Behandeling van het Jaarverslag Nationale ombudsman 1998 (26445)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 4918-4934

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

10-06-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 84, pagina 4918-4934

03-06-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26445Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 3 juni 1999)Pagina 4934-4935
Regeling van werkzaamheden (donderdag 3 juni 1999)Pagina 4917-4918
Behandeling van: - wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Bergen, Egmond en Schoorl (26364); - wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Hoevelaken en Nijkerk (26366)Pagina 4905-4917
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 20 mei 1999 over de voortgang van het project C2000Pagina 4901-4905
Behandeling van het Jaarverslag Nationale ombudsman 1998 (26445)Pagina 4918-4934
Presentie en opening (donderdag 3 juni 1999)Pagina 4901-4901
Behandeling van: - wetsvoorstel Wijziging van de Wet havenstaatcontrole in verband met de totstandkoming van richtlijn nr. 98/25/EG van de Raad van de Europese Unie van 27 april 1998 (PbEG L 133) houdende wijziging van richtlijn nr. 95/21/EG betreffende de naleving, met betrekking tot schepen die gebruik maken van havens in de Gemeenschap en varen in de onder de jurisdictie van de lid-staten vallende wateren, van internationale normen op het gebied van de veiligheid van schepen, voorkoming van verontreiniging en leef- en werkomstandigheden aan boord (havenstaatcontrole) (26383); - wetsvoorstel Regels inzake de administratieve bijstand tussen de landen van het Koninkrijk op het gebied van de douane en inzake de heffing en de invordering van omzetbelasting, accijnzen, algemene bestedingsbelasting en belasting op bedrijfsomzetten (Rijkswet administratieve bijstand douane) (25948, R1616); - wetsvoorstel Verruiming van de mogelijkheid om het griffierecht in burgerlijke zaken gedeeltelijk in debet te doen stellenPagina 4901-4901

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 94 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het Jaarverslag Nationale
ombudsman 1998 (26445).De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Voorzitter! De Nationale ombudsman kan tevreden terugkijken aan het einde
van zijn tweede termijn, tevens het einde van zijn carrière als Nationale
ombudsman. Het instituut Nationale ombudsman heeft zich in zijn periode een
vaste plek in ons staatsbestel weten te verwerven, zozeer zelfs dat deze grondwettelijk
werd vastgelegd. Dat is geen sinecure; dat hebben we de afgelopen weken rond
het referendum nog eens extra gemerkt.Voorzitter! Een wettelijke bescherming van de naam "ombudsman" is er echter
nog steeds niet. De aangehouden motie-Hoekema, waarin daarom werd gevraagd
en waarop de minister heeft toegezegd dat het zou komen, heeft nog steeds
niet tot concrete producten geleid. Waar is het wachten van de minister op?Het laatste jaarverslag van deze Nationale ombudsman is een uitgelezen
moment om terug te blikken. Opvallend is niet alleen dat er geen vaste commissie
Nationale ombudsman meer is, maar ook dat een dergelijke commissie aanmerkelijk
minder nodig is geworden, omdat geleidelijk aan de bewindslieden en de diensten
de aanbevelingen van de Nationale ombudsman vrijwel allemaal zijn gaan opvolgen.
Daaruit blijkt bij uitstek het gezag dat de Nationale ombudsman heeft gevestigd.
Dat heeft hij dan toch maar bereikt en daar ging het ook om: een beter functionerende,
zorgvuldige en klant- en burgerijgerichte overheid. Aan de minister overigens
de vraag: hoe zit het met de gedachte die nog steeds rondwaart om toch nog
eens een wettelijke verplichting ergens op te nemen? Hoe staat het op het
ogenblik met die gedachte?Voorzitter! Natuurlijk, het is niet alleen rozengeur en maneschijn, want
nog steeds is er een fors hiaat in de competentie van de Nationale ombudsman.
De competentie ten aanzien van provincies en waterschappen is volledig, maar
bij gemeenten blijft het nog tobben. Slechts 38 gemeenten hebben zich bij
de Nationale ombudsman aangesloten en enkele tientallen gemeenten hebben een
eigen klachtenvoorziening. De overige hebben gewoonweg nog geen externe klachtenvoorziening.
Dat is niet alleen de minister, maar ook D66 een doorn in het oog. Het gaat
toch niet aan dat in een beschaafd land als Nederland in het merendeel van
de gemeenten de burgers nog geen externe klachtenvoorziening hebben. Daar
komt nog bij dat de interne klachtenregeling van de Algemene wet bestuursrecht
haar beslag zal gaan krijgen. Daardoor wordt de noodzaak van een externe klachtenbehandeling
nog pregnanter; een externe klachtenvoorziening is immers een noodzakelijke
complement van de interne. Verwacht de minister overigens dat de interne klachtenbehandeling
tot een vermeerdering of juist tot een vermindering van externe klachten zal
leiden? Graag verneem ik zijn oordeel daarover, waarbij ik tevens vraag of
daarnaar al gericht onderzoek is gepleegd.Met de brief van 15 februari heeft de minister de achterblijvende gemeenten
aangeschreven, terecht. Maar wat is het resultaat? Hoevelen hebben zich nu
opgegeven voor intrede op 1 januari 2000? De D66-fractie acht het nu zo langzamerhand
tijd geworden om verder te gaan en alle gemeenten ertoe te verplichten dat
zij uiterlijk per 2001 een externe klachtenvoorziening hebben, hetzij een
eigen gemeentelijke, hetzij een intergemeentelijke of de Nationale ombudsman.
Onze motie van 28 augustus 1997 drong al aan op een stappenplan. Nu is het
twee jaar later. Gemeenten hebben naar ons oordeel nu lang genoeg kunnen nadenken
en ik overweeg dan ook om op dit punt in tweede termijn zo nodig een motie
in te dienen.De Nationale ombudsman wijst er terecht op dat in de nota Juridisering
in het openbaar bestuur niet over de Nationale ombudsman wordt gesproken.
Op zich heeft hij daarmee een punt, want ontegenzeggelijk kan een goede klachtenbehandeling
niet alleen bijdragen aan herstel van vertrouwen in de overheid, maar zou
deze er ook toe kunnen leiden dat een gang naar de rechter minder noodzakelijk
wordt en dat is iets waar we op zich vóór zijn. Maar dan moeten
wij inderdaad de Nationale ombudsman wel bij deze juridiseringsdiscussie betrekken.Zoals altijd is de financiering een heet hangijzer. De Nationale ombudsman
is niet tevreden met de huidige wijze van financieren. Aan de minister de
vraag of het verschil van inzicht uit de weg zou kunnen worden
geruimd als alle gemeenten zullen zijn toegetreden. Overigens verbaast het
mij dat bij het debat over het jaarverslag 1997 de toenmalige staatssecretaris
Kohnstamm meldde dat er over de toen voorgestelde financiering overeenstemming
bestond met de VNG, het IPO en de Unie van waterschappen, terwijl in de brief
van de unie die wij op 18 april jl. ontvingen, een ander bericht staat. Daarin
bepleit men weer financiering door het Rijk. Ook de VNG zet weer een beweging
in die richting uit.D66 wil hierin helder zijn. Een externe klachtenvoorziening hoort gewoon
bij een modern, verantwoord bestuur en dus ook bij gemeenten. Daarvoor behoeft
nog niet eens van rijkswege extra te worden gedokt.In de Voorjaarsnota komt het kabinet met recht tegemoet aan de wensen
van de Nationale ombudsman ten aanzien van de personele ondersteuning. Die
extra input is noodzakelijk omdat er sprake is van een toename van klachten.
Er zal geen taakstelling zijn conform het regeerakkoord en er zullen zes extra
plaatsen komen met geld voor publieksvoorlichting. Het is mij echter onduidelijk
of het om structurele dan wel incidentele maatregelen gaat, met andere woorden,
of het probleem naar de toekomst wordt verschoven of dat er een definitieve
oplossing wordt gegeven.Voorzitter! Ik wil tot slot nog een enkele korte kanttekening plaatsen.
Na stabilisatie van het aantal klachten in 1998 is er nu toch weer sprake
van een forse toename van klachten. Het leeuwendeel komt voor rekening van
de Immigratie- en naturalisatiedienst, de IND, waar sprake is van een toename
van klachten met 207,8% terwijl in 1997 het aantal klachten bij die instantie
nog daalde. Dat kan toch niet alleen maar te wijten zijn aan de hogere instroom
van asielzoekers? Wat is hiervoor dan wel de reden? Zorgelijk vind ik het
ook dat de aanbevelingen en de gemaakte werkafspraken tussen IND en de Nationale
ombudsman niet erg ruimhartig worden opgevolgd. Wat denkt het kabinet daaraan
te doen?Ook de politie leverde nogal wat klachten op, met name bij de afhandeling
van interne klachten. Het korpsbeheerdersberaad, het hoofdofficierenberaad
en de raad van hoofdcommissarissen hebben daarover hun zorgen geuit. Dat feit
alleen al geeft aan dat dit hiaat in de klachtenbehandeling bij de politie
een belangrijke kopzorg voor de minister zou moeten zijn. Wat denkt de minister
eraan te doen opdat dit hiaat in de voorziening zo snel mogelijk wordt opgeheven?Voorzitter! Tot slot kom ik bij de ZBO's. Waarom blijft daarover zoveel
onduidelijkheid bestaan? Natuurlijk bepaalt de Nationale ombudsman zelf zijn
eigen competentie. Hij maakt zelf uit waar die ligt. Maar het gaat toch niet
aan dat wij er in Nederland nog steeds geen overzicht over hebben en dat er
nog steeds geen kaderwet is? Dat laatste is overigens op dit moment niet aan
de orde, maar toch. Voor mij blijven de ZBO's nog steeds stiefkinderen en
ik zou het prettig vinden als daar eens een eind aan kwam.De heer Schutte (GPV):Mevrouw de voorzitter! Het gaat goed met de Nationale ombudsman. Dat leid
ik niet zozeer af uit de toenemende klandizie, want daaraan kun je verschillende
interpretaties geven, maar wel uit het feit dat duidelijk sprake is van een
brede waardering voor het werk van de Nationale ombudsman, en van een duidelijk
gezag van zijn werk en uitspraken. Die waardering heeft de afgelopen tijd
een vertaling gekregen door de Nationale ombudsman in de Grondwet op te nemen.
Dat vind ik nu eens een uitstekend voorbeeld van goede staatsrechtelijke vernieuwing:
breed gedragen in politiek en samenleving, het komt in de Grondwet te staan,
en bewezen is dat het een waardevolle aanvulling is op wat wij hebben. Ik
ken discussies over staatsrechtelijke vernieuwing die wat minder geslaagd
zijn, in vergelijking met dit voorbeeld!Voorzitter! Maar een goede kwaliteit van de ombudsfunctie heeft natuurlijk
wel een prijs. De minister is bekend dat al jarenlang met de Nationale ombudsman
wordt gediscussieerd, ook nu, over de personeelsformatie. Ik nodig de minister
uit daarop te reageren en de laatste informatie daarover te verstrekken. Ik
denk daarbij zowel aan de tijdelijke formatieplaatsen die tot en met het jaar
2000 extra zijn toegekend – het probleem daarbij is dat het geen structureel
karakter heeft, met alle organisatorische gevolgen van dien – als aan
de door de ombudsman gevraagde extra uitbreiding, samenhangend met de toenemende
klandizie.Voorzitter! Een goed gezag van de Nationale ombudsman schept natuurlijk
anderszins verplichtingen, ook om het werk dat kennelijk zo wordt gewaardeerd
en in een behoefte voorziet in een behoorlijk tijdsbestek te kunnen afronden.
Ook naar de mening van de ombudsman zelf zijn de omlooptijden vaak nog te
lang. In zijn jaarverslag wijst hij er terecht op dat juist bij de Nationale
ombudsman te lange doorlooptijden voordat zaken tot een afronding worden gebracht
eigenlijk niet moeten kunnen. Het belangrijkste punt van kritiek waarmee de
ombudsman wordt geconfronteerd als het gaat om het werk van bestuursorganen,
is dat bestuursorganen nog te vaak te traag werken. Als degene die daarover
oordelen moet vervolgens ook te traag blijkt te werken, is dat ondermijnend
voor het gezag van de ombudsman. Het aantal klachten dat betrekking heeft
op een te traag werkende overheid is, zo blijkt uit het jaarverslag, ruim
de helft van het totale aantal klachten. Ik wil dat enigszins relativeren
door erop te wijzen dat het percentage waaruit blijkt dat desondanks sprake
is van een behoorlijke gang van zaken, gunstig afsteekt bij andere percentages;
maar in absolute aantallen is in een veel te groot aantal gevallen sprake
van een te traag werkende overheid. Dat werkt ook aan de andere kant door,
als het gaat om de doorwerking van de uitspraken die de ombudsman heeft gedaan.
De oplossing van gesignaleerde problemen duurt nog te lang. Dat lijkt mij
bij uitstek een punt waaraan de minister van Binnenlandse Zaken aandacht moet
geven. Misschien niet in formele, maar wel in materiële zin is hij immers
de minister die de coördinatie op het terrein van de ombudsman voert
in de richting van zijn collega's.Voorzitter! Een volgend punt dat te maken heeft met het gezag van de ombudsman,
is het veelbesproken financieringsmodel. Wij hebben daarmee node leren leven,
zij het nooit echt. De ombudsman kan er ook niet echt mee leven. Ik denk
dat dat terecht is. De ombudsman wordt daarmee toch te veel behandeld als
leverancier van producten, en dat is hij niet. De ombudsman
is een onafhankelijk instituut, dat werkt op basis van noodzakelijk vertrouwen.
Daarbij past heel moeilijk dat je voor elke rol die je daarin speelt de rekening
presenteert. Natuurlijk is er samenhang met andere problemen die ons bezighouden,
zoals een andere rol van de lagere overheden. Ik vraag de minister met klem
het financieringsmodel te betrekken bij het overleg en te proberen een oplossing
te vinden voor de problemen die de lagere overheden hebben met het financieringsmodel.De interne klachtenbehandeling. Hoofdstuk 9 van de Algemene wet bestuursrecht
is nu voltooid en zal weldra in werking treden. In het jaarverslag van de
ombudsman las ik de prikkelende opmerking dat een toename van het aantal externe
klachten wel eens het eerste gevolg hiervan zou kunnen zijn. Wij hebben daar
ook met de ombudsman over gesproken. Het is natuurlijk de bedoeling dat dit
niet zal gebeuren. Alles zal er dan ook op gericht moeten zijn om te voorkomen
dat het eerste gevolg van deze verbetering van de rechtsbescherming een toename
van het aantal externe klachten is. Dat zou haaks staan op de bedoeling.Ik vraag dan ook of er nauwlettend aandacht besteed kan worden aan een
goede invoering van dat hoofdstuk 9 van de Algemene wet bestuursrecht. Het
ministerie van Binnenlandse Zaken zal samen met de VNG voorlichting moeten
geven. Verder moet het idee van een kenniscentrum voor interne klachtenbehandeling
er met nadruk bij betrokken worden. Ik zeg dat vooral omdat uit het verslag
blijkt dat de ervaringen met interne klachtenbehandeling bij de politie niet
om over naar huis te schrijven zijn. Er zijn nog te veel klachten over de
afhandeling van die klachten door de politie. Dat resulteert in het effect
dat wij nu juist moeten vermijden, want een interne klachtenbehandeling moet
een kwaliteitsverbetering van het besluitvormingsproces en de handelwijze
van de overheid zijn. Zij moet niet zelf weer een bron worden van klachten.Dat waren mijn opmerkingen naar aanleiding van een gewaardeerd verslag
van een door mij nog meer gewaardeerde ombudsman.De heer Santi (PvdA):Voorzitter! Ik spreek mijn waardering uit voor dit jaarverslag van de
ombudsman. Ik weet dat de ombudsman, die ons zal verlaten, in dit huis aanwezig
is. Ik dank hem, zijn staf, en de overige medewerkers die dit jaarverslag
hebben gemaakt, voor de goede wijze waarop wij tot nu toe informatie hebben
ontvangen. Ik dank hem ook voor de mogelijkheid om als voorbereiding op de
behandeling van dit jaarverslag uitvoerig met hem te spreken. Mijn fractie
vindt dat de ombudsman als Hoog College van Staat de afgelopen twaalf jaar
smoel heeft gekregen, om het maar eenvoudig te zeggen. De ombudsman heeft
ook het gezag gekregen dat hij verdient. Ik denk ook dat dit de reden is dat
de overheden bij hun aanbevelingen en bij de behandeling van klachten steeds
meer rekening houden met dit college.In het jaarverslag vallen dezelfde punten op als de vorige jaren. Ik noem
de capaciteitsproblematiek, de financiering, de ZBO's en de naam "ombudsman".
Ik maak mij zorgen over de financiering. De ombudsman heeft op dit punt de
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een duidelijk verzoek
gedaan. Er is sprake van een toenemend aantal klachten en van een gebrek aan
capaciteit. Op welke wijze wil de minister dit probleem structureel oplossen?
Het gaat daarbij niet alleen om personeel, maar ook om de post voorlichting
en de termijnen waarop klachten worden afgehandeld. Geld lost niet alles op,
maar het maakt het wel mogelijk om kwaliteit te blijven leveren in de afhandeling
van klachten.Bij de behandeling van het jaarverslag over 1997 heeft mijn fractiegenote
Bussemaker met nadruk gevraagd om een notitie waarin de voors en tegens staan
van het wettelijk beschermen van de naam "ombudsman". Die is ook toegezegd.
Ook de ombudsman heeft in het jaarverslag daarvan melding gemaakt. Er zou
inmiddels een ambtelijke notitie in voorbereiding zijn. Hoever staat het daarmee?
Op welke termijn zullen wij deze ontvangen? Wij kunnen dan verder nadenken
over de beantwoording van de vraag van mevrouw Scheltema of het nodig is de
naam "ombudsman" wettelijk te beschermen.Het is vreemd dat wij moeten afwachten hoe de klachtenafhandeling in het
kader van de zelfstandige bestuursorganen is geregeld. Ik moest daarbij even
denken aan de behandeling van de Bijlmerenquête, waarbij het ook over
een ZBO ging. Het is goed om daar extra aandacht aan te besteden, want de
materie is niet altijd even begrijpelijk, voor overheden zelf en zeker
niet voor de burger. Wij moeten duidelijkheid scheppen over de positie van
de ZBO's op het punt van klachtenbehandeling door de ombudsman. De overheid –
maar ook de burger – dient te weten waar zij aan toe is.Mijn fractie schaart zich achter de opmerking van de Nationale ombudsman
dat het merkwaardig is dat er met het oog op de dejuridisering weinig aandacht
wordt besteed aan externe klachtenbehandeling door andere instituties, terwijl
er wel veel aandacht wordt besteed aan bijvoorbeeld de ADR, mediation en arbitrage.
Ik ben het met hem eens dat bij het dejuridiseringsvraagstuk met nadruk de
klachtenprocedures betrokken moeten worden. Wij zijn tevreden over de wijze
van afhandeling, en de ombudsman zelf geeft aan dat langzaam maar zeker de
burger de weg weet te vinden. Het is een instituut dat niet gemist kan worden
bij de afhandeling van vraagstukken inzake de relatie tussen burger en overheid.
Kan de minister wellicht aan zijn collega's overbrengen dat genoemd punt betrokken
dient te worden bij de dejuridiseringsnota van het kabinet?Ik vraag mij af of over de aanbevelingen door de Nationale ombudsman contact
is geweest met het desbetreffende overheidsorgaan en, zo ja, hoe reageert
dit hierop? Bij de behandeling van het vorige jaarverslag is opgemerkt dat
het aan een ander ministerie is daarop te reageren, maar het lijkt mij goed
om te bezien of het desbetreffende overheidsorgaan de aanbeveling wenst te
volgen. Daarmee ben je er nog niet, want men kan toezeggen aan een en ander
aandacht te besteden, maar daarmee is nog niet bekend wat er verder gebeurt.
Het lijkt mij dan ook goed om de minister te vragen of hij erover denkt om
dit verder te implementeren. Dan kan bezien worden of bijvoorbeeld na een
jaar in het jaarverslag kan worden meegenomen wat er daadwerkelijk met de
aanbevelingen van de ombudsman is gebeurd, na toezeggingen om al dan niet
iets met de aanbevelingen te doen. De klachten blijven maar toenemen en dan
is het goed om niet alleen af te gaan op bijvoorbeeld toezeggingen van de
IND om de aanbevelingen op te volgen, maar ook om te kijken naar hetgeen zij
er daadwerkelijk mee hebben gedaan. Een signalerende functie van het jaarverslag
zal ook doorwerken in de richting van het desbetreffende overheidsorgaan.De heer Luchtenveld (VVD):Voorzitter! Het past heel goed dat vandaag het jaarverslag van de Nationale
ombudsman is geagendeerd, want staat niet in deze week juist de relatie tussen
burger en overheid centraal in deze Kamer en daarbuiten. Het past heel goed
dat wij vandaag ook spreken over de plaats waar burgers met hun klachten terechtkunnen.
Een van die mogelijkheden is toch ook het instituut van de Nationale ombudsman,
dat zich in de afgelopen jaren een steeds sterkere positie in ons staatsbestel
heeft weten te verwerven, hetgeen uiteindelijk heeft geleid tot opneming in
de Grondwet. Overigens mocht ik bij de behandeling van het desbetreffende
wetsvoorstel mijn maidenspeech houden in deze Kamer, dus ik heb daar zelf
goede herinneringen aan.Voorzitter! Het jaarverslag gaat in op een aantal knelpunten die bij de
uitoefening van het ambt van Nationale ombudsman worden ervaren. Daar zal
ik kort bij stilstaan. Ik zeg allereerst wat over de andere overheden, met
name de gemeenten en de waterschappen, die aansluiting kunnen vinden bij de
Nationale ombudsman. Al twee jaar geleden, bij de behandeling van het jaarverslag
over 1996, sprak mijn collega Kamp uit dat elke overheid toch eigenlijk een
goede klachtenbehandeling moet hebben. Hij heeft toen aan staatssecretaris
Kohnstamm de vraag voorgelegd of deze de politieke uitspraak voor zijn rekening
wilde nemen, dat voor iedere burger die met een overheid te maken heeft, de
mogelijkheid moet bestaan van een gedegen, zowel interne als externe, klachtenbehandeling.
De staatssecretaris heeft toen namens de regering die uitspraak bevestigd.
Wij moeten dan wel zien dat wij daarin voortgang maken en daarin steun ik
graag niet alleen de opvatting van de Nationale ombudsman, maar ook de woorden
die mevrouw Scheltema daarover heeft gesproken. Ik hoor graag van de minister
wat het tijdpad is dat hem voor ogen staat.De vraag is natuurlijk ook hoe dit gefinancierd moet worden. Zijn bovendien
de gemeenten vrij in hun keuze van de te hanteren vorm? Ook daarover heeft
mijn fractiegenoot Kamp in het verleden al duidelijke taal gesproken. Hij
zei dat iedere gemeente echt een externe klachtenbehandeling moest hebben,
waarvoor de minimumeisen wettelijk moeten worden vastgelegd. Gemeenten mochten
dan wel zelf de vorm kiezen. Wij vonden het daarnaast logisch dat zij zelf
de kosten dragen. Dat is ook vandaag nog steeds het standpunt van de VVD-fractie:
wij voelen niets voor een rijksfinanciering van de klachtenbehandeling van
andere overheden. Wij hebben best begrip voor de stellingname van de Nationale
ombudsman die niet graag in een positie wordt gebracht waarin hij moet onderhandelen
over de wijze van klachtenafdoening. Wij denken echter dat niet alleen deze
Nationale ombudsman, maar ook het instituut zelf stevig genoeg is om niet
in die discussie terecht te komen. Dat neemt niet weg dat best kan worden
gekomen tot een zekere differentiatie in de tarieven, op basis van de wijze
van afdoening die door het instituut is gekozen. Wij zijn het dan ook eens
met het antwoord dat onlangs is gegeven door de minister van Binnenlandse
Zaken aan de Unie van waterschappen over de beslissingen die in dit parlement
zijn genomen over de wijze van financiering van de klachtenbehandeling van
andere overheden die zich aansluiten.Voorzitter! Ik kom nog op een paar andere punten. Het betreft onder andere
het knelpunt van de langere duur van de behandeling, door de toename van de
werkdruk, mede als gevolg van het stijgende aantal klachten. Dit wordt voor
een deel, maar niet alleen, veroorzaakt door de steeds sterkere stijging van
klachten inzake de IND. Wij hopen dat de recente nieuwe cijfers die staatssecretaris
Cohen bekend heeft gemaakt over de vluchtelingenstroom naar Nederland, ertoe
zullen leiden dat het klachtenaantal gaat afnemen. Maar daarvoor hebben wij
natuurlijk geen garanties, zeker niet voordat de nieuwe Vreemdelingenwet in
het Staatsblad staat. Maar die knelpunten moeten natuurlijk wel worden opgelost.
Dat geldt ook voor de stroperigheid in de klachtbehandeling die er als gevolg
van de werkdruk wellicht buiten de IND insluipt. Wij vernemen graag wat de
minister denkt te doen om daaraan tegemoet te komen. Die discussie kan deels in het kader van de begroting worden gevoerd,
maar wij zien graag dat op dit punt een heldere visie wordt gegeven. Wij dreigen
immers het kind met het badwater weg te gooien als de overheid enerzijds een
Nationale ombudsman heeft waar de burger naartoe kan, terwijl diezelfde burger
die vaak klaagt over het tempo van de klachtbehandeling, dan ook weer wordt
geconfronteerd met een stroperigheid in de afhandeling van de klacht. Dat
mag niet zo zijn en daar moet iets aan gebeuren.Voorzitter! Ik wil nog een enkele andere opmerking maken. Het heeft ons
wat verbaasd dat in het voorwoord van het jaarverslag een beetje in klagende
en kritische zin wordt gesproken over het weglaten van de Nationale ombudsman
in de kabinetsnota Juridisering in het openbaar bestuur. De ombudsman ziet
dat een klachtbehandeling wel degelijk een geschikt alternatief zou kunnen
zijn voor procedures van bezwaar en beroep op de rechter. Welnu, wat ons betreft
staat dit toch wat haaks op datgene wat er bij de grondwetsherziening over
gezegd is. Toen is door de VVD-fractie zeer kritisch gevraagd of die opneming
van de Nationale ombudsman in de Grondwet niet weer een extra stap betekende.
Ik wijs hierbij op het toch al zo regeldichte Nederland. Wij hebben toen echter
een overtuigend antwoord gekregen dat juridisering en rechtsprocedures juist
los moesten worden gezien van de klachtbehandeling. Wat ons betreft, zouden
wij graag aan die lijn vasthouden. Niettemin kunnen wij ons best voorstellen
dat er nog eens wat verhelderende opmerkingen worden gemaakt, ook in de lijn
van de woorden daarover bij de grondwetsherziening, maar wij zullen het de
minister zeker niet euvel duiden als hij ervoor kiest om dat niet nu te doen
maar in het kader van de nota Juridisering in het openbaar bestuur. Daarmee
wordt voorkomen dat wij die discussie twee keer voeren.Voorzitter! De Nationale ombudsman heeft zich een duidelijke plaats verworven
in ons staatsrecht. Dat is niet in de laatste plaats te danken aan de inzet
van de heer Oosting, die ervoor heeft gekozen om na twee ambtstermijnen plaats
te maken voor een nieuw gezicht. Wij willen hem vanaf deze plaats danken voor
de door hem betoonde inzet om dit instituut te maken tot wat het is geworden:
een echt instituut dat een plaats heeft gekregen in onze Grondwet. Dat is
natuurlijk zeer belangrijk voor die burgers die willen klagen over het gedrag
van de over- heid of overheidsfunctionarissen.De heer Van Wijmen (CDA):Mevrouw de voorzitter! Het jaarverslag is natuurlijk een prachtige aanleiding
om een woord van waardering te spreken ten aanzien van de ombudsman en de
zijnen. Daar willen wij nadrukkelijk uiting aan geven. Er is in die twee ambtstermijnen
enorm veel werk verzet en het is bepaald geen overdrijving als ik stel dat
de heer Oosting het ambt als Hoog College van Staat ook de plaats heeft weten
te geven die het toekomt als sluitsteen in ons totale stelsel van rechtsbescherming
tegen de overheid. Hij heeft de functie een vaste plaats gegeven op de kaart
van juridisch-bestuurlijk Nederland. Daarvoor past dan ook een woord van dank.
Als er dan kritische nootjes te horen zijn, dan hebben die meer te maken met
de "biotoop" waarin hij zijn werk moet doen en de omstandigheden waaronder,
dan met het instituut zelf.Er is bij een gelijkblijvende personeelsbezetting van 90 formatieplaatsen
sprake van een sterke stijging van het aantal afgedane zaken. Dan is het verontrustend
te moeten constateren dat zich, als gevolg van een gelijkblijvend budget tegenover
een stijgende instroom van klachten, dit jaar een "klemsituatie" zal voordoen.
En het wordt nog schrijnender als je daar de kortingstaakstelling uit het
regeerakkoord nog bij legt. Het personeelsbestand voor 1998 was berekend op
een instroom van 7046 klachten, maar het zijn er in werkelijkheid in dat jaar
8437 geweest, dus bijna 20% meer. Dan maak je je eigenlijk toch afhankelijk
van de bonafiditeit, de goede wil en de inzet van de medewerkers van het instituut
en dat kun je niet straffeloos blijven doen; dat is riemen snijden van andermans
leer.Dat is er nog een extra speciaal risico, namelijk de oplopende achterstand,
juist bij de ombudsman, al dan niet met kwaliteitsverlies gepaard gaande,
terwijl de doorlooptijd van de klachten langer wordt en juist veel klachten
de lange behandelingsduur betreffen. Dan bijt de slang zich natuurlijk zelf
in de staart. De achterstand kan niet worden teruggebracht en loopt zelfs
op en er is ook helemaal geen buffer en dat vind ik ongewenst.Het is verheugend dat het aantal aangesloten gemeenten thans 38 bedraagt.
Ook alle provincies en waterschappen benutten deze faciliteit. Het is dan
toch merkwaardig dat die bekostigingsstructuur blijft zoals die is. Verleden
jaar is daar ook al iets over gezegd. Een waterschap betaalt nu ongeveer ƒ
2000 per klacht. Het is in de ogen van de CDA-fractie principieel onjuist
dat een voorziening in de sfeer van de rechtsbescherming niet geheel wordt
gefinancierd uit de algemene middelen via de justitiebegroting of in dit geval
via de begroting van Binnenlandse Zaken. Het komt ons voor dat de doorbelasting
bij lagere overheden een verkeerde interpretatie is van het profijtbeginsel
of een onjuist gebruik van het principe "de vervuiler betaalt". De Algemene
wet bestuursrecht is een heel aardig voorbeeld. Vroeger was er de BAB die
alleen werkte voor de centrale overheid en volledig ten laste kwam van de
rijksmiddelen. Toen kregen wij de AWB ook voor lagere overheden, provincies,
gemeenten en allerlei andere beschikking- en besluitgevende organen. Er is
niemand die eraan denkt om de kosten van de procedures bij de Raad van State
of de rechtbanken (sector bestuursrecht) door te berekenen aan provincies,
gemeenten of waterschappen als het beroepen tegen hun besluiten betreft. Iedereen
zou dan op de achterste benen gaan staan. Welnu, dat dient bij de Nationale
ombudsman evenmin te gebeuren. Dat is een principieel punt! Natuurlijk kunnen
wij daarover van mening blijven verschillen, maar je moet het geheel toch
wel goed en ordelijk inrichten.De CDA-fractie is van mening dat gemeenten die nog geen enkele ombudsfunctie
hebben, eigenlijk zouden moeten worden verplicht om zich aan te sluiten, zulks
gekoppeld aan een objectivering van het vergoedingenstelsel. Gemeenten die
wel een deugdelijke voorziening hebben, kun je of laten lopen, of je kunt
ze in een overgangsregeling brengen. Wat dat betreft heb ik
een referteachtige neiging.Wel is het wenselijk om de naam te beschermen, in die zin dat het voeren
daarvan is voorbehouden aan de Nationale ombudsman en dat het anderen, overheden
evengoed als particuliere instituten, verboden is deze te voeren. De CDA-fractie
pleit ervoor dat hierin wordt voorzien bij de wet. In samenhang met die naam
stel ook ik de vraag waar nu die notitie blijft over het begrip "ombudsman".
Het is toch niet zo moeilijk om te zeggen dat die naam beschermd moet worden.
Wij zouden die notitie graag spoedig tegemoetzien.Ik kom op de juridisering. Wij zijn van mening dat de toenemende regeldichtheid,
de gecompliceerdheid daarvan en de veel grotere rechts- en aansprakelijkheidsbewustzijn
bij de burger uiteindelijk daarvan de oorzaak zijn. Die discussie hoeft hier
verder niet gevoerd te worden. In ieder geval is het niet de rechter. Wij
vinden het heel merkwaardig en dat raakt de ombudsman ook, dat zijn handel
en wandel in die discussie niet aan de orde komt. Toch naderen de rechterlijke
en de ombudsfunctie elkaar heel dicht, want veel klachten van de ombudsman
betreffen juist de termijnoverschrijding en dan is het optreden veel effectiever,
ook door de interventiemethode die blijkens het verslag een enorm volume heeft,
dan een rechterlijke tussenkomst die dan moet zeggen dat artikel 6:12 AWB
van toepassing is (fictieve weigering om een besluit te nemen), waarna het
hele circus weer opnieuw gaat draaien. Laat de Nationale ombudsman daar nu
maar in treden, want hij kan ook naast artikel 6:12 ABW fungeren.Een mijns inziens aardig punt is nog door niemand naar voren gebracht,
namelijk de bevoegdheid om de rechtmatigheid van algemeen verbindende voorschriften
te beoordelen. De bevoegdheid van de bestuursrechter op dit punt staat nu
weer in de ijskast, maar mijns inziens zal dat er ooit ook weer eens uit moeten.
Het valt in dit verband sterk op in hoeveel gevallen (275 van de in totaal
599) in een rapport van de ombudsman wordt getoetst aan het criterium "overeenstemming
met een algemeen verbindend voorschrift". Dat is echt veel. In 96 van de 275
gevallen, dat is méér dan eenderde, was de klacht gegrond! Zie
de grafiek 6a op bladzijde 74 van het jaarverslag. Deze vaststelling onderlijnt
de evidente betekenis van het instituut van de Nationale ombudsman als aanvulling
op en naast de rechter. Wij kunnen gerust opmerken dat juist die externe klachtfunctie
in ons staatkundig bestel een onmisbare positie heeft en een vernieuwing was
die werkelijk iets om het lijf heeft en hout snijdt. Dat binnenkort een interne
klachtenvoorziening in de ABW van kracht wordt, is heel positief. Ik denk
overigens dat zowel het externe beroep op de ombudsman als het beroep op de
rechter door die zeeffunctie eerder zullen dalen dan toenemen. Die interne
klachtenvoorziening is dus een nuttige zaak.Het wordt allemaal veel duidelijker als je kijkt naar het toetsingscriterium
behoorlijk of niet behoorlijk. Dit criterium is 1466 keer gebruikt. In 46,9%,
dus bijna de helft van de gevallen, was het behoorlijk, maar in 43,7% was
het niet behoorlijk, dat is ook bijna de helft. Dit is veel te veel. Dit werpt
ook een bepaald licht op het overheidshandelen. Als je nader concretiseert
naar voortvarendheid, dan wordt in zelfs 80% van de gevallen het oordeel niet
behoorlijk uitgesproken. Bij de karakterisering actieve informatieverstrekking
die ook kenmerkend is voor de relatie tussen burger en overheid, wordt dit
oordeel in ruim de helft van de gevallen uitgesproken.De laagdrempeligheid van de ombudsman is een belangrijk facet in de verhouding
rechter-burger. Slechts in 12% van de gevallen (1011) werd het verzoekschrift
ingediend via een intermediair, een advocaat of belastingconsulent of anderszins.
Ook in dit opzicht is de voorziening dus hoog te waarderen, al kan de bekendheid
nog worden verbeterd. De voorlichtingsinspanningen moeten daarom gericht worden
versterkt en voortgezet. Daarvoor kunnen ook bepaalde vormen van betaalde
communicatie worden ingezet, zoals wordt gesuggereerd op bladzijden 14 en
15 van het jaarverslag. Die suggestie nemen wij graag over.De aanbeveling dat de zienswijze van de Nationale ombudsman wordt gevraagd
bij ontwerpen van wet en andere regelgeving die zijn positie als zodanig raken
(bladzijde 56), verdient aandacht. De procedureafspraak op dit punt wordt
niet of niet altijd of niet geheel nageleefd. Wij nemen graag de aanbeveling
van de ombudsman over om die afspraak sterker te benadrukken door een indicatie
op te nemen in de Aanwijzingen voor de regelgeving. Dat moet heel eenvoudig
zijn, maar dergelijke kleine technische puntjes kunnen de vormgeving van het
geheel verbeteren.Mevrouw de voorzitter! Tot slot nog twee concrete vragen over de inhoud
van het jaarverslag. Wij willen graag weten of er iets wordt gedaan aan de
oorzaak van de vele klachten over de IND. Naast de grote instroom met de daaruit
voortvloeiende werkachterstanden, is er sprake van knelpunten (bladzijde 228).
De vraag is of is voorzien in overleg met de verantwoordelijke staatssecretaris.
En hoe denkt de minister over hetgeen de ombudsman suggereert op het stuk
van veiligheids- en aanhoudingsfouillering (bladzijde 122)? Op dit punt overweegt
mijn fractie een initiatiefwetsvoorstel te formuleren.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter! De bespreking van het jaarverslag van de Nationale
ombudsman is een jaarlijks terugkerend ritueel. Ik zou dit echter tekortdoen
als ik het enkel een ritueel zou noemen. Het jaarverslag stelt ons als Kamer
jaarlijks in de gelegenheid in een helikopterview de relatie tussen overheid
en burger in ogenschouw te nemen. Ook dit jaar blijkt dat daarmee nog steeds
het een en ander mis is. Nog belangrijker wellicht is dat het jaarverslag
van de ombudsman de volwassen verhouding tussen burger en Staat markeert.
Dit wordt overigens ieder jaar bij de bespreking opgemerkt. De onpartijdigheid
van het instituut garandeert dat de burger zich mondig teweer kan stellen
tegen een overheid die niet altijd even zorgvuldig met hem omgaat. Het debat
van gisteravond demonstreert nog eens hoe belangrijk het voor burgers is om
onpartijdig gehoor te vinden tegenover een soms onzorgvuldige en slecht luisterende
overheid. Ik destilleer een aantal markante punten uit het verslag.Het aantal klachten stijgt. Voordat ik op de oorzaken inga, wil ik nog
een aantal andere opmerkingen maken. Dit heeft rechtstreeks gevolgen voor
de formatie. Die is daarmee overstegen. Naar ons idee zou de Nationale ombudsman
 evenredig moeten worden versterkt, ook in financieel opzicht,
mocht dit noodzakelijk zijn. Graag verneem ik van de minister of hij hiervoor
maatregelen in voorbereiding heeft en hoe hij zich dit voorstelt.Een toenemend aantal organisaties en bestuursorganen is inmiddels aangesloten
bij de Nationale ombudsman, wat natuurlijk verband houdt met het toenemend
aantal klachten. Wij vinden dit verheugend, maar wij vinden ook dat dit gecompleteerd
moet worden, al is het maar om te vermijden dat rechtsongelijkheid tussen
burgers in een later stadium kan ontstaan. Zorgwekkend vinden wij in dit licht
de consequentie van hoofdstuk 9 uit de Algemene wet bestuursrecht, waarover
door anderen al opmerkingen zijn gemaakt. Elke gemeente dient een eigen klachtenregeling
te krijgen. Wij vinden dit uitstekend. Dit betekent dat de gemeenten dit ook
moeten doen. Het gebeurt in een aantal gevallen echter niet. Mijn fractie
kan zich vinden in de opmerkingen van mevrouw Scheltema, die overweegt gemeenten
eventueel wettelijk daartoe te verplichten. De scheidende ombudsman heeft
de aanbeveling gedaan te komen tot een voorlichtingscampagne, georganiseerd
door het ministerie van Binnenlandse Zaken, om gemeenten op de hoogte te brengen
van de klachtenregeling. Graag wil ik van de minister weten wat hij daarvan
vindt.Een ander punt van zorg dat naar voren komt in het jaarverslag, is het
grote aantal zelfstandige bestuursorganen dat niet is aangesloten. Een van
de oorzaken ervan is dat het ministerie het aantal ZBO's niet kent. Ik heb
met de minister al meermalen van gedachten gewisseld over het uitblijven van
de kaderwet. Ik gebruik deze gelegenheid om er nog eens bij stil te staan
dat die kaderwet er op korte termijn moet komen. Verder wil ik de minister
dringend voorleggen om op korte termijn een lijst aan te leggen van ZBO's
die zich wellicht dienen aan te sluiten bij de Nationale ombudsman. Ik leg
hierop de nadruk, omdat in de schemerzone tussen de publieke en de private
sector onpartijdige controle en klachtenbehandeling broodnodig is. Ik neem
aan dat de minister dit met mij eens is.Ik wil nog een opmerking maken over het financieringsmodel. Door verschillende
collega's zijn al opmerkingen gemaakt over de negatieve effecten van de afhankelijkheidsrelatie
met lagere overheden. Ik heb al een aantal keren gerefereerd aan het belang
van de onpartijdigheid van de ombudsman. Naar ons idee komt deze in het geding
als gemeenten om financiële redenen in de verleiding kunnen worden gebracht
zich te bemoeien met de klachten van hun ingezetenen. Mijn verzoek aan de
minister is om dit financieringsmodel te heroverwegen en na te gaan of alternatieve
modellen mogelijk zijn.Ik kom tot de oorzaken van de toegenomen klachten. In het voorwoord schrijft
de Nationale ombudsman dat deze geheel kunnen worden toegeschreven aan de
Immigratie- en naturalisatiedienst. Er is sprake van trage afhandeling van
asielverzoeken, onzorgvuldig onderzoek, gebrek aan motivering, etc. Voor mij
als woordvoerder op dit terrein is er weinig nieuws onder de zon. Tegenover
de collega's die een rechtstreekse relatie leggen met de wisselende instroomcijfers,
zou ik willen opmerken dat het hierbij vooral om een kwalitatief probleem
en niet zozeer om een kwantitatief probleem gaat. Wij hebben het over een
organisatie die gewend moet zijn om te gaan met fluctuaties in de instroom.Waar hebben wij het over? Het gaat om een permanent slecht functionerende
organisatie met een krap of sterk wisselend budget en ten prooi aan politieke
wisselvalligheid. Reorganisatie na reorganisatie heeft plaatsgevonden sinds
de instelling van het agentschap en het heeft niets uitgehaald. Naar ons idee
klemt juist bij de IND het slechte functioneren. Dat wil ik de minister in
dit verband nog eens voorleggen. De overheid staat hierbij naar ons idee tegenover
de meest weerloze groep mensen die dit land kent. Het gaat om mensen die geen
burgerrechten hebben en die in grote onzekerheid verkeren over hun toekomst.
Naar ons idee luisteren zorgvuldigheid en nauwkeurigheid dan nauw. Mevrouw
Singh Varma, mijn collega van GroenLinks, heeft vorig jaar al gesteld dat
voor GroenLinks de maat geleidelijk aan begint vol te raken bij de IND. Inmiddels,
na een jaar asieldebat, ben ik door mijn superlatieven heen en wil ik eigenlijk
alleen maar aan de minister vragen of hij mijn zorg deelt. Is hij het met
mij eens dat dit jaarverslag bewijst dat de IND niet in staat is zichzelf
aan de haren uit het moeras omhoog te trekken? Is hij het ook met mij eens
dat dit vraagt om een werkelijk onderzoek naar de dieperliggende oorzaken
van de structurele problemen bij de Immigratie- en naturalisatiedienst, bijvoorbeeld
een onderzoek door de Algemene Rekenkamer?Voorzitter! Het departement van Justitie, waarvan de IND deel uitmaakt,
neemt 45% van de klachten voor zijn rekening. Ik vind dat indrukwekkend. Wordt
dit ministerie alleen met andere ministeries vergeleken, dan stijgt dit percentage
zelfs tot bijna 64. Daarbij is 20% van de rapporten van de Nationale ombudsman
gereserveerd voor justitie; 30% van de rapporten betreft de politie. Als dieptepunt
kan worden genoemd het optreden van de politie tijdens de Europese top. Een
groot gedeelte van de rapporten over de politie handelt over het optreden
bij aangiften en het verblijf in politiecellen.Minister Sorgdrager zei ooit dat het ministerie van Justitie onberispelijk
dient te zijn. Voorzitter! Waar het om justitie en politie gaat – daar
waar sprake is van een repressieve verhouding tussen overheid en burgers –
zou mijns inziens het gedrag van deze overheidsdienaren niet alleen onberispelijk
maar ook zeer verantwoordelijk moeten zijn. De terreinen politie en justitie
zouden naar het gevoelen van de fractie van GroenLinks juist de minste in
plaats van de meeste klachten moeten opleveren. Is de minister dat met mij
eens?Wat de politie betreft ben ik benieuwd wat de eigen bijdrage van de minister
zal zijn aan het verminderen van het aantal klachten. Ik vraag dit met opzet
omdat zijn jurisdictie bij de komende overdracht van politie naar Binnenlandse
Zaken verder gaat reiken dan voorheen het geval was.Ik eindig dit betoog met het uitspreken van respect voor de scheidende
Nationale ombudsman, de heer Oosting. Dat de Nationale ombudsman een instituut
met gezag is geworden, is in niet onaanzienlijke mate zijn verdienste. Burgers
kunnen hem daarvoor dankbaar zijn. Niet alleen dat, voorzitter, ook wij als
parlementariërs mogen hem dankbaar zijn. Immers, hij wijst ons jaarlijks
op de voortdurend spanningsvolle verhouding tussen overheid
en burger en de zorgvuldige controle die die verhouding behoeft.Minister Peper:Mevrouw de voorzitter! Ik dank de Kamer voor haar opmerkingen. Het is
voor het eerst dat ik met de Kamer van gedachten mag wisselen naar aanleiding
van het jaarverslag van de Nationale ombudsman. Ik ben verheugd dat de Nationale
ombudsman, de heer Oosting, thans in ons midden is. Het is voor het laatst
dat hij in deze hoedanigheid aanwezig is. Immers, per 1 oktober 1999 loopt
zijn ambtstermijn af en hij heeft te kennen gegeven niet beschikbaar te zijn
voor een eventuele herbenoeming. Uiteraard hebben wij dat te respecteren,
hoezeer wij ook – dit zeg ik wellicht mede namens de Kamer – nog
niet op hem zijn uitgekeken. Het werk dat hij in de afgelopen twaalf jaar
als Nationale ombudsman heeft verricht, is van onschatbare waarde geweest.
Mede door de persoon van de heer Oosting – het instituut en de persoon
vallen in deze situatie in belangrijke mate samen – heeft het instituut
Nationale ombudsman een gevestigde, gezaghebbende en niet meer weg te denken
plaats gekregen in ons democratische staatsbestel.Voorzitter! De Nationale ombudsman brengt ingevolge de wet aan Tweede
en Eerste Kamer jaarlijks verslag uit van zijn werkzaamheden. Mijn beleidsverantwoordelijkheid
op dit terrein strekt zich uit tot het voorbereiden van de wetgeving die de
Nationale ombudsman en het klachtrecht betreft. Daarnaast strekt mijn verantwoordelijkheid
zich uit tot de klachten die betrekking hebben op het beleidsterrein van mijn
ministerie. De bespreking van het jaarverslag van de Nationale ombudsman in
de Tweede Kamer betekent dan ook dat ik kan ingaan op onderwerpen die behoren
tot mijn beleidsverantwoordelijkheid. Vragen over onderwerpen die behoren
tot beleidsterreinen van andere ministeries, kan ik slechts doorgeleiden naar
de verantwoordelijke ministers. Ik zeg dat ook met betrekking tot de IND.
Wellicht is het niet nodig, maar ik kan mijn collega van Justitie nogmaals
aansporen; het aantal problemen is er immers inderdaad opvallend groot, maar
ik neem aan dat mijn collega van Justitie zich daarvan volledig bewust is.
Zoals gezegd, een klacht is, kort door de bocht geformuleerd, een gratis advies.Bij de beantwoording van vragen over de werkwijze en taakvervulling van
de Nationale ombudsman past mij een zekere terughoudendheid, omdat het hierbij
gaat om een onafhankelijk instituut dat sinds de grondwetsherziening de status
heeft van Hoog College van Staat. Dankzij de ondersteuning van de Nationale
ombudsman kan ik bij deze bespreking de nodige informatie geven over de werkwijze
van dit instituut.Ik begin bij het interne klachtrecht, hoofdstuk 9 van de Algemene wet
bestuursrecht, waarover onder anderen de heer Schutte en mevrouw Halsema opmerkingen
maakten. Op 11 mei jl. heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel over het interne
klachtrecht aanvaard. Hoofdstuk 9 AWB regelt de belangrijkste eisen waaraan
een zorgvuldige klachtenbehandeling door bestuursorganen moet voldoen. Tegelijkertijd
biedt het wetsvoorstel aan bestuursorganen ruimte en creativiteit om hun reactie
op een klacht op de aard en ernst ervan af te stemmen: een eenvoudige klacht
kan eenvoudig worden afgedaan en voor ingewikkelde zaken kan uiteraard een
zwaardere procedure worden gevolgd. Daarmee wordt onnodige en ongewenste juridisering
van de verhouding tussen bestuur en burger zoveel mogelijk voorkomen. De klachtenbehandeling
door bestuursorganen op grond van hoofdstuk 9 kan dienen als een soort voorprocedure
van een klachtenbehandeling door een externe klachtenvoorziening, zoals de
Nationale ombudsman. Hoofdstuk 9 zal op 1 juli a.s. in werking treden. Het
is afgelopen dinsdag 1 juni in het Staatsblad gepubliceerd.Er zijn vragen gesteld over de mate van bekendmaking. Onlangs heb ik aan
alle ministeries en andere overheden een brief gestuurd waarin ik aandacht
vroeg voor de klachtenregeling zoals die per 1 juli op basis van hoofdstuk
9 AWB zal gelden. Zij zullen hierover ook binnenkort een brochure ontvangen.
Er wordt dus actief gecommuniceerd om de regeling zo snel mogelijk bekend
te maken en de implementatie ervan te bevorderen. Straks kom ik nog over de
politiezaken te spreken.Mevrouw Scheltema, de heer Luchtenveld en mevrouw Halsema hebben opmerkingen
gemaakt over de gemeenten en de externe klachtvoorziening. Het is bekend dat
op dit moment, naast de waterschappen en de provincies, 38 gemeenten bij de
Nationale ombudsman zijn aangesloten. Voor de aansluiting per 1 januari 2000,
waarvoor de gemeenten zich voor 1 juli 1999 dienen aan te melden, zijn tot
nu toe acht gegadigden. Het loopt dus niet storm. Ik heb niet in mijn hoofd
welke gemeenten dat zijn, maar laten wij voor de gedachtevorming, als hypothese,
maar uitgaan van steden met een gemiddelde bevolkingsomvang. Daarnaast beschikken
enkele tientallen gemeenten over een eigen externe klachtvoorziening. Zoals
bekend, hebben de grote steden een eigen ombudsman waarbij omliggende gemeenten
zich soms aansluiten. In Zeeland is het initiatief genomen om te komen tot
één externe klachtvoorziening voor alle 17 Zeeuwse gemeenten.
Op zichzelf is er dus wel wat gaande, maar de indruk bestaat dat de overgrote
meerderheid van de gemeenten nog niet beschikt over een externe klachtenvoorziening.
Ik heb hierover met de Kamer een indringend en buitengewoon fascinerend debat
gehad enkele maanden geleden. Met de VNG heb ik afgesproken dat ik volgend
jaar de balans wil opmaken om te bekijken in hoeverre de gemeenten zijn gevorderd
met het bereiken van een landelijk dekkend stelsel van externe klachtenvoorziening.
Zoals gezegd, heb ik dit bij de behandeling van het wetsvoorstel intern klachtrecht
in november 1998, mede door uw Kamer aangespoord, toegezegd. Ik vind namelijk
in principe dat het beschikken over een externe klachtenvoorziening behoort
tot de eigen verantwoordelijkheid voor een kwalitatief goed bestuur van gemeenten.
Ik hecht daar zeer aan. De VNG heeft zich bereid getoond om de ontwikkeling
van het externe klachtenrecht van onderaf te stimuleren. Ik wijs erop dat
mijn voorganger, staatssecretaris Kohnstamm, een tempo had waarbij 2002 richtinggevend
was. Ik heb met de Kamer besproken dat ik een zekere versnelling zou willen
aanbrengen. Met mevrouw Scheltema denk ik dat volgend jaar, het jaar 2000,
een belangrijk moment is om te kijken hoe wij ervoor staan. Als er dan nog zeer veel witte plekken zijn en mocht de actie die ik heb
ingezet, mede door de Kamer gestimuleerd, te weinig opleveren, dan vind ik
dat moet worden overwogen of wij de weg van een wettelijke verplichting moeten
inslaan. Ik zou dat toch willen vermijden, maar wij moeten dat niet uitsluiten.
Wat dat betreft zijn de gemeenten overigens ook op de hoogte gesteld van dat
voornemen. In die zin heb ik daar enige beschaafde druk op gezet.De heer Schutte en mevrouw Scheltema hebben gesproken over de financiering
van de decentrale overheden bij aansluiting bij de Nationale ombudsman. Op
grond van de Wet Nationale ombudsman zijn decentrale overheden die bij de
Nationale ombudsman zijn aangesloten hiervoor aan de minister van BZK een
vergoeding verschuldigd. U weet dat die aangesloten overheden kunnen kiezen
uit twee modellen: een vaste vergoeding per klacht ad ƒ 1898 of een
gedifferentieerde vergoeding per klacht van ƒ 5894 indien een verzoekschrift
leidt tot een onderzoek, wat relatief kostbaar is, en ƒ 400 in overige
gevallen. Het is bekend dat de Nationale ombudsman, met wie ik er verschillende
keren over heb gesproken, minder gelukkig is met deze vergoedingssystematiek.
De heer Van Wijmen heeft daarbij nog een principiële invalshoek genoemd,
die volstrekt congruent is aan het denken van de Nationale ombudsman op dit
punt.Ik schets nog eens graag de redenen – de heer Luchtenveld wees er
in zijn bijdrage op – waarom verleden jaar gekozen is voor deze systematiek.
De gedachte is dat het beschikken over een externe klachtenvoorziening onderdeel
is van een behoorlijk bestuur. Daarover zijn wij het eens. Het behoort tot
de eigen verantwoordelijkheid van decentrale overheden. Die eigen verantwoordelijkheid
blijkt onder meer uit het feit dat decentrale overheden op eigen verzoek,
op eigen actie, onder de competentie van de Nationale ombudsman kunnen worden
gebracht en dat zij de kosten daarvan geheel voor hun rekening dienen te nemen.
Deze gedachte is opgenomen in artikel 1c van de Wet Nationale ombudsman. En
dit artikel maakt deel uit van het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet Nationale
ombudsman dat het vorige jaar door de parlement is aanvaard. Gedurende het
proefproject Nationale ombudsman waaraan de provincies en zeven gemeenten
deelnamen, werd uitgegaan van een vaste bijdrage op basis van een verondersteld
aantal verzoekschriften per jaar. Bij de evaluatie van dat proefproject, dat
vooruitliep op deze regeling, bleek dat dit vergoedingssysteem van een vaste
bijdrage op basis van een veronderstel aantal verzoekschriften per jaar niet
bevredigend functioneerde. Het veronderstelde aantal klachten bleek achteraf
te hoog. Met de belangenbehartigers van de decentrale overheden is toen overleg
gevoerd over de wijze waarop in de toekomst de vergoedingen zouden moeten
worden berekend. De voorkeur ging daarbij uit naar betaling per verzoekschrift,
eventueel te differentiëren op basis van het al dan niet instellen van
een onderzoek. In het model van de gedifferentieerde vergoeding per verzoek
wordt tegemoetgekomen aan de wens om enigermate rekening te houden met de
omvang van de werkzaamheden die door het bureau Nationale ombudsman worden
verricht ten aanzien van een ontvangen verzoekschrift. Het bedrag van ƒ
1898 is overigens op basis van onderzoek vastgesteld en het is extern geverifieerd
door het Instituut voor onderzoek van overheidsuitgaven. De andere twee bedragen – ƒ
5894 en ƒ 400 – zijn daarvan afgeleid. Er is op een degelijke
wijze onderzoek verricht naar die bedragen. Ik zeg de heer Van Wijmen echter
na dat dit financieel gepraat is dat niet terzake doet, als je daarin een
principieel andere invalshoek kiest. Ik zie dan natuurlijk even af van de
rekening! Maar goed, dat even terzijde.De heer Van Wijmen (CDA):Ik ben mij ervan bewust dat deze kwestie bij een wetswijziging aan de
orde is geweest. Toch stel ik ter verduidelijking nog een vraag. De minister
zegt dat het een kwestie van behoorlijk bestuur is dat gemeenten een externe
klachtenvoorziening hebben. Dat is duidelijk. Tevens zou je kunnen zeggen
dat gemeenten dat op twee manieren kunnen doen. Zij kunnen het zelf doen of
aansluiting zoeken bij de Nationale ombudsman. Als je zou zeggen dat dat in
beginsel misschien de voorkeur zou genieten – ik zeg dit met opzet tentatief,
heel zorgvuldig – dan zou je ook kunnen zeggen dat het feit dat men
daar dan deze bekostigingspatronen ziet en dat men weet wat er per geval,
zeker als er een onderzoek komt, moet worden betaald, een rem zou kunnen zijn
om die aansluiting te zoeken. Overigens is het begrijpelijk dat dit duurder
is. Gemeenten kunnen bijvoorbeeld zeggen: "Wij stellen even iemand vrij of
wij hebben een gepensioneerde notaris die dit wil doen. Wij maken zelf een
voorziening en die kost ons uiteindelijk minder dan de koninklijke weg met
deze bekostigingsstructuur." Ik zeg het even wat populistisch. Het gevolg
is dan dat je kwalitatief gesproken een minder optimale en zelfs een ongunstiger
situatie zou kunnen krijgen. Zou dit geen aanleiding kunnen zijn om te zeggen
dat dit een zaak van algemeen belang en nationale orde is? Dit is immers een
sluitsteen in het totale stelsel van rechtsbescherming en rechtsbedeling.Minister Peper:Ik begrijp uw redenering. U bent als vertegenwoordiger van de CDA-fractie
een sterk voorstander van decentraal bestuur. Er zijn in Nederland voorbeelden
waarbij er – je praat dan over grotere steden – naar het oordeel
van de Nationale ombudsman een buitengewoon zorgvuldige, onafhankelijke ombudsmanvoorziening
is. Ik sluit dus ook niet uit dat als de gemeenten door de aansporingen van
de Kamer en mijzelf in de versnelling komen – dat hopen wij –
zij dan hun voorzieningen, meestal in samenwerking, op een bepaald niveau
tillen dat de kwaliteitstoets van de Nationale ombudsman, gelet op zijn relaties
met de ombudsmannen op dat grootstedelijk niveau, kan doorstaan. Ik denk in
dit kader aan het Zeeuwse voorbeeld. Ik moet aannemen dat het opvalt als gemeenten
dit niet goed regelen omdat zij daar te weinig geld voor over hebben. Immers,
dat valt op in een land waar men dicht op elkaar zit. Ik heb er wel vertrouwen
in als die weg uiteindelijk door de gemeenten zal worden opgepakt. Het gesprek
met de Vereniging van Nederlandse gemeenten zal dan natuurlijk ook gaan over
de modellen die worden ontwikkeld voor een goed en onafhankelijk functionerende
ombudsman op gemeentelijk niveau.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Voorzitter! Tot nu toe vind ik het uiterst redelijk. Er wordt bijvoorbeeld
vergoed per verzoekschrift; in ieder geval wordt die maatstaf in aanmerking
genomen. Immers, we zitten nu in een overgangssituatie. Maar als het moment
daar is waar wij allemaal zo graag naartoe gaan, namelijk dat iedere gemeente
een ombudsvoorziening heeft, dan denk ik dat het toch mogelijk zou moeten
zijn om min of meer in aanmerking te nemen welk deel van het Gemeentefonds
opgaat aan klachtenvoorzieningen, waarbij je voor de gemeenten die zijn aangesloten
bij de Nationale ombudsman, dat deel uitkeert aan de Nationale ombudsman.
Daardoor komt het min of meer uit bij datgene wat de Nationale ombudsman wil
en dat is met name een vergoeding gelieerd aan het aantal inwoners van de
gemeenten die zijn aangesloten. Is dat perspectief een denkbaar perspectief
en speelt dit bij de minister ook een rol in zijn onderhandelingen met de
VNG?Minister Peper:Wat dat laatste betreft, ben ik nog niet zover. Als ik ook even denk aan
de vraag van de heer Van Wijmen, dan vind ik dat het, afgezien van de autonomie
van de gemeenten, ook wel zijn voordelen heeft, hoe toegankelijk de Nationale
ombudsman ook is, om een ombudsman te hebben – ik ken dat uit het Rotterdamse –
die vrij dicht zit op overheidsorganisaties. Die bekendheid daarmee heeft
zijn voordelen, zo vind ik. Er is dus nog een extra reden om te kijken of
die lijn van de gemeenten vruchtbaar zou kunnen zijn. Immers, dit systeem,
waar we het nu over hebben en waarvan mevrouw Scheltema zegt dat het mogelijkerwijs
als een overgangssysteem gezien kan worden, is tot stand gekomen mede naar
aanleiding van overleg met de VNG en het IPO, die zich in deze systematiek
konden vinden.Ik begrijp overigens de redenering van mevrouw Scheltema. Ik ben het met
haar eens dat, wanneer je ertoe zou móéten overgaan –
ik zeg hier "moeten", want ik heb al aangegeven dat ik het decentrale systeem
ook heel veel aantrekkelijke kanten vind hebben – omdat het maar blijft
stokken en wij in dit parlement terecht zeggen dat het niet zo kan zijn dat
driekwart van Nederland verstoken is van een dergelijke voorziening, en als
je dan naar een financieringsbron moet zoeken, je dan uitkomt bij het Gemeentefonds.
Immers, dan leg je ook daar, hoe centraal het ook is, de verantwoordelijkheid
nog een keer neer in financiële zin. In dat opzicht heb ik dan een iets
andere opvatting. Als het overigens op de manier gebeurt zoals de heer Van
Wijmen de Nationale ombudsman wil, dan krijg je wel centrale financiering.
Echter, ik heb het nog niet besproken.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Eén misverstand wil ik uit de weg ruimen. Het gaat mij niet om
een voorkeur voor hetzij de aansluiting bij de Nationale ombudsman, hetzij
een decentrale ombudsfunctie. Die keuze wil ik inderdaad aan de gemeenten
laten, maar ik neem aan dat op enigerlei moment er duidelijkheid komt. Dan
heeft men óf een eigen voorziening, óf men sluit zich aan bij
de Nationale ombudsman. Als die situatie daar is, moet het toch mogelijk zijn
om dan de versleuteling van gelden via het Gemeentefonds te laten verlopen.
Soms rechtstreeks naar de gemeenten, omdat zij daar de eigen klachtenvoorziening
hebben, maar voor de andere die zijn aangesloten bij de Nationale ombudsman,
gaat het dan inderdaad via het Gemeentefonds rechtstreeks naar de Nationale
ombudsman.Minister Peper:Misschien mag ik dat als techniek aanduiden. Kijk, voor gemeenten die
het zelf financieren, gaat het, als zij een financieringsbron aangeven, om
dat deel van het Gemeentefonds dat wordt aangeduid als algemene bestuurskosten,
in de clustering van het Gemeentefonds. Daar zou het dan een plaats krijgen.
Ik ben nog niet zover als mevrouw Scheltema, maar daar is dan uit te komen,
zo bedoel ik maar te zeggen. Dit systeem is niet alleen maar ingegeven door
gedachten in de trant van: laten wij het nu eens op deze manier doen, met
die bedragen erbij. Er was natuurlijk ook de redenering dat, wanneer de aangesloten
decentrale overheden per klacht moeten betalen – ik weet eerlijk gezegd
niet of daarnaar onderzoek is gedaan – zij worden gestimuleerd om hun
bestuur en wijze van bedrijfsvoering beter op orde te krijgen. Zij hebben
er immers belang bij dat dat niet te uitbundig wordt; zo ja, dan zal men dat
als een vrij kostbare zaak ervaren. Overigens heb ik onlangs met de VNG afgesproken
dat een gemengde ambtelijke werkgroep zal gaan bezien hoe een landelijk dekkend
stelsel van externe klachtvoorziening kan worden vormgegeven. Tegen mevrouw
Scheltema zeg ik dat daarbij ook het punt van de kosten aan bod zal komen.
Dat overleg heb ik, zeg ik uit mijn hoofd, één à anderhalve
maand geleden gevoerd. Ik heb daarbij gezegd: ga nu bij elkaar zitten, ga
aan de slag. Dat wordt in het Haagse jargon een gemengde werkgroep genoemd.Voorzitter! Ik kom toe aan de bescherming van de naam "ombudsman". Tijdens
de behandeling van het jaarverslag van de Nationale ombudsman over 1997 hebben
verschillende fracties aandacht gevraagd voor de verwarring die in den lande
zou kunnen bestaan/ontstaan over het gebruik van de naam "ombudsman". Voormalig
staatssecretaris Kohnstamm heeft toen toegezegd daarover een notitie te zullen
schrijven. Ik heb daar nog correspondentie over gevoerd met een aantal instellingen
die zich zo noemden. Over deze notitie wordt gevraagd: "Waar blijft ze nu?".
Het laatste heb ik ook gezegd. Ik kan u mededelen dat ik haar heb gezien,
dat ik haar heb afgetekend en dat ik erbij heb gezet: "Kan de notitie nog
in juni naar de Kamer?". De notitie zag er namelijk heel mooi uit. Maar het
past in de verhoudingen dat eerst de Nationale ombudsman kennisneemt van die
notitie. Wij zouden immers niet graag willen dat hij ons bij lezing ex post
treft met trefzekere opmerkingen, die wij gaarne voor die tijd zouden hebben
verwerkt in de notitie. Maar wetend hoe snel de ombudsman werkt en hoe bekend
de materie hem is, moet het toch mogelijk zijn om deze notitie deze maand –
mijn ambtenaren knikken – naar de Kamer te sturen.Voorzitter! Ook de stichting De Ombudsman, destijds ontstaan uit het instituut
van de VARA-ombudsman, heb ik afgelopen najaar gewezen op de naamsverwarring,
en de stichting gevraagd zich zoveel mogelijk te presenteren als stichting
De Ombudsman, in plaats van De Ombudsman zonder meer. In antwoord daarop ontving
ik van de stichting een brief – ik herinner mij die brief nog –
waaruit een welwillende opstelling bleek. Ik weet niet precies
hoe ik dat precies moet vertalen. Je krijgt als minister ook wel eens een
niet-welwillende brief. Ik heb dat goed onthouden.Voorzitter! Ik kom toe aan de zelfstandige bestuursorganen. Mevrouw Scheltema
heeft mij laatst verschrikkelijk streng toegesproken over de kaderwet. Hoewel
we het daar nu niet over hebben, is het toch gek om daar niets over te zeggen,
al was het alleen maar omdat wij over deze niet eenvoudige materie –
daarmee belast ik de Kamer niet; dat is mijn probleem – op het departement
net deze week een discussie hebben gehad over de vraag hoe de kaderwet eruit
zou moeten zien. Dat kunnen wij in de openheid van beleidsontwikkeling met
de Kamer wisselen. Daar gingen twee varianten over tafel. Om te beginnen een
zware variant die – ik zeg het in mijn eigen onhandige bewoordingen –
heel veel regelde in dat zeer gemêleerde veld van vormen van ZBO's,
en een lichte variant. Die zware variant was enigszins gemaltraiteerd in het
interdepartementale verkeer. Dat woord "gemaltraiteerd" moet wel een beetje
speels worden geïnterpreteerd. Ik heb toen gezegd: laten wij eens de
lichte variant uitwerken. Het is overigens niet zo dat die lichte variant
minder heldere regelgeving op zou leveren dan de zware variant. Ik kijk hiervoor
even met een schuin oog naar de ambtenaar die deze zaak behandelt, maar ik
denk dat ik de Kamer in de vroege herfst een ZBO-kaderwet kan aanbieden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik ben blij dat de minister ons deelgenoot maakt van zijn open beleidsontwikkeling
en van de discussie die kortgeleden op zijn ministerie is gevoerd over misschien
wel maar misschien ook niet uit te werken varianten. Is dit het eerste overleg
over een kaderwet sinds de Kamer in 1994 een verzoek daartoe heeft gedaan?Minister Peper:Dat geloof ik niet.De voorzitter:Minister Peper, wij zitten niet in tijdnood, maar er wordt nu toch een
onderwerp aangesneden dat niet echt aan de orde is.Minister Peper:Dat klopt, maar bestuurlijke vernieuwing valt ook onder mijn verantwoordelijkheid.
Waarom zou ik er dan niet op ingaan, als er toch vragen over worden gesteld?De voorzitter:En gisteren hadden wij het over de ministeriële verantwoordelijkheid
die heel breed moet zijn en daarom kijkt u zeker steeds naar uw ambtenaren.Minister Peper:Ja zeker.Ik geloof niet dat mevrouw Halsema gelijk heeft. Er ligt een conceptwetsvoorstel
van vorig jaar dat ter voorbereiding van een definitief wetsvoorstel intern
op de departementen wordt besproken. Mevrouw Halsema weet ook dat ZBO's zo
ongehoord verschillend zijn dat een interdepartementale discussie moet worden
gevoerd om daaraan recht te doen. In die discussie werden belangrijke argumenten
gewisseld. Het was geen onwil dat het allemaal wat langer duurde. Om die wet
snel te kunnen indienen, heb ik gevraagd om een lichte variant. De discussie
binnen het departement over deze lichte variant zal deze zomer worden afgerond,
waarna ze in de ministerraad zal worden besproken. Mevrouw Scheltema heeft
het voortdurend over een motie.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik heb er al twee ingediend.Minister Peper:Inderdaad. Ik weet echter dat zij niet bang is om nog een motie in te
dienen en ook dat haar moties nogal eens invloed hebben. Om die motie voor
te zijn, leek het mij verstandig om een zekere versnelling aan te brengen.In de wijziging van de Wet Nationale ombudsman van vorig jaar is de aanwijzingssystematiek
voor de ZBO's omgedraaid. Dat wil zeggen dat vóór de wetswijziging
de Nationale ombudsman in principe niet bevoegd was ten aanzien van de ZBO's,
tenzij deze bij algemene maatregel van bestuur waren aangewezen. Na die wetswijziging
is de Nationale ombudsman in principe bevoegd ten aanzien van de ZBO's, tenzij
deze bij algemene maatregel van bestuur zijn uitgezonderd. Het ging om een
neutrale operatie, dat wil zeggen dat door de omkering in beginsel niet meer
en niet minder ZBO's onder de competentie van de Nationale ombudsman zouden
komen te vallen.Reden voor deze omkering was dat de oude systematiek niet goed functioneerde.
Bij de aanwijzing van ZBO's liep men altijd achter de feiten aan. Het werk
was arbeidsintensief en bracht veel bureaucratische rompslomp met zich op
het punt van de actualisering van de desbetreffende AMvB. Met de omkering
van de aanwijzingssystematiek is uitgesproken dat de Nationale ombudsman competent
is voor alle ZBO's, tenzij zij hiervan zijn uitgezonderd. Dit heeft belangrijke
voordelen voor de burger omdat daarmee duidelijk is dat de Nationale ombudsman
in beginsel bevoegd is. Dit bevordert dus de kenbaarheid van de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman.In de Algemene wet bestuursrecht wordt geregeld wat een bestuursorgaan
is. Een zelfstandig bestuursorgaan kenmerkt zich door het feit dat het niet
ondergeschikt is aan een minister of rechtstreeks onder diens verantwoordelijkheid
werkzaam is. Indien er in de praktijk twijfel is of er sprake is van een ZBO,
zal de Nationale ombudsman de jurisprudentie van de bestuursrechter terzake
volgen. In gevallen waarin dat geen uitgemaakte zaak is – dat zullen
uitzonderingssituaties zijn – heeft hij een eigen beoordelingsvrijheid.
De Nationale ombudsman stelt in zijn jaarverslag voor een volledige lijst
van ZBO's samen te stellen. Hij ziet hier een duidelijke taak voor de minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Mij is erop gewezen dat ik
daar geen voorstander van moet zijn, omdat dit een terugkeer naar de oude
situatie betekent. Een dergelijke lijst, die suggereert uitputtend te zijn,
stuit dan op dezelfde bezwaren als die welke ik net noemde tegen de oude aanwijzingssystematiek.De heer Luchtenveld (VVD):Bent u zelf ook geen voorstander van het opstellen van zo'n lijst of denkt
u daar nog over na?Minister Peper:Ik twijfel nog omdat de ZBO's in principe vallen onder...De heer Luchtenveld (VVD):Als u het wetsvoorstel af wilt ronden, kan dat een aardige bijdrage zijn.Minister Peper:Ik bestudeer nog of daarin te voorzien is. Men wil precies weten hoeveel
het er zijn. Door de omkering van de systematiek na wetswijziging zijn alle
ZBO's in principe "onderworpen" aan de Nationale ombudsman,
tenzij daarvoor expliciet een uitzondering is gemaakt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik ben blij met de omkering dat alle ZBO's er in principe onder vallen,
maar de vraag is meer of u in staat bent zo'n lijst te produceren aan de hand
van uw eigen definitie.Minister Peper:Dit klinkt wat merkwaardig, maar ik weet dat niet. Ik zal met mijn ambtenaren
bespreken of wij in staat zijn, tenslotte gaat het niet om verborgen instanties...Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik zag hen knikken.Minister Peper:Wie ben ik dan nog?De heer Schutte, mevrouw Scheltema, de heren Santi en Van Wijmen en mevrouw
Halsema hebben gesproken over het capaciteitsprobleem van de Nationale ombudsman
tegen de achtergrond van de werkdruk. Dit punt heeft mij de afgelopen maanden
beziggehouden. Het kabinet is in de afgelopen jaren akkoord gegaan met tijdelijke
personeelsuitbreiding van het bureau met 8 FTE's tot en met het jaar 2000.
De Nationale ombudsman heeft in het kader van de ontwerpbegroting 2000 voorgesteld
deze tijdelijke personeelsuitbreiding vanaf 2001 om te zetten in een structurele.
Hij is van mening dat het niet reëel is om te verwachten dat de instroom
van het aantal klachten in de toekomst zal dalen. Tevens kan de Nationale
ombudsman op deze wijze problemen in de bedrijfsvoering inzake tijdelijke
medewerkers oplossen. Het kabinet heeft niet ingestemd met het voorstel, de
tijdelijke om te zetten in een structurele formatie-uitbreiding. Mijn departement
verwacht dat door de inwerkingtreding van hoofdstuk 9 van de Algemene wet
bestuursrecht op termijn het aantal klachten bij de Nationale ombudsman zal
verminderen. Daarvoor is een solide redenering te houden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Die redenering is alleen te volgen als het aantal klachten bij de IND
bijvoorbeeld binnen een jaar tijd enorm vermindert. Het grootste aantal klachten
komt van de ministeries, niet in de laatste plaats van Justitie.Minister Peper:Ik zeg in het algemeen toe dat ik op korte termijn zal bezien op welke
wijze ik de collega's van andere departementen op basis van de rapportage
van de Nationale ombudsman kan aansporen, gezien ook hun verantwoordelijkheid,
het aantal klachten te verminderen. De achterliggende denktrant is op zichzelf
niet zonder grond. Ik heb echter geen garanties.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat bestrijd ik dus, omdat zo'n groot aantal klachten van ministeries
afkomstig is en de minister tegelijkertijd zegt dat zijn mogelijkheden om
te interveniëren in de portefeuilles van anderen, wat ik natuurlijk begrijp,
zeer klein is. Dan dringt zich bij mij toch de vraag op of niet naar extra
middelen gezocht moet worden voor de Nationale ombudsman.Minister Peper:Die redenering kan wel worden opgehangen, maar er kan ook geprobeerd worden
om het beleid te veranderen. In mijn vorige functie hadden wij ook van die
opeenhopingen van diensten. Er waren vaak maar een paar diensten die heel
veel werk opleverden. In het college zei ik dan dat dit teruggebracht moest
worden omdat het te gek was. Daar was geen echte verklaring voor, maar het
verwees wel naar een niet adequate omgang met de burgerij, met de clientèle
van de gemeente. Als daar beleid achter gezet wordt, werkt het ook wel, en
daarvoor verwijs ik naar de jaarverslagen van de Rotterdamse ombudsman.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Hoop doet leven, dat begrijp ik. De minister hoopt dat bij interne klachtenbehandeling
een soort zeefwerking optreedt en dat er dan dus minder externe klachten zullen
zijn. Daardoor zal de ombudsman in de toekomst minder geld nodig hebben. Dat
is de gedachte, maar daar is natuurlijk geen zekerheid over. Ik heb ook wel
gehoord dat juist de interne klachtenbehandeling mensen alerter maakt en meer
klachten oproept. Dat aspect doet zich ook voor. Aan de minister de concrete
vraag of hij bereid is om te onderzoeken hoe de relatie tussen interne en
externe klachtenbehandeling ligt.Minister Peper:Mag ik er even over nadenken hoe dat aangepakt kan worden? Het is een
buitengewoon interessante vraag of die relatie er is en hoe die functioneert.
In een brief van 29 maart 1999 heb ik mijn ambtgenoten gewezen op de minimumeis
die op grond van hoofdstuk 9 gesteld kan worden aan een behoorlijke behandeling
van klachten door bestuursorganen. Wanneer zij zich goed houden aan deze minimumeisen
zal er voor klagers minder reden bestaan om zich te wenden tot de Nationale
ombudsman.De heer Schutte (GPV):Mevrouw de voorzitter! De Nationale ombudsman heeft in het kader van de
begrotingsvoorbereiding twee dingen aan de minister gevraagd. Hij wilde de
8 FTE's die tijdelijk toegestaan zijn tot en met 2000 structureel maken. In
verband met de verdere groei van het aantal cliënten vroeg hij voorts
een uitbreiding van 6 FTE's. Begrijp ik nu goed dat beide verzoeken niet gehonoreerd
zijn?Minister Peper:Neen, want ik was nog niet uitgesproken. Ik heb immers wel geweldig mijn
best gedaan, zal de ombudsman beamen. Het kabinet heeft onlangs ingestemd
met het voorstel van de Nationale ombudsman om in verband met de hoge instroom
van IND-klachten de personeelsformatie voor de jaren 1999 en 2000 met 6 FTE's
te verhogen. Dit is verwerkt in de eerste suppletore begroting van 1999. De
Kamer kan ervan verzekerd zijn dat de zorgen die zij naar voren brengt, ook
de mijne zijn. De ombudsman zal bevestigen dat ik dit niet als een technische
zaak afwikkel, of zeggen dat ik mij daar niet mee bemoei. Ik heb terzake stevige
interventies gepleegd in de richting van de minister van Financiën.De heer Schutte (GPV):Dat verwachten wij natuurlijk ook van deze minister, die de verantwoordelijkheid
draagt voor de goede gang van zaken in dit Hoge College. De conclusie mag
dan dus zijn dat er nu in totaal 14 FTE's zijn die niet structureel zijn ingeboekt
en dat het argument van de ombudsman dat dit moeilijk is voor een goede personeelsopbouw,
relatief versterkt is?Minister Peper:Ja, op het moment dat die 14 in de lucht zouden blijven hangen.
Dit was overigens al heel wat en wij gaan volgend jaar weer bekijken hoe de
stand van zaken is. Daarbij zal het structurele karakter van deze voorziening
opnieuw aan de orde komen. De Kamer kan zich overtuigd weten van mijn grote
inzet op dit terrein. Wanneer dat aantoonbaar het geval is en wanneer de klachten
over de IND in die mate blijven komen, dan kan ik mij moeilijk voorstellen
dat zij weer weg zouden moeten. Ik zal de heer Schutte echter geen deelgenoot
maken van deze gevechten. Hij kan ervan op aan dat ik daar met de Nationale
ombudsman goed op blijf letten.De heer Schutte (GPV):En ook voor onze belangstelling blijvend.Minister Peper:Ik weet mij gesteund door de Kamer.Ik kom te spreken over de juridiseringsdiscussie en de Nationale ombudsman.
Ik onderschrijf het standpunt dat is uitgedragen door mevrouw Scheltema en
de heer Van Wijmen, dat zowel de interne als de externe klachtbehandeling
als vorm van alternatieve geschillenbeslechting een bijdrage kan leveren aan
de dejuridisering. Daar bedoel ik uiteraard mee dat dan minder gebruik zal
worden gemaakt van rechtsbeschermingsmogelijkheden, bezwaar bij bestuursorganen
en beroep bij de rechter. Ik bestrijd echter dat daar in het kabinetsstandpunt
over de juridisering in het openbaar bestuur geen aandacht aan is besteed.
Het kabinet heeft daarin gesteld dat de bezwaarschriftprocedure meer moet
worden benut om via overleg en bemiddeling tot een oplossing van het geschil
te komen. In het kabinetsstandpunt is toegezegd dat mede aan de hand van praktijkervaringen
met een handreiking voor bestuursorganen zal worden gekomen, mede om dit doel
te bereiken. Ik zie, eerlijk gezegd, uit naar een nader debat met de Kamer
over de juridiseringsnota. Ik ga echter niet over de agenda van de Kamer.Ik wil er daarnaast op wijzen dat de regering in de memorie van antwoord
bij de klachtregeling van de Algemene wet bestuursrecht heeft gesteld dat
het gebruik maken van bemiddelaars (mediators) bij de klachtbehandeling heel
wel mogelijk is. Het kan juist nuttig zijn in de gevallen waarin een te grote
betrokkenheid bij de zaak zoveel mogelijk moet worden vermeden. Ik verwacht
dat van een goede zorgvuldige interne klachtbehandeling een belangrijke zeefwerking
zal uitgaan, met andere woorden: dat die zal leiden tot minder klachten bij
de Nationale ombudsman. Ik geloof in het algemeen dat vormen van bemiddeling
een veel belangrijker plaats zouden kunnen krijgen in ons rechtsstelsel.Ik kom ten slotte te spreken over de klachten die te maken hebben met
de politie en de aanbevelingen voor een wetswijziging inzake handboeien en
fouillering. Ik trek mij de opmerking van mevrouw Halsema over de klachtenbehandeling
bij de politie aan. De bevoegdheid om klachten af te handelen is gemandateerd
of gedelegeerd aan de burgemeester binnen de regio. De klachtenregeling in
de Politiewet verzet zich hiertegen. Er is bezwaar tegen de klachtenafhandeling
door de burgemeester, omdat het merendeel van de klachten handelt over het
justitieel politieoptreden. De burgemeester heeft geen bevoegdheid daarin
verandering te brengen.Op grond van de huidige systematiek wordt een klacht ingediend bij de
burgemeester van de gemeente waar de kwestieuze gedraging heeft plaatsgevonden.
Die burgemeester stelt in beginsel zelf eerst een onderzoek naar de klacht
in en van zijn bevindingen doet hij mededeling aan de korpsbeheerder. Dat
is een collega die de beslissing over de klacht neemt. Dat verwijst dus naar
artikel 64, vijfde lid, van de Politiewet 1993, waarin wordt voorgeschreven
dat van elke klacht een afschrift wordt gezonden aan de hoofdofficier van
justitie. In de praktijk wordt hieraan verschillend invulling gegeven. Dat
is, denk ik, een eufemisme voor "nogal verschillend".Wij zijn daarmee bezig. Ik verwijs de Kamer kortheidshalve naar de discussie
die, mede op basis van een brief van de drie beraden van eind vorig jaar over
de klachtbehandeling, plaatsvindt. In het kader van de aanpassingswetgeving
aan hoofdstuk 9 AWB zal worden bezien in hoeverre hoofdstuk 10 van de Politiewet
1993, getiteld "de behandeling van klachten", moet worden gewijzigd. Een eerste
inventarisatie laat zien dat het merendeel van hoofdstuk 10 zou kunnen vervallen,
aangezien de Algemene wet bestuursrecht daarvoor een algemene voorziening
bevat. Overigens krijgt de rol van de burgemeester en de hoofdofficier van
justitie als gezagsdragers over de politie daarbij in het bijzonder aandacht.
Er zou aan gedacht kunnen worden om hun de mogelijkheid te geven hun zienswijze
over een ingediende klacht kenbaar te maken.Ik zal proberen daar de komende tijd wat nadere informatie over te krijgen,
want dat wisselt. Sommige klachtenregelingen werken heel behoorlijk, terwijl
andere dat niet doen. Het is een zeer verschillend patroon in politieland
en ik zeg u toe dat ik op niet al te lange termijn zal bekijken hoe het ermee
staat, zowel waar het gaat om de feiten als om de noodzakelijke aanpassing
van de wetgeving. Ik heb dat nu niet allemaal paraat.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb een vraag gesteld over politiecellen, met name gelet op het feit
dat er op dat punt nog een motie van mijn hand ligt waarin het onafhankelijk
toezicht op politiecellen verplicht wordt gesteld. Tot op heden is het mij
onduidelijk of die motie wel of niet wordt uitgevoerd. Dat zou toch een van
de mooiste aanbevelingen kunnen zijn.Minister Peper:Die wordt uitgevoerd. Ik heb er onlangs nog allerlei stukken over gezien
in het overleg met het korpsbeheerdersberaad afgelopen zaterdag. Ik weet niet
precies in welk stadium het verkeert, maar het is in ieder geval ver in uitvoering.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat is heel fijn en ik hoop dat u mij op de hoogte wilt stellen als zij
ook in de praktijk werkt.Minister Peper:Wellicht als wij elkaar treffen in de vaste commissie voor Binnenlandse
Zaken. In ieder geval heb ik tot mijn vreugde kunnen vaststellen dat op dat
punt een aanzienlijke vooruitgang is geboekt.Toen ik de interessante suggestie van de heer Van Wijmen hoorde, dacht
ik dat dit een heel mooie suggestie was. Soms heb ik af en toe ook van die
spontane reacties. De Nationale ombudsman geeft in overweging om in de Politiewet
1993 de voorwaarden voor een veiligheidsfouillering direct na de aanhouding
te verruimen, waarmee tegemoet kan worden gekomen aan gevoelens van onveiligheid
bij politieambtenaren. Dat idee kan mijns inziens heel goed uitwerken. Overigens
doet de Nationale ombudsman ook de aanbeveling om de bevoegdheid tot het aanleggen
van handboeien uit de ambtsinstructie te lichten en in de Politiewet 1993
op te nemen, dus een hogere wettelijke status te geven, zeg ik maar als niet-jurist.
Je zou kunnen zeggen dat er een zekere onevenwichtigheid bestaat tussen die
machtsmiddelen, zo heb ik dat althans ervaren. Je loopt als politieman gemakkelijk
met handboeien die je kunt gebruiken, terwijl dat een heel effectieve vorm
van vrijheidsberoving is, terwijl de andere vorm, fouillering, niet tot de
mogelijkheden behoort. Ik moet echter komen met een voorzichtig getoonzette
tekst, want je moet goed uitkijken in deze wereld van juristen. De inzet van
de veiligheidsfouillering is een bevoegdheid van de politieambtenaar in situaties
waarin dat objectief gezien noodzakelijk is, zowel strafvorderlijk als in
het kader van de openbare orde. Wijziging in de door de Nationale ombudsman
bedoelde zin zou de bevoegdheid tot een louter subjectief "freies Ermessen"
maken. Een wijziging in deze zin is dermate ingrijpend, dat hierover zorgvuldig
dient te worden gesproken met justitie en de inspectie voor de politie. Overleg
dienaangaande zal worden gestart. Ik vond dat niet alleen een voorzichtige
maar ook bemoedigende tekst, want ik had wel een zekere sympathie voor het
gedachtegoed dat de ombudsman ons heeft aangereikt. De aanbeveling om de handboeien
van de ambtsinstructie te verplaatsen naar de Politiewet zal worden meegenomen
in bedoeld overleg.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Voorzitter! Dank aan de minister voor zijn beantwoording. Het is een bijzonder
moment: de minister voor het eerst sprekend over het jaarverslag van de Nationale
ombudsman en de Nationale ombudsman voor het laatst aanwezig bij bespreking
van datzelfde jaarverslag. Bij dat bijzondere moment past ook bijzondere aandacht.
Wij weten hoezeer de Nationale ombudsman zich heeft ingespannen voor uitbreiding
van de competentie van de Nationale ombudsman, althans voor het wegwerken
van witte vlekken in de externe klachtenbehandeling. Het is goed te weten
dat hij in dat streven de hele Kamer aan zijn zijde heeft. Alle woordvoerders
vinden namelijk dat voor 1 januari 2002 alle witte vlekken in de externe klachtenvoorziening
moeten zijn verdwenen. Wij weten ook dat de minister in die richting werkt
en wij hechten eraan met alle woordvoerders hier aanwezig de minister in dit
streven te steunen via de volgende motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat een onafhankelijke behandeling en beoordeling van klachten
jegens overheidsinstellingen een wezenlijk element vormt binnen het stelsel
van rechtsbescherming;constaterende, dat in een groot aantal gemeenten nog steeds een met waarborgen
omklede ombudsfunctie ontbreekt;van mening, dat in iedere gemeente een ombudsfunctie aanwezig behoort
te zijn, bijvoorbeeld door aansluiting bij de Nationale ombudsman;verzoekt de regering al dan niet met behulp van een wettelijke verplichting
te bevorderen dat iedere gemeente vóór 1 januari 2002 in een
met waarborgen omklede ombudsfunctie zal hebben voorzien,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Scheltema-de Nie, Santi, Luchtenveld,
Van Wijmen, Halsema en Schutte.Zij krijgt nr. 3 (26445).Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):De financiering per verzoekschrift vind ik nu nog acceptabel, maar in
de toekomst moet het anders. Daarom vraag ik de minister in het overleg met
de VNG te werken aan een regeling die minder klachtafhankelijk is.Ik neem voor dit jaar genoegen met de incidentele financieringsvorm die
nu voor het instituut is gekozen en voor de personele uitbreiding. Ik kan
mij hierbij wel iets voorstellen, zeker gezien de geschetste onzekerheid over
de relatie tussen interne en externe klachtbehandeling. Ik hoop echter dat
hierover spoedig meer duidelijkheid ontstaat zodat wij kunnen overgaan tot
een meer structurele uitbreiding van de financiering van de Nationale ombudsman.
Ik begrijp heel goed dat het voor het instituut grote problemen oplevert om
ieder jaar te moeten afwachten wat er extra bijkomt.Tot slot, voorzitter, de ZBO's. Zal het dan toch eindelijk zover komen
dat dit jaar een, zij het lichte, kaderwet het licht ziet. Ik zou dat echt
fantastisch vinden. Ik ben zo langzamerhand een buitengewoon grote realo geworden.
Wij hebben hier via zoveel moties naartoe moeten werken. Ik zou het prettig
vinden als er hoe dan ook een kaderwet ligt, ook al is het een lichte. Je
zou aan iets dergelijks als de lichte kaderwet adviesorganen kunnen denken.
Laten wij daarover in ieder geval nadenken. Misschien wil de Kamer er nog
iets extra's in hebben. Dit kan dan via amendering worden bereikt. Er liggen
ook proefschriften die duidelijke voorzetten geven voor een kaderwet. Ik hoop
dat het de minister lukt alle interdepartementale sores te overwinnen.De voorzitter:Ik heb er bezwaar tegen dat u nu weer een onderwerp aansnijdt dat niet
op de agenda staat. Ik heb daarom liever niet dat de minister daarop reageert.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Wat wel op de agenda staat, is het overzicht van zelfstandige bestuursorganen.
Dit speelt duidelijk een rol bij de Nationale ombudsman. Ik aanvaard het als
de minister zegt dat hij die lijst nu nog niet kan geven, maar ik denk dat
zo'n lijst er wel moet komen, zodra er wat meer structuur in de organisatie
van ZBO's is. Ik til niet zwaar aan die angst voor een uitputtendheidseis.
Ik denk wel dat het voor het overzicht van ons bestuurlijk bestel op den duur
nodig is dat duidelijk wordt welke zelfstandige bestuursorganen er zijn; dat
is ook voor de Nationale ombudsman nodig.De heer Schutte (GPV):Mevrouw de voorzitter! Ik dank de minister voor zijn beantwoording. Wij
kennen de minister als een man met hart voor het lokaal bestuur. Ik poog dat
af en toe ook te hebben. Het was voor mij een belangrijke reden om bij de
totstandkoming van de Wet Nationale ombudsman niet te staan achter het automatisme
van competentie-uitbreiding van de ombudsman richting lagere overheden, juist
vanwege de eigen verantwoordelijkheid van de lagere overheden. Inmiddels zijn
wij een heel eind verder gekomen en staan wij voor de situatie dat een beroep
op de eigen verantwoordelijkheid van de lagere overheden niet meer volstaat
als het ertoe zou leiden dat een belangrijk aantal burgers geen mogelijkheid
heeft, adequaat vergelijkbaar met die van de Nationale ombudsman, om de enkele
reden dat een gemeentebestuur ervoor kiest om niets te doen. Dat kan nooit
de bedoeling zijn. Vandaar dat ik de motie van mevrouw Scheltema mede heb
ondertekend. Deze motie doet recht aan de eerste verantwoordelijkheid van
de lagere overheden om zelf een keuze te maken, maar niet de keuze om blijvend
niets te doen.Wat de financiering betreft, heeft de minister terecht geschetst wat in
de Wet Nationale ombudsman sinds vorig jaar staat op dat punt. Ik wil er wel
op wijzen dat die regeling gedateerd was. De regeling was ontstaan door het
feit dat door Binnenlandse Zaken steeds een relatie werd gelegd, op zichzelf
begrijpelijk, tussen de keuze om al dan niet aan te sluiten bij de Nationale
ombudsman – een vrije keuze – en de aanwezigheid van kosten. De
discussie van destijds ging hierover: als er een wettelijke verplichting komt,
waarvoor toen een Kamermeerderheid leek te bestaan, dan zal dit ongetwijfeld
budgettaire consequenties via Binnenlandse Zaken of via het Gemeentefonds
moeten hebben. Daar was men niet aan toe. Als wij de weg opgaan – en
wat dat betreft sluit ik mij aan bij wat mevrouw Scheltema zei – dat
het binnen afzienbare tijd normaal wordt dat een gemeente óf is aangesloten
bij de Nationale ombudsman óf een eigen voorziening heeft, denk ik
dat wij geen enkele rechtvaardiging meer hebben voor de toch wat gewrongen
constructie die nu in de wet staat en die ertoe strekt dat per dienstverlening
wordt betaald. Dan kom je te veel in de sfeer van afwegen of je wel het geld
ervoor over hebt. Er moet derhalve sprake zijn van een algemene financiering
en dan denk ik in beginsel aan het Gemeentefonds.Ten slotte kom ik tot hoofdstuk 9 van de Algemene wet bestuursrecht dat
op 1 juli a.s. in werking treedt. Departementen en andere overheden zijn geïnformeerd.
Dat was ook de bedoeling. Ik meen mij te herinneren dat bij de behandeling
van het wetsvoorstel in dit huis de relatie aan de orde is geweest tussen
de klachtenregeling in de wet en de klachtenregeling via onze commissies voor
de verzoekschriften. Ik meen dat er zelfs een motie over is aangenomen. Ik
ben nieuwsgierig waartoe dat heeft geleid in de voorlichtingscampagne die
de minister is gestart. Vinden wij er iets over terug in de brief of in de
brochure? Het was de bedoeling dat dit element nog eens onder de aandacht
zou worden gebracht. Misschien mogen wij zien wat de minister geschreven heeft.
Dan kunnen wij het zelf controleren.De heer Santi (PvdA):Mevrouw de voorzitter! De motie van mevrouw Scheltema heb ik medeondertekend,
omdat uit de woorden van de minister blijkt dat hij ook zelf van oordeel is
dat het niet storm loopt. Hij is er een voorstander van om hierop wat meer
druk te zetten; zo vertaal ik althans zijn woorden. Ik meen dat van deze motie
een duidelijk signaal kan uitgaan in de richting van de gemeenten.Wat het financiële aspect betreft heeft de minister gezegd dat hij
zich ruimhartig opstelt tegenover de Nationale ombudsman en voor 1999 en 2000
rekening houdt met 6 FTE's. Voorzitter! Ik wijs erop dat er weer prognoses
worden opgesteld waaruit men kan opmaken dat het wel eens wat minder kan gaan
worden, maar tot nu toe hebben wij steeds te maken gehad met hogere aantallen
klagers. Bovendien zijn interne klachtenprocedures pas opgestart, terwijl
maar moet worden afgewacht hoe die zullen verlopen. Voor de toekomst van het
instituut Nationale ombudsman zijn juridiseringsvraagstukken en de bemiddelende
rol van de Nationale ombudsman van groot belang. Ook op grond daarvan denk
ik dat wij moeten toewerken naar een hoge kwaliteit van de Nationale ombudsman,
zodat de resultaten nog beter worden en klachten nog sterker worden afgehandeld.
Het betoog van de minister komt neer op: het volgende jaar zien wij wel verder.
Welnu, wat mij betreft gebeurt dat dan voor de laatste keer. Ik denk dat wij
niet aan de gang moeten blijven met noodoplossingen.Ik heb er in eerste termijn niet op gedoeld dat aanbevelingen onder de
aandacht moeten worden gebracht van hetzij ministeries, hetzij overheidsorganen
waartegen klachten zijn ingediend. Mijn betoog was erop gericht dat in de
uitvoerende sfeer zou worden nagegaan welke resultaten er zijn behaald nadat
aanbevelingen zijn overgenomen. Is het desbetreffende ministerie daar goed
mee omgegaan? Uit het jaarverslag blijkt dat er veel contacten zijn geweest
tussen de Nationale ombudsman en de IND, maar je zou zeggen dat daar maar
weinig van terecht is gekomen. Dat zou ook voor andere overheidsorganen kunnen
gelden.De heer Luchtenveld (VVD):Mevrouw de voorzitter! Mijn fractie heeft behoefte aan een wat bredere
beschouwing over de formatie van de Nationale ombudsman in relatie met de
daarvoor beschikbaar te stellen middelen en de snelheid van de klachtenafhandeling.
Wij vragen om die beschouwing in het kader van de begroting. Wij kunnen hierop
beter bij de begrotingsbehandeling terugkomen dan dat wij nu uit de losse
pols allerlei voorspellingen doen over de toekomstige gang van zaken. Wij
hebben behoefte aan een meer reële inschatting, waarbij mee- en tegenvallers
en factoren als de instroom worden betrokken.Verder verlangen wij een bredere beschouwing over de juridisering, zulks
tegen de achtergrond van de behandeling van de nota Juridisering in het openbaar
bestuur. Door de Kamer is besloten om in het kader van die behandeling een
schriftelijke vragenronde in te stellen. Ik vraag de minister onze vraag daarbij
te betrekken.De heer Van Wijmen (CDA):Voorzitter! Ik dank de minister voor de toezegging dat wij al in juni
de notitie over het begrip "ombudsman" krijgen.De lokale voorziening zit bij bepaalde overheden uiteraard goed. De Rotterdamse
ervaring daarmee is prima, dat kan ik op allerlei manieren uit eigen ervaring
bevestigen. Ze beschikken daar over prima functionarissen, dat loopt allemaal
als een trein, maar het is wel een grote gemeente. Daarom denk ik dat enkele
onderdelen van het vraagstuk centraal-decentraal/regionaal enkele kanttekeningen
behoeven. De kwaliteit kan per gemeente sterk verschillen; je kunt heel goede
en heel slechte hebben. De vraag is of je dat wilt. Als het zover is, dan
is het echter te laat. Het gevaar is dat de Nationale ombudsman een soort
tweedelijnsklachtenvoorziening wordt; inwoners van kleine gemeenten die zich
slecht behandeld voelen, zetten dan verdere stappen, zodat een ongewenst stapeleffect
ontstaat. Wij willen toch niet dat op die wijze een soort hoger beroep bij
de Nationale ombudsman ontstaat. Verder vind ik de centrale functie van de
Nationale ombudsman, met zijn kwaliteitsbewaking, rechtseenheid en overige
criteria, een belangrijk voordeel. De regionalisatie is in ons kleine land
natuurlijk niet echt nodig; dat is een typisch argument dat iedereen gebruikt
als dat in zijn straatje past.Het argument, dat betalen per klacht een aansporing kan zijn tot een betere
kwaliteit van besluitvorming, vond ik wel mooi, maar het kan een enorm paardenmiddel
zijn. Wij moeten onderkennen dat dit tot gevolg kan hebben dat overheidsorganen
zaken liever niet als klacht behandelen, bijvoorbeeld omdat dat ƒ 5000
kost, maar een andere weg gaan bewandelen en bijvoorbeeld wat gaan intimideren.
De minister vertelde dat in de praktijk blijkt dat dit soort dingen gebeuren,
ook al heeft hij zich in zijn vorige functie ingespannen om dat te bestrijden:
dat een bepaalde dienst inderdaad een regen van problemen veroorzaakt, die
B en W vervolgens weer terug in het hok moet proberen te krijgen. Als advocaat
merk ik zelf dat er een heleboel klagers nooit bij een rechter terechtkomen,
maar dat het daarbij zaken betreft die de verhouding tussen overheid en burger
in sterke mate raken. Wij moeten daarvoor zeer gevoelig zijn.Over de kwestie van de interne en externe klachtenvoorziening en de juridisering
wil ik het volgende opmerken. Het is bewezen dat een voorterrein van hetzij
een interne klachtenvoorziening, hetzij een bezwaarprocedure in de AWB, werkt
als een zeeffunctie. De minister heeft dat woord zelf ook gebruikt. Het betekent
dat een beroep op een volgende voorziening, hetzij op de ombudsman, hetzij
op de rechter, minder vaak voorkomt. De minister heeft dat in eerste termijn
in wezen ook gezegd.Ten slotte het fouilleren. Ik ben blij met wat de minister daarover heeft
gezegd. Met name ben ik blij dat het aanleggen van handboeien uit de ambtsinstructie
wordt verwijderd en naar de Politiewet gaat, waardoor deze kwestie strakker
gereglementeerd wordt. Bij de formule die de minister voorlas uit het verslag,
sluit ik mij aan. Ik wil de minister wel op het hart drukken om niet al te
bang zijn voor juristen, maar wel voor juridisering. Wij moeten elkaar niet
nodeloos angst aanjagen: juristen lossen zaken eerder op dan dat zij die compliceren;
wetgever en bestuurder moeten in dezen soms wat meer de hand in eigen boezem
steken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter! Zoals eenieder hier voel ik mij geteisterd door
een tekort aan slaap. Ik had mij dan ook ingesteld op een zware middag. Ik
maak de minister een compliment, omdat het al met al toch nog erg vermakelijk
is geworden. De minister is met het slagen van de lijmpoging, waarvoor mijn
felicitaties, wellicht de komende tijd nog van werk voorzien, maar anders
had ik nog wel een alternatieve werkkring voor hem kunnen verzinnen.De minister is bereid de staatssecretaris van Justitie een extra aansporing
te geven voor het beleid bij de IND. Een extra aansporing lijkt mij eerlijk
gezegd een understatement, in het licht van de alarmerende klachten die door
de Nationale ombudsman naar voren zijn gebracht. Gepast gedrag voor de minister
van Binnenlandse Zaken lijkt mij om groot alarm te slaan. Ik verzoek de minister
om dat te doen. Vanzelfsprekend wil ik niet treden in de werkverdeling tussen
de ministers en de staatssecretaris. Asiel en vreemdelingenbeleid zijn inderdaad
de verantwoordelijkheid van de staatssecretaris van Justitie. Dat neemt niet
weg dat de minister wel enige verantwoordelijkheid draagt voor de uitvoering
van de aanbevelingen door de ombudsman, als de Kamer dat wenst. Ik wijs de
minister er nog eens op dat de ombudsman al jaren zeer behartigenswaardige
aanbevelingen doet over de verbetering van de werkwijze van de IND, die meestal
gedeeld worden door de Kamer, maar die helaas tot nu toe weinig navolging
hebben gekregen. Ik verwijs bijvoorbeeld naar de verbetering van de tolkenregelingen.
Bij het uitblijven van structurele oplossingen bij de IND is natuurlijk de
aanstelling van 6 extra FTE's bij de ombudsman van harte welkom, maar een
structurele oplossing blijft gewenst. Ik ben ervan overtuigd dat ik de minister
niet in een collegiaal conflict breng, als ik hem toch nog eens de vraag voorleg
die ik in eerste termijn stelde. Is de minister het met mij eens dat de beschrijving
van het soort klachten en het aantal klachten bij de IND door de ombudsman
zou nopen tot een uitgebreider en onafhankelijk onderzoek naar de structurele
problemen daar?Wat de gemeentelijke klachtenregeling betreft onderschrijf ik van harte
de motie en de toelichting die daarop is gegeven door mevrouw Scheltema. Ik
voeg daar verder niets aan toe. Ik ben benieuwd welke reactie de minister
daarop geeft.Met mevrouw Scheltema onderschrijf ik ook de noodzaak tot het aanleggen
van een lijst van zelfstandige bestuursorganen, niet alleen om de toegang
van de ombudsman tot die zelfstandige bestuursorganen te vergemakkelijken,
maar ook om ons als Kamer eens een overzicht te bieden, want ik heb daaraan
zo langzamerhand wel een grote behoefte.Minister Peper:Mevrouw de voorzitter! Ik dank de Kamer voor de opmerkingen in tweede
termijn. Ik kan vrij snel zijn in mijn beantwoording.De gedachte die mevrouw Scheltema over de financiering naar voren
heeft gebracht, heeft wel iets heel moois. Die is namelijk niet klachtafhankelijk.
Mag ik haar, maar ook de heren Van Wijmen en Schutte zeggen dat dit punt uiteraard
zal worden besproken in de gemengde werkgroep die aan de slag is. De heer
Schutte heeft ook een logische redenering gehouden. Je kunt niet beide systemen
laten functioneren. Ik zie dat ook als niet erg voor de hand liggend.De opmerking over de lijst met ZBO's heb ik goed begrepen, maar ik houd
nog even een slag om de arm.Is het wat de witte vlekken en de motie betreft niet zo, voorzitter, dat
de motie aanstaande dinsdag in stemming wordt gebracht? Zoals ik de motie
lees, heeft zij mijn grote sympathie. Het lijkt mij echter verstandiger om
daar nog wat preciezer naar te kijken. Mocht u voor die tijd niets van mij
horen, dan heb ik haar ook bij tweede lezing begrepen. Wat de eisen voor een
dergelijke voorziening betreft wijs ik erop dat een commissie-Scheltema werkzaam
is. De commissie-Scheltema studeert daarop en komt met een ontwerp voor de
eisen die aan zo'n voorziening moeten kunnen worden gesteld. Ik was, eerlijk
gezegd, van de werkzaamheden van die commissie op dit punt niet helemaal op
de hoogte, maar het wordt mij aangereikt. Die commissie zit er dus nog tussen,
maar dit staat waarschijnlijk de voortgang, gelet op het tijdpad, niet in
de weg.Tegen de heer Schutte kan ik zeggen dat in de brochure op de positie van
de commissie voor de Verzoekschriften zal worden ingegaan. Ik kan nu al zeggen
dat daarin op geen enkele wijze afbreuk zal worden gedaan aan de bestaande
praktijk van onder andere de belastingdienst om te wijzen op de mogelijkheid
van zowel het indienen van een klacht bij de Nationale ombudsman als een verzoekschrift
bij de commissie voor de Verzoekschriften. De positie van de commissie en
uiteraard de functie ervan zullen ook in het voorlichtingsmateriaal nog eens
worden genoemd.Er is door de heer Santi gevraagd naar de aanbevelingen. Die worden in
ieder geval zijdens het ministerie gevolgd. De gelukkige praktijk is dat de
aanbevelingen – ik zie even af van de opmerkingen van mevrouw Halsema
over de IND – meestal worden gevolgd. Als dat niet het geval is, valt
het in ieder geval de Nationale ombudsman op. Het is een goede praktijk dat
de meeste aanbevelingen van de Nationale ombudsman worden gevolgd. Daar wordt
uitvoering aan gegeven.De heer Luchtenveld zei: laten wij het nu niet hebben over die financiën.
Een wat bredere beschouwing over juridisering en de Nationale ombudsman zal
bij een debat over de nota aan de orde komen. Hij vroeg om bij de begroting
een bredere beschouwing te geven over de financiën in relatie tot de
werkdruk. Zo vat ik het maar even samen.De heer Luchtenveld (VVD):Ik heb in eerste termijn gezegd dat wij ons zorgen maken over de trage
afhandeling van klachten, althans trager dan ons lief is. Dit komt mede door
de instroom van klachten van asielzoekers over de IND en dergelijke. U heeft
wat andere punten aangehaald die misschien tot minder klachten aanleiding
zouden geven, maar naar ons oordeel zijn het te veel inschattingen en is er
te weinig hard. Ik meen dat het goed is om alle effecten toch eens op een
rijtje te zetten en dat vraag ik eigenlijk in het kader van de begrotingsbehandeling.Minister Peper:Ik kan u dat wel toezeggen, maar u moet dan geen hele dikke nota voor
u zien. Ik weet op dit moment ook niet waar dit een plaats krijgt. Uiteraard
kan hierop worden ingegaan.De heer Van Wijmen heeft nog eens gewezen op de kwaliteitsbewaking van
de ombudsmanfunctie. Hij zei: kijk uit voor een tweede lezing. In de commissie-Scheltema
wordt thans gewerkt aan het formuleren van minimumeisen waaraan externe onafhankelijke
klachtvoorzieningen moeten voldoen. Daarmee zal de kwaliteit worden gegarandeerd.
De Nationale ombudsman is derhalve niet bedoeld als tweedelijnsklachtinstantie.
Het systeem heeft die kenbaarheidsvereisten. Als het aan minimumeisen voldoet,
heeft het heel veel voordelen. Het is uiteraard geen gebrek van de Nationale
ombudsman, maar hij is in de perceptie van mensen vrij ver weg als het om
bepaalde zaken gaat. In ieder geval is dat een beetje het succes van de grootstedelijke
ombudsfunctie. Dit heeft natuurlijk ook het effect van het voorkomen van klachten,
doordat men beleidswijzigingen introduceert. Ik heb wel oog voor het punt
van de heer Van Wijmen. Die betalingen kunnen niet alleen principieel, maar
ook in de praktijk iets ongemakkelijks krijgen, als het gaat om de relatie
tussen een ambtelijk medewerker en een burger.Ik heb goed nota genomen van zijn aansporing om niet bang te zijn voor
juristen. Dat ben ik eerlijk gezegd ook niet, maar er zijn er wel veel, zo
is mijn ervaring.Ik zal onthouden dat mevrouw Halsema meedenkt over de alternatieve werkkring,
want je weet maar nooit!Ik hecht eraan te stellen dat de staatssecretaris van Justitie in het
bijzonder verantwoordelijk is voor de relatie met de IND, maar er is natuurlijk
veel voor te zeggen dat als het zo omvangrijk is, er structurele kanten zitten
aan het een en ander. Misschien mag ik het zo zeggen dat ik de staatssecretaris
daarover nog eens zal spreken, ook omdat hier gezegd wordt dat de minister
van BZK in alle collegialiteit een streepje voor heeft om hem dit onder de
aandacht te brengen en mogelijkerwijze behulpzaam te zijn bij de wijze waarop
je het zou kunnen doen. Ik wil die uitdaging graag oppakken. Er is dan wel
een mogelijkheid om de Kamer daarover, waarschijnlijk via hem, nadere informatie
te geven. Ik zeg nu uit mijn hoofd dat er onderzoek gaande is naar het functioneren
van een en ander, maar dat zeg ik, eerlijk gezegd, een beetje uit de losse
pols.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, op een nader te bepalen tijdstip over de motie te stemmen.Daartoe wordt besloten.Sluiting 16.22 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-4918-4934.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl