoeling van het WRR-rapport over horizontaal
toezicht – verticaal en horizontaal toezicht elkaar in feite en bied
je de besturen, de patiëntenorganisaties en de verzekeraars voldoende
gegevens en informatie om ze in hun kracht te zetten, ook in de richting van
de behandelaars.
 Ik vind dat de rol van de inspectie in het kader van het proactieve toezicht
overigens de afgelopen jaren wel van groot belang is geweest. Als de heer
Putters daarin een accentueren van de rol van de inspectie ziet, ook in termen
van verticaal toezicht, heeft hij daar gelijk in. Het is zijn volste recht
om daar kritisch over te zijn, en om mij daar kritisch op te
volgen. Ik vind het wel van grote betekenis om de inspectie met het oog op
de toekomst die markantere rol te geven. Daar zullen wij elkaar ongetwijfeld
nog nader over spreken.
 Ik denk dat wij met deze wet een aantal belangrijke palen in de grond
slaan. In een spoeddebat in de Tweede Kamer ging het onlangs over de zorgboerderijen.
Die zijn niet geregistreerd, net zo min als privéklinieken. Als wij
die gaan registeren, krijgt de inspectie daar zicht op. Vervolgens staan wij
voor de vraag in hoeverre de geregistreerde instellingen moeten meedoen met
hetgeen ik zo-even noemde, namelijk het melden van basale gegevens aan de
inspectie teneinde daar gefaseerd toezicht op te kunnen houden. Daarvoor heb
je eerst inzicht nodig in de instellingen zelf. Dat wordt met deze wet in
elk geval voor bepaalde domeinen geregeld. Daarnaast moet je vervolgens kunnen
handhaven en eventueel, in laatste instantie, een bestuurlijke boete kunnen
opleggen als men de relevante gegevens gewoonweg niet meldt aan de inspectie.
Bij de zorgboerderijen speelt dit vrij markant op dit moment. Wij hebben met
deze wet wat betreft randvoorwaarden een heleboel geregeld rond de handhavingskaders
en de samenwerking tussen het Openbaar Ministerie en de inspectie. Ik denk
dat wij hiermee in termen van de verbetering van de zorg een nieuwe mijlpaal
hebben bereikt. Daarvoor wil ik de Kamer hartelijk danken.
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.
 
 
 De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
 
 Voorzitter: 
 Dupuis