Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Algemene Zaken (III) voor het jaar 2008 (31200 III) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Huis der Koningin (I) voor het jaar 2008 (31200 I)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2007-2008, pag. 692-714

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

05-11-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

nr. 11, pagina 692-714

10-10-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31200 IIIToon alle publicaties in het hoofddossier

 
 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier IToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier IIIToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het financieel toezicht ter implementatie van richtlijn markten voor financiële instrumenten (Wet implementatie richtlijn markten voor financiële instrumenten) (31086)Pagina 733-745
Regeling van werkzaamheden (woensdag 10 oktober 2007)Pagina 692-692
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 10 oktober 2007)Pagina 749-749
Behandeling van het wetsvoorstel Intrekking van de Raamwet sectorraden onderzoek en ontwikkeling (31005)Pagina 746-749
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Algemene Zaken (III) voor het jaar 2008 (31200 III) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Huis der Koningin (I) voor het jaar 2008 (31200 I)Pagina 681-692
Presentie en opening (woensdag 10 oktober 2007)Pagina 673-673
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Algemene Zaken (III) voor het jaar 2008 (31200 III) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Huis der Koningin (I) voor het jaar 2008 (31200 I)Pagina 692-714
Debat over aanbestedingen van de rijksoverheid (30501)Pagina 714-733
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 2 oktober 2007 over het Aanvalsplan laaggeletterdheid (28760)Pagina 673-681

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 166 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van
Algemene Zaken (III) voor het jaar 2008 (31200 III);het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Huis der Koningin
(I) voor het jaar 2008 (31200 I).De algemene beraadslaging wordt hervat.De voorzitter:De minister-president heeft zijn betoog opgedeeld in een aantal blokken.
Hij begint met een algemene inleiding en zal daarna spreken over het Koninklijk
Huis. Ik verzoek de leden, de interrupties zo veel mogelijk aan het einde
van ieder blok te plaatsen.Minister Balkenende:Mevrouw de voorzitter. Graag zeg ik de leden van de Kamer dank voor hun
inbreng in eerste termijn. Er zijn opmerkingen gemaakt en vragen gesteld over
een aantal onderwerpen. Allereerst betreft dat het ministerie van Algemene
Zaken zelf. Bij dit onderdeel ga ik ook in op de vragen van de heer Van de Camp over waarden en normen en op de vragen van de heer Anker over
de prioriteit respect uit mijn begroting.Het volgende onderwerp betreft het Koninklijk Huis en de kosten van het
Koninklijk Huis. Hierbij neem ik ook de antwoorden mee op de vragen over de
koninklijke paleizen, de vlaggen en vijf mei.Ten slotte voorlichting en communicatie. Daarbij gaat het met name over
vragen die betrekking hebben op de effectiviteit van voorlichtingscampagnes
en van postbus 51.Ik begin met een algemene opmerking over de begroting van mijn ministerie
van Algemene Zaken. De begroting van Algemene Zaken bevat voor het grootste
deel de Dienst publiek en communicatie, inclusief voorlichting aan burgers
via postbus 51 die als shared service voor alle ministeries werkt; de onafhankelijke
Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid en diens wetenschappelijke
staf; het kabinet van de Koningin dat onder mijn verantwoordelijkheid valt
maar geen onderdeel is van het ministerie; communicatieondersteuning door
de Rijksvoorlichtingsdienst aan de Koningin en aan andere leden van het Koninklijk
Huis en de facilitaire ondersteuning die verband houdt met de bijzondere gebouwen
van het ministerie aan het Binnenhof, rond de Hofvijver en het Catshuis. Daardoor
is wat resteert aan directe ondersteuning van de minister-president en van
de ministerraad voor beleid en communicatie relatief compact. Een beperkt
aantal mensen ondersteunt deze specifieke takenAl met al herbergt mijn compacte ministerie een aantal noodzakelijke functies.
Het geven van voorlichting aan en het beantwoorden van individuele burgers,
bedrijven en medeoverheden via postbus 51 van de Dienst publiek en communicatie;
een onafhankelijke multidisciplinaire wetenschappelijke kijk op maatschappelijke
vraagstukken door de WRR. Deze vormt daarmee een verbindende schakel in het
geheel van het kennis- en adviesstelsel van de overheid. Verder het bevorderen
van het algemene regeringsbeleid – een grondwettelijke taak van de minister-president
en van de ministerraad – door het kabinet van de minister-president.
Tevens geldt dat voor het secretariaat van de ministerraad. Het bevorderen
van eenheid van communicatie over het regeringsbeleid door de Rijksvoorlichtingsdienst
die samenwerkt met de voorlichtingsafdelingen van alle ministeries.Ondanks de kleine omvang van het ministerie, zal ook Algemene Zaken voluit
een bijdrage leveren aan de vernieuwing van de Rijksdienst en de komende jaren
met 20% inkrimpen. De Dienst publiek en communicatie zal als shared
service voor nog meer activiteiten van ministeries gaan optreden, denk aan
gezamenlijke webredacties en analyse- en informatiediensten. Dat levert bij
andere ministeries – dus voor het totaal van de Rijksdienst –
winst op in geld en fte's. De WRR zal bijdragen aan het beoogde nieuwe, meer
compacte stelsel van kennis- en adviesraden. Daar waar de WRR stimulerend
en coördinerend optreedt, hebben andere adviesraden meer mogelijkheden
tot besparing. Het ministerie van Algemene Zaken zal zo veel mogelijk bedrijfsvoeringfuncties
inbesteden bij andere ministeries.De beleidsmatige en communicatieve ondersteuning van de minister-president
en van de ministerraad zal scherp prioriteit blijven geven aan de kerntaken.
Ik heb daar bij de schriftelijke beantwoording al op gewezen. Mijn ministerie
is het ministerie van Algemene Zaken en niet het ministerie van alle zaken.
Dat is ook zo verwoord in het kabinetsstandpunt, opgenomen in de begroting
van vorig jaar, over de positie van de minister-president in het Nederlandse
politieke bestel. Het ministerie van Algemene Zaken dient met mij daarmee
de grondwettelijk vastgelegde taak van de gemeenschappelijkheid van de regering.De heren Van de Camp en Anker zijn ingegaan op het onderwerp "respect"
en het thema "waarden en normen". Bij de voorgaande begrotingen
van Algemene Zaken werd in de beleidsagenda aandacht besteed aan waarden en
normen. Bij de begroting van 2008 niet, maar dat wil niet zeggen dat het onderwerp
geen aandacht van het kabinet krijgt of dat het zou zijn afgerond. Respect
is als thema een belangrijk onderdeel van het coalitieakkoord en van het beleidsprogramma
en kan worden beschouwd als de voortzetting van waarden en normen. Burgers
hechten gelukkig groot belang aan dit thema, zo blijkt uit het recente rapport
De sociale staat van Nederland 2007 van het Sociaal en Cultureel Planbureau.
Het rapport geeft de indruk alsof de burger vooral naar de overheid kijkt.
Dit wordt bevestigd door het onderzoek op www.21minuten.nl: 65% van
de ondervraagden vindt dat de overheid er meer zorg voor moet dragen dat burgers
respectvol met elkaar omgaan. Uit talloze initiatieven in de samenleving blijkt
ook dat burgers elkaar en de overheid weten te vinden in initiatieven die
in het teken staan van het bevorderen van respect en fatsoen. Vorige week
was ik in Doetinchem op werkbezoek en daar heb ik onder anderen gesproken
met vertegenwoordigers van de politie en de gemeente en met nachtwachten en
jongerenwerkers. Gezamenlijk proberen zij de jeugdcriminaliteit in Doetinchem
tegen te gaan. Ook de FC De Graafschap neemt zijn verantwoordelijkheid ten
aanzien van jongeren uit de regio. Dit zijn uitstekende voorbeelden van projecten
waarbij met passie en inzet wordt geprobeerd de omgang met elkaar in de publieke
ruimte te verbeteren.Het kabinet legt heldere accenten ten aanzien van het thema "respect",
de totstandkoming van gedragscodes in buurten, het tegengaan van asociaal
gedrag in verkeer en openbaar vervoer, het aanpakken van agressie tegen werknemers
met een publieke taak, het actief opvolging geven aan discriminatieaangiften,
het normeren van een vergunningenbeleid bij risicomanifestaties en het veiliger
maken van het media-aanbod.Men heeft hier gesproken over een nadere uitwerking van de concrete thema's
op het gebied van respect. Met het programma Een veilige publieke taak wordt
een dam opgeworpen tegen agressie tegen werknemers met een publieke taak.
Het gaat daarbij om het stellen van duidelijke grenzen, het registreren van
de dader en het geven van een duidelijke reactie door de overheid. Het kabinet
wil een veiliger media-aanbod bereiken langs drie lijnen: de oprichting van
een media/educatie- en expertisecentrum waarmee jongeren, hun ouders en scholen
worden ondersteund in het omgaan met de veelheid van media-uitingen, een onderzoek
naar het instellen van een klachtensysteem van media-uitingen naar Amerikaans
voorbeeld en het opstellen van een gedragscode. Het kabinet vraagt de omroepen
zelf na te denken welke grenzen ze in acht nemen, vooral op de tijden dat
ook kinderen en jongeren kijken of meekijken.Zoals bekend mag zijn, voel ik mijzelf al jarenlang zeer verbonden met
het thema "respect". De concrete activiteiten zoals ik die heb genoemd,
vinden plaats onder de verantwoordelijkheid van de vakministers. Ik zal echter ook zeker persoonlijk de voortgang bewaken op de thema's en
ik zal het onderwerp regelmatig agenderen in onderraad en de ministerraad.
Anderzijds moeten wij oppassen te veel onderwerpen te scharen onder de noemer "respect",
of zoals de CDA-fractie het noemt, het beschavingsoffensief. Daarmee zou het
begrip diffuus worden en te veelomvattend. Zoals destijds aan uw Kamer bericht
naar aanleiding van het thema "waarden en normen", is het belangrijk
om focus te brengen in een dergelijk onderwerp. De onderwerpen die de CDA-fractie
noemt, zijn overigens belangrijke onderwerpen die zeker raken aan het thema"respect"
en die alle aandacht hebben van zowel de vakministers als het kabinet.De heer Pechtold heeft nog twee specifieke vragen gesteld, namelijk over
de vertrouwelijkheid van de ministerraad en over de bemensing van het secretariaat
door ambtenaren van commissie.De voorzitter:Bent u aan het eind van het eerste blokje?Minister Balkenende:Ik heb nog twee korte vragen te beantwoorden, dan heb ik echt alles gehad.De vertrouwelijkheid van de beraadslagingen van de ministerraad heeft
een functie. De vertrouwelijkheid bevordert namelijk dat er goede afwegingen
pro en contra kunnen worden gemaakt. Regelmatig gaat het om onderwerpen die
gevoelig zijn, bijvoorbeeld als ze te maken hebben met veiligheid, buitenlandse
betrekkingen, financiële markten en ga zo maar door. Openbaarheid lijkt
mooi, maar kan ertoe leiden dat zaken in de ministerraad niet of minder vrij
aan de orde worden gesteld. Dat verzwakt de kwaliteit van de beraadslagingen
en dus uiteindelijk van de beleidsvoornemens.Op de tweede vraag van de heer Pechtold ingaand, stel ik vast dat niet
elke commissie eenzelfde aard, doel of status heeft. Ik aarzel derhalve om
er algemene uitspraken over te doen, maar wil er wel dit over zeggen. Enerzijds
moet ambtelijke deelname aan het secretariaat bijdragen aan het beschikbaar
stellen van kennis en ervaring aan een commissie. Anderzijds is het niet de
bedoeling dat dit leidt tot vermindering van de onafhankelijkheid van zo'n
commissie. Ik zeg toe dit vraagstuk te zullen bespreken met de minister van
BZK, mede in het kader van het project Vernieuwing Rijksdienst.Dit waren de opmerkingen die ik bij het eerste blok naar voren wilde brengen,
voorzitter.De heer Anker (ChristenUnie):Bij het thema respect heb ik expliciet gevraagd of het handvest burgerschap
dat in het beleidsprogramma staat eronder kan worden geschaard. Daarom heb
ik ook gevraagd naar een meer concrete uitwerking van het thema en op z'n
minst een verwijzing ernaar in de begroting.Minister Balkenende:De heer Anker heeft volkomen gelijk. Het thema handvest burgerschap heeft
zoals bekend ook een plaats gekregen in het coalitieakkoord. Wij gaan dit
punt ter hand nemen. Het is inderdaad een onderdeel van de bredere aanpak
van hoe wij met elkaar omgaan in dit land. Met zijn fractiegenoten heb ik
in het verleden ook al over dit onderwerp gediscussieerd. Zo'n handvest kan
bijdragen aan het onder ogen zien van de verplichtingen die mensen hebben
om te komen tot een respectvolle omgang met elkaar. Ik heb het niet genoemd,
maar het zit dus eigenlijk al in de plannen. Ik geef de verzekering dat wij
er als kabinet mee bezig zijn en blijven. Het past inderdaad ook bij dit onderwerp.De heer Van de Camp (CDA):Ik begrijp de uiteenzetting van de minister-president over zijn taak en
de taak van de vakministeries, maar toch zit ik nog met een punt. De vakministeries
doen hun werk. Dat doen ze prima. Daar gaat het mij niet om. Mijn vraag is
of wel de koppeling wordt gelegd met respect. Ik merk dat veel jongeren die
de overheid over drankmisbruik horen praten, dat niet in verband brengen met
respect. Seksueel misbruik van heel jonge kinderen, het thema dat door de
Rotterdamse wethouder Geluk op de agenda is gezet, wordt als zodanig behandeld,
maar komt niet terug onder de noemer respect. Mijn vragen ging daar eigenlijk
over. Het zijn allemaal bouwsteentjes, maar ik vraag mij af of wij een visie
hebben richting de burger die meeromvattend is.Minister Balkenende:De heer Van de Camp stelt een terechte vraag. Hij spreekt terecht over
het thema respect als een verbindend thema dat in algemene zin heel veel zegt
over hoe wij als mensen met elkaar omgaan in de samenleving. Is er sprake
van respectvolle omvang? Wat betekent fatsoen? Wat zijn de gezamenlijk gedragen
waarden? Aan welke normen willen wij elkaar houden? Dat is het algemene beeld.
Dat vertaalt zich naar diverse aspecten. Het heeft ook te maken met opvoeding.
Dan praat je over jeugd- en gezinsbeleid. Het raakt het functioneren van scholen:
wat krijgen jonge mensen mee als toerusting in opleiding, aan gedachtegoed,
aan hoe om te gaan met elkaar? Dat vertaalt zich naar de rol van sportverenigingen
bij het bijbrengen van respect voor de ander en discipline. Het geldt ook
voor de thema's die de heer Van de Camp noemde. Ik beschouw het thema respect
als een integraal thema dat meerdere elementen omvat. Ik heb als minister-president
een bijzondere rol te vervullen om het thema als zodanig te bespreken in een
onderraad, maar evenzeer in de ministerraad. Wat de algemene oriëntatie
betreft, verwijs ik naar datgene wat er nadrukkelijk staat in het coalitieakkoord
en het beleidsprogramma. Daarin treft men de aanknopingspunten aan.Het algemene pleidooi van de heer Van de Camp om aan een beschavingsoffensief
te werken, is goed, maar dat is niet iets van een kabinet of parlement alleen.
Daarvoor hebben wij elkaar in het land nodig. Ik heb de heer Van de Camp goed
beluisterd. Hij zei dat het soms lijkt alsof de discussie theoretisch is.
Als ik op scholen of sportverenigingen kom of in wijken en buurten zie ik
echter zeer praktische aanknopingspunten en geweldige resultaten die zijn
geboekt. Is het genoeg? Nee, het is nog niet genoeg. Er is nog veel te doen.
Uit alle onderzoeken blijkt dat de heer Van de Camp terecht heeft onderstreept
dat het vraagstuk hoe wij met elkaar omgaan bij burgers buitengewoon hoog
op hun agenda staat. Daarin hebben wij ook een rol te spelen. Ik heb dit thema
de afgelopen jaren zwaar op de politieke agenda gezet. Wij hebben de nodige
resultaten geboekt en ik ga ermee door en beschouw de opmerking van de heer
Van de Camp als een aansporing daartoe.De heer Pechtold (D66):Ik bedank de minister-president voor de toezegging dat hij samen met de
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zal terugkomen op de
samenstelling van adviescommissies. Begrijp ik uit het feit
dat de minister-president uitgebreid is ingegaan op het veiliger maken van
het media-aanbod, dat hij dat als zijn taak ziet en dat dus niet neerlegt
bij de minister van OCW? Het zal in samenwerking gebeuren. De minister-president
heeft verder gesproken over gedragscode. Ziet hij die als een gedragscode
die media zelf moeten ontwikkelen of wil hij daarbij als overheid een sturende
rol spelen? Hij heeft gesproken over een instituut dat kan worden gevormd.
Kan hij iets meer zeggen over tijd, omvang, plaats en wanneer wij concretere
plannen over dat hele gebied zullen ontvangen? Mijn fractie is zeer terughoudend
om de media te controleren of codes op te leggen.Minister Balkenende:De heer Pechtold heeft gelijk dat dit een verantwoordelijkheid is die
in eerste instantie ligt op het terrein van de bewindslieden van OCW, meer
in het bijzonder van de minister, maar uiteraard volg ik dit onderwerp met
belangstelling. Ik heb hierover opmerkingen gemaakt omdat het onderdeel is
van de vraag hoe wij in dit land met elkaar omgaan. Over de gedragscode heb
ik zo-even gezegd dat het kabinet de omroepen zal vragen zelf na te denken
over het opstellen van zo'n code. De verantwoordelijkheid wordt gelegd waar
zij hoort, op het terrein van de omroepen zelf.Het media-educatie- en expertisecentrum moet informatie gaan bieden over
media-uitingen, het verantwoord gebruik van de media. Dat kan te maken hebben
met tijden waarop zaken worden uitgezonden en met de inhoud van producten.
Het lijkt mij goed dat de discussie daarover wordt gevoerd bij de behandeling
van de begroting van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Het is goed om er dan meer in detail op in te gaan. Ik heb hier in algemene
zin willen aangeven dat wij wensen te werken aan de oprichting van zo'n centrum.De heer Pechtold (D66):Ik dank de minister-president voor het heldere antwoord. Het opstellen
van de code is dus aan de media zelf en zal niet verplichtend door de overheid
worden opgelegd. De minister-president komt met het voorstel over het instituut
bij de behandeling van de OCW-begroting.De minister-president heeft geciteerd uit het 21minuten.nl-onderzoek.
Dat ging over democratie. 100.000 mensen hebben aangegeven dat volgens hen
de stand van onze democratie achterloopt. Ik zie graag nog eens de reactie
van het kabinet op de plannen die onder het kabinet-Balkenende II zijn gemaakt,
door mijzelf, en die door de heer Balkenende mee omarmd zijn. Wij wachten
nu een jaar op die plannen. Die hebben wij samen gemaakt dus dat krijg ik
binnenkort van hem te horen. Nu hij toch uit het onderzoek van 21minuten.nl
put, daarin staan de democratie en de achterstand heel centraal. Ik heb hem
zojuist gecomplimenteerd vanwege Europa en integratie. Zal hij de komende
jaren op het punt van democratie ook als premier dat leiderschap tonen en
een agenda tentoonspreiden die niet alleen gaat over cultuur maar ook over
structuur?Minister Balkenende:Dit raakt aan de opmerking van de heer Heijnen. Er is eerder gesproken
over zijn idee van het Huis van de Democratie als instituut, als instelling
waarin wij dit soort zaken belichamen. Het gaat natuurlijk veel verder dan
dat. Het gaat over democratisch burgerschap, het heeft te maken met een democratische
oriëntatie, met weten hoe de spelregels zijn. Dat raakt het onderwijs
en de vraag wat leerlingen meekrijgen. Dat raakt ook onze vorm van communiceren,
hoe wij zaken uitleggen, wat hier kan worden gedeeld aan ervaringen. Al die
elementen zijn daar onderdelen van. Ten diepste gaat het erom hoe wij staan
in het politieke en maatschappelijke leven in dit land, daarin heeft de heer
Pechtold gelijk. Daarin zit de component respect, de vraag hoe men met elkaar
omgaat, wat de rol is van maatschappelijke instituties en hoe het is gesteld
met onze democratische gezindheid. Dat is een proces dat niet zo maar iets
is voor beleidsplannen. Het heeft te maken met een oriëntatie, met opvoeding,
met onderwijs, maar ook met acties die wij zelf ondernemen.Het Huis van de Democratie is daarvan een voorbeeld, maar het is er maar
een. Het heeft ook te maken met de ontvangst van groepen, met scholieren en
studenten en met stageplaatsen, noem alles maar op. De vorige week heb ik
bijvoorbeeld zelf enkele middelbare scholieren langs gehad, ook weer als voorbeeld
om aan te geven hoe een ministerraad functioneert. Het is een concreet voorbeeld
om aan te tonen dat ook dat bijdraagt aan een democratische oriëntatie.Het is een vraagstuk waarvoor wij iedereen nodig hebben. Dat kunnen wij
niet alleen. Daarvoor hebben wij scholen en maatschappelijke instellingen
nodig. Maar de heer Pechtold heeft gelijk dat wij dit thema zwaar op de agenda
moeten zetten.De heer Pechtold (D66):Ik heb heel concreet gevraagd naar structuur. De zaken waarover de minister-president
nu spreekt, opvoeding, onderwijs en communicatie hebben betrekking op cultuur.
Uit 21minuten.nl blijkt dat mensen meer vormen van democratie willen, of die
nu representatief of direct zijn. De burgers van Utrecht hebben de indruk
dat hen vandaag een fopspeen wordt voorgehouden. Ik ben geneigd om dit met
hen eens te zijn als wij in Den Haag niet bereid zijn de structuur van onze
democratie te bespreken en na te gaan of die houdbaar is voor de 21ste eeuw.
Heeft de minister-president daar een agenda voor?Minister Balkenende:Deze discussie vertoont overeenkomsten met het debat dat wij vorige week
hebben gevoerd over het thema referendum en wijzigingsverdrag. Ik ben toen
ingegaan op het standpunt van het kabinet. Met een vraag over de democratische
gezindheid in de zin van structuurveranderingen kun je verschillende kanten
uit. Die veranderingen kunnen het gevolg zijn van een verdieping en versterking
van de vertegenwoordigende democratie. De heer Pechtold is gericht op meer
directe vormen van democratie, dat is geen nieuws. Hij weet dat ik daar anders
over denk. Er is echter ook nog een tussencategorie, bijvoorbeeld betere communicatie,
het instellen van focusgroepen en de mogelijkheden van internet. Al die zaken
hangen hiermee net zo goed samen. De fundamentele vraag is echter of je kiest
voor een representatieve of voor een directe democratie en daar wordt verschillend
over gedacht.De heer Pechtold (D66):De minister-president loopt weg voor het thema. Hij zegt dat je hier anders
over kunt denken. Ik stel vast dat hij geen agenda heeft. De minister van
Binnenlandse Zaken zei vrijdag in het vraaggesprek op televisie heel duidelijk
dat zij niets wil. Dit is geen debatje over de keuze tussen representatieve of directe democratie. Al zou hij maar ingaan op de voorstellen van
de nationale conventie over de Grondwet. Beaamt hij dat hij daarmee niets
zal doen de komende jaren? Dat is een antwoord en dan weet ik waar ik aan
toe ben.Minister Balkenende:Het is de heer Pechtold bekend dat er een staatscommissie wordt ingesteld
voor de Grondwet. Over het referendum verschillen wij echt van mening en dat
weet hij ook. Wij werken aan andere categorieën, bijvoorbeeld aan de
vraag hoe de burgers tegen Europa aankijken. Wij hebben vastgesteld dat er
meer gecommuniceerd moet worden. Dat is de afgelopen jaren ook gebeurd en
wij zullen daarmee doorgaan. De instrumenten die ons dan ten dienste staan
zijn ook zaken als internet, onderzoek, focusgroepen enzovoort. De communicatie
moet worden verbeterd, maar dit zijn ook elementen die de structuur kunnen
versterken. Dit hoeft niet de keuze te zijn die de heer Pechtold maakt.De heer Heijnen (PvdA):Zal de minister-president in het verloop van zijn betoog nog uitvoeriger
ingaan op het Huis van de Democratie en de vragen die ik daarover heb gesteld?
Ik vraag dit tegen de achtergrond van zijn antwoord op de woorden van de heer
Pechtold over de betrokkenheid van velen bij het in stand houden van het democratisch
burgerschap die mij uit het hart zijn gegrepen. Ik heb meer in het bijzonder
een aantal vragen gesteld aan de minister-president als coördinerend
bewindspersoon en als verantwoordelijke voor de rijksvoorlichting.Minister Balkenende:Ik heb goed geluisterd naar de opmerkingen van de heer Heijnen over het
Huis van de Democratie. Het viel mij op dat hij zei: de minister van BZK,
maar nu ook de premier. Hij kan mij aanspreken op mijn verantwoordelijkheid
voor het ministerie van Algemene Zaken en hij kan uiteraard mijn algemene
regeringsverantwoordelijkheid aan de orde stellen. Tegelijkertijd heeft de
minister van BZK op dit punt een eerste verantwoordelijkheid, omdat het haar
vakdepartement betreft. Ik heb in algemene zin iets willen zeggen en ik ga
ervan uit dat deze discussie verder wordt gevoerd tijdens de behandeling van
de begroting van het ministerie van BZK. Dat is daar het geëigende moment
voor, maar weet dat ik het belang van deze thematiek onder ogen zie. Dan wordt
er natuurlijk vervolgens gevraagd of er budgettaire ruimte is en welke ideeën
er zijn, maar ik heb alleen een positieve opmerking gemaakt over het idee
om hier werk van te maken in welke vorm dan ook. Het is een eerste verantwoordelijkheid
van de vakminister om naar de invulling en implementatie te kijken en daarvoor
voorstellen te doen. Wat dit betreft schijnt er geen licht tussen de opvattingen
van de minister van BZK en die van de minister-president.De heer Heijnen (PvdA):Ik ben blij om dit te horen, maar vanuit het perspectief van de Kamer
is kabinetsbeleid kabinetsbeleid. Natuurlijk is er een ministeriële verantwoordelijkheid
voor afzonderlijke beleidsterreinen. In antwoord op een vraag van de heer
Pechtold zei de minister-president – terecht naar mijn smaak –
dat het in stand houden en bevorderen van democratisch burgerschap een betrokkenheid
van iedereen vergt. Dat wil zeggen van OCW, BZK, maar ook van de minister-president
in zijn verantwoordelijkheid voor de algemene coördinatie van regeringsbeleid,
voor overheidsvoorlichting enzovoorts. Ik denk dat de Kamer, ik in ieder geval,
het helemaal niet erg zou vinden, het zelfs noodzakelijk vindt dat u wat verder
gaat in uw beantwoording en de vraag hoe u aan de wens tegemoet wil komen
die een deel van de Kamer toch heeft gesteld, namelijk om aan de realisatie
van het Huis van de Democratie een bijdrage te leveren.Minister Balkenende:Ik zou vandaag niet een institutionele discussie willen voeren over het
instituut het Huis van de Democratie. Ik herhaal dat ik dat niet op mijn weg
vind liggen. Wel vind ik het op mijn weg liggen om nu het algemene debat te
voeren en daarin hebt u belangrijke onderwerpen aangesneden: respect en in
het bijzonder het democratisch burgerschap. In dat verband heb ik nog eens
de betekenis van dit onderwerp onderlijnd en daar tegenover gesteld dat u
ook moet kijken hoe mensen in de samenleving zelf functioneren. Dat heeft
te maken met maatschappelijke participatie, met omgaan met elkaar. Al die
elementen dragen wel bij aan een respectvolle omgang met elkaar. Dat is mijn
algemene antwoord geweest. Over het instituut heb ik het nodige gezegd en
kan daar op dit moment ook niet meer over zeggen, omdat ik dan in de verantwoordelijkheid
ga treden van de minister van BZK.De heer Van Raak (SP):Vandaag is het burgemeestersreferendum in Utrecht waar men tussen twee
kandidaten van dezelfde partij kan kiezen. Veel mensen in Utrecht zijn daarover
erg teleurgesteld, veel mensen zijn eerder teleurgesteld omdat er geen onderzoek
komt naar onze betrokkenheid bij de oorlog in Irak, veel mensen zijn teleurgesteld
omdat er geen referendum komt over het Europees Verdrag. Ik denk dat wij heel
veel moeten doen om de democratische gezindheid te bevorderen. Is de minister-president
het niet met mij eens dat wij ook heel veel moeten laten, namelijk dit soort
wantrouwen organiseren?Minister Balkenende:Zeker nu het referendum op dit moment wordt gehouden, vind ik dat ik geen
uitspraak moet doen over een situatie in een gemeente in Nederland. Ik heb
er trouwens eerder behoefte aan om daar in het kabinet bij stil te staan,
ook bij de constitutionele aspecten van het een en ander. Dit heeft bovendien
ook te maken met de verantwoordelijkheid van gemeenten zelf. Sommige gemeenten
kiezen voor een vertrouwenscommissie die een aanbeveling doet en vervolgens
komt er een burgemeester. Een aantal gemeenten – het zijn er niet zo
veel – heeft gekozen voor het referendum om de bevolking een keuze voor
te kunnen leggen. Ik volg de discussie in Utrecht natuurlijk met grote belangstelling
maar ik vind het te vroeg om daar nu opmerkingen over te maken. Op het aspect
referendum ben ik overigens al ingegaan in antwoord op de heer Pechtold.De heer Van Raak (SP):De heer Pechtold wil allerlei nieuwe voorstellen doen, ik vraag de minister-president
of wij niet zouden moeten ophouden met het organiseren van teleurstellingen.
Als hij het daarmee eens is, kan hij er in de toekomst misschien ook wat beter
mee omgaan. Misschien kunnen wij alsnog een referendum over
Europa houden en een onderzoek instellen naar Irak.Minister Balkenende:Dat laatste moeten wij nu maar niet doen. Dat debat hebben wij vorige
week al gevoerd. De implicatie van uw opmerking is eigenlijk: moeten wij niet
ophouden met bepaalde vormen van volksraadpleging? U vraagt eigenlijk of wij
wel zouden moeten doorgaan met referenda op lokaal niveau, zoals nu in Utrecht?
Deze vraag komt volgens mij echt even te vroeg. Het raakt in de eerste plaats
de lokale autonomie en in de tweede plaats een verantwoordelijkheid van het
kabinet. Ik ga nu niet zomaar opmerkingen maken met een dergelijk vergaande
strekking. Ik begrijp in ieder geval dat u echt niet tevreden bent over het
referendum in Utrecht en dat u daar kritische kanttekeningen bij plaatst.
Ik heb daar met belangstelling kennis van genomen en ik zeg u toe dat ik deze
gevoelens zeker in de ministerraad aan de orde zal stellen.De heer Van Raak (SP):Ik ben niet tegen referenda, maar wij moeten dergelijke zaken wel heel
goed organiseren. Nu organiseren wij teleurstellingen. Als de minister-president
deze zorg deelt...De voorzitter:Dat punt had u al heel duidelijk gemaakt!Minister Balkenende:Wij organiseren het niet, het gaat om een gemeente.De voorzitter:Ik vraag de leden eraan mee te werken dat wij om half drie met het volgende
debat kunnen beginnen.De heer Pechtold (D66):Maar het is een belangrijk begrotingsdebat en dan zou de minister-president
ook iets ruimhartiger moeten antwoorden. Het Huis van de Democratie wilde
Balkenende II al. Minister Ter Horst heeft afgelopen vrijdag aangegeven dat
het er ook komt, dus kunt u dat nu ook gewoon zeggen.Als het gaat om het referendum op lokaal niveau heeft uw kabinet aangekondigd
om de subsidies aan gemeenten stop te zetten per 1 januari, dus kunt
u nu ook gewoon zeggen: dat willen wij dus niet meer!Ik wil het nu graag hebben over de bezuiniging op uw ministerie, de algemene
bezuiniging van 20% die u doorvertaalt naar Algemene Zaken. Is het
nu een bezuiniging of is het beleid als u spreekt over webredacties. Ik ken
de niet aflatende inzet van de Rijksvoorlichtingsdienst om het liefst alle
ministeries toch een beetje onder zijn verantwoordelijkheid te krijgen als
het gaat om de communicatie. Wij hebben nu dat relletje over het feit dat
de ministers geen weblogs meer mogen schrijven, althans niet als zij daarop
iets schrijven wat hun image zou kunnen versterken of hun partijpolitieke
ideeën zou kunnen ondersteunen. Gaat de RVD nu de voorlichting van alle
andere ministeries zo naar zich toe trekken dat die onder zijn verantwoordelijkheid
komt?Minister Balkenende:Laat ik maar niet ingaan op wat vrijdag in de ministerraad aan de orde
is. Ik zal één opmerking maken. Wat nu speelt, is feitelijk
wat in de afgelopen jaren ook altijd naar voren is gebracht. Maar ik kom hier
vrijdag wel op terug, dat hoeft nu niet gedaan te worden. Over de webredactie het volgende. Bij departementsoverschrijdende onderwerpen
kan het nuttig zijn om een zekere samenhang na te streven. Nu is er ook "regering.nl".
Laat ik het thema "respect" als voorbeeld nemen. We moeten ervoor
uitkijken om dit allemaal op elk departement apart te regelen, we moeten hier
meer samenhang in brengen. De RVD verricht ook activiteiten voor het algemenere
kabinetsprofiel. Dit heeft allemaal gewoon te maken met effectieve communicatie.
Zo moet u het lezen; u moet er niet te veel achter zoeken.De heer Pechtold (D66):Nou, ik zoek daar wel van alles achter, omdat dit al jarenlang speelt.
U kunt het wel mooi brengen, maar u draait gewoon om mijn vraag heen. Gaat
u de RVD uitrusten als een orgaan dat op uw ministerie de persconferenties
organiseert? Met andere woorden, u bent niet meer te gast bij de pers, de
pers is te gast bij u. Gaat u andere ministeries onder uw verantwoordelijkheid
in de communicatie aansturen? Dat is de politieke vraag. Het gaat mij er niet
om hoe u communiceert en welke achtergrondkleur u nu weer uit Amerika heeft
overgenomen. Het gaat mij erom of wij in dit land nog de onafhankelijke, en
staatkundig zo geregelde, zaken hebben die wij altijd hadden, of dat u dit
alles langzaam, met mooie woorden en bewegingen wegdraait. Dit is jarenlang
tegengehouden in kabinetten waar onder andere de VVD en wijzelf in zaten;
toen stond in rapporten dat de RVD dat wilde, maar wij wilden dat niet. Ik
heb gewoon een politieke vraag: gaat u dit nu wel doen?Minister Balkenende:Een minister-president heeft toe te zien op het algemene regeringsbeleid.
Daarbij moet sprake zijn van afstemming. Om die reden hebben we een voorlichtingsraad.
Ik neem aan dat dit geen probleem voor u is. Voor de zaken die te maken hebben
met de algemene uitstraling van het kabinet is er de RVD; die zorgt voor de
afstemming. Daarnaast zijn er de afzonderlijke directies voorlichting bij
departementen. Dat blijft allemaal bestaan. Maar het grote probleem in de
politiek is dat de eenheid van het regeringsbeleid wordt ondermijnd als de
ene dit zegt en de ander dat. Wij en de RVD zien toe op die eenheid van het
regeringsbeleid. Het heeft gewoon te maken met de helderheid van de communicatie.Inderdaad is de locatie van de persconferentie veranderd, maar qua inhoud
is de persconferentie identiek: alle vragen kunnen worden gesteld en zij vindt
wekelijks plaats. En er is sprake van één groot voordeel, dat
we niet in Nieuwspoort kenden: zij wordt nu ook integraal uitgezonden. Wat
wil je nog meer?De heer Pechtold (D66):Als dat laatste het probleem was: ik ben er zeker van dat Nieuwspoort
dat zo voor u zou regelen.Maar misschien is dat verhaal over het weblogje wel the pudding; vrijdag
zullen we wel zien hoe het is. U kunt namelijk zoiets niet op die manier naar
u toe trekken en elke keer aankomen met de eenheid van het kabinetsbeleid.
Wij hebben hier veel over gesproken en het is geregeld in artikel 45, lid
3 van de Grondwet: de ministers hebben vrijheid. Straks kan men niet eens
meer een partijpolitieke, of zelfs ideologische opmerking op een weblog maken;
straks kan iemand niet eens meer over zijn eigen leven vertellen, omdat dat
imagebuilding zou zijn. Dit is niet de goede weg, het past niet bij onze democratie, of u moet voor de gekozen minister-president gaan, wat
ik dan weer wel zou steunen.Minister Balkenende:Voor een goed begrip: ik heb zo-even opgemerkt dat de Dienst Publiek en
Communicatie als shared-service zal optreden voor nog meer activiteiten van
ministeries; denk aan gezamenlijke webredacties en analyse- en informatiediensten.
Ik zie werkelijk niet in wat voor problemen dit hoeft op te leveren. U moet
niet meer suggereren dan ik naar voren breng. Dit heeft gewoon te maken met
eenduidigheid in de communicatie en goede afstemming; en als van gezamenlijkheid
sprake is, gebeurt het zo. Ik kan dit niet mooier maken dan het is. Eerlijk
gezegd, het zou dwaas zijn als dit niet zou kunnen.Het tweede deel van mijn betoog zijn de antwoorden op de verschillende
vragen over het Koninklijk Huis. Ik zal eerst ingaan op de toespraak van prinses
Máxima bij de recente presentatie van het rapport van de WRR. Dan ga
ik in op de algemene vragen van de heer Van Beek over de ruimte voor leden
van het Koninklijk Huis. Met mijn uitleg over de systematiek beantwoord ik
ook de vragen van de heer Brinkman en ga ik in op het betoog van de heer Pechtold.
Vervolgens beantwoord ik de vragen over de kosten van het Koninklijk Huis,
waarbij ik inga op vragen van onder anderen de heren Van Raak en Heijnen over
systematiek en transparantie. Tot slot kom ik toe aan de volgende onderwerpen:
de openstelling van paleizen, waarover de heer Van de Camp sprak; hoe om te
gaan met de vlaginstructie, in reactie op de opmerking van de heren Van de
Camp en Pechtold; en het verzoek van de heer Van Raak over 5 mei.De voorzitter:Ik stel de leden in de gelegenheid om na de blokjes over de rede en de
verantwoordelijkheid interrupties te plaatsen.Minister Balkenende:In de media en in dit debat is veel gezegd over de toespraak van prinses
Máxima bij de presentatie van het rapport van de Wetenschappelijke
Raad voor het Regeringsbeleid. Ik zou iedereen die meedoet aan dit debat,
willen vragen om daarbij de gehele strekking van de toespraak te betrekken.
Wat ik nu soms zie gebeuren, is dat één enkele zin, geïsoleerd,
onjuist geciteerd en uit zijn context gehaald, wordt aangehaald. Daardoor
ontstaat een geheel andere interpretatie dan zou ontstaan wanneer je de hele
toespraak beziet.De discussie draait om de zin: Dé Nederlandse identiteit bestaat
niet. Deze zin heeft prinses Máxima niet uitgesproken. Voor alle duidelijkheid
citeer ik wat zij wel in haar toespraak heeft gezegd: "Het thema identiteit
houdt veel mensen in ons land sterk bezig. (...) Het raakt ons allemaal. (...)
Zo'n zeven jaar geleden begon mijn zoektocht naar de Nederlandse identiteit.
(...) Het was een prachtige en rijke ervaring waarvoor ik enorm dankbaar ben.
Maar dé Nederlandse identiteit? Nee, die heb ik niet gevonden. (...)
Nederland is veel te veelzijdig om in één cliché te vatten.
Dé Nederlander bestaat niet. Als troost kan ik u zeggen dat dé
Argentijn ook niet bestaat."Vervolgens gaat de prinses in op haar persoonlijke ervaringen en vervolgt
aldus: "We denken nog te veel in scheidslijnen. Ook nieuwkomers doen
dat." En tot slot verwijst zij naar de plaatsen waar zij in haar leven
heeft gewoond: "Al die plaatsen en de mensen die erbij horen, maken deel
uit van mijn leven. Ze horen bij mijn identiteit als Nederlandse. Ze zijn
me dierbaar."Heeft de prinses ontkend dat er een Nederlandse identiteit is? Nee, dat
heeft ze niet. De heer Heijnen zei dat buitengewoon duidelijk in zijn betoog.
Die conclusie is door sommigen ten onrechte wel getrokken, op basis van een
onjuist geciteerde zin uit een toespraak. De prinses heeft juist onderdelen
genoemd die deel uitmaken van onze identiteit. Sterker nog: de prinses sprak
over háár identiteit als Nederlandse. Eerder heb ik hierover
gezegd dat de Nederlandse identiteit verweven is met cultuur, geschiedenis
en de gevoelens van mensen en dat die identiteit zich niet zomaar laat wegblazen.
Tegelijkertijd heb ik ook aangegeven dat het karakter van Nederland zich heeft
ontwikkeld in een lange geschiedenis. De Nederlandse identiteit is nooit statisch
geweest. Ik heb verder gewezen op de verscheidenheid in ons land.Sommige reacties op de speech van prinses Máxima, op basis van
een uit zijn context gehaalde zin, betreur ik zeer. Tegelijkertijd constateer
ik dat het onderwerp van de Nederlandse identiteit ons alleen raakt en bezighoudt.
Wat dat betreft is de grote hoeveelheid reacties ook wel weer begrijpelijk,
want wij kunnen en mogen trots zijn op Nederland. Nederland is een land dat
zijn kracht juist ontleent aan eenheid in verscheidenheid, een land waar,
zoals de prinses zegt, ruimte is om Limburger of Amsterdammer, koopman of
dominee, fan van Ajax of van Feyenoord, protestant of katholiek te zijn. Een
land waarin wij verscheiden zijn op grond van afkomst, religie en cultuur,
maar één zijn in het spreken van de taal, het koesteren van
gezamenlijke waarden en gedeelde trots op het eigen land.Over de Nederlandse identiteit heb ik in toespraken en interviews dezelfde
elementen naar voren gebracht. De strekking van die uitspraken zijn volstrekt
vergelijkbaar met de toespraak van de prinses bij de WRR. Ik heb over identiteit
ook het volgende gezegd: landen met een open karakter en een grote diversiteit
aan mensen staan sterker dan landen met een monocultuur. Verschillen en contacten
tussen culturen en levensstijlen zijn namelijk een onmisbare bron van creativiteit
en innovatie. Dat laat de geschiedenis van ons land ook zien. Verschillen
moeten wij koesteren, maar wij moeten ze niet opblazen.De rechtsstaat vormt daarbij het kader waarbinnen wij met elkaar in vrijheid
kunnen leven en in vrede van elkaar kunnen verschillen. De Nederlandse samenleving
is open en geeft ruimte aan verschillen tussen mensen. Bepalend is niet wie
je bent, maar wat je bijdraagt aan de Nederlandse samenleving. Dat vraagt
natuurlijk wel om ieders respect voor onze rechtsstaat.De wijze waarop aan de ministeriële verantwoordelijkheid voor leden
van het Koninklijk Huis invulling wordt gegeven, brengt met zich dat deze
niet alleen beperkend van aard is. Er wordt ook ruimte geboden voor maatschappelijke
activiteiten. Deze toespraak, waarin de prinses haar persoonlijke ervaringen
heeft verwerkt, is niet strijdig met het kabinetsbeleid, want hij bevat geen
uitspraken over het beleid. Bovendien bevat de toespraak geen kwalificaties
waarmee het kabinet niet zou kunnen instemmen. Daarom hadden de verantwoordelijke
bewindslieden, de minister van Justitie, de minister voor Wonen, Wijken en
Integratie en ikzelf er geen enkel probleem mee om daarvoor de ministeriële
verantwoordelijkheid te nemen en daarmee de ruimte te bieden voor het persoonlijke
verhaal van de prinses.Vrijwel direct na de speech van prinses Máxima heeft minister Hirsch
Ballin bekend gemaakt dat de ministeriële verantwoordelijkheid door het
kabinet is en wordt genomen. Hij heeft dit met mij afgestemd; ik was destijds
bij de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. De minister van Justitie
heeft daarbij gewezen op zijn bewoordingen in zijn toespraak bij de WRR: identiteit
verandert voortdurend, maar drukt toch iets karakteristieks uit.Ten slotte hecht ik eraan, te benadrukken dat juist prinses Máxima
zich al jaren op uitstekende wijze inzet voor sociale cohesie en integratie
in de Nederlandse samenleving. Zij is een belangrijke samenbindende factor.
Laten wij dat in alle beschouwingen niet over het hoofd zien.De heer Pechtold (D66):Ik maak bezwaar tegen de manier waarop de minister-president het debat
voert, in de trant van: de aanval is de beste verdediging en wij hebben het
charmeoffensief van de prinses nodig. Het ging ons echter niet om de inhoud.
Die heeft wel een vlucht genomen. U hoeft niet de hele speech voor te lezen;
met het rode pennetje in de hand hebben wij die allemaal doorgelezen en wij
kwamen tot dezelfde conclusie als u. Het gaat ons om de ministeriële
verantwoordelijkheid. Of u laat zo'n speech schrijven – minister Vogelaar
heeft toegegeven dat de speech van tevoren is gecontroleerd – en verdedigt
die dan, of u laat de uiting niet toe.Ik heb de vraag verbreed en ook de kroonprins genoemd die over Europa
sprak. Terwijl wij ons hier nog afvroegen of er wel of geen referendum moest
komen, zei hij dat wij wat trotser moeten zijn op het werk dat onze grootouders
hebben verricht. Op beide punten, zowel wat betreft de identiteit als Europa,
ben ik het eens met beide leden van de Koninklijke familie. Daarom vind ik
dat ik deze vraag aan u mag stellen: waarom laat u de boel lopen op het moment
dat het verkeerd gaat? Of u staat ervoor en zegt: het is ook mijn beleid,
of u laat het niet toe. Wij kunnen niet hebben dat deze mensen, die zichzelf
niet kunnen verdedigen, in het politieke debat onderwerp van gesprek worden.
Dat staat los van hun inzet voor maatschappelijke onderwerpen zoals laaggeletterdheid
en microkrediet, wat iedereen prima vindt. Ik vind het niet fair dat u in
dit debat het hele charmeoffensief van de kroonprinses nodig hebt om uw punt
te ondersteunen. Zeg gewoon: ik was te laat. U was namelijk te laat.Minister Balkenende:Dat zie ik totaal anders en ik zal u uitleggen waarom. Toen de bijeenkomst
van de WRR plaatsvond, heeft de prinses haar speech gehouden. Wat gebeurde
er die dag? De aandacht ging op die dag vooral uit naar de verkiezing van
de voorzitter van de PvdA en de volgende dag naar de discussie over het referendum.
Wat de aandacht heeft getrokken, waren de grote woorden van de kant van de
heer Wilders. Na een aantal dagen was die discussie een eind weg. Wat gebeurde
er op de vrijdag toen minister Bos de persconferentie deed, omdat ik afwezig
was in verband met de Verenigde Naties? Er is niet één vraag
over de kwestie gesteld. Afgelopen vrijdag, toen ik zelf de persconferentie
deed, is er niet één vraag gesteld. Er zijn ook geen vragen
van de Kamer gekomen. Het hele debat heeft een versnelling gekregen door de
uitlatingen van de heer Scheffer in het kader van de presentatie van zijn
boek en de publiciteit in de Telegraaf, in samenspel met de heer Zonnevylle
van de Oranjeverenigingen. Toen kwam er ineens een geweldige upswing van de
discussie. Wij hebben onze ministeriële verantwoordelijkheid genomen.
Drie bewindslieden hebben de tekst gezien. Eerst werd de discussie geëntameerd
door de heer Wilders, in bewoordingen die niet graag de mijne zouden zijn.
Ik vind dat de heer Wilders absoluut geen recht heeft gedaan aan wat prinses
Máxima naar voren heeft gebracht. De hausse in de discussie is afgelopen
weekend begonnen. Zo liggen de feiten en dan vind ik dat de heer Pechtold
niet op deze manier in mijn richting moet spreken.De heer Pechtold (D66):Een upswing is een hype. Een premier met vijf jaar ervaring moet daarmee
inmiddels weten om te gaan. Als hij leden van de Koninklijke familie laat
praten over Europa en Slovenië en een dergelijke speech laat houden,
dan moet hij er als de kippen bij zijn. Nu voel ik mij bezwaard, gelet op
het inderdaad vreselijke verhaal dat een Wilders staat te houden. Mijn kritiek
is fundamenteel. Ik leg niet de fout bij prinses Máxima of bij prins
Willem-Alexander. Ik zeg dat de premier zijn rol, te weten het aansturen van
mensen die zich niet kunnen verdedigen in het publieke debat, beter moet oppakken
en daarin sneller moet handelen. Of hij moet met ons debatteren over de ruimte
die wij troonopvolgers geven. Wij hebben op dit moment de koningin die onderdeel
uitmaakt van de regering, maar dat doet een kroonprins of een kroonprinses
niet. Dus als u die mensen meer ruimte wilt geven om niet alleen over maatschappelijk
brede thema's zoals water te spreken – en ik snap dat – dan moet
u daar ook wel beleid bij voeren. En u moet ze verdedigen!De voorzitter:Mijnheer Pechtold, ik geef u veel ruimte en dat doe ik graag, maar u moet
nu echt beknopt, kort en bondig uw vragen formuleren. Het woord is aan de
minister-president.Minister Balkenende:Op die maandag hebben wij overleg gehad met de minister van Justitie en
de vraag hoe hij zou reageren. Dat is direct gebeurd. Ik denk dat het beter
was geweest als u niet direct was begonnen over mij te praten. Het zou immers
moeten gaan over de vraag of prinses Máxima in de bejegening van de
heer Wilders recht is gedaan. Het is mijn vaste overtuiging dat dit niet het
geval is. Vervolgens zie ik een debat ontstaan dat met name de laatste paar
dagen zo'n excessief karakter heeft gekregen. Wat is er gebeurd? Vrijdag waren
er geen vragen bij de ministerraad. Dit weekeinde is het allemaal gekomen.
Minister Vogelaar zat in een uitzending van Buitenhof en heeft daar een aantal
belangrijke dingen gezegd en ik had vandaag dit debat. Ik vind dat wij de
zaak in het goede perspectief moeten plaatsen en ik sta hier om aan te geven
waarom wij onze verantwoordelijkheid hebben genomen. Ik heb de woorden van
prinses Máxima in de juiste context willen plaatsen en ik wil hier
nog eens nadrukkelijk zeggen dat de prinses geen recht is gedaan in de bejegening,
noch hetgeen wat zij heeft beoogd te zeggen.De heer Pechtold (D66):Het gaat mij om een actieve of een passieve houding. U kiest voor een
passieve houding. U zegt: mij worden al twee weken geen vragen gesteld. Ik
vind dat u op zo'n moment – dat heb ik u ook al gezegd
rondom integratie en rondom Europa – direct dient in te zetten. Dat
geldt ook nu het gaat om de ruimte die het Koninklijk Huis heeft. U dient
direct te zeggen: die speech is gecontroleerd, ik sta daar achter en wat nu
wordt gezegd, is uit zijn verband gerukt. U moet niet wachten totdat wij de
Wildersen, de Scheffers en iedereen over ons heen hebben gehad.Minister Balkenende:Heeft de heer Pechtold gisteren het stuk van de heer Blokker in de Volkskrant
gelezen? De heer Blokker analyseerde heel duidelijk dat de discussie rustig
leek te zijn geworden, en dat die zaak ineens opgeblazen is. Ik wil graag
de feiten onder ogen zien. Het staat een parlementariër vrij om mij met
felheid te bejegenen, maar ik heb u niet met die felheid horen reageren op
de uitlatingen van de heer Wilders. Ik noem maar wat.De heer Pechtold (D66):Voorzitter. Mij wordt een vraag gesteld. Ik heb het stuk gelezen. Ik vind
het interessant. Laat ik het maar op zijn Hollands zeggen: ik baal ook van
die hypes en u hoeft mij niet te vertellen dat ik Wilders niet zo nu en dan
van repliek dien. Ik vraag mij alleen af – wij controleren de media
niet, daar hebben wij net een debatje over gehad – op welk moment je
als leider van dit land ingrijpt en zegt: deze speech is door mij gecontroleerd
en geaccordeerd, en nu gaat die speech een eigen leven leiden en dat accepteer
ik niet. Dan is het voorbij en hoeft u niet drie weken later dit verhaal te
houden.Minister Balkenende:De minister van Justitie heeft op de dag zelf al aangegeven hoe de bewindslieden –
dus ook de minister-president – in dit alles zaten en wat wij van de
zaak vonden. Toen was ook helder dat wij achter de prinses stonden en dat
goedkeuring was verleend. Daar kon niemand, maar dan ook niemand iets van
maken. Ik vind dat u veel te grote woorden gebruikt.De heer Van Beek (VVD):Hier was ik bang voor en daarom heb ik in mijn tekst dit voorbeeld juist
niet gebruikt. Ik wilde proberen om wat meer in algemene termen over dit onderwerp
te spreken. In dat verband zou ik u willen vragen om nog even te kijken naar
de tekst die u net uitsprak. Heb ik u nu echt horen zeggen dat u onder andere
akkoord was met de tekst van de prinses omdat die niet strijdig was met het
kabinetsbeleid?Minister Balkenende:Dat klopt.De heer Van Beek (VVD):Sinds wanneer is het een criterium dat leden van het koningshuis het kabinetsbeleid
naar buiten brengen?Minister Balkenende:Dat hoeft ook niet. De heer Van de Camp zei het heel erg scherp. Het nemen
van verantwoordelijkheid betekent dat je kijkt of er geen sprake is van strijdigheid,
maar het betekent tegelijkertijd dus ook het bieden van ruimte. Dat is precies
wat er gebeurd is toen minister-president Lubbers destijds heeft gekozen voor
een verruiming. Wanneer zich situaties voordoen waarin er spanning ontstaat,
heb je een ander verhaal. Dat is ook de reden waarom leden van het Koninklijk
Huis hun speeches altijd voorleggen aan de minister-president of aan de vakminister
dan wel staatssecretaris. Wij hebben die spanning geconstateerd en ik heb
u net aangegeven dat de opmerking die ik zelf heb gemaakt over de pluriformiteit
in Nederland en de opmerkingen die prinses Máxima eerder heeft gemaakt
op dezelfde lijn lagen. Dat zijn de elementen die je meeweegt bij het nemen
van je ministeriële verantwoordelijkheid en in dit geval is dat ook gebeurd.De heer Van Beek (VVD):De minister-president verdedigt nu de omgekeerde stelling, namelijk dat
hij niet wil dat een dergelijk verhaal strijdig is met zijn beleid. Ik kan
mij dit voorstellen. Ik vroeg hem echter iets anders. Het criterium kan toch
niet zijn dat een speech van een van de leden van het Koninklijk Huis het
kabinetsbeleid moet volgen? Ik denk dat een speech boven het kabinetsbeleid
zou moeten staan. Dit soort speeches zou acceptabel moeten zijn voor zowel
mensen die zich in het beleid herkennen, als mensen die zich hierin niet herkennen.Minister Balkenende:Ik begrijp goed wat de heer Van Beek zegt. Ik heb mij voorgenomen om een
aparte beschouwing aan zijn vraag te wijden.De heer Brinkman (PVV):Ik hoor u van alles zeggen en zie u rookgordijnen optrekken over zaken
die wel of niet gezegd zijn. Ons doet dit er eerlijk gezegd niet toe. Voor
ons is van belang dat de minister-president als politiek verantwoordelijk
persoon mensen niet dingen laat zeggen die zij eigenlijk niet zouden moeten
zeggen. Vindt hij ook niet dat, als de ingeslagen weg gevolgd wordt, leden
van het Koninklijk Huis in de positie zouden kunnen komen dat het volk geen
vertrouwen meer in hen heeft? Zij vertolken immers het kabinetsbeleid en worden
zelfs hiervoor ingezet. Prinses Máxima was ook adviseur van deze raad.
Zij heeft daadwerkelijk meegewerkt aan de totstandkoming van dit rapport.De voorzitter:Mijnheer Brinkman, wat is uw vraag?De heer Brinkman (PVV):Mijn vraag is of dit niet kan wringen in de toekomst.Minister Balkenende:Ik heb u vanochtend horen zeggen dat u achter het Koninklijk Huis stond,
mijnheer Brinkman. Ik mag toch aannemen dat u achter het Koninklijk Huis staat?De heer Brinkman (PVV):Hier gaat mijn vraag niet over.Minister Balkenende:In de eerste termijn heb ik u horen zeggen dat wij het Koninklijk Huis
hebben te respecteren. Dit is de reden waarom u mij een aantal verwijten maakt.
Begrijp ik u goed?De heer Brinkman (PVV):Nee, ik maak u verwijten, omdat u uw taak niet goed uitvoert. U bent een
slechte coach. Op het moment dat de ministeriële verantwoordelijkheid
in het geding is, blijft u niet thuis. Op het moment dat er een aantal weken
een debat speelt, hoor ik u verder helemaal niet. Op dit punt heeft de heer
Pechtold volkomen gelijk. U laat de prinses bungelen.Minister Balkenende:Wat betreft dat "bungelen", weet u wat er was gebeurd als de
heer Wilders een andere kwalificatie had gebruikt toen hij sprak
over de prinses? Dan hadden wij een heel ander debat gehad.De heer Brinkman (PVV):Wij kunnen het altijd hebben over de toon. U weet dat het niet klopt.
Gaat u nu eens gewoon in op de inhoud.De voorzitter:Hiermee was de minister-president juist bezig.Minister Balkenende:Uw fractievoorzitter heeft heel grote woorden gebruikt. Hij heeft een
bepaald beeld opgeroepen over iets dat op die manier niet is gezegd en ook
niet is bedoeld. Degene die de zaak in samenhang had gelezen, was tot een
ander oordeel gekomen. Het kabinet gaat ook niet over één nacht
ijs. Wij konden deze opmerkingen dragen. En woorden als "laten bungelen"...U zegt dat ik anders moet opereren. U gebruikt het beeld dat de prinses
betrokken is geweest bij dit rapport. Ik zal u precies uitleggen wat er aan
de hand is geweest. In het kader van het onderzoek ten behoeve van het rapport
zijn gesprekken gevoerd met groepen jongeren over hun beleving van identiteit.
De prinses heeft twee van deze gesprekken bijgewoond: een met studenten uit
het hbo en wo en een met mbo-scholieren, een kappersopleiding uit Rotterdam.
In het rijtje adviseurs dat in de bijlage van het rapport is opgenomen, staan
alle personen met wie is gesproken in het kader van het rapport, dus ook de
prinses. De prinses is dus niet betrokken geweest bij het opstellen van het
rapport.De prinses is dus bij twee van dit soort gesprekken aanwezig geweest.
Waarom suggereert u dan dat de prinses op een of andere manier verantwoordelijk
is voor de inhoud van het rapport? Daarmee geeft u een verkeerde voorstelling
van zaken. Als de prinses vanuit de beste motieven stilstaat bij de verscheidenheid
van de Nederlandse samenleving, gaat dat niet om het wegnemen van beelden
of karakteristieken in de samenleving. Daar wordt volledig aan voorbij gegaan.
De vraag is of uw fractievoorzitter recht heeft gedaan aan hetgeen de prinses
beoogde te zeggen. De prinses is, net als ikzelf, trots op dit land. Zij heeft
ook vaak gesproken over elementen van verscheidenheid, maar met eenheid.Ik denk dat wij het debat op de goede manier moeten voeren. Als wij het
betoog hadden genomen zoals het er lag, hadden wij een andere discussie gehad
dan de afgelopen dagen is gevoerd. Ik ben met de discussie van de afgelopen
dagen niet gelukkig; dat kan de heer Brinkman zich voorstellen. Dit hangt
samen met de manier waarop het debat wordt gevoerd. De commissie-PaVEM houdt
zich bezig met integratie van allochtone vrouwen, zodat zij de Nederlandse
taal beter leren spreken. De heer Brinkman vindt dat de prinses geen lid had
mogen zijn van deze commissie. Hij vindt ook dat zij geen gesprekken mag hebben
met scholieren over de vraag hoe je kunt meedoen in dit land, en dat zij niet
mag zeggen hoe zij de Nederlandse samenleving ervaart. Op die manier is er
sprake van een grote beperking. Het is de vraag of dit past bij het functioneren
van de monarchie in deze tijd. Ik ben juist blij dat er ruimte is ontstaan
en dat leden van het Koninklijk Huis kunnen meedoen aan activiteiten. Dit
moet uiteraard altijd gebeuren met respect voor de ministeriële verantwoordelijkheid.
De manier waarop de heer Brinkman het debat voert, doet geen recht aan de
intenties van de prinses. Ik vind het jammer dat hij het op deze manier doet.De heer Brinkman (PVV):Op dezelfde manier ben ik teleurgesteld over de opstelling van de minister-president
in dit debat. Hij gaat niet in op mijn kritiek, maar heeft het alleen over
de inhoud van het rapport. Daar gaat het mij helemaal niet om. De minister-president
behoort de leden van het Koninklijk Huis te behoeden voor betrokkenheid bij
dergelijke debatten. Toen prinses Máxima direct betrokken raakte bij
dergelijke bijeenkomsten en toen zij haar speech uitsprak, had hij moeten
voorzien dat dit tot een discussie zou kunnen leiden zoals de huidige. Hij
heeft dit echter niet voorzien en daarop gaat hij ook nu weer niet in.Minister Balkenende:Als ik steeds zou moeten ingaan op de grote woorden van de heer Wilders,
zou ik daaraan een dagtaak hebben. Een premier heeft meer te doen. Het kabinet
heeft direct gereageerd via de minister van Justitie. Ik betreur de uitlatingen
van toen, die niet in de eerste week maar wel in de afgelopen dagen behoorlijke
gevolgen hebben gehad. Met die uitlatingen is geen recht gedaan aan wat de
prinses heeft gezegd en heeft beoogd te zeggen. Het doet ook geen recht aan
wat zij wil bijdragen aan een samenleving met verscheidenheid en een samenleving
waarin plaats is voor iedereen. Zo liggen de zaken.De heer Heijnen (PvdA):Ik heb complimenten voor de beantwoording van de minister-president op
dit punt, zeker voor de beantwoording in eerste aanleg. Ik heb ook complimenten
voor de opmerking dat het hem heeft verbaasd dat een aantal leden wel in de
media heeft geroepen wat men ervan vond, maar niet de gelegenheid te baat
heeft genomen om, zoals het hoort, het kabinet in de Kamer ter verantwoording
te roepen op het moment dat een en ander aan de orde was. Hierbij moet bovendien
worden gezegd dat deze opmerking de premier staatsrechtelijk uiteraard niet
helemaal past, want de Kamer had die opmerking moeten maken. Ik maak zijn
woorden echter graag de mijne. Overigens heeft niet alleen de heer Wilders
zich op dit punt wel in de media en niet in de Kamer laten horen, maar ook
de heer Zijlstra.Ik ben het dus eens met het beeld dat de minister-president schetst van
de gang van zaken in de afgelopen twee weken. Met de opmerking dat er meer
media zijn dan alleen de pers, maak ik de premier geen verwijt, maar doe ik
hem een suggestie aan de hand. Er zijn heel veel en heel veel soorten websites.
Hierop is te zien dat de onrust naar aanleiding van de toespraak van de prinses
niet is gestopt, los van de inbreng van de heer Scheffer en die van anderen.
Wellicht is het een goede zaak om dit in de toekomst ook in de gaten te houden
en sneller te reageren als dat nodig is.Minister Balkenende:Hiervan neem ik uiteraard kennis. Wij leren altijd weer; dat zeg ik bij
elk debat. Het is waar wat u zegt. Ik heb echter zojuist geschetst hoe de
zaken de afgelopen twee weken zijn gelopen. Ik heb ook gezegd dat er sinds
afgelopen donderdag en vrijdag een versnelling is opgetreden. Ik heb het woord "upswing"
gebruikt. Ik wijs in dit verband op het betoog van de heer Blokker in de Volkskrant
van gisteren.De heer Van Raak (SP):De minister-president zegt dat prinses Máxima onderwerp is geworden
van een mediahype. Hij verwijst hiervoor naar de Oranjeverenigingen, naar
De Telegraaf en naar de heer Wilders. Het ontstaan van deze hype is niet de
schuld van de minister-president, maar wel zijn verantwoordelijkheid. Hij
moet kiezen. Hij kan stellen dat prins Willem-Alexander en prinses Máxima
mogen meedoen aan politiek gevoelige debatten zoals die over de toekomst van
Europa en over de nationale identiteit. Dan moet hij echter accepteren dat
zij onderwerp kunnen worden van politieke controverses terwijl zij zich niet
kunnen verdedigen. Hij kan ook stellen dat hij deze mensen gaat beschermen
en dat dit zijn taak is. Hij kan stellen dat hij moet zorgen dat deze mensen
niet in de branding van de politieke discussie komen te staan, juist omdat
zij zich niet kunnen verdedigen. Hij kan echter níét zeggen:
wij doen van allebei een beetje.Minister Balkenende:Ik begrijp de vraag van de heer Van Raak. Het is terecht dat hij die stelt.
Ik heb aangegeven wat onze rol was bij de totstandkoming van de speech, wat
de minister van Justitie kenbaar heeft gemaakt op de bewuste maandag en wat
minister Vogelaar heeft gezegd. Ten slotte heb ik iets gezegd over hoe het
debat is gelopen. Nu, hier in de Kamer, is het moment gekomen om verantwoording
af te leggen; wat waren de intenties en waar ging het precies om? Ik ben de
Kamer dankbaar dat ik deze mogelijkheid heb gekregen. Op deze manier kan ik
nog eens aangeven hoe een en ander is gelopen, hoe ik het zelf zie en wat
de invulling van de ministeriële verantwoordelijkheid heeft omvat.Dat brengt mij bij de opmerking van de heer Van Beek over de ruimte van
de leden van het Koninklijk Huis. Ik reageer tevens op het interruptiedebatje
tussen de heer Van de Camp en de heer Pechtold. Ik bevestig dat de beleidslijn
over de ministeriële verantwoordelijkheid voor leden van het Koninklijk
Huis ten opzichte van een aantal jaren geleden niet is veranderd. Tijdens
de begrotingsbehandelingen van het ministerie van Algemene Zaken in 2004 en
2005, evenals tijdens de algemene politieke beschouwingen in de Eerste Kamer
in die jaren, heb ik uitgebreid bij dat vraagstuk stilgestaan. De beleidslijn
houdt enerzijds in dat het niet de bedoeling is om te krampachtig te zijn
en anderzijds dat de leden van het Koninklijk Huis geen speelbal mogen worden
van politiek debat. De lijn is dus dat er sprake is van ministeriële
verantwoordelijkheid voor het staatshoofd. Voor de overige leden van het Koninklijk
Huis geldt dat eveneens in de mate waarin zij als zodanig functioneren. Naarmate
zij dichter bij de troon staan, geldt een grotere ministeriële verantwoordelijkheid.De Kamer kent de exacte formulering. De ministeriële verantwoordelijkheid
houdt niet louter het stellen van grenzen in, maar ook het bieden van ruimte
voor maatschappelijk functioneren en optreden. Daarbij speelt zeker een rol
dat het kroonprinselijk paar midden in de moderne samenleving staat. Daarop
kunnen wij overigens trots zijn. Van geval tot geval moet echter gezocht worden
naar het evenwicht en dat dient te worden bewaakt. Wij moeten niet denken
dat wij met regels voor alle denkbare situaties en voor de eeuwigheid alles
kunnen vastleggen. Casuïstiek is immers ook afhankelijk van plaats en
tijd. Dat blijkt ook uit het interruptiedebatje tussen de heer Van Beek en
de heer Pechtold. Er is daarom een systeem waarbinnen dat evenwicht moet worden
bewaakt. Uiteraard gebeurt dat in interactie met de leden van het Koninklijk
Huis, met mij en alle bewindslieden die samen met mij ministeriële verantwoordelijkheid
dragen.De heer Van Beek (VVD):Ik dank de minister-president voor zijn reactie. Die kan ik goed volgen.
Ik kom terug op de discussie over de vraag in hoeverre de uitingen van leden
van het Koninklijk Huis overeen moeten komen met het kabinetsbeleid. Ik kan
mij voorstellen dat de minister-president niet wil dat die uitingen met dat
beleid in strijd zijn. Naar mijn idee is het echter niet noodzakelijk dat
die uitingen exact met het kabinetsbeleid overeenkomen. De visie van de leden
van het Koninklijk Huis mag naar mijn oordeel iets breder zijn dan die van
het kabinet dat op dat moment toevallig in vak K zit.Minister Balkenende:Dat is een welgeplaatste opmerking van de heer van Beek. De ruimte is
altijd wat groter naarmate de afstand tot de troon groter is. Dat hangt samen
met de positie van het staatshoofd. Zij maakt onderdeel uit van de regering.
Het zou daarom niet wenselijk zijn om uiteenlopende signalen uit te zenden.
Ter voorkoming van misverstanden moet tegenstrijdigheid worden voorkomen.
Tegenstrijdigheden zullen ongetwijfeld vragen oproepen. Speeches worden dan
ook vooraf door de betreffende ministers of door de minister-president beoordeeld.
Dat neemt niet weg dat er ruimte is om opmerkingen te maken. Zoals gezegd,
zal van geval tot geval moeten worden nagegaan hoe groot die ruimte is. Dit
is het algemene kader en het is naar mijn oordeel goed mogelijk om daarmee
te werken.De heer Pechtold (D66):Ik vind de woorden van de minister-president helaas nog te vaag. De essentie
van het debat is of andere leden van het Koninklijk Huis die dicht bij de
troon staan de ruimte krijgen om over het regeringsbeleid uit te wijden. Ik
heb Europa en identificatie als lastige thema's genoemd. De kroonprins heeft
veel ervaring met het onderwerp uitzending naar Uruzgan. Ik hoop niet dat
in de toekomst daar de ruimte moet ontstaan. Als er in een regeringsperiode
een troon- en een kabinetswisseling zijn, kunnen er problemen ontstaan. Ik
hoef met de minister-president niet op de details in te gaan, maar ik hecht
eraan dat hij de verantwoordelijkheid bij het staatshoofd houdt en dat hij
het kroonprinselijk paar vrij houdt van het politiek debat.Minister Balkenende:Ik weet niet precies hoe ik de aanduiding "vrijhouden van politiek
debat" moet opvatten. U zegt terecht dat leden van het Koninklijk Huis
de mogelijkheid hebben, te spreken over onderwerpen die ook te maken hebben
met beleidskeuzen. Neem prinses Laurentien als voorbeeld; zij maakt zich –
terecht – zorgen over de positie van kinderen met een leesachterstand.
Wel, daar geeft zij uiting aan en als zij een speech houdt, wordt die uiteraard
bekeken. Als de prins van Oranje, zoals onlangs nog in Slovenië, opmerkingen
maakt over Europa, dan is dat zijn goed recht, zoals ook de koningin vaak
iets heeft gezegd over Europese perspectieven. Er zal alleen van geval tot
geval bekeken moeten worden of dit past bij de ministeriële verantwoordelijkheid.
Ik denk dat het systeem dat wij hebben, zeer wel functioneert. En u zegt natuurlijk
terecht dat leden van het Koninklijk Huis geen onderwerp van politiek
gedoe moeten worden, maar daarmee zijn wij terug bij deze discussie. Er is
natuurlijk niet voor niets door drie bewindslieden naar deze tekst gekeken
en wij vonden dat wij er gelet op alle omstandigheden de verantwoordelijkheid
voor konden nemen.De heer Pechtold (D66):Het gaat mij juist niet om de tekst, maar om de onderwerpen. Er is niemand
die zegt dat wij laaggeletterdheid toch vooral in stand moeten houden. En
water vinden wij allemaal belangrijk, daar moeten wij goed mee omgaan. Als
een thema niet actueel is of als iedereen het steunt, dan is het prima. Helaas
zitten deze mensen in een gouden kooi, waarin zij zichzelf niet kunnen verdedigen.
Neem Uruzgan als voorbeeld, ik wil niet dat zulke onderwerpen leiden tot hyperige
debatten. Ik hoop dat u het met mij eens bent dat de grens bij het staatshoofd
gelegd moet worden en dat de verantwoordelijkheid niet moet gelden voor de
overige leden van het Koninklijk Huis, noch voor die van de Koninklijke familie.Minister Balkenende:Ik heb het algemene kader aangegeven, ik denk dat het volstrekt helder
is dat de ruimte groter is naarmate de afstand tot de Koning groter is. Voor
het overige zal er per geval bekeken moeten worden of het zich verhoudt tot
ons systeem waarin er verantwoordelijkheid moet worden genomen voor uitlatingen
van leden van het Koninklijk Huis. En ik begrijp heel goed dat een onderwerp
zoals Uruzgan zeer gevoelig is; bij zulke onderwerpen behoort een bewindspersoon
buitengewoon zorgvuldig te zijn. Maar ik denk dat onder anderen de heer Van
Beek, de heer Pechtold en ik geen principieel verschil van mening hebben over
de invulling van het systeem van de ministeriële verantwoordelijkheid.De heer Van Raak (SP):Voorzitter, ik maak mij toch een beetje ongerust. De minister-president
zegt dat hij er geen enkel probleem mee heeft als Willem-Alexander zijn mening
geeft over de Europese integratie en de toekomst daarvan. Maar het verschil
tussen de regering en de kroonprins is dat hij van ons allemaal is, terwijl
de minister-president wordt gekozen. Als de kroonprins uitgesproken standpunten
verkondigt over politiek controversiële onderwerpen, dan zal een groot
deel van de Nederlandse bevolking zich daar toch niet in herkennen.De voorzitter:Ik snap het punt, maar de minister-president is hier echt op ingegaan.De heer Van Raak (SP):Ik kom er in tweede termijn wel op terug.Minister Balkenende:Met wat ik zei, wilde ik aangeven dat de ministeriële verantwoordelijkheid
dit soort situaties juist kan voorkomen. Wij hebben een constitutionele monarchie,
wat exact aangeeft binnen welk raamwerk leden van het Koninklijk Huis kunnen
functioneren.Recentelijk zijn er in de publiciteit en ook door leden van de Kamer vragen
gesteld over de kosten van het Koninklijk Huis. Voordat ik hier meer concreet
op inga, wil ik een algemene opmerking maken. Het gebeurt nogal eens dat de
nadruk op de kostenkant wordt gelegd zonder dat daarbij ook de batenkant wordt
betrokken. De Koningin, ons staatshoofd, maar ook de prins van Oranje, prinses
Máxima en de andere leden van het Koninklijk Huis vervullen een rol
in onze samenleving. Hun activiteiten dragen bij aan het versterken van de
samenbindende krachten in ons land. Ik noem Koninginnedag, 4 en 5 mei,
en de rol die onze koningin kan vervullen bij vreugdevolle gebeurtenissen,
maar ook bij treurige, zoals Volendam, Enschede en de herdenking van de slachtoffers
van de tsunami. Ons land wordt door hen vertegenwoordigd bij staatsbezoeken
en officiële bezoeken. De prins van Oranje en prinses Máxima hebben
onlangs – ik zei het al – een succesvol bezoek aan Slovenië
gebracht en wij hebben zojuist een bezoek van de Duitse president aan ons
land afgesloten. Binnenkort zullen de koningin, de prins en de prinses ons
land vertegenwoordigen bij een bezoek aan India. Deze bezoeken dragen bij
aan het bestendigen en versterken van de bilaterale relaties. Goede ontwikkelingen
in onze samenleving worden gestimuleerd en aangemoedigd door de aandacht die
het Koninklijk Huis eraan geeft. Ik wijs op de activiteiten van de prins van
Oranje op het gebied van het watermanagement. Prinses Máxima begeeft
zich nu ook op het terrein van de microfinanciering in ons land. Vele tientallen
keren per jaar zijn de koningin, prins en prinses aanwezig bij congressen,
bijeenkomsten, vieringen, herdenkingsplechtigheden en andere officiële
evenementen.Dit alles ontslaat ons echter niet van de verantwoordelijkheid om doelmatig
om te gaan met de middelen die ter beschikking worden gesteld van de koninklijke
functie. Daarbij is het volgende van belang. Elke staatsvorm kost geld. Te
gemakkelijk wordt gesproken over dé kosten van de monarchie. Voor een
staatsvorm in welke vorm dan ook, koningin, president of anderszins, worden
kosten gemaakt voor beveiliging, woningen, ontvangsten, vervoer et cetera.
Wij – dat wil zeggen: Staten-Generaal en regering – hebben grondwettelijk
en wettelijk vastgelegd hoe om te gaan met de kosten van de Koning en het
Koninklijk Huis. In artikel 41 van de Grondwet staat: de Koning richt met
inachtneming van het openbaar belang zijn Huis in. Vervolgens is er de Wet
financieel statuut Koninklijk Huis uit 1972. Deze wet kent de systematiek
van niet-declarabele kosten die verantwoord worden in de begroting Huis der
Koningin en van declarabele kosten die verantwoord worden op de begrotingen
van andere ministeries. Het verantwoorden van de declarabele kosten op de
begrotingen van andere ministeries – daarbij gaat het voornamelijk om
beveiliging, vervoer en huisvesting – zorgt er juist voor dat de ministers
die gaan over de diensten die deze taken uitvoeren, zoals de DKDB en de Rijksgebouwendienst,
verantwoordelijkheid voor de kosten dragen.Er zijn concrete vragen gesteld over de ontwikkeling van de kosten over
de afgelopen jaren. De stelling is dat deze in 2005 84 mln. bedroegen en in
2008 113 mln. bedragen. Dat is een stijging van 30 mln. Ik kan de Kamer geruststellen.
Deze stijging is voor het overgrote deel te lokaliseren bij de Rijksgebouwendienst,
vanwege de renovatiekosten voor het Koninklijk Paleis op de Dam in Amsterdam,
en voor een kleiner deel bij de beveiligingskosten. Ter toelichting: de zogenaamde
uitkeringen aan leden van het Koninklijk Huis bedroegen in 2005 6,5 mln. en
in 2008 6 mln. De zogenaamde declarabele kosten bedroegen in 2005 circa 25
mln. en in 2008 nog steeds circa 25 mln. De overige kosten bij de diverse
ministeries bedroegen 53 mln. in 2005 en bijna 85 mln. in 2008.
Daar zit dus de stijging. Ook de heer Heijnen duidde daarop. Daarbinnen is
het aandeel van het ministerie van VROM gestegen van 12 mln. naar 35 mln.
en van BZK van 7 mln. naar 13 mln. Deze twee stijgingen betreffen, zoals gezegd,
de renovatie van het Koninklijk Paleis in Amsterdam en de beveiliging. De
eerste stijging is van tijdelijke aard. Daarmee is ook de stijging verklaard.Mevrouw Ouwehand heeft nog een opmerking gemaakt over het jachtdepartement.
Over het jachtdepartement zijn de vorige week twee reeksen vragen gesteld
door mevrouw Thieme en mevrouw Van Velzen. Die vragen zijn nog niet beantwoord.
De termijn ervoor is ook nog niet verstreken. Een gedegen beantwoording van
de vele en gedetailleerde vragen vergt onderzoek naar concrete gegevens in
de beheersadministraties. Ik neem aan dat u hier ook prijs op stelt en zorgvuldigheid
en betrouwbaarheid voor snelheid laat gaan. De beantwoording door het kabinet
zal in overleg met de verschillende betrokken bewindspersonen plaatsvinden
door de beide bewindspersonen van Financiën, minister Bos en staatssecretaris
De Jager. Inderdaad: Bos en De Jager!Er zijn opmerkingen gemaakt over de transparantie van de kosten voor het
Koninklijk Huis. Ik wijs erop dat de begroting en de verantwoording van kosten
is gebaseerd op een wettelijke systematiek, namelijk de Wet financieel statuut
Koninklijk Huis. Op grond van die wet worden zogenaamde declarabele kosten
bij diverse verantwoord. Het gaat dan vooral om personele en materiële
kosten van de Dienst Koninklijk Huis. De verantwoording gaat altijd gepaard
met accountantsverklaringen. De controle op de rechtmatigheid van de uitgaven
is daarmee verzekerd. Vervolgens zijn er kosten die door andere ministeries
worden gemaakt en die toegerekend kunnen worden aan de koninklijke functie.
Gevraagd is waarom deze uitgaven op verschillende begrotingen worden gedaan
en niet op één begroting, bijvoorbeeld op die van het Huis van
de Koningin. Het antwoord op die vraag is dat het gaat om kosten die worden
gedaan door bijvoorbeeld de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging
of de Rijksgebouwendienst of de Rijksvoorlichtingsdienst enzovoorts. Deze
diensten vallen nu eenmaal onder de desbetreffende ministeries c.q. ministers.
Het kan niet zo zijn dat deze diensten als het ware kunnen worden overgeheveld
naar de begroting Huis van de Koningin. Dat zou bijna betekenen dat zij onderdeel
worden van de Dienst Koninklijk Huis. Om een integraal overzicht van alle
kosten, de zogenaamde uitkeringen, de declarabele kosten en de indirecte kosten
weer te geven, is sinds een paar jaar een aparte bijlage in begrotingshoofdstuk
I opgenomen. Dat is gebeurd op verzoek van de Kamer. Ik herinner mij nog de
betogen van mevrouw Kalsbeek indertijd.Er is nu gevraagd om een nadere specificatie. Als ik de vraag zo mag vertalen
dat de Kamer niet zozeer een doorbreking van de systematiek wil maar een nadere
specificatie van de afzonderlijke onderdelen van dit integrale overzicht,
zeg ik toe dat aan de desbetreffende ministers te zullen vragen. De Kamer
kan bij de behandeling van die begrotingshoofdstukken de ministers nadere
vragen stellen. Ik zal bevorderen dat het integrale overzicht in het vervolg
een nadere toelichting geeft, met de aantekening dat het aggregatieniveau
van de toelichting uiteraard niet moet afwijken van wat bij de andere begrotingen
gebruikelijk is. De heer Pechtold heeft een opmerking gemaakt over de stijging van het
inkomen van de Koningin en een koppeling gelegd met de discussie over topinkomens.
De heer Van Beek heeft terecht aangegeven dat het inkomen niet stijgt met
4%. Het volgt slechts de ontwikkeling van het netto-inkomen van de
vicepresident van de Raad van State. Dat is gebruikelijk sinds 1972. De ontwikkeling
van de c-component is zeer transparant en volgt geheel uit de systematiek
van het financieel statuut waarin dit is vastgelegd.Mevrouw Ouwehand (PvdD):De minister-president heeft geen antwoord gegeven op twee vragen die ik
in deze zaal heb gesteld, even los van mijn schriftelijke vragen. De eerste
vraag ging over de sluiting van het kroondomein voor het Nederlandse publiek
gedurende een aantal maanden per jaar, terwijl het kroondomein eind jaren
vijftig geschonken is aan het Nederlandse volk.De tweede vraag betreft de opbrengsten uit het kroondomein. In de begroting
staat dat de Staat wel opdraait voor de kosten, maar zijn er ook opbrengsten?
Zo ja, waar vloeien die dan naar toe?Minister Balkenende:Als ik mij goed herinner, zijn over dit onderwerp in eerdere stadia vragen
gesteld. Ik zou daarnaar willen refereren en willen vragen of het goed is
dat ik hierop in tweede termijn terugkomen voor een precieze beantwoording?De voorzitter:Ja. Mevrouw Ouwehand is helemaal gewend dat haar vragen in tweede termijn
aan de orde komen. Dat gaan wij in deze periode veranderen, mevrouw Ouwehand!De heer Van Beek (VVD):Ik vond dat de minister-president de Kamer tekort deed in de start van
de beantwoording van dit blokje. Hij zei: jullie praten wel over de kosten
maar kijk nu eens naar de baten. Ik denk dat geen van de fracties de discussie
gestart heeft omdat zij vindt dat de kosten van Koninklijk Huis te hoog zijn,
of omdat zij vindt dat er te weinig baten zijn. Sterker nog, er zijn collega's
geweest die zich hebben gevraagd of wij dat niet veel meer zouden moeten uitventen,
want het is fantastisch wat er allemaal gebeurt. Het is misschien wel de goedkoopste
rechtsvorm die wij kunnen bedenken. Dus daar gaat het allemaal niet om. Het
gaat erom dat wij in de begroting graag inzicht willen krijgen hoe het ervoor
staat. Dat inzicht geeft de minister-president vandaag. Hij geeft aan dat
de grote stijging vooral zit in investeringen in verband met verbouwingen.
Het is jammer dat dit nu pas gezegd wordt. Het heeft een heleboel verkeerde
publicaties opgeleverd. Ik ben erg blij met de toezegging dat in het vervolg
meer duidelijkheid gegeven zal worden. Dat is goed voor het instituut, dat
is goed voor het Koninklijk Huis en dat is goed voor de kwaliteit van onze
discussies. Er valt niets te verbergen, er hoeft niets verborgen te worden,
er wordt niet getwijfeld aan het instituut noch aan de baten noch aan de inzet.
Dat is allemaal niet aan de orde. Vanuit het parlement moet echter wel over
begrotingen gesproken kunnen worden. Ik ben dan ook blij met die toezegging
en kijk met belangstelling daarnaar uit.Minister Balkenende:Ik beschouw deze opmerking als een ondersteuning van hetgeen ik zojuist
naar voren heb gebracht: een betere toelichting bij het betreffende begrotingshoofdstuk
en wat meer toelichting in het begrotingshoofdstuk dat vandaag aan de orde
is.De heer Pechtold (D66):Dat betekent dus dat wij afgaan van het woord adequaat want adequaat is
niet volledig! Wij willen graag transparant en volledig zien wat de kosten
zijn. Dat is het punt. Ik ben het helemaal met de VVD eens, wij willen geen
gedonderjaag over een begrotingspost hier of een begrotingspost daar. Wij
willen ook niet dat het Koninklijk Huis daar kwetsbaar is.Mijn tweede punt betreft het inkomensdeel, deel c. Ik vind niet dat de
minister-president kan volstaan met het antwoord dat dit in 1972 zo afgesproken
is. Ik heb hem zelf verteld dat het inkomen gekoppeld was aan het inkomen
van de vicepresident van de Raad van State. Dat is allemaal duidelijk. Het
gaat om 8 ton netto en dat in een tijd dat wij spreken over inkomens en over
de vraag hoe daarmee maatschappelijk verantwoord om te gaan. Moeten wij vasthouden
aan een systeem uit 1972 of zijn wij bereid om er jaarlijks een andere verhoging
op te doen dan 35 jaar geleden is afgesproken?Minister Balkenende:Wij hebben in elk geval geen verandering van de regeling in de zin. Wij
denken dat er zeer goed te werken is met de gemaakte afspraken. Ik wil geen
discussie ten principale beginnen over de beloningen. De heer Pechtold ziet
dat misschien anders.Ik heb aangegeven hoe de systematiek werkt en ik denk dat het goed gaat
op deze manier. Er valt goed mee te werken. Niet voor niets zijn in het verleden
afspraken gemaakt over hoe de verschillende componenten tot hun recht kunnen
komen. Wat dat betreft hoeft u van de kant van het kabinet geen initiatieven
te verwachten.De heer Pechtold (D66):Dat zijn veel woorden om te zeggen: nee, ik wil gewoon de cao blijven
volgen en dan vind ik een verhoging netto van een modaal inkomen in één
keer verantwoord. Dat is prima, dat kun je zeggen.Nu het tweede punt. Gaat u ons volledig informeren of blijft u bij uw
begrip "adequaat"? Daarvoor was het een nog zwakker begrip. U bent
nu naar "adequaat" overgestapt, terwijl wij Kamerbreed vragen om
volledige transparantie en controleerbaarheid.Minister Balkenende:De intentie van de Kamer is duidelijk. De Kamer zegt: breng gewoon in
kaart wat de uitgaven zijn, dat voorkomt misverstanden. De afgelopen maanden
hebben wij een aantal discussies hierover gehad en dat begrijp ik zeer wel.
Daarom heb ik antwoord gegeven zoals ik heb gegeven. Er is alleen een probleem
met het woord "volledig", want wat moet je daaraan toerekenen? Moeten
bijvoorbeeld ook de inzet van mijzelf als minister-president en de inzet van
de Kamerleden eronder vallen? Datgene wat wordt besteed aan het Koninklijk
Huis zullen wij zo volledig mogelijk aangeven, maar bepaalde categorieën
hebben een zekere overlap. Neem nu een RVD. Is precies aan te geven welke
kosten van de RVD zijn voor het Koninklijk Huis en welke voor het ministerie?
Hier vraag ik uw begrip voor. Er zijn soms overlappingen in een functie, hierin
moet u redelijk zijn.Ik heb ondersteunende woorden gehoord van de heer Van Beek, en ik dacht
dat de heer Pechtold dezelfde opmerkingen maakte, namelijk dat het goed is
dat wij de toelichting versterken en dat ik ervoor zal zorgen dat in de bijlage
bij begrotingshoofdstuk I de zaak wordt aangescherpt. Dan zijn wij al een
heel eind.De heer Pechtold (D66):Wij snappen elkaar. Maar ik wil ook dat u naar het woord "volledig"
gaat. Dat betekent niet dat je doorberekent wat het kost als u er op maandag
bent. Wellicht is het historisch zo gegroeid dat bepaalde zaken, zoals het
onderhoud van een privéjacht of het gebruik van paleizen of landerijen,
op andere ministeries of op de begroting van andere overheidslagen –
provincies, gemeenten – zijn weggestopt. Dat willen wij niet meer, omdat
wij die niet democratisch kunnen controleren en verantwoorden. Daarmee vraag
ik om de toezegging om over te stappen naar dat woord "volledig".
Dat is een woord dat natuurlijk menselijkerwijs moet worden uitgelegd, maar "adequaat"
suggereert wat anders.Minister Balkenende:Ik heb zo-even de woorden "zo volledig mogelijk" gebruikt. Ik
wil namelijk een voorbehoud maken ten aanzien van die zaken waarbij sprake
is van een zekere overlap. Die ruimte heb ik gewoon nodig, anders gaat het
te ver.De heer Van Raak (SP):Dat lijkt mij een goed uitgangspunt en een hele verbetering. Wij zullen
controleren of dat voldoende is.Het probleem voor de Kamer was volgens mij dat er allerlei nieuwe kosten
opdoken over het privéschip van de koningin en de jachten op paleis
Het Loo. Dus wij krijgen nu een integraal overzicht van alle kosten van alle
ministeries?De voorzitter:Dat is toegezegd.Minister Balkenende:Ik heb gezegd dat het aan Balkenendede vakministers is om in hun begroting
duidelijk aan te geven hoe het zit en dat ik voor een totaaloverzicht zal
zorgen. Het onderhoud van de Groene Draeck is inmiddels besproken via de beantwoording
van onze kant. Daar lagen decenniaoude afspraken aan ten grondslag en dat
is een zaak die is gedragen door het ministerie.Dat u vraagt om meer transparantie is evident, maar ik wil graag het beeld
wegnemen dat allerlei zaken niet zouden kloppen. Alles heeft
zo zijn achtergronden. De afgelopen maanden hebben wij op al die vragen, en
op al die verschillende onderdelen, antwoord gegeven.De voorzitter:Ik probeer de leden aan te sporen om in hun interrupties vooral nieuwe
punten aan te dragen en niet een herhaling van eerdere punten.De heer Van Raak (SP):Het is goed om te weten wat deze toezegging precies betekent. Wij krijgen
dus een integraal overzicht van alle kosten van alle departementen, zodat
verrassingen in de toekomst uitgesloten zullen zijn. Een ander probleem is
dat het overzicht dat wij nu krijgen, veel te globaal is. De Kamer kan nu
niet beoordelen of het extra geld dat wij elk jaar aan het Koninklijk Huis
geven, goed is besteed. Daarom hebben wij om een nadere uitwerking gevraagd.
De minister-president heeft die toegezegd. Hoe specifiek die moet worden kan
ik niet beoordelen, want ik weet niet precies wat al die uitgaven zijn. Maar
ik vraag de minister-president om die uitwerking in elk geval dit jaar al
te geven, voor deze begroting. Dan kan de Kamer beoordelen of de uitwerking
goed is en of naar ons idee alle kosten daarin zijn ondergebracht.Minister Balkenende:De systematiek had te maken met volgend jaar. Ik vind dat u bij de schriftelijke
vragen die altijd voorafgaan aan de begrotingsbehandeling gerichte vragen
moet stellen. De bewindslieden kunnen deze dan beantwoorden. Dat lijkt mij
voor de korte termijn de aangewezen weg. Voor volgend jaar heb ik al gezegd
wat wij zullen doen.De heer Van Raak (SP):Voor dit jaar hebben wij deze vragen aan de minister-president gesteld.
Aangezien hij verantwoordelijk is voor de eenheid van het beleid, zou ik graag
het overzicht over deze begroting willen hebben.De heer Brinkman (PVV):Deze toezegging van de minister-president is heel belangrijk. Als er nog
meer dingen uit de hoge hoed komen, is het misschien goed om bij het stuk
dat wij krijgen aan te halen aan welke in het verleden gemaakte afspraken
wordt gerefereerd. Dat bespaart ons weer een hoop heen-en-weergevraag.Minister Balkenende:Ik heb hier kennis van genomen. Ik heb gezegd hoe wij er dit jaar en volgend
jaar mee zullen omgaan. Dat lijkt me eerlijk gezegd het antwoord dat gegeven
moest worden.Mijn ambtsvoorganger had de commissie-Jessurun ingesteld om een onderzoek
te doen naar de openstelling van koninklijke werkpaleizen, om te beginnen
bij de Koninklijke Stallen. Vanwege de fysieke beperkingen van de paleizen
en de eisen van beveiliging en veiligheid was de conclusie dat algemene openstelling
niet mogelijk is.In lijn met de begrotingsbehandeling in de Kamer in 2004 is er de laatste
tijd wel het nodige gebeurd. Op aanvraag worden gecontroleerde rondleidingen
gefaciliteerd voor groepen. In 2006 was er een significante stijging van het
aantal rondleidingen. In totaal werden in het Huisarchief 42 rondleidingen
gegeven. Voor het Staldepartement geldt een vergelijkbaar aantal. Bij de toelating
van bezoeken wordt gelet op spreiding naar regio en soorten bezoekers. Bovendien
zijn er recentelijk rondleidingen geweest voor de media. Let wel, het Huisarchief
en het Staldepartement zijn geen musea. Het normale werk moet doorgaan.Bovendien is dit jaar een nieuw onderdeel op de website "Koninklijk
Huis" geopend, met virtuele exposities uit het Koninklijk Huisarchief.
De eerste keer ging het om historische geboorteartikelen naar aanleiding van
de geboorte van prinses Ariane en een overzicht van portretminiaturen. Het
streven is om tweemaandelijks nieuwe virtuele exposities te lanceren. Ik zal
nagaan of het tot de mogelijkheden behoort om in een virtuele expositie aandacht
te besteden aan de onderdelen die de heer Heijnen heeft genoemd in het kader
van de door hem voorgestelde jaarlijkse wisselexpositie.Ik zeg dit nu, omdat wij moeten begrijpen dat een werkpaleis zijn beperkingen
kent. Incidenteel gebeuren er bepaalde dingen. Dat geldt ook voor een woonpaleis.
In Soestdijk bestaat een andere situatie, omdat koningin Juliana en prins
Bernhard zijn overleden. Wij stonden voor de vraag wat wij voorlopig moesten
doen. Daar is nu sprake van openstelling. Vandaag is overigens de 100.000ste
bezoeker verwelkomd. Openstelling geldt ook voor het Paleis op de Dam. Ten
aanzien van de stallen zijn wij al behoorlijk opgeschoven met het instrument
van gecontroleerde bezoeken. Wij zullen bekijken hoe wij het beste recht kunnen
doen aan de opmerking van de heer Van der Camp over wisselexposities. Zo hebben
wij stap voor stap een aantal veranderingen gerealiseerd waarmee wij rekening
houden met de beperkingen die er zijn, lettend op de commissie-Jessurun, maar
tegelijkertijd handreikingen bieden om aan de gedane suggesties tegemoet te
komen.De heer Van de Camp (CDA):Ik ben niet snel tevreden, voorzitter.De voorzitter:Wij kennen u.De heer Van de Camp (CDA):De minister-president sprak heel tactisch over zijn ambtsvoorganger. Van
wanneer was dat rapport precies?Minister Balkenende:Het rapport-Jessurun is volgens mij een jaar of twee, drie geleden verschenen.
Maar deze discussie herinner ik mij nog zeer wel. Ik heb hierover ongeveer
bij elke begrotingsbehandeling van Algemene Zaken gesproken. Keer op keer
heb ik gezegd dat bepaalde paleizen zich niet lenen voor openstelling. Noordeinde
is een werkpaleis. Dit brengt op het gebied van beveiliging en allerlei andere
zaken beperkingen met zich. Dat geldt eens te meer voor het woonpaleis van
de koningin.De heer Van de Camp (CDA):Laten wij dat onderwerp meteen buiten haken zetten. Het gaat niet om woonpaleizen
van de koningin. Wij zijn allemaal gehecht aan onze privacy. Die discussie
gaan wij niet voeren. De bekendheid van de mogelijkheid om de Koninklijke
Stallen te bezoeken is miniem. Daar weet niemand in Nederland van, behalve
enkele selecte groepen. Ik vind het aantal van 22...Minister Balkenende:42.De heer Van de Camp (CDA):Ik verstond 22. Ik vind het aantal van 42 niet veel, gerelateerd aan het
aantal paarden! Ik weet dat er een enorme behoefte is om het
paleis Noordeinde te bezoeken. Ik weet dat de majesteit daar terecht moeite
mee heeft. Bezoek is echter de hele zomer niet mogelijk. Dan denk ik aan burgemeester
Deetman met zijn koninklijke stad. Is het niet mogelijk om in de zomer rondleidingen
te geven in paleis Noordeinde?Minister Balkenende:Dit is een discussie die wij elk jaar hebben gevoerd en gezien de logistieke
aspecten, de beveiliging enzovoorts, vind ik de conclusie overtuigend dat
wij daaraan niet zouden moeten beginnen. Bovendien kunnen inmiddels allerlei
zaken via internet bekeken worden. Die mogelijkheid bestaat in ieder geval.
Aan degenen die over het bezoek aan de stallen gaan, zal ik nogmaals het verzoek
overbrengen om te bezien of er mogelijkheden zijn. Ik wil echter graag rekening
houden met een aantal beperkingen. De argumentatie daarvoor heb ik gegeven.De voorzitter:Mag ik vragen hoeveel spreektijd u nog nodig hebt, zonder interrupties?Minister Balkenende:Zonder interrupties kan ik in een kwartiertje klaar zijn.De voorzitter:En hoeveel blokjes had u nog?Minister Balkenende:Ik ga nu nog kort iets zeggen over het opnemen van het Nederlands in de
Grondwet, over het vlagprotocol en over 5 mei. Daarna heb ik nog het
een en ander te zeggen over het communicatiebeleid, maar dat kan vrij snel.De voorzitter:Wij gaan door.Minister Balkenende:Tja, voorzitter, wat is het alternatief?De heer Van de Camp vroeg naar het grondwetsvoorstel over de Nederlandse
taal. Het coalitieakkoord bevat de afspraak dat de Nederlandse taal in de
Grondwet wordt opgenomen. Een grondwetsvoorstel is in voorbereiding bij het
ministerie van BZK. Dit voorstel zal mogelijk worden voorgelegd aan de staatscommissie
die ook is opgenomen in het coalitieakkoord. Na deze voorbereidingen zal het
grondwetsvoorstel bij uw Kamer worden ingediend.De heer Van de Camp (CDA):Ik maak van de gelegenheid gebruik om te vragen hoe het zit met die staatscommissie.Minister Balkenende:Daarmee zijn wij ook druk bezig. Wij zijn aan het kijken naar de taakstelling
en dergelijke. Uw Kamer krijgt daar nog nadere informatie over.Voorzitter. De heer Van de Camp heeft gevraagd om een duidelijke regeling
van het vlagprotocol en heeft een suggestie gedaan over de wimpels. De heer
Pechtold wees in dit verband op de Europese vlag. Ik herinner mij overigens
de eerdere discussie hierover. Het voeren van de vlag markeert dat er sprake
is van een bijzondere gebeurtenis die door het protocol wordt geaccentueerd
en zichtbaar gemaakt. Er bestaat een duidelijke structuur in het vlagprotocol.
Er is een algemene vlaginstructie, gepubliceerd in de Staatscourant, waarin
precies wordt vermeld op welke dagen de rijksoverheid de Nederlandse vlag
voert. Naast deze algemene vlaginstructie worden eenmalige, bijzondere vlaginstructies
uitgegeven bij bijzondere gebeurtenissen, zoals de herdenking van de terroristische
aanslagen van 11 september 2001 en de aanslagen van 2004, en bij het
overlijden van leden van het Koninklijk Huis. Deze vlaginstructies gelden
voor de rijksoverheid. De medeoverheden wordt verzocht op eenzelfde wijze
te handelen. De ministeries zullen voortaan de Europese vlag voeren op Europadag.
Tot slot, het staat burgers en bedrijven vrij vlaggen of wimpels te gebruiken
wanneer zij dat willen. Dat staat los van een protocol. Dit is een overzichtelijk
geheel dat ruimte biedt om het voeren van de vlag op flexibele wijze aan te
passen aan de omstandigheden. Verdere regelingen van het vlagprotocol kunnen
al snel leiden tot beperkingen van de vereiste flexibiliteit en onnodige bureaucratie.
Wat ik nu zeg, is in het verlengde van wat al eerder met deze Kamer is besproken.De heer Van Raak heeft gevraagd om van 5 mei een vrije dag te maken,
een wel vaker gehoorde gedachte. Van tijd tot tijd komt deze discussie op.
De heer Van Raak heeft dat punt ook naar voren gebracht op 5 mei jongstleden
Ik refereer daar graag aan. Hij heeft zich inmiddels ongetwijfeld verder verdiept
in dit onderwerp. Hij heeft daarbij ongetwijfeld vastgesteld dat voor de rijksoverheid
op dit punt al een regeling geldt: eens in de vijf jaar, het zogenaamde kroonjaar,
is er sprake van een vrije dag. De overheid als werkgever heeft dus haar verantwoordelijkheid
genomen. Dit brengt ons bij het punt waarom het gaat. De introductie van een
nieuwe vrije dag door uitbreiding van het reeds aanzienlijke aantal vrije
dagen voor werknemers heeft negatieve gevolgen voor de economie. Eveneens
staat vast dat de vervanging van een bestaande vrije dag door een andere vrije
dag ook z'n bezwaren kent in de verhouding tussen werkgevers en werknemers.
Al met al begrijp ik de gedachte van de heer Van Raak, maar als kabinet dienen
wij ook oog te hebben voor de andere aspecten die in het geding zijn. Ik denk
overigens dat stilstaan bij vrijheid niet automatisch een vrije dag hoeft
te betekenen. Je kunt ook op een andere manier op die dag van belangstelling laten
blijken.De heer Van Raak (SP):Het gaat dus toch weer om de centen. 5 mei is natuurlijk een prachtige
dag, omdat die niet is verbonden aan een specifiek geloof noch aan een specifieke
ideologie of levensbeschouwing. 5 mei zou een vrije dag moeten zijn waarop
wij niet alleen feesten, maar ook stilstaan bij de staat van onze democratie.
Nu hebben wij een Week van de Democratie. Wij zouden elk jaar een Dag van
de Democratie moeten hebben. Volgens mij mag dat wel wat kosten en is de democratie
minimaal net zo belangrijk als de economie.Minister Balkenende:Ik begrijp de argumentatie van de heer Van Raak, maar ik hoop dat hij
ook begrip heeft voor mijn argumentatie.Dit brengt mij bij het laatste blokje. Dat heeft betrekking op het communicatiebeleid.
Ik kan niet anders dan het eens zijn met de opmerking van de heer Van Beek
dat overheidscommunicatie gericht moet zijn op een overheid die beter toegankelijk
is voor de burger. In mijn antwoord zal ik aan de hand van een aantal voorbeelden
laten zien dat wij als kabinet datzelfde doel voor ogen hebben. De overheid
wordt voor de burger beter toegankelijk doordat wij werken aan één
loket. Hierkan de burger op termijn alle vragen aan de overheid
stellen zonder zich te bekommeren bij welke organisatie hij of zij eigenlijk
moet zijn. Aan de eenduidigheid van de overheid voor de burger wordt bijgedragen
door de introductie in het voorjaar van 2008 van één logo voor
de rijksoverheid. Op dit moment heeft ieder onderdeel van de rijksoverheid
een eigen logo en huisstijl. De bedoeling is dat wij dit alles wat gaan veranderen
om te komen tot een betere uitstraling en meer eenheid in de presentatie.Naar aanleiding van de opmerking van de heer Van Beek zeg ik iets over
de uitstraling van de overheidscommunicatie. Die moet aan de ene kant sober
en doelmatig zijn, maar aan de andere kant is aantrekkelijkheid van de boodschap
een eerste voorwaarde om burgers te bereiken. Ik zal straks terugkomen op
een opmerking van de heer Van Beek over de coproducties.Er zijn vragen gesteld over nut en noodzaak van voorlichting en Postbus
51-campagnes in het bijzonder. Het is goed om kritisch te blijven kijken naar
de inzet van alle beleidsinstrumenten, dus ook naar de inzet van communicatie.
Ik zeg eerst iets over de functie van overheidscommunicatie voor de burgers.
Communicatie en voorlichting stelt burgers volgens het rapport van de commissie-Wallage
in staat om "hun rol als staatsburgers en hun rol als onderdanen en klanten
optimaal te vervullen." De regering voert campagnes om deze verplichting
tot openbaarheid en informatie over nieuwe regelgeving na te komen en om burgers
te betrekken bij het beleid.Informatie en campagnes van de overheid worden al jaren over het algemeen
positief gewaardeerd. Communicatie is daarmee een van de beleidsinstrumenten
die de overheid inzet om gedrag te beïnvloeden. Zij doet dat niet om
het beïnvloeden zelf, maar om de achterliggende doelen die in het belang
zijn van de samenleving als geheel, zoals verkeersveiligheid en volksgezondheid.
Concreet gaat het bijvoorbeeld bij de BOB-campagne om minder verkeersdoden.
Dat is wel degelijk ook een verantwoordelijkheid van de overheid. Nu wij toch
over voorbeelden spreken, kom ik terug op het voorbeeld dat de heer Heijnen
aanhaalde. De campagne Wie is de man die op zondag het vlees snijdt, is een
SIRE-campagne en dus geen overheidscampagne. Dat terzijde, maar voor de discussie
leek het mij goed dit te melden.Op dit moment voert het Rijk zo'n 30 Postbus 51-campagnes over verschillende
thema's en met verschillende doelstellingen. Ik benadruk dat ministers, indachtig
hun ministeriële verantwoordelijkheid, zelf verantwoordelijk zijn voor
de inhoud van hun campagnes. Door het groeiende aanbod van de campagnes, in
aantallen en omvang, zien wij dat de effectiviteit van de afzonderlijke boodschappen
onder druk komt te staan. Dit naar aanleiding van een vraag van de heer Van
de Camp. Besloten is om de hoeveelheid campagnes te verminderen en de samenhang
tussen campagnes te vergroten. Men minder campagnes hopen wij de effectiviteit
van de afzonderlijke campagnes te verhogen. Ook doen wij met deze wijziging
recht aan de aanbevelingen uit het ibo. Vermindering van het aantal campagnes
zal worden gerealiseerd door meer thematisch te werken, bijvoorbeeld langs
de lijnen van de zes pijlers van het regeringsbeleid. Aan deze thema-indeling
wordt nu gewerkt. Zij zal ook gaan gelden voor de inzet van coproducties,
waarbij van ongeveer 50 producties zal worden teruggegaan naar ongeveer 25
per jaar. Het aantal campagnes ligt al jaren rond de dertig. Dat aantal zal
worden teruggebracht naar twintig.De Voorlichtingsraad zal vanaf 2008 ieder jaar aan de ministerraad een
geïntegreerd voorstel doen voor de inrichting van de massamediale communicatie
in het volgende jaar. De Kamer zal daarover net als in de huidige situatie
op Prinsjesdag worden geïnformeerd. Onderdeel van deze veranderende werkwijze
is ook een externe toetsing vooraf van de relevantie van de campagnethema's
voor burgers. Dit zeg ik ook naar aanleiding van de opmerkingen van de heer
Heijnen. De verwachting is dat de overheidscommunicatie door deze maatregelen
weer beter zal passen in het huidige medialandschap en het mediagebruik door
de burger.De heer Van Beek heeft een opmerking gemaakt over de coproducties. Die
zijn zoals bekend aan strenge regels gebonden, de zogeheten Aanwijzingen voor
coproducties. Alle ministeries en zbo's worden geacht zich aan die regels
te houden. Een van de aanwijzingen luidt bijvoorbeeld dat in de begintitels
en/of aftiteling van een programma duidelijk in beeld moet worden gebracht
dat de overheid het programma heeft medegefinancierd en waarom. Dus ook bij
coproducties is de overheid zichtbaar en herkenbaar als afzender en ook de
bedoelingen van de overheid zijn herkenbaar. Deze aanwijzingen zijn de kaders
waarbinnen ministers coproducties kunnen inzetten als communicatiemiddel.
Ik benadruk dat ministers, indachtig de ministeriële verantwoordelijkheid,
zelf verantwoordelijk zijn voor de contracten met omroepen en de verhouding
tussen de uitgaven en de kwaliteit van de coproducties. De afweging of een
coproductie het beste middel is om een bepaald doel te bereiken, is dus een
afweging van de ministers die het inzetten. Uitgangspunt is dat alleen coproducties
worden aangegaan als een bepaalde doelgroep niet op een andere manier is te
bereiken.Mede naar aanleiding van de conclusies van het ibo overheidscommunicatie
dat op 13 augustus jongstleden naar de Tweede Kamer is gestuurd, heeft
het kabinet zich wel voorgenomen om als collectief scherper en selectiever
te zijn in hetgeen wordt gecommuniceerd om versnippering van de communicatie
van de overheid te voorkomen en het effect van communicatie-uitingen van de
overheid te vergroten. Dit geldt ook voor de inzet van coproducties als communicatiemiddel.
Daarnaast wordt op dit moment onderzocht hoe de kennis-, houdings- en gedragseffecten
van de coproductie kunnen worden gemeten. Daarvoor wordt een bruikbaar instrument
ontwikkeld, vergelijkbaar met de effectmetingen bij campagnes. Zodra de resultaten
van de effectmeting duidelijk zijn, zullen wij criteria bijstellen om een
coproductie aan te gaan. De verwachting is dat de kwaliteit van coproducties
als communicatiemiddel door deze maatregelen zal worden verbeterd.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Van Raak (SP):Mevrouw de voorzitter. Ik dank de minister-president voor zijn toezegging
om alle kosten van het Koninklijk Huis en de ministeries op een rij te zetten
en er een betere uitwerking van te geven. Zo kunnen wij beoordelen of het
geld dat wij jaarlijks extra uitgeven voor het Koninklijk Huis ook goed is
besteed. Ik wil zien hoe hard dit is. Dit is een historisch moment, want
de Kamer vraagt al tientallen jaren om deze informatie. Ik wil het vastleggen
voor de historie en dien daarom de volgende motie in:De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening dat de Kamer moet beschikken over een volledig overzicht van
de kosten die gemoeid zijn met het Koninklijk Huis;constaterende dat in de begroting van de uitgaven van het Huis der Koningin
slechts een globaal overzicht wordt gegeven van deze kosten;verzoekt de regering, alsnog een nadere specificatie te geven van de totale
uitgaven ten behoeve van het Koninklijk Huis, zoals die worden gedaan door
het ministerie van Algemene Zaken en door de andere ministeries,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van Raak, Ouwehand, Duyvendak,
Pechtold en Brinkman.Zij krijgt nr. 4(31200 I).De heer Van Raak (SP):Het kan natuurlijk niet zo zijn dat de minister-president niet weet welke
kosten er worden gemaakt. Wij willen dit overzicht dan ook eigenlijk nu hebben.
Is hij bereid ons dit overzicht voor "verantwoordingsdag" te sturen?
Wij kunnen het dan bij de verantwoording van het beleid betrekken.Tot slot dien ik nog de volgende motie in:De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening dat 5 mei voor iedereen een vrije dag moet zijn;constaterende dat niet iedere Nederlander die dag vrij is;verzoekt de regering, 5 mei uit te roepen tot een vrije dag,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Raak. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 5(31200 III).De heer Van Raak (SP):Dit zal misschien wat centen kosten, maar de democratie is ons heel wat
waard.De heer Van de Camp (CDA):Mevrouw de voorzitter. Ik dank de minister-president voor de gedachtewisseling
met de Kamer. Ik heb een goed gevoel bij dit debat. Wij hebben een aantal
substantiële onderwerpen besproken en op een aantal punten ververst en
gemoderniseerd. Ik heb bovendien een nieuw woord geleerd, namelijk "inbesteden".
Ik kende het nog niet. Dit heeft natuurlijk alles te maken met het vreselijke "shared
servicesconcept", maar dat is Engels en mag dus ook niet.Ik vond de minister-president erg zuinig in zijn reactie op de opmerkingen
over het Huis van de Democratie. Kan dit nu niet wat ruimhartig? Straks dient
de heer Heijnen weer een motie in en dan moeten wij daar weer voor stemmen.
Het gaat de minister-president aan het hart en ik begrijp ook wel dat er niet
onmiddellijk geld beschikbaar is, maar hij kan toch een plan maken of een
schets? Kan het niet – zoals dit in mijn kringen heet – iets katholieker?Minister Balkenende:Dat helpt niet.De heer Van de Camp (CDA):Dat weet ik.De voorzitter:"Roomskatholieker"?De heer Van de Camp (CDA):Ik neem genoegen met het antwoord over de paleizen, maar ik ga er wel
vanuit dat de minister-president de verantwoordelijke voor de Koninklijke
Stallen op het hart drukt dat wij iets meer ruimte willen. Natuurlijk, er
moet gewerkt worden, maar dit is ook een symbool van onze democratie.Er blijft toch altijd iets hangen rond het vlaggenprotocol. Staat het
vlaggenprotocol op de website? Is het een beetje toegankelijk? Wordt het vlaggen
gestimuleerd?Ook wij vinden het prima dat de kosten van het Koninklijk Huis transparant
en integraal worden verantwoord, maar om dit nu weer te beleggen met een motie...De heer Heijnen (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Nadat ik de minister-president heb bedankt voor
zijn antwoorden, begin ik maar meteen met mijn motie.De HeijnenKamer,gehoord de beraadslaging,overwegende het belang van een "Huis van de Democratie" voor
een adequate ontvangst van de bezoekers van onder meer beide Kamers der Staten-Generaal;overwegende het belang van een "Huis van de Democratie" voor
het bevorderen van het democratisch burgerschap, in het bijzonder onder jongeren;overwegende dat een "Huis van de Democratie" kan bijdragen aan
de voorlichting over (onderdelen van) het regeringsbeleid en over het parlement;verzoekt het kabinet, in overleg met beide Kamers nog dit jaar een plan
van aanpak te doen opstellen voor de realisatie van een "Huis van de
Democratie",en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Heijnen. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 6(31200 III).De heer Heijnen (PvdA):Ik sluit mij aan bij de woorden van de heer Van de Camp als het gaat om
het antwoord van de minister-president over dit onderwerp. Ik weet dat een
beetje uit ervaring. Zo'n onderwerp is dan in het collectief van bewindspersonen
aan en nog wat andere instanties aan de orde en heeft dan al snel de neiging
om de vorm te krijgen van een bal die voortdurend wordt rondgespeeld. De Kamer
zou graag zien dat de minister-president die bal van het Huis van de Democratie
oppakt en met elkaar een schop verder brengt in plaats van voortdurend rondspelen.
Dat is de essentie van deze motie, niets meer en niets minder. De Kamer begrijpt
ontzettend goed dat er op enig moment vanuit verschillende begrotingen geld
zal moeten worden toegevoegd.De heer Van de Camp (CDA):Zo sprak de nieuwe voorzitter van ADO!De heer Heijnen (PvdA):De minister-president moet het ons niet kwalijk nemen, zeker niet na zijn
uitvoerige antwoord inzake coproducties en publiekscampagnes, dat er volgens
ons ook in de sfeer van rijksvoorlichting mogelijkheden voor bijdragen moeten
zijn.Ik dank de minister-president voorts voor zijn opmerkingen over het onderzoeken
van de mogelijkheid van openstelling van de Koninklijke Stallen en over de
wisselexpositie. Die zou overigens niet uitsluitend virtueel moeten zijn.
De belangstelling onder de bevolking en de behoefte aan de identificatiemogelijkheid
die het Koninklijk Huis biedt, zijn geweldig groot. De minister-president
verwijst zelf naar de bezoekersaantallen in paleis Soestdijk. Om iedere suggestie
te vermijden dat de gemeente Den Haag hier belang bij heeft – ik zeg
dit met name richting de heer Van de Camp – zeg ik dat die expositie
ook in paleis Soestdijk kan, ook in paleis Het Loo en zelfs in het paleisje
aan de Lange Voorhout als daarover een goed gesprek met andere partners in
deze stad plaatsvindt.Voorzitter. Ik sluit af met de minister-president te bedanken voor het
feit dat hij vandaag het misverstand heeft weggenomen dat ontstaan is naar
aanleiding van de toespraak van de prinses. Het leek erop alsof de prinses
afstand had genomen van de Nederlandse identiteit als reëel bestaande
identiteit. Velen hebben dat anders opgevat, zeker die mensen die zich zorgen
maken over die Nederlandse identiteit. Ik ben blij dat de minister-president
dit misverstand heeft kunnen wegnemen, zodat prinses Máxima daadwerkelijk
als de prinses van het hele volk kan blijven worden gezien.De voorzitter:Als het juist is wat de heer Van de Camp net zei, namelijk dat u voorzitter
van ADO bent geworden, wil ik u daarmee van harte feliciteren!De heer Brinkman (PVV):Voorzitter. Ook ik wil de minister-president danken voor de gedane belofte
als het gaat om de financiën. Wij zien dat met veel spanning tegemoet.Wij zijn geschokt over de beantwoording van de vragen over de ministeriële
verantwoordelijkheid van de minister-president. Wij zijn in onze beleving
terecht bang dat in de toekomst leden van het Koninklijk Huis worden ingezet
als voorportaal van het kabinetsbeleid. Dat dient en mag volgens ons de onafhankelijkheid
van die leden van het Koninklijk Huis zelfs niet aantasten. Leden van het
Koninklijk Huis dienen boven partijen te staan en zouden zich daarom moeten
onthouden van publieke uitspraken over politiek gevoelige kwesties, met uitzondering
van de koningin tijdens de Troonrede. Daarom dienen wij de volgende motie
in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,verzoekt het kabinet ervoor te zorgen dat leden van het Koninklijk Huis
zich in het vervolg onthouden van publieke uitspraken over politiek gevoelige
kwesties, zoals bijvoorbeeld het thema integratie,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Brinkman. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 5(31 200 I).De heer Van Beek (VVD):Voorzitter. In de motie wordt één voorbeeld genoemd, namelijk
integratie. Ik kan mij voorstellen dat leden van het Koninklijk Huis een prima
verhaal over integratie kunnen houden. Er zijn bepaalde aspecten van integratie
waarover verschil van opvatting bestaat, maar over andere aspecten bestaat
meer eenheid van denken.De heer Brinkman (PVV):Dat is helder, maar in onze beleving past het leden van het Koninklijk
Huis niet om publieke uitspraken over het thema integratie te doen. En er
zijn meer thema's waarover zij zich prima kunnen uitspreken, zoals waterhuishouding
of ongeletterdheid, waar iedereen zich achter zal kunnen scharen. Het thema
integratie is echter te controversieel.De heer Anker (ChristenUnie):Voorzitter. Ik moest de zaal net even kort verlaten vanwege een procedurevergadering
voor Justitie en heb daarom niet het gehele antwoord van de minister-president
kunnen horen. Uit goede bronnen heb ik echter vernomen dat een paar van mijn
vragen nog niet zijn beantwoord. De ene ging over het lekken: er zijn wederom
zaken uit de ministerraad gelekt naar RTL Nieuws. Ik wil daar graag een reactie
van de minister-president op hebben: wat vindt hij daarvan en welke maatregelen
neemt hij om het tegen te gaan?Ook heb ik gevraagd naar het onderzoek dat het Sociaal en Cultureel Planbureau
moet gaan doen naar de publieksagenda. Daarbij worden termen gebruikt als "onderstromen"
van wat in de samenleving leeft. Graag hoor ik van de minister-president wat
het verband is tussen dat onderzoek en de manier waarop dit kabinet het land
ingaat en contact onderhoudt met de samenleving. Als het goed is en je die
contacten goed onderhoudt, zou je namelijk die onderstromen ook moeten kunnen
oppikken. Ik ben heel benieuwd naar dat verband.De heer Pechtold (D66):Voorzitter. Ik dank de minister-president voor de beantwoording. Ik dank
hem ook voor zijn toezegging dat hij de kosten voor het Koninklijk Huis zo
volledig mogelijk – we zijn alweer een stapje verder! – inzichtelijk
gaat maken. Wij zien dit graag snel tegemoet.Over de ministeriële verantwoordelijkheid voor uitspraken van het
Koninklijk Huis het volgende. Mijn kritiek was niet primair gericht op de
inhoud; die ging om de vraag of de minister-president snel genoeg leiderschap
toont en ingrijpt. Mijn kritiek richt zich dus op hem, niet op de inhoud van
hetgeen de prinses zei. Het staatshoofd kan zelfs troonredes uitspreken waarin
het beleid van het kabinet puur ceremonieel wordt uitgedragen, maar om dit
soort gedoe met actuele thema's als Europa en de Nederlandse identiteit te
voorkomen, dienen wij uiterst voorzichtig te zijn. Ik zou willen dat de minister-president
dit als les van vandaag meenam.D66 zal uiterst scherp blijven letten op opgelegde codes, media-instituten
of een Rijksvoorlichtingsdienst die overheidscommunicatie wil centraliseren.
Ik voel daar allemaal niks voor, ik blijf dit allemaal scherp in de gaten
houden. De actualiteit rond de weblogs van ministers en staatssecretarissen
maakt het voor mij echt mogelijk om aanstaande vrijdag te bekijken of de minister-president
de goede weg opgaat, om na te gaan of hij van dat idiote pad afgaat. Die weblogs
zijn tenminste eens normale communicatie, met menselijke trekjes, en zo nu
en dan gelukkig ook een normaal standpunt.Op de Europese vlag komen wij graag terug. Ik snap nog steeds niet die
verkramptheid daarover. Het CDA heeft al gezegd dat het met betrekking tot
de Nederlandse driekleur allemaal wat meer moet worden vastgelegd.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Voorzitter. Ik ben blij met de toezegging van de minister-president dat
de begroting van het Koninklijk Huis inzichtelijker en transparanter wordt.
Ik blijf echter sceptisch, want in zijn beantwoording deed hij het voorkomen
alsof het neerkomt op het op een rijtje zetten van een aantal zaken. Als dat
zo zou zijn, had het geen maanden hoeven duren voordat ik antwoord kreeg op
een simpele vraag over de financiering van het Koninklijk Jachtdepartement.
De vragen die wij naar aanleiding van dit antwoord hebben gesteld, bleken
niet voor vandaag beantwoord te kunnen worden. Dat duidt er toch zeker op
dat hiervoor nogal wat onderzoek nodig is.Ik dien drie moties in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat voor het parlement deugdelijk inzicht in de rijksuitgaven
onontbeerlijk is;constaterende dat dit inzicht bij de uitgaven ten behoeve van het Koninklijk
Jachtdepartement ontbreekt en dat bovendien onduidelijk is bij welke begroting
de uitgaven van het Koninklijk Jachtdepartement zijn ondergebracht;verzoekt de regering, onverwijld inzicht te geven in de directe en indirecte
rijksuitgaven voor het Koninklijk Jachtdepartement, aan te geven bij welke
begrotingen deze kosten worden ondergebracht en alle declaraties ter zake
met onderliggende accountantsverklaringen openbaar te maken,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Ouwehand. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 7(31200 I).De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat het onwenselijk is dat publieke middelen worden aangewend
voor de financiering van privéactiviteiten van het Koninklijk Huis,
zoals de Hofjacht;verzoekt de regering, vanaf het jaar 2008 geen financiële middelen
ter beschikking te stellen ten behoeve van het Koninklijk Jachtdepartement
en alle betalingen die op enigerlei wijze kunnen worden ingezet ten behoeve
van jachtactiviteiten van het Koninklijk Huis per 2008 op te schorten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Ouwehand. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 6(31200 I).De OuwehandKamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat het Kroondomein in 1959 is geschonken aan de Nederlandse
burgers;constaterende dat de kosten voor het beheer en de instandhouding
van het Kroondomein gedragen worden door de Nederlandse samenleving, maar
dat de opbrengsten voor een belangrijk deel ten goede komen aan het Koninklijk
Huis;verzoekt de regering om per 2008 alle opbrengsten die voortvloeien uit
het Kroondomein terug te laten vloeien in de Staatskas,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Ouwehand. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 7(31200 III).Minister Balkenende:Voorzitter. Ik bedank de leden voor de Kamer voor hetgeen zij in tweede
termijn naar voren hebben gebracht.De heer Van Raak dient een motie in over het overzicht van de kosten van
het Koninklijk Huis. Ik heb de indruk dat hij mijn toezegging probeert op
te rekken. Bijlage 1 van het begrotingshoofdstuk Algemene Zaken bevat informatie.
In de komende periode zal ik de toelichting daarop uitbreiden en specificeren.
Ik heb verder iets gezegd over de informatie die de vakministers beschikbaar
kunnen stellen. Ik zie niet in wat zijn motie toevoegt aan mijn toezegging.
Eerlijk gezegd vind ik dat de motie verwart wat wij dit jaar en wat wij volgend
jaar gaan doen. De motie lijkt mij overbodig, maar ik wacht het oordeel van
de Kamer af.In de tweede motie gaat de heer Van Raak in op de viering van vijf mei.
Hij verzoekt de regering deze dag uit te roepen tot een vrije dag. De motie
is consistent met wat hij al naar voren heeft gebracht, maar ik heb op mijn
beurt ook al aangegeven waarom ik vind dat wij dat niet zouden moeten doen.
Ik ontraad de aanneming van deze motie.De heer Van de Camp heeft een opmerking gemaakt over het vlaggenprotocol.
De vlaginstructie is terug te vinden op de door de RVD onderhouden website
koninklijkhuis.nl onder het hoofdstuk veelgestelde vragen. Ook op de website
van het ministerie van BZK is deze vlaginstructie terug te vinden.De heer Heijnen is vooral ingegaan op het Huis van de Democratie. De overwegingen
in de motie spreken mij aan. Die liggen in het verlengde van hetgeen eerder
door de heer Heijnen en de heer Van de Camp naar voren is gebracht. De minister
van BZK heeft al toegezegd dat zij met die zaak aan de slag gaat. Ik wil de
motie graag uitvoeren, maar er is naar mijn idee wat meer tijd nodig dan drie
maanden. Het lijkt mij tevens goed dat het plan van aanpak in overleg met
de Staten-Generaal tot stand komt. Het is immers niet alleen een zaak van
de regering. De Staten-Generaal maken ook deel uit van het Huis van de Democratie.
Bovendien lijkt het mij van belang om contact te leggen met de gemeente Den
Haag. Als de indiener van de motie zich daarin kan vinden, zeg ik toe dat
het initiatief wordt genomen. Het overleg moet dan op korte termijn van start
gaan.De heer Van Beek (VVD):In onze visie is dit een prototype van een ongedekte motie. Begrijp ik
goed dat de minister-president zorgdraagt voor de dekking?Minister Balkenende:Ik heb gezegd dat het belangrijk is om na te gaan wat de mogelijkheden
zijn. Ik merk duidelijk dat de Kamer er behoefte aan heeft dat hiervan werk
wordt gemaakt. De financiële aspecten moeten dus ook in het overleg en
in het plan van aanpak aan de orde komen.De heer Heijnen (PvdA):De minister-president heeft gevraagd of hij uit de woorden in de motie
mag opmaken dat er niet voor 31 december aan de Kamer wordt gerapporteerd.
Dat is correct.In de laatste versie van de motie staat inderdaad dat het in overleg met
zowel de Eerste Kamer als de Tweede Kamer gevoerd moet worden. Ik ben bereid
om daaraan ook de gemeente Den Haag toe te voegen. Het lijkt mij goed om de
motie aanstaande dinsdag in stemming te brengen.De voorzitter:De heer Heijnen draagt zorg voor een gewijzigde motie.Minister Balkenende:De heer Heijnen heeft gesproken over de wisselexposities en het archief
van het Koninklijk Huis. Het is juist dat niet alleen een website tot de mogelijkheden
behoort. Ik wijs erop dat er geregeld exposities in paleis Het Loo zijn die
samenhang vertonen met de collecties van het huisarchief. Een dergelijke expositie
met kinderportretten is er ook op dit moment. Ik zeg toe dat ik met de bewindslieden
naga welke andere mogelijkheden er zijn.De heer Heijnen (PvdA):Het gaat mij om de actualiteit, dus dat wat de leden van het Koninklijk
Huis het afgelopen jaar voor ons land hebben gedaan. Ik doel bijvoorbeeld
op die prachtige werkbezoeken. Die moeten op een aantrekkelijke manier worden
gepresenteerd. Wat mij betreft, hoeft men dus niet ver terug in de tijd.Minister Balkenende:De heer Brinkman heeft een motie ingediend over politiek gevoelige uitspraken
van leden van het Koninklijk Huis. Ik heb in dat kader een toelichting gegeven
op de ministeriële verantwoordelijkheid en ontraad de Kamer om die motie
aan te nemen. Het past immers niet in ons systeem om bij voorbaat het spreken
over onderwerpen te verbieden.De heer Anker heeft gevraagd naar de relatie tussen deskundig opinieonderzoek
naar de beleving van issues, thema's en onderstromen en ook naar de kabinetsbrede
communicatie. Belevingsonderzoek is een belangrijk ondersteunend instrument
om voeling te houden met de samenleving. Het onderzoek maakt inzichtelijk
welke onderwerpen bij het publiek leven en waarom. Daarmee wordt de maatschappelijke
antenne van het kabinet versterkt. Ook wordt het gemakkelijker om op ontwikkelingen
te anticiperen. Communicatie wordt pas echt effectief als je weet wat er leeft.
Direct contact met de bevolking via werkbezoek en andere vormen van dialoog
blijft hierbij voorop staan. Eerlijk is eerlijk, wij kunnen niet met iedereen
persoonlijk spreken. Daarom is goed additioneel onderzoek nuttig en nodig.
Het kabinet heeft deze taak belegd bij het Sociaal en Cultureel Planbureau.
Dat is in staat gegevens vanuit een brede expertise goed te duiden op basis
van demografisch gegevens, culturele ontwikkelingen en internationale bronnen,
zodat de ontwikkelingen ook in een context kunnen worden geplaatst.Over het lekken denken wij precies hetzelfde. Maatregelen zouden absoluut
niet in de openbaarheid besproken moeten worden. Deze zaak heeft onze volle
aandacht. Een en ander heeft een beetje te maken met de bestaande cultuur.
Ik deel de kritiek die naar voren is gebracht. Op concrete maatregelen kan
ik beter maar niet publiekelijk ingaan.De heer Pechtold heeft zijn kritiek uit de eerste termijn nog een keer
herhaald. Mijns inziens is ministeriële verantwoordelijkheid genomen
voor de speech. De minister van Justitie heeft direct gereageerd. Ik kan niet
veel toevoegen aan hetgeen ik eerder heb gezegd.Ik heb kennis genomen van de opvattingen over de weblog. Vrijdag hebben
wij hierover een nader gesprek in de ministerraad. Wat betreft de vlag het
volgende. Als je iets in een code vat kunnen hierin ook beperkende elementen
zitten. Iedereen kan, indien gewenst, ook de Europese vlag gebruiken. Hiervoor
is geen code nodig. Wij hebben hier al zo veel over gezegd, dat wel duidelijk
is wat onze standpunten zijn.Mevrouw Ouwehand heeft in de eerste termijn twee vragen gesteld die raakvlakken
hebben met schriftelijke vragen die zijn ingediend op 3 oktober. Ik moet
echt verwijzen naar het schriftelijke antwoord dat de bewindslieden Bos en
De Jager nog zullen geven. Haar vragen raken ook de motie die zij heeft ingediend
over het onverwijld inzicht geven in de directe en indirecte rijksuitgaven
van het Koninklijk Jachtdepartement. Ik zou liever hebben dat zij die motie
nog even aanhoudt. Eerst moeten de vragen worden beantwoord. Hetzelfde geldt
voor de motie over het verzoek om vanaf het jaar 2008 geen financiële
middelen ter beschikking te stellen ten behoeve van het Koninklijk Jachtdepartement
en alle betalingen die op enigerlei wijze kunnen worden ingezet ten behoeve
van jachtactiviteiten, op te schorten. Dit gaat mij te ver. Er zijn vragen
gesteld en ik wil eerst de antwoorden daarop afwachten. Ik ontraad het aanvaarden
van de moties en verzoek deze op zijn minst aan te houden. Ook het verzoek
aan de regering op per 2008 alle opbrengsten die voortvloeien uit de kroondomeinen
terug te laten vloeien in de staatskas, raakt weer de vragen die zijn gesteld.
Kortom, ik vind deze moties op dit moment niet passen. Immers, er zijn vragen
gesteld waarop de betrokken bewindslieden bij Financiën nog ingaan. Wacht
eerst die antwoorden af om vervolgens over te gaan tot het indienen van moties.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Wat de eerste twee moties betreft, heeft de minister-president een punt.
Ik zal overwegen om die moties aan te houden. Ik hoopte, zoals ik al heb gezegd,
dat ik vandaag de antwoorden zou hebben op mijn schriftelijke vragen. Ik vind
namelijk dat dit onderwerp thuishoort in dit debat. De vraag in de laatste
motie is nog niet gesteld, namelijk over de eventuele opbrengsten vanuit het
kroondomein. Ik wil weten welke opbrengsten er zijn en naar wie zij gaan.
Als blijkt dat die opbrengsten naar de koninklijke familie vloeien, zoals
wij verwachten, dient de motie om ervoor te zorgen dat die opbrengsten naar
de staatskas vloeien. De Staat draait immers ook op voor de kosten van de
kroondomeinen.Minister Balkenende:Ik wil het volgende voorstellen, mevrouw Ouwehand. U krijgt antwoord op
uw schriftelijke vragen. Als u deze vragen daaraan toevoegt, kunt u deze motie
aanhouden. Dan kan alles in een keer worden behandeld. Dit is meer een procedurele
suggestie.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Kunt u geen antwoord geven op die vraag?Minister Balkenende:Ik vind dat wij de zaken op een goede manier moeten bekijken. Ik ga er
daarom nu niet op in omdat in erop zal worden ingegaan door de bewindslieden
van Financiën.De voorzitter:Zegt u nu toe dat u ook de vraag die is verwoord in de derde motie wilt
meenemen in de beantwoording?Minister Balkenende:Ik zal het nog even na laten gaan. Ik kan mij ook voorstellen dat mevrouw
Ouwehand deze vraag nog toevoegt aan haar schriftelijke vragen. Ik kan ook
de vraag doorgeven aan de bewindslieden van Financiën zodat zij kunnen
bezien of zij die kunnen beantwoorden. Is dat laatste niet de beste oplossing?Mevrouw Ouwehand (PvdD):Ik wil een procedurele opmerking maken. Wij hebben aanvullende vragen
gesteld toen wij na maanden antwoord kregen op een vraag die wij in mei hadden
gesteld over de financiering van het Koninklijk Jachtdepartement. Die beantwoording
riep bij ons veel nieuwe vragen op. De vraag was ook bij welke begrotingsbehandeling
wij die het beste zouden kunnen stellen. Wij hebben ervoor gekozen om in elk
geval schriftelijke vragen te stellen omdat maar onduidelijk was bij wie wij
moesten zijn. Het stellen van schriftelijke vragen had niet onze voorkeur.
De begrotingsbehandelingen kwamen er immers aan. Wij zouden onze vragen dan
in het debat aan de orde kunnen stellen en dezelfde dag nog antwoord kunnen
krijgen. Het was voor ons dus eigenlijk een noodgreep.De voorzitter:Wilt u het procedurele debat een beetje kort houden, mevrouw Ouwehand.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Kan ik op de ene vraag die ik vandaag gesteld heb, wel antwoord krijgen?
Dat zou ik erg prettig vinden.Minister Balkenende:Ik ga nu even niet op die vraag in. Ik heb al aangegeven dat er allerlei
vragen gesteld zijn en dat ik daar nu niet op inga. De moties hangen samen
met de gestelde vragen. Er was een nieuw element. Daarover heb ik gezegd dat
ik ervoor zal zorgen dat ook daarop wordt ingegaan. Dat lijkt mij nu het beste.
Mijn aanbod is dus dat de vragen en de moties aan de orde komen bij de beantwoording
door de bewindslieden van Financiën. Nogmaals, dat lijkt mij het beste.
Verder dan dit kan ik ook niet gaan.Hiermee heb ik het antwoord in tweede termijn afgerond. Ik zeg de leden
van de Kamer nogmaals dank voor hun inbreng in het debat over de begroting
van Algemene Zaken.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Er is toch nog een vraag onbeantwoord gebleven, waarover ik geen motie
heb ingediend. Dat betreft een principe-uitspraak van het kabinet. De vraag
is of de minister-president het gerechtvaardigd vindt dat het kroondomein,
dat in bezit is van de Nederlandse staat en dat aan het volk geschonken
is, ieder jaar een aantal maanden voor het publiek gesloten wordt ten behoeve
van de koninklijke jacht.Minister Balkenende:Ik meen dat in het verleden over dit onderwerp ook al vragen zijn gesteld.
Ook deze vraag zal ik evenwel doorsturen naar de desbetreffende bewindspersoon,
zodat die kan aangeven wanneer hierover in het verleden gesproken is en wat
toen de antwoorden zijn geweest. Verder komt het aan de orde bij de beantwoording
door de bewindslieden van Financiën.De voorzitter:Mevrouw Ouwehand moet er wel op kunnen rekenen dat het antwoord op die
vragen is ontvangen voor de begrotingsbehandeling. Ik constateer dat dit is
toegezegd door de minister-president.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De vergadering wordt enkele minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20072008-692-714.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl