Behandeling van het voorstel van rijkswet Goedkeuring van het op 27 februari 1995 te Stockholm tot stand gekomen Verdrag tot oprichting van het Internationaal Instituut voor democratie en verkiezingsondersteuning (Trb. 1995, 257) (24577, R1562)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 2017-2027

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

15-09-1997

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 37, pagina 2017-2027

02-09-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24577Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Verzelfstandiging van Staatsbosbeheer (Wet verzelfstandiging Staatsbosbeheer) (24622)Pagina 2043-2064
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 2 september 1997)Pagina 2065-2070
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Boekel, Uden en Veghel (25116)Pagina 2027-2043
Presentie en opening (dinsdag 2 september 1997)Pagina 2003-2003
Behandeling van het voorstel van rijkswet Goedkeuring van het op 27 februari 1995 te Stockholm tot stand gekomen Verdrag tot oprichting van het Internationaal Instituut voor democratie en verkiezingsondersteuning (Trb. 1995, 257) (24577, R1562)Pagina 2017-2027
Behandeling van het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Boekel, Uden en Veghel (25116)Pagina 2003-2017
Lijst van besluiten (dinsdag 2 september 1997)Pagina 2064-2065

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 63 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het voorstel van rijkswet
Goedkeuring van het op 27 februari 1995 te Stockholm tot stand gekomen Verdrag
tot oprichting van het Internationaal Instituut voor democratie en verkiezingsondersteuning
(Trb. 1995, 257) (24577, R1562).De beraadslaging wordt geopend.De heer Van Gennip (CDA):Mijnheer de voorzitter! Kwaliteitsverbetering van het democratiseringsproces
en daarbinnen de garantie van volwaardige participatie van burgers in verkiezingsprocessen
dient een heel hoge prioriteit te hebben. Waar soms het beste van mensen naar
voren komt in termen van verzoening en toekomstgerichtheid, zoals in Zuid-Afrika,
dienen die processen een echte kans te krijgen en waar het democratiseringsproces,
de omverwerping van de dictatuur, zo dikwijls het resultaat is geweest van
heroïsche inspanningen, inventiviteit, moed en zelfwegcijfering en niet
zelden inzet van mensenlevens, gaat het erom dat formele democratie bestendigd
en verdiept wordt. De democratische wereldrevolutie die in de tachtiger jaren
begon op de Filippijnen en in Latijns-Amerika en haar opmars later voortzette
in Midden- en Oost-Europa, is een van de belangrijkste ontwikkelingen in de
contemporaine geschiedenis. De reactie daarop van de oude, gevestigde democratieën
is helaas niet altijd even adequaat geweest. Dat geldt van de steun voor sociaal-economische
processen tot de directe ondersteuning van de democratisering.Ik ben blij dat in het Nederlandse beleid de steun aan jonge democratieën
verankerd is gebleven en duidelijk zichtbaar is. De verworvenheden van het
recente democratiseringsproces staan in een aantal landen immers onder zware
druk en het zou een schande en een ontkenning zijn als wij degenen die die
doorbraken in menselijkheid, moed en opofferingsgezindheid hebben bereikt,
ten slotte de vruchten ervan niet zouden helpen plukken.Natuurlijk zijn er sommige dilemma's die voor ons schier onoplosbaar zijn:
wat als de democratie de zekere wegbereider van een nieuwe dictatuur wordt,
zoals in Noord-Afrika dreigt? Waar wij volkeren echter geen echte kans geven
om zich uit de economische misère en hypotheken van vorige regimes
op te trekken, worden wij medeverantwoordelijk. Dat zijn wij ook als wij slordig
omgaan met het kasplantje van de ontluikende democratie zelf.Ik zie eigenlijk vijf bedreigingen voor nieuwe democratieën: 1. heimwee naar minder vrije, maar sociaal-economisch betere tijden;2. afwijzing van de democratie als een westers importproduct;3. voorkeur voor veiligheid en integriteit boven een versplintering van de
natie;4. het kopen van verkiezingen door middel van crimineel geld;5. het in stand houden van feodale en semi-dictatoriale praktijken
achter een democratische façade.Ieder van die bedreigingen vergt een eigen aanpak. Ik ben blij dat vandaag
één aspect, te weten de kwaliteit van het democratiseringsproces
en de ondersteuning daarvan, op de agenda gezet wordt. Ik vind dat de Eerste
Kamer daar ook nadrukkelijk aandacht aan moet besteden. Het gaat om steun,
maar ook om deskundigheid, bundeling van ervaringen en kennis van zaken. Met
de Duitsers zeg ik dat steun aan de actoren in een meerpartijendemocratie
de moeilijkste vorm van ontwikkelingssamenwerking is en met prof. Ellis zeg
ik, in verwijzing naar het gebeurde in Rwanda, dat ondeskundigheid of cliëntelisme
letterlijk moorddadige effecten kan hebben.Zelfs wij als parlementariërs moeten zorgvuldig nadenken over de
vraag welke kwaliteitseisen wij aan zaken als verkiezingswaarneming in het
algemeen, maar ook aan onszelf stellen. Het moet toch een teken aan de wand
zijn dat democratische Roemeense partijen vroegen om geen verkiezingswaarnemers
meer te sturen, omdat die in hun ondeskundigheid zo gemakkelijk te gebruiken
waren als legitimering voor unfaire en onvrije praktijken. Niet alles moet
over één kam worden geschoren: verkiezingswaarnemers hebben
ook dikwijls verkiezingen gered, maar zaken zoals de duur van het verblijf –
niet aan de vooravond alleen – talenkennis en kennis van de sociale,
culturele en politieke situatie lijken essentieel. Daarom is het goed dat
de professionaliteit van de steunverlening aan democratiseringsprocessen aandacht
krijgt.Die zorg heeft vorm gekregen in een initiatief voor een nieuw internationaal
instituut. De eerste vraag die rijst na de schriftelijke beantwoording, waarvoor
ik de minister hartelijk dank, betreft niet zozeer de feitelijke overlap,
maar is de vraag of bestaande instellingen, zoals de Electoral Assistance
Unit van de VN, het Bureau voor Democratische Instituties en Mensenrechten
in Warschau, de OVSE en wellicht nog andere instellingen, die alle blijkens
het antwoord van de minister een bepaalde taak of dit of dat aspect ervan
toch net niet kunnen vervullen, niet beter hervormd hadden kunnen worden in
plaats van de stichting van een nieuw instituut. Wij hebben allen de pleidooien
gehoord tegen de proliferatie van allerlei internationale instellingen en
instellinkjes en ik dacht dat de minister zich daarbij had aangesloten. Het
is gewoon een slechte weg om achter ieder probleem een aparte instelling te
zetten en het is een nog slechtere weg om achter iedere minder goed functionerende
instelling een nieuwe te plaatsen.En dan in het verlengde daarvan onmiddellijk de vraag: als er een nieuw
instituut nodig was, waarom dan niet onder de paraplu van de VN? Nu presenteert
zich opeens in meestal omstreden en lang niet altijd buitenlandvriendelijke
situaties een soort vriendenclubje dat zegt: wij zullen wel eens adviseren
hoe de democratie hier ondersteund moet worden. Hoe werkt dat?Dan begrijpt men ook mijn volgende vraag al, mijn grootste twijfel eigenlijk
bij dit hele project. Het is een initiatief van een aantal gelijkgezinde landen.
Dat kan gemakkelijk leiden tot een juist bij democratiseringsondersteuning
zo schadelijk imago of realiteit van gemankeerde pluriformiteit, of om het
in rond Hollands na te zeggen, want het is niet mijn mening: IDEA, dat is
toch dat filiaal van de Socialistische Internationale? Ik geloof dat niet
als ik kijk naar het feit dat er ook een vooraanstaand liberaal in het bestuur
zit en ik heb er geen behoefte aan om staf- en bestuursleden achter een röntgenapparaat
te zetten, maar ik wil wel graag garanties terzake van die pluriformiteit,
juist op dit terrein.Die vraag weegt nog zwaarder, omdat nu juist de twee landen die een heel
grote kennis op het gebied van het bevorderen van democratiseringsprocessen
hebben niet meedoen: Duitsland en de Verenigde Staten. De minister gaat daar
in de schriftelijke voorbereiding wat gemakkelijk overheen, maar het moet
hem toch hogelijk interesseren, waarom met name Bonn geen interesse lijkt
te hebben. Had het niet voor de hand gelegen dat hij met zijn collega aldaar
contact had opgenomen?Ik mis Brussel en Straatsburg, dat wil zeggen de Commissie en het Parlement.
Op alle mogelijke wijzen is de Commissie betrokken bij democratiseringssteun –
in Afrika en in Midden- en Oost-Europa – en de innige partijvriend van
de minister, de heer Marin, heeft recent nog tijdens een bijeenkomst met politieke
academies verklaard, een veel actiever beleid te willen voeren terzake van
Latijns-Amerika en Azië. Het Europees Parlement ziet minstens zichzelf
in een pioniersrol en als belangrijkste actor als het over de verkiezingswaarnemingen
gaat. Het beheert samen met de Commissie een omvangrijk budget voor juist
democratiseringssteun.Heeft de minister iets ondernomen om Europa bij dit proces te betrekken?
Ik sta daar niet alleen in. Ik wijs op iemand als Toffler in zijn boek over
"Powershift", die juist van Europa een inhoudelijke invulling van de democratische
wereldrevolutie verwacht. Ik hoop niet dat uit het antwoord zal doorklinken,
dat anderen die gelijkgezinden en ons maar moeten volgen. De zin "Nederland
loopt voorop als het gaat om de bevordering van democratische waarden, met
name in het kader van de ontwikkelingssamenwerking", ware beter, zo hij al
juist is, door iemand anders uit te spreken dan de eerste ondertekenaar van
dit verdragsontwerp. Als ik naar de rol van bijvoorbeeld de Duitse politieke
stichtingen vanaf de jaren zestig kijk, moet misschien de radio wat zachter
gezet worden.Met die Duitse stichtingen kom ik op een ander terrein, dat van de participatie
van particuliere organisaties in IDEA. Hoe moet ik het voorzichtig zeggen?
Ik zie bij mensen die niet uit een partijpolitieke beweging komen heel dikwijls
een aarzeling, een terughoudendheid om in gesprek te gaan met degenen die
echte ervaring hebben vanuit een partijpolitieke achtergrond, met de opbouw
van een multi party democracy. Laat ik het zo zeggen: er is zo gemakkelijk
een voorkeur voor de wetenschappelijke invalshoek, de formele, de analyserende
en het is moeilijk om met behoud van de pluriformiteit politieke bewegingen
te zien als bondgenoten en instituten van waaruit je wat kunt leren. Neutraliteit wint het dan van pluriformiteit.Het is natuurlijk erg boeiend om IDEA een studie te laten uitvoeren over
"De neergang van politieke partijen in de traditionele democratische landen",
zoals men van plan is, en dat met OS-gelden, maar ik weet eerlijk gezegd niet
of wij daarvoor IDEA nodig hebben. Het kan, maar dan nadrukkelijk, zou ik
zeggen, vanuit de ervaring van de partijen zelf. En dan zou ik ook niet zo
huiverig zijn, mijnheer de voorzitter, om bijvoorbeeld met de Socialistische,
de Liberale en de Christen-Democratische Internationale te gaan spreken en
uit hun ervaringen en beperkingen lessen te trekken. Ik hoop dat mijn zorg
overbodig is, maar ik zou IDEA niet het volgende academische instituut willen
laten zijn, doch een zeer directe relatie willen laten opbouwen met die instellingen
en bewegingen, die de hitte van de dag dragen in de opbouw van de meerpartijendemocratie.
Wij hebben daar in Nederland in relatie met Chili goede ervaringen mee. Is
de minister bereid om zich in te zetten voor een bepaalde, praktisch gerichte
cultuur van IDEA en om ervoor te zorgen dat daarbij gebruik gemaakt wordt
van concrete veldervaringen en van bewegingen die ook echt op dat terrein
ervaring hebben? Pluriformiteit in plaats van neutraliteit! Daarom zou ik
toch ook eens van de minister willen horen of hij bepaalde ideeën heeft
over de aard van de particuliere organisaties die in de toekomst welkom zijn.
Ik zou er niet zoveel bezwaar tegen hebben om samenwerkingsinstellingen op
het gebied van research en vorming van de grote politieke stromingen op enigerlei
wijze te verbinden aan IDEA. Ook vraag ik mij af, of de extensieve bemoeienis
die IDEA zich voorneemt te hebben met zaken als conflictpreventie en -oplossing
nu wel, gegeven de vele andere actoren op dit veld, de hoogste prioriteit
heeft.Blij ben ik met het antwoord van de minister op onze vraag over de directe
financiering via of vanuit IDEA van politieke partijen in ontwikkelingslanden.
Er kon gemakkelijk een misverstand ontstaan, bijvoorbeeld wanneer werd gezegd
dat IDEA een rol te vervullen had "in het bijzonder met betrekking tot het
opbouwen van een pluriform partijenstelsel". Ik denk dat het hierbij om een
zó delicate zaak gaat, dat wij dit niet nu en wellicht nooit aan een
internationale organisatie moeten delegeren.Voorzitter! Wij staan uitermate positief tegenover het beantwoorden van
de behoefte aan versterking van het democratiseringsproces, ook in meer directe
zin, zoals het bevorderen van goede verkiezingen, met alle voorbereidingen,
zowel wat de kiezers als wat de uitschrijvers betreft. Ik denk hierbij ook
aan hulp bij het verdiepings- en integriteitsversterkingsproces na de verkiezingen.
Dat die functies vervuld moeten worden, staat niet ter discussie. De vraag
of anderen dit kunnen of zelfs zouden moeten doen, is wél aan de orde.
Ook is aan de orde de vraag of IDEA dit kan: mondiaal draagvlak, deskundigheid,
affiniteit, pluriformiteit.Daarom is de steun van Nederland aan IDEA een duidelijke kredietverlening
waar nog maar weinig onderpand tegenover staat. Als wij tot die participatie
en steunverlening zouden overgaan, over onze vragen heen, blijft als principe
van goed bestuur overeind dat wij ons risico moeten beperken. Daarom zou ik
in elk geval willen vragen om onze verdere steunverlening afhankelijk te maken
van wat de evaluatie over de eerste drie jaren oplevert. Heeft IDEA dan beantwoord
aan de vraag naar directe ondersteuning van bepaalde processen en is het dan
duidelijk geworden dat het IDEA moest zijn die deze nis in de internationale
hulpverlening moest opvullen? Ook draagvlak en pluriformiteit vormen hierbij
een belangrijk criterium. Ik neem aan dat de minister bereid is, deze evaluatie
vanuit Nederland toe te zeggen en daaruit, gelet op de verdragsartikelen,
ook positieve of negatieve consequenties te trekken. Met belangstelling wachten
wij de antwoorden van de regering af.Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):Mijnheer de voorzitter! De fractie van D66 heeft in het algemeen best
bewondering voor de minister voor Ontwikkelingssamenwerking. Zijn inzet, het
initiëren en stimuleren van aandacht voor de milieuproblematiek, zijn
gedrevenheid bij het vinden van oplossingen voor nieuwe problemen krijgen
ten onrechte niet altijd de waardering die dit verdient. Wij vinden het dan
ook jammer, vanmiddag te moeten melden dat wij niet overtuigd zijn van de
noodzaak om 3 mln. op de begroting te zetten voor het instituut IDEA.Het vestigen en uitbouwen van democratie gaat ons zeer ter harte; dat
behoeft geen nader betoog. Dat de democratie in zeer veel landen een teer
plantje is dat soms zorg en soms zorgvuldige begeleiding vraagt, is eveneens
duidelijk. Het bevorderen van de democratie is een prachtige doelstelling;
steun bij verkiezingen is in veel landen een bittere noodzaak. Echter, er
zijn nogal wat organisaties die daaraan wereldwijd iets doen: de VN met hun
onderafdelingen; de EU met haar Phare- en Tacis-programma's; de OVSE met ODIRH
in Warschau; de Raad van Europa; de IPU; de vele NGO's. Al die organisaties
zetten zich in om nieuwe c.q. jonge democratieën te assisteren met een
scala aan diverse programma's. Daarnaast zijn er de wetenschappelijke instituten
van politieke partijen, universiteiten, vakbonden enz. die op dit terrein
wereldwijd opereren.Voorzitter! Wij zijn er niet van overtuigd dat dit nieuwe instituut iets
toevoegt dat niet al door andere organisaties wordt gedaan of, met voldoende
middelen, gedaan zou kunnen worden. Ik verwijs naar het mandaat van ODIRH,
"the promotion of civil society and democratic institutions". Ook vestig ik
nogmaals de aandacht op de Phare- en Tacis-programma's van de EU. Dan is er
het onlangs gestarte parlementaire monitorproces van de Raad van Europa. Het
is nog niet zo bekend, maar hierbij stimuleren parlementariërs hun collega's
om de desbetreffende regeringen aan bij toetreding gedane toezeggingen en
gesloten convenanten te houden. Dat is heel praktisch. Bij eventuele klachten
over affaires inzake mensenrechten – ik doel op mensenrechten in de
breedst mogelijke zin – kunnen zij in nauwe samenwerking met hun collega's
in het desbetreffende land toezien op de afhandeling van de klachtenprocedure.Helaas blijkt telkens opnieuw, dat waar democratische verhoudingen werkelijk
bedreigd worden dit zelden aan onvoldoende begeleiding ligt, maar vrijwel
altijd aan de figuren die aan de macht zijn. Wij moeten helaas ook constateren,
dat etnische scheidslijnen als de bedreiging van democratie
eerder toe dan af lijken te nemen.Wij zijn bezorgd over de academische toonzetting van de memorie van antwoord.
Naar onze mening geeft dit blijk van niet voldoende praktisch inzicht in de
problematiek van bevordering van democratische verhoudingen in de landen die
op dit moment door etnische twisten verscheurd worden. Ik wijs ook nog op
het commentaar van de Raad van State, die het belang van weer een nieuw instituut
niet voldoende uiteengezet acht en waarschuwt tegen het oprichten ervan.De memorie van toelichting meldt dat IDEA voorziet in een geconstateerde
leemte. Wij vragen in het voorlopig verslag welke andere instituten dan IDEA
zelf deze leemte hebben geconstateerd. Het antwoord daarop is nauwelijks afdoende.Wij zouden ons nog iets kunnen voorstellen bij IDEA indien het instituut
zich exclusief op Afrika en Azië concentreerde. Maar IDEA heeft ook in
Bosnië een programma, zo lezen wij in de toelichting in de mooie blauwe
folder. Nu heb ik daar wat uitvoeriger navraag naar gedaan. Inderdaad zijn
er twee medewerkers in Sarajevo geweest en die hebben daar een aantal mensen
op de lunch genodigd. Iedereen die "Madhouse" in Sarajevo, waar Westendorp
als opvolger van Bildt zetelt – lees vooral ook Ed van Thijn –
kent, krijgt de kriebels bij een citaat als: "het bevorderen van een zekere
mate van coherentie in de internationale steun aan het democratiseringsproces
die Bosnië van veel kanten wordt geboden. IDEA kan als neutrale instantie
hiertoe een nuttige bijdrage leveren."In het verwoeste Sarajevo, waar nog steeds één, soms twee
keer per dag één uur water uit de kraan komt, pensioenen als
zij al worden uitbetaald, meestal een keer in de twee maanden over één
maand, voor 75% aan de maandhuur worden besteed en 60% van de bevolking geen
betaalde baan heeft, is natuurlijk iedereen die geld of, nog mooier, een betaalde
baan aan een instituut in het vooruitzicht stelt, van harte welkom. Maar de
vraag is of nog een instituut dat zegt te gaan coördineren het meest
noodzakelijk is en of andere vormen van hulp op dat soort plekken geen prioriteit
zouden moeten hebben.De hoogte van de Nederlandse bijdrage voor de eerste periode van drie
jaar, 1995, 1996 en 1997, is 3 miljoen gulden van het totale budget van 22
miljoen dollar. Dat geld is niet geoormerkt voor specifieke projecten, maar
is een budgetbijdrage. Ik maak een paar vergelijkingen. Het gewaardeerde Nederlandse
Helsinki-comité krijgt 1 mln. Instituten opgezet ten behoeve van samenwerking
en ondersteuning van nieuwe democratieën in Midden- en Oost-Europa van
alle Nederlandse politieke partijen samen krijgen 2 mln. Het aan de Universiteit
van Utrecht gelieerde Studie- en Informatiecentrum Mensenrechten, het SIM,
krijgt projectgewijze een bescheiden bijdrage ten behoeve van bijvoorbeeld
mensenrechtenbeleid in de breedste betekenis, intergouvernementele en gouvernementele
organisaties, NGO's, regeringspersonen, members of parliament, advocaten,
researchers, journalisten en het publiek in het algemeen als doelgroep. Nu
heb ik begrepen dat de geplande zomercursus bij het SIM, waarvoor personen
uit de hele wereld zich hadden opgegeven, moest worden afgelast, wegens geldgebrek,
want dit jaar werd geen bijdrage verstrekt.Ik heb ook vernomen dat IDEA in Stockholm gevestigd is op een van de duurste
plekken voor kantoren in die stad. Is dat nu goed voor het imago van een instituut,
dat zegt arme landen te willen helpen?Maar bovenal: is een niet-geoormerkte, niet-projectspecifieke bijdrage
van 3 mln. aan IDEA te verdedigen bij de Nederlandse belastingbetaler, die
nog altijd gul is, wanneer het gaat om werkelijke hulp, maar terecht argwaan
koestert, wanneer praktische resultaten twijfelachtig zijn?Voorzitter! Ik heb geconstateerd, kijkende ook naar de sprekerslijst,
dat de VVD, die zich toch altijd zeer zorgen maakt over bijdragen aan ontwikkelingssamenwerking,
zich in dit huis tot nu toe stil heeft gehouden bij de vraag of aan dit instituut
zoveel geld moet worden gegeven. Wij hebben duidelijk gemaakt grote twijfels
te hebben, maar geven uiteraard de minister graag de kans ons alsnog te overtuigen.De heer Schuurman (RPF):Mijnheer de voorzitter! Ik spreek bij de behandeling van dit verdrag ook
namens de fracties van SGP en GPV.Het Verdrag van Stockholm beoogt de oprichting van het Internationaal
Instituut voor democratie en verkiezingsondersteuning, IDEA. Wanneer je de
titel van het verdrag op je laat inwerken, komen twee zaken vooral duidelijk
naar voren. Het eerste is dat je het initiatief met instemming begroet, omdat
we leven in een tijd van afbraak van dictaturen, met derhalve de mogelijkheid
van de opkomst van nieuwe democratieën in met name Oost-Europa en Afrika
en ook elders, waarbij er de noodzaak is om te helpen bij de opbouw van democratische
partijen, bij de voorbereidingen van verkiezingen en de uitvoering daarvan.
Daarom lijkt het een zinvol initiatief.Tegelijkertijd – dat is het tweede – vraag je je af of er
dan geen internationale organisaties zijn die zoiets al voorstaan. En inderdaad
gebeurt er al heel wat om democratisering en democratische politiekepartijvorming
te steunen. Dat gebeurt vanuit Nederland; dat gebeurt ook in internationaal
verband. Is zo'n nieuw instituut dan wel nodig? Zou het niet beter zijn bestaande
mogelijkheden – gouvernementele en niet-gouvernementele; ik zal ze niet
allemaal opsommen: de vorige sprekers hebben ze genoemd – te stimuleren
en uit te bouwen? Lijdt de effectiviteit geen schade bij een grotere divergentie
in organisaties en dientengevolge ook grotere verscheidenheid in aanpak? Dan
spreek ik nog maar niet over het nu al moeilijk te verkrijgen overzicht van
wat er allemaal gebeurt. Zit het risico van doublures er niet heel duidelijk
in?Zowel bij de bespreking in de Tweede Kamer, als in de memorie van antwoord
aan onze Kamer blijkt er grote eensgezindheid met betrekking tot de beoogde
doelstelling van het verdrag te zijn. Daarover is ook nauwelijks gediscussieerd.
Tegelijkertijd wordt wel de behoefte gevoeld om precies te weten te komen
waarom er toch een nieuw instituut moet komen. De minister heeft de meerwaarde
van het instituut benadrukt. Het mandaat van het instituut concentreert zich
op de democratie in al haar facetten; het instituut zou vanwege zijn omvattend
karakter beter kunnen inspelen op de sterk veranderende behoeften; het instituut zal wereldwijd opereren; vooral langetermijnperspectieven
zullen aandacht krijgen. In elk geval zijn geen doublures te verwachten. Het
nieuwe is vooral dat naast staten ook niet-gouvernementele organisaties volwaardig
lid kunnen zijn.Alhoewel al deze argumenten ook voor ons betekenis hebben, blijft toch
de twijfel knagen. Zouden de genoemde argumenten niet ook gebruikt kunnen
worden om bestaande instituties te versterken? De minister antwoordt daarop
dat netwerkvorming met bestaande instituten hem het beste lijkt. Misschien
heeft deze aanpak inderdaad het voordeel dat sneller aan nieuwe doelstellingen
kan worden voldaan.Afgezien van de vraag naar de noodzaak, is ook een andere dringende kwestie
van belang. Leidt het nieuwe instituut met alle mogelijke toekomstige vervlechtingen
met andere organen, die beperktere doelstellingen hebben, niet tot werkzaamheden
die veel te ver weg liggen van de politici om deze werkzaamheden te kunnen
controleren en er voldoende verantwoordelijk voor te zijn? Ook zijn we er
niet helemaal gerust op, juist omdat IDEA zijn werk op afstand van de democratische
controle doet, of alle democratische krachten, vooral ook die van minderheden,
wel voldoende aandacht en steun zullen krijgen. Met andere woorden, zullen
democratische minderheden niet gemakkelijk worden vergeten bij zo'n grootschalige
aanpak?Voorzitter! Ik kom tot een voorlopige conclusie. Het doel dat beoogd wordt,
heeft onze instemming. Maar wij zijn nog niet geheel overtuigd van de manier
waarop dat zal gaan gebeuren. Waarom moet er een nieuw instituut komen? Dreigt
door de organisatorische opzet van het instituut dat bedoelt de democratie
te bevorderen, de democratische controle van het instituut zelf niet in de
knel te komen? Hoe zeker is het, dat democratische minderheden in de nieuwe
opkomende democratieën niet worden vergeten of zelfs in de knel komen?
Misschien wil de minister op deze kwesties ingaan. Van harte hoop ik dat hij
de zorg die bij onze fracties leeft, zal kunnen wegnemen.Minister Pronk:Mijnheer de voorzitter! Ik wil graag direct antwoorden, al was het maar
omdat degene die het hardst gefulmineerd heeft tegen dit verdrag, mij inderdaad
gevraagd heeft om een snel antwoord omdat zij het antwoord ook graag zelf
wil aanhoren. Ik zal mijn best doen en mij er niet eerst op voorbereiden.Ik stel de aandacht die door de sprekers, en ongetwijfeld ook door de
leden van de andere fracties die het niet noodzakelijk hebben gevonden om
te spreken in eerste termijn, aan dit wetsvoorstel is gegeven, zeer op prijs.
Dat geldt vooral voor de inleidingen die alle drie de geachte afgevaardigden
hebben uitgesproken met betrekking tot de betekenis van democratie en van
ondersteuning van democratiseringsprocessen in ontwikkelingslanden, jonge
democratieën en landen in transitie en transformatie in de wereld. Dat
is door zowel de geachte afgevaardigde mevrouw Gelderblom als door de heren
Schuurman en Van Gennip uitvoerig betoogd. Ik heb eigenlijk geen onderling
verschil in hun analyses aangetroffen en ik heb ook geen verschil geconstateerd
tussen hun analyse en datgene wat ons voorstaat. Ik ben het ook eens met de
vijf bedreigingen van het democratiseringsproces die door de heer Van Gennip
zijn genoemd. Mij lijkt dat een allesomvattende analyse. De noodzaak van democratisering,
de noodzaak van internationale ondersteuning van democratisering, de constatering
van de feitelijke bedreigingen van het kasplantje van de democratie in een
aantal landen, alsook de wenselijkheid dat die internationale steun op deskundigheid,
professionaliteit, kennis van zaken van de landen waarom het gaat en op bundeling
van ervaringen berust, wordt door alle geachte afgevaardigden onderschreven.
Dat vormt het uitgangspunt voor de beslissing die wij hebben genomen om positief
te reageren op het verzoek dat de Zweedse regering destijds aan een aantal
regeringen in de wereld deed. We spreken nu in het jaar 1997, maar het verzoek
werd ons al in 1990/1991 gedaan. Toen hebben we hierover het eerste gesprek
gehad met premier Carlsson van Zweden. Daarbij ging het om de noodzaak om
in de eerste periode van de grote veranderingen na de val van de muur met
zijn consequenties voor landen in de Derde Wereld – daarover is hier
meermalen gesproken – de steun van landen met een positief commitment
ten opzichte van democratisering en ervaring op dat terrein te bundelen ten
behoeve van democratiseringsprocessen van landen in de Derde Wereld. We hebben
niet bij voorbaat met "ja" gereageerd. Mijn hoofdvraag in de eerste gesprekken
die ik destijds heb gevoerd, een vraag die hier ook naar voren is gekomen,
was: is het nodig dat een aantal regeringen samen met enkele internationale
niet-gouvernementele organisaties het initiatief neemt op een terrein waarvan
je eigenlijk zou moeten vinden – ik wijs erop: ik spreek over 1990/1991 –
dat de verantwoordelijkheid daarvoor door alle landen gezamenlijk zou moeten
worden gedragen in het kader van de Verenigde Naties? Zou het daar niet moeten
gebeuren? Mijn stelling was: ik ben er niet van overtuigd dat het initiatief
niet zou kunnen betekenen, dat de taak van de Verenigde Naties die op dit
moment onvoldoende wordt vervuld – ik spreek nog over 1990/1991, dus
over de periode direct na de grote veranderingen van 1989 – hierdoor
niet zou kunnen worden uitgehold. Niet alleen door mij zelf, maar ook door
anderen is deze vraag ingebracht. Zij is uitvoerig besproken in het overleg
tussen landen die benaderd werden door de initiatiefnemer. Zij is ook besproken
met de Verenigde Naties zelf. Het ging niet om Centraal- en Oost-Europa. Het
ging altijd om ontwikkelingslanden. Na geruime tijd – het heeft namelijk
nogal wat jaren geduurd voordat de Zweedse regering haar eigen initiatief
tot wasdom wilde brengen – en na veel besprekingen hebben wij toch "ja"
gezegd. Daar waren twee redenen voor.De eerste reden was gelegen in het antwoord van de Verenigde Naties zelf.
De instellingen binnen de Verenigde Naties tot op het niveau van de secretaris-generaal
van de Verenigde Naties – ik spreek nu over de vorige secretaris-generaal,
dus over de tijd van Boutros Boutros-Ghali – zeiden onomwonden: ja,
wij vinden dat het werk van de Verenigde Naties door de instelling van een
dergelijk intergouvernementeel instituut samen met internationale niet- gouvernementele organisaties niet wordt verstoord, maar wordt ondersteund.
En: wij zeggen dat onomwonden, wij vinden dat inderdaad. Ik heb er geen enkel
misverstand over laten bestaan dat zodra er vanuit de Verenigde Naties zou
worden gezegd, dat men van mening was dat de eigen taak op het terrein van
de bevordering van de democratisering en dus niet alleen op dat van de economische
ontwikkeling in de betrokken landen zou worden verstoord door een dergelijk
internationaal initiatief, wij niet zouden meedoen. Dat heb ik vanaf het begin
in Zweden laten weten en ik heb dat vanaf het begin ook de Verenigde Naties
laten weten. Het antwoord was zeer duidelijk: ja, doe het.De tweede reden was gelegen in de ervaring die wij zelf hebben opgedaan
in de jaren na 1990 met de feitelijke mogelijkheden en onmogelijkheden van
de Verenigde Naties ter bevordering van democratiseringsprocessen in ontwikkelingslanden.
Eigenlijk blijkt de Verenigde Naties niet veel meer te kunnen doen dan het
zo goed mogelijk ondersteunen van de voorbereiding en het houden van verkiezingen.
Full stop. Niet meer, maar ook niet minder. Niet minder, want het is uitermate
belangrijk dat in een aantal situaties de verkiezingen zo goed mogelijk worden
voorbereid en zo transparant mogelijk worden georganiseerd, opdat de uitkomst
het predikaat "vrij en eerlijk" kan krijgen.Maar daarmee is natuurlijk een democratiseringsproces slechts zeer gedeeltelijk
ondersteund. Wat nodig is, is het onderbouwen van een democratisch klimaat
in landen. Dat betekent het versterken van vormen van pluriformiteit en samenwerking
tussen politieke actoren in processen. Wat ook nodig is, is het geven van
een langetermijnondersteuning aan de uitkomst van een verkiezing. Dat zijn
processen van de zeer lange termijn, waar de Verenigde Naties zich niet mee
kunnen bezighouden, omdat dat buiten het mandaat en de mogelijkheden ligt.Ik geef een voorbeeld. Momenteel doen zich grote problemen voor in Zambia.
De regeringspartij onder leiding van de heer Kaunda verloor de verkiezingen
en werd opgevolgd door de oppositiepartij van de heer Chiluba. Bij de eerstvolgende
verkiezingen werd de bepaling geïntroduceerd dat men alleen kandidaat
kon zijn voor het presidentschap als men in Zambia was geboren, hetgeen niet
geldt voor de heer Kaunda. Het feit dat hij 27 jaar lang president was geweest,
was geen reden om hem als presidentskandidaat te accepteren. Bij deze politieke
stelling van de nieuwe Zambiaanse regering kun je harde vraagtekens plaatsen,
hetgeen door een aantal landen ook is gedaan. De regering van Zambia heeft
daarop gereageerd met de opmerking dat deze landen belang hebben bij bepaalde
situaties in Zambia, dat zij vriendschappelijke relaties hebben met het vorige
regime. De regering-Chiluba werd in feite slechts verhard in haar eigen opstelling.
De verkiezingen zijn zodanig georganiseerd, dat zij zeker door Chiluba zullen
worden gewonnen, hetgeen leidt tot een verder uiteengroeien van de politieke
positie van de regeringspartij en die van de oppositiepartij. Kort geleden
heeft dit zelfs geleid tot schoten op de auto van Kaunda, waarbij hij net
aan de dood is ontsnapt.De Verenigde Naties hebben geen enkele mogelijkheid om op een bepaald
moment te werken aan een verbetering van het democratisch klimaat voorafgaand
aan het organiseren van verkiezingen of aan de ondersteuning van de uitkomst
van die verkiezingen in de richting van verdergaande democratisering. Individuele
landen kunnen dat evenmin, omdat zij alle een specifieke relatie hebben met
individuele groepen in Zambia. De enige internationale organisatie die kans
heeft gezien om een bijeenkomst te organiseren ter bemiddeling tussen vertegenwoordigers
van de oppositiepartij en de huidige regeringspartij, was IDEA. IDEA staat
in Zambia bekend als een op zichzelf staand, zelfstandig opererend orgaan
van landen, die bekend staan als landen die belangeloos werken aan vrede,
democratie en mensenrechten. Ik kan niet zeggen dat de bijeenkomst in Stockholm
reeds grote effecten heeft gehad. Immers, het gaat om uitermate langdurige
processen. Er was geen enkele internationale organisatie die dit kon doen.
IDEA is een deels gouvernementele, deels intergouvernemen- tele, onafhankelijke,
te goeder naam en faam bekend staande organisatie. Van de landen die er deel
van uitmaken, is bekend dat zij de democratie hoog in vaandel hebben staan.
IDEA kon het proces van democratisering voorafgaand en volgend op verkiezingen
helpen ondersteunen. Dat type activiteiten kan in Europese landen worden georganiseerd
door de Raad van Europa of de OVSE, maar hier zijn geen organisaties, instellingen
of intergouvernementele samenwerkingsverbanden voor beschikbaar in Azië,
Afrika, het Midden-Oosten, Latijns-Amerika en dergelijke.Die leemte werd geconstateerd door de Zweedse regering. Als er één
regering is die in de ogen van talloze landen in de Derde Wereld belangeloos
te werk gaat, die op verdergaande democratisering ingesteld is en die niet
partijpolitiek gekleurd is, dan is het wel de Zweedse regering. Als een aantal
andere landen dan ook nog ja zegt tegen een dergelijk initiatief, dan wekt
dat een zeker vertrouwen en kan die leemte worden opgevuld. Die leemte kon
niet door de bestaande organisaties worden opgevuld. Het is ook geen extra
instelling. Het komt eigenlijk in de plaats van de bilaterale activiteiten
van afzonderlijke landen in een poging tot ondersteuning, maar die hadden
heel vaak een luchtje, vooral in Afrika. Het is dus geen nieuw instituut dat
iets toevoegt aan het bestaande gamma. Neen, het is een reductie van het bestaande
gamma van alle mogelijke bilaterale activiteiten van landen.De samenwerking moet plaatsvinden met landen die te goeder naam en faam
bekend staan op dit terrein. Dat geldt voor landen als de vier Scandinavische
landen, Nederland, Australië, Canada en de andere landen uit de desbetreffende
groep. Die samenwerking houdt wel in dat de landen individueel niet meer bemiddelingsactiviteiten
en ondersteuningsactiviteiten mogen opzetten. Je doet het dus ook gezamenlijk.
Er komen niet meer instellingen; het is juist een vereenvoudiging en een coördinatie
van dergelijke activiteiten. Eigenlijk wordt er, zoals de geachte afgevaardigden
hebben geconstateerd, geleidelijk aan wat orde gebracht in het enigszins chaotisch
wordende woud van initiatieven van de individuele landen. Ik hoop dat hier
nog meer landen bij komen. Er komen er al een paar bij. Ik heb net gezegd
dat tijdens de laatste vergadering van de board op 2 en 3 juli is aangekondigd
dat Canada en Ierland waarschijnlijk zullen toetreden. En
dat zijn boven iedere twijfel verheven democratische samenlevingen. Verder
zijn toegetreden Namibië en Botswana, een sterk gedemocratiseerde samenleving
in Afrika. Verder is The international federation of journalists als niet-gouvernementele
organisatie toegetreden. De groep breidt zich dus uit.Het zou prachtig zijn, wanneer de Bondsrepubliek Duitsland ook zou meedoen.
Het zou ook erg interessant zijn, wanneer de Europese Commissie bereid zou
zijn om mee te doen. Ik kan de geachte afgevaardigde de heer Van Gennip verzekeren
dat wij natuurlijk pogingen in het werk hebben gesteld om ook andere Europese
lidstaten hierbij te betrekken. De Duitsers doen niet graag mee met nieuwe
initiatieven vanwege de vrees dat het geld kost. Dit heeft niets te maken
met hun opvattingen over de betekenis van een dergelijk initiatief. Ze hebben
daar over het algemeen last van koudwatervrees, als het gaat om het leveren
van een bijdrage. Representatief gezien, geldt het dus meer dáárvoor
dan voor iets anders. Bij de Europese Commissie is het bijna altijd "neen",
wanneer het initiatief niet vanuit Brussel zelf komt. Diverse Europese lidstaten
van de Gemeenschap doen mee. Ik ben bijvoorbeeld blij met de participatie
van Spanje. Ik hoop, na Ierland, dat ook de nieuwe Engelse regering bereid
zal zijn om mee te doen.Voorzitter! Je moet hier wel zeer voorzichtig mee zijn. De heer Van Gennip –
zo lees ik in zijn tekst en hij heeft het in rond Hollands gezegd –
sprak over IDEA als dat filiaal van de Socialistische Internationale. Hij
sprak daarbij iemand na, maar die iemand heeft hij niet genoemd. Ik hoor dit
voor het eerst, maar ik werp het ver van mij. Kijkend naar de lijst van leden
van de Board of directors – ik loop al wat langer mee in de Socialistische
Internationale – ben ik wat dat betreft slechts één persoon
tegengekomen in het kader van de Socialistische Internationale. Dat is niet
iemand die als zodanig verder zeer bekend is. Het is ambassadeur Stoltenberg,
de voormalige minister van Buitenlandse Zaken, de speciale vertegenwoordiger
van de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties in voormalig Joegoslavië.
Hij had andere kwalificaties dan het zijn van een bekend socialist. Alle anderen
heb ik in het kader van de Socialistische Internationale nog nooit ontmoet.
Ik zou die opmerking dus gauw willen vergeten. Ik ga er verder ook niet op
in, want dit soort noties als je spreekt over het participeren in een internationaal
verdrag, gericht op democratisering, lijkt mij erg onverstandig. Met partijpolitiek
heeft het niets, maar dan ook helemaal niets te maken! Het is een initiatief
dat te goeder trouw naar voren is gebracht door een aantal landen, geïnteresseerd
in democratie. Het initiatief is verwelkomd door de Nederlandse regering.
Wij zijn er al jaren mee bezig, eerst onder leiding van minister-president
Lubbers. Dat het verdrag pas nu ter ratificatie voorligt, heeft iets te maken
met veranderingen die in Nederland zijn opgetreden, maar niets met de voorkeur
van een bepaalde politieke partij.Behalve deze vraag zijn er ook serieuze vragen gesteld. Ik zal proberen
om die stuk voor stuk te beantwoorden. De heer Schuurman heeft drie concrete
twijfels geuit. Zijn eerste twijfel mondde uit in de vraag: Waarom een nieuw
instituut? Ik heb geprobeerd om die vraag te beantwoorden met mijn twee argumenten.
Die hebben betrekking op enerzijds de leemte, de behoefte die er echt is,
en anderzijds op het feit dat het niet iets extra's is. Het doet juist iets
af aan alle mogelijke individuele activiteiten. Je kunt beter coördineren,
geloofwaardiger optreden.De heer Schuurman vroeg zich voorts af of door de organisatorische opzet
van het Instituut, dat bedoelt de democratie te bevorderen, de democratische
controle van het Instituut zelf niet in de knel komt. Je zou kunnen zeggen
dat juist om die reden – daarmee is de democratische controle echter
niet volledig recht gedaan – is gekozen voor een verdragsrelatie en
niet voor een stichting, gebaseerd op een niet zo goed controleerbare structuur,
waarbij iedere keer in de wereld met de pet wordt rondgegaan. Een verdragsrelatie
is goed gestructureerd, met een Board, met jaarlijkse vergaderingen van vertegenwoordigers,
ook van regeringen, die daarover weer aan hun eigen parlement verantwoording
moeten afleggen. Ik vind dit op zichzelf een zekere garantie voor de mogelijkheid
van democratische controle. Ik weet niet of de heer Schuurman hierop doelde,
want hij kan ook hebben gedoeld op zijn volgende twijfel. Hij vroeg zich namelijk
ook af hoe zeker het is dat democratische minderheden in de nieuwe opkomende
democratieën niet worden vergeten of zelfs in de knel komen. Het is natuurlijk
de opzet om dat in het kader van de bevordering van pluriformiteit en een
democratisch klimaat, ook rekening houdende met, zoals mevrouw Gelderblom
al noemde, etnische problemen in een democratiseringsproces, uitvoerig te
benadrukken. Dit moet niet vanuit een formeel louter westerse opvatting over
wat democratie is, maar daarbij moet rekening worden gehouden met processen
van democratisering, zoals zij bedacht worden door andere landen. Die moeten
zijn gebaseerd op de rechten van de mensen, minderheden en dergelijke en vooraf
gaan aan of volgen op verkiezingen. Dat is iets dat in het kader van louter
het organiseren van verkiezingen zelf, nooit door de Verenigde Naties kan
worden gegarandeerd. Je kunt het zeggen, maar er gebeurt dan weinig op het
gebied van de feitelijke werkzaamheden van de Verenigde Naties.De geachte afgevaardigde mevrouw Gelderblom heeft de vraag of het extra
nodig is, toegespitst door een aantal internationale organisaties te noemen
dat op dit terrein werkzaam is. Wat de VN betreft, heb ik mijn opmerkingen
gemaakt. Een aantal van de andere organisaties die zij heeft genoemd, kiest
vooral voor het werkgebied van de lidstaten van de desbetreffende organisaties.
Dat geldt voor de Europese Unie, de OVSE en de Raad van Europa. Niemand van
deze organisaties is werkelijk zelf bezig, behalve wel eens met de financiering
van de voorbereiding van verkiezingen, in landen in Afrika, Azië, Latijns-Amerika
met dat soort langdurige democratiseringsprocessen. NGO's zullen hierbij kunnen
worden betrokken. Het gaat dan niet om individuele landelijke NGO's, maar
om internationale NGO's. Men kent ze zelf. Het American Institute of Human
Rights is hier al genoemd, evenals het International Pressinstitute en een
aantal andere instituten die ook in de stukken staan. Dat zijn de werkelijk
op democratisering gerichte internationale organisaties die hun krachten via
een dergelijk instituut verdragmatig kunnen bundelen.Ik ben van mening – dat is ook de inbreng die Nederland in de discussies
in de board heeft – dat IDEA niet moet doen wat al door anderen wordt
gedaan. Het gaat om het vullen van een leemte. Mevrouw Gelderblom heeft bijvoorbeeld
op Bosnië gewezen. Ik geloof ook niet dat het zo noodzakelijk is dat
IDEA daar zelf activiteiten ontwikkelt, maar het is wel van belang dat IDEA
namens de desbetreffende landen, die dat dan allemaal niet zelf hoeven te
doen, gaat kijken in hoeverre het wenselijk is om extra activiteiten in deze
richting te ondersteunen. In het algemeen is het van het grootste belang dat
bepaalde initiatieven worden ondersteund. Wij zijn bijvoorbeeld sterk bezig
met het ondersteunen van processen – dat heeft niets te maken met verkiezingen,
maar met het democratische klimaat – gericht op de aanvaarding en erkenning
van en het inhoud geven aan de pluriforme samenleving. Dat gebeurt heel voorzichtig,
niet grootschalig, niet met veel publiciteit, soms via de kerken en andere
religieuze instellingen, soms door intellectuelen bijeen te brengen van een
Kroatische, Servische en Moslim-Bosnische oriëntatie. Dat gaat heel geleidelijk.
Dat kan de VN niet doen en andere organisaties ook niet. Soms kunnen landen
daar iets aan bijdragen. Het kan heel goed gaan als landen op dat punt samenwerken.
Overigens heeft IDEA op basis van die verkenning van datgene wat reeds is
gebeurd en wat zou kunnen gebeuren door haarzelf, geconstateerd dat er niet
een eigen programma zou moeten worden ontwikkeld, maar dat vooral steun gegeven
zou moeten worden aan bijvoorbeeld een reeds in oprichting zijnd instituut
in Bosnië zelf ter bevordering van het democratiseringsproces. Dat is
op zich een verstandige terughoudende keuze. Het zou vreemd zijn, wanneer
een instelling als IDEA zich alleen maar met democratisering ver weg, buiten
Europa zou willen bezighouden en niet zou erkennen dat er ook in Europa zelf
nog wel het nodige schort aan democratisering. Dat zou IDEA te staan kunnen
komen op het verwijt van bijvoorbeeld Afrika dat er enigszins hypocriet wordt
opgetreden. Ik vind daarom dat het sturen van een missie in deze richting
uitermate wijs was.Mijnheer de voorzitter! Het bedrag van 3 mln. dat mevrouw Gelderblom noemde,
is een klein bedrag. 3 miljoen Nederlandse guldens voor drie jaar, dus 1 mln.
per jaar, is een kleine bijdrage. Het is 7% van de totale begroting bijeengebracht
over deze drie jaar door de verschillende instellingen. Het gebouw staat in
het centrum van Stockholm en is ter beschikking gesteld door de regering van
Zweden aan de betreffende instelling. Dat soort overwegingen acht ik niet
relevant bij de beslissing of wij wel of niet tot het betreffende instituut
moeten toetreden.Natuurlijk bestaat er een onderscheid tussen de beslissing het verdrag
te ratificeren aan de ene kant en een financiële bijdrage te geven aan
de andere kant. Nederland en andere landen kunnen het werk van IDEA ondersteunen
zonder zelf verdragspartner te zijn. Ik begrijp dat de heer Van Gennip daarop
doelt als hij vraagt of het niet verstandig zou zijn, aan de hand van de ervaringen
gedurende de eerste jaren te komen tot een evaluatie. Dat zou uiteraard niet
alleen een Nederlandse, maar een internationale evaluatie moeten zijn. Ik
meende begrepen te hebben dat deze evaluatie over een jaar of twee, drie moet
plaatsvinden, zodat bekeken kan worden in hoeverre met die financiële
ondersteuning als verdragspartner zou moeten worden doorgegaan.De heer Van Gennip (CDA):De instelling heeft zelf een driejarig project. Daaraan wilde ik de evaluatie
koppelen.Minister Pronk:De instelling werkt al geruime tijd. Ik neem aan dat de heer Van Gennip
het eerste driejarige project bedoelt. De processen van conflicten en bemiddelingen
gaan door in ontwikkelingslanden. Het werk is dus wel verricht. Als het gaat
om de ervaringen opgedaan tijdens de eerste drie jaar, ben ik van mening dat
het wenselijk is, ook het komende jaar een bijdrage te geven. Het werk moet
door kunnen gaan. Het is wenselijk na de eerste twee periodes gezamenlijk
tot een evaluatie te komen om te bezien of aan het einde van deze eeuw een
nieuwe eeuw dient te worden ingegaan met een dergelijke instelling op deze
wijze en met een nieuwe financiële bijdrage. Als de vraag dit karakter
heeft, wil ik daar graag positief op reageren. De situatie verandert in deze
jaren. IDEA moet kunnen bewijzen of zij dat steeds groeiende mondiale draagvlak
heeft. Niet iedereen moet echter meedoen, want het moet geloofwaardig blijven.
Ik verwacht niet dat de Verenigde Staten ooit zullen meedoen. De heer Van
Gennip heeft twee landen genoemd waarvan hij graag wil dat zij meedoen, namelijk
Duitsland en de Verenigde Staten. Ik hoop dat Duitsland mee wil doen, maar
van de Verenigde Staten verwacht ik het niet, want die doen nooit ergens aan
mee. Dat zou net een brug te ver zijn.Er zijn ook enkele voorwaarden genoemd waaraan moet worden voldaan. Ik
ben ook sterk voor deskundigheid. Die zal zich verder moeten bewijzen aan
de hand van de ervaringen. De garantie van affiniteit met democratie en mensenrechten
is naar mijn mening gegeven. Pluriformiteit is hard nodig. Dat geldt zowel
voor pluriformiteit in politieke zin als voor pluriformiteit in regionale
zin. Dat moet natuurlijk blijken in de komende jaren. Ik ben ook bereid om
me, samen met mijn collega die dit heeft medeondertekend, in te zetten voor
een praktische, gerichte cultuur van IDEA en ertoe bij te dragen dat gebruik
wordt gemaakt van veldervaringen en van bewegingen die op dat terrein ervaring
hebben.Er is gesproken over pluriformiteit in plaats van neutraliteit. Het gaat
inderdaad om pluriformiteit. Neutraliteit bestaat niet wanneer het gaat om
democratiseringsprocessen. Dan heb je per definitie gekozen voor pluriformiteit.
De opdracht die wij in de praktijk aan IDEA hebben gegeven, luidt: wees concreet,
wees praktisch, wees pragmatisch, leer van je eigen ervaringen en kom niet
bij voorbaat met een bepaalde conceptualisering die je als een soort keurslijf
oplegt aan alle landen waarmee je werkt.Uit de ervaringen van de eerste periode blijkt naar mijn mening dat IDEA
zich behoorlijk opstelt op dat terrein. Men werkt in overleg met alle mogelijke
andere deskundigen aan het opstellen van gedragscodes bij verkiezingen, men
speelt een rol in concrete bemiddelingen die moeten plaatsvinden en men probeert
adviezen te geven over de opzet van kiesstelsels, kieswetten en verkiezingsadministraties.
Dat zijn rollen die de Verenigde Naties zelf niet spelen. Men doet desgevraagd,
op initiatief van bijvoorbeeld leden van de board of lidstaten die verdragspartner
zijn van IDEA, voorstellen om bepaalde verkiezingsgeschillen te helpen oplossen.
Dat is praktisch vanuit die conceptie van een democratiseringsproces.Voorzitter! Gezien de snelle beantwoording heb ik de verschillende opmerkingen
niet kunnen rubriceren. Ik hoop dat ik op alle twijfels heb gereageerd. Het
zou mij inderdaad verdrieten wanneer dit verdrag niet wordt goedgekeurd. Het
is niet wereldschokkend en het doet geen grote aanslag op de Nederlandse rijksbegroting.
Het zal nooit meer zijn dan 1 mln. per jaar. Daarbij worden er jaarlijks zeer
veel middelen beschikbaar gesteld voor talloze andere activiteiten met betrekking
tot democratisering en mensenrechten. Het desbetreffende begrotingsbedrag
neemt regelmatig toe, maar wij kunnen niet bij voorbaat "ja" zeggen tegen
eenieder die een subsidieverzoek tot ons richt. Dat is zeker niet het geval
als dat niet bij voorbaat maar pas op het allerlaatste moment wordt ingediend.
De bedragen die wij voor democratisering en mensenrechten ter beschikking
stellen, zijn echter behoorlijk omvangrijk en ze nemen jaarlijks toe.Het zou mij derhalve verdrieten wanneer een dergelijk initiatief, waarbij
Nederland bereid is om zijn eigen activiteiten te coördineren met andere
instellingen, niet gedragen zou worden door alle partijen die in het Nederlandse
parlement zijn vertegenwoordigd. Dat zou eigenlijk een beetje afbreuk doen
aan de Nederlandse bereidheid om gezamenlijk met andere democratische landen
bij te dragen aan democratiseringsprocessen elders in de wereld. Daarom zou
ik eigenlijk een beroep op de geachte afgevaardigden willen doen om hun twijfels
te overwinnen. Ik zou hun willen aanbieden om, zolang er twijfels zijn, wat
intensiever dan te doen gebruikelijk is, bijvoorbeeld jaarlijks, verslag uit
te brengen van de specifieke werkzaamheden van de instelling waarin wij dan
participeren.De heer Van Gennip (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister van harte voor de uitvoerige
en indringende beantwoording van de gestelde vragen. Ik denk dat drie kwesties
nadere aandacht vragen, in de eerste plaats de voor mij nogal belangrijke
zaak van de evaluatie op grond waarvan wij kunnen zeggen of IDEA inderdaad
de nis heeft gevuld. Daarbij volg ik de minister in zijn eigen initiële
aarzelingen, omdat de VN daarvoor minder geschikt en minder bruikbaar was.
In die hele discussie blijft het natuurlijk de vraag of andere instellingen,
bijvoorbeeld de IPU, in dezen geen grote rol zouden kunnen spelen.De minister heeft, op zich terecht, gezegd dat dit een evaluatie in internationaal
verband moet zijn. Zoals wij dat wel meer bij internationale bijdragen doen,
zou ik daarbij een communicatiekanaal naar Nederland willen, zodat wij op
basis van die evaluatie voor het jaar 2000 – je moet die kasplantjes
een kans gunnen – een eigenstandig Nederlands oordeel kunnen formuleren
over de vraag of aan de criteria is voldaan. Daarvoor moeten formules denkbaar
zijn.Ik heb begrepen dat het tweede punt waarop ik wil ingaan, een delicate
zaak is. Dat wijst ook op het misverstand waarop ik straks zal ingaan. Ik
heb de minister er uitdrukkelijk op gewezen – mevrouw Gelderblom is
mij daar gelukkig in bijgevallen – dat IDEA alsjeblieft geen koudwatervrees
aan de dag moet leggen terzake van de door mij bepleite inschakeling van de
al dan niet institutionele ervaring van de grote Europese en mondiale politieke
bewegingen, zoals de Socialistische Internationale, de Liberale Internationale
en de internationale christen-democratische en conservatieve bewegingen. Ik
denk dat dit na het veldwerk en de hitte van de dag zou leiden tot oriëntatie.De minister heeft mij tot mijn verdriet verkeerd begrepen en heeft een
opmerking van mij zelfs afgedaan als een niet serieuze vraag waar hij gauw
overheen wilde stappen. Ik mag mijzelf citeren: als ik mij internationaal
oriënteer en met de minister bezorgd ben over het feit dat in Bonn, Brussel
en Straatsburg aan dit initiatief een bepaalde sfeer kleeft die ten onrechte
een bepaalde kwalificatie oproept, mag ik in dit buitengewoon delicate gebeuren
zeggen dat wij het niet moeten laten bij creativiteit in het werven van nieuwe
leden – ik ben blij met de mededelingen op dat punt – en dat de
vraag naar garanties terzake van de pluriformiteit niet onserieus is.Concluderend: op grond van de toezeggingen van de minister en ervan uitgaande
dat hij ons tegemoet wil komen op het punt van de Nederlandse vertaalslag
van de internationale evaluatie, zullen wij graag onze steun aan dit verdrag
en deze kredietverschaffing geven.Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):Voorzitter! De minister is, zoals gebruikelijk, eerlijk en heeft ook zijn
eigen twijfels bij de start van dit instituut toegegeven. Hij heeft mij ervan
overtuigd dat de VN zelf hebben gezegd dat zij dit niet kunnen, maar dat is
eigenlijk zijn hardste argument. In 1990 is er natuurlijk het een en ander
gebeurd, maar het is niet zo dat andere organisaties daar niet op hebben gereageerd.
Ook zij hebben niet stilgestaan en hebben zich beziggehouden met die nieuwe
ontwikkeling. Wij zijn het er dus niet mee eens dat dit zo'n hard argument
is. De heer Van Gennip is er nu niet op teruggekomen, maar hij heeft in eerste
termijn gezegd dat de EU zich wel degelijk met Afrika, Zuid-Amerika en met
landen in andere werelddelen bezighoudt. Omdat ik nu eenmaal in dit parlement
functioneer, weet ik niet wat die programma's exact inhouden en in hoeverre
er sprake is van duplicaties, maar het verhaal dat de EU in Afrika en Zuid-Amerika
geen programma's heeft, is naar mijn mening niet juist. Overigens heeft de
minister impliciet toegegeven dat IDEA voor Europa overbodig is. Zijn woorden
kwamen over als: dat kan echter niet, want dan zou het erop lijken alsof IDEA
zich speciaal op bepaalde gebieden richt, wat voor de democratie niet goed
is. Ook dat is geen argument dat mij ertoe brengt om toch maar "ja" te zeggen.Het is mooi dat een aantal landen nu gaan meedoen, maar dan komt de minister
met het voorstel inzake Bosnië en denk ik: wat is dat voor een ingewikkelde
U-bochtconstructie? Eerst geven wij geld aan IDEA. Vervolgens constateert
IDEA dat een instituut subsidie behoeft. Maar wij hebben zelf mensen in Bosnië.
Dus hoeft het niet via de U-bocht met IDEA.Kortom, voorzitter, het dringende verzoek om hieraan het voordeel van
de twijfel te geven zal ik deze keer niet honoreren.De heer Schuurman (RPF):Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister voor de beantwoording van
ook onze bijdrage en met name voor de duidelijke formulering met betrekking
tot de drie twijfels die wij hebben. Het is een onderwerp waarover wij nog
lang met elkaar kunnen spreken, maar ik wil mij nu beperken tot de vraag:
waarom een nieuw instituut? De minister heeft daarover gezegd: de Verenigde
Naties kunnen het niet, het instituut voorziet in een behoefte want er is
een leemte, en het levert tegelijk een reductie op van onze bilaterale activiteiten,
als ik hem goed heb begrepen. Betekent dit dat alle bilaterale activiteiten
gaan verdwijnen, als IDEA zich met een zaak gaat bemoeien? Of is het omgekeerd:
als IDEA zich ergens mee bemoeit, mogen wij er ons bilateraal niet mee bemoeien?
Indien het laatste het geval is, zal er sprake zijn van soort concurrentie.
Ik zou mij kunnen voorstellen dat IDEA zich ook gaat bezighouden met Zuid-Afrika.
Wij hebben in dat kader op initiatief van ons land juist een heel speciale
weg gekozen, die, voorzover ik het kan overzien, tot nu toe succesvol is.
Op dit punt blijft onze twijfel dus nog enigszins knagen.Het laatste willen wij overigens niet zo zwaar laten wegen dat wij onze
stem aan het verdrag niet geven. Wij steunen het dus wel.Minister Pronk:Voorzitter! Ik wil beginnen met het laatste punt, aangeroerd door de heer
Schuurman. Concurrentie is niet aan de orde. Het gaat om het terrein van internationale
samenwerking. Voor talloze processen in ontwikkelingslanden geldt dat er naast
bilaterale activiteiten gezamenlijke activiteiten zijn. Nederland geeft steun
aan Zambia, terwijl wij ook via de Wereldbank en het Europees Ontwikkelingsfonds
in Zambia actief zijn. Dat bijt elkaar niet. Dat is multilateraal en bilateraal.
Ik heb het dan over economische activiteiten. Iets dergelijks geldt als het
gaat om sociale en culturele activiteiten. Wij geven bilateraal steun aan
culturele projecten in Egypte en wij verrichten ook activiteiten in Egypte
via de UNESCO. Dat geldt voor onderwijsactiviteiten op een soortgelijke manier.
Wij geven steun aan het basisonderwijs in Zambia en wij geven ook steun via
Wereldbankprogramma's aan het onderwijs in Zambia. Dat bijt elkaar niet, dat
vult elkaar aan, dat is nuttig.Zoiets kan ook het geval zijn wanneer het gaat om politieke processen.
Bosnië is daar een heel bekend voorbeeld van. Daar is zeer veel nodig.
Maar ik zou ook bijvoorbeeld kunnen wijzen op Cambodja. Van het grootste belang
is dat de landen en organisaties hun activiteiten goed op elkaar afstemmen.
Er is zeer veel te doen maar de activiteiten mogen elkaar niet bijten. Soms
is een land beter in staat om iets te doen dan een internationale organisatie,
gelet op een zeer speciale relatie. Vaak is een internationaal samenwerkingsverband
beter in staat dan een afzonderlijk land om iets te doen. Dat kan afhankelijk
zijn van gevoeligheden. Trek de lijn van Zambia maar door. Als zich een probleem
voordoet, kan Nederland of een ander land, betrokken bij IDEA, de suggestie
doen om te bemiddelen. Dan kan er met andere partijen overleg worden gevoerd.
Dat zou kunnen in het kader van de EU maar dat is bijzonder lastig. Ik heb
in de afgelopen jaren de EU nog nooit tot een standpunt zien komen wanneer
het ging om een dergelijke bemiddelingspoging. Jaar in jaar uit en overal
heeft de EU gefaald wanneer dergelijke politieke initiatieven nodig waren;
men was niet eensgezind. Het Verdrag van Amsterdam heeft bovendien niet geleid
tot een situatie waarin er iets kan gebeuren wanneer één land
tegen is. Men kan zich dus voorstellen dat een land, verdragspartner in het
kader van IDEA, overleg voert met anderen op grond van de vraag of IDEA een
dergelijke activiteit zou kunnen ontwikkelen. Dat kan bijzonder nuttig zijn.Dit betekent overigens niet dat, wanneer IDEA de desbetreffende bemiddelingsactiviteit
probeert op te zetten, de verschillende landen verder geen op de democratie
gerichte activiteiten in het desbetreffende land meer zouden moeten ondersteunen.
Zoals dat ook voor economische ontwikkeling geldt, is het veld bijzonder breed
en is een goede coördinatie noodzakelijk. Nogmaals, als een internationale
organisatie zoals IDEA activiteiten ontwikkelt, betekent dit niet dat er bilateraal
geen activiteiten meer kunnen worden ontwikkeld. Echter, men verplicht zich
wél om een en ander behoorlijk met anderen te bespreken en om tot een
goede coördinatie te komen.Voorzitter! De heer Van Gennip heeft gesteld dat wij, naast de internationale
evaluatie, ook tot een eigen oordeel moeten komen. Dat spreekt vanzelf. Wij
moeten zelf antwoord geven op de vraag of de politieke en financiële
bijdragen die wij hebben gegeven, moeten worden gecontinueerd. Wij mogen ons
niet verschuilen achter een internationale evaluatie. Overigens vind ik wel
dat, als je samen met andere landen ergens aan begint, je niet het recht hebt
om alles in je eentje te beoordelen. Ook daarover moet weer overleg worden
gevoerd. Niettemin zul je een eigenstandig oordeel moeten vormen en mag men
het niet laten bij het sturen van een gezamenlijk evaluatierapport naar de
Kamer. Men moet een eigen oordeel toevoegen aan de besluitvorming in een bepaald
jaar; de geachte afgevaardigde noemt in dit verband een tijdstip voor 2000.
Deze toezegging wil ik graag doen.Voorts zijn garanties gevraagd in verband met de pluriformiteit. Voorzitter!
Ik vind dat dit bijna van overdreven wantrouwen getuigt. Wanneer het gaat
om een initiatief van Zweden, Noren, Finnen, Denen, Canadezen en Nederlanders
is toch duidelijk dat zij in het kader van politieke processen de pluriformiteit
hebben geïnstitutionaliseerd in hun eigen samenlevingen. Wanneer zij
samen optreden en spreken over democratisering en pluriformiteit elders in
de wereld, is dat in feite in confesso. Pluriformiteit vormt tegen die achtergrond
een inherent onderdeel van dit initiatief. Meer dan mijn politieke inzet en
de inzet van anderen die hier in Nederland en in andere landen achter staan,
kan ik niet bieden. Dit ligt in de tekst besloten.Voorzitter! De geachte afgevaardigde mevrouw Gelderblom heeft gezegd,
dat het hardste argument dat ik naar voren heb gebracht om aan te geven dat
niet iets werd weggenomen van bestaande taken van de VN, maar iets eraan toegevoegd,
was dat de VN dat zelf ook vond. In het begin was dit mijn grootste twijfel.
Ik heb al gezegd, dat in Europa er geen enkel initiatief met betrekking tot
democratisering, bemiddeling en bevordering van een goed democratisch
klimaat door mij is geconstateerd in de afgelopen jaren. Het waren altijd
individuele Europese landen die met elkaar samenwerkten. Ik wijs op het proces
in Mozambique. Het geldt voor de meeste Afrikaanse landen. Over bijvoorbeeld
de bevordering van een democratisch klimaat in Kongo-Zaïre, door het
te relateren aan bemiddeling en mensenrechten, is een veto uitgesproken door
Europese lidstaten. Wij hebben daarin dus volslagen gefaald. Het gaat niet
alleen om het organiseren van verkiezingen, maar ook om het scheppen van een
vertrouwenwekkend democratisch klimaat in het desbetreffende land. Het voegt
dus iets toe.Mijnheer de voorzitter! Niet omdat D66 coalitiepartner is, maar omdat
het een democratische politieke partij in de Nederlandse samenleving is en
een vooraanstaande politieke partij in het Nederlandse parlement, zou het
mij verdrieten wanneer een dergelijk verdrag, door Nederland geratificeerd,
met betrekking tot verdergaande internationale ondersteuning van democratiseringsprocessen
elders, niet mede werd omarmd door D66.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.De voorzitter:De aanwezige leden van de fractie van D66 wordt conform artikel 121 van
het Reglement van orde aantekening verleend, dat zij geacht willen worden
zich niet met het wetsvoorstel te hebben kunnen verenigen.De vergadering wordt enige ogenblikken geschorst.De voorzitter:Ik deel aan de Kamer mede, dat het beraad dat hedenmiddag door de betrokken
commissies van de Kamer over de voorgelegde ontwerpbesluiten met een het Koninkrijk
bindend karakter in het kader van de JBZ-Raad en het Uitvoerend Comité
Schengen tot het advies hebben geleid, met deze besluiten in te stemmen. Ik
stel de Kamer voor dit advies te volgen.Daartoe wordt besloten.De voorzitter:Voorts deel ik aan de Kamer mede, dat de vaste commissie voor Volkshuisvesting
heeft voorgesteld, de Raad van State advies te doen vragen over het initiatiefvoorstel
van wet van het lid Duivesteijn, houdende regels ter bevordering van het overleg
tussen huurders en verhuurder van woongelegenheden, de Wet op het overleg
huurders-verhuurder (24080), zoals het thans luidt. Dat advies kan niet door
de Kamer zelf worden gevraagd, maar wel door de Tweede Kamer. Het College
van senioren gehoord, stel ik aan de Kamer voor, de Tweede Kamer der Staten-Generaal
te verzoeken om de Raad van State om dit advies te vragen.Daartoe wordt besloten. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19961997-2017-2027.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl